ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 3693 1427780 1352353 2026-09-09T02:04:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427780 wikitext text/x-wiki {{Infobox_ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | name=ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ | smallimage=Mandelaza.jpg | order=[[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ೧೧ನೇ [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] | term_start=ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೭, ೧೯೯೪ | term_end=೧೯೯೯ | vicepresident=[[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಲ್ಲೆಮ್ ಡೆ ಕ್ಲೆರ್ಕ್]]<br />[[ಥಾಬೊ ಮ್‍ಬೇಕಿ]] | predecessor=[[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಲ್ಲೆಮ್ ಡೆ ಕ್ಲೆರ್ಕ್]] ([[State President of South Africa]]) | successor=[[ಥಾಬೊ ಮ್‍ಬೇಕಿ]] | birth_date=[[ಜುಲೈ ೧೮]], [[೧೯೧೮]] | birth_place=[[ಕೂನು]], [[ಮ್‍ಥಾಥ]], [[ಟ್ರಾನ್ಸ್ಕೀ]] | party=[[ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]}} [[ಚಿತ್ರ:ಯುವಕ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ.jpg|right|thumb|200.px|ಯುವಕ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ]] '''ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ''' ಅವರು [[ಜುಲೈ ೧೮]], [[೧೯೧೮]] ರಂದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಟ್ರಾನ್‍ಸ್ಕೈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಟೆಂಬೂ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ವಿಟ್ವಾಟರ್ಸ್ರಾಂಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ [[೧೯೪೨]]ರಲ್ಲಿ [[ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನು ಪದವಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದರು. [[೧೯೪೪]]ರಲ್ಲಿ [[ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಸೇರಿ 'ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿ' ಸರ್ಕಾರದ [[ವರ್ಣಬೇಧ]] ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು. ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು [[೧೯೫೬]]ರಿಂದ [[೧೯೬೧]]ರವರೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಸಮರ ನಡೆಸಿ, [[೧೯೬೧]]ರಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ 'ಅಹಿಂಸಾ ನೀತಿ'ಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ ನಂತರ [[ಗೆರಿಲ್ಲಾ]] ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾದರು. ಆದರೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾದ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ''ಜನಾಂಗೀಯ ದ್ವೇಷ'ಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ದ ಪ್ರಬಲ ಎದುರಾಳಿಯಾದರು. ೧೯೯೦ರವರೆಗಿನ ಅವರ ೨೭ ವರ್ಷದ ಜೀವಾವಧಿ ಸಜೆಯು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜನಜಾಗೃತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಶಾಂತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.'' == ಮಂಡೇಲಾರ ಜೀವನ== ===ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ=== ===ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ=== [[ಚಿತ್ರ:Nelson Mandela-2008 (edit) (cropped).jpg|thumb|200px|ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ (೨೦೦೮)]] ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ಮೂರು ಬಾರಿ [[ಮದುವೆ|ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.]] ಅವರಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಆರು ಜನ ಮಕ್ಕಳು. ಇಪ್ಪತ್ತು ವೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಮರಿಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ತುಂಬು ಸಂಸಾರ. ಇವೆಲಾಯಿನ್ ನಟೊಕೊ ಮಸೇ ನೆಲ್ಸನ್‌ರ ವೊದಲ ಹೆಂಡತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕೆಯವರು. ಇವಳು ವೊಟ್ಟ ವೊದಲಿಗೆ [[ಜೊಹಾನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಆಗಿದ್ದಳು. ಪರಿಚಯವು ಪ್ರಣಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಮದುವೆಯಾಯಿತು. ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರು ಸತತವಾಗಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗದೆ ಸುಮಾರು ೧೩ ವರ್ಷಗಳ ದಾಂಪತ್ಯದ ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧ ಮುರಿದು ಬಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವ ಸಂಬಂಧಗಳು ಉಳಿದು ಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ತಾಟಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಾಳುವಂತೆ ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯು ಮಂಡೇಲಾ ಅವರಿಗೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕೇಳಿದರೂ ಅವರು ಹೆಂಡತಿಯನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟರೇ ಹೊರತು ತಾವು ನಿಶ್ಚಿಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ಹೋರಾಟಗಾರನ ಖಾಸಗಿಯ ಬದುಕು ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುವ ನೋವಿನ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿ ಇವೆಲಾಯಿನ್ ನಟೊಕೊ ಮಸೇ ಅವರು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಇವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಹ ತೀರಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯಾದ [[ವಿನ್ನಿ ಮಡಿಕಿಜೇಲಾ]] ಅವರು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದರು. ಇವರು ಈ ವೊದಲು ಜೋಹಾನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರದ ವೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿತಗೊಂಡವರು. ಇಬ್ಬರು ಒಂದೇ ಮನೋಭಾವನೆ ಹಾಗೂ ಗುರಿಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಈ ವೊದಲಿನಂತೆ ಹೋರಾಟವು ಅವರ ದಾಂಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇವರಿಗೂ ಸಹ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದೂ ಇವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿನ್ನಿ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರೇ ಸಾಕಿ ಸಲುಹಿದರು. ಕಾರಣ ಮಕ್ಕಳಿಬ್ಬರ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಯೌವನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ಇಡೀ ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂಥ ಕಷ್ಟದ ಏಕಾಂಗಿತನವು ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಅಡೆತಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕೆ ಪ್ರಾಂತದವರಾದ ವಿನ್ನಿ ಮಂಡೇಲಾರ ತಂದೆ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಹೋರಾಟದ ಕಠಿಣ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ವಿನ್ನಿ ಮಂಡೇಲಾ ಹಾಗೂ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರ ಮಧ್ಯೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಮನಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಅವರು ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ದಾಂಪತ್ಯ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದು, ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರು. ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಹುಟ್ಟಿದ [[ಝೆಂನನಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ವಾಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ರಾಜಕುಮಾರ [[ಥುಮಾಂಭುಜಿ ದ್ಲಮಿನಿ]]ಗೆ ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿಯೇ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇವಳಿಗೂ ಸಹ ತಂದೆಯ ಯಾವ ನೆನಪುಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೂ ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ ಸರಕಾರವು ಸಹ ಈ ಹಿಂದೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ್ನನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಯಾವ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ದ್ಲಮಿನಿ ದಂಪತಿಗಳು ಪಿಕ್ ಬೋಥೋ ಸರಕಾರದ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ [[ಬೋಸ್ಟನ್]] ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನಗೈಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಸೆಡ್ಜಾದ್ಲಮಿನಿ]]ಯು ಸಹ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಗಳಾದ [[ಜಿಂದಜಿ]]ಯು, ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ ಸರಕಾರವು ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಷರತ್ತು ಬದ್ಧ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಆದವಳು. ಈವರೆಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಇವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ನಿಮಂಡೇಲಾ ಅವರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದಿದ್ದ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ೮೦ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಗ್ರಾಕ್ ಮಾಕೆಲ್ ನೀ ಸಿಂಬಿನಿ]](ಅವಳನ್ನು ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು)ಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಇವರು [[ಮೊಜಾಂಬಿಕ್]] ದೇಶದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ವಿಮಾನ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ [[ಸಮೊರಾ ಮಾಕೆಲ್]] ಅವರ ಪತ್ನಿ ಆಗಿದ್ದಳು. ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಮದುವೆ ಜರುಗಿತು. ಆ ದಿನ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ಈ ಸಂಗತಿಯು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಸವತ್ತಾದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಯಿತು. ಜೋಹಾನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸಮೀಪದ [[ಕ್ವಿನು]]ನಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ದಂಪತಿಗಳಾಗಿ ಈಗಲೂ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ===ಹೋರಾಟದ ಜೀವನ=== ನೈಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಜೈಲುವಾಸದ ೨೭ ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ೧೮ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ರಾಬೆನ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಅವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಳೆದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗದ ಅದ್ವಿತೀಯ ಮೇರು ನಾಯಕನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಗೆ ಬಂದರು. [[ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ]] ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನ ಕ್ರೂರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೊಡುವ ಅತೀ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವರು ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಕಠೋರವಾದ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗ ಹಾಗೂ ವರ್ಣದ ನೀತಿಗಳ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅತೀ ಕಷ್ಟದ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಕೈದಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಕೈದಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೈದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರಿಗೆ "ಡಿ" ದರ್ಜೆಯ ಕೈದಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಸವಲತ್ತನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರ ಬಯಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಅವರನ್ನೂ ಭೇಟಿ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗೂ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಅವರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಪತ್ರವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂಥಹದರಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಅವರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಪತ್ರಗಳೆಲ್ಲವುಗಳು ಎಲ್ಲ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾಬಿನ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆರೆಮನೆಯಿಂದ ಪಾಲ್ಸ್ ಮೂರ್ ಕಾರಾವಾಸಕ್ಕೆ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರಣ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಲಕ್ಷಾನು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗರೋಪಾದಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಯುವ ಆಫ್ರಿಕಾ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸರಕಾರ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಜೈಲಿನ ಕೈದಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾ ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹೋರಾಟವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸದಾ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿದ್ದವು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಬಿನ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರಾವಾಸವನ್ನು ‘ಮಂಡೇಲಾ ಯುನಿವರ್‌ಸಿಟಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ರಾಬಿನ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರಗೃಹವು ಎಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಂಥ ಆರೋಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳ್ಳಲು ಸರಕಾರವು ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು. ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೈದಿಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರವು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಸರಕಾರ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗದ ಮುಖಂಡರ ನಡುವೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ವಿನಹ ಮತ್ತಾವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮಂತ್ರಿಯೊಬ್ಬರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತೇಪೆ ಹಚ್ಚುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇಂಥ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಣ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತು ಹೋಗಿದ್ದ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಂದುವರೆಸಿ ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಕಾನೂನು ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಜೈಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳೇ ಸ್ವತಃ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ಕಾರಣ ಅವರು ಉತ್ತೇಜನಗೊಂಡು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಶೂಟ್ ಮಾಡಿ ಸಾಯಿಸುವ ತಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಿಟೋರಿಯ ಆಡಳಿತ ರೂಪಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಗುಪ್ತವರದಿಗಳು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದವು. ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಸೆರೆ ವಾಸದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪಿಕ್ ಡಬ್ಲು ಬೋಥೋ ಒಪ್ಪಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಕೊಡಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮುಂದಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸರಕಾರ ಹಾಗೂ ಎಎನ್‌ಸಿ ಮಧ್ಯೆ ವಾಗ್ವಾದವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿರುಕು ಉಂಟು ಮಾಡಿತು. ಸ್ವತಃ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರೇ ಇದರ ಬಗೆಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾ, ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ‘ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ’ವನ್ನು ಪಡೆಯುವರೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಹಾಗೂ ಸಂಘಟನೆ ಎಂಬ ಒಪ್ಪಂದದ ಮಾತುಗಳೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಖಂಡತುಂಡಾಗಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಹ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರೇ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣ ವಿರಾಮ ಹಾಕಿದರು. ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸರಕಾರ ಒಪ್ಪಿತು. ಕೇಪ್ ಟೌನ್‌ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷದ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಂತ್ರಿ ಕೊಬಿ ಕೊಟ್ಸೇ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಇಂಥ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಮುಂದಿನ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗಂಭೀರವಾದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಎಎನ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ ಸರಕಾರದ ನಡುವೆ ನಡೆದವು. ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಸೆರೆವಾಸಕ್ಕೆ ದೂಡಿದ ದಿನದಿಂದ ಹಿಡಿದೂ ೧೯೮೫ರ ವರೆಗಿನ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಅನೇಕ ತರಹದ ತೀವ್ರತರ ಒತ್ತಡಗಳು ಹಾಗೂ ಹೋರಾಟಗಳು ಜೋರಾಗಿ ನಡೆದವು. ೧೯೮೯ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಾನವಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಬೋಥಾ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರವಾದ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸರಕಾರ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮಂಡೇಲಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಬಗೆಗಿನ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಗೆ ಬಗ್ಗಲೇ ಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬೋಥೊ ಅವರು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಹೊಡೆತದಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಬಗೆಗೆ ಮೃದು ಧೋರಣೆ ತಾಳಿದ್ದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸರಕಾರ ತನ್ನ ನಿಲುವುಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಮುಂದೊಡಿತು. ಆದರೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೋರಾಟಗಳು ವ್ಯಾಪಕಗೊಂಡು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತುಂಬ ಬಿಗಡಾಯಿಸಿತು. ತೆರವಾದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎಫ್.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.ಕ್ಲರ್ಕ್ (Frederik willem de Klerlc) ಅವರು ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಕಾರಣ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಇದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಅವರು ೨ನೇ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಎಎನ್‌ಸಿ ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ್ದ ದಿಗ್ಬಂಧನವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ೧೯೯೦ನೆಯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೧ರಂದು ಕಾರಾಗ್ರಹ ವಾಸದಿಂದ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟ ಬಿಳಿಯ ಸರಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯಗೋಸ್ಕರ ನಿಲುವಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹೊರತು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಲ್ಲವೆಂದು ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಇಂಥ ಆಯ್ಕೆಯ ಹೊರತು ನಮಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ದಾರಿಗಳಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು(ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಹೋರಾಟ) ಬಹುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ಸರಕಾರ ದೇಶದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವೆಂದು ದಿಟವಾಗಿ ನುಡಿದರು. ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹೋರಾಟ ಕುರಿತು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಇರುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಲದೇ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಹುದಾದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಯಾವ ಭೇದವಿಲ್ಲದೇ ಮತದಾನದ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯ ಪೂರ್ವಕ ಆಗ್ರಹ ಮಾಡಿದರು. ===ವೈಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನ=== ===ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು=== ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರ ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪತ್ರ.jpg|200px|thumb|right|ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರ ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪತ್ರ.]] ಮಂಡೇಲಾರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು # -[[೧೯೯೧]]ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ರತ್ನ |ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] # -[[೧೯೯೩]]ರಲ್ಲಿ [[ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] # -[[೨೦೦೧]]ರಲ್ಲಿ [[ಗಾಂಧಿ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಾಂಧಿ ಶಾಂತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ]] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ೧೧ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಧಿಕಾರದ ಅವಧಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೭, ೧೯೯೪ – ೧೯೯೯ ಉಪ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಲ್ಲೆಮ್ ಡೆ ಕ್ಲೆರ್ಕ್ ಥಾಬೊ ಮ್‍ಬೇಕಿ ಪೂರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಲ್ಲೆಮ್ ಡೆ ಕ್ಲೆರ್ಕ್ (State President of South Africa) ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಥಾಬೊ ಮ್‍ಬೇಕಿ ಜನನ ಜುಲೈ ೧೮, ೧೯೧೮ ಕೂನು, ಮ್‍ಥಾಥ, ಟ್ರಾನ್ಸ್ಕೀ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಯುವಕ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ಜುಲೈ ೧೮, ೧೯೧೮ ರಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಟ್ರಾನ್‍ಸ್ಕೈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಟೆಂಬೂ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ವಿಟ್ವಾಟರ್ಸ್ರಾಂಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೪೪ರಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೇರಿ 'ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿ' ಸರ್ಕಾರದ ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು. ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ೧೯೫೬ರಿಂದ ೧೯೬೧ರವರೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಸಮರ ನಡೆಸಿ, ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ 'ಅಹಿಂಸಾ ನೀತಿ'ಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೂ ನಂತರ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾದರು. ಆದರೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾದ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ಜನಾಂಗೀಯ ದ್ವೇಷ'ಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ದ ಪ್ರಬಲ ಎದುರಾಳಿಯಾದರು. ೧೯೯೦ರವರೆಗಿನ ಅವರ ೨೭ ವರ್ಷದ ಜೀವಾವಧಿ ಸಜೆಯು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜನಜಾಗೃತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಶಾಂತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪರಿವಿಡಿ [ಅಡಗಿಸು] ೧ ಮಂಡೇಲಾರ ಜೀವನ ೧.೧ ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ ೧.೨ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ ೧.೩ ಹೋರಾಟದ ಜೀವನ ೧.೪ ವೈಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನ ೧.೫ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು ೨ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ೩ ಮಂಡೇಲಾರ ನುಡಿಗಳು ೪ ಮಂಡೇಲಾರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ೫ ಲಾಂಗ್ ವಾಕ್ ಟು ಫ್ರೀಡಮ್ ೬ ಮಂಡೇಲಾರ ನಿಧನಕ್ಕೆ ಗಣ್ಯರ ಕಂಬನಿ ೭ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರ ಚಿತ್ರಗಳು ಮಂಡೇಲಾರ ಜೀವನ[ಬದಲಾಯಿಸಿ] ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ[ಬದಲಾಯಿಸಿ] ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ[ಬದಲಾಯಿಸಿ] ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ಮೂರು ಬಾರಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಆರು ಜನ ಮಕ್ಕಳು. ಇಪ್ಪತ್ತು ವೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಮರಿಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ತುಂಬು ಸಂಸಾರ. ಇವೆಲಾಯಿನ್ ನಟೊಕೊ ಮಸೇ ನೆಲ್ಸನ್‌ರ ವೊದಲ ಹೆಂಡತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕೆಯವರು. ಇವಳು ವೊಟ್ಟ ವೊದಲಿಗೆ ಜೊಹಾನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಆಗಿದ್ದಳು. ಪರಿಚಯವು ಪ್ರಣಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಮದುವೆಯಾಯಿತು. ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರು ಸತತವಾಗಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗದೆ ಸುಮಾರು ೧೩ ವರ್ಷಗಳ ದಾಂಪತ್ಯದ ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧ ಮುರಿದು ಬಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವ ಸಂಬಂಧಗಳು ಉಳಿದು ಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ತಾಟಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಾಳುವಂತೆ ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯು ಮಂಡೇಲಾ ಅವರಿಗೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕೇಳಿದರೂ ಅವರು ಹೆಂಡತಿಯನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟರೇ ಹೊರತು ತಾವು ನಿಶ್ಚಿಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ಹೋರಾಟಗಾರನ ಖಾಸಗಿಯ ಬದುಕು ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುವ ನೋವಿನ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವೊದಲ ಹೆಂಡತಿ ಇವೆಲಾಯಿನ್ ನಟೊಕೊ ಮಸೇ ಅವರು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಇವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಹ ತೀರಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯಾದ ವಿನ್ನಿ ಮಡಿಕಿಜೇಲಾ ಅವರು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದರು. ಇವರು ಈ ವೊದಲು ಜೋಹಾನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರದ ವೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿತಗೊಂಡವರು. ಇಬ್ಬರು ಒಂದೇ ಮನೋಭಾವನೆ ಹಾಗೂ ಗುರಿಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಈ ವೊದಲಿನಂತೆ ಹೋರಾಟವು ಅವರ ದಾಂಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇವರಿಗೂ ಸಹ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದೂ ಇವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿನ್ನಿ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರೇ ಸಾಕಿ ಸಲುಹಿದರು. ಕಾರಣ ಮಕ್ಕಳಿಬ್ಬರ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಯೌವನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ಇಡೀ ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂಥ ಕಷ್ಟದ ಏಕಾಂಗಿತನವು ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಅಡೆತಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕೆ ಪ್ರಾಂತದವರಾದ ವಿನ್ನಿ ಮಂಡೇಲಾರ ತಂದೆ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಹೋರಾಟದ ಕಠಿಣ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ವಿನ್ನಿ ಮಂಡೇಲಾ ಹಾಗೂ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರ ಮಧ್ಯೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಮನಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಅವರು ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ದಾಂಪತ್ಯ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದು, ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರು. ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಹುಟ್ಟಿದ ಝೆಂನನಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ರಾಜಕುಮಾರ ಥುಮಾಂಭುಜಿ ದ್ಲಮಿನಿಗೆ ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿಯೇ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇವಳಿಗೂ ಸಹ ತಂದೆಯ ಯಾವ ನೆನಪುಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೂ ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ ಸರಕಾರವು ಸಹ ಈ ಹಿಂದೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ್ನನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಯಾವ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ದ್ಲಮಿನಿ ದಂಪತಿಗಳು ಪಿಕ್ ಬೋಥೋ ಸರಕಾರದ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನಗೈಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಸೆಡ್ಜಾದ್ಲಮಿನಿಯು ಸಹ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಗಳಾದ ಜಿಂದಜಿಯು, ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ ಸರಕಾರವು ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಷರತ್ತು ಬದ್ಧ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಆದವಳು. ಈವರೆಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಇವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ನಿಮಂಡೇಲಾ ಅವರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದಿದ್ದ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ೮೦ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಕ್ ಮಾಕೆಲ್ ನೀ ಸಿಂಬಿನಿ(ಅವಳನ್ನು ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು)ಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಇವರು ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ದೇಶದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ವಿಮಾನ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಸಮೊರಾ ಮಾಕೆಲ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಆಗಿದ್ದಳು. ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಮದುವೆ ಜರುಗಿತು. ಆ ದಿನ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ಈ ಸಂಗತಿಯು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಸವತ್ತಾದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಯಿತು. ಜೋಹಾನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸಮೀಪದ ಕ್ವಿನುನಲ್ಲಿ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ದಂಪತಿಗಳಾಗಿ ಈಗಲೂ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೋರಾಟದ ಜೀವನ[ಬದಲಾಯಿಸಿ] ನೈಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಜೈಲುವಾಸದ ೨೭ ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ೧೮ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ರಾಬೆನ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಅವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಳೆದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗದ ಅದ್ವಿತೀಯ ಮೇರು ನಾಯಕನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಗೆ ಬಂದರು. ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನ ಕ್ರೂರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೊಡುವ ಅತೀ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವರು ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಕಠೋರವಾದ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗ ಹಾಗೂ ವರ್ಣದ ನೀತಿಗಳ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅತೀ ಕಷ್ಟದ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಕೈದಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಕೈದಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೈದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರಿಗೆ "ಡಿ" ದರ್ಜೆಯ ಕೈದಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಸವಲತ್ತನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರ ಬಯಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಅವರನ್ನೂ ಭೇಟಿ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗೂ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಅವರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಪತ್ರವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂಥಹದರಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಅವರಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಪತ್ರಗಳೆಲ್ಲವುಗಳು ಎಲ್ಲ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ರಾಬಿನ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆರೆಮನೆಯಿಂದ ಪಾಲ್ಸ್ ಮೂರ್ ಕಾರಾವಾಸಕ್ಕೆ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರಣ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಲಕ್ಷಾನು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗರೋಪಾದಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಯುವ ಆಫ್ರಿಕಾ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸರಕಾರ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಜೈಲಿನ ಕೈದಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾ ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹೋರಾಟವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸದಾ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿದ್ದವು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಬಿನ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರಾವಾಸವನ್ನು ‘ಮಂಡೇಲಾ ಯುನಿವರ್‌ಸಿಟಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ರಾಬಿನ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರಗೃಹವು ಎಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಂಥ ಆರೋಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳ್ಳಲು ಸರಕಾರವು ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು. ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೈದಿಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರವು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಸರಕಾರ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗದ ಮುಖಂಡರ ನಡುವೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ವಿನಹ ಮತ್ತಾವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮಂತ್ರಿಯೊಬ್ಬರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತೇಪೆ ಹಚ್ಚುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇಂಥ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಣ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತು ಹೋಗಿದ್ದ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಂದುವರೆಸಿ ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಕಾನೂನು ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಜೈಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳೇ ಸ್ವತಃ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ಕಾರಣ ಅವರು ಉತ್ತೇಜನಗೊಂಡು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಶೂಟ್ ಮಾಡಿ ಸಾಯಿಸುವ ತಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಿಟೋರಿಯ ಆಡಳಿತ ರೂಪಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಗುಪ್ತವರದಿಗಳು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದವು. ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಸೆರೆ ವಾಸದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪಿಕ್ ಡಬ್ಲು ಬೋಥೋ ಒಪ್ಪಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಕೊಡಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮುಂದಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸರಕಾರ ಹಾಗೂ ಎಎನ್‌ಸಿ ಮಧ್ಯೆ ವಾಗ್ವಾದವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿರುಕು ಉಂಟು ಮಾಡಿತು. ಸ್ವತಃ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರೇ ಇದರ ಬಗೆಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾ, ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ‘ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ’ವನ್ನು ಪಡೆಯುವರೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಹಾಗೂ ಸಂಘಟನೆ ಎಂಬ ಒಪ್ಪಂದದ ಮಾತುಗಳೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಖಂಡತುಂಡಾಗಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಹ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರೇ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣ ವಿರಾಮ ಹಾಕಿದರು. ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸರಕಾರ ಒಪ್ಪಿತು. ಕೇಪ್ ಟೌನ್‌ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷದ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಂತ್ರಿ ಕೊಬಿ ಕೊಟ್ಸೇ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಇಂಥ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಮುಂದಿನ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗಂಭೀರವಾದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಎಎನ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾ ಸರಕಾರದ ನಡುವೆ ನಡೆದವು. ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಸೆರೆವಾಸಕ್ಕೆ ದೂಡಿದ ದಿನದಿಂದ ಹಿಡಿದೂ ೧೯೮೫ರ ವರೆಗಿನ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಅನೇಕ ತರಹದ ತೀವ್ರತರ ಒತ್ತಡಗಳು ಹಾಗೂ ಹೋರಾಟಗಳು ಜೋರಾಗಿ ನಡೆದವು. ೧೯೮೯ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಾನವಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಬೋಥಾ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರವಾದ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸರಕಾರ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮಂಡೇಲಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಬಗೆಗಿನ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಗೆ ಬಗ್ಗಲೇ ಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬೋಥೊ ಅವರು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಹೊಡೆತದಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಬಗೆಗೆ ಮೃದು ಧೋರಣೆ ತಾಳಿದ್ದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸರಕಾರ ತನ್ನ ನಿಲುವುಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಿರ್ಧಾರ ಮತ್ತೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಮುಂದೊಡಿತು. ಆದರೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೋರಾಟಗಳು ವ್ಯಾಪಕಗೊಂಡು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತುಂಬ ಬಿಗಡಾಯಿಸಿತು. ತೆರವಾದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎಫ್.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.ಕ್ಲರ್ಕ್ (Frederik willem de Klerlc) ಅವರು ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಕಾರಣ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಇದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಅವರು ೨ನೇ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಎಎನ್‌ಸಿ ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ್ದ ದಿಗ್ಬಂಧನವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ೧೯೯೦ನೆಯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೧ರಂದು ಕಾರಾಗ್ರಹ ವಾಸದಿಂದ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟ ಬಿಳಿಯ ಸರಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವರ್ಣಭೇದ ತಾರತಮ್ಯಗೋಸ್ಕರ ನಿಲುವಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹೊರತು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಲ್ಲವೆಂದು ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಇಂಥ ಆಯ್ಕೆಯ ಹೊರತು ನಮಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ದಾರಿಗಳಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು(ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಹೋರಾಟ) ಬಹುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ಸರಕಾರ ದೇಶದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವೆಂದು ದಿಟವಾಗಿ ನುಡಿದರು. ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹೋರಾಟ ಕುರಿತು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಇರುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಲದೇ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಹುದಾದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಯಾವ ಭೇದವಿಲ್ಲದೇ ಮತದಾನದ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯ ಪೂರ್ವಕ ಆಗ್ರಹ ಮಾಡಿದರು. ವೈಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನ[ಬದಲಾಯಿಸಿ] ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರ ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪತ್ರ. ಮಂಡೇಲಾರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು -೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ -೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ -೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಾಂಧಿ ಶಾಂತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ ಮಂಡೇಲಾರ ನುಡಿಗಳು[ಬದಲಾಯಿಸಿ] ಕಷ್ಟಗಳು ಕೆಲವರನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವರನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿ ಬೆಳಸುತ್ತವೆ-ರೊಬ್ಬನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಪತ್ನಿ ವಿನ್ನಿ ಮಂಡೇಲಾಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೭೫ ಅಸೀಮ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಗಳಿಂದ ದೇಶವೂಂದನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗದು. ನಾವು ನಮ್ಮೆಲ್ಲ ಜನರೂ, ಕರಿಯರು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯರಿಬ್ಬರೂ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು. ಅಂತಹ ಫಲಿತಾಂಶ ಪಡೆಯಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣ ೧೯೯೦ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುವುದೆಂದರೆ ಬರಿ ಸಂಕೋಲೆಗಳನ್ನು ಕಳಚುವುದಲ್ಲ. ಬೇರೆಯವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತ ಬದುಕುವಂತಾಗಬೇಕು-ಲಾಂಗ್ ವಾಕ್ ಟು ಫ್ರೀಡಂ, ೧೯೯೫ ಶತ್ರುವಿನೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಸಾಧಿಸಬೇಕಿದ್ದರೆ, ಆತನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಆಗ ಆತ ನಿಮಗೆ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ-ಲಾಂಗ್ ವಾಕ್ ಟು ಫ್ರೀಡಂ, ೧೯೯೫ ಮಾನವನ ಒಳ್ಳೆಯತನ ಜ್ಯೋತಿಯಿದ್ದಂತೆ ಅದನ್ನು ಮರೆಮಾಚಬಹುದು, ಆರಿಸಲಾಗದು-ಲಾಂಗ್ ವಾಕ್ ಟು ಫ್ರೀಡಂ, ೧೯೯೫ ನಿಜವಾದ ನಾಯಕರು ಜನರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ವವನ್ನೂ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಬೇಕು -ಕ್ವಜುಲು-ನಾಟಲ್, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೫, ೧೯೯೮ ಪದಗಳನ್ನು ಹಗುರಾಗಿ ಬಳಸುವ ಜಾಯಮಾನ ನನ್ನದಲ್ಲ. ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ೨೭ ವಸಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮೌನದ ಸಾಂಗತ್ಯ, ಏಕಾಂತಗಳು ಪದಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಸಿದೆ. ಜನರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾವಿನ ಮೇಲೆ ಮಾತು ಬೀರುವ ಗಾಢ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತಿಳಿಸಿವೆ-ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಜುಲೈ ೧೪,೨೦೦೦ ನಾನು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ನೈತಿಕತೆ, ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಬಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಗಾಂಧಿ ಯಾವುದೇ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಮಾನವ ಜೀವಿ. ನಾನು ಅನೇಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಾನವ- ೧೯೯೫ರ ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಪ್ರಬಲ ಅಸ್ತ್ರ ಒಂದು ಸಮಾಜದ ಆತ್ಮದ ದರ್ಶನವಾಗುವುದು ಅದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ದಿಗಿಲು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಸಂಗತಿ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿನ ಕಡು ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ನಾನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ ಕಾಲಿಗೆ ಮುತ್ತಿಕ್ಕುವ ಇಬ್ಬನಿಯಿಂದ ತೋಯ್ದ ಹುಲ್ಲಿನ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ನಂಬುಗೆ ನನಗಿತ್ತು ==ಮಂಡೇಲಾರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ== * ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕರಿಯರ ಕೋಸ್ಸಾ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡೇಲಾ ಹೆಸರು ರೋಲಿಹ್ ಲಾಹ್ಲಾ ಎಂದು. ರೋಲಿಹ್ ಲಾಹ್ಲಾ ಎಂದರೆ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೆದಕುವವ ಎಂದರ್ಥ. * ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿಯಾಗಿದ್ದ ೨೦ ಹರೆಯದ ಕಪ್ಪು ಸುಂದರಿ ವಿನ್ನಿ ನೋಮ್ ಜಾಮೊ ಮಡಿಕಿಜೆಲಾ ಅವರನ್ನು ಮಂಡೇಲಾ ವರಿಸಿದರು. ಆಗ ವಿನ್ನಿ ತಂದೆ, ''ನೆನಪಿಡು ಮಗಳೇ, ನೀನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಲ್ಲ, ಹೋರಾಟವನ್ನು,'' ಎಂದಿದ್ದರು. * ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ಬಹುವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದ ರಾಬ್ಬೆನ್ ನಡುಗಡ್ಡೆ ಜೈಲಿಗೆ ಜನ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಮಂಡೇಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಯುವ ಕೈದಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಪದವಿ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಂಡೇಲಾ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಅವರಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. * ೧೯೮೦ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೋಹನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಡೇಲಾರ ಬಿಡುಗಡೆ ಕುರಿತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ ಶೇ.58ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು ಅವರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರು. ==ಲಾಂಗ್ ವಾಕ್ ಟು ಫ್ರೀಡಮ್ == [[ಚಿತ್ರ:ಲಾಂಗ್ ವಾಕ್ ಟು ಫ್ರೀಡಮ್ ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟ.jpg|200px|thumb|left|ಮಂಡೇಲಾರ ಆತ್ಮಕಥನ ''ಲಾಂಗ್ ವಾಕ್ ಟು ಫ್ರೀಡಮ್'' ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟ.]] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಸೆರೆವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಲಾಂಗ್ ವಾಕ್ ಟು ಫ್ರೀಡಮ್ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆತ್ಮಕಥನ. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಎಫ್.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ. ಕ್ಲರ್ಕ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕ್ರೂರ ಹತ್ಯೆಗಳಾಗಲಿ ಹಾಗೂ ಮಂಡೇಲಾ ಮಾಜಿ ಪತ್ನಿ ವಿನಿಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ಅನೇಕ ಹಿಂಸಾಕೃತ್ಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೈವಾಡಗಳ ಕುರಿತು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಬರೆಯಲಿಲ್ಲ(ಎಂಬತ್ತು, ತೊಂಭತ್ತರ ದಶಕದ ಕಗ್ಗೊಲೆಗಳು).ಇಂಥ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಈ ಕೃತಿಯು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಲೇಖಕ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ]](ಮಂಡೇಲಾ ದಿ ಆಥರೈಸ್ಡ್ ಬಯೋಗ್ರಾಫಿ) ಅವರು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕುಟುಂಬದ ಬಗೆಗೆ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಸಾಂಪ್ಸ್‌ನ್]] ಎಂಬ ಲೇಖಕ ಸಹ ಮಂಡೇಲಾರ ಸೆರೆವಾಸದ ದಿನಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೇಲ್ಕಾಣಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು ಮಂಡೇಲಾರ ಕುರಿತು ವಿವರವಾಗಿ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಮಹತ್ವದ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿವೆ ==ಮಂಡೇಲಾರ ನಿಧನಕ್ಕೆ ಗಣ್ಯರ ಕಂಬನಿ== ಜಾಗತಿಕ ವರ್ಣಬೇಧ ನೀತಿ ವಿರೋಧಿ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ, ನಿಜವಾದ ಗಾಂಧಿವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಂಡೇಲಾ ನಿಧನಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಜನರು ಸೂಚಿಸಿದ ಸಂತಾಪ :* ವಿಶ್ವ ಒಬ್ಬ ದಾರ್ಶನಿಕ, ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ದನಿಯೆತ್ತುವ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ನೈಜ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.-[[ಕೋಫಿ ಅನ್ನಾನ್]]. [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಮಾಜಿ [[ಮಹಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] :* ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಜನತೆ ತಂದೆಯನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.-[[ಜಾಕೊಬ್ ಜುಮಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] :* ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದ ಮಂಡೇಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜೀವನವಿಡೀ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಸಾಧನೆ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವರದು. ಅವರ ಸಾವು ವಿಷಾದನೀಯ.-[[ಬಾನ್-ಕಿ-ಮೂನ್]], ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ‌್ಯದರ್ಶಿ :* ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಖರ ಬೆಳಕೊಂದು ಮರೆಯಾಗಿ ಹೋಯಿತು.-[[ಡೇವಿಡ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್]], [[ಬ್ರಿಟನ್]] ಪ್ರಧಾನಿ :* ನಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಕ್ತಿ ಮಂಡೇಲಾ. ಇಂಥ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾವು ಅಗಲಿದ್ದರೂ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಅವಿನಾಶಿ.-[[ಜಾರ್ಜ್ ಬುಷ್]], [[ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ :* ಜಾಗತಿಕ ಶಾಂತಿ ದೂತ, ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾನವನನ್ನು ಜಗತ್ತು ಇಂದು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.-[[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್]], ಅಮೆರಿಕದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ :* ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಗೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಮಂಡೇಲಾ ಚೀನಾ ಜನತೆಯ ಹಿರಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ.-[[ಕ್ಸಿ ಜಿನ್‌ಪಿಂಗ್]], [[ಚೀನಾ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ :* ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕ ಅನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ನೈತಿಕ ನಾಯಕನಾಗಿ ಮಂಡೇಲಾ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.-[[ಟೋನಿ ಅಬೊಟ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] [[ಪ್ರಧಾನಿ]] :* ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ವಿರಮಿಸದೆ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ಶೌರ‌್ಯ, ಸಾಧನೆ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸ ಬರೆದವರು.-[[ಫ್ರಾಂಕೊಯಿಸ್ ಹಾಲಂಡ್]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರು :* ಜಗತ್ತಿನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪೇರಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಂಡೇಲಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾನವತಾವಾದಿ. ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ಧೀಮಂತ.-[[ಔನ್ ಸಾನ್ ಸು ಚಿ]], [[ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್]] ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ :* ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮಂಡೇಲಾ. ದೊಡ್ಡ ನೋವು, ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಬೆಂದಿದ್ದರೂ ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಗಳಿಗೆವರೆಗೂ ಮಾನವತೆ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯದ ಪರವಾಗಿಯೇ ಹೋರಾಡಿದರು. ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ಮಂಡೇಲಾ ಚೇತನದ ಜತೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಲ್ಲ.-[[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್]], [[ರಷ್ಯಾ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ :* ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಆಶೆ, ಆಶಯ, ಕನಸು ಮತ್ತು ಅಂತಸ್ಸತ್ವದ ಮೂರ್ತ ರೂಪ ಮಂಡೇಲಾ. ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಅಗ್ಗಳಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಅವರ ಧೈರ‌್ಯ, ಬದ್ಧತೆಗಾಗಿಯೇ ಜನ ಅವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.-[[ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ಡೆಸ್ಮಂಡ್ ಟುಟು]] :* ದೇವರು ಕರುಣಾಮಯಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದ. ಮಂಡೇಲಾ ನಮ್ಮನ್ನು ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅಂತಹ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯಲಿಲ್ಲ.-ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ಡೆಸ್ಮಂಡ್ ಟುಟು :* ಮಂಡೇಲಾ ನಮ್ಮವರಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಘನತೆ, ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ, ಧ್ಯೇಯ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಬಲಿಕೊಟ್ಟ ಅವರ ಹಿರಿಮೆ ಅನುಕರಣೀಯ.-[[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]], ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ :* ಮಂಡೇಲಾ ತೋರಿದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ದೂರ ಸಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನಾವು ಆ ಪಥದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೆಷ್ಟು ದೂರ ನಡೆಯಬೇಕಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳಿತು.-[[ಮೋರ್ಗಾನ್ ಫ್ರೀಮನ್]], ಇನ್‌ವಿಕ್ಟಸ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಂಡೇಲಾ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ನಟ :* ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮದ ಮಹಾನ್ ಮೂರ್ತಿ ಮೂರ್ತಿ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ಇನ್ನಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ಹುರುಪನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ನೀಡಿ ಅವರು ಇಹ ಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ನನ್ನ ಪೂರ್ವ ಜನ್ಮದ ಪುಣ್ಯ..-[[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್]], [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ನಟ :* ಬುದ್ದಿವಂತ ಮಿದುಳು, ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಿಡಿವ ಹೃದಯ ಇವೆರಡೂ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ತೀರ ವಿರಳ. ಮಂಡೇಲಾ ಆ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವರು.-[[ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್]], ನಾಯಕ ನಟ :* ನಂಬಿಕೆ, ಧೈರ್ಯ, ಪ್ರಯಾಸ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕನಿಕರ ಈ ತಿಳಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರು ಇಹಲೋಕದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಂಟು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಲೋಕೋದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್.-[[ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್]], ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ :* ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಂಡೇಲಾ ಅವರ ಕುರಿತು ಕಿರುಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ನಾನು ತೊಟ್ಟಿದ್ದ ಟಿ-ಶರ್ಟ್‌ನ ಮೇಲೆ 'ವೋಟ್ ಫಾರ್ ಮಂಡೇಲಾ' ಎಂದು ಬರೆದಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಮಂಡೇಲಾ, ಈ ಶರ್ಟ್ ಮೇಲಿರುವ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ನೀವು ಬಂಧಿತರಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ನಗುತ್ತಲೇ ಹೇಳಿದ್ದರು.-ಕಬೀರ್ ಖಾನ್, [[ನಿರ್ದೇಶಕ|ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ]] ==ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರ ಚಿತ್ರಗಳು== <gallery mode="packed-hover" heights="160"> ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ-ಅಮಿತಾ ಬಚ್ಚನ್.jpg|200px|ಬಾಲಿವುಡ ನಟ ಅಮಿತಾ ಬಚ್ಚನ್ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಕ್ಷಣ]] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ- ದಲೈಯ್ ಲಾಮ್.jpg|200px|ಟಿಬೆಟಿನ್ ಧರ್ಮ ಗುರು ದಲೈಯ್ ಲಾಮ್ ೨೨ ಆಗಸ್ಟ ೧೯೯೬ ರಂದು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ]] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ- ಚಾರ್ಲ್ಸ್.jpg|200px|ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಜಕುಮಾರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೨ ರಂದು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಕ್ಷಣ]] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ- ಎಲ್ಜಿಬೆತ್ ೨.jpg|200px|ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಣಿ ಎಲ್ಜಿಬೆತ್ ೨, ೯ ಜುಲೈ ೧೯೯೬ ರಂದು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಕ್ಷಣ]] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ-ಮೈಕಲ್ ಜಾಕ್ಸನ್.jpg|200px|ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೋಪ್ ಸ್ಟಾರ್ ಮೈಕಲ್ ಜಾಕ್ಸನ್ ೨೦ ಜುಲೈ ೧೯೯೬ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಕ್ಷಣ]] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ- ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ.jpg|200px|ಭಾರತ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ೧೯೯೮ ರಂದು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಗ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ.]] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ- ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ.jpg|200px|ಭಾರತ ರಾಷ್ಣ್ರಪತಿ ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ೨೦೦೪ ರಂದು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ.]] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ-ಡಯನಾ.jpg|200px|ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯನಾ ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೭ರಂದು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಕ್ಷಣ]] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ- ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್.jpg|200px|ಭಾರತ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಗ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ.]] ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ- ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು.jpg|200px|ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರಾದ ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್, ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್ ಮತ್ತು ಅಜರುದ್ದೀನ್ ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಗ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ.]] </gallery> <ref>[http://www.biography.com/people/nelson-mandela-9397017#! ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ-ಜೀವನ ಚಿರಿತ್] ರೆ</ref><ref>[http://www.webcrawler.com/info.wbcrwl.309.07/search/web?q=about+nelson+mandela&cid=132482429&ad.segment=info.wbcrwl.309.07&ad.searchtermmatchtype]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕ== *http://www.biography.com/people/nelson-mandela-9397017#! *http://www.webcrawler.com/info.wbcrwl.309.07/search/web?q=about+nelson+mandela&cid=132482429&ad.segment=info.wbcrwl.309.07&ad.searchtermmatchtype{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://www.prajavani.net/artculture/article-features/nelson-mandela-square-734010.html ನೆಲ್ಸನ್‌ ಮಂಡೇಲಾ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ...;ಸಲೀಂ ನದಾಫ್;d: 07 ಜೂನ್ 2020] {{Cold War figures}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ ರತ್ನ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] e9v11kwbfvxf2c8ghxm5envk0zr1gqh 10 16421 1427757 1143257 2026-09-08T14:06:20Z A826 72368 1427757 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{lc:{{{1}}}}} |1|01|jan|january=ಜನವರಿ |2|02|feb|february=ಫೆಬ್ರವರಿ |3|03|mar|march=ಮಾರ್ಚ್ |4|04|apr|april=ಏಪ್ರಿಲ್ |5|05|may=ಮೇ |6|06|jun|june=ಜೂನ್ |7|07|jul|july=ಜುಲೈ |8|08|aug|august=ಆಗಸ್ಟ್ |9|09|sep|september=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ |10|oct|october=ಅಕ್ಟೋಬರ್ |11|nov|november=ನವೆಂಬರ್ |12|dec|december=ಡಿಸೆಂಬರ್ |#default={{lc:{{{1}}}}} }}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> rm59503bp7x1u96hi01nv4mb2fytan0 1427764 1427757 2026-09-08T14:10:12Z A826 72368 Restored revision 1143257 by [[Special:Contributions/A826|A826]] ([[User talk:A826|talk]])(TwinkleGlobal) 1427764 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{1|}}}|{{#switch:{{MONTHNUMBER|{{{1}}}}}|1=ಜನವರಿ|2=ಫೆಬ್ರವರಿ|3=ಮಾರ್ಚ್| 4=ಏಪ್ರಿಲ್|5=ಮೇ|6=ಜೂನ್|7=ಜುಲೈ|8=ಆಗಸ್ಟ್|9=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್|10=ಅಕ್ಟೋಬರ್|11=ನವೆಂಬರ್|12=ಡಿಸೆಂಬರ್|೧=ಜನವರಿ|೨=ಫೆಬ್ರವರಿ|೩=ಮಾರ್ಚ್|೪=ಏಪ್ರಿಲ್|೫=ಮೇ|೬=ಜೂನ್|೭=ಜುಲೈ|೮=ಆಗಸ್ಟ್|೯=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್|೧೦=ಅಕ್ಟೋಬರ್|೧೧=ನವೆಂಬರ್|೧೨=ಡಿಸೆಂಬರ್|Incorrect required parameter 1=''month''!}}|Missing required parameter 1=''month''!}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> c7318gztfbe4v6p5ip6f7bprrpgu95i 0 21419 1427772 1380268 2026-09-08T20:09:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427772 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Jenna Jameson 2 2008.jpg|thumb|right|ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್]] '''ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌''', ('''ಜೆನ್ನಾ ಮೇರಿ ಮಸ್ಸೊಲಿ''' ಜನನ; ಎಪ್ರಿಲ್ 9, 1974)<ref name="Hollie McKay">{{cite web|url= http://www.foxnews.com/story/0,2933,448452,00.html|title= Pop Tarts: Jenna Jameson Wants to Make Porn Name Official|accessdate= 2008-11-10|author= Hollie McKay|date= 2008-11-07|publisher= [[Fox News]]}}</ref><ref name="Hollie McKay"/><ref name="ETHS">{{cite web| url=http://cache-origin.eonline.com/On/Holly/Shows/Jameson/index.html| title=How a Young Adult Star Turned Porn into Profit and Prominence| accessdate=2006-08-15| author=Jean-Paul Aussenard| last=Aussenard| first=Jean-Paul| date=2005-03-27| month=March| work=[[E! True Hollywood Story]]| publisher=[[E!]] Online| archiveurl=https://web.archive.org/web/20050328005437/http://www.eonline.com/On/Holly/Shows/Jameson/| archivedate=2005-03-28}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ನಟ|ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಟಿ]], ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಪೋರ್ನ್ ಚಿತ್ರಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟಿ<ref name="Grigoriadis">{{cite web|url= http://www.rollingstone.com/news/story/6420232/jenna_jamesons_forbidden_desires|title= "Jenna Jameson's Forbidden Desires"|publisher= by [[Vanessa Grigoriadis]], ''[[Rolling Stone]]'' magazine, August 11, 2004. Retrieved February 1, 2007. Reprinted as "Jenna Jameson: Girl On Top", by Vanessa Grigoriadis, ''[[The Independent]]|date= September 05, 2004|accessdate= February 1, 2007|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2006|archive-url= https://web.archive.org/web/20060902142437/http://www.rollingstone.com/news/story/6420232/jenna_jamesons_forbidden_desires|url-status= dead}}</ref><ref name="Forbes">{{cite web|url= http://www.forbes.com/free_forbes/2005/0704/124.html|title= The (Porn) Player|publisher= by Matthew Miller, ''[[Forbes]]'' magazine|date= July 4, 2005|accessdate= February 1, 2007|archive-date= ಜುಲೈ 19, 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20120719072230/http://www.forbes.com/free_forbes/2005/0704/124.html|url-status= dead}}</ref><ref name="WallStreetJournal">{{cite web|url= http://dackman.homestead.com/JamesonPornWSJ.htm|title= A Star Is Porn|publisher= by Dan Ackman, ''[[Wall Street Journal]]'', August 27, 2004, Page W13. Online at author's web site|accessdate= February 1, 2007|archive-date= ಜನವರಿ 28, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070128224856/http://dackman.homestead.com/JamesonPornWSJ.htm|url-status= dead}}</ref> ಮತ್ತು "ಪೋರ್ನ್‌ ಚಿತ್ರಗಳ ರಾಣಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Cooper">{{cite web|url= http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/books/08/27/jenna.jameson/|title= "Jenna Jameson: 'I chose the right profession'"|publisher= interview with [[Anderson Cooper]] on ''[[Anderson Cooper 360°]]'', [[CNN]]|date= August 28, 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref> [[ನಗ್ನವಾಗು|ಬತ್ತಲೆ ನರ್ತಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ|ಗ್ಲಾಮರ್ ರೂಪದರ್ಶಿ]]ಯಾಗಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಅವರು, ನಂತರ 1993ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1996ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ 'ಅಗ್ರ ಹೊಸ ಮುಖ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಜೇಮ್ಸನ್ ಅಂದಿನಿಂದ ಈವರೆಗೂ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಕರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು [[X-ರೇಟೆಡ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಝೇಷನ್‌|X-ರೇಟೆಡ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಝೇಷನ್ (XRCO)]] ಮತ್ತು [[AVN (ಮ್ಯಾಗಜೀನ್)|ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್ AVN)]] ಹಾಲ್ಸ್ ಆಫ್ ‌ಫೇಮ್‌ಗೆ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="xrcohof">{{cite web|url= http://www.bwdl.net/XRCO-2/hall.htm|title= Hall of Fame at xrco.com|accessdate= February 1, 2007|archive-date= ಜುಲೈ 6, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150706034357/http://www.bwdl.net/XRCO-2/hall.htm|url-status= dead}}</ref><ref name="avnhof">{{cite web|url= http://www.avnawards.com/index.php?center=hall-of-fame|title= page at avnawards.com|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು 2000ರಲ್ಲಿ ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ ಜೊತೆ ಸೇರಿ [[ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ|ಕ್ಲಬ್‌ ಜೆನ್ನಾ]] ಎಂಬ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಮನರಂಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ನಂತರ ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಬಳಿಕ ಅವರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಒಂದೇ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಆಗಿತ್ತು, ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಮ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ಇತರೆ ತಾರೆಗಳ ಇದೇ ತೆರನಾದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸತೊಡಗಿತು ಮತ್ತು 2001ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರವೆಂದರೆ, ''[[ಬ್ರಿಯಾನಾ ಲವ್ಸ್ ಜೆನ್ನಾ|ಬ್ರಿಯಾನಾ ಲವ್ಸ್‌‌ ಜೆನ್ನಾ]]'' ([[ಬ್ರಿಯಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌|ಬ್ರಿಯಾನಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌]] ಜೊತೆಗೆ), ಇದು 2002ನೇ ಸಾಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ- ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ಬಾಡಿಗೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 2003ರಲ್ಲಿ [[AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ]] ನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿತು.<ref name="Papermag"/> 2005ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾಕ್ಕೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್|US$]] 30 ದಶಲಕ್ಷ ಆದಾಯವಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಲಾಭವೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Forbes"/> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ [[ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್|ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ರೇರ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ 48 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಜಾಹೀರಾತು ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌, ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನೂ ತೂಗು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಪ್ಲೇಬಾಯ್ TV|ಪ್ಲೇ ಬಾಯ್ TV]]ಯು ''[[ಜೆನ್ನಾರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೆಕ್ಸ್ ತಾರೆ|ಜೆನ್ನಾರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೆಕ್ಸ್ ಸ್ಟಾರ್]] '' ಎಂಬ [[ರಿಯಾಲಿಟಿ ದೂರದರ್ಶನ|ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ]]ದ ಆತಿಥ್ಯವಹಿಸಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯುಳ್ಳ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಟಿಯರು ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಸೇರಲು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="gamejss">{{cite web|url= http://www.gamelink.com/display_star.jhtml?id=34010|title= Jenna Jameson page at Gamelink.com|accessdate= April 9, 2008}}</ref> 1997ರಲ್ಲಿ [[ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್|ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್‌]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪಾರ್ಟ್ಸ್(1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪಾರ್ಟ್ಸ್‌]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಿರು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಪಾಪ್-ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೂ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ''[[ದಿ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್ ಶೋ|ದಿ ಹೊವರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್‌ ಶೋ]]'' ನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮುಂದುವರಿದರು: [[E!]] ದೂರದರ್ಶನ‌ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಬಹಳೇ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೆಸ್ಟ್‌-ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ ''[[ವೈಲ್ಡ್ ಆನ್‌!]]'' ಮತ್ತು ''[[ಟಾಕ್ ಸೂಪ್‌|ಟಾಕ್‌ ಸೂಪ್‌]] '' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು; [[ಫಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಂಪೆನಿ|ಫಾಕ್ಸ್]] [[ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌|ಆನಿಮೇಷನ್‌]] ನಿರ್ಮಾಣದ [[ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸಿಟ್‌ಕಾಂ]] ''[[ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಗೈ]]'' ನ [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಡಸ್ ಹಾಲಿವುಡ್‌|2001ನೇ ಕಂತಿ]]ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟಿಯಾಗಿ [[ಅಶರೀರವಾಣಿ (ಹಿನ್ನೆಲೆ ಧ್ವನಿ)|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಹಿನ್ನೆಲೆ-ಧ್ವನಿ(ಅಶರೀರವಾಣಿ)</span>]]; 2002ರಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೋ ಆಟ ''[[:ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಥೆಫ್ಟ್ ಅಟೋ: ವೈಸ್ ಸಿಟಿ|ಗ್ರ್ಯಾಂಜ್ ಥೆಫ್ಟ್ ಅಟೊ: ವೈಸ್ ಸಿಟಿ]]'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಹಿನ್ನೆಲೆ-ಧ್ವನಿ; ಮತ್ತು 2003ರ [[NBC]] ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳ ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್|ಮಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಚರ್ಲಿಂಗ್‌]]'' ನ ಎರಡು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟಿ. 2004ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ, ಹೌ ಟು ಮೇಕ್ ಲವ್ ಲೈಕ್ ಎ ಪೋರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್‌: ಎ ಕಾಷನರಿ ಟೇಲ್. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಂಡ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟಗೊಂಡು, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ|''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸತತ ಆರು ವಾರ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು.<ref name="Forbes"/>.<ref name="Forbes"/> ಜೆನ್ನಾ [[ಭಯಾನಕ (ಪ್ರಕಾರ)|ಭಯಾನಕ]] ಹಾಸ್ಯ ಪುಸ್ತಕದ ರಚನೆಗೂ ಕೈ ಹಾಕಿದರು, [[ವರ್ಜಿನ್ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌ (ಎಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳದ)|ಎಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟವಾಗದ (ವರ್ಜಿನ್ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌)]] ಹಾಸ್ಯಗಳಿರುವ ''[[ಜೇನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಶ್ಯಾಡೊ ಹಂಟರ್ (ಹಾಸ್ಯ)|ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಶ್ಯಾಡೋ ಹಂಟರ್]] '' ಎಂಬ ಅವರ ಪುಸ್ತಕ ಫೆಬ್ರವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ ತೆರೆ ಕಂಡ ಭಯಾನಕ-ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''[[ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್|ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೆನ್ನಾ ನಟಿಸಿದರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು [[ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್, ನೆವಡಾ|ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌]]ನ [[ನೆವಡಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಮಸ್ಸೊಲಿ, ಒಬ್ಬ [[ಇಟೆಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್|ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು [[KVBC-TV]]ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರ ತಾಯಿ ಜುಡಿತ್ ಬ್ರೂಕ್ ಹಂಟ್ ಮಸ್ಸೊಲಿ, ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌ನ [[ಪ್ರದರ್ಶಕ ಹುಡುಗಿ]]ಯಾಗಿರುವ ಅವರು [[ಟ್ರೊಪಿಕಾನಾ ರೆಸಾರ್ಟ್ &amp; ಕ್ಯಾಸಿನೊ|ಟ್ರೋಪಿಕಾನಾ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸಿನೊ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಫೊಲೀಸ್ ಬರ್ಗೆರ್ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="NYTimes">{{cite web|url= https://www.nytimes.com/2004/04/15/garden/15JENN.html?ex=1397361600&en=3e0359841e9017c4&ei=5007&partner=USERLAND|title= At Home with Jenna Jameson: Off Camera, Cashmere and Crosses|publisher= by Dinitia Smith, ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|date= April 15, 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref><ref name="ReviewJournal">{{cite web|url= http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2004/Sep-08-Wed-2004/news/24719744.html|title= "Porn star's book walks wild side"|publisher= by [[Norm Clarke]], ''[[Las Vegas Review-Journal]]|date= September 8, 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್‌ ಅವರ ಎರಡನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮುನ್ನ ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 1976ರಂದು [[ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ ಅವರ ತಾಯಿ ತೀರಿಕೊಂಡರು.<ref name="ETHS"/> [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾದ ವೆಚ್ಚಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬ [[ದಿವಾಳಿ]]ಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ದಿನಕಳೆಯಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿತ್ತು, ಅಜ್ಜಿ(ತಂದೆಯ ತಾಯಿ)ಯನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡೇ ಹಲವು ಬಾರಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಕುಟುಂಬ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರ ತಂದೆ ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌ನ [[ಷೆರಿಫ್|ಶಾಂತಿಪಾಲನೆ]] ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದರು, ಮತ್ತು ಇದೇ ವೇಳೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ಟೋನಿಗೆ ಅತ್ಯಾಪ್ತರಾದರು.<ref name="Higginbotham">{{cite web|url= http://www.theage.com.au/articles/2004/10/07/1097089474673.html|title= The porn broker|publisher= by Adam Higginbotham, October 9, 2004, ''[[Telegraph Magazine]]'', presented by [[The Age]]. Retrieved February 1, 2007. Also reprinted in a slightly edited form as "[http://www.smh.com.au/news/Books/A-life-of-ups-and-downs/2004/12/03/1101923326974.html A life of ups and downs]", ''[[Sydney Morning Herald]]|date= December 4, 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಪುಟಾಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಲೇ ಆಗಾಗ [[ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಲೆಟ್]] ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="AskMen">{{cite web|url= http://www.askmen.com/celebs/women/models_250/262_jenna_jameson.html|title= Jenna Jameson|publisher= [[AskMen.com]] Model of the Week feature|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ''[[ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್|ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್‌]]'' DVD ಕುರಿತ ಕಿರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಾವು ನೃತ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1990ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ [[ಫ್ರೊಂಬರ್ಗ್, ಮೊಂಟಾನಾ|ಫ್ರೊಮ್ಬರ್ಗ್‌ನ ಮೊಂಟಾನ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ಜಾನುವಾರ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಾನುವಾರುಗಳ ಕೇಂದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಆಟದ ನಂತರ ನಾಲ್ವರು ಹುಡುಗರು ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ [[ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಬಗೆಗಳು#ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರ|ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರ]] ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Higginbotham"/> 16ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಜ್ಯಾಕ್‌ನ [[ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್|ಸೈಕಲಿಗ]] ಅಂಕಲ್‌ ಪ್ರೀಚರ್ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಅತ್ಯಚಾರಕ್ಕೊಳಗಾದೆ ಎಂದು ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="Higginbotham"/> (ಪ್ರೀಚರ್ ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.)<ref name="CNN">{{cite web|url= http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/books/09/08/review.jameson/|title= "Review: Jenna Jameson's crazy porn life"|publisher= by Adam Dunn, September 8, 2004, [[CNN]]|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಈ ಘಟನೆ ಬಗ್ಗೆ ತಂದೆಗೆ ಹೇಳುವ ಬದಲು, ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಜ್ಯಾಕ್ ಜೊತೆ ತೆರಳಿದ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಆತನೊಂದಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="ETHS"/><ref name="January">{{cite web|url= http://www.januarymagazine.com/biography/pornstar.html|title= Jennasis|publisher= by Adrian Marks, ''[[January Magazine]]|date= September 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref> [[ಟಟೂ(ಹಚ್ಚೆ)|ಹಚ್ಚೆ (ಟಟೂ)]] ಕಲಾವಿದನಾಗಿರುವ ಜ್ಯಾಕ್, ತಾನು ರಚಿಸಿದ ಹಚ್ಚೆ ಕಲಾಕೃತಿ ಸರಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಮೊದಲಿನವುಗಳನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ, ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅವರ ಬಲ ನಿತಂಬದ ಮೇಲಿರುವ ಎರಡು ಹೃದಯದ ಹಚ್ಚೆಗಳಿಂದ ಜೇಮ್ಸನ್ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Forbes"/><ref name="VanishingTattoo">{{cite web|url= http://www.vanishingtattoo.com/tattoo/celeb-jameson.htm|title= Jenna Jameson Tattoo Pics|publisher= Vanishing Tattoo.com|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 16, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070216021907/http://www.vanishingtattoo.com/tattoo/celeb-jameson.htm|url-status= dead}}</ref> [[E!]] ಪ್ರಕಾರ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಸಹೋದರ ಟೋನಿ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಟಟೂ ಪಾರ್ಲರ್ ಇರಿಸಿದ್ದ,<ref name="NYTimes"/> ಮತ್ತು "ಹೃದಯ ವಿದ್ರಾವಕ" ಎಂಬ ಬರಹವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದ.<ref name="ETHS"/> == ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿ == ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶಕ ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಲು ಜೇಮ್ಸನ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಪ್ರದರ್ಶಕ ನರ್ತಕಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ 5 ಅಡಿ 8 ಇಂಚು(173&nbsp;cm) ಎತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಅವರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದವು.<ref name="Papermag"/><ref name="ReviewJournalShowgirls">{{cite web|url= http://www.reviewjournal.com/employment/vegasjobs/entertainer.html|title= Showgirls vs. dancers|publisher= [[Las Vegas Review-Journal]]|date= July 27, 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ಬಳಿಕ [[ವೇಗಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್|ವೇಗಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌‌]] ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತಾದರೂ,<ref name="NYTimes"/> ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಜೇಮ್ಸನ್ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೇತನದ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತೆರಳಿದರು.<ref name="January"/> ಈ ನಡುವೆ [[ನಗ್ನವಾಗು|ಬತ್ತಲೆ ನರ್ತಕಿ]] ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕುವಂತೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಅವರ ಪ್ರಿಯಕರ ಜ್ಯಾಕ್ ‌ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು,<ref name="Grigoriadis"/> ಮತ್ತು 1991ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ [[ಮೈನರ್ (ಕಾನೂನು)|ವಯೋಮಾನದ ಅರ್ಹತೆಗಳು]] ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, [[ಗುರುತು ದಾಖಲೆಯ ನಕಲು|ನಕಲಿ I.D.]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌ನ ಬತ್ತಲೆ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="ETHS"/><ref name="AskMen"/> ಆದರೆ, ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಹಾಕಿದ [[ದಂತ ಪಟ್ಟಿಗಳು|ಪಟ್ಟಿ]]ಯಿಂದಾಗಿ [[ಕ್ರೇಜಿ ಹಾರ್ಸ್ ಟೂ]] ಬತ್ತಲೆ ಕೂಟದಿಂದ ಅವರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ನಂತರ ಅವರು [[ಸೂಜಿ ಮೊನೆಯ ಇಕ್ಕಳ|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಸೂಜಿ ಮೊನೆಯ ಇಕ್ಕಳ</span>]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಆ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೆಗೆದ ಬಳಿಕ ಕ್ರೇಜಿ ಹಾರ್ಸ್ ಟೂ ಕೂಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಸ್ವೀಕೃತರಾದರು.<ref name="Forbes"/> ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ|ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ]] ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಜೇಮ್ಸನ್ ಪ್ರತಿರಾತ್ರಿಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್|US$]]2,೦೦೦ ಹಣ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="ETHS"/> ಬತ್ತಲೆ ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಹೆಸರು "ಜೆನ್ನಾಸಿಸ್" ಎಂದಿತ್ತು,<ref name="ReviewJournal"/> ನಂತರ ಇದೇ ಹೆಸರನ್ನು ತಾವು ಆರಂಭಿಸಿದ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೂ ಇಟ್ಟರು ("ಜೆನ್ನಾಸಿಸ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್").<ref name="WIPO">{{cite web|url= http://www.wipo.int/amc/en/domains/decisions/html/2004/d2004-1042.html|title= WIPO Domain Name Decision: D2004-1042|publisher= Nels T. Lippert, [[World Intellectual Property Organization]]|date= February 15, 2005|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ರೂಪದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಆರಂಭದ ಪದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವ ಕೊನೆಯ ಪದಕ್ಕಾಗಿ ಇಡೀ ದೂರವಾಣಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಜಾಲಾಡಿ ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಜೇಮ್ಸನ್ ಎಂದರೆ [[ಜೇಮ್ಸನ್ ಐರಿಷ್ ವಿಸ್ಕಿ|ಜೇಮ್ಸನ್ ವಿಸ್ಕಿ]] ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಕುಡಿತಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="ETHS"/><ref name="Metacafe">{{cite web|url= http://www.metacafe.com/watch/124500/jenna_jameson/|title= Jenna Jameson: Ever wonder how she got her name?|publisher= Video at Metacafe.com|accessdate= February 1, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 22, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140322051547/http://www.metacafe.com/watch/124500/jenna_jameson/|url-status= dead}}</ref> ನೃತ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ, 1991ರ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ''[[ಪೆಂಟ್‌ಹೈಸ್(ಮ್ಯಾಗಜೀನ್)|ಪೆಂಟ್‌ಹೌಸ್‌]]'' ಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆಯುಂಟಾಗಿ [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಸೂಜ್ ರಂಡಾಲ್|ಸೂಝ್ ರಂಡಾಲ್‌]] ಎಂಬ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ [[ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ|ನಗ್ನ ಭಾವಚಿತ್ರ]]ಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಫೋಸು ಕೊಟ್ಟರು,<ref name="January"/><ref name="Autobio99-107">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|coauthors = [[Neil Strauss|Strauss, Neil]]|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|url = https://archive.org/details/howtomakelovelik0000jame|publisher = [[Regan Books]]|location = New York|isbn = 0-06-053909-7|pages = [https://archive.org/details/howtomakelovelik0000jame/page/99 99] – 107|year = 2004}} </ref> ಅನೇಕ [[ಪುರುಷರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪುರುಷರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ನಂತರ, ಜೇಮ್ಸನ್ ನಿಲುವು ಬದಲಾಯಿತು. ರಾಂಡಲ್ ಒಬ್ಬ "ಶಾರ್ಕ್"<ref name="SalonBookReview">{{cite web|url= http://archive.salon.com/books/review/2004/08/25/jenna/index.html|title= "How to Make Love Like a Porn Star" by Jenna Jameson|publisher= [[Salon.com|Salon]]'' magazine book review by Charles Taylor|date= August 25, 2004|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಮೇ 6, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090506032528/http://archive.salon.com/books/review/2004/08/25/jenna/index.html|url-status= dead}}</ref> ಆಗಿದ್ದು ತಮ್ಮನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆತನ ಜೊತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="LukeIsBack">{{cite web|url= http://www.lukeisback.com/stars/stars/jenna_jameson.htm|title= Jenna Jameson|publisher= article with autobiography citations by [[Luke Ford]], on LukeIsBack.com|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಅವರು ಸಹೋದರನ (ಆತ ಅದಾಗಲೇ [[ಹೆರಾಯಿನ್‌]] <ref name="NYTimes"/> ಗೀಳು ಹಿಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ) ಜೊತೆಗೆ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳಾದ- [[ಕೊಕೇನ್]], [[ಲಿಸರ್ಜಿಕ್‌ ಆಸಿಡ್‌ ಡೈಥೈಲಮೈಡ್‌|LSD]], ಮತ್ತು ಮೆಥಂಫೆಟಾಮಿನ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ತಂದೆ ಕೂಡ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Higginbotham"/> ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯಕರನ ಜೊತೆಗೆ ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗೀಳು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೆಡಿಸಿತು. ಜೇಮ್ಸನ್ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಹಾರ ತಿನ್ನುವುದನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರೂಪದರ್ಶಿಯಿಂದ ಅನರ್ಹಗೊಳ್ಳುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತೆಳ್ಳಗಾದರು; 1994 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್ ಕೂಡ ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತೆರಳಿದ. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರೊಬ್ಬರು ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಗಾಲಿ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ತೂಕ ಕೇವಲ 76 ಪೌಂಡ್ (35 [[ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ]] ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ)<ref name="PsychiatricServices">{{cite web|url= http://psychservices.psychiatryonline.org/cgi/content/full/57/5/729|title= "Book Reviews: Women's Search for Love Through Sex"|publisher= Jeffrey Geller, M.D., M.P.H., May 2006, ''[[Psychiatric Services]]'', [[American Psychiatric Association]]|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಜನವರಿ 27, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070127013425/http://psychservices.psychiatryonline.org/cgi/content/full/57/5/729|url-status= dead}}</ref>. ಜೇಮ್ಸನ್ ತಂದೆ ಆ ವೇಳೆಗೆ [[ನಿರ್ವಿಷೀಕರಣ]]ಕ್ಕಾಗಿ [[ರೆಡ್ಡಿಂಗ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ರೆಡ್ಡಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರು, ವಿಮಾನದಿಂದ ಜೇಮ್ಸನ್ ಇಳಿಯುವಾಗ ಅವರ ತಂದೆಗೇ ಗುರುತು ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Higginbotham"/> == ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Jenna Jameson Jan12 2007.JPG|right|thumb|AVN ವಯಸ್ಕರ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೊ 2007, ಜನವರಿ 12,&nbsp;2007]] ತಮಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಿಯಕರ ಜ್ಯಾಕ್‌ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪಾಠ ಕಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಾವು [[ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Forbes"/><ref name="January"/> 1993ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತೆ [[ನಿಕ್ಕಿ ಟೈಲರ್]] ಜೊತೆ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಈ ಚಿತ್ರ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ ಹೇಳದೆ [[ಮೆದುವಾಗಿ]] ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುವುದಾಗಿದ್ದು, [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಬ್ಲೇಕ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಬ್ಲೇಕ್]],<ref name="Autobio132-135">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 132 – 135}}</ref> ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Papermag">{{cite web|url= http://www.papermag.com/?section=article&parid=269|title= Born 4 Porn: Jenna Jameson|publisher= by Amy Benfer, August 3, 2003, ''[[Papermag]]|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ [[ಸೂಜ್ ರಂಡಾಲ್|ಸೂಝ್ ರಂಡಾಲ್‌‌]]ರಲ್ಲಿ ನಗ್ನ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ನಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="LukeIsBack"/> ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು [[ರ್ಯಾಂಡಿ ವೆಸ್ಟ್ (ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆ)|ರ್ಯಾಂಡಿ ವೆಸ್ಟ್‌]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 1994ರಲ್ಲಿ ''ಅಪ್ ಎಂಡ್‌ ಕಮರ್ಸ್ 10'' ಮತ್ತು ''ಅಪ್ ಎಂಡ್‌ ಕಮರ್ಸ್ '' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AskMen"/><ref name="RandyWest">{{cite web|url= http://www.randywest.com/about.html|title= Randy West|publisher= biography, from official site|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140222024428/http://www.randywest.com/about.html|url-status= dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು [[ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್, ನೆವಡಾ|ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅನೇಕ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕ್ಷಿಪ್ರ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು. ತಮ್ಮ ನಗ್ನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಜುಲೈ 28, 1994ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ತನ ಅಳವಡಿಕೆ|ಸ್ತನ ಅಳವಡಿಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡರು,<ref name="Autobio169-170">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 169 – 170}}</ref> 2004ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅವರ ಬಳಿ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲ ಅಳವಡಿಕೆಗಳಿದ್ದವು.<ref name="NYTimes"/><ref name="Star">{{cite web|url= http://www.starmagazine.com/news/1091|title= Jenna Jameson: Exposed|publisher= interview with David Caplan, ''[[Star (magazine)|Star]]'' magazine, September 6, 2004. Retrieved February 5, 2007, but may not be available to non-US visitors. [https://web.archive.org/web/20040909054808/www.starmagazine.com/news/61449 Archived] at the [[Internet Archive]]: [2004-09-09]|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಮೇ 5, 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20100505043740/http://www.starmagazine.com/news/1091|url-status= dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್‌ರವರ ಮೊದಲ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಗಳು [[ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ]] ದೃಶ್ಯಗಳಾಗಿವೆ (ಇದು ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಸಲಿಂಗರತಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕಿಳಿಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗ). ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಹೆಣ್ಣಿನ-ಮೇಲೆ-ಹೆಣ್ಣು ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ನಂತರ ಹುಡುಗನ ಜೊತೆಗಿನ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ತಮಗೆ ಭಾರಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ ಮುಂದಿಟ್ಟರು."<ref name="Papermag"/> ''ಅಪ್ ಎಂಡ್‌ ಕಮರ್ಸ್ 11'' (1994)ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಭಿನ್ನಲಿಂಗರತಿಯ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು.<ref name="Autobio137-158">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 137 – 158}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಗುದದ್ವಾರದ ಮೈಥುನ]] ಅಥವಾ [[ಮೈಥುನದ ಭಂಗಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಬಹು ಭೇದನ|ದ್ವಿ ಮೈಥುನ]]ದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಜೇಮ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="Grigoriadis"/> ಜೇಮ್ಸನ್ ಯಾವತ್ತೂ ಪುರುಷರ ಜೊತೆ [[ಅಂತರ್‌ಜನಾಂಗೀಯ|ಅಂತರಜನಾಂಗೀಯ]] ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿಲ್ಲ (2000ದಲ್ಲಿ ಆ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹತೋಟಿ ಮೀರಿದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಇದ್ಯಾಗ್ಯೂ).<ref name="Bridge">{{cite web|url= http://www.bridgemagazine.org/online/features/archive/000113.php|title= Jenna Does Jenna|publisher= by Noah Berlatsky, ''Bridge'' magazine, 2004, archived from www.bridgemagazine.org/online/features/archive/000113.php on [[2006-05-22]]|accessdate= February 13, 2007|archive-date= 2006-05-22|archive-url= https://web.archive.org/web/20060522031314/http://www.bridgemagazine.org/online/features/archive/000113.php|url-status= bot: unknown}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 8, 2008ರಂದು ''[[ದಿ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್ ಶೋ]]'' ನಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ, ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಾನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿರಲಿಲ್ಲ; "ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳೇ ಉದ್ಭವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ", ಅವರು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರು ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ತಾವು (ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ) ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದಂತೆ ಅವರ್ಯಾರು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url= http://www.howardstern.com/rundown.hs?d=1202274000|title= The Rundown - February 6, 2008, HowardStern.com}}</ref> ಬದಲಾಗಿ, [[ಜೊಲ್ಲು|ದ್ರವ್ಯ]] ಲೇಪನದ ಮೌಖಿಕ ಲೈಂಗಿಕತೆ ಅವರ [[ಮೌಖಿಕ ಸೆಕ್ಸ್|ಪ್ರಧಾನ ನಡೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="AskMenInterview">{{cite web|url= http://www.askmen.com/celebs/interview/43b_jenna_jameson_interview.html|title= Jenna Jameson professional heartbreaker|publisher= [[AskMen.com]] interview|accessdate= February 5, 2007}}</ref><ref name="Salon2">{{cite web|url= http://archive.salon.com/sex/feature/2001/01/18/jenna_2/index.html|title= Jenna the sex goddess|publisher= by Peter Keating, January 18, 2001, [[Salon.com|''Salon'' magazine]]|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಮೇ 27, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090527003738/http://archive.salon.com/sex/feature/2001/01/18/jenna_2/index.html|url-status= dead}}</ref> 1994ರಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜಿಯ ಜೊತೆ ಅನೇಕ ವಾರಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಗೀಳಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಜೇಮ್ಸನ್, ನಿಕ್ಕಿ ಟೈಲರ್ ಜೊತೆ ಜೀವನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೆಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್‌]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು.<ref name="LukeIsBack"/><ref name="Autobio309-311">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 309 – 311}}</ref> ಬಳಿಕ ರೂಪದರ್ಶಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ 1995ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೇ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ತಂದೆಯ ಆಶೀರ್ವಾದವೂ ದೊರಕಿತು.<ref name="ETHS"/><ref name="Higginbotham"/> ''ಸಿಲ್ಕ್ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ಸ್'' ಈ ಎಲ್ಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ.<ref name="Autobio316-320">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 316 – 320}}</ref> 1995ರ ಕೊನೆಗೆ, ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಿರು ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದ [[ವಿಕ್‌ಡ್ ಪಿಕ್ಟರ್ಸ್|ವಿಕ್‌ಡ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್]], ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಜೊತೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Forbes"/><ref name="Autobio341-351">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 341 – 351}}</ref> ವಿಕ್‌ಡ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಸ್ಟೀವ್ ಆರ್ನೆಸ್ಟೈನ್ ಎಂದು ತಾವು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ: {{Cquote|The most important thing to me right now is to become the biggest star the industry has ever seen.<ref name=Higginbotham/><ref name=SalonBookReview/>}} ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಜೊತೆಗಿನ ಒಪ್ಪಂದವು ಜೇಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಎಂಟು ಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್|US$]]6,000 ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="ETHS"/> ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಬಜೆಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ''ಬ್ಲೂ ಮೂವಿ '' (1995), ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಸೆಟ್‌ ಒಂದನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವ ವರದಿಗಾರಳಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ [[AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="AskMen"/> 1996ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಉನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ; [[X-ರೇಟೆಡ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಝೇಷನ್‌|XRCO]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಕಿರು ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, [[AVN ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಕಿರು ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಮತ್ತು [[X-ರೇಟೆಡ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು|ಫ್ಯಾನ್ಸ್ ಆಫ್ X-ರೇಟೆಡ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್ (FOXE)]] ವಿಡಿಯೋ ವಿಕ್ಸೆನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ಮೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಮನರಂಜಕಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಕೂಡ ಅವರದ್ದು.<ref name="AskMen"/> ಇದರ ಬೆನ್ನಿಗೇ [[#ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅವರನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಸಾಲು ಸಾಲಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂದವು. 2001ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರ ದಿನದ ಗಳಿಕೆ $60,000 ಮತ್ತು ಒಂದು [[DVD]]ಯ ಅರ್ಧ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅವರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೆ ಬತ್ತಲೆ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರತಿದಿನಕ್ಕೆ $8,000 ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಐದು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎರಡು ವಾರಗಳನ್ನು ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.<ref name="Salon1">{{cite web|url= http://archive.salon.com/sex/feature/2001/01/17/jenna_1/index1.html|title= Two girls on Jenna|publisher= by Peter Keating, January 17, 2001, [[Salon.com|''Salon'' magazine]]|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಏಪ್ರಿಲ್ 12, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090412051547/http://archive.salon.com/sex/feature/2001/01/17/jenna_1/index1.html|url-status= dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಪ್ರತಿರಾತ್ರಿ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿ ಸುಮಾರು $25,000 ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಾಗಿ ಅವರ ಮಾಜಿ ಪತಿ ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ ಅಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref name="WallStreetJournal"/> ನವೆಂಬರ್ 2005ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು [[ಪ್ಲೇಬಾಯ್ TV]]ಯ ''[[ಜೆನ್ನಾರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೆಕ್ಸ್ ತಾರೆ|ಜೆನ್ನಾಸ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೆಕ್ಸ್ ಸ್ಟಾರ್]] '' ಎಂಬ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋದ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರು ಜೇಮ್ಸನ್ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ]] ಸೇರುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮಾನದಂಡ. ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು [[ಬ್ರಿಯಾ ಬೆನ್ನೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಕ್ಸಿ ಜೆಝೆಲ್|ರಾಕ್ಸಿ ಝೆಜೆಲ್]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AmericanSexStar">{{cite web|url= http://www.playboy.com/playboytv/original_series/americansexstar/|title= ''Jenna Jameson's American Sex Star''|publisher= [[Playboy TV]] reality sex show official page|accessdate= February 13, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2005|archive-url= https://web.archive.org/web/20051013091855/http://playboy.com/playboytv/original_series/americansexstar/|url-status= dead}}</ref> ಅಗಸ್ಟ್ 2007ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಸ್ತನ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆಸಿಕೊಂಡದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು a D ಯಿಂದ a C ಗೆ ಇಳಿಸಿ ಉತ್ಸಾಹ ಶೂನ್ಯರನ್ನಾಗಿಸಿತು; ವರ್ಷಕ್ಕೆ $30 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಆದಾಯ ತರುವ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಜೊತೆಗಿನ ಅವರ ಸಾಂಗತ್ಯ ಮುಂದುವರಿದರೂ, ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಮುಂದೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಗಿದೇ ಹೋಯಿತೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಸ್ವತಃ ಅವರೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="UsWeekly20070822">"[http://www.usmagazine.com/jenna_jameson_removes_her_breast_implants?page=1 ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್: ವೈ ಐ ರಿಮೂವ್ಡ್ ಮೈ ಬ್ರೆಸ್ಟ್ ಇಂಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080730030623/http://www.usmagazine.com/jenna_jameson_removes_her_breast_implants?page=1 |date=2008-07-30 }}", ''[[ಯುಎಸ್ ವೀಕ್ಲಿ]]'', ಅಗಸ್ಟ್‌ 22, 2007. [[2008-01-15]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಜನವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ, ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದರಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು.<ref name="XFanz2008">"[http://www.xfanz.com/news/88784 AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದ ಜೆನ್ನಾ]", by ಸ್ಟೀವನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ, ಜನವರಿ 14, 2008, Xಫಾಂಝ್. [[2008-01-15]] ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> == ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ == ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ [[ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ]], ''[[:ಹೌ ಟು ಮೇಕ್ ಲವ್ ಲೈಕ್ ಎ ಪೋರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್‌: ಎ ಕಾಷನರಿ ಟೇಲ್|ಹೌ ಟು ಮೇಕ್ ಲವ್ ಲೈಕ್ ಎ ಪೋರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್: ಎ ಕಾಷನರಿ ಟೇಲ್‌]]'' ಅಗಸ್ಟ್ 17, 2004ರಂದು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌|ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನ ಲೇಖಕ [[ನೇಲ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್|ನೀಲ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್]] ಮತ್ತು ''[[ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌|ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್]]'' ಅವರು ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ ಸಹ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು [[ಹಾರ್ಪರ್ ಕಾಲಿನ್ಸ್|ಹಾರ್ಪರ್‌ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ನ]] ವಿಭಾಗವಾದ [[ರೇಗನ್‌ಬುಕ್ಸ್‌|ರೇಗನ್‌ಬುಕ್ಸ್]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟಗಾರ|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟ]]ಗೊಂಡು, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ|''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸತತ ಆರು ವಾರ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು.<ref name="Forbes"/> ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯು 2004ರ "ಮೆಯಿನ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ಸ್ ವಯಸ್ಕರ ಮೀಡಿಯಾ ಫೇವರಿಟ್ "[[XRCO ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಸೇಮೋರ್ ಬಟ್ಸ್‌ರವರ ''[[ಕುಟುಂಬದ ಉದ್ಯಮ (TV ಸರಣಿ)|ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್]]'' ಟಿವಿ ಸರಣಿ ಜೊತೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು. ನವೆಂಬರ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ''ಪೋರ್ನೊಸ್ಟಾರ್''.''ಡೈ ಅಟೊಬಯಗ್ರಫಿಕ್'',<ref name="AmazonDE">{{cite web|url= http://www.amazon.de/dp/3453675045|title= Pornostar. Die Autobiographie|publisher= [[Amazon.com|Amazon.de]]|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಜನವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ ''ಕೊಮೊ ಹೇಸರ್ ಎಲ್ ಅಮೋರ್ ಇಗುವಾಲ್ ಕ್ಯು ಉನಾ ಎಸ್ಟ್ರೆಲ್ಲಾ ಡೆಲ್ ಪೊರ್ನೊ ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪಾನಿಷ್‌]]ಗೂ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿತು.<ref name="AmazonSP">{{cite web|url= http://www.amazon.com/dp/8427031904|title= Como Hacer El Amor Igual Que Una Estrella Del Porno|publisher= [[Amazon.com]]|accessdate= February 5, 2007}}</ref>'' ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಯಾದ [[ಪ್ರದರ್ಶಕ ಉದ್ಯಮ]]ದಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಟಟೂ|ಹಚ್ಚೆ]] ಕಲಾವಿದ ಪ್ರಿಯಕರನ ಜೊತೆ ಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವಿವರಗಳಿವೆ, ಅಲ್ಲದೆ [[ಕೇನ್ಸ್|ಕೇನ್ಸ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಟ್ D'ಒರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮತ್ತು ಅವರ ಎರಡನೆ ವಿವಾಹದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಕೂಡ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="NYTBookReview">{{cite web|url= https://www.nytimes.com/2004/09/05/books/review/05STERNL.html?ex=1252209600&en=d7010eb3e166e789&ei=5090&partner=rssuserland|title= "'How to Make Love Like a Porn Star': Lovers and Other Strangers"|publisher= [[Jane and Michael Stern]], ''[[The New York Times Book Review]]|date= September 5, 2004|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಅವರ ಕುರಿತ ಹೊಲಸು ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಅವರ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಎರಡು [[ಅತ್ಯಾಚಾರ|ಅತ್ಯಚಾರ]]ಗಳು, ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಗೀಳು, ಸಂತೋಷ ತರದ ಮೊದಲ ವಿವಾಹ, ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು [[ಪ್ರಕರಣ|ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಕರಣ]]ಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="SalonBookReview"/> ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಕಥಾ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು, ಬಾಲ್ಯದ ಡೈರಿ ಬರಹಗಳು, ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರದ [[ಕಥಾವಸ್ತು]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಹಾಸ್ಯಗಳು|ಹಾಸ್ಯದ ಅಂಕಣ]]ಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Reuters">{{cite web|url= http://www.msnbc.msn.com/id/6183228/|title= Jenna Jameson, best-selling author?|publisher= [[Reuters]] via [[MSNBC]], October 5, 2004. Internet Archive from|date= September 9, 2005|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9, 2005|archive-url= https://web.archive.org/web/20050909235844/http://www.msnbc.msn.com/id/6183228/|url-status= bot: unknown}}</ref> ಪುಸ್ತಕದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ ಮೊದಲು ಅಗಸ್ಟ್ 16, 2004ರಂದು [[VH1]]ನ [[ಟೈ-ಇನ್]] ದೂರದರ್ಶನ‌ನಲ್ಲಿ ''ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಗಳು'' <ref name="Confessions">{{cite web|url= http://www.vh1.com/shows/dyn/vh1_news_presents/85657/episode.jhtml|title= "VH1 News Presents: Jenna Jameson's Confessions"|publisher= official web page for the ''VH1 News'' episode, [[VH1]]|accessdate= February 13, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070210071750/http://www.vh1.com/shows/dyn/vh1_news_presents/85657/episode.jhtml|url-status= dead}}</ref> ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೆ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಟಕರಾದ [[ಜುಡಿತ್ ರೇಗನ್]] ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಯೂಟಿವ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="ConfessionsAiring">{{cite web|url= http://www.orlandofloridaguide.com/entertainment/television/vh1.htm|title= "Jenna Jameson Bares It All in the VH1 News Special 'Jenna Jameson's Confessions'"|publisher= Orlando Florida Guide Television News|accessdate= February 13, 2007|archive-date= ಜೂನ್ 25, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070625055312/http://www.orlandofloridaguide.com/entertainment/television/vh1.htm|url-status= dead}}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್ 2005ರಲ್ಲಿ, ರೇಗನ್‌ಬುಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸನ್ ಪರಸ್ಪರರ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು. ಈ ನಡುವೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಹೋರಾಟ ಕುರಿತು [[ರಿಯಾಲಿಟಿ ದೂರದರ್ಶನ|ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ]] ನಡೆಸುವ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಆಗಿನ ಪತಿ [[ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ]] ಮತ್ತು [[A&amp;E ಜಾಲ|A&amp;E ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್]] ಈ ಸಂಬಂಧ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದರು. A&amp;E ಜೊತೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದವು ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ರೇಗನ್‌ಬುಕ್ಸ್, ಈ ಮೂಲಕ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಆತ್ಮ ವೃತ್ತಾಂತ ಮತ್ತು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಸರಣಿ, ಹಾಗೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಬರುವ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ತಾನೂ ಪಾಲುದಾರ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತು.<ref name="CNNMoney">{{cite web|url= http://money.cnn.com/2005/04/13/news/newsmakers/jameson_lawsuit/index.htm|title= Porn star said to battle publisher|publisher= [[CNN Money]]|date= April 13, 2005|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಡಿಸೆಂಬರ್ 16, 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20181216080528/https://money.cnn.com/2005/04/13/news/newsmakers/jameson_lawsuit/index.htm|url-status= dead}}</ref> ರೇಗನ್‌ಬುಕ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡದೆ, A&amp;E ಜೊತೆಗಿನ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="EOnline">{{cite web|url=http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=480f7855-a2e9-4840-bdd5-5d5f26490c78|title="Jenna Hot for Lawsuit"|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930153859/http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=480f7855-a2e9-4840-bdd5-5d5f26490c78|archivedate=2007-09-30}}, ಲೇಖಕಜೋಶ್ ಗ್ರಾಸ್ ಬರ್ಗ್‌, [[E!]] ಆನ್‌ಲೈನ್, ಎಪ್ರಿಲ್ 15, 2005. ಫೆಬ್ರವರಿ5, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಆಗಿನ್ನೂ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಸರಣಿಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲದೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2006ರಂದು ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹಾರ್ಪರ್ ಕಾಲಿನ್ಸ್ ಅವರು ಜುಡಿತ್ ರೇಗನ್ ಮೇಲೆ ಹರಿಹಾಯ್ದಾಗ ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ.<ref name="NYTimesRegan">{{Cite web| url=https://www.nytimes.com/2006/12/16/business/media/16book.html?ex=1323925200&en=3f3db5a0a595365f&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss|title="Editor Fired After Uproar Over Simpson"| accessdate=2007-02-05| publisher=''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]''| date=December 16, 2006| author=Edward Wyatt| work=Business}}</ref> ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಂಬಂಧ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಜೊತೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್ ಜಾನ್ಸನ್|ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್ ಜೊಹಾನ್ಸನ್]] ನಟಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವೂ ಇತ್ತು.<ref name="AHN">{{cite web|url= http://www.allheadlinenews.com/articles/7006140476|title= Jenna Jameson Wants Scarlett Johansson For Biopic|publisher= Maira Oliveira, [[All Headline News]]|date= January 15, 2007|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 3, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070203060913/http://www.allheadlinenews.com/articles/7006140476|url-status= dead}}</ref> ಆದರೆ ಮಾರ್ಚ್ 2007ರಲ್ಲಿ, [[ಯೋನಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಗೊಳಗಾದ ಬಳಿಕ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಜೊತೆಗಿನ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="NYDailyNews20070330">{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/gossip/rush_molloy/2007/03/30/2007-03-30_mayor_mikes_future_looks_imprezive_to_mu.html|title="Jameson film talks stall over rough cut"|author=George Rush and Joanna Rush Molloy|accessdate=2007-04-21|date=2007-03-30|publisher=''[[New York Daily News]]''|archive-date=2007-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20071224100721/http://www.nydailynews.com/gossip/rush_molloy/2007/03/30/2007-03-30_mayor_mikes_future_looks_imprezive_to_mu.html|url-status=dead}} ರಿಂದಲೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು{{cite web|url=http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2007/04/03/jenna_jamesons_vagina_surgery/|title="Jenna Jameson's vagina surgery"|accessdate=2007-04-21|date=2007-04-03|publisher=''[[Boston Globe]]''}}</ref> == ಉದ್ಯಮ == 2000ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಗರ್ಡಿನಾ ಜೊತೆಗೂಡಿ [[ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ]] ಎಂಬ [[ಅಂತರಜಾಲದ ಪೋರ್ನಾಗ್ರಫಿ|ಅಂತರಜಾಲ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ]] ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮೊದಲ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳ ಪೈಕಿ ಕ್ಲಬ್‌ಜೆನ್ನಾ.ಕಾಂ ಕೂಡ ಒಂದು; ಇದು ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳುವ ಡೈರಿಗಳು, ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ಸಲಹೆಗಳು, ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಚಂದದಾರರಿಗ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುರಿತು ಸಲಹೆಗಳನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ವಾರದಲ್ಲೇ ಈ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಮ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು [[ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ|ಮಲ್ಟಿಮಿಡಿಯಾ]] ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಮನರಂಜನೆಗಿಳಿದು ಇತರೆ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸತೊಡಗಿತು, 2001ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="Forbes"/> ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ನಟಿಸಿದ ಜೇಮ್ಸನ್, ತೆರೆ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಅಥವಾ ಜಸ್ಟಿನ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಗರ್ಡಿನಾಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ''[[ಬ್ರಿಯಾನಾ ಲವ್ಸ್ ಜೆನ್ನಾ]]'' (2001) ವಿವಿದ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್|US$]]280,000 ವೆಚ್ಚವಾದರೂ, ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ $1 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಲಾಭ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಚಿತ್ರ ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಮತ್ತು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಹೋದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅವಳಿ [[AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="Forbes"/><ref name="JJJBio">{{cite web|url= http://justjennajameson.com/bio.html|title= JustJennaJameson.com bio|publisher= official fan site biography. Retrieved February 5, 2007. [http://www.playboy.com/playboytv/original_series/americansexstar/jennabio.html Also mirrored] on Playboy TV|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಚಿತ್ರವನ್ನು "ಜೆನ್ನಾ" ಎಂದೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಹುಡುಗ-ಹುಡುಗಿಯಿದ್ದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು," ಭಿನ್ನಲಿಂಗಕಾಮಿಯ ಜೊತೆ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಮೈಥುನ ನಡೆಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳಿಂದ ಅವರು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ದರ್ಜೆಯ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ 5,೦೦೦ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸರಾಸರಿ ಮಾರಾಟ 100,000 ಪ್ರತಿಗಳಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಗರ್ಡಿನಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಇತರ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ೧೨ ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದೂ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="WallStreetJournal"/> ಜನವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ, [[ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಶಾಟ್ನರ್‌|ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಷಾಟ್ನರ್‌]]‌ರ ''[[ಶಾಟ್ನರ್‌ರ ರಾ ನರ್ವ್|ಷಾಟ್ನರ್‌ರ ರಾ ನರ್ವ್‌]]'' ಸರಣಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಜೇಮ್ಸನ್, ಪೆಂಟ್‌ಹೌಸ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಬಾಬ್ ಗುಸಿಯೋನ್|ಬಾಬ್ ಗಸ್ಸಿಯೋನ್]] ಅವರು ಚಾಪ್ಟರ್ 11ರಡಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮವನ್ನು (ಘಟನೆ ನಡೆದದ್ದು ಅಗಸ್ಟ್ 2003ರಲ್ಲಿ) ಪುನರ್ ಸಂಘಟಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ತಾವು ಪೆಂಟ್‌ಹೌಸ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ್ನು ಖರೀದಿಸಿಯೇ ಬಿಡುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಇತರೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಉದ್ದೇಶ ಮುರಿದು ಬಿದ್ದಿತ್ತು.<ref name="Raw Nerve">[http://www.biography.com/video.do?name=shatner&amp;bcpid=2226550001&amp;bclid=2647548001&amp;bctid=10717829001 "ಶಾಟ್ನರ್ಸ್ ರಾ ನರ್ವ್: ಪ್ರಿವ್ಯೂ: ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826193532/http://www.biography.com/video.do?name=shatner&bcpid=2226550001&bclid=2647548001&bctid=10717829001 |date=2009-08-26 }}, ''[[ಶಾಟ್ನರ್ಸ್‌ರ ರಾ ನರ್ವ್|ಶಾಟ್ನರ್ಸ್ ರಾ ನರ್ವ್]]'' ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್‌, [[ಬಯೋಗ್ರಫಿ.ಕಾಂ|ಬಯೋಗ್ರಫಿ.ಕಾಮ್‌]], [[ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್]] ವಿಡಿಯೋ, ಅಗಸ್ಟ್ 20, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ''ಪೆಂಟ್‍ಹೌಸ್‍ನ ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌]]'''ನ''' '' '''ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸರ್''' ಹೇಳಿದ್ದು, "ಅವರು ಅದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ", ಜನವರಿ 2004ರ ಸಂಚಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ರಾರಾಜಿಸಲಿದ್ದಾರೆ- ಮತ್ತು "ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಪೋರ್ನ್ ನಟಿಗೂ ಕೂಡ ಉದ್ರೇಕಕಾರಿ ಚಿತ್ರ."<ref>{{cite web|url= http://nymag.com/nymetro/news/people/columns/intelligencer/n_9524/|title= Pent-Up Desire: Jenna’s ’house?}}</ref>'' 2004ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಬ್‌ ಜೆನ್ನಾ ತನ್ನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೊರತಾದ ಇತರೆ ತಾರೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು- [[ಕ್ರೈಸ್ಟಲ್ ಉಕ್ಕು|ಕ್ರೈಸ್ಟಲ್ ಸ್ಟೀಲ್]], [[ಜೆಸ್ಸಿ ಕ್ಯಾಪೆಲಿ|ಜೆಸ್ಸಿ ಕಾಪೆಲ್ಲಿ]], [[ಮೆಕನೈಝ್ ಲೀ|ಮೆಕ್‌ನೈಜ್ ಲೀ]], [[ಆಶ್ಟನ್ ಮೂರ್|ಆಶ್ಟನ್ ಮೂರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೋಫಿಯಾ ರೊಸ್ಸಿ]] — ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಂಜರಿದ ಕಾರಣ ಈ ತಾರೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="Forbes"/> 2005ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ''ದಿ ಪ್ರೊವೊಕ್ಯಾಚುರ್‌'' ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರ ''ಜೆನ್ನಾಸ್ ಪ್ರೊವೊಕ್ಯಾಚುರ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="AVN">"[http://business.avn.com/articles/28616.html ದಿ ಪ್ರೊವೊಚುರ್: ಜೆನ್ನಾ ಮೇಕ್ಸ್ ಡೈರೆಕ್ಟೋರಿಯಲ್ ಡಿಬಟ್ ]{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", ಲೇಖಕ ಪೀಟರ್ ಸ್ಟೋಕ್ಸ್, ''[[ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್|ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್‌]]'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7, 2005. ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> [[ವಿವಿದ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್|ವಿವಿದ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆ, ಜೆನ್ನಾ ಕ್ಲಬ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು, ವಿವಿದ್‌ ಅನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲದ "ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಯಸ್ಕರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ" ಎಂದು ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌|ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]'' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಕರೆದಿದೆ.<ref name="Forbes"/> ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾದ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸುಮಾರು ಮೂರರಷ್ಟು ವಿವಿದ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Forbes"/> ಗರ್ಡಿನಾ ಸಹೋದರಿ ಕ್ರಿಸ್ ಅವರು ಕ್ಲಬ್‌ ಜೆನ್ನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾರಾಟ ವಿಭಾಗದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅದು ಒಂದು ಕುಟುಂಬಗ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="NYTimes"/><ref name="Hoovers"/> 2005ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಬ್‌ ಜೆನ್ನಾ ಆದಾಯ $30 ದಶಲಕ್ಷ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಈ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಲಾಭವೇ ಇದೆ.<ref name="Forbes"/> ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನೇ ಬಂಡವಾಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಮೇ 2003ರಿಂದ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ [[ಟೈಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕಾರ್‌|ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ರೇರ್‌]] ನಲ್ಲಿರುವ {{convert|48|ft|m|sing=on}}ಎತ್ತರದ ಜಾಹೀರಾತು ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="NYTimes"/><ref name="JJJBio"/> ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಮೊದಲ ಜಾಹೀರಾತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ತುಂಡು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರಲ್ಲದೆ, "ಹು ಸೇಸ್‌ ದೆ ಕ್ಲೀನ್‌ಡ್‌ ಅಪ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್?" ಎಂಬ ಬರಹವೂ ಇತ್ತು.<ref name="Adrants">{{cite web|url= http://www.adrants.com/2003/08/jenna-jameson-promotes-web-site-with.php|title= Jenna Jameson Promotes Web Site with Times Square Billboard|publisher= AdRants|date= August 20, 2003|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080908041611/http://www.nydailynews.com/08-20-2003/news/story/110556p-99889c.html|url-status= dead}}</ref><ref name="NYDailyNews">"ಸ್ಕೈ-ಹೈ ಸ್ಮಟ್: ರೌಂಚಿ ಅಡ್ ರೈಸಸ್ ಇನ್ ಟೈಂ ಸ್ಕ್ವೇರ್.", ಲೇಖಕ ಡೇವ್ ಗೋಲ್ಡಿನರ್, ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಡೈಲಿ ಟೈಮ್ಸ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್]]'', ಅಗಸ್ಟ್ 20, 2003. ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಅಲ್ಲಿದ್ದ [[ಸೆಕ್ಸ್ ಗೊಂಬೆ|ಸೆಕ್ಸ್‌ ಗೊಂಬೆ]]ಗಳ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು [[ರ್ಯೂಬನ್ ಸ್ಟರ್ಮನ್|ಡಾಕ್ ಜಾನ್ಸನ್‌]] ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವು ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಆಕ್ಷನ್ ಫಿಗರ್‌ಅನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೋಲುವಂತಿದ್ದವು.<ref name="Forbes"/><ref name="Higginbotham"/> ಅವರದ್ದೇ ಆದ [[ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು|ಲೈಂಗಿಕ ಅನುಕರಣೆಯ ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ಗಳಲ್ಲೂ ಜೇಮ್ಸನ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಒಟ್ಟು [[ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ|ಮೈಥುನದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ]]ಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು 3D ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರತರುವುದು ''ಜೆನ್ನಾರ ವಾಸ್ತವ'' ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref name="VirtuallyJenna">{{cite web|url= http://www.virtuallyjenna.com/|title= Virtually Jenna The Official Video Game of Jenna Jameson|publisher= Official site|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 15, 2008|archive-url= http://arquivo.pt/wayback/20080315083907/http://www.virtuallyjenna.com/|url-status= dead}}</ref><ref name="Wired">{{cite web|url= https://www.wired.com/news/culture/0,1284,67224,00.html?tw=rss.TOP|title= Get Your Game Off|publisher= by Regina Lynn, ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' review|date= April 15, 2005|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿರುವ ಕಿಂಗ್ V ಗಿಟಾರ್ಸ್ ಎಂಬ ಸೀಮಿತ ಸರಣಿಗಳನ್ನು [[ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಗಿಟಾರ್ಸ್|ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಗಿಟಾರ್ಸ್‌]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref name="AVNOct2005">{{cite web|url= http://business.avn.com/magazines/avnmag/articles/23557.html|title= Jackson Makes Jenna Guitar|publisher= by Wade Garrett, October 12, 2005, ''[[Adult Video News]]|accessdate= February 5, 2007}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾದ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಕಂಪೆನಿ ವೈ-ಟೆಲ್, ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ "ನರಳಿಕೆಯ ಧ್ವನಿಗಳು"(ದೂರವಾಣಿಯ [[ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್|ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌]]ಗಳು), ಚ್ಯಾಟ್ ಸೇವೆಗಳು,<ref name="Forbes"/> ಮತ್ತು ಜೊತೆಯಾಟಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇತರೆ 20 ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ವಿಕ್‌ಡ್ ಕೌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜೆನ್ನಾರ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು [[ಡ್ರಿಂಕ್‌ವೇರ್|ಬಾರ್‌ವೇರ್]], [[ಸುಗಂಧ]], [[ಪರ್ಸ್|ಕೈಚೀಲಗಳು]], [[ಮಹಿಳೆಯರ ಒಳ ಉಡುಪು(ಲಿಂಗರೀ)|ಮಹಿಳೆಯರ ಒಳ ಉಡುಪು (ಲಿಂಗರೀ)]], ಮತ್ತು [[ಪಾದರಕ್ಷೆ|ಚಪ್ಪಲಿ]]ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಶುರು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತು, ಅಲ್ಲದೆ [[ಸ್ಯಾಕ್ಸ್ ಫಿಫ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ|ಸಾಕ್ಸ್ ಫಿಫ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಲೆಟ್ (ಬೌಟೀಕ್)|ಕಾಲೆಟ್]] ಬೌಟೀಕ್ಸ್ ಮೊದಲಾದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ <ref name="Brandweek">{{cite web|url= http://www.brandweek.com/bw/news/recent_display.jsp?vnu_content_id=1003123457|title= Marketers Test The Line Between Porn And P.C.|publisher= by Kenneth Hein, [[Brandweek]]|date= September 18, 2006|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080210123601/http://www.brandweek.com/bw/news/recent_display.jsp?vnu_content_id=1003123457|url-status= bot: unknown}}</ref> ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.<ref name="Brandweek"/> ಅವರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಮಾರಾಟ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಅಸಹ್ಯವಾದ್ದು ಎಂದು [[ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆ|ಮಾಧ್ಯಮದ ನೈತಿಕತೆ]] ಟೀಕಿಸಿದೆ.<ref name="MoralityInMedia">{{cite web|url= http://www.moralityinmedia.org/index.htm?obscenityEnforcement/JamesonNYT.htm|title= Porn starlet gets free plug in the New York Times and a three-story-tall billboard in Times Square|publisher= News release from [[Morality in Media]], Inc|date= August 21, 2003|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10, 2006|archive-url= https://web.archive.org/web/20061010061834/http://www.moralityinmedia.org/index.htm?obscenityEnforcement%2FJamesonNYT.htm|url-status= dead}}</ref> ಅಗಸ್ಟ್ 2005ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಪುರುಷ [[ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ]] ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾವು ಕ್ಲಬ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಎಂಬ ಒಂದು ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟಿವ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಅನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೋಗಳು, ಛಾಯಾಂಕಣಗಳು, ಲೈಂಗಿಕ ಸಲಹೆಗಳು, ಊಹಾಪೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ನೇರ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವತ್ತೂ ಭೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾದ ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಸಂಬಂಧ ವಿಭಾಗದ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AVNClubThrust">{{cite web|url= http://business.avn.com/articles/22744.html|title= Club Jenna, NakedSword.com Unveil Jenna-Branded Gay Site – Club Thrust|publisher= by Todd Lewis, Adult Video News|date= August 19, 2005|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಆಗಸ್ಟ್ 26, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090826180344/http://business.avn.com/articles/22744.html|url-status= dead}}</ref><ref name="Times">"[http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/features/article725364.ece ಅಗೊನಿ ಮತ್ತು ಎಕ್‌ಸ್ಚಸಿ: ಲೈಂಗಿಕ ಸಲಹೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211205411/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/features/article725364.ece |date=2007-02-11 }}", ಲೇಖಕ ಸೂಝಿ ಗಾಡ್ಸನ್, ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಫೆಬ್ರವರಿ 04, 2006. ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> 2006ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ವಯಸ್ಕರ ಮನರಂಜನೆ ಉದ್ಯಮದ ಇತರ ತಾರೆಗಳ ಸುಮಾರು 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Hoovers"/> ಅಗಸ್ಟ್ 2005ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಉದ್ಯಮಿಗಳ ತಂಡವು, ನೇರ ಮನರಂಜನೆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಡೇಲ್‌ನ ಅರಿಝೋನಾದಲ್ಲಿ ಬೇಬ್ಸ್ ಕಾಬಾರೆಟ್ ಎಂಬ [[ಬತ್ತಲೆ ಕೂಟ|ಬತ್ತಲೆ ಕ್ಲಬ್]]ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು.<ref name="ArizonaRepublic1">"[http://www.azcentral.com/ent/music/articles/0812sr-jameson12-ON-CP.html ಪೋರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್ ಬೈಸ್ ಬೇಬ್ಸ್ ಕಾಬಾರೆಟ್]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", ಲೇಖಕ ಕ್ಯಾಸಿ ನ್ಯೂಟನ್, [[ದಿ ಅರಿಜೋನಾ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್|ದಿ ಅರಿಝೋನಾ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]], ಅಗಸ್ಟ್ 13, 2005. ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಖರೀದಿಯ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆದದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಡೇಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ವಯಸ್ಕರ-ಮನರಂಜನೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬತ್ತಲೆ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಹೊಸ ಶಾಸನವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ವೇಳೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ನೃತ್ಯಗಾರರನ್ನು ಸಮೀಪಿಸದಂತೆ ನಾಲ್ಕು-ಅಡಿಯ ವಿಭಾಜಕ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಯದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿರುವ [[ತೊಡೆ ನೃತ್ಯ|ತೊಡೆ ಪ್ರದರ್ಶನ]] ನಿಷೇಧವನ್ನು ಇಂತಹ ವಿಭಾಜಕಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದವು.<ref name="Economist">[http://www.economist.com/world/na/displayStory.cfm?story_id=5328181&amp;tranMode=none "ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ v ಲಿಬರ್ಟಿ(ವೆಲ್, ಸಾರ್ಟ್ ಆಫ್)|ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್"], ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 2005, ''[[ದಿ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್|ದಿ ಇಕಾನಾಮಿಸ್ಟ್]]''. ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2007ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref><ref name="SFGate">{{cite web|url= http://www.sfgate.com/cgi-bin/blogs/sfgate/detail?blogid=7&entry_id=2112|title= Jameson Fights Moralists Over Arizona Lap Dance Club|publisher= The Daily Dish, ''[[San Francisco Chronicle]]|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 5, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090305094825/http://www.sfgate.com/cgi-bin/blogs/sfgate/detail?blogid=7&entry_id=2112|url-status= dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಶಾಸನದ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಲು ಸಹಕರಿಸಿದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12, 2006ರಂದು ನಡೆಸಿದ [[ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ|ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ]]ದ ವೇಳೆ ಮತದಾರರು ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತ ಹಾಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಈ ಹಿಂದೆಯಿದ್ದಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref name="AboutPhoenix">{{cite web|url= http://phoenix.about.com/od/nightclubs/i/babes.htm|title= Scottsdale Bans Nudity in Clubs|publisher= Judy Hedding, Phoenix.[[About.Com]], last updated|date= September 13, 2006|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಜುಲೈ 11, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140711164845/http://phoenix.about.com/od/nightclubs/i/babes.htm|url-status= dead}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 3, 2006ರಂದು, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಮತ್ತು [[ವಿವಿದ್ ಹುಡುಗಿಯರು|ವಿವಿದ್‌ನ ಹುಡುಗಿಯರ]]ನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು [[ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್, ಮಿಚಿಗನ್|ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌]]ನ ಝೂ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ $500 ರಿಂದ $1,000 ಮೌಲ್ಯದ ಟಿಕೆಟ್‌ ಇಟ್ಟು ವಿವಿದ್ ಕ್ಲಬ್‌ ಜೆನ್ನಾ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.<ref name="VividClubjennaBowl">{{cite web|url= http://www.vividclubjennabowl.com/|title= Vivid * Clubjenna * Bowl|publisher= official site|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070929171341/http://www.vividclubjennabowl.com/|url-status= dead}}</ref> ಪಾರ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಲಿಂಗರೀ]] ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾತ್ರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ನಗ್ನತೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="UPI2">{{cite web|url= http://www.realitytvworld.com/news/porn-star-jenna-jameson-does-detroit-with-pre-super-bowl-party-1006916.php|title= Porn star Jenna Jameson does Detroit with pre-Super Bowl party|publisher= [[UPI]] News Service, January 20, 2006, hosted by RealityTVWorld.com|accessdate= February 6, 2007}}</ref> ಪಾರ್ಟಿ ಕುರಿತು ಮೊದಲು ಘೋಷಣೆಯಾದಾಗ [[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್|ಸೂಪರ್ ‌ಬೌಲ್]] ‌ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಧಿಕೃತ ಸಮ್ಮತಿ ದೊರೆತಿರಲಿಲ್ಗ, ಇದು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಜೊತೆ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="WashingtonPost2">{{cite web|url= http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/30/AR2006013001654.html|title= A Game by Any Other Name Sells as Sweet|publisher= by Paul Farhi, ''Washington Post'', January 31, 2006; Page C01|accessdate= February 6, 2007}}</ref> 2007ಕ್ಕೆ, ಜೇಮ್ಸನ್ [[ಲಿಂಗರೀ ಬೌಲ್|ಲಿಂಗರೀ ಬೌಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಬ್ಯಾಕ್]] ಆಡಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಆದರೆ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಗುವ ಹಾನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಆಟದಿಂದ ಜೇಮ್ಸನ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಬದಲಾಗಿ ವೀಕ್ಷಕ ವಿವರಣೆಗಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="SportsIllustrated">{{cite web|url= http://sportsillustrated.cnn.com/2006/writers/arash_markazi/09/08/on.scene/index.html|title= Live from the Lingerie Bowl party|publisher= by Arash Markazi, ''[[Sports Illustrated]]|date= September 8, 2006|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ನವೆಂಬರ್ 2, 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20121102095038/http://sportsillustrated.cnn.com/2006/writers/arash_markazi/09/08/on.scene/index.html|url-status= dead}}</ref><ref name="TheSun">{{cite web|url= http://www.thesun.co.uk/article/0,,2004580002-2006370252,00.html|title= Porn star sidelined|publisher= by Derek Robins, ''[[The Sun (newspaper)|The Sun]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಜನವರಿ 22, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070122161630/http://www.thesun.co.uk/article/0%2C%2C2004580002-2006370252%2C00.html|url-status= dead}}</ref> ಜೂನ್ 22, 2006ರಂದು, ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಇಂಕ್. ಅನ್ನು ತಾನು ಖರೀದಿಸಿರುವುದಾಗಿ [[ಪ್ಲೇಬಾಯ್]] ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ ಘೋಷಿಸಿತು, ಅಲ್ಲದೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಗರ್ಡಿನಾ ಇಬ್ಬರೂ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಕರಾರನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ 30 ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕು, ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೇವಲ DVDಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು, ಬೇಡಿಕೆ ಆಧರಿತ ವಿಡಿಯೋ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಚರ ದೂರವಾಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ಲೇಬಾಯ್ CEO [[ಕ್ರಿಸ್ಟೀ ಹೆಫ್ನರ್]] ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref name="MarketWatch">{{cite web|url= http://www.marketwatch.com/News/Story/Story.aspx?guid=%7BA451B8E7-39A5-4120-83C9-DCD554D61B27%7D&siteid=google|title= Playboy gets more hardcore with new acquisition|publisher= by William Spain, ''[[MarketWatch]]|date= June 22, 2006|accessdate= February 6, 2007}}</ref><ref name="AVN20060622">{{cite web|url= http://business.avn.com/magazines/avnmag/articles/27317.html|title= Playboy Acquires Club Jenna|publisher= by Larissa Gates, ''[[Adult Video News]]|date= June 22, 2006|accessdate= February 6, 2007}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನವೆಂಬರ್ 1, 2006ರಂದು, ಪ್ಲೇಬಾಯ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ಪೈಸ್ ಜಾಲದ ಪೇ-ಪರ್-ವ್ಯೂ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ದಿ ಹಾಟ್ ಜಾಲಗೆ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಎಂದು ಮರು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು.<ref name="AVNOct2006">{{cite web|url= http://business.avn.com/articles/2523.html|title= Spice TV Rebrands|publisher= by Thomas J. Stanton, ''[[Adult Video News]]|date= October 11, 2006|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 2012|archive-url= https://archive.today/20121208191043/http://business.avn.com/articles/2523.html|url-status= dead}}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್ 2007ರಲ್ಲಿ, [[ಟೆರಾ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಟೆರಾವಿಷನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ಟೆರಾ ಡಾಟ್ ಕಾಂನ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ರಾಯಧನ ಸಂದಾಯ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ಕೊಡಲು ವಿಫಲರಾದ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಬಾಯ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.nypost.com/seven/04282007/gossip/pagesix/porn_showdown_pagesix_.htm|title=Porn Showdown|accessdate=2007-04-29|date=2007-04-28|publisher=[[New York Post]]|archiveurl=https://archive.today/20120905073618/http://www.nypost.com/p/pagesix/item_42iDTLjKs8yXXNsfOKUhyI;jsessionid=D2C7E26E0FDB4449A3ADBEA3DE492FD6|archivedate=2012-09-05|url-status=live}}</ref> == ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ನಟನೆ == ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಕೇವಲ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತರಾಗದೆ, ಅದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆಗಳು ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ- ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಜನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AskMen"/><ref name="SalonBookReview"/><ref name="Brandweek"/> "ನಾನು ಯಾವತ್ತೂ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲರ ಮನೆಮಾತಾಗುವುದೇ ತಮಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Forbes"/> 1995ರಲ್ಲೇ, ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್|ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟೆರ್ನ್]] ಅವರಿಗೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref name="ETHS"/> ಬಳಿಕ 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕಾಯಂ ಅತಿಥಿಯಾದರು,<ref name="Forbes"/> ಮತ್ತು 1997ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆರ್ನ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪಾರ್ಟ್|ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪಾರ್ಟ್ಸ್‌]]'' ಎಂಬ ಅರ್ಧ-ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ "ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಬತ್ತಲೆ ಮಹಿಳೆ" ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗೆ ಭಾಜನರಾದರು.<ref name="NYTFilmography">{{cite web|url= http://movies2.nytimes.com/gst/movies/filmography.html?p_id=223236|title= Jenna Jameson Filmography|publisher= Sandra Brennan, [[Allmovie]], presented by ''The New York Times|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5, 2003|archive-url= https://archive.today/20031005101402/http://movies2.nytimes.com/gst/movies/filmography.html?p_id=223236|url-status= dead}}</ref><ref name="VarietyPrivateParts">{{cite web|url= http://www.variety.com/review/VE1117342464.html?categoryid=31&cs=1&p=0|title= Private Parts|publisher= by Todd McCarthy, ''[[Variety (magazine)|Variety]]'' review|date= March 9, 1997|accessdate= February 6, 2007}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿನ ನಟನೆ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಹೊರತಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಪಾತ್ರಗಳ ಸರಣಿಗಳ ಆರಂಭವೆನ್ನಬಹುದು. 1997ರಲ್ಲಿ, [[ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರೀಂ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್|ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರೀಂ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್]] [[PPV]], [[ECW ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್ ಹೇವನ್#1997|ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್ ಹೆವನ್ '97]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಡಡ್ಲೇಯ್ ಕುಟುಂಬ|ಡಡ್ಲೇಯ್‌ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಪರಿಚಾರಕಿಯಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು; 1998 ಮಾರ್ಚ್ 1ರಲ್ಲಿ [[ECW ಲಿವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ECW'ನಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="OnlineOnslaught">{{cite web|url= http://www.oowrestling.com/columns/circa/20050520.shtml|title= ECW Living Dangerously 1998|publisher= by Denny Burkholder|date= May 20, 2005|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 22, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140322082553/http://www.oowrestling.com/columns/circa/20050520.shtml|url-status= dead}}</ref> 1998ರಲ್ಲಿ, WWE ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ [[ಸೀನ್ ಮೊರ್ಲೇ|ವಾಲ್ ವೆನಿಸ್]] ಜೊತೆ ಸೇರಿ [[ವಿಶ್ವ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್|WWE]]ಯ ವೀನ್ಯೆಟ್ ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದರು. 1990ರ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ, [[ಅತಿಥಿ ನಿರ್ವಾಹಕ|ಅತಿಥಿ ನಿರೂಪಕಿ]]ಯಾಗಿ [[E!]]ಯ ಹಲವು ಕಂತುಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಕೇಬಲ್ ಜಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''[[ವೈಲ್ಡ್ ಆನ್!|ವೈಲ್ಡ್ ಆನ್! ಎಂಬ]] '' ಪ್ರವಾಸ/ಸಾಹಸ/ಪಾರ್ಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅರೆಬರೆ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="ETHS"/><ref name="Papermag"/><ref name="WildOn">{{cite web|url= http://www.eonline.com/thevine/player.jsp?channelID=search&mediaID=16470|title= "'Wild On': Sizzling St. Barts"|publisher= video, [[E!]] Online|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080210025839/http://www.eonline.com/thevine/player.jsp?channelID=search&mediaID=16470|url-status= bot: unknown}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Family Guy Jenna Jameson.jpg|right|thumb|2001ರ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಗೈ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್(ಬಲಗಡೆ) ಅವರ ಆನಿಮೇಷನ್ ರೂಪಾಂತರ]] ಬ್ರಿಟೀಷ್ ದೂರದರ್ಶನದ ಚಾನೆಲ್ 5ನ "ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬ್ಲೂ ರೆವ್ಯೂ" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂದರ್ಶನ ಕೂಡ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url= http://www.tower.com/details/details.cfm?wapi=107098945|title= Tower.com: European Blue Review (Import) (DVD): Adult Audience:<!-- Bot generated title -->|access-date= 2009-11-02|archive-date= 2008-09-25|archive-url= https://web.archive.org/web/20080925151008/http://www.tower.com/details/details.cfm?wapi=107098945|url-status= dead}}</ref> ಜುಲೈ 2001ರಲ್ಲಿ ''[[ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಗೈ]]'' ಕಂತಿನ "[[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಡಸ್ ಹಾಲಿವುಡ್]]" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅವರದ್ದೇ [[ಆನಿಮೇಟೆಡ್|ಆನಿಮೇಷನ್ ರೂಪಾಂತರ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು. [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಪೋರ್ನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೂಡ ಬಂತು, ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರದ ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್|ಪೀಟರ್‌ ಗ್ರಿಫಿನ್]] ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. 2002ರಲ್ಲಿ, [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್|ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌]]ನ ಮೊದಲ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ [[ದೂರದರ್ಶನ ಚಿತ್ರ|ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರ]] ''[[ಪೋರ್ನ್'n ಚಿಕನ್|ಪೋರ್ನ್ 'n ಚಿಕನ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮತ್ತು [[ರಾನ್ ಜೆರೆಮಿ]] ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಪೋರ್ನಾಗ್ರಫಿ ನೋಡುವ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref name="ComedyCentral">{{cite web|url= http://www.comedycentral.com/shows/samurai_love_god/cast/slg_jenna_jameson.jhtml|title= Comedy Central: Shows – Samurai Love God – Jenna Jameson|publisher= cast member biography for ''Samurai Love God'', from [[Comedy Central]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070929111313/http://www.comedycentral.com/shows/samurai_love_god/cast/slg_jenna_jameson.jhtml|url-status= dead}}</ref> 2002ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳಲ್ಲೂ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ''[[:ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಥೆಫ್ಟ್ ಅಟೊ: ವೈಸ್ ಸಿಟಿ|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಥೆಫ್ಟ್ ಅಟೋ: ವೈಸ್ ಸಿಟಿ]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸೂಕ್ಸ್|ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸೂಕ್ಸ್‌]]ಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪಾತ್ರದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವೇಶ್ಯೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಟಿಯಾಗಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಆಟದೊಳಗಿನ ಹಲವು ಜಾಹೀರಾತು ಫಲಕಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅಭಿನಯ 2003ರ [[G-ಫೋರಿಯಾ]] "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲೈವ್ ಆಕ್ಷನ್/ವಾಯ್ಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮನ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗ" ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="GPhoria">{{cite web|url= http://www.g4tv.com/g4/press/41/G4_CROWNS_GLOW_AWARD_WINNERS_AT_GPHORIA_CELEBRATION_PRESENTED_BY_EB_GAMES_AND_JEEP.html|title= "G4 Crowns 'Glow Award' Winners at G-Phoria Celebration Presented by EB Games and Jeep"|publisher= G4 press release|date= July 31, 2003|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಆಗಸ್ಟ್ 28, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080828184045/http://www.g4tv.com/g4/press/41/G4_CROWNS_GLOW_AWARD_WINNERS_AT_GPHORIA_CELEBRATION_PRESENTED_BY_EB_GAMES_AND_JEEP.html|url-status= dead}}</ref> ''[[ಟೋನಿ ಹಾಕ್ಸ್ ಪ್ರೊ ಸ್ಕೇಟರ್ 4|ಟೋನಿ ಹಾಕ್ಸ್‌ರವರ ಪ್ರೊ ಸ್ಕೇಟರ್‌ 4]]'' ವಿಡಿಯೋ ಆಟದಲ್ಲಿ "ಡೈಸಿ" ಎಂಬ ರಹಸ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅಲ್ಲದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿ ಕೂಡ ನೀಡಿದರು, ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಸ್ತ್ರಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕೇಟ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಚಮತ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref name="Medscape">{{cite web|url= http://www.hsph.harvard.edu/kidsrisk/images/MGMvideogames.pdf|title= Violence in Teen-Rated Video Games|publisher= [http://www.medscape.com/viewarticle/468087_Tables Violence in Teen-Rated Video Games: Sexual Themes]" by Kevin Haninger, M. Seamus Ryan, and Kimberly M. Thompson, [[Medscape]] General Medicine 6(1)|date= March 12, 2004|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಜುಲೈ 11, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070711050125/http://www.hsph.harvard.edu/kidsrisk/images/MGMvideogames.pdf|url-status= dead}}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ, [[NBC]]ಯ ಪ್ರೈಮ್ ಟೈಂ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್|ಮಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌]]'' ನ ಎರಡು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಬಂಡವಾಳಗಾರನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ ನಟಿಸಿದರು.<ref name="Papermag"/><ref name="JJJBio"/> 2001ರ ಎಮಿನೆಮ್ ಹಾಡು "ವಿದೌಟ್ ಮಿ"ನ ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲೂ ಜೇಮ್ಸನ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="MTV2002">[http://www.mtv.com/news/articles/1457168/20020823/eminem.jhtml "VMA ಲೆನ್ಸ್ ರಿಕ್ಯಾಪ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಬಿಹೈಂಡ್ ಎಮಿನೆಮ್ಸ್ 'ವಿದೌಟ್ ಮಿ'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091008033157/http://www.mtv.com/news/articles/1457168/20020823/eminem.jhtml |date=2009-10-08 }}, ಲೇಖಕ ಕೊರೆ ಮಾಸ್, ಅಗಸ್ಟ್ 26 2002 [[MTV]]. ಅಗಸ್ಟ್ 20, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಈ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ "ಹೊರಗಡೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಬರುವ" "ಟ್ರೇಲರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗಿಯರ" ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಜೇಮ್ಸನ್, ಎಮಿನೆಮ್ ಜೊತೆ ಹಾಸಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref name="PR.com">[http://www.pr.com/article/1066 "ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ - ಪೋಟ್ರೇಟ್ ಆಫ್ ಎ ಮೇನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಸೆಕ್ಸ್ ಐಕಾನ್"], ಲೇಖಕ ಅಲಿಸನ್ ಕಗೆಲ್, ಹಿರಿಯ ಸಂಪಾದಕರು, PR.com, ಮೇ 17, 2007. ಅಗಸ್ಟ್ 20, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಆದರೆ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರಗಳೂ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. 1999ರಲ್ಲಿ ''[[A&amp;F ತ್ರೈಮಾಸಿಕ]]'' [[ಅಬೆರ್ಕ್ರೋ‌ಮ್ಬೀ &amp; ಮತ್ತು ಫಿಚ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಜೇಮ್ಸನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂದರ್ಶನವು, [[ಮಿಚಿಗನ್ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್‌|ಮಿಚಿಗನ್ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್]] [[ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಗ್ರ್ಯಾನ್‌ಹೊಂ|ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಗ್ರ್ಯಾನ್‌ಹೊಲ್ಮ್]] ಮತ್ತು [[ಇಲಿಯನೋಸ್‌ನ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್]] ಕಾರಿನ್ ವುಡ್ ಅವರು ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್-ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು.<ref name="ChicagoSunTimes2001">[http://jaehakim.com/articles/misc/features/fitch.htm "ವುಡ್ ಕಾಲ್ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ `ಸಾಫ್ಟ್ ಪೋರ್ನ್'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212202601/http://www.jaehakim.com/articles/misc/features/fitch.htm |date=2007-02-12 }}, ಲೇಖಕ ಜೇ-ಹ-ಕಿಂ, ''[[ಚಿಕಾಗೊ ಸನ್‌-ಟೈಮ್ಸ್|ಚಿಕಾಗೊ ಸನ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಜೂನ್ 17, 2001. ಲೇಖಕರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌‌ನಿಂದ. ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಹೆತ್ತವರು ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದ|ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ|ಕ್ರೈಸ್ತರ]] ಗುಂಪುಗಳು ಈ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡವು, ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಮಳಿಗೆಗಳಿಂದ ಆ ''ತ್ರೈಮಾಸಿಕ'' ವನ್ನು ತೆಗೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ತ್ರೈಮಾಸಿಕವೂ ರದ್ದಾಯಿತು.<ref name="ChicagoSunTimes2003">{{cite web|url= http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20031204/ai_n12530331/|title= Marketing sleaze or just a big tease?|publisher= by Lisa Lenoir, ''[[Chicago Sun-Times]]'', December 4, 2003. On [[FindArticles.com]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಜನವರಿ 4, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080104065202/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20031204/ai_n12530331|url-status= dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 2001ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿಯನ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿಯನ್]] ಡಿಬೇಟಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಯು, "ಪೋರ್ನ್ ಅಪಾಯಕಾರಿಯೆಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೌಸ್‌(ಸಂಸತ್ ಸಭೆ) ನಂಬಿದೆ", ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ವಾದ ಮಂಡಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿತು.<ref name="AskMenInterview"/> ಈ ಕುರಿತು ಜೇಮ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "ನನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯೆಂದೇ ನಾನು ಭಾವಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರೆ...ಇಂತಹ ಅವಕಾಶ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ."<ref name="JJDiary">{{cite web|url= http://jennajamesondiary.blogspot.com/2001/12/jenna-jameson-diary-november-18-2001.html|title= Jenna Jameson's Diary : November 18, 2001|publisher= on [[Blogspot.com]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 23, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140323004658/http://jennajamesondiary.blogspot.com/2001/12/jenna-jameson-diary-november-18-2001.html|url-status= dead}}</ref> ಆದರೆ ಚರ್ಚೆಯ ಕೊನೆಗೆ, ಜೇಮ್ಸನ್ ತಂಡ 204-27 ಅಂತರದಿಂದ ಗೆಲುವು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Papermag"/> [[ಚಿತ್ರ:Jenna Jameson Penny Drake Zombie Strippers.jpg|thumb|left|ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್‌ನ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೆನ್ನಿ ಡ್ರೇಕ್ ಮತ್ತು ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್, ಮೇ 2007]] ಫೆಬ್ರವರಿ 2003ರಲ್ಲಿ, [[ಪೊನಿ ಇಂಟರ್ನಾಷನಲ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಶೂಗಳು|ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಶೂಗಳ]] ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗೆ ಇತರ ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ [[ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್|ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌ನ]] ಬಿಲ್ ಒರೇಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯದಲ್ಲಿ "ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಅರೆ-ವೇಶ್ಯೆಯರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ", ಹದಿಹರೆಯದವರಿಗೆ ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆಗಳು ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯರಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="OReilly">{{cite web|url= http://www.foxnews.com/story/0,2933,79542,00.html|title= Using Quasi-Prostitutes to Sell Sneakers|publisher= by [[Bill O'Reilly (commentator)|Bill O'Reilly]], February 25, 2003, ''[[The O'Reilly Factor]]'', [[Fox News]]|accessdate= February 6, 2007}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಒರೈಲಿ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌ ಅನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಂತೆ ''[[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]]'' ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿಟ್ಟರು.<ref name="HarvardCrimson">{{cite web|url= http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=346244|title= Boycotting the Boycotter|publisher= by Erol N. Gulay, March 11, 2003, ''[[The Harvard Crimson]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090428080247/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=346244|url-status= dead}}</ref> ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವತಃ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೀಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಇಮೇಲ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ; <blockquote>ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸೂಳೆಗಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬಿಲ್ ತಿಳಿದಿರುವರು ಎಂದು ನಾನು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಭಾವಿಸುವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಅಭಿನಯದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ನಾವು ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ, ಕೆಲವು ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಅವರು ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾರಣಗಳಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಾನು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.<ref name="Slate">{{cite web|url= http://www.slate.com/id/2108355/|title= "Bill O'Reilly's obsession with porn."|publisher= by Michael Hastings, ''[[Slate]]|date= October 19, 2004|accessdate= February 6, 2007}}</ref></blockquote> ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ನಂತರದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, [[NBC]], [[CNBC]], [[ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್|ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌]], ಮತ್ತು [[CNN]],<ref name="WallStreetJournal"/> ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ಅವರ ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಸಿದವು ಮತ್ತು ''[[ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌|ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಯ್]] '', ''[[ರಾಯಟರ್ಸ್]]'', ಮತ್ತು ಇತರ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಪುಸ್ತಕದ ವಿಮರ್ಶೆ ಬರೆದವು.<ref name="NYTBookReview"/><ref name="Reuters"/> 2002ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಕಡಿಮೆ ಬಜೆಟ್‌ನ ''ಸಂಹೇನ್'' <ref name="BeyondHollywood">{{cite web|url= http://www.beyondhollywood.com/samhain-2002-movie-review/|title= Samhain (2002)|publisher= movie review by Joseph Savitski, BeyondHollywood.com|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 23, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140323003948/http://www.beyondhollywood.com/samhain-2002-movie-review/|url-status= dead}}</ref> ಎಂಬ ಭಯಾನಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, [[ಜಿಂಜರ್ ಲಿನ್ ಅಲೆನ್|ಗಿಂಜರ್ ಲಿನ್ ಅಲೆನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರತಾರೆಯರ ಜೊತೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ನಟಿಸಿದರೂ ಅದು 2005ರವರೆಗೆ ತೆರೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ, ಬಳಿಕ ಕತ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿ ''[[:ಇವಿಲ್ ಬ್ರೀಡ್: ದಿ ಲೆಜೆಂಡ್ ಆಫ್ ಸಂಹೇನ್|ಇವಿಲ್ ಬ್ರೀಡ್‌: ದಿ ಲೆಜೆಂಡ್ ಆಫ್ ಸಂಹೇನ್]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಚಿತ್ರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಣ್ಣ ಭಯಾನಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ''[[ಸಿನ್-ಜಿನ್ ಸ್ಮಿತ್|ಸಿನ್-ಜಿನ್ ಸ್ಮಿಥ್]]'', ತೆರೆ ಕಾಣಲು 2006ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು,<ref name="Blogcritics">{{cite web|url= http://blogcritics.org/archives/2006/10/30/231904.php|title= "Movie Review: Sneak Peek at ''Sin-Jin Smyth''"|publisher= by Iloz Zoc, October 30, 2006 ''[[Blogcritics]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 23, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070323134156/http://blogcritics.org/archives/2006/10/30/231904.php|url-status= dead}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಯಾನಕ-ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''[[ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್|ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್‌]]'' 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. "ಯಾವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನೀವು ನಿಜವಾದ ಸೆಕ್ಸಿ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಿ, ಹಣದ ಹೊಳೆಯೇ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಚಿತ್ರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಮೆಟ್ರೊಮಿಕ್ಸ್ ಡಾಟ್ ಕಾಂಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಝಾಂಬೀ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ [http://drewtewksbury.com/2008/05/04/36/ http://drewtewksbury.com/2008/05/04/36/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901073100/http://drewtewksbury.com/2008/05/04/36/ |date=2009-09-01 }} ಮೆಟ್ರಾಮಿಕ್ಸ್ - ಡ್ರ್ಯೂ ತೆವ್ಕ್ಸ್‌ಬರಿಯವರಿಂದ ಸಂದರ್ಶನ</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ, [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್|ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌]] ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆನಿಮೇಷನ್ [[ಚರ ದೂರವಾಣಿ]] ಸರಣಿ ''[[ಸಮುರಾಯ್ ಲವ್ ಗಾಡ್|ಸಮುರಾಯ್ ಲವ್ ಗಾಡ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು "P-ವಿಪ್" ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="ComedyCentral"/><ref name="AnimationMagazine">{{cite web|url= http://www.animationmagazine.net/article.php?article_id=5074|title= Comedy Central Making Love with Jenna Jameson|publisher= by Ryan Ball, February 22, 2006, ''[[Animation Magazine]]|accessdate= February 6, 2007}}</ref> ಈ ಯೋಜನೆಯ ಜೊತೆ ಗುರುತಿಕೊಂಡವರ ಪೈಕಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರದ್ದೇ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು ಎಂದು ''[[ಮೀಡಿಯಾವೀಕ್]]'' ಬಣ್ಣಿಸಿತು.<ref name="Mediaweek">{{cite web|url= http://www.mediaweek.com/mw/news/interactive/article_display.jsp?vnu_content_id=1002073225|title= Comedy Creates Mobile Show|publisher= by Mike Shields, February 22, 2006, ''[[Mediaweek]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಡಿಸೆಂಬರ್ 22, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20071222055006/http://www.mediaweek.com/mw/news/interactive/article_display.jsp?vnu_content_id=1002073225|url-status= bot: unknown}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, [[ಅಡಿಡಾಸ್‌]]ಗೆ ತೆಗೆದ ವಿಡಿಯೋ [[ಪೋಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್]] ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ [[ವಾಕ್ ಎ ಮೋಲ್|ವಾಕ್ ಎ ಮೋಲ್‌]] ಎಂಬ ಆಟವನ್ನು ಆಡಿ ಅಡಿಕಲರ್‌ಗೆ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಿ ಮಿಂಚಿದರು.<ref name="SportingGoodsNewsWire">{{cite web|url= http://www.sportinggoodsnewswire.com/Shocker_-_Adidas_Podcasts_Feature_Porn_Star_Jenna_Jameson-734.htm|title= Shocker - Adidas Podcasts Feature Porn Star Jenna Jameson|publisher= Sporting Goods News Wire|date= April 18, 2006|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 12, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070312143941/http://www.sportinggoodsnewswire.com/Shocker_-_Adidas_Podcasts_Feature_Porn_Star_Jenna_Jameson-734.htm|url-status= dead}}</ref><ref name="Adicolor">{{cite web|url= http://www.r255g255b255.net/|title= white|publisher= [[Adidas]] Adicolor video advertisement by Jenna Jameson|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070206085917/http://www.r255g255b255.net/|url-status= dead}}</ref> ಜುಲೈ 2006ರಲ್ಲಿ, [[ಮಾಡಮ್ ಟುಸ್ಸಾಡ್ಸ್|ಮೆಡಮ್ ಟುಸ್ಸೌಡ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಮೇಣದ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಗೌರವ ಪಡೆದ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೊದಲ ನಟಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಅವರು ಪಾತ್ರರಾದರು (ಈ ಪ್ರತಿಕೃತಿ [[ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್, ನೆವಡಾ|ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌]]ನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿದೆ).<ref name="InsideEntertainment">"ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮೇಕ್ಸ್ ವಾಕ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ" ಅಗಸ್ಟ್ 7, 2006, ''[[ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್]]''. ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> == ಕ್ರಿಯಾವಾದ == [[ಚಿತ್ರ:Jenna Jameson PETA.jpg|thumb|upright|PETAಕ್ಕಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್]] ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಹೆಸರು ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಕೋಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಬಗ್ಗೆ ರಹಸ್ಯವಾದ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಬಳಿಕ, [[KFC]]’ಯು ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ [[ಪೀಪಲ್ ಫಾರ್ ದಿ ಎಥಿಕಲ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆನಿಮಲ್ಸ್|ಪೀಪಲ್ ಫಾರ್ ದಿ ಎಥಿಕಲ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆನಿಮಲ್ಸ್‌]] ಸಂಘಟನೆಯು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಚಳುವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ವಿಡಿಯೋ<ref>[http://www.kentuckyfriedcruelty.com/c-videos.asp#jennaj KFC]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ವಿರುದ್ಧ ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಟೀಕೆ, [[2007-11-19]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು. ಜೇಮ್ಸನ್ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ [[ಉದಾರವಾದ|ಉದಾರವಾದಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ, 2008|2008ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸೆನೆಟರ್ (ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ) [[ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.nationalledger.com/cgi-bin/artman/exec/view.cgi?archive=12&num=13450|title=Jenna Jameson: Hillary Clinton Election Will be Great for Porn|author=Wendy Cook|accessdate=2008-04-24|archive-date=2010-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20101127060241/http://www.nationalledger.com/cgi-bin/artman/exec/view.cgi?archive=12&num=13450|url-status=dead}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * 1995ರ [[X-ರೇಟೆಡ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಝೇಷನ್‌|ದಿ X-ರೇಟೆಡ್‌ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಝೇಷನ್]] ನಿಂದ ವರ್ಷದ ಕಿರು ತಾರೆ [[XRCO ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1996ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು)<ref name="XRCOoldies">"[http://www.bwdl.net/XRCO-2/oldies.html ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720064751/http://www.bwdl.net/XRCO-2/oldies.html |date=2011-07-20 }}", [[XRCO]]. [[2007-10-20]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> * 1996ರ [[ಹಾಟ್ D'ಒರ್‌]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಿರು ತಾರೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಟಿ <ref name="Autobio399">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 399}}</ref> * 1996ರ [[AVN ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಕಿರು ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ವಿಡಿಯೋ)[[AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]– ''ವಿಕ್‌ಡ್ ವನ್‌'', ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ) – '' ಬ್ಲೂ ಮೂವಿ'' ([[T.T. ಬಾಯ್]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ)<ref name="AVNPastwinners"/> [[ಚಿತ್ರ:Jenna XRCO.jpg|thumb|upright|XRCO ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ XRCO ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ಜೂನ್ 2, 2005]] * 1996ರ [[X-ರೇಟೆಡ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು|ಫ್ಯಾನ್ಸ್ ಆಫ್ X-ರೇಟೆಡ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್]] (FOXE) ವಿಡಿಯೋ ವಿಕ್ಸೆನ್<ref name="AskMen"/> * 1997 ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿಗಾಗಿ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ಜೆನ್ನಾ ಲವ್ಸ್ ರೊಕ್ಕೊ'' ([[ರೊಕ್ಕೊ ಸಿಫ್ರೆದಿ]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ), ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿ (ವಿಡಿಯೋ) – ''ಕಾನ್‌ಕ್ವೆಸ್ಟ್ '' ([[ವಿನ್ಸ್ ವೌಯರ್|ವಿನ್ಸ್ ವೌಯೆರ್]])ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ<ref name="AVNPastwinners"/> * 1997 ಹಾಟ್ D'ಒರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಟಿ * 1997 FOXE ಫಿಮೇಲ್ ಫ್ಯಾನ್ ಫೇವರಿಟ್<ref name="CanBest">{{cite web|url= http://canbest.com/awards2.html|title= Adult Video Awards|publisher= CanBest.com|accessdate= April 19, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20071014025947/http://canbest.com/awards2.html|url-status= dead}}</ref> * 1998 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್ -ಗರ್ಲ್ ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯಕ್ಕಾಗಿ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ಸೇಟಿರ್'' ([[ಮಿಸ್ಸಿ(ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆ)|ಮಿಸ್ಸಿ]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ)<ref name="AVNPastwinners"/> * 1998 ಹಾಟ್ D'ಒರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಟಿ – ''ಸೆಕ್ಸೀ ಡಿ ಫ್ಯೂ, ಕೊಯೆರ್ ದಿ ಗ್ಲೇಸ್ '' <ref name="HotDor1998">{{cite web|url= http://hotdor.org/hot-dor-1998-winners.htm|title= "Hot d'Or 1998 Winners"|publisher= Hot D'Or official site|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 19, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070219111828/http://hotdor.org/hot-dor-1998-winners.htm|url-status= dead}}</ref> * 1998 FOXE ಫಿಮೇಲ್ ಫ್ಯಾನ್ ಫೇವರಿಟ್<ref name="CanBest"/> * 1999 ಹಾಟ್ D'ಒರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ – ''ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಪಾಯಿಂಟ್'' <ref name="HotDor1999">{{cite web|url= http://hotdor.org/hot-dor-1999-winners.htm|title= "Hot d'Or 1999 Winners"|publisher= Hot D'Or official site|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 19, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070219112140/http://hotdor.org/hot-dor-1999-winners.htm|url-status= dead}}</ref> * 2003 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್ -ಗರ್ಲ್ ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯಕ್ಕಾಗಿ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ವಿಡಿಯೋ) – '' ಐ ಡ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಜೆನ್ನಾ'' ([[ಅಟಮನ್ (ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆ)|ಅಟಮನ್]] ಮತ್ತು [[ನಿಕಿತಾ ಡೆನಿಸ್]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ)<ref name="AVNPastwinners"/> * 2003 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫೀಮೇಲ್ ವಾಯ್ಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮನ್ಸ್‌ ಗಾಗಿ [[G-ಪೋರಿಯಾ|G-ಫೊರಿಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] – ''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಥೆಪ್ಟ್ ಅಟೊ: ವೈಸ್ ಸಿಟಿ'' * 2003 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹುಡುಗಿ/ಹುಡುಗಿ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ XRCO ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಮೈ ಪ್ಲೇಥಿಂಗ್: ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ 2'' ([[ಕಾರ್ಮೆನ್ ಲುವಾನ್|ಕಾರ್ಮೆನ್ ಲುವಾನಾ]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ) (ಅಗಸ್ಟ್ 19,2004ರಂದು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು)<ref name="XRCO2003">"[http://www.bwdl.net/XRCO-2/2003win/index.html XRCO 2003 ವಿಜೇತರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070528084451/http://www.bwdl.net/XRCO-2/2003win/index.html |date=2007-05-28 }}", ಡಾನ್ ಮಿಲ್ಲರ್, ''[[ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್|ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್‌]]'', [[XRCO]]ಆತಿಥ್ಯ. [[2007-10-20]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> * 2004 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟಿವ್ DVDಗಾಗಿ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಮೈ ಪ್ಲೇಥಿಂಗ್: ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ 2'' ([[ಹೊಸ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ)#ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿನ್|ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿನ್]])<ref name="AVNPastwinners"/> * 2004 [[XRCO ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್|XRCO ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌]], ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ವಯಸ್ಕರ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೇವರಿಟ್ XRCO ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಹೌ ಟು ಮೇಕ್ ಲವ್ ಲೈಕ್ ಎ ಪೋರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್: ಎ ಕಾಷನರಿ ಟೇಲ್ '' ([[ಸೇಮೋರ್ ಬಟ್ಸ್|ಸೇಮೋರ್ ಬಟ್ಸ್‌]]ರ ''[[ಕುಟುಂಬದ ಉದ್ಯಮ (TV ಸರಣಿ)|ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್]]'' ಜೊತೆ ಟೈ) (ಜೂನ್ 2, 2005ರಂದು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು)<ref name="XRCO2004">"[http://www.bwdl.net/XRCO-2/2004win/index.htm XRCO 2004 ವಿಜೇತರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720064850/http://www.bwdl.net/XRCO-2/2004win/index.htm |date=2011-07-20 }}", ಹೈದಿ ಪೈಕ್ -ಜಾನ್ಸನ್, ''[[ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್|ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್‌]]'', [[XRCO]]ಆತಿಥ್ಯ. [[2007-10-20]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> * 2005 AVN ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ಮೆಸ್ಯೂಸ್‌'', ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್-ಗರ್ಲ್ ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯ(ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ಮೆಸ್ಯೂಸ್'' ([[ಸವನ್ನಾ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್|ಸವನ್ನಾ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್‌]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ), ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿ ದೃಶ್ಯ(ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ಮೆಸ್ಯೂಸ್'' ([[ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ|ಜಸ್ಟಿನ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್]])<ref name="2005AVN">{{cite web|url=http://business.avn.com/magazines/avnmag/articles/19222.html|title=The 22nd Annual AVN Awards: A Jenna Jameson Kinda Night|accessdate=2007-08-04|author=Jared Rutter|date=2005-01-09|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2006 [[AVN ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]], AVN ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ನ್ಯೂ ಡೆವಿಲ್ ಇನ್ ಮಿಸ್ ಜೋನ್ಸ್'', ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್-ಗರ್ಲ್ ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯ(ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ನ್ಯೂ ಡೆವಿಲ್ ಇನ್ ಮಿಸ್ ಜೋನ್ಸ್'' ([[ಸವನ್ನಾ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ), ಕ್ರಾಸ್ ಓವರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ದಿ ಈಯರ್<ref name="avn2006awards">{{cite web|url= http://business.avn.com/magazines/avnmag/articles/24701.html|title= AVN Award Winners Announced|accessdate= 2007-07-22|date= 2006-01-09|publisher= [[AVN (magazine)|AVN]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2006 ಹಾಟೆಸ್ಟ್ ಬಾಡಿ ಮತ್ತು ನೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕರ ನಟಿಗಾಗಿ [[ವಯಸ್ಕರ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|F.A.M.E. ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]<ref>{{cite web|url=http://www.avn.com/|title=About the 2006 FAME Awards|accessdate=2007-06-24|author=Peter Warren|date=2006-06-24|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120422060316/http://www.avn.com/|archivedate=2012-04-22|url-status=bot: unknown}}</ref> * 2006 ಟೆಂಪ್ಟೇಷನ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಟೆಂಪ್ಟೇಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ನ್ಯೂ ಡೆವಿಲ್ ಇನ್ ಮಿಸ್ ಜೋನ್ಸ್'', ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್-ಗರ್ಲ್‌ ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯ(ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ನ್ಯೂ ಡೆವಿಲ್ ಇನ್ ಮಿಸ್ ಜೋನ್ಸ್'' (ಸವನ್ನಾ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ), ವರ್ಷದ ಮೋಹಿನಿ * 2006 [[ಎಡಿಸನ್, ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ|ನ್ಯೂ ಜರ್ಸಿಯ ಎಡಿಸನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕರ ಸ್ಟಾರ್ ಪಾಥ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="PNN">ಬೆನ್, ಡಿ. "ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಆನ್ ದಿ ವಯಸ್ಕರ ಸ್ಟಾರ್ ಪಾತ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್: 43 ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಲೆಯಿಡ್ ಇನ್ ನ್ಯೂ ಜರ್ಸಿ". ಪೋರ್ನೋ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್, 2006. ಫೆಬ್ರವರಿ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> * 2006 ''ವರ್ಷದ ಉದ್ಯಮಿ'' [[XBIZ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<ref>{{cite web|url=http://www.xbizawards.com/winners.php|title=XBIZ Awards - Recognizing Excellence in Adult Entertainment|publisher=[[XBIZ]]|accessdate=2009-01-03|archive-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120103173201/http://www.xbizawards.com/winners.php|url-status=dead}}</ref> * 2007 ಕ್ರಾಸ್ ಓವರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ದಿ ಈಯರ್ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref name="AVNPastwinners">[http://www.avnawards.com/index.php?content=pastwinners ಹಿಂದೆ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದವರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001081218/http://www.avnawards.com/index.php?content=pastwinners |date=2009-10-01 }}, avnawards.com. [[2007-10-20]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> * 2007 ಸರ್ವಕಾಲೀಕ ನೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧಕ F.A.M.E. ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/2609.html|title=2007 F.A.M.E. Award Winners Announced|accessdate=2007-06-24|author=Peter Warren|date=2007-06-23|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213154833/http://business.avn.com/articles/2609.html|url-status=dead}}</ref> == ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Jenna Jameson and Jay Grdina.jpg|upright|thumb|XBIZ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಪತಿ ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ ಜೊತೆ, ನವೆಂಬರ್ 2005]] ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ತಾವು [[ದ್ವಿಲಿಂಗೀಯತೆ|ದ್ವಿಲಿಂಗೀ]]ಯೆಂದು ಮತ್ತು ತೆರೆಯಾಚೆಗಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ 100 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು 30 ಪುರುಷರ ಜೊತೆ ಮಲಗಿರುವುದಾಗಿ ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ,<ref name="Grigoriadis"/> "ಒಟ್ಟಾರೆ ತಾನು ವಿಭಿನ್ನ" ಎಂದೂ ಅವರು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,359596,00.html|title=Pop Tarts: Girls or Guys? Jenna Jameson Sets the Record Straight on Her Sexuality|last=McKay|first=Hollie|work=Pop Tarts|publisher=FoxNews|accessdate=2008-05-29}}</ref> ಪೋರ್ನ್ ನಟಿ [[ನಿಕ್ಕಿ ಟೈಲರ್]] ಜೊತೆ ತಮಗಿದ್ದ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಸಂಬಂಧವೇ ಈವರೆಗಿನ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ ಎಂದು ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಪೋರ್ನ್ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಟೈಲರ್ ಜೊತೆ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿದ್ದ ಜೇಮ್ಸನ್, ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ವಿವಾಹಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಟೈಲರ್ ಜೊತೆ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="Papermag"/><ref name="AskMen"/> ತಮ್ಮ ಖ್ಯಾತ ಪ್ರಿಯಕರರಾದ [[ಮೇರಿಲಿನ್ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್|ಮ್ಯಾರಿಲಿನ್ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಟೋಮಿ ಲೀ|ಟಾಮ್ಮಿ ಲೀ]] ಕುರಿಯೂ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ETHS"/><ref name="Papermag"/><ref name="Bridge"/> ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 1996ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ನ್ ನಟ ಹಾಗೂ ವಿಕ್‌ಡ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಬ್ರಾಡ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ (ಪೋರ್ನಾಗ್ರಫಿ)|ಬ್ರಾಡ್ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]] (ನಿಜ ಹೆಸರು ರಾಡ್ನಿ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌) ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="ETHS"/><ref name="AskMen"/> ಆದರೆ ಈ ವಿವಾಹ ಕೇವಲ 10 ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಬಾಳಿತ್ತು. 1997ರಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿತಾದರೂ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟು ವಿಕ್‌ಡ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2001ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಅರಯಾ ಮೊಂಟೊಯಾ ಜೊತೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಜೇಮ್ಸನ್‌-ಬ್ರಾಡ್ ಜೋಡಿ ಕಾನೂನು ಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ, ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯಿತು.([[ಕೋಸ್ಟ ರೀಕಾ]] ಭೇಟಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಅರಯಾ ಮೊಂಟೊಯಾನನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="ETHS"/> 1998ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಮಾಜಿ ಮಾಲೀಕ [[ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ]](ಹುಟ್ಟಾ ಹೆಸರು ಜಾನ್. ಜಿ.ಗರ್ಡಿನಾ)<ref name="Hoovers">{{cite web|url= http://www.hoovers.com/club-jenna/--ID__116485--/free-co-factsheet.xhtml|title= Club Jenna, Inc.|publisher= [[Hoover's]] coverage by Joe Bramhall|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ರವರನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಾಣೆ ಹೊಂದಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗರ್ಡಿನಾ, ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದ್ದರು.<ref name="Forbes"/><ref name="Autobio498">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 498}}</ref> 1998ರಿಂದ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ, ಗರ್ಡಿನಾ ಅವರು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರವರ ಏಕಮಾತ್ರ ಪುರುಷ ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಜಸ್ಟಿನ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆರ್ಮ್ಸ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್/ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌ರಿಂದ<ref name="ETHS"/> ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುನ್ನವೇ- ಗರ್ಡಿನಾ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸನ್ ಜೋಡಿಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ನೆರವೇರಿತು- ಜೂನ್ 22, 2003ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವೂ ಆಯಿತು.<ref name="NYTimes"/> ಈ ನಡುವೆ ತಾಯ್ತನ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು 2004ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.<ref name="Grigoriadis"/><ref name="Forbes"/><ref name="Cooper"/> 2002ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಡೇಲ್‌ನ ಅರಿಝೋನಾದಲ್ಲಿ $2 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಖರೀದಿಸಿದ {{convert|6700|sqft|m2|sing=on}}[[ಸ್ಪಾನಿಷ್ ವಸಾಹತಿನ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಶೈಲಿ]]ನ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="NYTimes"/> ನವಂಬರ್‌ 2004ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ [[ಚರ್ಮ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌|ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಇರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಯಶಸ್ವಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮೂಲಕ ಕ್ಯಾನ್ಯರ್‌ಅನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಯಿತಾದರೂ, ರೋಗ ಪತ್ತೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ಗೆ [[ಗರ್ಭಪಾತ]]ವಾಯಿತು. [[ಪ್ರನಾಳೀಯ ಫಲೀಕರಣ]] ಮಾಡಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭ ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರನಾಳೀಯ ಫಲೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಜೇಮ್ಸನ್‌, "ಇದು ನನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ" ಎಂದಿದ್ದರು; ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಅವರ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಿದ ಕಾರಣ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಬಂಜೆತನ ಸೇರಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="UsWeekly">{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/jenna_jameson_s_secret_battle_with_cancer|title="Jenna Jameson: My Secret Cancer Struggle"|author=Noelle Hancock|accessdate=2007-04-21|date=April 18, 2007|publisher=''[[Us Weekly]]''|archive-date=2007-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421053511/http://www.usmagazine.com/jenna_jameson_s_secret_battle_with_cancer|url-status=dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಗರ್ಡಿನಾ ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ''[[ಸ್ಟಾರ್‌ (ಮ್ಯಾಗಜೀನ್)|ಸ್ಟಾರ್]]'' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಮತ್ತು [[TMZ.ಕಾಂ|TMZ.com]] 2006, ಅಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ [[ಡೇವ್ ನವರ್ರೊ]] ಜೊತೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದೂ ತಿಳಿಸಿತು.<ref name="Star0608">{{cite web|url= http://www.starmagazine.com/celebrity_news_gossip/star/9395|title= Exclusive: Dave and Jenna Dating|publisher= by David Caplan, ''[[Star Magazine]]|date= August 8, 2006|accessdate= February 13, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20071023081016/http://www.starmagazine.com/celebrity_news_gossip/star/9395|url-status= dead}}</ref><ref name="TMZ">{{cite web|url= http://www.tmz.com/2006/08/08/confirmed-dave-and-jenna-are-a-couple/|title= Confirmed: Dave & Jenna Are a Couple!|publisher= by Jeff Davidson, [[TMZ.com]]|date= August 8, 2006|accessdate= February 5, 2007}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ [[ಮಿಶ್ರಿತ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಮಿಶ್ರಿತ ಸಮರ ಕಲಾವಿದ]] ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ಅಂತಿಮ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|UFC]] ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಟಿಟೊ ಆರ್ಜಿಜ್|ಟಿಟೊ ಅರ್ಟಿಜ್]]<ref name="TampaTribune">{{cite web|url= http://www.ringsport.page.tl/UFC-h-s-Ortiz-Still-Man-Of-People.htm|title= "UFC's Ortiz Still Man of People"|publisher= by Anwar S. Richardson, ''[[The Tampa Tribune]]'', reprinted on Ring Sport K1|accessdate= February 13, 2007}}</ref> ಅವರೊಂದಿಗೆ ಡೇಟಿಂಗ್ ಶುರು ಮಾಡಿದರು, ಟಿಟೊ-ಜೇಮ್ಸನ್ ಭೇಟಿ [[ಮೈಸ್ಪೇಸ್|ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿತ್ತು.<ref name="USPreg">{{cite web|url= http://www.usmagazine.com/news/jenna-jameson-confirms-she-is-pregnant|title= EXCLUSIVE: Jenna Jameson Confirms She's Pregnant|accessdate= 2008-08-26|date= 2008-08-25|publisher= [[US magazine]]|archive-date= 2008-08-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20080826070049/http://www.usmagazine.com/news/jenna-jameson-confirms-she-is-pregnant|url-status= dead}}</ref> ಈ ನಡುವೆ, [[ಸಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಸಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ]]ದ [[ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಏರ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಮಿರಮಾರ್|ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಏರ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಮಿರಮಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ 12, 2006ರಂದು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌]]ನ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಟಿಜ್ ಅವರು ವಿಶೇಷ ಗೌರವ ಪಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಿತ್ತು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡಲು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗೌರವವನ್ನು ಅರ್ಟಿಜ್ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.<ref name="MarineCorpsTimes">"ಮಿರಾಮರ್ ಬಾಲ್ ಗೆಸ್ಟ್ ಕ್ಯಾನ್ಸಲ್ಸ್‌; ವಾಂಟ್ಸ್ ಟು ಬ್ರಿಂಗ್ ಪೋರ್ನ್-ಸ್ಟಾರ್ ಗರ್ಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್", ಲೇಖಕ ಜಾನ್ ಹೊಯೆಲ್‌ವರ್ತ್, ''[[ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27, 2006.</ref><ref name="NYPost">{{cite web|url= http://www.nypost.com/seven/11012006/gossip/pagesix/pagesix.htm|title= Porn Star Too Hot for Marines|publisher= Page Six", November 1, 2006, ''[[New York Post]]|accessdate= February 5, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061109135636/http://www.nypost.com/seven/11012006/gossip/pagesix/pagesix.htm|archivedate=November 9, 2006}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 30, 2006ರಂದು ''[[ದಿ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್ ಶೋ|ದಿ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'' ಕ್ಕೆ ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಅರ್ಟಿಜ್, ತಾವು ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿಯೂ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಮತ್ತು ನಾವಿಬ್ಬರು [[ಏಕಪತೀತ್ವ ಯಾ ಏಕಪತ್ನೀತ್ವ|ಏಕ ಸಂಗಾತಿ]] ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="HowardStern">{{cite web|url= http://www.howardstern.com/rundown.hs?d=1164862800|title= Howard Stern show summary|date = November 30, 2006|publisher= [[Howard Stern]].com|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 12, 2006ರಂದು ಗರ್ಡಿನಾರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯಲು ಜೇಮ್ಸನ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="UPI">{{cite web|url= http://upi.com/NewsTrack/view.php?StoryID=20061212-010505-5135r|title= Jenna Jameson files for divorce|publisher= [[United Press International]]|date= December 12, 2006|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20071016234655/http://upi.com/NewsTrack/view.php?StoryID=20061212-010505-5135r|url-status= bot: unknown}}</ref> 2008ರ AVN ವಯಸ್ಕರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ ಜೇಮ್ಸನ್, ಅರ್ಟಿಜ್‌ರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದರು. ''[[ದಿ ಸಿಲೆಬ್ರಿಟಿ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್|ದಿ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌]]'' ನ ಕಂತುಗಳ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಟಿಜ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಅದರ ಎರಡು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾರ್ಚ್ 2007 [[AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]] ಸಮಾರಂಭದ ವೇಳೆ, ವಿಚ್ಛೇದನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾವು ಹಾಜರಾಗಬೇಕಾಗಿ ಬಂದದ್ದನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref name="VegasPop">{{cite web|url= http://www.vegaspopular.com/2007/03/23/jenna-jameson-fires-back-and-blames-weight-loss-on-triple-ex-hub|title= "Jenna Jameson Fires Back and Blames Weight Loss on Triple Ex-Hubby, Not Anorexia"|accessdate= 2007-04-01|author= [[Robin Leach]]|date= 2007-03-23|publisher= ''[[Vegas Pop]]''|archive-date= 2007-05-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20070506174844/http://www.vegaspopular.com/2007/03/23/jenna-jameson-fires-back-and-blames-weight-loss-on-triple-ex-hub/|url-status= dead}}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್ 2009ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತಾನು ಮತ್ತು ಅರ್ಟಿಜ್ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವುದಾಗಿ ಅಗಸ್ಟ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url= http://www.themoneytimes.com/articles/20080923/jenna_jameson_confirms_being_pregnant_with_twins-id-1036653.html|title= Jenna Jameson confirms being pregnant with Twins|accessdate= 2008-09-23|author= Samia Sehgal|date= 2008-09-23|publisher= themoneytimes.com|archive-date= 2008-09-25|archive-url= https://web.archive.org/web/20080925235412/http://www.themoneytimes.com/articles/20080923/jenna_jameson_confirms_being_pregnant_with_twins-id-1036653.html|url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.wscfm.com/cc-common/news/sections/entertainmentarticle.html?feed=104665&article=4288762|title= Jameson Confirms That She's Expecting Twins|accessdate= 2008-09-23|date= 2008-09-23|publisher= [[WSCC-FM]]}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 16, 2009ರಂದು ಜೆಸ್ಸಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಅರ್ಟಿಜ್ ಮತ್ತು ಜರ್ನಿ ಜೆಟ್ಟಿ ಅರ್ಟಿಜ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ<ref name="twins">{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/news/jenna-jameson-gives-birth-to-twins|title=Jenna Jameson Gives Birth to Twin Boys!|accessdate=March 16, 2009|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430220612/http://www.usmagazine.com/news/jenna-jameson-gives-birth-to-twins|url-status=dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು. ಜನಿಸುವಾಗ ಜೆಸ್ಸಿಯ ತೂಕ 4&nbsp;lbs ಇದ್ದರೆ, ಜರ್ನಿಯ ತೂಕ 4&nbsp;lbs 11 oz ಇತ್ತು.<ref>{{cite web|url= http://celebrity-babies.com/2009/03/18/jenna-jameson-welcomes-twin-boys/|title= Jenna Jameson Names Twins Jesse and Journey|publisher= Celebrity Baby Blog|date= March 18, 2009|access-date= ನವೆಂಬರ್ 2, 2009|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090928032044/http://celebrity-babies.com/2009/03/18/jenna-jameson-welcomes-twin-boys/|url-status= dead}}</ref> == ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ == * [[ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Jenna Jameson}} * {{official|http://www.jennajameson.com/}} * {{myspace|jennajameson}} * ವಿಕ್‌ಡ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಬಳಿ [http://www.wickedpictures.com/bio/f-j/Jenna_Jameson.html ಬಯೋ] * ಕ್ಲಿಕ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಜೊತೆ [http://www.klixxx.com/archive/jennajameson.shtml ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501204413/http://www.klixxx.com/archive/jennajameson.shtml |date=2009-05-01 }} ಸಂದರ್ಶನ * ''PR.com'' ಗೆ [http://www.pr.com/article/1066 ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಸಂದರ್ಶನ] {{Persondata |NAME=Jameson, Jenna |ALTERNATIVE NAMES=Massoli, Jenna Marie |SHORT DESCRIPTION=American pornographic actress and entrepreneur |DATE OF BIRTH=April 9, 1974 |PLACE OF BIRTH=[[Las Vegas, Nevada]], United States |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Jameson, Jenna}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:೨೧ನೆ ಶತಮಾನದ ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಉದ್ಯಮದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಹಿಳಾ ವಯಸ್ಕರ ರೂಪದರ್ಶಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿದಾ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೋರ್ನ್ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವಿಲಿಂಗೀ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವಿಲಿಂಗೀ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟೆಲಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟೆಲಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:LGBT ಉದ್ಯಮದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:LGBT ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಜ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ LGBT ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅರಿಝೋನಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೊಂಟಾನಾದ ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌ನ ನೆವಡಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟೆಲಿ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೪ ಜನನ]] swc88bv1k28z8eq2dw239putct6bgpy 10 22030 1427760 1152660 2026-09-08T14:09:04Z A826 72368 1427760 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#iferror:{{#expr:{{#time:U|{{{1}}}}}}} |{{#invoke:AgeInDays|main|{{{1}}}}} |{{#invoke:AgeInDays|main|{{#time:Y|{{{1}}}}}|{{#time:m|{{{1}}}}}|{{#time:d|{{{1}}}}}}} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> aafq2e2i9vk3k36qhjv9zb8s4i95gb2 1427761 1427760 2026-09-08T14:10:00Z A826 72368 Restored revision 1152660 by [[Special:Contributions/Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[User talk:Goldenbluesoul|talk]])(TwinkleGlobal) 1427761 wikitext text/x-wiki {{#iferror: {{#time:U| {{{1|}}} }} |{{error|Error: first parameter cannot be parsed as a date or time.}} |{{Time ago/core |ago = {{{ago|ಗಳ ಹಿಂದೆ}}} |time = {{{1|}}} |auto_magnitude_num = {{#if:{{{magnitude|}}} |0<!-- Make sure the specified {{{magnitude}}} is used --> |{{#expr:{{#ifexpr: floor( abs( {{#time:U}} - {{#time:U| {{{1|}}} }} ) / 120 ) | 1 | 0 }}+ {{#ifexpr: floor( abs( {{#time:U}} - {{#time:U| {{{1|}}} }} ) / 7200 ) | 1 | 0 }}+ {{#ifexpr: floor( abs( {{#time:U}} - {{#time:U| {{{1|}}} }} ) / 172800 ) | 1 | 0 }}+ {{#ifexpr: floor( abs( {{#time:U}} - {{#time:U| {{{1|}}} }} ) / 5356800 ) | 2 | 0 }}+ {{#ifexpr: floor( abs( {{#time:U}} - {{#time:U| {{{1|}}} }} ) / 63115200 ) | 1 | 0 }} }} }} |min_magnitude_num = {{#switch:{{#if:{{{magnitude|}}} |{{{magnitude}}} |{{{min_magnitude}}} }} |ವರ್ಷಗಳ|years = 6 |ತಿಂಗಳು|ತಿಂಗಳುಗಳ|months = 5 |ವಾರದ|weeks = 4 |ದಿನಗಳ|days = 3 |ಗಂಟೆ|ಗಂಟೆಗಳು|hours = 2 |ನಿಮಿಷಗಳು|minutes = 1 |ಸೆಕೆಂಡುಗಳ|seconds |#default= 0 }} }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> gktx0cn6qc9v44mp9k2fkhubeg83lr0 0 23448 1427765 1381834 2026-09-08T14:49:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427765 wikitext text/x-wiki [[File:1605 "graffiti" on Inscription Rock, by Juan de Oñate.jpg|thumb|ಎಲ್ ಮೊರ್ರೊ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್ ಮೇಲೆ ಜುವಾನ್ ಡೆ ಒನಾಟ್‌ನ ಬರಹ]] ಒಂದು ಸ್ವತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೀಚಿದ ಚಿತ್ರಗಳು, ಗೀಚಿದ ಅಕ್ಷರಗಳು, ಗೀಚುಗಳು, ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಅಥವಾ ಗುರುತಿಸಿರುವುದನ್ನು '''ಗ್ರಾಫಿಟಿ''' (ಗೀಚುಬರಹ)(ಏಕವಚನ:''ಗ್ರಾಫಿಟೊ'' ; ಬಹುವಚನವನ್ನು [[ಸಮೂಹ ನಾಮಪದ]]ನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ)ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಡೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸರಳವಾದ ಬರೆದ ಪದಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಗೀಚುಬರಹವು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಬಹಿರಂಗ ಗುರುತುಗಳಾಗಿದೆ. ಗೀಚುಬರಹ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಪುರಾತನ ಗೀಸ್]] ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite encyclopedia | title = Graffito | encyclopedia = Oxford English Dictionary | volume = 2 | publisher = [[Oxford University Press]] |year= ೨೦೦೬ }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರ]], ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಕರ್‌ಗಳು]] ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಬಹುತೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸ್ವತ್ತಿನ ಒಡೆಯನ ಸಮ್ಮತಿ ಪಡೆಯದೆ ಗೀಚುಬರಹದಿಂದ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ವಿಕಾರಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು [[ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ]]ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಕಾನೂನಿನಡಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂವಹಿಸಲು ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲರ್ಹವಾದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ; ಇತರರಿಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ವಿಧ್ವಸಂಕ ಕೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಪಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾಗಿ ವಿಕಸಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತೆಯಿಂದ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಉಳಿವ ಒಂದು ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಭೂಗತ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್]] ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ [[ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ ಸಂಬಂಧಪಡುತ್ತದೆ.<ref>ಪವರ್‌ಬಾಂಬ್. "ಮಿಸ್ಟರಿ ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ." ಪವರ್‌ಬಾಂಬ್. ೧ಮಾರ್ಚ್. ೨೦೦೯ <http://www.powderbomb.com/mistery2.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122132820/http://www.powderbomb.com/mistery2.htm |date=2009-01-22 }}>.</ref> ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಒಂದು [[ತಂಡ ಸಂಕೇತ]]ವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಗುಂಪು-ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ "ಕಟ್ಟುದಾರ"ವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ವಿವಾದಗಳು ನಗರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು/ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಗೀಚುಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಗೀಚುಬರಹದ ಅನೇಕ ಭಿನ್ನವಾದ ರೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಲಿಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಲಾ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೌಲ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದಗೊಳಪಟ್ಟಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ದೂಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ರಕ್ಷಣೆಗೂ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. == ಪದಮೂಲ == ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫಿಟೊ ಇವುಗಳು ಇಟಲಿಯ ಪದವಾದ ''ಗ್ರಾಫಿಯಾಟೊ'' ("ಗೀಚಿದ")ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿವೆ. "ಗ್ರಾಫಿಟಿ" ಯನ್ನು [[ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಗೀಚುವ ಮೂಲಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಕಲೆಗಾರಿಕೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಗ್ರಾಫಿಟೊ]] ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯದ ಒಂದು ಪದರದ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪದರವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯದ ಒಂದು ಪದರದ ಮೂಲಕ ಗೀಚುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕುಂಬಾರರು ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಮೊದಲು ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಗಾಜಿನ ಲೇಪ ನೀಡಿ ಆನಂತರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಗೀಚುತ್ತಿದ್ದರು. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು]] ಅಥವಾ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿ]]ನಿಂದ ಗೀಚುತಿದ್ದರೂ, ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಚೂಪಾದ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಕೆತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು. ಗ್ರೀಕ್ ಭಾವರೂಪ{{lang|el|γράφειν}} - ''ಗ್ರಾಫಿನ್ '' ಎಂದರೆ "ಬರೆಯುವುದು" ಎಂದರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅದೇ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ''ಗ್ರಾಫಿಟಿ'' ಪದವನ್ನು ರೋಮ್‌ ಅಥವಾ [[ಪಾಂಪೈ]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸಮಾಧಿ ಗುಹೆ]]ಗಳಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಪುರಾತನ [[ಹೂಳುಮನೆ]]ಗಳು ಅಥವಾ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ [[ಶಿಲಾಶಾಸನ]]ಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಇತರೆಗೆಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಮೇಲ್ಪದರದ ಮೇಲೆ [[ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ]]ಯನ್ನು ರಚಿಸುವಂತಹ ರೀತಿಯಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಗ್ರಾಫಿಟಿಯ ಮೊದಲಿನ ರೂಪಗಳು ೩೦,೦೦೦ [[BCE]] ಯಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದಾಗಿದ್ದು, [http://www.webexhibits.org/pigments/intro/early.html ಪ್ರಾಣಿ ಮೂಳೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003161517/http://www.webexhibits.org/pigments/intro/early.html |date=2018-10-03 }} ಮತ್ತು [[ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ]]ಗಳಂತಹ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ [[ಗುಹಾಂತರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ರಲಿಪಿಗಳ]] ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.<ref>ಸ್ಟೊವರ್ಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಸಿ. "ಗೀಚು ಬರಹ ಕಲೆ: ಆ‍ಯ್‍ನ್ ಎಸ್ಸೆ ಕನ್ಸರ್ನಿಂಗ್ ದ ರಿಕಗ್ನೀಶನ್ ಆಫ್ ಸಮ್ ಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಆರ್ಟ್." ಹಿಪ್‌ಹಾಪ್-ನೆ‌ಟ್‌ವರ್ಕ್. ೧ ಮಾರ್ಚ್. ೨೦೦೯ <http://www.hiphop-network.com/articles/graffitiarticles/graffitiart.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111031157/http://www.hiphop-network.com/articles/graffitiarticles/graffitiart.asp |date=2010-01-11 }}>.</ref> ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳನ್ನು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿನ ಒಳಭಾಗದ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಾಣಿ ವನ್ಯಜೀವನ ಹಾಗೂ ಶಿಕಾರಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳನು ತೋರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಸಮಾಜದ ಸದಸ್ಯರು ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ಸ್ವರೂಪದ ಗೀಚುಬರಹವು ಅಸಮ್ಮತಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದಿ-ಅರೇಬಿಕ್‌ನ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಾದ [[ಸಫಾಯೆಟಿಕ್]] ಭಾಷೆಯ ಗೊತ್ತಿರುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮೂಲ ಗ್ರಾಫಿಟಿಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ: ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ [[ಸಿರಿಯಾ]], ಪೂರ್ವದ [[ಜೋರ್ಡಾನ್]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]]ಗಳ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ ಮರುಭೂಮಿ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಗೀಚಲಾದ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು. ಸಫಾಯಿಟಿಕ್ ೧ನೇ ಶತಮಾನ BCE ನಿಂದ ೪ನೇ ಶತಮಾನ(CE)ದವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ===ಆಧುನಿಕ-ಶೈಲಿ ಗೀಚುಬರಹ=== "ಆಧುನಿಕ ಶೈಲಿ" ಗೀಚುಬರಹದ ಮೊದಲು ತಿಳಿದುಬಂದ ಉದಾಹರಣೆಯು [[ಎಫೆಸಸ್]] (ಆಧುನಿಕಕಾಲದ [[ಟರ್ಕಿ]]ಯಲ್ಲಿ)ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು ಇದನ್ನು [[ವ್ಯಭಿಚಾರ]]ದ ಜಾಹಿರಾತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. [[ಮೊಸಾಯಿಕ್]](ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾಜಿನ ಚಿತ್ರಗಳುಳ್ಳ ಕಲಾಕೃತಿ)ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲು ಹಾಸುದಾರಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಹೃದಯವನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಹಣಸಂದಾಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = "Urbane Guerrillas" | url = http://www.state-of-art.org/state-of-art/ISSUE%20FOUR/urbane4.html | author = Mike Von Joel | accessdate = 2006-10-18 | archive-date = 2008-01-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080108021355/http://www.state-of-art.org/state-of-art/ISSUE%20FOUR/urbane4.html | url-status = dead }}</ref> [[File:Graffiti politique de Pompei.jpg|upright|thumb|right|ಪುರಾತನ ಪೊಂಪೆಯ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಗೀರು ಬರಹದ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರ]] [[ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ನರು]] ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮೇಲೆ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ್ದರು, [[ಈಜಿಫ್ಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಜಗತ್ತಿನ ಗೀಚುಬರಹವು ಇಂದಿನ ಸಮಾಜ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಚಾರಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಒಳಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣ ಆದರ್ಶಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣಕಲೆ ಹಾಗೂ ಚಿಂತನೆಯ ಸರಳ ಪದಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಆ‍ಯ್‌ನ್ಸೆಲೆಟ್, ಜೀನೈನ್. "ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ." ಯುಸಿಎಲ್ — ಲಂಡನ್‌ನ ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ. (೨೦೦೬) ೨೦ ಎಪ್ರಿಲ್. ೨೦೦೯ <http://www.ucl.ac.uk/museumstudies/websites06/ancelet/thehistoryofgraffiti.htm>. </ref> [[ಪಾಂಪೈ]]ನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾದ [[ವೆಸುವಿಯಸ್‌]]ನ ಸ್ಫೋಟನಾ ಗೀಚುಬರಹವು, ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ ಬೀದಿಜೀವನದ ಒಳನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಅಭಿಶಾಪಗಳು, ಮಂತ್ರ ವಶೀಕರಣಗಳು, ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಗುರಿನುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಅಪ್ರತಿಮ ಸುಂದರಿ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಬೇಡಿಕೆಯ ನ್ಯುಸೆರಿಯಾದ ವೇಶ್ಯೆ ನೊವೆಲಿಯಾ ಪ್ರಿಮಿಜಿನಿಯಾ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆಯ ವಿಳಾಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು '''’ಮನ್ಸೆಟ ಟೆನೆ''' ’:''"ಹುಷಾರಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸು" '' ಎಂಬ ಬರಹದೊಂದಿಗೆ ಶಿಶ್ನ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗ್ನ ಪ್ರೇಮಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ: :''ಕ್ವಿಸ್‌ಕ್ವಿಸ್ ಅಮಟ್. ವೆನಿಯಟ್. '' ''ವೆನೆರಿ ವೊಲೊ ಫ್ರಾಂಗೆರೆ ಕೋಸ್ಟಸ್'' ::''ಫಸ್ಟಿಬಸ್ ಎಟ್ ಲಂಬೊಸ್ ಡೆಲಿಬರೇಟ್ ಡೀ'' :::''ಪೆಕ್ಟುಸ್ ಸಿ ಪೊಟೆಸ್ಟ್ ಇಲ್ಲ ಮಿಹಿ ಟೆನೆರಮ್ ಪರ್ಟಂಡಿಯರ್'' ::::'' ಕ್ವಿಟ್ ಇಗೊ ನಾನ್ ಪೊಸಿಮ್ ಕ್ಯಾಪಟ್ ಇಲ್ಲೆ ಫ್ರಾಂಗಿಯರ್ ಫಸ್ಟ್?'' :''ಪ್ರೀತಿಸಿದವರು, ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ. '' ''ರತಿಯ ಪಕ್ಕೆಲುಬನ್ನು ಮುರಿಯಲಿಚ್ಚಿಸುತ್ತೇನೆ.'' ::''ದೊಣ್ಣೆ ಹೊಡೆತದೊಂದಿಗೆ ಆಕೆಯ ಸೊಂಟವನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ.'' :::''ನನ್ನ ಕೋಮಲ ಹೃದಯವನ್ನು ಆಕೆ ಮುರಿಯಬಹುದಾದರೆ'' ::::''ನಾನ್ಯಾಕೆ ಆಕೆಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆಯಬಾರದು?'' :::::''[[ಸಿಐಎಲ್]]'' IV, ೧೨೮೪. [[File:Jesus graffito.jpg|upright|thumb|ಅಲೆಕ್ಸಾಮೆನೊಸ್ ಜೀಸಸ್‌ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮೊದಲ ಅಪಹಾಸ್ಯಕಾರಿ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.]] ಗೀಚುಬರಹದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಈ ಗೀಚುಬರಹದಲ್ಲಿನ ಕಾಗುಣಿತ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿನ ತಪ್ಪುಗಳು ರೋಮನ್ ಕಾಲದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಳನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮಾತಾಡುವ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಉಚ್ಛಾರಣೆಯ ಕುರಿತು ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ''ಸಿಐಎಲ್ '' IV, ೭೮೩೮: ''ವೆಟಿಯಮ್ ಫರ್ಮಮ್ / aed'' [ilem]''ಕ್ವಾಕ್ಟಿಲಿಯರ್'' [ii] [sic]''rog'' [ant]ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ "ಕ್ಯೂ" ವನ್ನು "ಕೊ" ಎಂದು ಉಚ್ಛರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಸಿಐಎಲ್ '' IV, ೪೭೦೬-೮೫ ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ೮೩ ಗೀಚುಬರಹದ ತುಣುಕುಗಳು, ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗದಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿನ ಓದುವ ಮತ್ತು ಬರೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಕಂಬಸಾಲು]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಗೀಚುಬರಹವು ವೆಸುವಿಯಸ್‌ನಿಂದ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಕ್ರೆಸೀನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡದ್ದಾಗಿದೆ. ಗೀಚುಬರಹವು ಮುಖ್ಯ ಕರ್ಮಚಾರಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಕೆಲಸಗಾರರಿಂದ ಬಿಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ. ''ಸಿಐಎಲ್'' VII, ೧೨, ೧೮-೨೦ ನಲ್ಲಿನ ವೇಶ್ಯಾವಾಸ ೧೨೦ ತುಣುಕುಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವುಗಳು ವೇಶ್ಯೆಯರ ಮತ್ತು ಅವರ ಗಿರಾಕಿಗಳದ್ದಾಗಿವೆ. ''ಸಿಐಎಲ್ '' IV, ೪೩೯೭ ನಲ್ಲಿನ [[ಆಯುಧವೀರ]]ರ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಗ್ಲೇಡಿಯೇಟರ್(ಆಯುಧವೀರ)ಸೆಲಾಡಸ್ ಕ್ರಿಸೀನ್ಸ್(''ಸಸ್ಪೆರಿಯಮ್ ಪೆಲರಮ್ ಸೆಲಾಡಸ್ ತ್ರೆಕ್ಸ್‌'' ನ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:"ಹುಡುಗಿಯರು ನಿಟ್ಟುಸಿರುಬಿಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ [[ಥ್ರೇಶಿಯನ್]] ಸೆಲಾಡಸ್") ಪಾನಗೃಹದ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ಪಾಂಪೈನ ಇನ್ನೊಂದು ತುಣುಕು, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಡೆಯ ಹಾಗೂ ಆತನ ಪ್ರಶ್ನಾಯೋಗ್ಯ ಮದ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ: :''ಭೂಒಡೆಯ, ನಿನ್ನ ಸುಳ್ಳುಗಳು ಅನಿಷ್ಟವಾಗಲಿ'' ::''ನಿನ್ನ ಶಿರದ ಮೇಲೆ ವಿನಾಶವನ್ನು ತರಲಿ'' :::''ನೀನು ನೀನಾಗಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡದ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿ,'' ::::''ಬದಲಾಗಿ ನಿನ್ನ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ನೀರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡು.<ref>ಆಲ್‌ಮರ್ಟ್,ಮಿಶೆಲ್ (೧೯೯೬). ಮಿಲ್ಟನ್‌ನ ಟೀತ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಓವಿಡ್ಸ್ ಅಂಬ್ರೆಲಾ: ಕ್ಯೂರಿಯಾಸರ್ &amp; ಕ್ಯೂರಿಯಾಸರ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು.೪೮-೪೯. '' ''ಸಿಮೊನ್ಸ್ &amp; ಸ್ಚ್ಯುಸ್ಟರ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್. '' ''ISBN ೧-೮೫೧೫೮-೮೩೩-೭.''</ref>'' ಕೇವಲ ಗ್ರೀಕರು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರು ಮಾತ್ರ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿಲ್ಲ: [[ಗ್ವಾಟೆಮಾಲ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಟಿಕಾಲ್‌]]ನ ಪ್ರದೇಶ [[ಮಯಾನ್]] ಕೂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ವೈಕಿಂಗ್]] ಗೀಚುಬರಹ ರೋಮ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ನ್ಯೂಗ್ರಾಂಗ್ ಮೌಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೂ [[ಕಾನ್ಸಾಂಟಿನೋಪಲ್‌]]ನ [[ಹಗಿಯ ಸೊಫಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [[ವಾರಂಗಿಯನ್]] ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು(ಹಲ್ವ್‌ಡನ್)[[ರಹಸ್ಯಅಕ್ಷರ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಟಕಟೆ]]ಯ ಮೇಲೆ ಗೀಚಿರುವುದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.ಗೀಚುಬರಹದ ಈ ಮೊದಲಿನ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಟೆಚೆರಾನ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗೀಚುಬರಹಗಳನ್ನು ರೋಮನೆಸ್ಕ್(ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಟ್ಟಡ ಶೈಲಿ)ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾದ ಚರ್ಚುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗಾಗ ಗೀಚಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.green-man-of-cercles.org/articles/builders_marks.pdf |title=ಟೆಚರಾನ್ಸ್ ಆನ್ ರೋಮನಿಸ್ಕ್ಯೂ ಚರ್ಚಸ್ |access-date=2010-05-25 |archive-date=2011-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512203831/http://www.green-man-of-cercles.org/articles/builders_marks.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ನವೋದಯ]] ಚಿತ್ರಕಾರರಾದ [[ಪಿಂಟುರಿಕ್ಕಿಯೊ]], [[ರಾಫೆಲ್,]] [[ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜಲೊ]], [[ಗಿರ್ಲ್ಯಾಂಡಯೊ]] ಅಥವಾ [[ಫಿಲಿಪ್ಪಿನೊ ಲಿಪ್ಪಿ]] ನೆರೋವಿನ [[ಡೊಮಸ್ ಔರಾ]]ದ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳಿಗೆ ಇಳಿದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ಅಥವಾ ಚಿತ್ರಿಸಿ, ಅಸಂಬದ್ಧ ಶೈಲಿಯ ಅಲಂಕಾರದೊಂದಿಗೆ ವಾಪಸಾದರು.<ref name="Archeology">ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೂನ್ ೧೯೯೯</ref><ref name="Atlantic">''[[ದ ಅಂಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಂತ್ಲಿ]]'', [https://www.theatlantic.com/issues/97apr/rome.htm ಎಪ್ರಿಲ್ 97].</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೂ ಗೀಚುಬರಹದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ, ಅವು [[ಓರಿಗಾನ್ ಅನುಬಂಧ]]ದ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾದ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ರಾಕ್. ಆನಂತರ, ೧೭೯೦ರ ದಶಕದ ನೆಪೋಲಿಯೊನಿಕ್ [[French Revolutionary Wars: Campaigns of 1798|ಈಜಿಪ್ಟ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆ]]ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನಿಕರು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="JinxArtCrimes">{{cite news |title=Art Crimes |publisher=Jinx Magazine |date=Unknown |url=http://www.jinxmagazine.com/art_crimes.html |access-date=2010-05-25 |archive-date=2014-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014194314/http://www.jinxmagazine.com/art_crimes.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name="ReferenceB">ಪು. ೭೬, ''ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ಗ್ರೀಸ್ : ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಡಿಸಿಪ್ಲೀನ್ ‌'', ಮಿಶೆಲ್ ಶಾಂಕ್ಸ್,ಲಂಡನ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ರೌಟ್‌ಲೆಜ್, ೧೯೯೬, ISBN ೦-೪೧೫-೦೮೫೨೧-೭.</ref>[[ದೊರೆ ಬೈರನ್‌]]ನು ಗ್ರೀಸ್‌ನ [[ಅಟಿಕಾ]]ದ [[ಕೇಪ್ ಸೌನಿಯನ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಪೊಸಿಡಾನ್]] ದೇವಾಲಯದ ಏಕಶಿಲಾ ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.<ref name="ReferenceB"/> == ಆಧುನಿಕ ಗೀಚುಬರಹ == [[File:Kilroy Was Here - Washington DC WWII Memorial - Jason Coyne.jpg|thumb|ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿಯಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸ್ಮಾರಕದ ಮೇಲೆ ಕಿಲ್ರೊಯ್ ಚಿತ್ರಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[File:Bundesarchiv Bild 101I-309-0816-20A, Italien, Soldat zeichnend.jpg|thumb|ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕ (1943–1944)]] ಗೀಚುಬರಹವು ಆಗಾಗ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು ಹಾಗೂ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ ಗೀಚುಬರಹಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ(ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ). ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಶತಮಾನದ ಅನೇಕ ಇತರೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಗೀಚುಬರಹದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಗೀಚುಬರವು ರೈಲುರಸ್ತೆ [[ಬಾಕ್ಸ್‌ಕಾರು]]ಗಳ ಹಾಗೂ [[ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗಗಳ]] ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಟೆಕ್ಸಿನೋ ಗೀಚುಬರಹವು ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದವರೆಗಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=HgSRiJjmnYY ] ಟೆಕ್ಷಿನೊ ಬಗೀ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರದ ವೀಡಿಯೋ</ref>.ಅಮೆರಿಕಾ ತಂಡಗಳು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮತ್ತು ಅಮರಿಕಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಇಳಿದು ಬಂದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನೊಳಗೊಂಡ [["ಕಿಲ್ರಾಯ್ ಇಲ್ಲಿತ್ತು"]] ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. [[ಚಾರ್ಲಿ ಪಾರ್ಕರ್‌]](ಅಡ್ಡಹೆಸರು "ಅಂಗಳದ ಹಕ್ಕಿ" ಅಥವಾ "ಪಕ್ಷಿ")ನ ಸಾವಿನ ತರುವಾಯ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸುತ್ತ "ಪಕ್ಷಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ" ಎಂಬ ಬರಹದೊಂದಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹಗಳು ಆರಂಭವಾದವು.<ref>ರಾಸ್ ರುಸೆಲ್. ''ಬರ್ಡ್ ಲೀವ್ಸ್!: ದ ಹೈ ಲೈಫ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಹಾರ್ಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಚಾರ್ಲಿ (ಯಾರ್ಡ್‌ವರ್ಡ್) ಪ್ಯಾಕರ್ '' ದಾ ಕಾಪೊ ಪ್ರೆಸ್.</ref> [[1968ರ ಮೇ]] ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, ಅರಾಜಕತೆ, ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಘೋಷಣೆಗಳಾದ ''L'ennui est contre-révolutionnaire'' (ಬೇಸರವು ಪ್ರತಿಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾಗಿದೆ)ಎಂಬುದನ್ನು ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ಗೀಚುಬರಹಗಳಲ್ಲಿ, [[ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ]] ಕಲೆ, ಮತ್ತು [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು]] ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ನಲ್ಲಿ ಇತರೆ ರಾಜಕೀಯ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು(ಅವು, ಕಪ್ಪು ಚಿರತೆ [[ಹ್ಯೂ ನ್ಯುಟನ್]] ಬಗ್ಗೆ "Free Huey")ಗೀಚುಬರಹ ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮರೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇದ್ದಂತಿದ್ದರಿಂದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀಚುಬರಹ "ಡಿಕ್ [[ನಿಕ್ಸನ್]] ಬಿಫೋರ್ ಹಿ ಡಿಕ್ಸ್ ಯು" ಯು.ಎಸ್. ಅಧ್ಯಕ್ಷರೆಡೆಗಿನ ಯುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿರೋಧವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರೋಲ್ ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಉಪ ಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ. "[[ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್]] ಇಸ್ ಗಾಡ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀಚುಬರಹವಾಗಿದ್ದು, ಲಂಡನ್‌ನ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೬೭ರ ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ನಿಲ್ದಾಣದ ಗೋಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಶಂಸಕನೊಬ್ಬ ಗೀಚಿದ ನುಡಿಗಟ್ಟು ತುಂತುರು-ವರ್ಣಚಿತ್ರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ನಾಯಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಗೀಚುಬರಹದ ಮೇಲೆ ಉಚ್ಚೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಸ್ಥಾಪನಾ-ವಿರೋಧಿ [[ಪಂಕ್ ರಾಕ್]] ಆಂದೋಲನದೊಂದಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹವೂ ಒಡಗೂಡಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಪಂಕ್ ರಾತ್ರಿ ಕ್ಲಬ್ಬುಗಳು,ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳು ಹಾಗೂ ಹ್ಯಾಂಗ್‌ಔಟ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಫಿಟಿ(ಗೀಚುಬರಹ)ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಬ್ಲಾಕ್ ಫ್ಲಾಗ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಾಸ್]](ಹಾಗೂ ಅವರ ಹಿಂಬಾಲಕರು)ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಲೋಗೋಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು]] ಮಾಡಿಸಿದವು. ೧೯೮೦ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬುಡಮೇಲಾದ ಮಾರ್ಟಿನಿ(ಒಂದು ಬಗೆಯ ಬಂದೂಕು)ದರ್ಪಣ, ಇದು ಪಂಕ್ ತಂಡ [http://www.answers.com/topic/missing-foundation ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌] ಗೆ ಸೇರಿಸುವ ದಾರವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳ ಮನ್‌ಹಟ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಗೀಚುಬರವಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಯು.ಎಸ್. ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ]]ಯಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಲಜ್ಜ ಪಂಕ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ನಕಲು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewProfile&friendID=61945507 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2012-06-28 |archive-url=https://archive.is/20120628153214/http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewProfile&friendID=61945507 |url-status=dead }}</ref> "ಫ್ರೋಡೊ ಲೈವ್ಸ್" ''[[ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ವಿಂಗ್ಸ್‌]]'' ನ ನಾಯಕನಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಒಂದು ಗೀಚುಬರಹವಾಗಿದ್ದು ಇದೂ ಅವುಗಳ ಸಾಲಿನೊಂದಿಗೊಡಗೂಡಿದ್ದು ಹೆಸರುವಾಸಿಗಿತ್ತು. === ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ === ಜನರು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ಹಸಿಯಾದ ಸಿಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಕಾಂಕ್ರಿಟ್ ಮೇಲೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಗೀಚುಬರಹ ಆಗಾಗ ಜೋಡಿಯೊಂದರ ಪರಸ್ಪರ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಇರುವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಲ ಇಂತಹ ಗೀಚುಬರಹಗಳಿಗೆ ತಾರೀಖನ್ನು ನಮೂದಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕದೊಳಗೆ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ಬೀರಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಮುಟ್ಟದೇ ಹಾಗೇ ಬಿಟ್ಟಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಗೀಚುಬರಹ === [[File:KRESS.jpg|thumb|ಆಧುನಿಕ ಗೀರು ಬರಹದಲ್ಲಿ ಏರೋಸೊಲ್ ಪೇಂಟ್ ಸಾಮನ್ಯಾವಾದ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ]]ಸುಮಾರು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ [[ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು]] ಗೀಚುಬರವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸ್ಯಾವೇಜ್ ಸ್ಕಲ್ಸ್, ಲಾ ಫ್ಯಾಮಿಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಅನಾಗರೀಕ ಅಲೆಮಾರಿಗಳು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಫಿಲೆಡೆಲ್ಫಿಯಾ]] ಗೀಚುಬರಹ ಬರಹಗಾರರಾದ [[ಕಾರ್ನ್‌ಬ್ರೆಡ್]], ಕೂಲ್ ಅರ್ಲ್ ಮತ್ತು ಟಾಪ್‌ಕ್ಯಾಟ್ ೧೨೬ ಇವರ ಸಹಿಗಳು-''ಉದೃತ್ತವಾಕ್ಯಗಳು'' ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.<ref name="Shapiro">ಪೀಟರ್ ಶಪಿರೊ, ''ರಫ್ ಗೈಡ್ ಟು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್'', ೨ನೇಯ. ಆವೃತ್ತಿ., ಲಂಡನ್: ರಫ್ ಗೈಡ್ಸ್, ೨೦೦೭.</ref><ref name="NYMagGraf">{{cite news|title=A History of Graffiti in Its Own Words |publisher=New York Magazine |date=unknown |url=http://nymag.com/guides/summer/17406/}}</ref> ಕಾರ್ನ್‌ಬ್ರೆಡ್‌ನನ್ನು ಆಗಾಗ ಆಧುನಿಕ ಗೀಚುಬರಹದ ಮೊದಲ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲೊಬ್ಬನಂತೆ ಉದಾಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://fiftyonefiftyone.com/2007/04/cornbread-graffiti-legend.html |title=ಕಾರ್ನ್‌ಬ್ರೆಡ್ - ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಲೆಜೆಂಡ್ |access-date=2010-05-25 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711000227/http://fiftyonefiftyone.com/2007/04/cornbread-graffiti-legend.html |url-status=dead }}</ref> ೧೯೭೦-೭೧ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹದ ಹೊಸಶೋಧದ ಕೇಂದ್ರವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿತು, ಇಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರರು [[TAKI 183]] ಮತ್ತು [[Tracy 168]] ನ್ನು ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿ, ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಬೀದಿಹೆಸರನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಕೆಲಸದಿಂದ ಒಂದು ರೈಲನ್ನು "ಬಾಂಬ್" ಮಾಡಿ, ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಇದನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೂ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮನತಟ್ಟುವಂತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಾಕಷ್ಟು ಪೂರ್ಣವ್ಯಾಪ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ - "ಆಲ್ ಸಿಟಿ". [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]ನ ಬರಹಗಾರರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗುರುಳೆ ಅಕ್ಷರಗಳು ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡವು, ವಿವರವಾದ ಬರಹ ಟ್ರೇಸಿ ೧೬೮ ನ್ನು ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದರೂ "[[ವೈಲ್ಡ್‌ಸ್ಟೈಲ್"]] ಕಲೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಮುಂದಾಯಿತು.<ref name="Shapiro" /><ref>ಡೇವಿಡ್ ಟೂಪ್, ''ರ್ಯಾಪ್ ಅಟ್ಯಾಕ್ '', ೩ನೇಯ. ಆವೃತ್ತಿ., ಲಂಡನ್: ಸೆರ್ಪೆನೆಂಟ್ಸ್ ಟೇಲ್, ೨೦೦೦.</ref> [[ಝಿಫಿರ್]] ಮತ್ತು [[ಲೇಡಿ ಪಿಂಕ್‍ರಂ]]ತಹ ಕಲಾವಿದರಿಂದಾದ ೭೦s ಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಹೊಸಶೈಲಿಯ ಪ್ರಾರಂಭಕರು ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref name="Shapiro" /> <ref name="ReferenceC">ಹಗರ್, ಸ್ಟೀವನ್. ಹಿಪ್ ಹಾಪ್: ದ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೇಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬ್ರೇಕ್ ಡಾನ್ಸಿಂಗ್, ರ್ಯಾಪ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ. ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೮೪ (ಮುದ್ರಣ ಇಲ್ಲ).</ref> ಗೀಚುಬರಹವು [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ([[ರ್ಯಾಪಿಂಗ್]], [[ಡಿಜಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರೇಕ್‍ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ).<ref name="ReferenceC"/> ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ನ ಇತರೆ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ನ ಇತರೆ ಅಂಶಗಳು ಕಲೆಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಗೀಚುಬರಹ ಮತ್ತು [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಎಂಭತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಈ ರೂಪ ಬೀದಿಯಿಂದ ಕಲಾ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾಗಿತು. [[ಜೀನ್-ಮೈಕೆಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕ್ವಿಯಟ್]] ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿಗೆ ತನ್ನ [[SAMO]] ಟ್ಯಾಗ್‌ನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟನು, ಹಾಗೂ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ಗೆ [[ಬೀದಿ ಕಲೆ]]ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಕೂಡ ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಗೀಚುಬರಹಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ನ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾದ ವಿಜಯಗೀತೆಗಳನ್ನು ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದಾದ್ಯಂತ ಕೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು, [[ಆರ್ಟಿಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌]]ನ"ರಾಂಗ್ ಸೈಡ್ ಆಫ್ ದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್" [[ಕ್ವೆಲ್‌]]ನ ಬ್ರಿಕ್ ವಾಲ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಈಸೋಪ್ ರಾಕ್‌]]ನ "ನೊ ಜಂಪರ್ ಕೇಬಲ್ಸ್" ಹಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Shapiro" /> ===== ಮೂಲಗಳು ===== [[File:Aeroplane1.JPG|right|thumb|150px|ಹಳೆಯ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ಹೆಡ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ರಸ್ತೆಯ ಸೇತುವೆಯ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ವಿಮಾನಿನ ಉಬ್ಬು ಕೆತ್ತನೆ ಕಾಣಬಹುದು.1950ರ ದಶಕದ ಸಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ತುಣುಕು]] ಆರಂಭಿಕ ನವ್ಯವಾದಿ ಗೀಚುಬರಹವು ೧೯೨೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿನ ಬಾಕ್ಸ್ ಕಾರುಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಂದಿನ ಸಮಕಾಲೀನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಗೀಚುಬರಹ ಆಂದೋಲವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದು [[ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು]] ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರ [[ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸದಸ್ಯರುಗಳ]] ಆಲೋಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>ಅಬೆಲ್, ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಎಲ್., anಮತ್ತು ಬಾರ್ಬರಾ ಇ.ಬಕ್ಲಿ. "ದ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ರೈಟಿಂಗ್ ಆನ್ ದ ವಾಲ್ಸ್: ಟವರ್ಡ್ ಸೋಶಿಯಾಲಜಿ ಅ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸಿಅಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ". ವೆಸ್ಟ್‌ಪೋರ್ಟ್, Conn.: ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೭೭.</ref> ೧೯೬೯ ರಿಂದ ೧೯೭೪ರ ಆದ್ಯಂತದ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹದ "ಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಣೆಯ ಯುಗ" ಜರುಗಿತು. ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ಗೀಚುಬರಹದ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪಗಳ ಹೊಸ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಳ(ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಫಿಲೆಡೆಲ್ಫಿಯಾ, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ)ವಾಯಿತು. ಈ ಸಮಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ನಗರದ ಸುತ್ತ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಇದು [[ಅನಾವರಣ]]ಗೊಳ್ಳುವ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. NYCಯಿಂದ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾಯಿಂದ NYCಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ನಂತರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ನಗರವು ಗೀಚುಬರಹದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದ TAKI ೧೮೩ಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. TAKI ೧೮೩ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಹೈಟ್‌, ಮನ್‌ಹಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಒಬ್ಬ ಯುವಕನಾಗಿದ್ದು, ಈತ ಪಾದ ಸಂದೇಶಕಾರನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಈತನ ಟ್ಯಾಗ್, ಈತನ ಹೆಸರು ಡೆಮೆಟ್ರಿಯಸ್(ಡೆಮೆಟ್ರಕಿ),TAKI, ಮತ್ತು ಈತನ ಬೀದಿ ಸಂಖ್ಯೆ,೧೮೩ ರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಪಾದ ಸಂದೇಶಕಾರನಾಗಿ, ಈತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಪಯಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ. ಇದು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ "'Taki ೧೮೩' ಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಪೆನ್ ಪಾಲ್ಸ್" ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆಯ ಲೇಖನ ಉದ್ಭವವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="JinxArtCrimes" /><ref name="NYMagGraf" /><ref>{{cite news|title=Black History Month — 1971 |publisher=BBC |date=unknown |url=http://www.bbc.co.uk/1xtra/bhm05/years/1971.shtml}}</ref> ಗೀಚುಬರಹ ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೊರಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ, [[ಜುಲಿಯೊ 204]]ನು ಒಬ್ಬ ಆರಂಭಿಕ ಬರಹಗಾರನೆಂಬ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಸಮಯದ ಇತರೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಸರುಗಳು: [[ಸ್ಟೇ ಹೈ 149]],[[ಫೇಸ್ 2]], ಸ್ಟಿಚ್ ೧, ಜೋ ೧೮೨, ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ೧೬೧ ಮತ್ತು ಕೇ ೧೬೧. ಬಾರ್ಬರ ೬೨ ಮತ್ತು ಇವಾ ೬೨ ಇವರು ಕೂಡ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಬರಹಗಾರರೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. [[File:Vila Madalena ¹.jpg|thumb|left|ಸ್ಯಾಒ ಪೌಲೊದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಟ್ಯಾಗ್ಸ್]] ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಘಟಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಘಟನೆಯೆಂದರೆ, ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಿಂದ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗಗಳವರೆಗೆ ನಡೆದ ಹೊರಗಿನ ಆಂದೋಲನ. ಸುಮಾರು ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಕಲಾವಿದರ ಗುರಿ "ಮೇಲೇಳು"ವುದಾಗಿತ್ತು: ಎಷ್ಟು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಟ್ಯಾಗುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಸಾಧಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಕಡಿಮೆ ನಷ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ರೈಲುಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಕಲಾವಿದರು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಂಗಣದೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು, ಆಗಾಗ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಕಾರು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ವಿವರವಾದ ಕಲಾ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲಿರುವವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. [[File:Tag in Malmö.jpg|thumb|ಗ್ರಾಫಿಟಿ "ಟ್ಯಾಗ್"ಗೆ ಉದಾಹರಣೆ]] ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಇರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದನೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ದಾರಿಯ ಅವಶ್ಯಕವಿದ್ದುದರಿಂದ ೧೯೭೧ ರಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಟ್ಯಾಗುಗಳು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ [[ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫಿಕ್‌]]ನಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಲವಿದರ ಸಹಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಶುರುಮಾಡಿದವು. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ, ಟ್ಯಾಗುಗಳು ಕೂಡ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು - ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ಪತ್ರದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಗೆರೆಗಳ ದಪ್ಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಟ್ಯಾಗುಗಳ ಸ್ಥೂಲ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ’ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕೃತಿ’ ಅಥವಾ ’ಕೃತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿತು. ಸೂಪರ್ ಕೂಲ್ ೨೨೩ ಈ ರೀತಿಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನೆಂಬ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ.<ref>"ಸ್ಟೈಲ್ ರೈಟಿಂಗ್ ಫ್ರಾಮ್ ದ ಅಂಡರ್‌ರೈಟಿಂಗ್, (ರೆ)ಇವಲ್ಯೂಶನ್ ಆಫ್ ಏರೋಸೊಲ್ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್." ಸ್ಟಂಪಾ ಅಲ್ಟರ್ನೆಟೀವ್ ಇನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ವಿತ್ ಐಜಿಟೈಮ್ಸ್, ೧೯೯೬, ISBN : ೮೮-೭೨೨೬-೩೧೮-೨.</ref><ref>"ಫ್ರೈಟ್‍ಟ್ರೇನ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ", ರೋಜರ್ ಗಸ್ಟ್‌ಮನ್, ಇಯಾನ್ ಸ್ಯಾಟ್ಲರ್, ಡೆರಿನ್ ರೊವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹ್ಯಾರಿ ಎನ್ ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್ Inc, ೨೦೦೬. ISBN ೯೭೮-೦-೮೧೦೯-೯೨೪೯-೮.</ref><ref>http://www.subwayoutlaws.com/history/history.htm</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಾದ, ಪೊಲ್ಕಾ ಡಾಟ್ಸ್, ಕ್ರಾಸ್‌ಹ್ಯಾಚಸ್, ಮತ್ತು ಚೆಕರ್ಸ್‌ಗಳು ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ಬಳಕೆ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. "ಮೇಲಿನಿಂದ-ಕೆಳಗೆ", ಇಡೀ ಕಾರು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಅಳತೆ ಹಾಕಿದ ಕೆಲಸಗಳು, ಸುಮಾರು ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಾಶನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯಾವಧಿಯ ಸಮಗ್ರ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸದೇ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ - ಹ್ಯುಗೊ ಮಾರ್ಟಿನೆಝ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್(ಯುಜಿಎ)ವನ್ನು ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಯುಜಿಎ ಆ ಸಮಯದ ಅನೇಕ ಉನ್ನತ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯೭೪ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ದೃಶ್ಯಾವಳಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಟೂನ್ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. TF೫ (ದಿ ಫ್ಯಾಬುಲಸ್ ಫೈವ್), ಒಂದು ತಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅವರು ವಿವರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಸಮಗ್ರ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಗಿತ್ತು..<ref>http://www.at149st.com/tf5.html</ref> ===== ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗ ===== [[File:Heavily tagged subway car in NY.jpg|thumb|1973ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ತುಂಬಿಸಿದ ಗಾಡಿ]] ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಗೀಚುಬರಹದ ಬರಹ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾದ "ಬಾಂಬಿಂಗ್" ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಗೀಚುಬರಹ ನಿವಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಕಲಾ ಸ್ವರೂಪದ ಹೋರಾಟದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಥವಾ ಸಾಗಣೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲೇ, "ಟಾಪ್-ಟು-ಬಾಟಮ್"ಗಳು ಇಡಿ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ವಿಕಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು ಈ ಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನೀಯವಾದದ್ದು "ಥ್ರೋ-ಅಪ್"(ಅಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸು)ನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ರುಜುವಾತಾಯಿತು, ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಟ್ಯಾಗಿಂಗುಗಳಿಗಿಂತ ಬಹು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಹಿದ್ದವು ಆದರೆ "ಖಂಡ"ದಷ್ಟು ಜಟಿಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ತರುವಾಯವೇ, ಯಾರು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಥ್ರೋ-ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ನೋಡಲು ಥ್ರೋ-ಅಪ್‌ಗಳು ಪಂದ್ಯಕ್ಕಿಳಿದವು. ಗೀಚುಬರಹ ಬರವಣಿಗೆ ತುಂಬಾ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗುತ್ತಾ ಬಂತು ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರು "ಎಲ್ಲ-ನಗರ"ಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅಥವ ಎನ್‌ವೈಸಿಯ ಎಲ್ಲ ಐದು [[ಪಟ್ಟಣಸ್ಥಳ]]ಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಕಾಣಲು ಹೆಣಗಾಡಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಮಾನದಂಡಗಳು ಜಡವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದವು. ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿನ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರನ್ನು, ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಬದಲಾಯಿಸುವ ಒಂದು ಆಸೆಯೊಂದಿಗೆ ೧೯೮೦ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ದಾಪುಗಾಲಿಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. [[File:Graffiti - European train.jpg|thumb|ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಗೀರು ಬರಹ]] ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಹಾಗೂ ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭವು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಸಂಚಲನವನ್ನು ತಂದಿತು. ಗೀಚುಬರಹದ ಪ್ರಭಾವವು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನಿಂದಾಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸ್ನೇಹಪೂರ್ಣ ಫ್ರೆಡಿಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹದ ಒಂದು ಆಂದೋಲನ ಶುರುವಾಯಿತು ಈ ಸಮಯದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀಚುಬರಹದ ಮೂರ್ತಿ [[ಫ್ಯಾಬ್ 5 ಫ್ರೆಡಿ(]]ಫ್ರಡ್ ಬ್ರಾಥ್‌ವೈಟ್), ಈತ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ "ಗೋಡೆ-ಬರಹ ತಂಡ"ವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಈತ ಮೇಲಿನ ಮ್ಯಾನ್‌ಹಟನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ನಡುವಿನ ತುಂತುರು ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದನು, ಇವು ೭೦ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗಲು ಶುರುವಾದವು: "ಇದರಿಂದ ’ವೈಲ್ಡ್ ಸ್ಟೈಲ್’ ಬಂದಿತು".<ref>ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡ್ಡಿ ಕೋಟ್ ಇನ್: ಲಿಪ್ಪರ್ಡ್, ಲಕ್ಕಿ. '': ಆರ್ಟ್ ಇನ್ ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್ ಅಮೆರಿಕಾ''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ದ ನ್ಯೂ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೦.</ref> ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡಿಯು ಗೀಚುಬರಹ ಮತ್ತು [[ರ್ಯಾಪ್]] ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಅಡಿಪಾಯಗಳಾಚೆ ಪಸರಿಸಲು,ಹಾಗೂ ಬಹುತೇಕ ವೈಟ್‌ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಹಾಯಕನಾಗಿದ್ದನೆಂಬ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಆಗಾಗ ಪ್ರಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ಹ್ಯುಗೊ ಮಾರ್ಟಿನೆಝ್‌ನ ರೇಝರ್ ಗ್ಯಾಲರಿಯಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತ ಕಲಾ ಜಗತ್ತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಗ್ರಹಣಶೀಲವಾಗತ್ತಾ ಬಂದಿತು. ಸಾಗಣೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಗೀಚುಬರಹ ಮೇಲೋತ್ಪಾಟನೆ ಒಂದು ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಇದು ಕೂಡ ನಿಜವಾದ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಸಂಚಲನವಾಗಿತ್ತು. [[ಎಂಟಿಎ(ಮೆಟ್ರೊ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಅಥಾರಿಟಿ)]]ಯು ಪ್ರಾಂಗಣದ ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ಗೀಚುಬಹರ ಕಲಾವಿದರ ತೊಯ್ದಾಟದ ಸಮರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. ಕಲಾವಿದರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಶುರುವಾದ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗಿನ ಎಂಟಿಎ ಕದನವು, ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ಆಗಾಗ ಹತಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ===== ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಸರಣ ===== ಕಲಾ ವಿತರಕ ಕ್ಲಾಡಿಯೊ ಬ್ರುನಿಯಿಂದ ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಲೀ ಕ್ವಿನೊನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡಿಗೆ ಗ್ಯಾಲರಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ, ಇದು ಅವರ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರದ ಮೊದಲ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿತ್ತು. ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡಿಯ [[ಡೆಬಿ ಹ್ಯಾರಿ]]ಯೊಂದಿಗಿನ ಸ್ನೇಹ [[ಬ್ಲಾಂಡಿ]]ಯ ಏಕ "[[ರಾಪ್ಚರ್]] "([[ಕ್ರಿಸಲಿಸ್]], ೧೯೮೧)ನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು, ಇದರ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ [[SAMO© ಗೀಚುಬರಹ]]ದ [[ಜೀನ್-ಮೈಕೆಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕಿಯಟ್‌]]ನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹದ ಅಂಶಗಳ ಒಂದು ವರ್ಣನೆಯ ಮೊದಲ ಮಿಣುಕು ನೋಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವವಾದದ್ದು ಚಾರ್ಲಿ ಅಹರ್ನ್‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಕಾದಂಬರಿ ಚಿತ್ರ ''[[ವೈಲ್ಡ್ ಸ್ಟೈಲ್]]'' (ವೈಲ್ಡ್ ಸ್ಟೈಲ್, ೧೯೮೨)ಹಾಗೂ ಆರಂಭಿಕ [[ಪಿಬಿಎಸ್]] ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''[[ಸ್ಟೈಲ್ ವಾರ್ಸ್]]'' (೧೯೮೩). ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳಾದ [["ದಿ ಮೆಸೇಜ್]]" ಮತ್ತು "[[ಪ್ಲಾನೆಟ್ ರಾಕ್]]" ಹಾಗೂ ಅವುಗಳೊಡಗೂಡಿದ [[ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋ]]ಗಳು (ಎರಡೂ ೧೯೮೨)ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ನ ಎಲ್ಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಗಡೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿವೆ. ಸ್ಟೈಲ್ ವಾರ್‌ಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಾದ ಸ್ಕಿಮೆ, ದೊಂಡಿ, ಮಿನ್‌ಒನ್ ಹಾಗೂ ಝಿಫಿರ್ ಇವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಣ್ಣಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ತಂಡಗಳಾದ ರಾಕ್ ಸ್ಟಡಿ ತಂಡಗಳನ್ನು ಏಕಮಾತ್ರ ರ್ಯಾಪ್ ಧ್ವನಿವಾಹಿಹಿಯನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರದೊಳಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಗೀಚುಬರಹದ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಸ್ಟೈಲ್ ವಾರ್‌ಗಳು ಆರಂಭಿಕ ೧೯೮೦ರ ದಶಕ ದ ಯವ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತೆಂಬುದರ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಾಗಿದ್ದವೆಂದು ಈಗಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>ಲಾಬೊಂಟೆ, ಪೌಲ್. ಆಲ್ ಸಿಟಿ: ದ ಬುಕ್ ಎಬೌಟ್ ಟಾಕಿಂಗ್ ಸ್ಪೇಸ್. ಟೊರೊಂಟೊ ಇಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ೨೦೦೩</ref> ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡಿ ಮತ್ತು ಫ್ಯುಚುರ ೨೦೦೦ ಇವರು ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ರ್ಯಾಪ್ ಪ್ರವಾಸದ ಅಂಗವಾಗಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ನಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು.<ref>ಡೇವಿಡ್ ಹೆರ್ಶ್ಕೊವಿಟ್ಸ್, "ಲಂಡನ್ ರಾಕ್ಸ್, ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ಅ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಬಿ-ಬಾಯ್ಸ್ ಬ್ರೇಕ್ ಲೆಗ್", ''ಸಂಡೇ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್'', ಎಪ್ರಿಲ್ ೩, ೧೯೮೩.</ref> ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಹಾಗೂ ''[[ಬೀಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]'' ([[ಓರಿಯನ್]],೧೯೮೪)ಗಳಂತಹ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನಾವರಣ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಾಲಿವುಡ್ ಕೂಡ ಇತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿ, [[ಫೇಸ್ 2]]ನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. ಈ ಕಾಲವು ಹೊಸ [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಗೀಚುಬರಹ]]ದ ಉದಯವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಮೊದಲಿನ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಬ್ಲೆಕ್ ಲೆ ರೇಟ್‌]]ನಿಂದ ca ೧೯೮೧ವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು; ೧೯೮೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಸಿಡ್ನಿ, [[ಮೆಲ್‌ಬಾರ್ನ್]] ನಗರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಚ್ಚುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು, ಇವುಗಳನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ [http://laughingsquid.com/charles-gatewood/ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗೇಟ್‌ವುಡ್] ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ [http://www.rennieellis.com.au/ ರೆನಿ ಎಲ್ಲಿಸ್] ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>ಇಲ್ಲಿಸ್,ರೆನ್ನಿ, ''ದ ಆಲ್ ನ್ಯೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ'' (ಸನ್ ಬುಕ್ಸ್, ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್, ೧೯೮೫) ISBN ೦-೭೨೫೧-೦೪೮೪-೮</ref> ===== ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ಅವನತಿ ===== [[File:NY grafitti.JPG|right|thumb|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಚೈನಾಟೌನ್ ನಡುವಿನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಅಂಗಡಿಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೀರು ಬರಹ]] ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಹೊರಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರೋತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೇ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬಹುತೇಕ ನಾಶವಾಗುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಈ ತ್ವರಿತ ಅವನತಿಗೆ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಿರುಕು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ರಸ್ತೆಗಳು ತುಂಬಾ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದವು, ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅತಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ದಂಡಗಳನ್ನು ಹೇರುವ ಶಾಸನಗಳು ಶುರುವಾಗಿದ್ದವು, ಹಾಗೂ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧವು ಸಲಕರಣಾ (ಕಸಿದುಕೊಂಡ)ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇದೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಎಂಟಿಎ ತಮ್ಮ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಬಜೆಟ್‌ನ್ನು ಕಡುವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ವಿಶೇಷ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಕಾಣಲಾದ ಅನೇಕ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು, ಪ್ರಾಂಗಣಗಳ ಕಾವಲು ಕಾಯಲಾಯ್ತು, ಹೊಸ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ, ಖಂಡಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ, ದ್ರಢವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿತು. ಸುರಂಗಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಣಾಮ ಬಹುತೇಕ ಬರಹಗಾರರು ರಸ್ತೆಗಿಳಿದರು, ನಿತ್ಯಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಕಾರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದೂ ಈಗ ಬರಹದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತ ಪ್ರಕಾರವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು, ಹೊಸ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾದರೂ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸವಾಲಾಗಿ ನೋಡುವ ಮಾರ್ಗ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಕಲಾವಿದರು ಉತ್ತಮ ಬರಹಗಳ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಐಕ್ಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು ಈ ಸವಾಲುಗಳ ಒಂದು ಅನಾನುಕೂಲತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯುಗದ ಹೆಸರಿಸಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು, ಬ್ಲೇಡ್, [[ದೊಂಡಿ]], ಮಿನ್‌ ೧, ಕ್ವಿಕ್,[[ಸೀನ್]] ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಮೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಎನ್‌ವೈಸಿ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ಅಂತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಅತಿ "ಮಣಿಯದ" ಕಲಾವಿದರು ಮಾತ್ರ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ ಗೀಚುಬರಹದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಿಡಿತಕ್ಕೊಳಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿದ ಜನತೆ ಆಗಾಗ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಪಯಣ ಬೆಳೆಸಿತು. ===== ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ೧೯೮೫–೧೯೮೯ ===== ೧೯೮೫ ರಿಂದ ೧೯೮೯ ಗಳ ನಡುವಿನ ವರ್ಷಗಳು "ಮಣಿಯದ" ಯುಗವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ, [[ತುಂಡಾದ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ]] ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಕಾರುಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ಕಲೆ ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಕುಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅತಿಯಾದ ಭದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ಇಟ್ಟಿತು. ಕಾರಿಗಳಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ವಿವರವಾದ "ಬರ್ನರ್ಸ್"ಗಳು ಈಗ ಅಗಾಗ ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನೆನೆಸಿಡಲಾದ ಸರಳಾತಿಸರಳ ಮಾರ್ಕರ್ ಟ್ಯಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಕಾರಗೊಂಡವು. ೧೯೮೬ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎಂಟಿಎ ಮತ್ತು [[ಸಿಟಿಎ]] ಗಳು "ಗೀಚುಬರಹದ ಮೇಲಿನ ಯುದ್ಧ"ವನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಹಾಗೂ ಸಕ್ರಿಯ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿಯಿತು. ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿದಂತೆ ಗೀಚುಬರಹ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ "ಬಾಂಬಿಂಗ್" ನೊಂದಿಗಿನ ಹಿಂಸೆಯೂ ಕುಸಿಯಿತು. ೮೦ರ ದಶಕದ ಕೆಲವು ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳೂ ಕೂಡ ಹೊಸ ಜಾಹಿರಾತು ಫಲಕಗಳಾಗಿದ್ದವು. [[ಕೋಪ್2]], [[ಕ್ಲಾ ಮನಿ]], ಸೇನ್ ಸ್ಮಿತ್, [[ಝಿಫಿರ್]] ಮತ್ತು [[ಟಿ ಕಿಡ್]] ಇವರು ಈ ಯುಗದ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು.<ref>http://www.at149st.com/smith.html</ref><ref>{{cite web |title=T KID 170 |url=http://www.at149st.com/tkid.html |accessdate=30 June 2009}}</ref> ===== ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ವಚ್ಛ ರೈಲು ಆಂದೋಲನಾ ಯುಗ ===== ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಅಥವಾ ರೈಲು ಕಾರುಗಳಿಂದ "ರಸ್ತೆ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿಗೆ" ಬಂದ ಬಹಸಂಖ್ಯಾತ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಗೀಚುಬರಹದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಚ್ಛ ರೈಲು ಆಂದೋಲನವು ೧೯೮೯ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಗೀಚುಬರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ ಕಾರುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಕಲೆಯ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಬೇಡವೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ರಸ್ತೆಗಳ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದ ಹುಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news | publisher = CNN |date= 2005-11-04 | url = http://www.cnn.com/2005/US/03/21/otr.green/index.html | title = From graffiti to galleries | accessdate = 2006-10-10}}</ref> ಸ್ವಚ್ಛ ರೈಲು ಆಂದೋಲನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಕೇವಲ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ರಸ್ತೆಗಳ ಬಹುಭಾಗಗಳು ಯಾರೂ ಮುಟ್ಟದೇ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಸಾಗಣೆ ಕಂಪೆನಿ ಕಾರ್ಯತತ್ಪರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಶುರು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಗೀಚುಬರಹಗಳು ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿಯಲ್ಲದ ಜನತೆಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿದವು. <blockquote> ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಬೇರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರು ತಂಡ ಗೀಚುಬರಹಗಳು ಬಹುತೇಕ ದೊಡ್ದ ಸೇಬಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಒಂದು ಬೆಳೆರೋಗವೆಂದು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಭಾವಿಸಿತ್ತು</blockquote> ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಶೈಲೀಕರಿಸಿದ ಚಿತ್ತುಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ದೇಶದ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪಸರಿಸಿತು. ಫಿಲೆಡೆಲ್ಫಿಯಾದಿಂದ ಸ್ಯಾಂಟ ಬಾರ್ಬರ, ಕ್ಯಾಲಿಫ್‌ವರೆಗೆ, ಭೂಗರ್ಭ ರೈಲ್ವೆ ಕಲಾವಿದರ ಗೀಚುಬರಹ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟಕ್ಕೇರಿತು. <ref>ಬೀಟಿ, ಜೋನಾಥನ್ ; ಕ್ರೆ, ಡನ್. "ಜಿಪ್ ಯು ಹ್ಯಾವ್ ಬೀನ್ ಟ್ಯಾಗ್ಡ್". ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್. ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೦. prgrph.೨</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ಈ ಪದ್ಧತಿ ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಗಿ ಕಲಾವಿದರಾದ [[ಜೀನ್-ಮೈಕೇಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕಿಯಟ್,]] ತನ್ನ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ SAMO (ಸೇಮ್ ಓಲ್ಡ್ ಷಿಟ್)ನೊಂದಿಗೆ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು, ಮತ್ತು [[ಕೇತ್ ಹೇರಿಂಗ್‌]] ಈತ ಕೂಡ ತನ್ನ ಕಲೆಯನ್ನು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾದನು. ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಧನರಾದವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ರಚಿಸಿದ)ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಈ ರೀತಿಯ ವಿವರವಾದ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಅಂಗಡಿಗಳ ಮುಂದಿನ ಗೇಟುಗಳ ಮೇಲೆ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಆ ಅಂಗಡಿಯವರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ರ್ಯಾಪರ್]] [[ಬಿಗ್ ಪನ್‌]]ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ, [[ಬಿಜಿ183]], ಬಯೋಮ್ ನೈಸರ್ [[TATS CRU]] ಇವರಿಂದ ಆತನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ರಚಿಸಿದ ಅನೇಕ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು; [[ಕುಖ್ಯಾತ ಬಿ.ಐ.ಜಿ]], [[ಟ್ಯುಪಕ್ ಶಕುರ್]], [[ಬಿಗ್ ಎಲ್]], ಮತ್ತು [[ಜ್ಯಾಮ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಜೇ]] ಇವರುಗಳ ಸಾವಿನ ನಂತರವೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಭಾವಪ್ರವಾಹ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite web | publisher = MTV News | title = New Big Pun Mural To Mark Anniversary Of Rapper's Death in the late 1990's. | url = http://www.mtv.com/news/articles/1439015/20010202/story.jhtml | date = 2001-02-02 | accessdate = 2006-10-11 | archive-date = 2009-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090428094441/http://www.mtv.com/news/articles/1439015/20010202/story.jhtml | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | publisher = Harlem Live | title = Tupak Shakur | url = http://www.harlemlive.org/community/elbarrio/tupac.htm |date= unknown | accessdate = 2006-10-11}}</ref><ref>{{cite web | publisher = Santa Monica News | title = "Bang the Hate" Mural Pushes Limits | url = http://www.surfsantamonica.com/ssm_site/the_lookout/news/News-2006/May-2006/05_04_06_Bang_the_Wall.htm | date = unknown | accessdate = 2006-10-11 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ === [[File:Feliz 1984.JPG|thumb|ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ವೀಡಿಯೋ ಆಟದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗೀರು ಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನಡುವಿನ ಸೇತುವೆಯ ಉದಾಹರಣೆ]] ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಜನರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹವು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದೈತ್ಯ [[ಐಬಿಎಂ]] ಷಿಕಾಗೊ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದಲ್ಲಿ ಜಾಹಿರಾತು ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ "ಶಾಂತಿ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಲೈನಕ್ಸ್" ನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಒಂದು [[ಶಾಂತಿ ಸಂಕೇತ]]ವಾದ, ಒಂದು [[ಹೃದಯ]] ಹಾಗೂ ಒಂದು [[ಪೆಂಗ್ವಿನ್]]([[ಲೈನಕ್ಸ್]] ಶುಭಚಿಹ್ನೆ)ನ್ನು ಕಲ್ಲುಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾನೂನುಬಾಹಿರತೆಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು "ರಸ್ತೆ ಕಲಾವಿದರು" ಬಂಧಿಸ್ಪಟ್ಟರು ಹಾಗೂ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಐಬಿಎಂ ಗೆ ದಂಡ ರೂಪದ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಚತಾ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು US$೧೨೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | publisher = CNN | title = IBM's graffiti ads run afoul of city officials | url = http://archives.cnn.com/2001/TECH/industry/04/19/ibm.guerilla.idg/index.html | date = 2001-04-19 | accessdate = 2006-10-11 | first = James | last = Niccolai | archive-date = 2006-10-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061004173008/http://archives.cnn.com/2001/TECH/industry/04/19/ibm.guerilla.idg/index.html | url-status = dead }}</ref><ref name="wired">{{cite web|publisher = Wired|title = Sony Draws Ire With PSP Graffiti|url = https://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2005/12/69741|date = 2005-12-05|accessdate = 2008-04-08|archiveurl = https://archive.today/20120918120704/http://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2005/12/69741|archivedate = 2012-09-18|url-status = live}}</ref> ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಹುದಾದ ಸಣ್ಣ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ [[ಪಿಎಸ್‌ಪಿ]] ಆಟದ ತಂತ್ರವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಷಿಕಾಗೊ, ಅಟ್ಲಾಂಟ, ಫಿಲೆಡಲ್ಫಿಯಾ, ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಮಿಯಲ್ಲಿ [[ಸೋನಿ]] ಆರಂಭಿಸಿದ ಹಾಗೂ [[TATS CRU]] ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಜಾಹಿರಾತು ಪ್ರಚಾರ ಶುರುವಾಯಿತು.<ref name="wired" />[[ಈ ಪ್ರಚಾರ]]ದಲ್ಲಿ, ಐಬಿಎಂ ಪ್ರಚಾರದ ಕಾನೂನು ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಸೋನಿ ಅವರ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ "ತೇಲಾಡುವ-ಕಣ್ಣಿನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಕ್ಕಳ ಒಂದು ಗುಂಪು ಪಿಎಸ್‌ಪಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಕೇಟ್‌ಬೋರ್ಡ್‌, ಒಂದು ಹುಟ್ಟು ಅಥವಾ ಒಂದು ಆಡುವ ಕುದುರೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಡುವಂತೆ" ಚಿತ್ರ ರಚಿಸುವ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಡ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ.<ref name="wired" /> ಇದರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಧನಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲೇ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ [[ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್‌]]ಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು - ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ [[ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿದ [[ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ]] ಪೊಲೀಸ್ ದಳದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹದಿಹರೆಯದ ಒಂದು ತಂಡ ಹೋರಾಡುವ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ''[[ಜೆಟ್ ಸೆಟ್ ರೇಡಿಯೋ]]'' ಸರಣಿಗಳು(೨೦೦೦–೨೦೦೩)ಪ್ರಸಾರವಾದವು. ವ್ಯಾಪಾರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹೊಂದಿರದ ಕಲಾವಿದರು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣಗೊಳಿದ ಐಬಿಎಂ(ಆನಂತರ ಸೋನಿಯಿಂದಲೇ) ನಂತಹ ಕಂಪೆನಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಯನ್ನು ಕಥಾ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು, ಸೋನಿ ಕಂಪೆನಿಯ, [[ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವ ಯಂತ್ರ 2]]ಕ್ಕಾಗಿ ''[[ರಾಕುಗಕಿ ಓಕೊಕು]]'' ಸರಣಿಗಳು(೨೦೦೩–೨೦೦೫) ಕೇವಲ ಲಾಭ ತರುವ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ರಚಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಿದ್ದ ಕೆಟ್ಟ ರಾಜನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಅನಾಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಆತನ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಥೆಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವ ಗೀಚುಬರಹ ರಚನೆಗಳು ಪ್ರಸಾರವಾದವು. ರಾಜಕೀಯ ಬಲದಂತೆ ಆಧುನಿಕ ಗೀಚುಬರಹದ ನಿಜವಾದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ,''ಜೆಟ್ ಸೆಟ್ ರೇಡಿಯೋ'' ಸರಣಿಗಳಂತೆ, ಭ್ರಷ್ಟ ನಗರ ಮತ್ತು ಇದರ ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿರುದ್ಧದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಇನ್ನೊಂದು ಆಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ''[[Marc Eckō's Getting Up: Contents Under Pressure]]'' (೨೦೦೬) ಬಂದಿತು. ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಇತರೆ ಆಟಗಳು ''[[ಬಾಂಬ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್]]'' (೨೦೦೪)ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕೆಂಟ್]] ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಒಂದು ನೇರ ಗೀಚುಬರಹ ನಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ೨೦ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರೈಲುಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ''[[ಸೂಪರ್ ಮ್ಯಾರಿಯೊ ಸನ್‌ಶೈನ್]]'' (೨೦೦೨), ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಯಕ [[ಮ್ಯಾರಿಯೊ]] ದುಷ್ಟ [[ಬ್ರೌಸರ್.ಜ್ಯೂನಿಯರ್]] ಬಿಡಿಸಿದ ಗೀಚುಬರಹಗಳ ನಗರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಮೇಯರ್ [[ರುಡಾಲ್ಫ್ ಗಿಲಿಯಾನಿ]]("[[ಬ್ರೋಕನ್ ವಿಂಡೋ ಥಿಯರಿ]]"ಯ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ)ಯ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅಥವಾ ಷಿಕಾಗೊವಿನ ಮೇಯರ್[[ರಿಚರ್ಡ್ ಎಂ.ಡಾಲೆ]]ಯ "[[ಗೀಚುಬರಹ ಸ್ಪೋಟಕರು]]"ವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಕಥಾಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. [[File:Fekspace.jpg|thumb|1978ರ ಅಟವನ್ನು ಗೀರು ಬರಹ ಚಿತ್ರಣ ಸ್ಪೇಸ್ ಇನ್ವೇಡರ್ಸ್‌]] ಅನೇಕ ಇತರೆ ಗೀಚುಬರಹರಹಿತ ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮುಗಳು ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಆಸ್ಪದ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು(ಅವು, [[ಹಾಫ್ ಲೈಫ್ ಸರಣಿಗಳು|''ಹಾಫ್ ಲೈಫ್ '' ಸರಣಿಗಳು]], [[ಟೋನಿ ಹಾಕ್ಸ್ ಸರಣಿಗಳು|''ಟೋನಿ ಹಾಕ್ಸ್ '' ಸರಣಿಗಳು''[[The Urbz: Sims in the City]]'' ]], '', ''[[ರೋಲಿಂಗ್]]'' ಮತ್ತು''[[Grand Theft Auto: San Andreas]]'' ) ಅನೇಕ ಇತರೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಗೀಚುಬರಹದ ಒಳಗಿನ-ಆಟ ವರ್ಣನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು(ಅವು, ''[[ದಿ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್]]'', ''[[ಡಬಲ್ ಡ್ರಾಗನ್ 3: ದಿ ರೋಸೆಟ್ಟ ಸ್ಟೋನ್]]'', ''[[ನೆಟ್‌ಹಾಕ್|ನೆಟ್‌ಹಾಕ್''[[Samurai Champloo: Sidetracked]]'' ]]'', '''', ''[[ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಂಡ್ಸ್ ವಿತ್ ಯು]]'', ''[[ದಿ ವಾರಿಯರ್ಸ್]]'', ''[[ಜಸ್ಟ್ ಕಾಸ್]]'',''[[ಪೋರ್ಟಲ್,]]'' [[ವಾಸ್ತವಿಕ ಗೀಚುಬರಹ]]ದ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) "ರೇಖಾಚಿತ್ರ"ಕ್ಕೆ ಸಮನಾರ್ಥಕವಾಗಿ "ಗೀಚುಬರಹ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಟಗಳು ಕೂಡ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು(ಅವು, ''[[ಯಾಹೂ! ಗೀಚುಬರಹ]]'', ''ಗೀಚುಬರಹ'', ಇತ್ಯಾದಿ). ಒಬ್ಬ ನಗರ ವಸ್ತ್ರವಿನ್ಯಾಸಕಾರ [[ಮಾರ್ಕ್ ಎಕೊ]], ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈತ "ಗೀಚುಬರಹ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಕಲಾ ಆಂದೋಲನ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಯಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಚಾಲಕ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web | publisher = SOHH.com | title = Marc Ecko Hosts "Getting Up" Block Party For NYC Graffiti, But Mayor Is A Hater | url = http://www.sohh.com/articles/article.php/7428 | date = 2005-08-17 | accessdate = 2006-10-11 | archive-date = 2006-10-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061004175230/http://www.sohh.com/articles/article.php/7428 | url-status = dead }}</ref> ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಕೇತ್ ಹ್ಯಾರಿಂಗ್]], ಈತ ಪಾಪ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತಂದನು. ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾರಿಂಗ್ ತನ್ನ ಮೊದಲನೇ ಪಾಪ್ ಮಳಿಗೆಯನ್ನು ತೆರೆದನು: ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೇವಲ ನಗರದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಈತನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ನೋಡಲು ಪ್ರವೇಶವಕಾಶವಿತ್ತು. ಈ ಪಾಪ್ ಮಳಿಗೆ ಬ್ಯಾಗುಗಳು ಮತ್ತು ಟೀ-ಶರ್ಟ್‌ಗಳಂತಹ ಸರಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. "ಪಾಪ್ ಮಳಿಗೆ ನನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿತು" ಎಂದು ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಬಗ್ಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಲೆಯನ್ನು ತುಚ್ಛೀಕರಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ "ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಇದು ಸ್ಥಿರ ಕಲೆಯಾಗಿತ್ತು". ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಸಮೂಹಗಳೆರಡರ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಪ್ರಗತಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿತ್ತು. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಳಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಾದ ಮೈಕ್ ಜಿಯಾಂಟ್, ಪರ್ಸ್ಯು, ರೈಮ್, ನ್ಹೊ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತರು ಡಿಸಿ ಶ್ಯೂಸ್, ಅಡಿದಾಸ್, ರೆಬೆl೮ ಒಸಿರಿಸ್ ಅಥವಾ ಸಿರ್ಕಾ <ref name="ReferenceA">ಗಂಜ್, ನಿಕೋಲಸ್. "ಗ್ರಾಫಿಟಿ ವರ್ಲ್ಡ್". ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್. ೨೦೦೪</ref> ಕಂಪೆನಿಗಳ ಸ್ಕೇಟ್‌ಬೋರ್ಡ್, ಉಡುಪು ಮತ್ತು ಬೂಟುಗಳಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು.ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಕಂಪೆನಿಗಳಾದ DZINE, ಡೇಝ್, ಬ್ಲೇಡ್, ದಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಇವುಗಳು ಮೂಲ ಮಾಧ್ಯವವಾದ ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನೂ ಆಗಾಗ ಬಳಸದೆ, ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಗ್ಯಾಲರಿ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದ್ದವು.<ref name="ReferenceA" /> ಆದರೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ತಂಡ, ೧೨೩Klanದಿಂದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಪಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಭವಿಷ್ಯಃ ದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸೈನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೊರ್‌ನಿಂದ ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ೧೨೩Klan ನ್ನು ಗೀಚುಬರಹ ತಂಡವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇವರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಸಿದರು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಗೀಚುಬರಹ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ರೀತಿ ಮಾಡುವಾಗ, ಅವರು ನೈಕ್, ಅಡಿದಾಸ್, ಲ್ಯಾಂಬೋರಿನಿ, ಕೊಕೊ ಕೋಲಾ, ಸ್ಟಸ್ಸಿ, ಸೋನಿ, ನಸ್ದಕ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ರುಚಿಸುವ ಲೋಗೋಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಚಿತ್ರ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು, ಕಾಲಿನ ಬೂಟುಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ, ತಯಾರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | publisher = Samuel Jesse — Gráfica Real | title = 123Klan Interview | url = http://graficareal.net/index.php/interviews/graffiti-to-graphic-design-kings-of-evolution-part-1-123klan-interview/ | date = 2009-01-27 | accessdate = 2009-03-03 | archive-date = 2009-02-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090207153801/http://graficareal.net/index.php/interviews/graffiti-to-graphic-design-kings-of-evolution-part-1-123klan-interview/ | url-status = dead }}</ref> ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಪರಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಸುತ್ತ [[ಕುಂಗ್ ಫಾಕ್ಸ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ [http://www.linkedin.com/pub/11/78/621 [[ಮಿಕ್ ನ್ಯೂಮನ್]] ರಚಿಸಿದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮಿಶ್ರಣದ ಟಿವಿ ಧಾರವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ, ಇವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕುಂಗ್ ಫು ಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಗೀಚುಬರಹಗಳು ವಿವರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತುಂಬುತ್ತವೆ, ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವಗಳು, ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ, ಮತ್ತು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಧ್ವನಿಗಳು ಕೂಡ ಆ ರೀತಿಯ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಾದಂತಹ [[ESPO]] ಅಥವಾ ESPO, [[KAWS]], STASH, ಮತ್ತು [[ಫ್ಯೂಚುರಾ 2000]], ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯ [[ಕ್ರೇಜಿ ಲೆಗ್ಸ್(ನೃತ್ಯಪಟು)]], ಹಾಗೂ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಅಗ್ರಜರು [[ಅಫ್ರಿಕಾ ಬಂಬಾಟಾ]], [[ಬಿಝ್ ಮಾರ್ಕಿ]], ಮತ್ತು [[ಕ್ವೀನ್ ಲಾಟಿಫ್ಹ]]ರಿಂದ ಆಚೆ ಬರುತ್ತವೆ. === ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು === ==== ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ==== [[File:OlindaGraffiti.jpg|thumb|ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಓಲಿಂಡಾದಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗೀರುಬರಹ]]ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಒಳಗೆ, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ [[ಸಾವೊ ಪಾಲೊ]]ವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.flickr.com/photos/tristanmanco/sets/154564/See Tristan Manco São Paulo pics on flikr.com]</ref> ಬ್ರೆಜಿಲ್ "ಒಂದು ಅದ್ವಿತೀಯ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಗೀಚುಬರಹ ದೃಶ್ಯವೆಂಬ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು...[ಗಳಿಕೆ]ಇದು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸ್ಫೂರ್ತಿಗಾಗಿ ಹೋಗಬೇಕಾದಂತಹ ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಖ್ಯಾತಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ".<ref name="Manco7">ಮಾನ್ಕೊ, ತ್ರಿಸ್ತಾನ್. ''ಲಾಸ್ಟ್ ಆರ್ಟ್ &amp; ಕ್ಯಾಲೆಬ್ ನೀಲನ್, ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಬ್ರೇಜಿಲ್''. ಲಂಡನ್: ಥೇಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಡ್ಸನ್, ೨೦೦೫, ೭.</ref><ref name="Manco7" /> ಗೀಚುಬರಹ "ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಸಂಭಾವ್ಯ ಜಾಗದಲ್ಲೂ ಝಳಪಿಸುತ್ತಿದೆ"<ref name="Manco7" /> ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಮಾನಾಂತರ ರೇಖೆಯನ್ನು "ಇಂದಿನ ಸಾವೊ ಪಾಲೊವಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಡುವೆ ಆಗಾಗ ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Manco9">ಮಾನ್ಕೊ, ೯</ref><ref name="Manco10" />"ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹರಡಿರುವ ಮಹಾನಗರ"<ref name="Manco9" /> ದ ಸಾವೊ ಪಾಲೊ ಗೀಚುಬರಹಕ್ಕೊಂದು ಹೊಸ ದೇವಾಲಯವಾದನು;<ref name="Manco9" /> ಮ್ಯಾಂಕೊ ಬಡತನ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ...[ಹಾಗೂ]ಮಹತ್ವದ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಜನತೆಯ<ref name="Manco8">ಮಾನ್ಕೊ, ೮</ref> ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ "ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉರುವಲಾಗಿಸಿರುವ" ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಂತೆ, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ತೀವ್ರ ಬಡತನ<ref name="Manco10">ಮಾನ್ಕೊ, ೧೦</ref> ವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Manco10" /> ಜಗತ್ತಿನ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಬ್ರೆಜಿಲ್ "ಆದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಅಸಮ ಹಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು" ಆಗಿದೆ. ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Manco8" /> ಈ ರೀತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ, ಮ್ಯಾಂಕೊ ಈ ರೀತಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅತ್ಯಂತ ಅಸ್ಥಿರ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿ, ಅಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಂಗಡಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆತಂಕಗಳಿಂದ ಸೀಳಾಗಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಜಾನಪದೀಯ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ ಮೇವು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೌರಹಕ್ಕು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡವರಿಗೊಂದು ನಗರ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ" ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆ.<ref name="Manco10" /> ==== ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ ==== ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿತ್ತು, [[ಇಸ್ರೇಲ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ದೇಶಗಳ ಎಮಿರೇಟು‌ಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಇರಾನ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ’ಎಮಿರ್‌ಗಳಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುವ ದೇಶ(ಎಮಿರೇಟ್‌ಗಳು)ಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಗರ್‌ಗಳ(ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಗುರುತನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದು)ಕಿರುಚೀಲದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗೀಚುಬರಹ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿತ್ತು. ಇರಾನಿನ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಹಮ್‌ಶಹರಿ]]'' ಯು ತೆಹ್ರಾನ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಇರಾನಿನ ಕಲಾವಿದ A೧one's ಕೆಲಸಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಬರಹಗಾರರ ಎರಡು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಟೊಕಿಯೊ-ಆಧಾರಿತ ವಿನ್ಯಾಸ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ''ಪಿಂಗ್‌ಮ್ಯಾಗ್'' A೧one ನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ, ಆತನ ಕೆಲಸಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿತು.<ref>ಉಲೆಷ್ಕಾ, "[http://www.pingmag.jp/2007/01/19/a1one-1st-generation-graffiti-in-iran ಅಲೋನ್: ಫಸ್ಟ್ ಜನರೇಶನ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಇನ್ ಇರಾನ್]", ''ಪಿಂಗ್‌ಮ್ಯಾಗ್'', ೧೯ ಜನವರಿ ೨೦೦೫.</ref> [[ಇಸ್ರೇಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಡ್ಡಗೋಡೆ]]ಯು ಗೀಚುಬರಹಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಯಿತು, ಇದು ಹಿಂದೆ [[ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆ]]ಯ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಭೂಮಂಡಲದ ಸುತ್ತಲಿನ ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ JUIF,ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಿಂದ ಹಾಗೂ DEVIONE ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ "נ נח נחמ נחמן מאומן"([["ನ ನಚ್ ನಚ್ಮ ನಚ್ಮನ್ ಮೌಮನ್"]])ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ಸುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗೀಚುಬರಹವಾಗಿದೆ. === ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ === ಒಂದು ಕೃತಿಯ ಯಶಸ್ವೀ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಆಸ್ಪದವೀಯುವ ಅನೇಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಒಂದು ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರದೊಂದಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref>ಗಂಜ್, ನಿಕೋಲಸ್. "ಗ್ರಾಫಿಟಿ ವರ್ಲ್ಡ್". ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್. ೨೦೦೪.</ref> [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Graffiti&amp;action=edit ಏರೋಸೊಲ್ ಕ್ಯಾನುಗಳ] ಲ್ಲಿನ(ಒತ್ತಡದಡಿ ದ್ರವವನ್ನು ಲೋಹದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಬಲದಿಂದ ತುಂತುರಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಬಿಡುವ) [[ತುತುಂರು ವರ್ಣಚಿತ್ರ]] ಗೀಚುಬರಹದ ಮೊದಲನೇ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಮಗ್ರಿಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಗಳು, ತಂತ್ರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಗೀಚುಬರಹದ ಕುಶಲಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಯಂತ್ರಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಗೀಚುಬರಹ,]] ಸಮಗ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಅವು [[ರಟ್ಟು]] ಅಥವಾ ವಿಷಯ [[ಮಡಿಕೆಗಳು]]).<ref>" ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಗೀಚುಬರಹ ಶಿಕ್ಷಣ — ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಸ್ಟೆನ್ಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಕಲಿಯಿರಿ | onelegout.com." ಭಾಷೆಯ ಆಯ್ಕೆ | ದ್ರುಪಲ್. ಕೆರೆಯಚ್ಚು ಕ್ರಾಂತಿ. ೧೭ ಎಪ್ರಿಲ್. ೨೦೦೯ <http://www.onelegout.com/stencil_tutorial.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140114200534/http://www.onelegout.com/stencil_tutorial.html |date=2014-01-14 }}>.</ref> ಆನಂತರ ಕೊರೆಯಚ್ಚನ್ನು ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಮೇಲೆ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಮತ್ತು ಚುರುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏರೊಸೊಲ್ ಕ್ಯಾನಿನ ಸರಳ ಗೆರೆಗಳಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿತ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರ ಕಾಣಲಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನದ ಗೀಚುಬರಹ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯ ತೊಡಕಿಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತೇವೆಂಬ ನಿರಂತರವಾದ ಹೆದರಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಗೀಚುಬರಹಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ === ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ === ಆಧುನಿಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆ ಆಗಾಗ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ]] ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ [[ಬೆಳಕು-ವಿಸರ್ಜಿತ ಡಯೋಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗೀಚುಬರಹ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ಇಟೆಲಿಯ ಕಲಾವಿದ ಕಾಸೊ ಅಮೂರ್ತ ಆಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ''ಪುನರುಜ್ಜೀವನಶೀಲ ಗೀಚುಬರಹ'' ವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು. [[ಯಾರ್ನ್‌ಬಾಂಬಿಂಗ್]] ಇತ್ತೀಚಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಯಾರ್ನ್ ಬಾಂಬರ್‌ಗಳು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಹಿಂದಿನ ಗೀಚುಬರಹಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೀಚುಬರಹದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == :''[[ಗೀಚುಬರಹ ಶಬ್ದಾವಳಿ]]ಯನ್ನೂ ನೋಡಿ '' [[File:LondonAlly.JPG|thumb|left|ಬೇರೆಬೇರೆ ಗೀರುಬರಹದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು,ಓಂಟಾರಿಯೊ ಅಲೆಯ್‌ವೇ.]] ಗೀಚುಬರಹದ ಕೆಲವು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶೈಲಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಂದು "ಟ್ಯಾಗು" ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬನ ಹೆಸರಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲ ಬರಹವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ಕೈಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಗೀಚುಬರಹ ಬರಹಗಾರರ ಟ್ಯಾಗು ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಖಾಸಗಿಗೊಳಿಸಿದ ಸಹಿಯಾಗಿದೆ. ಗೀಚುಬರಹ ಎದುರಾಳಿಗಳು ಕೈಶೈಲಿಯ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಾಗ ಆಗಾಗ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್‌‌ನ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ(ಇದು ಗೀಚುಬರಹದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕಾರ) ಟ್ಯಾಗುಗಳು ನಾಜೂಕಾದ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಹಸ್ಯ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದ ತಂಡದ ಮೊದಲಿನ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. "ಪಿಸ್ಸಿಂಗ್" ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್‍ನ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವು, ಒಂದು ಪುನಃ ಭರ್ತಿಮಾಡಬಹುದಾದ ಬೆಂಕಿ ಆರಿಸುವ ಸಾಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದರೊಳಗೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ, ಸುಮಾರು ೨೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಷ್ಟು ಟ್ಯಾಗುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇದು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೈಶೈಲಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಯವಿಡಲು ಮತ್ತು ಕಾಪಾಡಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲೆಯಂತೆ ಹಾಗೂ ಇಳಿಜಾರಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕಾರ "ಮೇಲೆ-ಎಸೆ", ಒಂದು "ಬಾಂಬಿಂಗ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಚುರುಕಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವೇಗಕ್ಕಾಗಿ ಸೌಂದರ್ಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಥ್ರೋ-ಅಪ್ಸ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆಯನ್ನೂ ಎಳೆಯಬಹುದು. ಒಂದು "ಖಂಡ"ವು ಕಲಾವಿದನ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ವಿವರವಾದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಶೈಲೀಕರಿಸಿದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದ ತೊಡಕಿಗೆ ಸಿಲುಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು "ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್" ಅಥವಾ "ರೋಲರ್" ಒಂದು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಖಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಬಹುತೇಕ ಬಂಡೆಗಲ್ಲಿನ ಆಕಾರದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಎರಡು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಬಣ್ಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೇರೆ ಬರಹಗಾರರು ಇದೇ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬರೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ್ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ರೋಲರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಬಾಹ್ಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ಗ್ಯಾಲನ್ನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ವೈಲ್ಡ್‌ಸ್ಟೈಲ್" ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಶೈಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರಕಾರವು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಕೂಡಿಸುವ ಅಕ್ಷರಗಳು ಹಾಗೂ ಕೂಡಿಸುವ ತುದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಬಿಡಿಸಲಾಗದ ಗೂಡಾರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಒಂದರೊಳಗೊಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಗೀಚುಬರಹರಹಿತ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಆಗಾಗ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಲಾವಿದರು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್‌ಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗಿನ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಇಂತಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಚ್ಚಿಸದ,ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್‌ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ವಿವರವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ ಇತರೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್ ಟ್ಯಾಗುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖಾಲಿ ಟಪಾಲಿನ ಸ್ಟಿಕ್ಕರುಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಬರಹಗಾರರ ಪಾಲಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವೆಚ್ಚವಿಲ್ಲದೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲಿಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಮಾಡುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ತುಣುಕುಗಳು ಅತಿಯಾದ ಸಮಯ ವ್ಯಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ತುಣುಕನ್ನು ಮಾಡಲು(ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿ) ೩೦ ನಿಮಿಷದಿಂದ ಕೊನೆಗೆ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, LA ನದಿ ಮೇಲೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗೀಚುಬರಹ ತುಣುಕನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಸೇಬರ್ ಎಂಎಸ್‌ಕೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ ಒಂದು ಸರಳ ಥ್ರೋ ಅಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತುಣುಕನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ''[[ಸ್ಟೈಲ್ ವಾರ್ಸ್]]'' ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರ "CAP" ನ ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇತರೆ ಬರಹಗಾರರು ಈತ ತನ್ನ ವೇಗದ ಥ್ರೋ ಅಪ್‍ಗಳಿಂದ ಪೀಸ್‌‍(ತುಣುಕು)ಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಾನೆಂದು ದೂರಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು "ಕ್ಯಾಪಿಂಗ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಬರಹಗಾರರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳು "ಬೀಫ್" ಉಂಟಾದಾಗ ಇದನ್ನು ಆಗಾಗ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಬಳಕೆಗಳು (ಉಪಯೋಗಗಳು) == [[File:BrokenPromises JohnFekner.jpg|thumb|ಜಾನ್ ಫೆಕ್ನರ್‌ನಿಂದ ಕೊರೆಯಚ್ಚು: ಚಾರ್ಲೊಟೆ ಬೀದಿ ಕೊರೆಯಚ್ಚು, ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರೊನ್ಕ್ಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1980.]] [[ಅವಂಟ್-ದರ್ಜೆ]]ಯ ಕಲಾವಿದರ ಗೀಚುಬರಹದ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಕನಿಷ್ಟ ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿನ [[ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾದ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಲದ ಹಿಂದಿನಷ್ಟು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಮಕಾಲೀನ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕರು ಕೂಡ ಕೆಲವು ಗೀಚುಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಒಂದು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲೆ]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ಕಲಾ ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಆ ರೀತಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ [[ವಿಮೋಚನೆ]]ಯ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | coauthors = Martin Thiele & Sally Marsden | title = P(ART)icipation and Social Change (.doc file) | url = http://www.jss.org.au/media/docs/participation.doc | date = 2002-01-25 | accessdate = 2006-10-11 | format = DOC | archive-date = 2005-06-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050615155724/http://www.jss.org.au/media/docs/participation.doc | url-status = dead }}</ref> [[ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://rpmurals.home.att.net/|title=Pictures of Murals of Los Angeles|access-date=2010-05-25|archive-date=2010-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100314123543/http://rpmurals.home.att.net/|url-status=dead}}</ref> ಘರ್ಷಣೆಯ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಈ ಸಾಮಾಜಿವಾಗಿ, ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಂತಹ ಅಸ್ತ್ರಗಳೆಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಓಟದಲ್ಲಿ ಒಡಕುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿವೆ. [[ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆ]]ಯೂ ಸಹ [[ಜಿಡಿಆರ್]] ಮೇಲಿನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ [[ಸೋವಿಯತ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಗೀಚುಬರಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. [[File:Graffiti in Montclair.JPG|thumb|ಲೈಂಗಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಗೀರು ಚಿತ್ರದ ವಿಧಾನ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಮೊಂಟ್‌ಕ್ಲೇರ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ.]] ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಕಲಾವಿದರೂ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾದ ''[[ಕೊರೆಯಚ್ಚಿ]]'' ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ, ಇದು ಕೊರೆಯಚ್ಚನ್ನು ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಣ್ಣಗಳ ಒಂದು ಅಚ್ಚಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಅನೇಕ ಬಣ್ಣದ ಕೊರೆಯಚ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಳಿಸುವಾಗ]] ಕಂಡ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ೨೦೦೦ರ ನಗರ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡ [[ಜನಾಂಗೀಯ ಘರ್ಷಣೆ]]ಯನ್ನು, ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದೆ [[ಮಾತಂಗಿ ಅರುಲ್‌ಪ್ರಗಸಮ್ a.k.a. M.I.A]].ಯು ರಾಜಕೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಮಾಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು "[[ಗಲಂಗ್]]" ಮತ್ತು "[[ಬಕಿ ಡನ್ ಗನ್]]"ಗಳೆಂಬ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ [[ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಾಕವಚ ಕಲೆಗೆ ಹೆಸರಾದಳು. ಆಕೆಯ ಸ್ಟಿಕರ್‌ಗಳ ಕಲಾಕೃತಿ ಕೂಡ ಆಗಾಗ ಲಂಡನ್ನಿನ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಬ್ರಿಕ್‌ಲೇನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು, ದೀಪದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸಂಕೇತಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು,[[ಸೆವೆಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ಇತರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು /ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಆಕೆ ಕಲಾಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾದಳು.<ref>{{cite web | title = Graffiti Telecinco| url = http://es.youtube.com/watch?v=THzQQ_OdTC0 |work= [[YouTube]] | accessdate = ೨೦೦೮-೦೭-೨೪}}</ref> ಬರಹಗಾರ [[ಲ್ಯೂಸಿ ಪಿಪ್ಪರ್ಡ್‌]]ನಿಂದ "ನಗರ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರಶೀರ್ಷಿಕೆ ಬರಹಹಾಗಾರ, ಎದುರಾಳಿಯ ಜಾಹಿರಾತುದಾರ" ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಜಾನ್ ಫೆಕ್ನರ್‌]]ನು,ಎಪ್ಪತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗದೊಳಗಿನ ನಾಶಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ನಗರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನೇರ ಕಲಾ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref>ಲಿಪ್ಪಾರ್ಡ್ ಲಕ್ಕಿ, ''ಆಲ್ ಫೈಯರ್ಡ್ ಅಪ್ '', [[ವಿಲೇಜ್ ವೈಸ್]],ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨–೮, ೧೯೮೧</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗುರಿ ಮಾಡಿದ ಪದ ಅಳವಡಿಸಲು ಫೆಕ್ನ್‌ರ್ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇವನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಾದ್ಯಂತದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇರೆ ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. [[File:2009 010 CES utka.JPG|thumb|ಡಚ್ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ Ces53ನಿಂದ "ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮೂರು ತಮಾಷೆಯ ವಿಧಗಳು"]] === ಅನಾಮಧೇಯ ಕಲಾವಿದರು === ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಹ ನಿರಂತರವಾದ ಹೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅನೇಕರು ಅನಾಮಧೇಯರಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಗೀಚುಬರಹದ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ(ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್]])ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ "ಗೀಚುಬರಹ " ಕಲೆಯಲ್ಲೂ, ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಅನಾಮಧೇಯತೆಯೆಯ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಮುಂದಾದರು. ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳು ಅಥವಾ ಕಾರಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಆರೋಪಿಸಬಹುದು. ಗೀಚುಬರಹ ಈಗಲೂ ಹಿಪ್ [[ಹಾಪ್‌ನ 4 ರಲ್ಲಿ 1 ಅಂಶವಾಗಿ]] ಉಳಿದಿದ್ದು, ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬಿಕರಿ ಮಾಡುವ "ಹಾಡುವ ಮತ್ತು ಕುಣಿಯುವ ತಾರೆ"ಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು "ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಕಲೆ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಈಗಲೂ [[ಅಂತರ್ಮುಖವಾದ ಮೊದಲರೂಪದ ಕಲಾವಿದ]] ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿ]]ಯು ಜಗತ್ತಿನ ಒಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಕುಖ್ಯಾತ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ರಸ್ತೆ ಕಲಾವಿದನಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮುಖರಹಿತನಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಬ್ಯಾಂಕ್ಸಿ. ವಾಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಪೀಸ್. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಯ್ಯಾಂಡಮ್ ಬುಕ್ ಹೊಸ್, ೨೦೦೫.</ref>.ಮುಖ್ಯವಾಗಿ[[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ, ಯುದ್ಧ ವಿರೋಧಿ ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಕಲೆಗೆ ಹೆಸರಾಗದ್ದನು, ಆದರೆ ಈತನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್‌]]ನಿಂದ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಲಾತ್ಮಕ ಆಂದೋಲನದಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯು ಯು.ಕೆ.ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಂಧನವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಗುರುತನ್ನು ಗೋಪ್ಯವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವದ, [[ಇಸ್ರೇಲ್‌]]ನ ವಿವಾದಿತ ಪ[[ಶ್ಚಿಮ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಬ್ಯಾರಿಯರ್‌ನ ಮೇಲೆ ಜೀವನದ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಸುತ್ತ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್ನಿನ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬರು ಇಡ್ಲಿಕ್ ಬೀಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ರಂಧ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಒಂದು [[ಪರ್ವತ]] ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೦ರಿಂದ ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೂ]] ಕೂಡ ನಡೆದಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಲೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ದೊಡ್ದ ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯ ಕಲೆ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಕಲಾವಸ್ತು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ: ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ vs.ಕಲೆ. ಕಲಾ ಬೆಂಬಲಿಗರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯ ಎಲ್ಲ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಗರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗಳು ವಿಧ್ವಂಸಕ ಮತ್ತು ಸ್ವತ್ತು ನಾಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್‌ನ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯ ಗೀಚುಬರಹವು ಸ್ವತ್ತಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಧೂರ್ತ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದೆ [http://www.boston.com/ae/theater_arts/articles/2007/01/03/pixnit_was_here ಪಿಕ್ಸ್‌ನಿಟ್ ] ಈಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಗುರುತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದಳು.<ref>ಶಯೀರ್, ಮ್ಯಾತೀವ್ "ಪಿಕ್ಸ್‌ನಿಟ್ ವಾಸ್ ಹಿಯರ್." ದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ೩ ಜನವರಿ. ೨೦೦೭. ೧ ಮಾರ್ಚ್. ೨೦೦೯ <http://www.boston.com/ae/theater_arts/articles/2007/01/03/pixnit_was_here/>. </ref> ಆಕೆಯ ಕೃತಿಯು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ವಿರೋಧಿ ಆಘಾತ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಗೀಚುಬರಹದ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಆಕೆಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಆಗಾಗ ಮಳಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಹೂವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಅಂಗಡಿ ಮಾಲೀಕರು ಆಕೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ, ಇತರರಿಗೂ ಇದೇ ರೀತಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಲಾ ತುಣುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಟೀವ್‌ನ ಅಡಿಗೆಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಡಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಚೆಲುವಾದ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ"- ಎರಿನ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಆಲ್‌ಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌ನ ಮ್ಯಾನೇಜರ್. === ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ === ವೃತ್ತಿಗಾರರ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳು ಆಗಾಗ ಚದುರಿದರೂ ಹಾಗೂ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಪಿಸಿದರೂ ಸಹ ಗೀಚಬರಹವನ್ನು ಆಗಾಗ ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡೇಳುವ ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಇದು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ತಂತ್ರಗಳ ಒಂದು ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯು ಒಂದು ಕೊರೆಯಚ್ಚು [[ಯುದ್ಧ-ವಿರೋಧಿ]] ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಅನಾರ್ಕೊ-ಪಂಕ್]] ಬ್ಯಾಂಡ್ [[ಕ್ರಾಸ್‌]]ನ್ನು, ೧೯೭೦ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಲಂಡನ್‌ನ ಭೂಗತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಸುತ್ತ [[ಅರಾಜಕತಾವಾದಿ]],[[ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ]] ಮತ್ತು [[ಬಳಕೆದಾರವಾದಿ-ವಿರೋಧಿ]] ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | publisher = Southern Records | title = Crass Discography (Christ's reality asylum) | url = http://www.southern.com/southern/label/CRC/09400a.html | date = unknown | accessdate = 2006-10-11 | archive-date = 2006-09-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060912012809/http://www.southern.com/southern/label/CRC/09400a.html | url-status = dead }}</ref> [[ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹವು ಪಂಕ್(ಒಂದು ಒರಟು ರಾಕ್ ಸಂಗೀತ)ದೃಶ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ನಗರವು ’ಡಿ ಝೂಟ್’, ’ವೆಂಡೆಕ್ಸ್’ ಮತ್ತು ಡಾ. ’ರ್ಯಾಟ್’ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.stockholmsfria.nu/artikel/20057 ಎಸ್‌ಎಫ್‌ಟಿ: Ny dokumentär reder ut graffitins punkiga rötter]. ಡಾ ರಾಟ್ ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ೨೦ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಿತಿಮಿರಿದ ಔಷಧದಿಂದ ನಿಧನಹೊಂದಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಗತ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದರು.</ref><ref>[http://www.kroonjuwelen.com ಕ್ರೂಂಜುವೆಲೆನ್]</ref> ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ''ಗ್ಯಾಲರಿ ಆನಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ಪಂಕ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಯೂರೋಪ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಆಗಲೇ ಒಂದು ರೋಮಾಂಚಕ ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. [[ಮೇ 1968]]ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳುವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, ಅರಾಜಕತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿವಾದಿ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳಾದ ''L'ennui est contre-révolutionnaire'' (ಬೇಸರವು ಪ್ರತಿಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ)ಹಾಗೂ ''Lisez moins, vivez plus'' ("ಕಡಿಮೆ ಓದಿ, ಹೆಚ್ಚು ಬದುಕಿ")ಇವುಗಳಿಂದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಅಲಕೃಂತಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಇರದಿದ್ದಾಗ,, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೌಖಿಕ ಅರಿವಿನ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹದದೊಂದಿಗೆ, ಗೀಚುಬರಹ ಮಿಲೆನೇರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯತೆಯ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. {{quote box|align=right|width=220px|quote="I think graffiti writing is a way of defining what our generation is like. Excuse the French, we're not a bunch of p---- artists. Traditionally artists have been considered soft and mellow people, a little bit kooky. Maybe we're a little bit more like pirates that way. We defend our territory, whatever space we steal to paint on, we defend it fiercely."|source=Sandra "Lady Pink" Fabara<ref>{{cite book |title=Can't Stop Won't Stop: A History of the Hip-Hop Generation |url=https://archive.org/details/cantstopwontstop00chan |last=Chang |first=Jeff |authorlink=Jeff Chang (journalist) |year=2005 |publisher=St. Martin's Press |location=New York |isbn=0-312-30143-X |page=[https://archive.org/details/cantstopwontstop00chan/page/124 124]}}</ref>}}ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೆ "ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ" ಅಥವಾ "ಭೂಗತ"ದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ವಿಧ್ವಂಸಕ]]ವಾದ, [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಒತ್ತಡ]] ಅಥವಾ ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಮಾಧ್ಯಮ ಆಂದೋಲಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಬಹಿರಂಗವಾದ ರಾಜಕೀಯಭರಿತ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಈ ಚಳವಳಿಗಳು ಅಥವಾ ಶೈಲಿಗಳು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಅವರ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗಿನ ಅವರು ಹೊಂದಿದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು, ಆಗಿನಿಂದ, ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದ ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆ ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗೇ ಉಳಿದಿದೆ. ೧೯೯೦ರಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಪೋಲೀಸರಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನೆಂದು ತೊಂದರೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವೊಂದು ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ರೀತಿಯ ಅಶಾಶ್ವತ ಕೃತಿಗಳು ಶಾಶ್ವತ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳಿಗಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಮೂಹ ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪಥಸಂಚಲನ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ-ಆ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲವಾದರೂ ಕೂಡ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಅಶಾಶ್ವತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕೃತಿ ವಿನಾಶದಿಂದ ಪಾರಾಗುವ ಕಾಲಾವಧಿಯು ಆ ಕೃತಿಯು ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸಂಚಯಗೊಂಡ ಗೌರವದ ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಒಂದು ಕಚ್ಚಾ ಕೃತಿಯು ಬದಲಾಗದೇ ತಕ್ಷಣ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದಿತ್ತು. ಕಲಾವಿದರು ಸ್ವತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದು-ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕಲೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಕ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ರಾಜಕಾರಣ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಥಾ-ಅಶಾಶ್ವತ ಕಲೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ವೃತ್ತಿಗಾರರು, ತರುವಾಯ ಬಗೆಬಗೆಯ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ ವಿರುದ್ಧವಾದ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬ್ರೆನರ್‌]]ನಂತಹ ಕೆಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇತರೆ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯಗೊಳಿಸಲು ಈ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರ ಮೇಲೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರಿದ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web | publisher = Village Voice | title = Border Crossings | url = http://www.villagevoice.com/art/0030,levin,16706,13.html | date = 2000-08-01 | accessdate = 2006-10-11 | archive-date = 2006-11-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061107150218/http://www.villagevoice.com/art/0030%2Clevin%2C16706%2C13.html | url-status = dead }}</ref> ಅನಾಮಧೇಯ ತಂಡಗಳ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳದ್ದು ಕೂಡ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಗಾರರು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಸ್ಪರರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಆದಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಂಡವಾಳವಾದಿ-ವಿರೋಧಿ ಕಲಾ ತಂಡ [[ಸ್ಪೇಸ್ ಹೈಜ್ಯಾಕರ್ಸ್]], ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾಂಕ್ಸಿ]]ಯ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಆತನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಬಳಕೆಯ ನಡುವಿನ ವಿರೋಧದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ತುಣುಕನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಒಂದು [[ಚಳುವಳಿ]]ಯಾಗಿ ಗೀಚುಬರಹದ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ, ರಾಜಕೀಯ ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ [[ದೃಷ್ಟಿಕೋನ]]ಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಲು ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಒಂದು ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರತೆಯಿಂದ ಈ ಆಚರಣೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕಾರಣದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ, ತಾವು ಹಣವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತಂಡಗಳ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾದವು(ಉದಾಹರಣೆ.[[ಬಹಳ-ಎಡ]] ಅಥವಾ [[ಬಹಳ-ಬಲ]] ತಂಡಗಳು)- ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಲು[[ಜಾಹಿರಾತ]]ನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು "[[ಆಳುವ ವರ್ಗ]]" ಅಥವಾ "ಸಂಸ್ಥೆ" ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ/ಪೂರಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಗೀಚುಬರಹ ಕಚ್ಚಾ ಆಗಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್]] ಬೆಂಬಲಿಗರು ಆಗಾಗ [[ಸ್ವಸ್ತಿಕ]]ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರೆ [[ನಾಝಿ]] ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗೀಚುತ್ತಾರೆ. ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಯು.ಕೆ.ಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಗೀಚುಬರಹದ ಒಂದು ನವೀನ ಪ್ರಕಾರವು ಮನಿ ಲಿಬರೇಷನ್ ಫ್ರಂಟ್(ಎಂಎಲ್‌ಎಫ್)ನಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, [[ಭೂಗತ ಮುದ್ರಣಾಲಯ]] ಬರಹಗಾರರಾದ ಕವಿ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ [[ಹೀಟ್‌ಕೊಟ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ ಜೇ ಜೆಫ್ ಜೋನ್ಸ್ ಇವರ ಒಂದು ಮೂಲತಃ ಸಡಿಲವಾದ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. [[ಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಪ್ರಚಾರದ ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಕಾಗದದ ಹಣದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ[[ಜಾನ್ ಬುಲ್]] ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಂಎಲ್‌ಎಫ್ ಅಲ್ಪಾವಧಿವರೆಗೆ ಇದ್ದರೂ, ಇದು ಲಂಡನ್ನಿನ ಆ ಕಾಲದ [[ಲ್ಯಾಡ್‌ಬ್ರೊಕ್ ತೋಪು]] ಕೇಂದ್ರಿತ ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಮೂಹದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿತ್ತು ಪ್ರದೇಶ ಕೂಡ ಗಣನೀಯವಾಗಿ [[ಸ್ಥಾಪನ-ವಿರೋಧಿ]] ಹಾಗೂ ತಮಾಷೆಯ ರಸ್ತೆ ಗೀಚುಬರಹದ ದೃಶ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಯಥೇಚ್ಛ ಭಾಗ ಕೂಡ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ನಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [http://www.historytalk.org/Notting%20Hill%20History%20Timeline/timelinechap13.pdf ] [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಘರ್ಷಣೆಯು ರಾಜಕೀಯ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಘೋಷಣೆಗಳು ಕೂಡ, ಉತ್ತರ ಐರಿಷ್ ರಾಜಕೀಯ ಗೀಚುಬರಹ ''[[ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ]]'' ಗಳೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗೋಡೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹಾರಾಡುವ ಬಾವುಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಂಚಿನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು, ಆಗಾಗ ತಂಡ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತು. ಕಲಾವಿದರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮನೆಯ ಗ್ಯಾಬೆಲ್ಲುಗಳ ಅಥವಾ ಮೇಲೆ ''[[ಪೀಸ್ ಲೈನುಗಳ]]'' ಮೇಲೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ದೃಢವಾದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಮಾಬರಹದೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕಾಲವನ್ನು ಹಾಗೂ ಶೈಲೀಕರಣವನ್ನು ಆಗಾಗ ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. [[ನಿಷ್ಟಾವಂತ]] ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಆಗಾಗ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಾದ, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಜೇಮ್ಸ್ II]] ಮತ್ತು [[ವಿಲಿಯಮ್ III]] ರ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ, [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಇತರರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಟ್ಯಾಗುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲೋಗೋಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಆಧಾರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ಯಾರ ಹುಲ್ಲುಗದ್ದೆ ಯಾರದು ಎಂಬ ಒಂದು ಕಠೋರವಾದ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡಲು ಈ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ತಂಡ ಸಂಬಂಧಿತ ಗೀಚುಬರಹದ ವಿಷಯ ವಸ್ತು ಗುಪ್ತ [[ಸಂಕೇತಗಳು]] ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ವವಾದ [[ಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ತಂಡದಾದ್ಯಂತ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲು, ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜೊತೆಗಾರರನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸೈದ್ದಾಂತಿಕತೆಯ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಲೀ, ಡೇವಿಡ್, ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಸೈಬ್ರಿವಿಸ್ಕಿ. "ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಮಾರ್ಕರ್ಸ್." ಡಿಸೆಂಬರ್. ೧೯೭೪. ಜೆ‌ಎಸ್‌ಟಿಒಆರ‍್.ಅರಿಜೋನಾ ಲೈಬ್ರರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಟುಸ್ಕೊನ್ ೧೪ ಮಾರ್ಚ್. ೨೦೦೯ <http://www.jstor.org/>.</ref> === ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಜಾಹಿರಾತಿನ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ === [[File:Warszawa Stary Mokotów graffiti on shop window.jpg|thumb|250px|ಪೋಲಂಡ್‍ನ ವಾರ್ಸಾವ್‌ನ ದಿನಸಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಅಂಗಡಿ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕಾನೂನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗೀರು ಬರಹ ಜಾಹೀರಾತು.]] ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರಗಳೆರಡರ ಜಾಹಿರಾತಿನ ಸಾಧನವಾಗಿ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಎನ್‌ವೈಸಿ ಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್-ಆಧಾರಿತ [[TATS CRU]] ಕೊಲಾ, ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ದ್ಸ್, ಟೊಯೊಟ, ಮತ್ತು ಎಂಟಿವಿಗಳಂತಹ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಜಾಹಿರಾತು ಪ್ರಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮಗೋಸ್ಕರ ಒಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಡಿದವು. ಯು.ಕೆ.ಯಲ್ಲಿ ಗಾರ್ಡೆನ್‌ನ ಪಾಟಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಬಾಕ್ಸ್‌ಫ್ರೆಶ್]] [[ಝಪಟಿಸ್ಟ]] ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯ ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದನು. [[ಸ್ಮಿರ್ನಾಫ್]] ಅವರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು [[ಹಿಮ್ಮಗ್ಗುಲಿನ ಗೀಚುಬರಹ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು(ಸುತ್ತುವರೆದ ಕೊಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಬಿಡಲು ಕೊಳಕಾದ ಮೇಲ್ಮೈನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡದ ಕೊಳವೆಗಳ ಬಳಕೆ) ಈಗಿನ ಪ್ರತಿಮೆಯಾದ ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮನ ಹಿಂದಿರುವ ಕಲಾವಿದ ಶೆಪರ್ಡ್ ಫೇರಿಯ "ಹೋಪ್" ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ, "Andre the Giant Has a Posse" ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್ ಪ್ರಚಾರದ ನಂತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಫೇರಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಲ್ಲ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಚಾರ್ಲಿ ಕೀಪರ್]] ಕಾದಂಬರಿಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಗೀಚುಬರಹ ಡ್ರಾಗನ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಶೈಲೀಕರಿಸಿದ ಕಥಾ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಥೆಯ ಉದಯಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಜಾಹಿರಾತನನ್ನು ’ಪಾವತಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಗೀಚುಬರಹ’ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲದಂತೆ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಉದಯಿಸದ್ದವೆಂಬಂತೆ ನೋಡಿದರು. [[ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ]] ತಂಡ ಈ ಮಾನದಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಗುರಿಮಾಡಲು ಹೋದವು. === ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಗೀಚುಬರಹ === ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಸಹ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಬಹುತೇಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ(ಅಪರಾಧೀಕರಣದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳೂ ಕೂಡ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಂತೆ)<ref>{{Citation | last = Halsey | first = M. | last2 = Young | first2 = A. | title = The Meanings of Graffiti and Municipal Administration | journal = Australian and New Zealand Journal of Criminology | volume = 35 | issue = 2 | pages = 165–86 | year = 2002}}</ref> ಆದುದರಿಂದ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಜನಾಂಗೀಯ ಗೀಚುಬರಹ ಬಹುತೇಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲಿನ ನೋಟದಲ್ಲಿ "ಜನಾಂಗೀಯ" ಎಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ..ಒಬ್ಬರು ಇದರ ಸಂಬದ್ಧ "ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಹಿತೆ"(ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ)ಯನ್ನು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ಹೆಟರೊಗ್ಲಾಟ್]] ಆಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಒಂದು ’ಷರತ್ತುಗಳ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಗುಂಪಾಗಿದೆ’.<ref>{{cite book | last = Holquist | first = M. | editor-last = Bakhtin | editor-first = M.M. | title = The Dialogic Imagination | url = https://archive.org/details/dialogicimaginat0000bakh | chapter = 'Glossary' | publisher = Austin: University of Texas Press | pages = [https://archive.org/details/dialogicimaginat0000bakh/page/423 423] | year = 1981}}</ref> :ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಹಿತೆಯು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯುವಗುಂಪು ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಥಳೀಕರಿಗೆ(ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ), ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಈ ತಂಡದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಗೀಚುಬರಹವು ಈಗಾಗಲೇ ಅವರ ತಂಡದ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮನನೊಂದ ಜನತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೀಚುಬರಹ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಪರಾಧ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ರಾಯಭಾರಿಯೂ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite book | last = Kelling | first = G. | last2 = Coles | first2 = C. | title = Fixing Broken Windows | publisher = New York: Martin Kessler Books | year = 1996}}</ref> ಈ ತಂಡ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಗೀಚುಬರಹದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾರ. ಈ ಯುವ ತಂಡದ ಅಥವಾ ಗುಂಪಿನ ಟ್ಯಾಗನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನ-ಬಯಸುವವರ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿದರೆ, ಇದರ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಣ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಜನಾಂಗೀಯ ಗೀಚುಬರಹದ ಕೊರತೆಯಿದ್ದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ(ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧಗಳುಗಳಿಗೆ<ref>{{cite book | last = Barker | first = M. | title = The New Racism | publisher = London: Junction Books | year = 1981}}</ref> ಅಳವಡಿಸಿದ)ಈ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಂಭವ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಬೆದರಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಗುಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Citation | last = Lynn | first = Nick | last2 = Lea | first2 = Susan J. | title = ‘Racist’ graffiti: text, context and social comment | journal = Visual Communication | volume = 4 | pages = 39-63 | year = 2005 | doi = 10.1177/1470357205048935 }}</ref> == ಅಲಂಕಾರಿಕ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಕಲೆ == [[File:Miss Van y Ciou (aikijuanma).jpg|thumb|left|ಬಾರ್ಸಿಲೊನಾದಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ವಾನ್ ಮತ್ತು ಸಿಒಯು ರವರಿಂದ ಗೀರುಬರಹ]] ೨೦೦೬ ರ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರ ಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ '೮೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಶ್, ಲೀ, ಡೇಝ್, ಕೇಥ್ ಹೇರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೀನ್-ಮೈಕೆಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕಿಯಾಟ್‌ರ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮೇರುಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಒಂದು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಾಶ್]], ಡೇಝ್ ಮತ್ತು [[ಲೇಡಿ ಪಿಂಕ್‌]]ರ ಕೃತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ೨೨ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಟೈಮ್ ಔಟ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕಿ ಚಾರ್ಲೊಟ ಕೊಟಿಕ್, ಪ್ರದರ್ಶನವು ಗೀಚುಬರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ತಮ್ಮ ಅರ್ಥಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮರುಚಿಂತನೆಗೆ ಈಡು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ. ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಹಾಗೂ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ದೇಶಕನಾದ [[ಟೆರ್ಯಾನ್ಸ್ ಲಿಂಡಲ್]], ಗೀಚುಬರಹ ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ:<ref>{{cite web | publisher = Time Out New York Kids | title = Writing on the Wall | url = http://www.tonykids.com/features/13/k13.ft.writing.html | year = 2006 | accessdate = 2006-10-11 | archive-date = 2006-11-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061113004456/http://www.tonykids.com/features/13/k13.ft.writing.html | url-status = bot: unknown }}</ref> <blockquote>"ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾದದ್ದು", ಹಾಗೂ "ಯಾವುದೇ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಜನತೆ ಅಥವಾ ದಮನಿತರಿಗೆ ಒಂದು ಹೊರಮಾರ್ಗ ಅಗತ್ಯವಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ- ಇದು ಉಚಿತ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.</blockquote> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮರ್ಥ ರಚನಾತ್ಮಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಗೀಚುಬರಹದ ಗುಣ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದರು. [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ]]ದ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸ ಪುಸ್ತಕ ''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪೈಂಟಿಂಗ್ ೧೭೮೮-೨೦೦೦'' ಅನೇಕ ಆಸ್ಪ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವೃತ್ತಿಗಾರರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಮಕಾಲೀನ [[ದೃಶ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯೊಳಗೆ ಗೀಚುಬರಹದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನದ ಕುರಿತ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.<ref>[[ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್]], ಟೆರ್ರಿ ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೋಟ್, ''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪೇಟಿಂಗ್ಸ್ ೧೭೮೮-೨೦೦೦'',ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್, ೨೦೦೧, ಅಧ್ಯಾಯ ೧೭. ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೋಟ್, ಡಿಸ್ಕವರಿಂಗ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಕೂಡ ನೋಡಿ, ''ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ '' (ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾ), ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೦,ಪು. ೪–೮.</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗೀಚುಬರಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೀಚುಬರಹದ ಸಂತತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇವಲ ಗೀಚಿದ ಪದಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.graffiti.org/faq/tobin.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-25 |archive-date=2010-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100405071451/http://www.graffiti.org/faq/tobin.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೯ ರ ಮಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ನಡುವೆ, ೧೫೦ ಕಲಾವಿದರು ೩೦೦ ಗೀಚುಬರಹದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ [[ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ಯಾಲೈಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು - ಫ್ರೆಂಚ್ [[ಕಲಾ ಜಗತ್ತಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರದ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಮ್ಮತ.<ref>http://www.rfi.fr/actuen/articles/112/article_3517.asp</ref><ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2009/03/30/arts/design/30arts-TOASTINGGRAF_BRF.html | work=The New York Times | title=Toasting Graffiti Artists | first=Larry | last=Rohter | date=2009-03-30 | accessdate=2010-04-02}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ "ಸ್ಕೇಪ್", "ಗ್ರಾಫ್: ದಿ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನೀಕ್ ಆಫ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ" ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು, ಇದು ಗೀಚುಬರಹ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. == ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು == === ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ === [[File:Stop graffitti.jpg|thumb|175px|right|ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ಸ್ಪೋಕನೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಚಿಹ್ನೆಗಳು]] ಗ್ರಹಿಕೆ ಗೀಚುಬರಹವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ವಾಪಸ್ಸು ಪಡೆಯುವ ಒಂದು ವಿಧಾವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರ ಎದುರಾಳಿಗಳು ಇದನ್ನು ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಉಪದ್ರವ, ಅಥವಾ ವಿಧ್ವಂಸಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ದುರಸ್ತಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿರುವ ದುಬಾರಿ [[ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ]] ಎಂದು ಎಣಿಸಿದರು. ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು "[[ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟ]]" ವಿಷಯವೆಂದು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಇದರ ನಿಂದಕರು, ಗೀಚುಬರಹದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಕೊಳುಕುತನ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಅಪರಾಧದ ಭಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಂಡ-ಸಂಬಂಧಿತ ಗೀಚುಬರಹದ ಬಗ್ಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಆಂಟಿ-ಗ್ರಾಫಿಟಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್]](ಪಿಎಜಿಎನ್)ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಪಿಎಜಿಎನ್[[ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಕಲೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ರಚನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವಾಗ ಯಾರಾದರೂ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದರೆ ದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ನಗರ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಿಸಲಾದ ವಿವರಾತ್ಮಕವಾದ, ಚಿತ್ರಗಾರನಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗಿನ ಆಗಾಗ-ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಸಾಲು ಬ್ರಾಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಗಾರ್ಡನ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ, ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರಾಡ್ ಮತ್ತು ರಿಡ್ಜ್ ( ೮ನೇ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ)ಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರದ ದೀರ್ಘ-ಕಾಲದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೂಡ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ನಿಷೇಧಿತಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ೧೫ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾಗುಗಳು ಮತ್ತು ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಬ್ರೋಕನ್ ವಿಂಡೋ ಥಿಯರಿ]]"(ಮುರಿದ ಕಿಟಕಿ ಸಿದ್ದಾಂತ) ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು, ಈ ವಿನಾಶ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಹೆಚ್ಚಿದ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆಡೆಮಾಡಿಕೊಡುವ ಪರಿಸರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಮಾಜಿ ಮೇಯರ್ [[ಎಡ್ ಕೊಚ್‌]] ಬ್ರೋಕನ್ ವಿಂಡೋ ಥಿಯರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಬಲವಾದ ವಂತಿಗೆಯು ೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದುರಾಕ್ರಮಣವಾದ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಸೆ ನೀಡಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮ " [[ನಯಮಾಡು]]"; ರೈಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅಳಿಸುವ ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸ್ವಚ್ಛ. ಅಂದಿನಿಂದೀಚೆಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ಶ್ರಮದಾಯಕವಾದ ಶೂನ್ಯ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಯದ ದಂಡಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅಧಿಕಾರಗಳು ಆಗಾಗ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಸಣ್ಣ-ಉಪದ್ರವ ಅಪರಾಧವೆಂದು ಉಪಚರಿಸುತ್ತವೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ರೈಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಬರಹ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದವು. ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಮೇಯರ್ ರುಡಾಲ್ಫ್ ಗಿಲಾನಿ]] [http://www.cooperator.com/articles/1201/1/The-Mayor8217s-Anti-Graffiti-Task-Force/Page1.html ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಪಡೆ] ಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಇದೊಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ವಿವಿಧ-ಏಜೆನ್ಸಿ ಪ್ರವರ್ತನಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಹಾಗೂ ಯು.ಎಸ್.ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಪ್ರಚಾರಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ "ಜೀವನ ಅಪರಾಧದ ಗುಣಮಟ್ಟ"ದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಂಹಿತೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ೧೦-೧೧೭ ಏರೊಸೋಲ್ ತುಂತುರು-ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕ್ಯಾನುಗಳನ್ನು ೧೮ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾರುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಕಾನೂನೂ ಕೂಡ ತುಂತುರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಮಾರುವ ವರ್ತಕರು ಒಂದು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಗ ಹಾಕಿ ಇಡಬೇಕು ಇಲ್ಲವೇ ಒಂದು ಮುಂಗಟ್ಟೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು, ಸಂಭಾವ್ಯ ಸರಕುಗಳ್ಳರಿಗೆ ಸಿಗದ ಹಾಗೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗೆ ದಂಡವಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ US$೩೫೦ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುವುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/nograffiti/html/legislation.html|title=The full text of the law}}</ref> ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎನ್‌ವೈಸಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಝಿಫಿರ್]] ಈ ಕಾನೂನಿನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.zephyrgraffiti.com/zephyrwrt/crackdwn.html|title=Zephyr's opposing viewpoint|access-date=2010-05-25|archive-date=2010-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231213453/http://www.zephyrgraffiti.com/zephyrwrt/crackdwn.html|url-status=dead}}</ref> ಜನವರಿ ೧, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಮಂಡಳಿಸದಸ್ಯ [[ಪೀಟರ್ ವ್ಯಾಲೊನ್]], ಜ್ಯೂನಿಯರ್.ನಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ, ೨೧ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತುಂತುರು ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತ ಮಾರ್ಕರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಮೇಯರ್ [[ಮೈಕೆಲ್ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್]] ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿಸದಸ್ಯ ವ್ಯಾಲೊನ್‌ರನ್ನು ಕಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು "ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ" ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ಪರವಾಗಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ್ದ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ದೊರೆ [[ಮಾರ್ಕ್ ಎಕೊ]]ನಿಂದ ಕಾನೂನು ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಮೇ ೧, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಾರ್ಜ್ ಬಿ.ಡೇನಿಯಲ್ಸ್ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ತಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ಕೋರಿದ ಫಿರ್ಯಾದುದಾರನಿಗೆ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ಪೋಲಿಸ್ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡದಂತೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಷೇದಿಸಲಾಯಿತು(ಮೇ ೪ರಂದು).<ref>{{cite news |url=http://www.vibe.com/news/news_headlines/2006/05/marc_ccko_helps_graffiti_artists_beat_nyc_in_court_preps_2nd/ |title=Marc Ecko Helps Graffiti Artists Beat NYC in Court, Preps 2nd Annual Save The Rhinos Concert |date=May 2, 2006 |access-date=ಮೇ 25, 2010 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 19, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101119204746/http://www.vibe.com/news/news_headlines/2006/05/marc_ccko_helps_graffiti_artists_beat_nyc_in_court_preps_2nd/ |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೬ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಝಲ್ ಕೌಂಟಿ, ಡೆಲವೇರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅಳತೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲಾಗಿ,<ref>{{cite news|author = Staff |title = NCCo OKs laws to keep spray paint from kids |publisher=[[The News Journal]] |page=B೩ |date=May ೨೪, ೨೦೦೬}}</ref> ಮೇ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಕೌಂಟಿ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯಾಗಿ ಶಾಸನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಶಿಕಾಗೋವಿನ ಮೇಯರ್ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಎಂ.ಡಾಲೆ]] ಗೀಚುಬರಹ ಮತ್ತು ತಂಡ-ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು "[[ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು]]" ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ದೂರವಾಣಿ ಕರೆ ಮಾಡಿದ ೨೪ ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಉಚಿತ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಕಛೇರಿಯು ಜಾಹಿರಾತು ಮಾಡಿತು. ಕಛೇರಿಯು ಗೀಚುಬರಹದ ಕೆಲವೊಂದು ಬಗೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಬಣ್ಣಗಳು(ನಗರದ ’ಬಣ್ಣ ವಿನ್ಯಾಸ’ ದೊಂದಿಗೆ ಒಡಂಬಡುವ) ಮತ್ತು ಬೇಕಿಂಗ್-ಸೋಡ-ಆಧಾರಿತ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref name="kcb">{{cite web|url=http://www.kcb.org/kcb_cleanups.html|title=Clean Ups and Graffiti Removal}}</ref> ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಶಿಕಾಗೋವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಸು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅದು ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಂದು ರೀತಿಯ ಕೆತ್ತುವ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕರುಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದು ಹಾಗೂ ಹೊಂದುವುದನ್ನು ನಿಷೇದಿಸಿತು.<ref name="kcb" /> ಈ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಾಯ ೮-೪ರಲ್ಲಿದೆ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ, ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೦೦:ಅಲೆಮಾರಿ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನು (೮-೪-೧೩೦)ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ US$೫೦೦ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ದಂಡದೊಂದಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಅಪರಾಧವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಡಿತ, ಕೂಗುಮಾರು, ಅಥವಾ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸುವುದಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ಯಾಗುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವಿಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ವರ್ಧಿಸಲು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರ ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಿದ ಡಾಟಾಬೇಸ್-ಚಾಲಿತ ಗೀಚುಬರಹ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿತು.<ref>{{cite web | publisher = WPXI | title = Graffiti Artists Paint Pittsburgh; Police See Red | url = http://www.wpxi.com/target11/4233599/detail.html | month = March | year = 2007 | access-date = 2010-05-25 | archive-date = 2009-06-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090605154037/http://www.wpxi.com/target11/4233599/detail.html | url-status = dead }}</ref> ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಡೇನಿಯಲ್ ಜೋಸೆಫ್ ಮೊಂಟಾನೊ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೊದಲನೇ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಗೀಚುಬರಹ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.post-gazette.com/pg/07079/770929-53.stm|title=Graffiti suspect faces felony charge|publisher=Pittsburgh Post-Gazette|date=March 2007}}</ref> ನಗರದ ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹತ್ತಿರ ಟ್ಯಾಗುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದ್ದಕ್ಕೆ ಈತನಿಗೆ "ಗೀಚುಬರಹದ ದೊರೆ"<ref>{{cite news|url=http://kdka.com/topstories/graffiti.Daniel.Joseph.2.388172.html|title=Pittsburgh Police Arrest ''King Of Graffiti''|publisher=KDKA|date=March 2007|access-date=2010-05-25|archive-date=2009-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090530162032/http://kdka.com/topstories/graffiti.Daniel.Joseph.2.388172.html|url-status=dead}}</ref> ಎಂದು ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಆನಂತರ ೨.೫ ರಿಂದ ೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದ್ದನು.<ref>http://www.thepittsburghchannel.com/news/16974005/detail.html</ref> === ಯುರೋಪ್‌ === [[File:Graffiti removal berlin.jpg|thumb|left|ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ.]] ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಗೀಚುಬರಹಕ್ಕೆ ಸಮೂಹ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ದಳಗಳು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವು, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಕೈಬಿಟ್ಟ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಕೌಟ್ ತಂಡ, ಆಧುನಿಕ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಚ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಐಜಿ [[ನೋಬಲ್ ಪಾರಿತೋಷಕ]] ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ, [[ಟಾರ್ನ್-ಎಟ್-ಗ್ಯಾರೊನ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಬ್ರುನ್ಕ್ವೆಲ್‍ನ]] ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಳ್ಳಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಮೆರಿಯರಿ ಸುಪೇರಿಯರಿ ಗುಹೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಬೈಸನ್‌]]ನ [http://www.panoramio.com/photo/26895452 ಎರಡು ಪೂರ್ವ‌ಐತಿಹಾಸಿಕ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು] ಹಾನಿಗೀಡು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.improb.com/ig/ig-pastwinners.html#ig1992|title=1992 Ig Noble Prize Winners|access-date=2010-05-25|archive-date=2011-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225074430/http://www.improb.com/ig/ig-pastwinners.html#ig1992|url-status=dead}}</ref>[[File:Ash astronaut.jpg|thumb|ಅ‍ಯ್‌ಶ್ ಆಸ್ಟ್ರೊನಟ್ ಕಾಸ್ಮೊನಟ್,ಬರ್ಲಿನ್ 2007]] [[File:Nokia Nst-4 cam 015.jpg|thumb|right|19Ž44 ಲಿಥುಯಾನಿಯಾ ಚಿಹ್ನೆ]] [[File:Banksy graffiti removal.jpg|thumb|left|ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಯ್ ನಿಂದ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಬರೆಯುವುದು ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಅಳಿಸುವುದುಲಂಡನ್‍ನ ಲೀಕೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ,ಆಗಸ್ಟ್ 2008ವರೆಗೂ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಲಸ್ಕಾಯಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಅಲ್ಟೆಮಿರಾದಿಂದ ಗುಹಾಂತರ ಕಲೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ.]] ೨೦೦೬ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತು ಕೊಳಕು, ಹೇಸಿಗೆ, ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಲಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಗೃಹಕೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಹನದ ಸಂಗೀತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದುಂಟಾದ ಅತಿಯಾದ ಶಬ್ದ ಜೊತೆಗೆ ನಗರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಹಾಗೂ ತೊಡೆದು ಹಾಕಲು ನಗರ ಪರಿಸರ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?Type=TA&amp;Reference=P6-TA-2006-0367&amp;language=EN ಥಿಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸ್ಟ್ರೆಟಜಿ ಆನ್ ದ ಅರ್ಬನ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್] — ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ನೀತಿಯ ಕುರಿತು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ನಿರ್ಧಾರ (೨೦೦೬/೨೦೬೧(ಐಎನ್‌ಐ)) ಯುರೋಪಿನ ಸಂಸತ್ತು ನಗರ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಳೀಯ ತಂತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.</ref> [[ಸಮಾಜ-ಬಾಹಿರ ನಡವಳಿಕೆ ಅಧಿನಿಯಮ 2003]]ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಶಾಸನವಾಯಿತು. ೨೦೦೪ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರಿಟನ್‌ನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ]]ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಗೀಚುಬರಹದ [[ಶೂನ್ಯ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ]] ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿತ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಾದ ಗೀಚುಬರಹ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಿಗೆ "ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ" [[ದಂಡ]] ಹಾಕುವುದು ಹಾಗೂ ೧೬ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಯಾರಿಗೂ ಏರೊಸೊಲ್ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಮಾರವುದನ್ನು ನಿಷೇದಿಸುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ ಹೊರಡಿಸಿತು.<ref>{{cite press release|title=Graffiti|publisher=EnCams}}</ref> ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ ಜಾಹಿರಾತುಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನೂ ಸಹ ಖಂಡಿಸಿತು, ಗೀಚುಬರಹದ ವಾಸ್ತವ-ಜಗತ್ತು ಅನುಭವವು ಇದು ಆಗಾಗ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ’ತಂಪು’ ಅಥವಾ ’ಮೊನಚು’ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದು, ಬಹಳ ದೂರ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ೧೨೩ ಎಂ.ಪಿ.ಗಳು([[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]][[ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್]] ಸೇರಿದಂತೆ)''ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಅಪರಾಧ'' ಎಂದು ಹೇಳುವ ಒಂದು ಚಾರ್ಟರ್‌ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.''ನನ್ನ ಮತದಾರರ ಪರವಾಗಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಮೂಹದಿಂದ ನಿರ್ಮೂಲ ಮಾಡಲು ನನ್ನ ಕೈಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದನೆಲ್ಲಾ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.'' <ref>{{cite news|title=Is the Writing on the Wall for Graffiti |publisher=PR News Wire |date= 2004-07-28 |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=127383}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಕಳೆದ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗೀಚುಬರಹ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವು ಸ್ವ-ಶೀರ್ಷಿಕೆ ’ಕಲಾ ಭಯೋತ್ಪಾದ’ [[ಬ್ಯಾಂಕ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ಸೆದೆಬಡೆಯಲ್ಪಟಿತು, ಇದು ಯುಕೆ ಗೀಚುಬರಹದ ಶೈಲಿ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ(ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ವೇಗಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲು ಮುಂಚೂಣಿಯ ಕೊರೆಯಚ್ಚನ್ನು ತರಲಾಯಿತು)ತಂದಿತು; ನಗರಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧದ ರಾಜಕೀಯ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಆಗಾಗ ಮಂಗಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಇಲಿಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ಬಹುವಾಗಿ ವಿಡಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯು.ಕೆ.ಯಲ್ಲಿ ನಗರ ಮಂಡಳಿಗಳು [[ಸಮಾಜ-ಬಾಹಿರ ನಡವಳಿಕೆ ಅಧಿನಿಯಮ 2003]]ರಡಿ ವಿರೂಪಕ್ಕೊಳಗಾದ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ತಿಯ ಮಾಲೀಕನ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ([http://www.opsi.gov.uk/acts/acts2005/ukpga_20050016_en_1 ಸ್ವಚ್ಛ ನೆರೆಹೊರೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅಧಿನಿಯಮ 2005] ರಿಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾದಂತೆ)ಅಥವಾ, ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಅಧಿನಿಯಮ.ಇದನ್ನು ಆಗಾಗ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಬೋರ್ಡುಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಲು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಅವಕಾಶವೀಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ವತ್ತಿನ ಮಾಲೀಕರ ವಿರುದ್ಧ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[File:Grafitti wall.jpg|thumb|left|'ಅಂಗೀಕಾರವಾದ' ಗೀರುಬರಹ ಸ್ಟ್ರೌಂಡ್, ಗ್ಲೌಸ್‌ಸ್ಟೇರ್‌ಶೈರ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್.]] ೨೦೦೮ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಒಂದು [[ಪಿತೂರಿ]] ದೋಷಾರೋಪವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಮೂರು-ತಿಂಗಳ ಒಂದು ಪೋಲೀಸ್ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/london/7502768.stm |title=Jail for leader of graffiti gang |accessdate=2008-07-17 |date=2008-07-11 |publisher=[[BBC News]]}}</ref> ಯ ನಂತರ, ಕನಿಷ್ಟ £೧ ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚದ [[ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಹಾನಿ]]ಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಪಿತೂರಿ ನಡೆಸಿದ ಡಿಪಿಎಂ ತಂಡದ ಒಂಬತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಐವರು ೧೮ ತಿಂಗಳಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಪೂರ್ವ ನಿದರ್ಶನವಿಲ್ಲದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷೆಗಳ ಗಂಭೀರತೆಯು ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೋ ಅಥವಾ ಅಪರಾಧವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೋ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art-and-architecture/features/graffiti-street-art-ndash-or-crime-868736.html |title= Graffiti: Street art – or crime? |accessdate=2008-07-17 |author=Arifa Akbar |coauthors=Paul Vallely |date=2008-07-16 |publisher=[[The Independent]] | location=London}}</ref> ಕೆಲವು ಮಂಡಳಿಗಳು, ಸ್ಟ್ರೌಡ್, ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್‌ಶೈರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ನಗರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಕೆಳರಸ್ತೆಗಳು, ಕಾರು ನಿಲುಗಡೆ ಹಾಗೂ ಗೋಡೆಗಳು ’ಸ್ಪ್ರೇ ಅಂಡ್ ರನ್’ಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನುಮೋದಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/gloucestershire/content/articles/2007/04/17/graffiti_feature.shtml ] ಬಿಬಿಸಿ ಗ್ಲೌಸ್ಟೆರ್‌ಶೈರ್</ref> [[ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್]]‌, ಹಂಗೇರಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ''ಐ ಲವ್ ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ನಗರ-ಬೆಂಬಲಿತ ಚಳವಳಿ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಪೋಲಿಸ್ ವಿಭಾಗ, ಅನುಮೋದಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕರಾರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://bunmegelozes.easyhosting.hu/dok/varosok_osszegzes_2.doc |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-25 |archive-date=2011-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426024338/http://bunmegelozes.easyhosting.hu/dok/varosok_osszegzes_2.doc |url-status=dead }}</ref><ref>http://index.hu/belfold/budapest/೨೦೧೦/೦೩/೧೪/bealkonyult_a_falfirkanak_budapesten/</ref> === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅನೇಕ ನಗರಗಳು ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ ಗೋಡೆಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. [[ಸಿಡ್ನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ [[ಕ್ಯಾಂಪರ್‌ಡೌನ್]] ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ "ಗೀಚುಬರಹ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ" ಒಂದು ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಟ್ಯಾಗ್, ಜಾಹಿರಾತು, ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಮತ್ತು "ಕಲಾ" ರಚನೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಲಭ್ಯವಿತ್ತು.<ref name="Legal Graffiti Wall Rules">{{cite web |title=Legal Graffiti Wall Rules |publisher=Warringah Council |lastaccessdaymonth=August 25 |lastaccessyear=2006 |url=http://www.warringah.nsw.gov.au/rules.htm |access-date=2010-05-25 |archive-date=2006-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060821083531/http://www.warringah.nsw.gov.au/rules.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="ABC News Online">{{cite news|title=Newcastle beach to get 'legal graffiti' wall |publisher=ABC News Online |date= 2005-05-25 |url=http://www.abc.net.au/news/australia/nsw/newcastle/200505/s1376470.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071221053740/http://www.abc.net.au/news/australia/nsw/newcastle/200505/s1376470.htm|archivedate=2007-12-21}}</ref> ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಇದು ಕ್ಷುದ್ರ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಿದರೂ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಗೆ ಅಥವಾ [[ಅತಿಕ್ರಮಣ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಧಿಯಾಗುವ ಅಥವಾ ಸಿಕ್ಕುಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಅಸಾಧಾರಣ ಕಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Legal Graffiti Wall Rules"/><ref name="ABC News Online"/> ಇತರರು ಈ ಬಳಿಸಾರುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ, ಈ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಗೀಚುಬರಹ ಗೋಡೆಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಬೇರೆಡೆಯ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ರುಜುವಾತಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |title=Against the wall |publisher=North Shore:Towns Online.com |date=08-11-06 |url=http://www.townonline.com/lynnfield/localRegional/view.bg?articleid=555224 }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳು "ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ದಳ"ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವು, ಅವರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ಗುಂಪುಗಳು ಬಿಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ(ಬಫರ್ಸ್ ಕಾನ್ಟ್ ವಿನ್)ಸ್ಥಳೀಯ ಗೀಚುಬರಹ ಸಚ್ಛಗಾರರನ್ನು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಇಡಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ೧೮ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನೊಳಗಿನವರಿಗೆ (ಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಸು)ತುಂತುರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಮಾರಲು ಅಥವಾ ಹೊಂದಲು ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರಿದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಗೀಚುಬರಹದ ಕೆಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡವು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ A$೨೬,೦೦೦ ವರೆಗಿನ ದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾರಾಗೃಹ ಶಿಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಠಿಣವಾದ ಹೊಸ ಗೀಚುಬರಹ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. [[ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಗೀಚುಬರಹ ನಗರವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಅನೇಕ ಬೀದಿಗಳಾದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಹೋಸಿಯರ್ ಲೇನ್]] ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ, ಮದುವೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮುದ್ರಣ ಜಾಹಿರಾತಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಣದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಒಂಟಿ ಗ್ರಹ]] ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ನ ಬೀದಿಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎಂದು ಉದಾಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿದಂತೆ; [[ಅಂಟುಕಾಗದ]] ಕಲೆ, [[ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ]], [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು]] ಕಲೆ ಮತ್ತು [[ಗೋಧಿಹಿಟ್ಟಿನ ಗೋಂದು]]ಗಳನ್ನು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿ ಕಲಾ ಪ್ರಾಕಾರಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; [[ಫಿಟ್ಝ್‌ರಾಯ್]], [[ಕಾಲಿಂಗ್‌ವುಡ್]], [[ನಾರ್ಥ್‌ಕೋಟ್]], [[ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್]], [[ಸೈಂಟ್.ಕಿಡ್ಲ]] ಮತ್ತು ಸಿಬಿಡಿ, ಇಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಮತ್ತು ಅಂಟುಕಾಗದ ಕಲೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ನಗರದಿಂದಾಚೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಂತೆ, ಬಹುತೇಕ ಉಪನಗರದ ರೈಲು ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಗೀಚುಬರಹ ಟ್ಯಾಗುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸಿ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯನ್ನು ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ೨೦೦೮ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಸ್]](ಗಾಜಿನ ಬದಲಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ)ಪರದೆಯನ್ನು [[ಬ್ಯಾಂಕ್ಸಿ]] ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಕಲಾ ತುಣುಕು ಹಾಳಾಗುವುದರಿಂದ ತಡೆಯಲು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ೨೦೦೩ ರಿಂದ ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಬೀದಿ ಕಲಾವಿದರ ಮನ್ನಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇದರ ಮೇಲೆ ಬೇರೆ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಸದಂತೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇದರ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=The painter painted: Melbourne loses its treasured Banksy |url=http://www.watoday.com.au/national/the-painter-painted-melbourne-loses-its-treasured-banksy-20081213-6xzy.html |accessdate=30 June 2009}}</ref> === ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ === ಇದೊಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸ್ವತ್ತಿನ ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಖಂಡನಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧವೆಂದು ವಿವರಿಸಿ, ೨೦೦೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಹೆಲೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್]] ಟ್ಯಾಗಿಂಗು ಮತ್ತು ಗೀಚುಬರಹ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯ ಇತರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದನು. ತರುವಾಯ ಹೊಸ ಶಾಸನ ೧೮ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣದ ತುಂತುರು ಕ್ಯಾನುಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿಷೇಧವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ, ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ದಂಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದು, NZ$೨೦೦ ರಿಂದ NZ$೨,೦೦೦ ವರೆಗೆ ದಂಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಅಥವಾ ಸಮೂಹ ಸೇವೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. [[ಅಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೮ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಧ್ಯ ವಯಸ್ಕ ಆಸ್ತಿಯ ಒಡೆಯ ಹರೆಯದ ಟ್ಯಾಗರುಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬನಿಗೆ ಚಾಕು ಹಾಕಿ ಕೊಂದು ಹಾಕಿ, ಆನಂತರ [[ನರಹತ್ಯೆ]]ಯ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣದ ತರುವಾಯ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್ ವಿಚಾರ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚಿತ ವಿಷಯವಾಯಿತು. === ಏಷ್ಯಾ === [[File:Taiwan 2009 HuaLien City Street Art in Poetic Form FRD 8395.jpg|thumb|right|130px|ತೈವಾನ್ ತೈವಾನ್‌ನ ಹ್ಯುವಾಲಿಯನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕವನ ರೂಪದ ಬೀದಿ ಕಲೆ]] ಚೀನಾದಲ್ಲಿ, ೧೯೨೦ಯಲ್ಲಿ [[ಮಾವೋ ಜೆಡಾಂಗ್‌]]ನಿಂದ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಶುರುವಾಯಿತು,ಸಾರ್ವನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಲು ಅವನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ. ಮಾವೋ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಗೀರು ಚಿತ್ರದ ತುಣುಕು ಹೊಂದಿರುವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ,ಇದು ೪೦೦೦ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಅವನ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಚೈನಾದ ಸಮಾಜವು ಟೀಕಿಸಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/picture_gallery/07/asia_pac_graffiti_artists_in_beijing/html/1.stm ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ | ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ: ಬೀಜಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಕಲಾವಿದರು, ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ]</ref> ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ [[ತ್ಸಾಂಗ್ ತ್ಸೊಯು ಚೋಯ್‌]]ನ [[ಲಿಪಿಶಾಸ್ಟ್ರ]] ಗೀರು ಚಿತ್ರವು ಹಲವಾರು ವರ್ಷ ''ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಕೌಲೂನ್'' ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.ತಾನು ಅ ಪ್ರದೇಶದ ಒಡೆಯ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡ. ಅವನ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಧೀಕೃತವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ [[ಸಿಂಗಾಪುರ್‌]]ನಲ್ಲಿ,ನಂತರ ಹಲವಾರು ದುಬಾರಿ ಕಾರುಗಳು ತುಂತುರು-ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿತ್ತು,ಪೋಲಿಸರು [[ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಕೂ]]ಲ್‍ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ [[ಮಿಶೆಲ್ ಪಿ.ಪೇ]] ಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯದ ಆಪಾದನೆ ಹೊರಿಸಿದರು. ಕಾರ್‌ನ್ನು ವಿಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಗೆ ರಸ್ತೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಫೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡನು. ೧೯೬೬ ರ ಸಿಂಗಾಪುರ್ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ ಅಧಿನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ,ಮೂಲತಃ ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಗೀರು ಬರಹ ಹರಡುವುದನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಪಾಸು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆತನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಕಾರಾಗೃಹ, S$೩,೫೦೦ (US$೨,೨೩೩) ದಂಡ ಹಾಗೂ ಚಡಿಯೇಟು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿತು. ೦}ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಹಾಗೂ ಅಮೇರಿಕಾದ ಜನತೆಗೆ ಸಿಂಗಾಪುರದ ರಾಯಭಾರಿ ಕಛೇರಿಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಮಹಾಪೂರಗೈಯಿರೆಂದು ಕರೆ ನೀಡುವ ಅನೇಕ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಪ್-ಎಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿತು. ಸಿಂಗಾಪುರ ಸರ್ಕಾರ [[ಕ್ಷಮೆ]]ಗೆ ಅನೇಕ ಕರೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೂ,೧೯೯೪ರ ಮೇ ೫ ರಂದು ಫೇ ಗೆ ಚಡಿಯೇಟು ನೀಡಲಾಯಿತು. ೧/}ಫೇ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆರು ಚಡಿಯೇಟು ಹೊಡೆತದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು, ಆದರೆ ಆನಂತರದ [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]][[ಒಂಗ್ ಟೆಂಗ್ ಚಿಯಾಂಗ್]] ಆತನ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಚಡಿಯೇಟು ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿದನು.<ref>{{cite news|title=Singapore Swings; Michael Fay's Torture's Over; Watch for the Docudrama |publisher=New York Times |date=05-08-94 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE1DA1539F93BA35756C0A962958260 | first=Philip | last=Shenon | accessdate=2010-04-02}}</ref> ==ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು== * ''[[80 ಬ್ಲಾಕ್ಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಟಿಫ್ಯಾಂಟಿಸ್]]'' (೧೯೭೯),ಅಪರೂಪ ಮಿನುಗು ನೋಟದ ಮೂಲಕ ೭೦ನಂತರದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸೌತ್ ಬ್ರೊಂಕ್ಸ್ ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್‌ನ ಅಪಕೀರ್ತಿಯ ಕೊನೆ. ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೌತ್ ಬ್ರೊಂಕ್ಸ್‌ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ಯೂರ್ಟೋ ರಿಕಾನ್‌ನ ಹಲವಾರು ದಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಸುಧಾರಣೆಗೊಂಡ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು, ಪ್ರಸ್ತುತ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು, ಪೋಲಿಸರು, ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ತಲುಪಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಸಮುದಾಯದ ಮುಖಂಡರು. *''[[ಸ್ಟೇಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಎಲವೇಟೇಡ್]]'' (೧೯೮೦), ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮಿಂಗುಸ್‌ರವರ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ನೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗದ ಮೊದಲನೇಯ ಗೀರುಚಿತ್ರದ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. *''[[ವೈಲ್ಡ್ ಸ್ಟೈಲ್]]'' (೧೯೮೩), ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಗೆಗಿನ ನಾಟಕ *''[[ಸ್ಟೈಲ್ ವಾರ್ಸ್]]'' (೧೯೮೩), ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಮೊದಲನೇಯ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. *''[[ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ಲೈಫ್]]'' (೨೦೦೪) ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದ ಮಿಷನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ನಾಟಕದ ಚಿತ್ರಣ,ನಿವೃತ್ತ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಬರಹಗಾರನಿಂದ ನಟನೆ/ಸಹ-ಬರಹ. *''[[ಪೀಸ್ ಬೈ ಪೀಸ್]]'' (೨೦೦೫), ೧೯೮೦ ಮೊದಲಿನಿಂದ ಇತ್ತಿಚೀನ ವರೆಗಿನ ಸ್ಯಾನ್‌ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸದ ವಿಶೇಷ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. *''[[ಇನ್‌ಫೇಮಿ]]'' (೨೦೦೫),ಆರು ಜನ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಬಫರ್‌ಗಳ ಅನುಭವದ ಹೇಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ *''[[NEXT: A Primer on Urban Painting]]'' (೨೦೦೫), ಜಾಗತಿಕ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. *''[[ರಾಶ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]'' (೨೦೦೫), ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಕಲಾಕೃತಿ ಬೀದಿ ಕಲೆ ಯ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. *''[[ಬಾಂಬ್ ದ ಸಿಸ್ಟಮ್]]'' (೨೦೦೨),ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಆಧುನಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗೀರು ಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡದ ಬಗ್ಗೆ ನಾಟಕ *''[[ಬಾಂಬ್ ಐಟಿ]]'' (೨೦೦೭), ಐದು ದೇಶಗಳ ಗೀರು ಬರಹ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ * ಜಿಸೋಯ್ (೨೦೦೭), ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್(ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) ಗೀರು ಬರಹಗಾರನ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನೋಟ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗೀರು ಬರಹದ ಹೋರಾಟ ಉದಾಹರಣೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ *''[[Roadsworth: Crossing the Line]]'' (೨೦೦೯) ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಕಲಾವಿದ ಪೀಟರ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Div col|cols=2}} * [[ಗೀಚುಬರಹ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು]] * [[ಗೀಚುಬರಹ ಪರಿಭಾಷೆ]] * [[ಕಿಲ್ರೊಯ್ ಇಲ್ಲಿದ್ದ]] * [[ಕೋಟ್ವಿಕಾ]] * [[ಚಿಮ್ಮಿದ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರ]] * [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು]] * [[ಗೋಡೆ ಬರಹ]] * [[ಟರ್ಕ್ 182]] * [[ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ]] * [[ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಮಾಲಿನ್ಯ]] * [[ಯಾರ್ನ್ ಬಾಂಬಿಂಗ್]] {{Div col end}} == ಆಕರಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Graffiti}} * [http://www.graffiti.org/ ಆರ್ಟ್ ಕ್ರೈಮ್ ], ಸಮಕಾಲೀನ ಗೀಚುಬರಹ-ಸಂಬಂಧಿ ಮುಂಚೂಣಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ * [http://graffiti.keusta.net/ ಗೀಚು ಬರಹ ಕಲೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023230632/http://graffiti.keusta.net/ |date=2020-10-23 }} * [http://www.at149st.com/ 149st ರೈಟರ್ಸ್ ಬೆಂಚ್: ಒಲ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಗ್ರಾಫಿಟಿ] * [http://www.ekosystem.org ಎಕೊಸಿಸ್ಟಮ್] * [http://www.splendidarabia.com/location/riyadh/graffiti/ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಪುರಾತನ ಗೀಚು ಬರಹ] * [https://web.archive.org/web/20121210022245/http://www.time.com/time/archive/collections/0,21428,c_graffiti,00.shtml ಎ ಟೈಮ್ ಆರ್ಚೀವ್ಸ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಗ್ರಾಫಿಟೀಸ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಶನ್] * [http://www.street-archive.com/ ಬೀದಿ-ದಾಖಲೆ] —ಬೀದಿ ಆಧಾರ * [http://www.puregraffiti.com/ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೈಡ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಗ್ಯಾಲರಿ ] — ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. * [http://www.canned-goods.co.uk ಕ್ಯಾನಲ್ ಗಾಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309175252/http://www.canned-goods.co.uk/ |date=2021-03-09 }} — ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ಗೀಚು ಬರಹ ಕಲಾಕಾರರ ಸಂದರ್ಶನ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ] * * [http://www.graffiti.clan.su/ ಬೆಲಾರುಸಿಯನ್ ಗೀಚು ಬರಹ] * [http://www.bigartmob.com/ ಬಿಗ್ ಆರ್ಟ್ ಮಾಬ್] — ಬಳಕೆದಾರರು- ಗೀಚುಬರಹ ಚಿತ್ರಪತ್ರಿಕೆಯ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ ತುಂಬಾ ಬೀದಿ ಬರಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. * [http://www.world-graffiti.com ವರ್ಲ್ಡ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304125321/https://world-graffiti.com/ |date=2021-03-04 }} — ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದಿಂದ ಗೀಚುಬರಹದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಹಿತ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ * [http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/fashion.htmlThe ಫೇಲ್ಸ್ ಲೈಬ್ರೆರಿ ಆಫ್ ಎನ್‌ವೈಯು ಗೈಡ್ ಟು ದ ಫ್ಯಾಷನ್ ಮೊಡಾ ಆರ್ಚೀವ್ ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — ಡೇಜ್,ಕೈತ್ ಹಾರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಂಕ್ ಒಳಗೊಂಡ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪು * [http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/wong.html ಫೇಲ್ಸ್ ಲೈಬ್ರೆರಿ ಆಫ್ ಎನ್‌ವೈಯು ಗೈಡ್ ಟು ದ ಮಾರ್ಟೀನ್ ವಾಂಗ್ ಪೇಪರ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120200839/http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/wong.html |date=2009-11-20 }}- ಇದು ಸ್ಕೆಚ್‌ಬುಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯ ಶೈಲಿಯ ಎಫಿಮೆರಾವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. * [http://homepage.mac.com/studioarchives/artarchives/orion_giret/orion_giret.html "ಓರಿಯನ್ ಗಿರೆಟ್, ಡಿಫೇನ್ಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಆರ್ಟ್"]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲೆಯನ್ನು ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದು, [[ಪರ್ಪಲ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್]]. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಲೆಯ ಶೈಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಗೋಡೆಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಅನಧಿಕೃತ ರುಜುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕೌಶಲ]] [[ವರ್ಗ:ಬರವಣಿಗೆ]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಾಲಿಯಿಂದ ಎರವಲು]] [[ವರ್ಗ:ಬೀದಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] 2f0ui43ghj5n0g4lykik0rjn24ckc1x 0 23772 1427768 1427332 2026-09-08T16:52:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427768 wikitext text/x-wiki '''ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌''' ಅಥವಾ '''ಗ್ರೀನ್‌ IT''' ಎಂಬುದು, ಪರಿಸರೀಯವಾಗಿ ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಗೆ ಅಥವಾ ITಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ''ಹಾರ್ನೆಸಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ IT: ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸಸ್‌'' ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್‌ ಮುರುಗೇಶನ್‌ ಎಂಬಾತ ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ: "ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರವು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳು, ಸರ್ವರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಪ-ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾದ ದರ್ಶಕ ಘಟಕಗಳು, ಮುದ್ರಕಗಳು, ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನಗಳು, ಮತ್ತು ಜಾಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ಸಂವಹನೆಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡುವಿಕೆ, ತಯಾರಿಸುವಿಕೆ, ಬಳಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಯುಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಕನಿಷ್ಠತಮವಾದ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರದಂತೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಪರಿಪಾಠವಾಗಿದೆ."<ref name="San Murugesan 2008, pp 24-33">ಸ್ಯಾನ್‌ ಮುರುಗೇಶನ್‌, “ಹಾರ್ನೆಸಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ IT: ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸಸ್‌,” IEEE ''IT ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌'', ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರುವರಿ 2008, ಪುಟಗಳು 24-33.</ref> ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ನ ಗುರಿಗಳು [[ಹಸಿರು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ; ಅಂದರೆ ಅಪಾಯಕರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು, ಉತ್ಪನ್ನದ ಬಾಳಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಶಕ್ತಿ-ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯದ [[ಪುನರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿಸುವಿಕೆ]] ಅಥವಾ [[ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯತೆ]]ಯನ್ನು ಉತ್ತೇಝಿಸುವುದು ಈ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ-ಕಾರ್ಯಪಟುಗಳಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಗಣನಾ ಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದು ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಳಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. == ಮೂಲಗಳು == 1992ರಲ್ಲಿ, [[U.S. ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು [[ಎನರ್ಜಿ ಸ್ಟಾರ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ದರ್ಶಕ ಘಟಕಗಳು, ಹವಾಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಸಾಧನಗಳು, ಹಾಗೂ ಇತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ-ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಹಾಗೂ ಗುರುತಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಬಳಕೆದಾರ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನದ ವಲಯದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಲೀಪ್‌ ಮೋಡ್‌‌‌]]ನ ಅಳವಡಿಕೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. "ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಎನರ್ಜಿ ಸ್ಟಾರ್‌ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; 1992ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು USENET ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite newsgroup |title=leaving it on? |newsgroup=comp.misc |accessdate=2007-11-11 |date=1992-11-20 |url=http://groups.google.com/group/comp.misc/browse_thread/thread/5c4db94663b5808a/f99158e3743127f9?lnk=st&rnum=66&hl=en#f99158e3743127f9}}</ref> TCO ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಎಂಬ ಸ್ವೀಡಿಷ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಏಕಕಾಲೀನವಾಗಿ [[TCO ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ]] ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. [[CRT]]-ಆಧರಿತ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ಪ್ರದರ್ಶಿಕೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕಾಂತೀಯ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳು ಬರುವಂತೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಇದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿತ್ತು; ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆ, [[ದಕ್ಷತಾಶಾಸ್ತ್ರ]] ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿನ ಅಪಾಯಕರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ನಂತರ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite article | title=TCO takes the initiative in comparative product testing |accessdate=2008-05-03 |date=2008-05-03 |url=http://www.boivie.se/index.php?page=2&lang=eng}}</ref> == ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು == [[ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಕೋ-ಆಪರೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌]] (OECD) ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು "ಹಸಿರು ICTಗಳ" ಕುರಿತಾದ, ಅಂದರೆ, ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಸಂವಹನೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕುರಿತಾದ 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮದ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನದ ಏರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರೀಯ ಅವನತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ವಾಸ್ತವಿಕ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಬದಲಿಗೆ, ಸ್ವತಃ ಹಸಿರುಗೊಳಿಸುವ ICTಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಕಡೆಗೆ ಸದರಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಒಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಇದರ ವರದಿಯು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ವ್ಯವಹಾರ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಕಡೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಒಲವನ್ನು ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ 20%ನಷ್ಟು ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಅಳೆಯಬಹುದಾದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>ಸಂಪೂರ್ಣ ವರದಿ: {{Cite web|url=http://oecd.org/dataoecd/47/12/42825130.pdf|author=OECD Working Party on the Information Economy|title=Towards Green ICT strategies: Assessing Policies and Programmes on ICTs and the Environment|access-date=2010-06-24|archive-date=2012-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317103746/http://www.oecd.org/dataoecd/47/12/42825130.pdf|url-status=dead}} ಸಾರಾಂಶ: {{Cite web|url=http://oecd.org/dataoecd/46/18/43044065.pdf|title=Executive summary of OECD report|author=OECD Working Party on the Information Economy|access-date=2010-06-24|archive-date=2012-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317102750/http://www.oecd.org/dataoecd/46/18/43044065.pdf|url-status=dead}}</ref> [[File:Energy Star logo.svg|right|100px]] === ಸರ್ಕಾರ === ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಮಾನದಂಡಗಳು ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನೇಕ ಸರ್ಕಾರೀ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡುಬಂದಿವೆ. ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ನೀಡುವಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ಉಪಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲು [[ಎನರ್ಜಿ ಸ್ಟಾರ್‌]] ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=EPA Announces New Computer Efficiency Requirements |date=2006-10-23 |url=http://yosemite.epa.gov/opa/admpress.nsf/a8f952395381d3968525701c005e65b5/113b0c0647fee41585257210006474f1!OpenDocument |last=Jones |first=Ernesta |publisher=U.S. EPA |accessdate=2007-09-18}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pcmag.com/article2/0,1759,2097558,00.asp |title=How Important Will New Energy Star Be for PC Makers? |last=Gardiner |first=Bryan |date=2007-02-22 |publisher=PC Magazine |accessdate=2007-09-18 |archive-date=2008-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080625103540/http://www.pcmag.com/article2/0,1759,2097558,00.asp |url-status=dead }}</ref> ಉಪಕರಣವೊಂದರ ಅಗತ್ಯವು ಇನ್ನೆಂದೂ ಕಂಡುಬರದಿದ್ದಾಗ ಅದನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅದರ ತಯಾರಕನ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಯುತ್ನಗಳು ಹೊರಿಸುತ್ತವೆ; ಇದನ್ನು [[ತಯಾರಕನ ವಿಸ್ತರಿತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ]] ಮಾದರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪಾಯಕರ ವಸ್ತುಗಳ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ 2002/95/EC ಎಂಬ ([[ಅಪಾಯಕರ ವಸ್ತುಗಳ ನಿರ್ಬಂಧದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂಚನೆ]]), ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣದ ಮೇಲಿನ 2002/96/EC ([[ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂಚನೆ]]) ಎಂಬ [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂಚನೆಗಳ ಅನುಸಾರ, 2006ರ ಜುಲೈ 1ರಿಂದ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಾಲಿಬ್ರೋಮಿನೇಟೆಡ್‌ ಬೈಫೀನೈಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಿಬ್ರೋಮಿನೇಟೆಡ್‌ ಡೈಫೀನೈಲ್‌ ಈಥರ್‌‌ಗಳಂಥ]] [[ಭಾರದ ಲೋಹಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಜ್ವಾಲೆಯ ವಿಲಂಬಕ]]ಗಳ ಬದಲಿ ಬಳಕೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಹಳೆಯ ಉಪಕರಣದ ಕಲೆ ಹಾಕುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಯಾರಕರ ಮೇಲೆ ಸದರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂಚನೆಗಳು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಇರಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2003:037:0024:0038:EN:PDF |title= DIRECTIVE 2002/96/EC OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL |date=2003-01-27 |publisher=Official Journal of the European Union |accessdate=2009-10-21 }}</ref> ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಬಳಕೆದಾರ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸದ್ಯಕ್ಕೆ 26 US ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸಂಸ್ಥಾನ-ವ್ಯಾಪಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.e-takeback.org/docs%20open/Toolkit_Legislators/state%20legislation/state_leg_main.htm |title=State Legislation on E-Waste |date=2008-03-20 |publisher=Electronics Take Back Coalition |accessdate=2008-03-08 |archive-date=2009-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090306222713/http://www.e-takeback.org/docs%20open/Toolkit_Legislators/state%20legislation/state_leg_main.htm |url-status=dead }}</ref> ಸದರಿ ಶಾಸನಗಳು, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗೊಂಡ ಪ್ರತಿ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು "ಮುಂಗಡ ಪುನರ್ವಶದ ಶುಲ್ಕ"ವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಒಬ್ಬನ ಬಳಕೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಉಪಕರಣವನ್ನು ವಾಪಸು ಮಾಡುವಂತೆ ತಯಾರಕರು ಕೇಳುವುದನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿಸಿವೆ. === ಉದ್ಯಮ === * [[ಹವಾಮಾನ ಉಳಿಸುವವರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ‌]] (ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಸೇವರ್ಸ್‌‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್-CSCI) ಎಂಬುದು ಸಕ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ PCಗಳ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಶಕ್ತಿ‌ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.<ref name="CSCI_pressrel_launch">{{Cite press release |url=http://www.climatesaverscomputing.org/program/press.html |title=Intel and Google Join with Dell, EDS, EPA, HP, IBM, Lenovo, Microsoft, PG&E, World Wildlife Fund and Others to Launch Climate Savers Computing Initiative |publisher=Business Wire |date=2007-06-12 |accessdate=2007-12-11 |archive-date=2008-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080214140754/http://www.climatesaverscomputing.org/program/press.html |url-status=dead }}</ref> ತನ್ನ ಸದಸ್ಯ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದ ಬರುವ ಹಸಿರು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಒಂದು ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು, ಹಾಗೂ PC ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು CSCI ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 2007-06-12ರಂದು ಇದು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. 1999ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ವಿಶ್ವ ವನ್ಯಜೀವಿ ನಿಧಿ]]ಯ ಹವಾಮಾನ ಉಳಿಸುವವರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಿಂದ ಇದರ ಹೆಸರು ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.climatesaverscomputing.org/program/index.html |title=What exactly is the Climate Savers Computing Initiative? |publisher=Climate Savers Computing Initiative |year=2007 |accessdate=2007-12-11 |archive-date=2007-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071215151042/http://www.climatesaverscomputing.org/program/index.html |url-status=dead }}</ref> WWF ಕೂಡಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಮಾಡುವಿಕೆಯ ಉಪಕ್ರಮದ ಒಂದು ಸದಸ್ಯನಾಗಿದೆ.<ref name="CSCI_pressrel_launch" /> * "ಹಸಿರು" ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯ ಯಂತ್ರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಲೆಂದು, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ನಿರ್ಧಾರಣೆಯ ಸಾಧನವನ್ನು (ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಟೂಲ್‌-EPEAT) ಹಸಿರು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಪರಿಷತ್ತು (ಗ್ರೀನ್‌ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌) ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪನ್ನವೊಂದರ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವ ಹಾಗೂ ಸಮರ್ಥನೀಯತೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ 28 ಮಾನದಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಈ ಪರಿಷತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 2007-01-24ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾರ್ಜ್‌ W. ಬುಷ್‌]] ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಆದೇಶ 13423ವನ್ನು ಜಾರಿಮಾಡಿದ್ದು, ಇದರ ಅನುಸಾರ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ಯಂತ್ರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವಾಗ EPEATಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite press release |url=http://www.epeat.net/Docs/Bush%20Requires%20EPEAT%20(1-24-07).pdf |title=President Bush Requires Federal Agencies to Buy EPEAT Registered Green Electronic Products |publisher=Green Electronics Council |date=2007-01-24 |accessdate=2007-09-20 |format=PDF |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010153156/http://www.epeat.net/Docs/Bush%20Requires%20EPEAT%20(1-24-07).pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite press release |url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2007/01/20070124-2.html |title=Executive Order: Strengthening Federal Environmental, Energy, and Transportation Management |publisher=The White House: Office of the Press Secretary |date=2007-01-24 |accessdate=2007-09-20}}</ref> * [[ದಿ ಗ್ರೀನ್‌ ಗ್ರಿಡ್‌]] ಎಂಬುದು ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ವ್ಯವಹಾರದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಗತಿಯೆಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ 2007ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆ ಕಂಪನಿಗಳೆಂದರೆ: [[AMD]], [[APC]], [[ಡೆಲ್‌]], [[HP]], [[IBM]], [[ಇಂಟೆಲ್‌]], [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌]], [[ರ್ಯಾಕಬಲ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌]], [[ಸ್ಪ್ರೇಕೂಲ್‌]], [[ಸನ್‌ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[VMವೇರ್‌‌]]. ಆಂತ್ಯಿಕ ಬಳಕೆದಾರರು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರೀ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ದಿ ಗ್ರೀನ್‌ ಗ್ರಿಡ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು ಇದುವರೆಗೂ ನೂರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವೆಲ್ಲವೂ ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರದ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿವೆ. * ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವದ ([[ದೊಡ್ಡವೈಫಲ್ಯಗಳು]]/[[ವ್ಯಾಟ್‌‌]]) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಗ್ರೀನ್‌500]] ಪಟ್ಟಿಯು ಸೂಪರ್‌‌ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ತನ್ಮೂಲಕ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಇದು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ. * [[ಗ್ರೀನ್‌ ಕಮ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌]] ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಸಂವಹನೆಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ (ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ-ICT) ಶಕ್ತಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅದು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಪ್‌‌‌]]ನ 33ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸವಾಲುಗಾರರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿ ಗ್ರೀನ್‌ ಕಮ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌ ಸಂಘಟನೆಯು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು; ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಪ್‌ ದೋಣಿ ಎಂಬ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಪರಮಾವಧಿಯ ಶಕ್ತಿಯಂತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಉತ್ತೇಜಕ ದೃಷ್ಟಿಯ ನೆರವಿನಿಂದ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯ ಸಂಶೋಧಕರು, ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಪ್‌‌‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. == ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ಗೆ ಇರುವ ಪ್ರವೇಶ ಮಾರ್ಗಗಳು == ''ಹಾರ್ನೆಸಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ IT: ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸಸ್‌'' ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್‌ ಮುರುಗೇಶನ್‌ ಎಂಬಾತ ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ: "ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರವು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳು, ಸರ್ವರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಪ-ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾದ ದರ್ಶಕ ಘಟಕಗಳು, ಮುದ್ರಕಗಳು, ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನಗಳು, ಮತ್ತು ಜಾಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ಸಂವಹನೆಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡುವಿಕೆ, ತಯಾರಿಸುವಿಕೆ, ಬಳಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಯುಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಕನಿಷ್ಠತಮವಾದ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರದಂತೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಪರಿಪಾಠವಾಗಿದೆ."<ref name="San Murugesan 2008, pp 24-33" /> ತಾನು ನಂಬಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸುವ ಮುರುಗೇಶನ್‌, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯ ಪರಿಸರೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಇವುಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅವಲೋಕಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:<ref name="San Murugesan 2008, pp 24-33" /> ಹಸಿರು ಬಳಕೆ, ಹಸಿರು ವಿಲೇವಾರಿ, ಹಸಿರು ವಿನ್ಯಾಸ, ಹಾಗೂ ಹಸಿರು ತಯಾರಿಸುವಿಕೆ. ಜನರು, ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಾಂಶದ ಒಂದು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಿದ ಮಿಶ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಆಧುನಿಕ [[IT]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿವೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒಂದು ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ ಉಪಕ್ರಮವು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆಂತ್ಯಿಕ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂತೃಪ್ತಿ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮರು-ರಚಿಸುವಿಕೆ, ನಿಯಂತ್ರಕ ಅನುಸರಣೆ, ಹಾಗೂ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲ (ರಿಟರ್ನ್‌ ಆನ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌-ROI)<ref>{{Cite web |url=http://www.interxion.com/Latest-Press-Releases/video/2010/the-future-of-pue-and-energy-efficiency/ |title=“ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಆಫ್‌ PUE ಅಂಡ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಎಫಿಷಿಯೆನ್ಸಿ” |access-date=2010-06-24 |archive-date=2010-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100624053706/http://www.interxion.com/Latest-Press-Releases/video/2010/the-future-of-pue-and-energy-efficiency/ |url-status=dead }}</ref> ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸಲು ಒಂದು ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಸಹ ಅಗತ್ಯವಿರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತದ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣನಾರ್ಹ ಹಣಕಾಸಿನ ಪ್ರೇರಣೆಗಳ ಅಗತ್ಯವೂ ಇದೆ; "ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಧನಗಳ ಪೈಕಿ ಸರಳ, ಸಾದಾ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವು ಈಗಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ."<ref>{{cite web |url =http://www.deloitte.co.uk/TMTPredictions/technology/Green-and-lean-it-data-centre-efficiency.cfm |title =The common sense of lean and green IT |work =Deloitte Technology Predictions |access-date =2010-06-24 |archive-date =2010-07-06 |archive-url =https://web.archive.org/web/20100706131340/http://www.deloitte.co.uk/TMTPredictions/technology/Green-and-lean-it-data-centre-efficiency.cfm |url-status =dead }}</ref> ===ಉತ್ಪನ್ನದ ಬಾಳಿಕೆ=== [[ಗಾರ್ಟ್‌ನರ್‌‌]] ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, PCಯೊಂದರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಪೈಕಿ, PC ತಯಾರಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 70%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>ಇನ್ಫೋವರ್ಲ್ಡ್‌‌ ಜುಲೈ 06, 2009; http://www.infoworld‌.com/d/green-it/used-pc-strategy-passes-toxic-buck-300?_kip_ipx=1053322433-1267784052&amp;_pxn=0</ref>. ಆದ್ದರಿಂದ, ಉಪಕರಣದ ಬಾಳಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಲಂಬಿಸುವುದು ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ಗೆ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ನೀಡಲ್ಪಡುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. "ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳಿಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಉತ್ಪನ್ನ ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನೋಡಬೇಕಿರುವುದು ಅಗತ್ಯ" ಎಂದು ಗಾರ್ಟ್‌ನರ್‌ನಿಂದ ಮಾಡ‌ಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವರದಿಯು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ. <ref>ಸೈಮನ್‌ ಮಿಂಗೇ, ಗಾರ್ಟ್‌ನರ್‌‌: 10 ಕೀ ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಎ 'ಗ್ರೀನ್‌ IT' ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿ; www.onsitelasermedic.com/pdf/10_key_elements_greenIT.pdf.</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲು ಅಥವಾ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ಒಂದು ಹೊಸ [[RAM]] ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಒಂದು ಹೊಸ PCಯ ತಯಾರಿಸುವಿಕೆಯು ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ತಾದ [[ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು]] ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ; ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲು ಬಳಕೆದಾರನು ಒಂದು ಹೊಸ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸದರಿ RAM ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ನ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.{{Citation needed|date=April 2010}} === ದಶಕ ಲೆಕ್ಕಪದ್ಧತಿಯ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವ === ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ದಶಕ ಲೆಕ್ಕಪದ್ಧತಿಗಳ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವು ಒಂದು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವದ ಅನೇಕ ರಾಜಿ-ವಿನಿಮಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅತೀವವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಯಂತ್ರಾಂಶದ ವೆಚ್ಚವು ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳ ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರೀಯ ಪ್ರಭಾವವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಮನಸೆಳೆದಿದೆ. [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಓರ್ವ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ವಿಸ್ನರ್‌-ಗ್ರಾಸ್‌ ಎಂಬಾತ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸರಾಸರಿ ಗೂಗಲ್‌ ಶೋಧವು 7 ಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ್ನು (CO₂) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.foxnews.com/story/0,2933,479127,00.html | title = Research reveals environmental impact of Google searches. | accessdate=2009-01-15}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶದ ಕುರಿತು ಗೂಗಲ್‌ ಆಕ್ಷೇಪವೆತ್ತಿದ್ದು, ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗೂಗಲ್‌ ಶೋಧವು ಕೇವಲ 0.2 ಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು CO₂ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದು ಸಮರ್ಥಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://googleblog.blogspot.com/2009/01/powering-google-search.html | title=Powering a Google search | accessdate=2009-10-01 | work=Official Google Blog | publisher=Google }}</ref> === ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆ === ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯು ಕಡಿಮೆ ದುಬಾರಿಯಿರುವ ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲೂ ಸಹ ದಶಕ ಲೆಕ್ಕಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. MIT, ಕಾರ್ನೆಗಿ ಮೆಲನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಾಗೂ ಅಕಮಾಯ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಸಂಶೋಧಕರು, ಅತ್ಯಂತ ಅಗ್ಗದ ಶಕ್ತಿವೆಚ್ಚಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಚಾರದ ಯಶಸ್ವೀ ಮಾರ್ಗನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಶಕ್ತಿ ಹಂಚಿಕೆಯ ದಶಕ ಲೆಕ್ಕಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ, ಅವುಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ದಶಕ ಲೆಕ್ಕಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತಂದಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಶಕ್ತಿ ವೆಚ್ಚಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು 40 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದವರೆಗೆ ಉಳಿತಾಯಗಳಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಮುನ್ನಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಈ ವಿಧಾನವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಗೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಇದು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಸರೀಯವಾಗಿ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಪಟುವಾಗಿರುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಲು ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬಿಸಿಯಾದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಸಂಚಾರದ ಮಾರ್ಗ-ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲೂ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳು ಕೆಲಸ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |last= Reardon |first= Marguerite |title= Energy-aware Internet routing coming soon |url= http://news.cnet.com/8301-11128_3-10312408-54.html |date= August 18, 2009 |accessdate= August 19, 2009 |archive-date= ಜೂನ್ 17, 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110617075237/http://news.cnet.com/8301-11128_3-10312408-54.html |url-status= dead }}</ref> === ವಾಸ್ತವಾಭಾಸವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಿಕೆ === {{No footnotes|section|date=August 2008}} ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ವಾಸ್ತವಾಭಾಸವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಿಕೆ ಎಂಬುದು, ಭೌತಿಕ ಯಂತ್ರಾಂಶದ ಒಂದು ಜೋಡಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಂಥ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಪೃಥಕ್ಕರಣಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. 1960ರ ದಶಕದ IBM [[ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಂ]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತಾದರೂ, [[x86]]ಗೆ-ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇವಲ 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ವಾಸ್ತವಾಭಾಸವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಿಕೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ, ಓರ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಾಹಕನು ಒಂದು ಏಕ, ಶಕ್ತಿಯುತ ಯಂತ್ರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ವಾಸ್ತವಾಭಾಸದ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಭೌತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂಲ ಯಂತ್ರಾಂಶದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಹಾಕಲ್ಪಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಹಾಗೂ ತಂಪಾಗಿಸುವಿಕೆಯ ಬಳಕೆಯು ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವಾಭಾಸದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಗೆ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಹಲವಾರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತ-ಮೂಲದ ಯೋಜನೆಗಳು ಈಗ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. [[ಇಂಟೆಲ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]] ಮತ್ತು [[AMD]] ಕಂಪನಿಗಳು ವಾಸ್ತವಾಭಾಸವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು CPU ಉತ್ಪನ್ನ ಶ್ರೇಣಿಗಳೊಳಗಿನ x86 [[ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌ ಸೆಟ್‌‌]]ಗೆ ಸ್ವಂತಸ್ವಾಮ್ಯದ [[ವಾಸ್ತವಾಭಾಸವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಿಕೆಯ ವರ್ಧನೆಗಳನ್ನೂ]] ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ. === ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಸರ್ವರ್‌ಗಳು === ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಸರ್ವರ್‌ಗಳು ಕೂಡಾ ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಯಂತ್ರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ, ಒಂದು ಟರ್ಮಿನಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಳಕೆದಾರರು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರಸ್ಥ ಸರ್ವರ್‌ನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲಾ ವಾಸ್ತವಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯೂ ಸರ್ವರ್ ಮೇಲೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದಾದರೂ, ಆಂತ್ಯಿಕ ಬಳಕೆದಾರನು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಮೇಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಕೇಂದ್ರದ ಶಕ್ತಿಯ 1/8 ಪ್ರಮಾಣದವರೆಗಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಥಿನ್‌ ಕ್ಲೈಂಟ್ಸ್‌‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಇವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ವೆಚ್ಚಗಳು ಹಾಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಸಿತವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=May 2010}} ವಾಸ್ತವಾಭಾಸದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಥಿನ್‌ ಕ್ಲೈಂಟ್ಸ್‌‌ ಜೊತೆಗಿನ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಸೇವೆಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳವು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಸರ್ವರ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಂಡೋಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಸೇವೆಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಲೈನಕ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಲೈನಕ್ಸ್‌ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ಸರ್ವರ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌]] (LTSP) ಇವು ಸೇರಿವೆ. === ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ === {{No footnotes|section|date=August 2008}} [[ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್‌ ಕಾನ್ಫಿಗರೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪವರ್‌ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌]] (ACPI) ಎಂಬುದು ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಉದ್ಯಮ ಮಾನದಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದು ತನ್ನ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಯಂತ್ರಾಂಶದ ವಿದ್ಯುತ್‌‌-ಉಳಿತಾಯದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಯ ನಿಶ್ಚಿತ ಅವಧಿಗಳ ನಂತರ, [[ದರ್ಶಕ ಘಟಕಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಹಾರ್ಡ್‌ ಡ್ರೈವ್‌‌‌]]ಗಳಂಥ ಘಟಕ ಭಾಗಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಇದು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬಹುತೇಕ ಘಟಕ ಭಾಗಗಳು ([[CPU]] ಮತ್ತು ಯಂತ್ರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ RAMನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಯಂತ್ರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದು [[ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿರಲು]] ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ACPI ಎಂಬುದು [[ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್‌ ಪವರ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇಂಟೆಲ್‌-ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಒಂದು ಮುಂಚಿನ ಮಾನದಂಡದ ತರುವಾಯ ಬಂದ ಒಂದು ಮಾನದಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ನ [[BIOS]] ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=May 2008}} ಕೆಲವೊಂದು ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು CPUಗೆ ಪೂರೈಕೆಯಾದ ವೋಲ್ಟೇಜುಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಸರಿಹೊಂದಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ; ಇದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾಖ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ [[ಅಂಡರ್‌ವೋಲ್ಟಿಂಗ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸದ ಹೊರೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಕೆಲವೊಂದು CPUಗಳು ಸಂಸ್ಕಾರಕವನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ವೋಲ್ಟ್‌ ಮಾಡಬಲ್ಲವು; ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇಂಟೆಲ್‌ ಸಂಸ್ಕಾರಕಗಳಲ್ಲಿ "[[ಸ್ಪೀಡ್‌ಸ್ಟೆಪ್‌]]" ಎಂದು ಕರೆದರೆ, "[[ಪವರ್‌ನೌ!]]"/"[[ಕೂಲ್‌'ಎನ್‌'ಕ್ವಯೆಟ್‌]]" ಎಂಬುದಾಗಿ AMD ಚಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, [[ಲಾಂಗ್‌ಹಲ್‌]] ಎಂಬುದಾಗಿ [[VIA]] CPUಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು [[ಲಾಂಗ್‌ರನ್‌]] ಎಂಬುದಾಗಿ [[ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮೆಟಾ]] ಸಂಸ್ಕಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಂಬಲ ==== ಪ್ರಭಾವಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌, ವಿಂಡೋಸ್‌ 95 ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಸೀಮಿತವಾದ [[PC ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ನಿರ್ವಹಣಾ]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms810046.aspx |title=Windows 95 Power Management}}</ref> ಪರ್ಯಾಯವಾದ (ಸಸ್ಪೆಂಡ್‌-ಟು-RAM) ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಸ್ಥಿತಿಯ ಒಂದು ದರ್ಶಕ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇವನ್ನು ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವಿಂಡೋಸ್‌ನ ಮುಂದುವರಿದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳು ACPI ಮಾನದಂಡಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವಿಕೆ (ಸಸ್ಪೆಂಡ್‌-ಟು-ಡಿಸ್ಕ್‌) ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಮಾಡಿದವು. ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಂಡೋಸ್‌ 2000 ಮೊದಲ NT ಆಧರಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೊಸ ಯಂತ್ರಾಂಶ ಡ್ರೈವರ್‌‌ ಮಾದರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುವುದನ್ನು ಇದು ಬಯಸಿತು. [[ಗ್ರೂಪ್‌ ಪಾಲಿಸಿ]] ಎಂಬ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಸಹ ವಿಂಡೋಸ್‌ 2000 ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಬಹುತೇಕ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರಸ್ಥವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಆ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದು ಏಕೆ ಹೀಗಾಯಿತೆಂದರೆ, ಪ್ರತಿ-ಬಳಕೆದಾರನ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ-ಯಂತ್ರದ ಬೈನರಿ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿ ಮೌಲ್ಯಗಳ<ref>{{cite web |url=http://www.liv.ac.uk/csd/greenit/powerdown |title=Windows power-saving options are, bizarrely, stored in HKEY_CURRENT_USER |access-date=2010-06-24 |archive-date=2010-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127034201/http://www.liv.ac.uk/csd/greenit/powerdown/ |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಸಂಪರ್ಕಿತ ಜೋಡಿಯ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಭರವಸೆಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಂತಾಯಿತು. ವಿಂಡೋಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಪಾಲಿಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದಿದ್ದ ಈ ವಿಧಾನವು, ವಿಂಡೋಸ್‌ XPಯಲ್ಲಿ ಪುನರವರ್ತಿತವಾಯಿತು. ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಕೈಗೊಂಡ ಈ ವಿನ್ಯಾಸದ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರಣಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದು ಅತೀವ ಟೀಕೆಗೆ<ref>{{cite web |url=http://www.treehugger.com/files/2006/11/how_windows_xp.php |title=How Windows XP Wasted $25 Billion of Energy |date=2006-11-21 |accessdate=2005-11-21 |archive-date=2006-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061127051214/http://www.treehugger.com/files/2006/11/how_windows_xp.php |url-status=dead }}</ref> ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ಟಾದಲ್ಲಿ <ref>{{cite web |url=http://download.microsoft.com/download/5/b/9/5b97017b-e28a-4bae-ba48-174cf47d23cd/CPA075_WH06.ppt |title=Windows Vista Power Management Changes}}</ref> ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು; ಗ್ರೂಪ್‌ ಪಾಲಿಸಿಯಿಂದ ಮೂಲಭೂತ ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸವು ನಡೆಯುವಂತೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡಲು ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಅದು ಮಾಡಿತು. ಒಂದು ಏಕ, ಪ್ರತಿ-ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗೆ ಈ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬೆಂಬಲವು ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದೆ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವಿಂಡೋಸ್‌ 7 ಆವೃತ್ತಿಯು ಈ ಪರಿಮಿತಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯಾದರೂ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾಲಮಾಪಕ, ಸಂಸ್ಕಾರಕ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ನಿರ್ವಹಣೆ<ref>{{cite web |url=http://www.microsoft.com/whdc/system/pnppwr/powermgmt/ProcPowerMgmtWin7.mspx |title=Windows 7 Processor Power Management}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.microsoft.com/whdc/system/pnppwr/powermgmt/TimerCoal.mspx |title=Windows 7 Timer Coalescing}}</ref>, ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಟ್ಟಿಯ ಉಜ್ಜ್ವಲತೆಯ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ವಿಂಡೋಸ್‌ 7 ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯು ಬಳಕೆದಾರನ ಅನುಭವದಲ್ಲಿದೆ. ಬಳಕೆದಾರರು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ, ಪೂರ್ವನಿಶ್ಚಿತ ಉನ್ನತ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲಾಗಿದೆ‌. ವಿಂಡೋಸ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿದ ತಂತ್ರಾಂಶ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿರುವ ಅನ್ಯಾರ್ಥ ಅಥವಾ ತೃತೀಯ [[PC ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ನಿರ್ವಹಣಾ]] ತಂತ್ರಾಂಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ವರೂಪದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು [[ಆಕ್ಟಿವ್‌ ಡೈರೆಕ್ಟ್ರಿ]] ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ-ಬಳಕೆದಾರ/ಪ್ರತಿ-ಯಂತ್ರ ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಬಹು ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಯೋಜನೆಗಳು, ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಯೋಜನೆಗಳು, ಜಡತ್ವ-ನಿರೋಧಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಔದ್ಯಮಿಕ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಬಳಕೆ ವರದಿಗಾರಿಕೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಿಜಾವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು, [[ಬರ್ಕ್‌ಲಿಯ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ವು ನಿಸ್ತಂತು ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಮಾಪಕಗಳೊಂದಿಗಿನ ಆಟೋ ಷಟ್‌ಡೌನ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ ಎಂಬ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉಪಕ್ರಮವೊಂದನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದೆ.<ref name="Green Soda">{{cite web |url=http://greensoda.cs.berkeley.edu/wiki/index.php/Desktop |title=Green Soda |access-date=2010-06-24 |archive-date=2010-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100701164453/http://greensoda.cs.berkeley.edu/wiki/index.php/Desktop |url-status=dead }}</ref> ==== ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪೂರೈಕೆ ==== ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಪೂರೈಕೆಗಳು]] (PSUಗಳು) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 70–75%ನಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಪಟುಗಳಾಗಿದ್ದು<ref>{{cite web |url=http://www.tomshardware.com/2005/02/28/strong_showing/page38.html |title=Strong Showing: High-Performance Power Supply Units |last=Schuhmann |first=Daniel |date=2005-02-28 |accessdate=2007-09-18 |publisher=Tom's Hardware |archive-date=2012-12-16 |archive-url=https://archive.is/20121216144500/http://www.tomshardware.com/2005/02/28/strong_showing/page38.html |url-status=dead }}</ref>, ಉಳಿದಿರುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಶಾಖವಾಗಿ ಚೆದುರಿಸುತ್ತವೆ. [[80 PLUS]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಉದ್ಯಮದ ಉಪಕ್ರಮವು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ 80%ನಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಪಟುವಾಗಿರುವ PSUಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುತ್ತದೆ; ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುವಂತೆ, ಅದೇ ಸ್ವರೂಪದ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹಳೆಯ, ಕಡಿಮೆ ಕಾರ್ಯಪಟು PSUಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಮಾದರಿಗಳು ನಿರುದ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬರುವ ಬದಲಿ ಬಳಕೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>[[80 PLUS]]</ref> 2007ರ ಜುಲೈ 20ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ಎನರ್ಜಿ ಸ್ಟಾರ್‌ 4.0-ಪ್ರಮಾಣಿತ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ PSUಗಳು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ 80%ನಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಪಟುವಾಗಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.energystar.gov/index.cfm?c=computers.pr_crit_computers |title=Computer Key Product Criteria |publisher=Energy Star |accessdate=2007-09-17 |date=2007-07-20}}</ref> ==== ಶೇಖರಣೆ ==== ಚಿಕ್ಕಗಾತ್ರದ ಸ್ವರೂಪ ಅಂಶದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ 2.5 ಇಂಚಿನ) [[ಹಾರ್ಡ್‌ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳು]], ಭೌತಿಕವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಅನೇಕವೇಳೆ ಪ್ರತಿ ಗಿಗಾಬೈಟ್‌ಗೆ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|title=IS the Silent PC Future 2.5-inches wide?|url=http://www.silentpcreview.com/article145-page1.html|accessdate=2008-08-02|author=Mike Chin|date=8 March 2004|archive-date=2008-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080720000101/http://www.silentpcreview.com/article145-page1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.silentpcreview.com/article29-page2.html|title=Recommended Hard Drives|accessdate=2008-08-02|author=Mike Chin|date=2002-09-18|archive-date=2008-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080905085853/http://www.silentpcreview.com/article29-page2.html|url-status=dead}}</ref> ಹಾರ್ಡ್‌ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ [[ಘನ-ಸ್ಥಿತಿಯ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳು]] ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಸ್ಮೃತಿ ಅಥವಾ [[DRAM]]ನಲ್ಲಿ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಶೇಖರಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೇ ಚಲಿಸುವ ಭಾಗಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಆಧರಿತ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಂದಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು.<ref>[http://techreport.com/articles.x/10334/13 ಸೂಪರ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌'ಸ್‌ 2.5" IDE ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ - ದಿ ಟೆಕ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ - ಪುಟ 13]</ref><ref>[http://www.tomshardware.com/reviews/conventional-hard-drive-obsoletism,1324-5.html ಪವರ್‌ ಕನ್ಸಂಪ್ಷನ್‌ - ಟಾಮ್‌'ಸ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌: ಕನ್ವೆನ್ಷನಲ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ ಆಬ್ಸಲೆಟಿಸಮ್‌? ][http://www.tomshardware.com/reviews/conventional-hard-drive-obsoletism,1324-5.html ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್‌'ಸ್‌ 32 GB ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ ಪ್ರವ್ಯೂಡ್‌]</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿದರ್ಶನದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಘನ-ಸ್ಥಿತಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನಗಳ ತಯಾರಕನಾದ [[ಫ್ಯೂಷನ್‌-ಅಯೋ]] ಕಂಪನಿಯು, [[ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌]] ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಇಂಗಾಲದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು 80%ನಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ರೈಡ್‌ 0ನಲ್ಲಿ ಬಹು ಹಾರ್ಡ್‌ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಲ್ಲ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಆಚೆಗಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೇಗಗಳನ್ನು ಅದು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.fusionio.com/PDFs/myspace%E2%80%8C-case-study.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-24 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305120211/http://www.fusionio.com/PDFs/myspace%E2%80%8C-case-study.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.forbes.com/feeds/businesswire/2009/10/13/businesswire130131961.html ]{{Dead link|date=May 2010}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಹಲವಾರು ಅತೀವ-ಹೊರೆಯ ಸರ್ವರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತಮ್ಮ ಹಲವಾರು ಸರ್ವರ್‌ಗಳನ್ನು ಕಾಯಮ್ಮಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌ಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಇಂಗಾಲ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಮತ್ತಷ್ಟು ತಗ್ಗಿದಂತಾಯಿತು. ಹಾರ್ಡ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ ಬೆಲೆಗಳು ಕುಸಿದಂತೆ, ಆನ್‌ಲೈನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಲಭ್ಯವಾಗಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶೇಖರಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಡೆಗೆ ಒಲವು ತೋರಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹದ ಹಾಗೂ ಉಳಿಸಿಟ್ಟ ದತ್ತಾಂಶವೂ ಸೇರಿದ್ದು, ಇವನ್ನು ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ಟೇಪ್‌ ಅಥವಾ ಇತರ ಆಫ್‌ಲೈನ್‌ ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳವು ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಶೇಖರಣೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಬೃಹತ್‌ ಶೇಖರಣಾ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಂದ ಆಗುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಒಂದು ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.<ref>[http://searchstorage.techtarget.com/news/article/0,289142,sid5_gci1255635,00.html?track=NL-52&amp;ad=592882&amp;asrc=EM_NLN_1637134&amp;uid=6241617 IBM ಚೀಫ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ ಟಾಕ್ಸ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ ಸ್ಟೋರೇಜ್‌], ಸರ್ಚ್‌ಸ್ಟೋರೇಜ್‌ - ಟೆಕ್‌ಟಾರ್ಗೆಟ್‌</ref> ==== ವಿಡಿಯೋ ಕಾರ್ಡ್‌ ==== ಒಂದು ವೇಗದ [[GPU]], ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌<ref>http://www.xbitlabs.com/articless/video/display/power‌‌-noise.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} X-ಬಿಟ್‌ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್‌: ಫಾಸ್ಟರ್‌, ಕ್ವಯೆಟರ್‌, ಲೋಯರ್‌: ಪವರ್‌ ಕನ್ಸಂಪ್ಷನ್‌ ಅಂಡ್ ನಾಯ್ಸ್‌ ಲೆವೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಂಟೆಂಪರರಿ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌</ref> ಒಂದರಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಬಳಕೆದಾರನಾಗಿರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಪಟು [[ಪ್ರದರ್ಶಿಕೆ]]ಯ ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: * ಯಾವುದೇ ವಿಡಿಯೋ ಕಾರ್ಡ್‌ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ - ಇದು ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟ ಟರ್ಮಿನಲ್‌, ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟ [[ಥಿನ್‌ ಕ್ಲೈಂಟ್‌]], ಅಥವಾ ಒಂದು ವೇಳೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಕೆಯು ಅಗತ್ಯವಾದಲ್ಲಿ [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಹಂಚಿಕೆ]] ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. * ಮದರ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ ವಿಡಿಯೋ ಫಲಿತದ ಬಳಕೆ - ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ 3D ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್‌‌. * ಸರಾಸರಿ ವ್ಯಾಟ್‌ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ [[ಪ್ರತಿ ವ್ಯಾಟ್‌ ಮೇಲಿನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ‌‌]]ಯ ಆಧರಿತ ಒಂದು GPU ಆಯ್ಕೆ. ==== ಪ್ರದರ್ಶನ ==== ಪ್ರದರ್ಶಿಕೆಗಾಗಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಒದಗಿಸಲು [[LCD ದರ್ಶಕ ಘಟಕಗಳು]] ಒಂದು [[ತಂಪು-ಕ್ಯಾಥೋಡ್‌ನ ಪ್ರತಿದೀಪಕ ಬಲ್ಬನ್ನು]] ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಹೊಸದಾದ ಪ್ರದರ್ಶಿಕೆಗಳು ಪ್ರತಿದೀಪಕ ಬಲ್ಬ್‌ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಬೆಳಕು-ಹೊರಸೂಸುವ ಡಯೋಡ್‌‌‌]]ಗಳ (ಲೈಟ್‌-ಎಮಿಟಿಂಗ್‌ ಡಯೋಡ್ಸ್‌-LEDಸ್‌) ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ; ಇವು ಪ್ರದರ್ಶಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://news.thomasnet.com/fullstory/464080 |title=Cree LED Backlight Solution Lowers Power Consumption of LCD Displays |date=2005-05-23 |accessdate=2007-09-17 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207075733/http://news.thomasnet.com/fullstory/464080 |url-status=dead }}</ref> === ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವಿಕೆ === ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯ ಉಪಕರಣದ ಮರುಬಳಕೆಯು ಸೀಸ, ಪಾದರಸ, ಮತ್ತು ಆರು ವೇಲೆನ್ಸಿಯುಳ್ಳ ಕ್ರೋಮಿಯಂನಂಥ ಅಪಾಯಕರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು [[ನೆಲಭರ್ತಿ]]ಗಳಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಇರಿಸಬಲ್ಲವು, ಮತ್ತು ಅನ್ಯಥಾ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾಗಿ ಬರುವ ಉಪಕರಣವನ್ನೂ ಸಹ ಇದು ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳು ಉಳಿದಂತಾಗುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಿಂತ ಆಚೆಗೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮರು-ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಈಡುಮಾಡಬಹುದು, ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ದತ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಲಾಭಗಳಿಕೆಯ-ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ<ref>{{Cite web |url=http://earth911.org/blog/2007/04/12/reuse-your-electronics-through-donation-to-schools-charities-and-nonprofit-organizations/ |title=ರೀಯೂಸ್‌ ಯುವರ್‌ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಥ್ರೂ ಡೊನೇಷನ್‌ » ಅರ್ಥ್‌ 911 |access-date=2010-06-24 |archive-date=2008-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503011722/http://earth911.org/blog/2007/04/12/reuse-your-electronics-through-donation-to-schools-charities-and-nonprofit-organizations/ |url-status=dead }}</ref> ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದಾನಮಾಡಲ್ಪಡುವ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅನೇಕ ದತ್ತಿಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯಂತ್ರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕನಿಷ್ಟ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite journal |journal=PC Magazine |volume=26 |issue=17 |date=2007-09-04 |title=15 Ways to Reinvent Your PC |last=Delaney |first=John |url=http://www.pcmag.com/article2/0,1895,2170255,00.asp |access-date=2010-06-24 |archive-date=2008-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080502215811/http://www.pcmag.com/article2/0,1895,2170255,00.asp |url-status=dead }}</ref> ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ, ಹಳತಾದ ಯಂತ್ರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಡಲು ಹಾಗೂ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮಳಿಗೆಗಳು<ref>{{cite web |url=http://investor.staples.com/phoenix.zhtml?c=96244&p=irol-newsArticle&ID=1004542&highlight= |title=Staples Launches Nationwide Computer and Office Technology Recycling Program |date=2007-05-21 |accessdate=2007-09-17 |publisher=Staples, Inc. |archive-date=2016-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110185538/http://investor.staples.com/phoenix.zhtml?c=96244&p=irol-newsArticle&ID=1004542&highlight= |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://earth911.org/blog/2007/08/15/goodwill-teams-with-electronic-recyclers-to-recycle-ewaste/ |title=Goodwill Teams with Electronic Recyclers to Recycle eWaste |date=2007-08-15 |accessdate=2007-09-17 |publisher=Earth 911 |archive-date=2008-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725070137/http://earth911.org/blog/2007/08/15/goodwill-teams-with-electronic-recyclers-to-recycle-ewaste/ |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ನಗರಸಭೆ ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಬಲ್ಲವು. [[ಮುದ್ರಕ ಕಾರ್ಟ್ರಿಜ್‌ಗಳು]], [[ಕಾಗದ]], ಹಾಗೂ [[ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಂಥ]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯ ಪೂರೈಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>[[ಮರುಭರ್ತಿ ಮಾಡಲಾದ ಇಂಕ್‌ ಕಾರ್ಟ್ರಿಜ್‌ಗಳು‌]], [[ಕಾಗದದ ಮರುಬಳಕೆ]], [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಮರುಬಳಕೆ]]</ref> ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕವುಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಬರುವ ಒಂದು ಹಿನ್ನಡೆಯೆಂದರೆ, ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ [[ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಿಗೆ]] ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳು ಅಷ್ಟೊಂದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite journal |title=Green Tech: Reduce, Reuse, That's It |last=Segan |first=Sascha |journal=PC Magazine |url=http://www.pcmag.com/article2/0,2704,2183977,00.asp |volume=26 |issue=19 |pages=56 |date=2007-10-02 |accessdate=2007-11-07 |archive-date=2008-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080325221710/http://www.pcmag.com/article2/0,2704,2183977,00.asp |url-status=dead }}</ref> [[ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿ ಟಾಕ್ಸಿಕ್ಸ್‌ ಕೊಯಲಿಷನ್‌]] ಅಂದಾಜಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರಾಹಕಬಳಕೆಯ-ನಂತರದ 80%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಇ-ತ್ಯಾಜ್ಯವು, [[ಚೀನಾ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ದಂಥ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |title=Garbage Land: On the Secret Trail of Trash |url=https://archive.org/details/garbageland0000unse |last=Royte |first=Elizabeth |pages=[https://archive.org/details/garbageland0000unse/page/169 169]–170 |year=2006 |publisher=Back Bay Books |isbn=0-316-73826-3}}</ref> ಹಳೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪ್ಯತಾ ವಿವಾದಾಂಶವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಇ-ಮೇಲ್‌ಗಳು, ಸಂಕೇತಪದಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಂಥ ಖಾಸಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಳೆಯ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನಗಳು ಇನ್ನೂ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇಂಥ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರು ಹಾಗೆಯೇ ಮರುವಶ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಕಡತವೊಂದರ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯು ಹಾರ್ಡ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ನಿಂದ ಕಡತವನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಹಾರ್ಡ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ನ್ನು ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ ಹಾರ್ಡ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾದರೊಂದು ಕಡೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಶೇಖರಿಸಿಡಬೇಕು. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಯಂತ್ರಾಂಶ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲವೊಂದು ಕಂಪನಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವಕ್ಕೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ನ್ನು ನೀಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ಅವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದಿರುವಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.mysecurecyberspace.com/articles/features/green-computing-and-privacy-issues.html ಮೈಸೆಕ್ಯೂರ್‌ಸೈಬರ್‌ಸ್ಪೇಸ್‌ » ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರೈವೆಸಿ ಇಷ್ಯೂಸ್‌]</ref> === ದೂರಸಂಪರ್ಕಗಾರಿಕೆ === [[ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಗೋಷ್ಠಿ ನಡೆಸುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ದೂರಹಾಜರಿ]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಾರ ಸಂತೃಪ್ತಿ, ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಅನಿಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಕಚೇರಿ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ, ಶಾಖ, ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲಾಡಳಿತದ ವೆಚ್ಚಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡ ಲಾಭಾಂಶಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ಉಳಿತಾಯಗಳು ಕೂಡಾ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ; U.S. ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಅಡಿಗೆ 23 ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್‌ ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಯ ಪೈಕಿ ಶಾಖ, ಹವಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ದೀಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 70%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.epa.gov/cleanenergy/documents/sector-meeting/4bi_officebuilding.pdf |format=PDF |title=EPA Office Building Energy Use Profile |date=2007-08-15 |accessdate=2008-03-17 |publisher=EPA |archive-date=2008-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080912052435/http://www.epa.gov/cleanenergy/documents/sector-meeting/4bi_officebuilding.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ಹೊಟೇಲು ನಿರ್ವಹಣೆ]]ಯಂಥ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರತಿ ನೌಕರನಿಗಿರುವ ಚದರ ತುಣುಕನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲಸಗಾರರು ತಮಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಕಾದಿರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://energypriorities.com/entries/2007/06/what_is_green_it_data_centers.php|title=What Is Green IT?|access-date=2010-06-24|archive-date=2008-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415091508/http://energypriorities.com/entries/2007/06/what_is_green_it_data_centers.php|url-status=dead}}</ref> ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆ, ಸಮಾಲೋಚನೆ, ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸೇವೆಯಂಥ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಈ ಕೌಶಲದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡುತ್ತವೆ. [[ವಾಯ್ಸ್‌ ಓವರ್ IP (VoIP)]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಎಥರ್‌ನೆಟ್‌ ತಾಮ್ರದ ಹಂಚುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತಂತಿಜಾಲ ಅಳವಡಿಕೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. VoIP ಮತ್ತು ಫೋನ್‌ ವಿಸ್ತರಣೆ ಗತಿಶೀಲತೆಗಳು ಕೂಡಾ [[ಚಲನಶೀಲ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ]]ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಿವೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಹಸಿರು ಶಕ್ತಿ]] * [[ಕನಿಷ್ಠೀಯತೆ (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಮಾಡುವಿಕೆ)]] * [[ಪ್ರತಿ ವ್ಯಾಟ್‌‌ಗೆ ಇರುವ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ]] * [[ಪರ್ಯಾಯ ವಿದ್ಯುತ್‌‌]] * [[ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಲಕ್ಷಣ (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಳಗಿನದು)]] * [[ಥಿನ್‌ ಕ್ಲೈಂಟ್‌]] * [[ದತ್ತಾಂಶದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಕೆ]] * [[ಸಮಯ-ಹಂಚಿಕೆ]] * [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌‌ ವಾಸ್ತವಾಭಾಸವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಿಕೆ]] * [[ವಿದ್ಯುತ್‌ ಬಳಕೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ]] (ಪವರ್‌ ಯೂಸೇಜ್‌ ಎಫೆಕ್ಟಿವ್‌ನೆಸ್‌-PUE) * [[ದತ್ತಾಂಶ ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವ]] (ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್‌ ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ ಎಫಿಷಿಯೆನ್ಸಿ-DCIE) * [[ಪ್ಲಗ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌]] * [[ಸಕ್ರಿಯ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಅಂಶದ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆ (ಆಕ್ಟಿವ್‌ ಪವರ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ಕರೆಕ್ಷನ್‌ ಅಥವಾ ಆಕ್ಟಿವ್‌ PFC)]] * [[USAಯಲ್ಲಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{External links|date=April 2010}} * www.greenIT-conferences.org ತಾಣವು ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯ-ಅರಿವಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಮತ್ತು ಜಾಲಸ್ಥಾಪನಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸಿರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಮಾವೇಶಗಳ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * [http://www.green-conf.org ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌‌ ಸಮಾವೇಶ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217234031/http://www.green-conf.org/ |date=2015-02-17 }} ವು (ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌‌-IGCC) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿವಾದಾಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರೀಯವಾಗಿ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿರುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಯಂತ್ರ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಇದು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ. * [http://www.oecd.org/sti/ict/green-ict OECD ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆನ್‌ ICTಸ್‌, ದಿ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Green Computing}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಕೆಮಾಡುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮರ್ಥನೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ]] [[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ]] h6jw3gf4keb1vbc6t94aqzy9a89smlm 10 25767 1427714 1306733 2025-06-17T00:56:49Z en>CommonsDelinker 0 Replacing Naval_Ensign_of_the_United_Kingdom.svg with [[File:Naval_ensign_of_the_United_Kingdom.svg]] (by [[commons:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]]). 1427714 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Australia | flag alias = Flag of Australia (converted).svg | flag alias-1901 = Flag of Australia (1901-1903).svg | flag alias-1903 = Flag of Australia (1903-1908).svg | flag alias-union = Flag of the United Kingdom.svg | flag alias-colonial = Australian Colonial Flag.svg | flag alias-civil = Civil Ensign of Australia.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Australia.svg | flag alias-naval-1913 = Naval ensign of the United Kingdom.svg | link alias-naval = Royal Australian Navy | link alias-army = Australian Army | flag alias-air force = Air Force Ensign of Australia.svg | link alias-air force = Royal Australian Air Force | flag alias-air force-1948 = Air Force Ensign of Australia (1948–1982).svg | flag alias-air force-1922 = Air Force Ensign of the United Kingdom.svg | link alias-football = Australia {{{mw|men's}}} national {{{age|}}} soccer {{{class|}}} team | flag alias-marines=UCP 2RAR.svg | link alias-marines=2nd Battalion, Royal Australian Regiment | flag alias-navy = Naval Ensign of Australia.svg | link alias-navy = Royal Australian Navy | flag alias-military = Ensign of the Australian Defence Force.svg | link alias-military = Australian Defence Force | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1901 | var2 = 1903 | var3 = colonial | var4 = civil | var5 = naval-1913 | redir1 = AUS | related1 = Australasia </noinclude> }} bupuzriclbwizhit0bubjwiat7eqhxa 1427715 1427714 2026-09-08T13:39:25Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Country_data_Australia]] 1427714 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Australia | flag alias = Flag of Australia (converted).svg | flag alias-1901 = Flag of Australia (1901-1903).svg | flag alias-1903 = Flag of Australia (1903-1908).svg | flag alias-union = Flag of the United Kingdom.svg | flag alias-colonial = Australian Colonial Flag.svg | flag alias-civil = Civil Ensign of Australia.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of Australia.svg | flag alias-naval-1913 = Naval ensign of the United Kingdom.svg | link alias-naval = Royal Australian Navy | link alias-army = Australian Army | flag alias-air force = Air Force Ensign of Australia.svg | link alias-air force = Royal Australian Air Force | flag alias-air force-1948 = Air Force Ensign of Australia (1948–1982).svg | flag alias-air force-1922 = Air Force Ensign of the United Kingdom.svg | link alias-football = Australia {{{mw|men's}}} national {{{age|}}} soccer {{{class|}}} team | flag alias-marines=UCP 2RAR.svg | link alias-marines=2nd Battalion, Royal Australian Regiment | flag alias-navy = Naval Ensign of Australia.svg | link alias-navy = Royal Australian Navy | flag alias-military = Ensign of the Australian Defence Force.svg | link alias-military = Australian Defence Force | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1901 | var2 = 1903 | var3 = colonial | var4 = civil | var5 = naval-1913 | redir1 = AUS | related1 = Australasia </noinclude> }} bupuzriclbwizhit0bubjwiat7eqhxa 10 25825 1427712 1309705 2026-08-25T17:17:14Z en>S.A. Julio 0 /* top */ use safesubst 1427712 wikitext text/x-wiki {{safesubst<noinclude />: {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = United States | flag alias = Flag of the United States.svg | flag alias-1776 = Flag of the United States (1776–1777).svg | flag alias-1777 = Flag of the United States (1777–1795).svg | flag alias-1777-Ross = Betsy Ross flag.svg | flag alias-1795 = Flag of the United States (1795-1818).svg | flag alias-1795FM = Flag of the United States (1795–1818).svg | flag alias-1818 = Flag of the United States (1818-1819).svg | flag alias-1819 = Flag of the United States (1819-1820).svg | flag alias-1820 = Flag of the United States (1820-1822).svg | flag alias-1822 = Flag of the United States (1822–1836).svg | flag alias-1836 = Flag of the United States (1836-1837).svg | flag alias-1837 = Flag of the United States (1837-1845).svg | flag alias-1845 = Flag of the United States (1845-1846).svg | flag alias-1846 = Flag of the United States (1846-1847).svg | flag alias-1847 = Flag of the United States (1847-1848).svg | flag alias-1848 = Flag of the United States (1848-1851).svg | flag alias-1851 = Flag of the United States (1851-1858).svg | flag alias-1858 = Flag of the United States (1858-1859).svg | flag alias-1859 = Flag of the United States (1859-1861).svg | flag alias-1861 = Flag of the United States (1861-1863).svg | flag alias-1863 = Flag of the United States (1863–1865).svg | flag alias-1865 = Flag of the United States (1865-1867).svg | flag alias-1867 = Flag of the United States (1867-1877).svg | flag alias-1877 = Flag of the United States (1877-1890).svg | flag alias-1890 = Flag of the United States (1890-1891).svg | flag alias-1891 = Flag of the United States (1891-1896).svg | flag alias-1896 = Flag of the United States (1896-1908).svg | flag alias-1908 = Flag of the United States (1908-1912).svg | flag alias-1912 = Flag of the United States (1912-1959).svg | flag alias-1959 = Flag of the United States (1959–1960).svg | flag alias-1960 = Flag of the United States (Web Colors).svg | flag alias-pantone = Flag of the United States (Pantone).svg | flag alias-yacht = United States yacht flag.svg | flag alias-air force = Flag of the United States Air Force.svg | flag alias-coast guard-1799 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1799).png | flag alias-coast guard-1815 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1815).png | flag alias-coast guard-1836 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1836).png | flag alias-coast guard-1841 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1841).png | flag alias-coast guard-1867 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1867).png | flag alias-coast guard-1868 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1868).png | flag alias-coast guard-1915 = Ensign of the United States Coast Guard (1915-1953).png | flag alias-coast guard-1953 = Ensign of the United States Coast Guard.svg | flag alias-coast guard = Flag of the United States Coast Guard.svg | link alias-coast guard = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{variant|}}}|coast guard|coast guard-1915=United States Coast Guard|coast guard-1894=United States Revenue Cutter Service|coast guard-1799|coast guard-1815|coast guard-1836|coast guard-1841|coast guard-1867|coast guard-1868=United States Revenue-Marine|United States Coast Guard}} | flag alias-army = Flag of the United States Army.svg | link alias-naval = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{variant|}}}|navy|coast guard-1915=United States Coast Guard|United States Coast Guard|United States Navy}} | flag alias-navy-1864 = Flag of the United States Navy (1864-1959).svg | flag alias-navy = Flag of the United States Navy (official).svg | link alias-navy = United States Navy | link alias-marines = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{variant|}}}|marines|marines-1914=United States Marine Corps|United States Marine Corps}} | flag alias-marines-1914 = Flag of the United States Marine Corps (1914-1939).png | flag alias-marines = Flag of the United States Marine Corps.svg | link alias-merchant marine = United States Merchant Marine | flag alias-merchant marine = Flag of the United States Merchant Marine Higher Resolution.jpg | flag alias-space force = Flag of the United States Space Force.svg | link alias-military = United States Armed Forces | link alias-football = United States {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{mw|}}}|Olympic|men's|{{{mw|men's}}}}} national {{{age|{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{mw|}}}|Olympic|under-23}}}}} soccer team | link alias-Australian rules football = United States {{{mw|men's}}} national Australian rules football team | flag alias-23px = Flag of the United States (23px).png | {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{altlink}}}|A national rugby union team|link alias-rugby union|empty}} = USA Selects | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1776 | var2 = 1777 | var3 = 1777-Ross | var4 = 1795 | var5 = 1795FM | var6 = 1818 | var7 = 1819 | var8 = 1820 | var9 = 1822 | var10 = 1836 | var11 = 1837 | var12 = 1845 | var13 = 1846 | var14 = 1847 | var15 = 1848 | var16 = 1851 | var17 = 1858 | var18 = 1859 | var19 = 1861 | var20 = 1863 | var21 = 1865 | var22 = 1867 | var23 = 1877 | var24 = 1890 | var25 = 1891 | var26 = 1896 | var27 = 1908 | var28 = 1912 | var29 = 1959 | var30 = 1960 | var31 = pantone | var32 = 23px | var33 = yacht | var34 = coast guard-1915 | var35 = coast guard-1953 | var36 = marines-1914 | redir1 = USA | redir2 = US | redir3 = United States of America | redir4 = U.S. </noinclude> }} gu9oyg2o6zqef50l8ep2nv8gmdnyni3 1427713 1427712 2026-09-08T13:39:24Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Country_data_United_States]] 1427712 wikitext text/x-wiki {{safesubst<noinclude />: {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = United States | flag alias = Flag of the United States.svg | flag alias-1776 = Flag of the United States (1776–1777).svg | flag alias-1777 = Flag of the United States (1777–1795).svg | flag alias-1777-Ross = Betsy Ross flag.svg | flag alias-1795 = Flag of the United States (1795-1818).svg | flag alias-1795FM = Flag of the United States (1795–1818).svg | flag alias-1818 = Flag of the United States (1818-1819).svg | flag alias-1819 = Flag of the United States (1819-1820).svg | flag alias-1820 = Flag of the United States (1820-1822).svg | flag alias-1822 = Flag of the United States (1822–1836).svg | flag alias-1836 = Flag of the United States (1836-1837).svg | flag alias-1837 = Flag of the United States (1837-1845).svg | flag alias-1845 = Flag of the United States (1845-1846).svg | flag alias-1846 = Flag of the United States (1846-1847).svg | flag alias-1847 = Flag of the United States (1847-1848).svg | flag alias-1848 = Flag of the United States (1848-1851).svg | flag alias-1851 = Flag of the United States (1851-1858).svg | flag alias-1858 = Flag of the United States (1858-1859).svg | flag alias-1859 = Flag of the United States (1859-1861).svg | flag alias-1861 = Flag of the United States (1861-1863).svg | flag alias-1863 = Flag of the United States (1863–1865).svg | flag alias-1865 = Flag of the United States (1865-1867).svg | flag alias-1867 = Flag of the United States (1867-1877).svg | flag alias-1877 = Flag of the United States (1877-1890).svg | flag alias-1890 = Flag of the United States (1890-1891).svg | flag alias-1891 = Flag of the United States (1891-1896).svg | flag alias-1896 = Flag of the United States (1896-1908).svg | flag alias-1908 = Flag of the United States (1908-1912).svg | flag alias-1912 = Flag of the United States (1912-1959).svg | flag alias-1959 = Flag of the United States (1959–1960).svg | flag alias-1960 = Flag of the United States (Web Colors).svg | flag alias-pantone = Flag of the United States (Pantone).svg | flag alias-yacht = United States yacht flag.svg | flag alias-air force = Flag of the United States Air Force.svg | flag alias-coast guard-1799 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1799).png | flag alias-coast guard-1815 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1815).png | flag alias-coast guard-1836 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1836).png | flag alias-coast guard-1841 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1841).png | flag alias-coast guard-1867 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1867).png | flag alias-coast guard-1868 = Ensign of the United States Revenue-Marine (1868).png | flag alias-coast guard-1915 = Ensign of the United States Coast Guard (1915-1953).png | flag alias-coast guard-1953 = Ensign of the United States Coast Guard.svg | flag alias-coast guard = Flag of the United States Coast Guard.svg | link alias-coast guard = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{variant|}}}|coast guard|coast guard-1915=United States Coast Guard|coast guard-1894=United States Revenue Cutter Service|coast guard-1799|coast guard-1815|coast guard-1836|coast guard-1841|coast guard-1867|coast guard-1868=United States Revenue-Marine|United States Coast Guard}} | flag alias-army = Flag of the United States Army.svg | link alias-naval = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{variant|}}}|navy|coast guard-1915=United States Coast Guard|United States Coast Guard|United States Navy}} | flag alias-navy-1864 = Flag of the United States Navy (1864-1959).svg | flag alias-navy = Flag of the United States Navy (official).svg | link alias-navy = United States Navy | link alias-marines = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{variant|}}}|marines|marines-1914=United States Marine Corps|United States Marine Corps}} | flag alias-marines-1914 = Flag of the United States Marine Corps (1914-1939).png | flag alias-marines = Flag of the United States Marine Corps.svg | link alias-merchant marine = United States Merchant Marine | flag alias-merchant marine = Flag of the United States Merchant Marine Higher Resolution.jpg | flag alias-space force = Flag of the United States Space Force.svg | link alias-military = United States Armed Forces | link alias-football = United States {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{mw|}}}|Olympic|men's|{{{mw|men's}}}}} national {{{age|{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{mw|}}}|Olympic|under-23}}}}} soccer team | link alias-Australian rules football = United States {{{mw|men's}}} national Australian rules football team | flag alias-23px = Flag of the United States (23px).png | {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{altlink}}}|A national rugby union team|link alias-rugby union|empty}} = USA Selects | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1776 | var2 = 1777 | var3 = 1777-Ross | var4 = 1795 | var5 = 1795FM | var6 = 1818 | var7 = 1819 | var8 = 1820 | var9 = 1822 | var10 = 1836 | var11 = 1837 | var12 = 1845 | var13 = 1846 | var14 = 1847 | var15 = 1848 | var16 = 1851 | var17 = 1858 | var18 = 1859 | var19 = 1861 | var20 = 1863 | var21 = 1865 | var22 = 1867 | var23 = 1877 | var24 = 1890 | var25 = 1891 | var26 = 1896 | var27 = 1908 | var28 = 1912 | var29 = 1959 | var30 = 1960 | var31 = pantone | var32 = 23px | var33 = yacht | var34 = coast guard-1915 | var35 = coast guard-1953 | var36 = marines-1914 | redir1 = USA | redir2 = US | redir3 = United States of America | redir4 = U.S. </noinclude> }} gu9oyg2o6zqef50l8ep2nv8gmdnyni3 10 25852 1427718 1314007 2026-08-25T17:16:05Z en>S.A. Julio 0 /* top */ use safesubst 1427718 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = United Kingdom | flag alias = Flag of the United Kingdom (1-2).svg | flag alias-1707 = Naval ensign of Great Britain (1707–1800).svg | flag alias-air force = Ensign of the Royal Air Force.svg | flag alias-army = Flag of the British Army.svg | flag alias-civil = Civil Ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-civil-air = Civil Air Ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-coast guard = Flag of Her Majesty's Coastguard.svg | flag alias-consulate = UK-Consular.svg | flag alias-embassy = British Ambassador Flag.svg | flag alias-government = Government Ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-marines = Flag of the Royal Marines.svg | flag alias-military = Flag of the United Kingdom (3-5).svg | flag alias-naval = Naval ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-GS = Government Service Ensign.svg | flag alias-merchant = Civil Ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-RFA = British-Royal-Fleet-Auxiliary-Ensign.svg | flag alias-RFA-1905 = Government Service Ensign.svg | flag alias-RMAS = British Royal Maritime Auxiliary Ensign.svg | flag alias-RNLI = Flag of the Royal National Lifeboat Institution.svg | flag alias-naval-1707 = Naval ensign of Great Britain (1707–1800).svg | flag alias-naval-GS = Government Service Ensign.svg | flag alias-naval-merchant = Civil Ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-naval-RFA = British-Royal-Fleet-Auxiliary-Ensign.svg | flag alias-naval-RFA-1905 = Government Service Ensign.svg | flag alias-naval-RMAS = British Royal Maritime Auxiliary Ensign.svg | flag alias-naval-RNLI = Flag of the Royal National Lifeboat Institution.svg | flag alias-navy = Naval ensign of the United Kingdom.svg | link alias-air force = Royal Air Force | link alias-army = British Army | link alias-coast guard = His Majesty's Coastguard | link alias-marines = Royal Marines | link alias-military = British Armed Forces | link alias-navy = Royal Navy | link alias-naval = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{variant|}}} | merchant = Merchant Navy (United Kingdom){{!}}Merchant Navy | reserve = Royal Naval Reserve | RFA = Royal Fleet Auxiliary | RFA-1905 = Royal Fleet Auxiliary | RMAS = Royal Maritime Auxiliary Service | RNLI = Royal National Lifeboat Institution | naval-merchant = Merchant Navy (United Kingdom){{!}}Merchant Navy | naval-reserve = Royal Naval Reserve | naval-RFA-1905 = Royal Fleet Auxiliary | naval-RFA = Royal Fleet Auxiliary | naval-RMAS = Royal Maritime Auxiliary Service | naval-RNLI = Royal National Lifeboat Institution | #default = Royal Navy }} | flag alias-MOD = Flag of the Ministry of Defence (United Kingdom).svg | link alias-MOD = Ministry of Defence (United Kingdom) | size = {{{size|}}} | name = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{name|}}}|Britain|United Kingdom|{{{name|}}}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = civil | var2 = government | var3 = 1707 | var4 = civil-air | var5 = embassy | var6 = consulate | var7 = GS | var8 = merchant | var9 = RFA | var10 = RFA-1905 | var11 = RMAS | var12 = RNLI | var13 = naval-1707 | var14 = naval-GS | var15 = naval-merchant | var16 = naval-RFA | var17 = naval-RFA-1905 | var18 = naval-RMAS | var19 = naval-RNLI | var20 = MOD | redir1 = UK | redir2 = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland | redir3 = U.K. | related1 = Great Britain | related2 = London | related3 = Kingdom of Great Britain | related4 = British Empire | related5 = United Kingdom of Great Britain and Ireland | related6 = Kingdom of England | related7 = Kingdom of Scotland </noinclude> }} fc72tx5mz6rbiobx940vd7k4mvqxvgr 1427719 1427718 2026-09-08T13:39:26Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Country_data_United_Kingdom]] 1427718 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = United Kingdom | flag alias = Flag of the United Kingdom (1-2).svg | flag alias-1707 = Naval ensign of Great Britain (1707–1800).svg | flag alias-air force = Ensign of the Royal Air Force.svg | flag alias-army = Flag of the British Army.svg | flag alias-civil = Civil Ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-civil-air = Civil Air Ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-coast guard = Flag of Her Majesty's Coastguard.svg | flag alias-consulate = UK-Consular.svg | flag alias-embassy = British Ambassador Flag.svg | flag alias-government = Government Ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-marines = Flag of the Royal Marines.svg | flag alias-military = Flag of the United Kingdom (3-5).svg | flag alias-naval = Naval ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-GS = Government Service Ensign.svg | flag alias-merchant = Civil Ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-RFA = British-Royal-Fleet-Auxiliary-Ensign.svg | flag alias-RFA-1905 = Government Service Ensign.svg | flag alias-RMAS = British Royal Maritime Auxiliary Ensign.svg | flag alias-RNLI = Flag of the Royal National Lifeboat Institution.svg | flag alias-naval-1707 = Naval ensign of Great Britain (1707–1800).svg | flag alias-naval-GS = Government Service Ensign.svg | flag alias-naval-merchant = Civil Ensign of the United Kingdom.svg | flag alias-naval-RFA = British-Royal-Fleet-Auxiliary-Ensign.svg | flag alias-naval-RFA-1905 = Government Service Ensign.svg | flag alias-naval-RMAS = British Royal Maritime Auxiliary Ensign.svg | flag alias-naval-RNLI = Flag of the Royal National Lifeboat Institution.svg | flag alias-navy = Naval ensign of the United Kingdom.svg | link alias-air force = Royal Air Force | link alias-army = British Army | link alias-coast guard = His Majesty's Coastguard | link alias-marines = Royal Marines | link alias-military = British Armed Forces | link alias-navy = Royal Navy | link alias-naval = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch:{{{variant|}}} | merchant = Merchant Navy (United Kingdom){{!}}Merchant Navy | reserve = Royal Naval Reserve | RFA = Royal Fleet Auxiliary | RFA-1905 = Royal Fleet Auxiliary | RMAS = Royal Maritime Auxiliary Service | RNLI = Royal National Lifeboat Institution | naval-merchant = Merchant Navy (United Kingdom){{!}}Merchant Navy | naval-reserve = Royal Naval Reserve | naval-RFA-1905 = Royal Fleet Auxiliary | naval-RFA = Royal Fleet Auxiliary | naval-RMAS = Royal Maritime Auxiliary Service | naval-RNLI = Royal National Lifeboat Institution | #default = Royal Navy }} | flag alias-MOD = Flag of the Ministry of Defence (United Kingdom).svg | link alias-MOD = Ministry of Defence (United Kingdom) | size = {{{size|}}} | name = {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{name|}}}|Britain|United Kingdom|{{{name|}}}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = civil | var2 = government | var3 = 1707 | var4 = civil-air | var5 = embassy | var6 = consulate | var7 = GS | var8 = merchant | var9 = RFA | var10 = RFA-1905 | var11 = RMAS | var12 = RNLI | var13 = naval-1707 | var14 = naval-GS | var15 = naval-merchant | var16 = naval-RFA | var17 = naval-RFA-1905 | var18 = naval-RMAS | var19 = naval-RNLI | var20 = MOD | redir1 = UK | redir2 = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland | redir3 = U.K. | related1 = Great Britain | related2 = London | related3 = Kingdom of Great Britain | related4 = British Empire | related5 = United Kingdom of Great Britain and Ireland | related6 = Kingdom of England | related7 = Kingdom of Scotland </noinclude> }} fc72tx5mz6rbiobx940vd7k4mvqxvgr 10 25937 1427722 1302985 2026-08-25T16:59:14Z en>S.A. Julio 0 /* top */ use safesubst 1427722 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = England | flag alias = Flag of England.svg | flag alias-naval = English White Ensign 1620.svg | link alias-naval = Royal Navy | flag alias-navy = English White Ensign 1620.svg | link alias-navy = Royal Navy | link alias-cricket = England {{{mw|}}} {{{age|}}} cricket team | {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{altlink}}}|A national rugby union team|link alias-rugby union|empty}} = England Saxons | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | redir1 = ENG </noinclude> }} kqywg660notil1ejbujrfvbmvdh5r28 1427723 1427722 2026-09-08T13:39:26Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Country_data_England]] 1427722 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = England | flag alias = Flag of England.svg | flag alias-naval = English White Ensign 1620.svg | link alias-naval = Royal Navy | flag alias-navy = English White Ensign 1620.svg | link alias-navy = Royal Navy | link alias-cricket = England {{{mw|}}} {{{age|}}} cricket team | {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{altlink}}}|A national rugby union team|link alias-rugby union|empty}} = England Saxons | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | redir1 = ENG </noinclude> }} kqywg660notil1ejbujrfvbmvdh5r28 0 26385 1427778 1352189 2026-09-09T01:42:31Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427778 wikitext text/x-wiki {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} [[File:Glass-half-full.jpeg|thumb|upright=0.7|alt=Clear water pours from a spout into a drinking glass.|ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ನೀರಿಗೆ ಬಣ್ಣ, ವಾಸನೆ, ರುಚಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=Lamberg/>]] ದಂತಕ್ಷಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದೇ '''ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣ'''. ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರು ಹಲ್ಲುಗಳು ಟೊಳ್ಳಾಗುವುದನ್ನು, ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿಗಳುಂಟಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವಷ್ಟು ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿಯೇ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ, ನೀರಿಗೆ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="FRWG" /> ಕೆಲವು ಭೂಖಂಡಗಳು ಉಪ್ಪನ್ನು ಫ್ಲೋರೈಡೀಕರಿಸಿದರೂ, ಯುರೋಪ್ ಭೂಖಂಡವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜನ್ನು ಫ್ಲೋರೈಡೀಕರಿಸದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಬಳಕೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ.<ref>ಚೆಂಗ್ ಕೆಕೆ, ಚಾಲ್ಮರ್ಸ್ I, ಶೆಲ್ಡೊ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್‌, ಆ‍ಯ್‌ಡಿಂಗ್ ಫೋರೈಡ್ ಟು ವಾಟರ್ ಸಪ್ಲೈಸ್, ೧೦-೬-'೦೭ http://www.bmj.com/cgi/content/extract{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರು ಹಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಪದರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಬೀರುತ್ತದೆ. ಈ ನೀರು ಹಲ್ಲು ಗುಳಿಗಳುಂಟಾಗುವ ಪ್ರಥಮ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಹಲ್ಲಿನ ಎನಾಮಲ್‌‌ನ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿ ಅದು ಪುನರ್‌ಖನಿಜೀಕರಣವಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಮಾಡುವಂತೆ ಬಾಯಿಯ ಲಾಲಾರಸದಲ್ಲಿರುವ(ಜೊಲ್ಲುರಸ) ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Pizzo" /> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಯುಕ್ತ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷಕ್ಕೆ, ಪ್ರತೀ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು{{inflation|US|0.72|1999|r=2}} ಡಾಲರ್‌ಗಳು.<ref name="FRWG" />{{inflation-fn|US}} ನೈಸರ್ಗಿಕ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣವು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಮಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದರಿಂದ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Taricska" /> ಹವಾಮಾನಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರತೀ ಲೀಟರಿಗೆ ೦.೫ ರಿಂದ ೧.೦ ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್‌‌ಗಳಷ್ಟು ಇರಬಹುದು ಎಂದು ೧೯೯೪ [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಪರಿಣಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref name="WHO-TRS-846" /> ಬಾಟಲಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ ನೀರು ಅರಿವಿರದ (ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದ) ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಸ್ವದೇಶೀ ನೀರು ಶೋಧಕಗಳು (ವಾಟರ್ ಫಿಲ್ಟರ್) ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="Hobson" /> ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬೦ - ೯೦% ಶಾಲಾಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೌಢರನ್ನು ಬಾಧಿಸುವ ಹಲ್ಲಿನ ಕುಳಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="Petersen-2004" /> ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢರಲ್ಲೂ<ref name="Parnell" /> ಕಂಡುಬರುವ ಹಲ್ಲಿನ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆದಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಇತರ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೮-೪೦% ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ಹಲ್ಲಿನ ಕುಳಿಗಳು ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಮಾಡಿವೆ.<ref name="FRWG" /> ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲ ಹಲ್ಲಿನ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್ (ಫ್ಲೋರಿನ್ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನಂಜು ಸ್ಥಿತಿ)ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಾದರೂ, ಇದು ಅಷ್ಟೇನೂ ತೀವ್ರವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಸೌಂದರ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref name="NHMRC" /> ಇತರ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿವೆ.ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಧ್ಯಯನವು ಕೆಳದರ್ಜೆಯದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="YorkReview2000" /> ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ಗಳ ಪರಿಣಾಮವು ಪ್ರತೀ ದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.<ref name="Fawell" /> ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ, ದಂತಮಂಜನಗಳ(ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್) ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹಾಲು.<ref name="Jones-PH" /> ನೀರಿನ ಫ್ಲೋರೈಡೀಕರಣವು ಉಪಯುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಜನರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನೇ ನೀಡಿದೆ.<ref name="Petersen-2004" /> ಯು.ಎಸ್‌ನ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು (ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್) ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ<ref name="Ten-great" /> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಯುರೋಪ್ ದೇಶಗಳು ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಯುಕ್ತ ದಂತಮಂಜನಗಳ ಪ್ರವೇಶವಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಯುಕ್ತ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯಿಲ್ಲದೇ ದಂತಕ್ಷಯದ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಗ್ಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿವೆ.<ref name="Pizzo" /> ದೇಹದ ಹೊರಭಾಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳನ್ನು(ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್ ಮೊದಲಾದ) ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref name="Pizzo" /> ಹಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲಿನ ಜಾಗೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಯು.ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನೆಗೊಳಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Burt" /> ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಭೀಕರ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದೇ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ.<ref name="Selwitz" /> ಇದರ ಉಪಯೋಗವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಒಳಿತು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿಸಿದೆ.<ref name="ethics" /> ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ,<ref name="Cheng2007" /> ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ, ಸುರಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಖಂಡನೆಗೊಳಗಾಯಿತು.<ref name="Armfield" /> ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇದರ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಗುಣಗಳನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿದವು.<ref name="Pizzo" /> ಇದರ ಬಳಕೆಯು ೧೯೪೫ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಅಧಿಕ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟ ಹೊಂದಿರುವ ನೀರಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref name="NICDR" /> ಮಿತವಾದ ಫ್ಲೋರೈಡೀಕರಣವು ದಂತಕ್ಷಯ<ref name="Ripa" /> ವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮಿಲಿಯ ಜನರು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ.<ref name="extent" /> == ಉದ್ದೇಶ == [[File:Dental caries.jpg|thumb|upright=0.6|alt=Molar viewed from top, with a cavity in the central pit, and a small amount of blood in nearby fissures.|ಹಲ್ಲಿನ ಹೊರಭಾಗದ ಎನಾಮಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದಂತ ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ತಿರುಳನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.]] ಸಾರ್ವಜಿಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ ಪ್ರಭಲತೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಿ ದಂತಕ್ಷಯವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದೇ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="FRWG" /> ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ದಂತಕ್ಷಯವು (ಮೂಳೆಗಳ ಯಾ ಹಲ್ಲಿನ ಸವೆತ) ಕೂಡಾ ಒಂದು.<ref name="Selwitz" /> ಇದಲ್ಲದೇ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯದ ಜೊತೆಗೆ, ದಂತಕ್ಷಯವು ಹಲ್ಲುಗಳ ನೋವಿನೊಂದಿಗೆ, ಮುಖದ ಅಂದಗೆಡಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೆ, ತಿನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟುಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಜದ<ref>{{vcite journal |author=Gibson-Moore H |title=Water fluoridation for some—should it be for all? |journal=Nutr Bull |date=2009 |volume=34 |issue=3 |pages=291–5 |doi=10.1111/j.1467-3010.2009.01762.x }}</ref> ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಗುರಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕುಟುಂಬದ ಮಕ್ಕಳ ಜೀವನವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ.<ref name="Selwitz" /> ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಹೊಂದಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಂತಕ್ಷಯವು ಸುಮಾರು ೬೦ - ೯೦% ಶಾಲಾಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಾಧಿಸಿದ್ದು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ತೋರಿದರೂ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಆಹಾರಾಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref name="Petersen-2004" /> ಯು.ಎಸ್‌ನ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು ಬಡವರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬಿದ್ದುಹೋದ ಹಲ್ಲಿನ<ref>{{vcite journal |author=Hudson K, Stockard J, Ramberg Z |title=The impact of socioeconomic status and race-ethnicity on dental health |journal=Sociol Perspect |volume=50 |issue=1 |pages=7–25 |year=2007 |doi=10.1525/sop.2007.50.1.7 }}</ref> ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Vargas CM, Ronzio CR |title=Disparities in early childhood caries |journal=BMC Oral Health |volume=6 |issue=Suppl 1 |pages=S3 |year=2006 |pmid=16934120 |pmc=2147596 |doi=10.1186/1472-6831-6-S1-S3 |url=http://www.biomedcentral.com/1472-6831/6/S1/S3 }}</ref> ಒಮ್ಮೆ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರಗಳು ಮೂಡಿತೆಂದರೆ, ಮತ್ತೆ ಇದನ್ನು ಆಗಾಗ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಶ್ರಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ಅಮಾಲ್ಗಮ್ ಟೂತ್ ಫಿಲ್ಲಿಂಗ್) ಹಲ್ಲುಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಸುಮಾರು ೯ ರಿಂದ ೧೪ ವರ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರ.<ref name="Griffin-econ" /> ಬಾಯಿಯ ರೋಗವು ದುಬಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾವೆಚ್ಚ ತಗಲುವ ನಾಲ್ಕನೆಯ ರೋಗ.<ref name="WHA-2007" /> ನೀರಿನ ಅಥವಾ ಉಪ್ಪಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ನೀಡುವ ಪ್ರೇರಣೆಯು ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಗಾಯಿಟರ್ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅಯೋಡಿನ್‌ಯುಕ್ತ ಉಪ್ಪನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರೇರಣೆಗೆ ಸಮವಾಗಿದೆ.<ref name="Horowitz">{{vcite journal |author=Horowitz HS |title=Decision-making for national programs of community fluoride use |journal=Community Dent Oral Epidemiol |volume=28 |issue=5 |pages=321–9 |year=2000 |pmid=11014508 |doi=10.1034/j.1600-0528.2000.028005321.x }}</ref> == ಅನುಷ್ಠಾನ == [[File:Fluoride-monitor-Anderson-1987.jpeg|thumb|alt=Large water pipes next to monitoring equipment.|1987ರಲ್ಲಿ ಮಿನ್ನೊಸೊಟಾದ ಸಮುದಾಯ ನೀರಿನ ಸ್ಥಂಭದ ಪಂಪ್‌ಹೌಸಿನಲ್ಲ್ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಪರಿವೀಕ್ಷಣೆ(ಬಲಗಡೆ).]] ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ನೀರಿನ ರೂಪ, ರುಚಿ ಅಥವಾ ವಾಸನೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Lamberg">{{vcite journal |author=Lamberg M, Hausen H, Vartiainen T |title=Symptoms experienced during periods of actual and supposed water fluoridation |journal=Community Dent Oral Epidemiol |volume=25 |issue=4 |pages=291–5 |year=1997 |pmid=9332806 |doi=10.1111/j.1600-0528.1997.tb00942.x }}</ref> ಸೋಡಿಯಂ ಫ್ಲೂರೈಡ್, ಫ್ಲೋರೋಸಿಲಿಸಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಅಥವಾ ಸೋಡಿಯಂ ಫ್ಲೋರೋಸಿಲಿಕೇಟ್ ಈ ಮೂರು ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಸೋಡಿಯಂ ಫ್ಲೂರೈಡ್ (NaF) ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಸಂಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಇದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ದರ್ಜೆಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Reeves" /> ಇದು ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ ವಾಸನಾರಹಿತ ಪುಡಿ ಅಥವಾ ಹರಳಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೈಯಾರೆ ಮಾಡುವಾಗ ಹರಳಿನ ರೂಪದ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಯಾಕೆಂದರೆ, ಹರಳಿನ ರೂಪದ ಸಂಯುಕ್ತವು ಧೂಳಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="WFPP-theory" /> ಇತರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಗಿಂತ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚಿಲ್ಲರೆ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref>{{vcite book |chapter=Fluoride in dentistry and dental restoratives |author=Nicholson JW, Czarnecka B |title=Fluorine and Health |editor=Tressaud A, Haufe G, editors |year=2008 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-444-53086-8 |pages=333–78 }}</ref> * ಫ್ಲೋರೋಸಿಲಿಸಿಕ್ ಆಸಿಡ್ (H<sub>೨</sub>SiF<sub>೬</sub>) ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಯ ದ್ರವವಾಗಿದ್ದು ಫಾಸ್ಪೇಟ್ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref name="Reeves" /> ಇದು ವಿಭಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೨೩ - ೨೫% ಪ್ರಬಲತೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ನೀರಿನಂಶವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಜಲ-ಸಾಗಾಣಿಕೆಯು ದುಬಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="WFPP-theory" /> ಇದು ಹೆಕ್ಸಾಫ್ಲೋರೋಸಿಲಿಸಿಕ್, ಹೆಕ್ಸಾಫ್ಲೋಸಿಲಿಸಿಕ್, ಹೈಡ್ರೋಫ್ಲೋಸಿಲಿಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕೋಫ್ಲೂರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="Reeves" /> * ಸೋಡಿಯಂ ಫ್ಲೂರೋಸಿಲಿಕೇಟ್ (Na<sub>೨</sub>SiF<sub>೬</sub>) ಪುಡಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಹರಳಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಜಲಸಾಗಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೋಸಿಲಿಸಿಕ್ ಆಸಿಡ್‌ಗಿಂತ ಅಗ್ಗದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸೋಡಿಯಂ ಸಿಲಿಕೋ ರೈಡ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. <ref name="WFPP-theory">{{vcite book |title=Water Fluoridation Principles and Practices |publisher=American Water Works Association |date=2004 |edition=5th |series=Manual of Water Supply Practices |volume=M4 |chapter=History, theory, and chemicals |pages=1–14 |isbn=1-58321-311-2 |author=Lauer WC }}</ref> ಕರಗುವಿಕೆ, ನಿರಪಾಯತೆ, ಲಭ್ಯತೆ, ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Reeves">{{vcite web |title=Water fluoridation: a manual for engineers and technicians |author=Reeves TG |url=http://www.cdph.ca.gov/certlic/drinkingwater/Documents/Fluoridation/CDC-FluoridationManual-1986.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-10 |publisher=Centers for Disease Control |year=1986 |archivedate=2008-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007233737/http://www.cdph.ca.gov/certlic/drinkingwater/Documents/Fluoridation/CDC-FluoridationManual-1986.pdf }}</ref> ೧೯೯೨ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಫ್ಲೋರಿಡೀಕರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯು.ಎಸ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನೀಡಿದ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ೬೩% ಜನತೆಯು ಫ್ಲೂರೋಸಿಲಿಸಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಬಳಸಿ ಫ್ಲೂರಿಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು ೨೮% ಜನರು ಸೋಡಿಯಮ್ ಫ್ಲೂರೋಸಿಲಿಕೇಟ್ ಹಾಗೂ ೯% ಜನರು ಸೋಡಿಯಮ್ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಬಳಸಿ ಫ್ಲೂರಿಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{vcite journal |url=http://cdc.gov/fluoridation/pdf/statistics/1992.pdf |format=PDF |title=Fluoridation census 1992 |author=Division of Oral Health, National Center for Prevention Services, CDC |year=1993 |accessdate=2008-12-29 }}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಮಾಣ, ವರದಿ, ತರಬೇತಿ, ಪರಿಶೀಲನೆ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ತಡೆ ಕೇಂದ್ರವು (ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆಂಡ್ ಪ್ರಿವೆಂಶನ್) ತನ್ನದೇ ಆದ ಶಿಫಾರಸ್ಸನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Centers for Disease Control and Prevention |title=Engineering and administrative recommendations for water fluoridation, 1995 |journal=MMWR Recomm Rep |volume=44 |issue=RR-13 |pages=1–40 |year=1995 |pmid=7565542 |url=http://cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00039178.htm }}</ref> ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣತೆಯ ಅಧಾರದ ಮೇಲೆ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ ಮಟ್ಟವು ಪ್ರತೀ ಲೀಟರಿಗೆ ೦.೭ರಿಂದ ೧.೨ ಮಿಲಿಗ್ರಾಂವರೆಗೆ (ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಪರ್ ಲೀಟರ್, ಇಕ್ವಿವೇಲೆಂಟ್ ಟು ಪಾರ್ಟ್ಸ್ ಪರ್ ಮಿಲಿಯನ್) ಇರುವುದು ಅನುಕೂಲಕರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಶಸ್ತ ಎಂದು ಯುಎಸ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಉಷ್ಣ ವಾತಾವರಣವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ ಮಟ್ಟವು ನಿಗಧಿತ ಮಟ್ಟವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು ಶೀತ ವಾತಾವರಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="CDC-1992-2006">{{vcite journal |author=Bailey W, Barker L, Duchon K, Maas W |title=Populations receiving optimally fluoridated public drinking water—United States, 1992–2006 |journal=MMWR Morb Mortal Wkly Rep |volume=57 |issue=27 |pages=737–41 |year=2008 |pmid=18614991 |url=http://cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5727a1.htm }}</ref> ಹಾವಾನಿಯಂತ್ರಣ, ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳ ಬಳಕೆಯ, ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರಪದಾರ್ಥಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಯುಕ್ತ ಆಕರಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿ ಹಲವಾರು ಊಹಾಪೋಹಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿತಗೊಂಡ ೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕೃತಗೊಂಡ ಯುಎಸ್ ಮಾದರಿಯು ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಯೋಗ್ಯವಾದುದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಬಳಕೆಯ ಪರಿಣಿತ ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂಡಳಿಯು (ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪರ್ಟ್ ಕಮಿಟಿ) ಪ್ರತೀ ಲೀಟರಿಗೆ ೧.೦ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟ ತಂಪುವಾತಾವರಣದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಕೂಡಾ ಇರಲೇಬೇಕಾದ ಗರಿಷ್ಟ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೌಲ್ಯ ಹಾಗೂ, ಪ್ರತೀ ಲೀಟರಿಗೆ.೫ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟವು ಕನಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref name="WHO-TRS-846">{{vcite journal |title=Fluorides and oral health |author=WHO Expert Committee on Oral Health Status and Fluoride Use |publisher=World Health Organization |location=Geneva |year=1994 |url=http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_846.pdf |format=PDF |version=WHO technical report series 846 |isbn=92-4-120846-5 |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2015-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150217224830/http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_846.pdf }}</ref> ೨೦೦೭ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪುನರ್‌ಪರಿಶೀಲನೆಯು ಪ್ರತೀ ಲೀಟರಿಗೆ ೦.೬ ರಿಂದ ೧.೧ ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.<ref name="NHMRC">{{vcite book |url=http://nhmrc.gov.au/_files_nhmrc/file/publications/synopses/Eh41_Flouridation_PART_A.pdf |format=PDF |accessdate=2009-10-13 |year=2007 |title=A systematic review of the efficacy and safety of fluoridation |author=National Health and Medical Research Council (Australia) |isbn=1864964154 }} ಸಾರಾಂಶ: {{vcite journal |author=Yeung CA |title=A systematic review of the efficacy and safety of fluoridation |journal=Evid Based Dent |volume=9 |issue=2 |pages=39–43 |year=2008 |pmid=18584000 |doi=10.1038/sj.ebd.6400578 |laysummary=http://nhmrc.gov.au/_files_nhmrc/file/media/media/rel07/Fluoride_Flyer.pdf |laydate=2007 |laysource=NHMRC }}</ref> [[File:Groundwater-fluoride-world.svg|thumb|300px|alt=World map with several land areas highlighted, especially in China, India, east Africa, southwest U.S., and Argentina.|ಪ್ರತಿ ಲೀಟರಿಗೆ 1.5ಮಿಲಿ ಗ್ರಾಂಕ್ಕೂ ಹಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಫ್ಲೋರೈಡನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಂತರ್ಜಲದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶ, ಇದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.<ref name=NHMRC/>]] [[File:Southern-Arizona-fluoride-groundwater.jpeg|thumb|alt=Southern Arizona map with a jumble of regions colored gray, white, and blues of various shades.|ದಕ್ಷಿಣ ಅರಿಜೋನಾದ ವಿವರಣೆ. ಗಾಡ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಪ್ರದೇಶವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರಿಗೆ 2 ಮಿಲಿ ಗ್ರಾಂಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಫ್ಲೊರೈಡನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.]] ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣವು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ನಿಗದಿತ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಇರಬಹುದು. ನದಿ ಮತ್ತು ಕೆರೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತೀ ಲೀಟರಿಗೆ ೦.೫ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಅಂತರ್ಜಲವು ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಸುಮಾರು ಲೀಟರಿಗೆ ೫೦ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.<ref name="Fawell">{{vcite book |chapter=Environmental occurrence, geochemistry and exposure |title=Fluoride in Drinking-water |author=Fawell J, Bailey K, Chilton J, Dahi E, Fewtrell L, Magara Y |publisher=World Health Organization |isbn=92-4-156319-2 |year=2006 |url=http://www.who.int/water_sanitation_health/publications/fluoride_drinking_water_full.pdf |format=PDF |pages=5–27 }}</ref> ಕ್ಷಾರೀಯ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಲ್ಲಿ, ಜಲೋಷ್ಣೀಯ, ಸಂಚಿತ ಮತ್ತು ಇತರ ಉದ್ಭವಿಸಿದ [[ಕಲ್ಲು|ಅಗ್ನಿಶಿಲೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಖನಿಜ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಜಲೋಷ್ಣೀಯ ದ್ರಾವಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಪ್ರಭಲತೆಯುಳ್ಳ ಫ್ಲೋರಿನ್ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.ಈ [[ಫ್ಲೂರೀನ್|ಫ್ಲೋರೈನ್]] ಸಮೀಪದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡು ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ಗಳಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುಡಿಯುವ ನೀರುಗಳ ಒಟ್ಟು ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ೯೫% ನೀರು ಋಣಾತ್ಮಕ ಫ್ಲೋರಿನ್ ಪರಮಾಣು(F<sup>−</sup> ion)ಗಳಿದ್ದು [[ಮ್ಯಗ್ನೀಶಿಯಮ್|ಮೆಗ್ನೆಶಿಯಮ್]] - ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು (MgF<sup>+</sup>) ಇದರ ನಂತರದ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟವು ಫ್ಲೋರೈಟ್‌(CaF<sub>೨</sub>)ನ ನೀರಿನೊಂದಿಗಿನ ಕರಗುವಿಕೆಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಅಧಿಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಮಟ್ಟಗಳು [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್]] ಕೊರತೆಯುಳ್ಳ ಕ್ಷಾರೀಯ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Ozsvath DL |title=Fluoride and environmental health: a review |journal=Rev Environ Sci Biotechnol |year=2009 |volume=8 |issue=1 |pages=59–79 |doi=10.1007/s11157-008-9136-9 }}</ref> ನೈಸರ್ಗಿಕ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟವು ನಿಗದಿತ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ, ಫ್ಲೂರೈಡ್ ರಹಿತತೆಯು (ಡಿಫ್ಲೂರೈಡೇಶನ್) ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹರಳಿನ ರಚನೆಯುಳ್ಳ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟಿವೇಟೆಡ್ ಅಲ್ಯುಮಿನಾ, ಎಲುಬಿನ ಹಿಟ್ಟು (ಬೋನ್ ಮೀಲ್), ಎಲುಬಿನ ಖಾರ್ (ಬೋನ್ ಖಾರ್) ಅಥವಾ ಟ್ರೈಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ಸೋಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು [[ಪಟಿಕ|ಆಲಂ]] ಜೊತೆ ಘನೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಲೈಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ (ಪ್ರಿಸಿಪಿಟೇಶನ್) ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ ರಹಿತತೆ(ಡಿಫ್ಲೋರೈಡೇಶನ್)ಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Taricska">{{vcite book |chapter=Fluoridation and defluoridation |author=Taricska JR, Wang LK, Hung YT, Li KH |title=Advanced Physicochemical Treatment Processes |editor=Wang LK, Hung YT, Shammas NK, editors |series=Handbook of Environmental Engineering 4 |doi=10.1007/978-1-59745-029-4_9 |isbn=978-1-59745-029-4 |publisher=Humana Press |year=2006 |pages=293–315 }}</ref> ಹೂಜಿ ಅಥವಾ ಪಿಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನೀರಿನ ಶೋಧಕಗಳು ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಯ ವಿರುದ್ದ-ಪರಾಸರಣ ಕ್ರಿಯೆಯ (ಹಿಮ್ಮುಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ) ಶೊಧಕಗಳು ೬೫-೯೫% ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟಿಯಿಳಿಸುವಿಕೆಯ ಶೋಧಕಗಳು (ಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲೇಶನ್ ಫಿಲ್ಟರ್) ಎಲ್ಲಾ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ.<ref name="Hobson">{{vcite journal |author=Hobson WL, Knochel ML, Byington CL, Young PC, Hoff CJ, Buchi KF |title=Bottled, filtered, and tap water use in Latino and non-Latino children |journal=Arch Pediatr Adolesc Med |volume=161 |issue=5 |pages=457–61 |year=2007 |pmid=17485621 |doi=10.1001/archpedi.161.5.457 |url=http://archpedi.ama-assn.org/cgi/content/full/161/5/457 }}</ref> ಬಾಟಲ್ ನೀರಿನ ಮೇಲಿನ ಯುಎಸ್ ಕಾನೂನುಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ ಈ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮವು ತಿಳಿಯದಾಗಿದೆ.<ref name="Hobson" /> ಕ್ಲೆವೆಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅಯೊವದಲ್ಲಿನ ಬಾಟಲ್ ನೀರಿನ ಮೇಲಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾಟಲ್ ನೀರು ನಿಗದಿತ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>{{vcite journal |author=Lalumandier JA, Ayers LW |title=Fluoride and bacterial content of bottled water vs tap water |journal=Arch Fam Med |volume=9 |issue=3 |pages=246–50 |year=2000 |doi=10.1001/archfami.9.3.246 |pmid=10728111 |url=http://archfami.ama-assn.org/cgi/content/full/9/3/246 }}</ref> ಎಂದೂ, ಸಾ ಪೌಲೋ ಮತ್ತು ಬ್ರಜಿಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಟಲ್ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾಟಲ್ ನೀರುಗಳು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ್ದು ಲೇಬಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವುದು ಒಂದು ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಇರುವುದೇ ಬೇರೆ.<ref>{{vcite journal |author=Grec RHdC, de Moura PG, Pessan JP, Ramires I, Costa B, Buzalaf MAR |title=Fluoride concentration in bottled water on the market in the municipality of São Paulo |journal=Rev Saúde Pública |volume=42 |issue=1 |pages=154–7 |year=2008 |pmid=18200355 |doi=10.1590/S0034-89102008000100022 |url=http://www.scielosp.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0034-89102008000100022&lng=en&nrm=iso&tlng=en |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2009-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090217122739/http://www.scielosp.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0034-89102008000100022&lng=en&nrm=iso&tlng=en }}</ref> == ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ == ಖನಿಜಾಂಶರಹಿತತೆಯೊಂದಿಗೆ(ಡಿಮಿನರಲೈಸೇಶನ್) ವರ್ತಿಸಿ ದಂತಕ್ಷಯವಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲಿನ ಮೇಲಣ ಲೋಳೆಯಂತಹ ನಿಕ್ಷೇಪ (ಪ್ಲೇಖ್)ದಲ್ಲಿ ''ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಟೋಕಾಕ್ಕಸ್ ಮ್ಯೂಟನ್ಸ್'' ಮತ್ತು ''ಲೇಕ್ಟೋಬ್ಯಾಸಿಲ್ಲಸ್'' ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದಂತಕ್ಷಯವು ಒಂದು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಈ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಕಾರ್ಬನ್‌ಯುಕ್ತ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು (ಆರ್ಗಾನಿಕ್ ಆಸಿಡ್) ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="Featherstone" /> pH ಮೌಲ್ಯವು ೫.೫ಕ್ಕೆ<ref name="Cury" /> ಕುಸಿಯಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಆಮ್ಲವು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ಬಳಿಕ ಈ ಆಮ್ಲವು ಹಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿನ ಪದರ(ಇನಾಮಲ್)ದ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶವಾದ ಕಾರ್ಬನ್‌ಯುಕ್ತ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸಿಪೆಟೈಟ್‌‌ನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ''ಖನಿಜರಹಿತತೆ'' ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಕ್ಕರೆಯ ಅಂಶಗಳೆಲ್ಲಾ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಕಳೆದುಹೋದ ಖನಿಜಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದನ್ನು ಜೊಲ್ಲುರಸದೊಂದಿಗೆ ಕರಗಿದ ಪರಮಾಣುಗಳಿಂದ ''ಮತ್ತೆ ಖನಿಜಾಂಶ'' ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ(ರಿಮಿನರಲೈಸ್‌ಡ್). ಖನಿಜಗಳು ನಾಶವಾಗುವ ದರವು ಪುನರ್‌ಖನಿಜೀಕರಣದ ದರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳೇ ತಗಲುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾದ ಹಲ್ಲಿನ ಕುಳಿಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ.<ref name="Featherstone" /> [[File:Enamel-fluoride-remineralization.svg|thumb|left|upright|alt=Carbonated hydroxyapatite enamel crystal is demineralized by acid in plaque and becomes partly dissolved crystal. This in turn is remineralized by fluoride in plaque to become fluorapatite-like coating on remineralized crystal|ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ನ್ನು ಜೊಲ್ಲುರಸ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ಲೋಳೆಯಂತಹ ದ್ರವ(ಪ್ಲೇಖ್ ಫ್ಲುಯಿಡ್)ದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಖನಿಜೀಕರಣಗಿಳಿಸದ ಮತ್ತು ಪುನಃಖನಿಜೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದ ಹಲ್ಲಿನ ಎನಾಮಲ್.<ref name=Featherstone/>]] ನೀರಿನ ಫ್ಲೋರೈಡೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಫ್ಲೋರೈಡೀಕರಣದ ವಿಧಾನಗಳು ಜೊಲ್ಲುರಸ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ಲೋಳೆಯಂತಹ ದ್ರವ(ಪ್ಲೇಖ್ ಫ್ಲುಯಿಡ್)ಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಪರಮಾಣುಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮೈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಫ್ಲೂರೈಡೀಕಿರಿಸಿದ ನೀರಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಜೊಲ್ಲುರಸದಲ್ಲಿ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಭಾರಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಪ್ರಭಲತೆಯು ಪ್ರತಿ ಲೀಟರಿಗೆ ೦.೦೪ ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ.<ref name="Pizzo">{{vcite journal |author=Pizzo G, Piscopo MR, Pizzo I, Giuliana G |title=Community water fluoridation and caries prevention: a critical review |journal=Clin Oral Investig |volume=11 |issue=3 |pages=189–93 |year=2007 |pmid=17333303 |doi=10.1007/s00784-007-0111-6 }}</ref> ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ, ಈ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ದಂತಕುಳಿಗಳುಂಟಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ.ಬದಲಿಗೆ ಇವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{vcite journal |author=Aoba T, Fejerskov O |title=Dental fluorosis: chemistry and biology |journal=Crit Rev Oral Biol Med |volume=13 |issue=2 |pages=155–70 |year=2002 |pmid=12097358 |doi=10.1177/154411130201300206 |url=http://cro.sagepub.com/cgi/content/full/13/2/155 }}</ref> ಹಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ಲೋಳೆಯಂತಹ ದ್ರವ(ಪ್ಲೇಖ್ ಫ್ಲುಯಿಡ್)ಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಪರಮಾಣುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕರಗಿದ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸಿಅಪಟೈಟ್‌ಗಳಿರುವಾಗ ಮತ್ತು pH ಮೌಲ್ಯವು ೪.೫ಕ್ಕಿಂತ<ref name="Cury">{{vcite journal |author=Cury JA, Tenuta LM |title=How to maintain a cariostatic fluoride concentration in the oral environment |journal=Adv Dent Res |volume=20 |issue=1 |pages=13–6 |year=2008 |pmid=18694871 |doi=10.1177/154407370802000104 |url=http://adr.sagepub.com/cgi/content/full/20/1/13 |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2009-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090603013643/http://adr.sagepub.com/cgi/content/full/20/1/13 }}</ref> ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಇನಾಮಲ್‌ನ ಉಳಿದ ಮೇಲ್ಮೈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲೋರಾಪಟೈಟ್‌ನಂತಹ ಪುನರ್‌ಖನಿಜೀಕರಣದ ಪದರವುಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪದರವು ಮೂಲ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸಿಅಪಟೈಟ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಲನಿರೋಧಕತೆಯ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪುನರ್‌ಖನಿಜೀಕರಣದಿಂದ ತಯಾರಾದ ಇನಾಮೆಲ್‌ಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Featherstone">{{vcite journal |author=Featherstone JD |title=Dental caries: a dynamic disease process |journal=Aust Dent J |volume=53 |issue=3 |pages=286–91 |year=2008 |pmid=18782377 |doi=10.1111/j.1834-7819.2008.00064.x }}</ref> ಹಲ್ಲು ಮೂಡುವ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ಮೇಲ್ಮೈ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಲೇ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದಂತಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಪ್ರಭಾವವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Hellwig E, Lennon AM |title=Systemic versus topical fluoride |journal=Caries Res |volume=38 |issue=3 |pages=258–62 |year=2004 |pmid=15153698 |doi=10.1159/000077764 |url=http://content.karger.com/ProdukteDB/produkte.asp?Aktion=ShowPDF&ArtikelNr=77764&Ausgabe=230047&ProduktNr=224219&filename=77764.pdf |format=PDF }}</ref> ಇಡೀ ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ಗಳೂ ಕೂಡಾ ರಕ್ತದ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದ ಮೂಲಕ ಜೊಲ್ಲುರಸಕ್ಕೂ, ಬೆಳೆಯದ ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಪ್ಟ್(ದೇಹದ ಕೆಲವೆಡೆ ಕಂಡುಬರುವ, ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ರಸವನ್ನು ಸ್ರವಿಸುವ ಕುಳಿ) ದ್ರವದ ಮೂಲಕವೂ ಸೇರುವುದರಿಂದ, ಸರಾಸರಿ ಎಷ್ಟು ಕುಳಿವಿರೋಧಿ(ಆಂಟಿಕ್ಯಾವಿಟಿ) ಪ್ರಭಾವವು ಶರೀರದ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಬರುವ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬೇಕಾದ ಸಣ್ಣ ಅಂಶ.<ref>{{vcite book |editor=Berg JH, Slayton RL, editors |title=Early Childhood Oral Health |author=Tinanoff N |chapter=Uses of fluoride |pages=92–109 |isbn=978-0-8138-2416-1 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 }}</ref> ಅಲ್ಲದೇ, ಈ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳು ಹಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ<ref>{{vcite journal |author=Koo H |title=Strategies to enhance the biological effects of fluoride on dental biofilms |journal=Adv Dent Res |volume=20 |issue=1 |pages=17–21 |year=2008 |pmid=18694872 |doi=10.1177/154407370802000105 |url=http://adr.sagepub.com/cgi/content/full/20/1/17 |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2009-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090603040601/http://adr.sagepub.com/cgi/content/full/20/1/17 }}</ref> ಗಳ ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ(ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆ)ದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದ, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಇವುಗಳ ಪ್ರಭಾವವು ದಂತಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿಲ್ಲ.<ref>{{vcite journal |author=Marquis RE, Clock SA, Mota-Meira M |title=Fluoride and organic weak acids as modulators of microbial physiology |journal=FEMS Microbiol Rev |volume=26 |issue=5 |pages=493–510 |year=2003 |pmid=12586392 |doi=10.1016/S0168-6445(02)00143-2 }}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪ್ರತೀದಿನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ಗಳು ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳ ಪ್ರಭಾವವು ಅವಲಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Fawell" /> ಸೇವಿಸಿದ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ಗಳ ಸುಮಾರು ೭೦ - ೯೦% ಭಾಗವು ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟು ಶರೀರದ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ಗಳ ಸುಮಾರು ೮೦-೯೦% ಭಾಗದಷ್ಟು ಶರೀರದಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಉಳಿದವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂತ್ರದ ಮೂಲಕ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರೌಢರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬೦% ಪ್ರಮಾಣದ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ಗಳು ದೇಹದಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೯೯% ಭಾಗವು ಎಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ, ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತವೆ.ಮಿತಿಮೀರಿದ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ಗಳು ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Hhe" /> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ಗಳ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.<ref name="Fawell" /> ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ದೇಶಗಳ ಫ್ಲೂರಿಡೀಕರಣಗೊಳ್ಳದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ನುಂಗಲ್ಪಡುವ ದಂತಮಂಜನಗಳೇ(ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್) ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಮುಖ್ಯ ಆಕರಗಳು.<ref name="Sheiham" /> ದಂತಮಂಜನಗಳ(ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್) ಹೊರತಾದ ಹಲ್ಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಫಾಸ್ಪೇಟ್ ಗೊಬ್ಬರಗಳಾದ [[ಟಾಂಜಾನಿಯ|ಟಾಂಜಾನಿಯದಲ್ಲಿ]] ಮಾಂಸಗಳನ್ನು ಮೃದುಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸುವ ಟ್ರೋನ, ಚಹಾದ ಎಲೆಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚೈನಾದ ಭಾಗಗಳು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಚಹಾ ಬ್ರಿಕ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಗಳೇ ಇತರ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌ ಆಕರಗಳು. ಬಾರ್ಲಿ, ಕಸ್ಸಾವ, ಜೋಳ, ಅಕ್ಕಿ, ಕೆಸವು (ಟಾರೋ-ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಗಿಡ), ಗೆಣಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಲ ಮೀನಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಂತಹ ಇತರ ಆಹಾರಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಮಟ್ಟವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಯುಎಸ್‌ನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಸೇವನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೇವಿಸಬೇಕಾದ ಆಹಾರಕ್ರಮದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಸೇವಿಸಬೇಕಾದ ಆವಶ್ಯಕ ಮೌಲ್ಯವು ಆರುತಿಂಗಳ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಎಳೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ೦.೦೧ಮಿ.ಗ್ರಾಮ್‌ನಿಂದ, ೧೯ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ೦.೧೦ಮಿ.ಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಎಳೆಯ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ೮ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಸೇವನೆಯ ಸಹನೀಯ(ತಾಳಬಹುದಾದ) ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟವು ದಿನಕ್ಕೆ ೦.೧೦&nbsp;mg/kg ಆಗಿದ್ದು ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವರಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ೧೦&nbsp;mg. ಆಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{vcite book |title=Dietary Reference Intakes for Calcium, Phosphorus, Magnesium, Vitamin D, and Fluoride |author=Institute of Medicine |year=1997 |publisher=National Academy Press |isbn=0-309-06350-7 |chapter=Fluoride |chapterurl=http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=5776&page=288 |pages=288–313 }}</ref> ಸ್ಥೂಲ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಉಷ್ಣವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೌಢ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಫ್ಲೂರಿಡೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು ದಿನಕ್ಕೆ ೦.೬ಮಿ.ಗ್ರಾಂ ಹಾಗೂ ಫ್ಲೂರಿಡೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ ೨ಮಿ.ಗ್ರಾಂ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಚೈನಾದ ಸಿಚ್ವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರತಿದಿನದ ಸರಾಸರಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣವು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ೮.೯ಮಿ.ಗ್ರಾಂ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ೦.೭ಮಿ.ಗ್ರಾಂ, ಹಾಗೂ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಿಂದ ೦.೧ಮಿ.ಗ್ರಾಂ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Fawell" /> ಮಾನವರ ಜೀವನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅಥವಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಒಂದು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಎಂದು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಯಿಲ್ಲದೇ ಇದುವರೆಗೆ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref>{{vcite book |author=Olivares M, Uauy R |year=2005 |chapter=Essential nutrients in drinking water |pages=41–60 |title=Nutrients in Drinking Water |publisher=World Health Organization |isbn=92-4-159398-9 |chapterurl=http://who.int/water_sanitation_health/dwq/nutrientschap4.pdf |chapterformat=PDF }}{{Cite web |url=http://www.who.int/water_sanitation_health/dwq/nutrientschap4.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-10-22 |archive-date=2009-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091018023918/http://www.who.int/water_sanitation_health/dwq/nutrientschap4.pdf |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.who.int/water_sanitation_health/dwq/nutrientschap4.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-10-22 |archive-date=2009-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091018023918/http://www.who.int/water_sanitation_health/dwq/nutrientschap4.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತರಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವ ಮತ್ತು ಕರುಳಿನಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆಯ ಹೀರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ನಾರಿನಂಶಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಹಾಗೂ ಬಾಯಿಯ ರೋಗಕಾರಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ರಮದಿಂದ ಅಪಾಯಗಳು ಒದಗಿಬರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಆಹಾರಕ್ರಮವು ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{vcite journal |journal=Appl Physiol Nutr Metab |year=2008 |volume=33 |issue=1 |pages=118–23 |title=Are functional foods redefining nutritional requirements? |author=Jones PJ, Varady KA |doi=10.1139/H07-134 |pmid=18347661 |url=http://article.pubs.nrc-cnrc.gc.ca/ppv/RPViewDoc?issn=1715-5312&volume=33&issue=1&startPage=118 |format=PDF }}</ref> == ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ == ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ದಂತಕ್ಷಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿ, ಪುರಾವೆಗಳು ಬಲವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿವೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಘು ಹಾಗೂ ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಡದೇ ಇದ್ದ ಹಲ್ಲಿನ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕೂಡಾ ಸಮಂಜಸವಾದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿವೆ.<ref name="NHMRC" /> ಇತರ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ. ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಇದರ ಪ್ರಭಾವಕಾರಿ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕೆಳದರ್ಜೆಯಲ್ಲೇ ಇವೆ. ತುಸು ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ ಕೂಡಾ ನಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="YorkReview2000" /> === ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ === ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಬಾಲ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕರಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಹಲ್ಲಿನ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ.<ref name="Parnell">{{vcite journal |author=Parnell C, Whelton H, O'Mullane D |title=Water fluoridation |journal=Eur Arch Paediatr Dent |volume=10 |issue=3 |pages=141–8 |year=2009 |pmid=19772843 }}</ref> ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಸುಮಾರು ೫೦-೬೦% ನಷ್ಟು ಬಾಲ್ಯದ ಹಲ್ಲಿನ ಕುಳಿಗಳು ಇಳಿಕೆಯಾಗುವಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ ಎಂದು ಹಳೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ. ಇತರ ಆಕರಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಭಾವ (ಹ್ಯಾಲೋ ಇಫೆಕ್ಟ್), ಮತ್ತು ಈ ಆಹಾರಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಳಿಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಹಲ್ಲಿನ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಇಳಿಕೆ (೧೮ - ೪೦%) ಯಾದುದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref name="FRWG" /> ೨೦೦೦ನೇ ವರ್ಷದ ವ್ಯವ್ಯಸ್ಥಿತ ಪುನರ್‌ಪರಿಶೀಲನೆಯು ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ದಂತಕುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಕ್ಕಳ ತಗ್ಗಿದ ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ (ಸರಾಸರಿ ಇಳಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಮಧ್ಯದ ಮೌಲ್ಯ ೧೪.೬% ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ೫ - ೬೪%) ಮತ್ತು ಕಳೆದುಹೋದ, ಬೆಳೆಯದೇ ಇದ್ದ, ಮತ್ತು ತುಂಬಿಸಿದ ಹಾಲುಹಲ್ಲುಗಳ (ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲುಗಳು) ಇಳಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣ(ಸರಾಸರಿ ಇಳಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಮಧ್ಯದ ಮೌಲ್ಯವು ೨.೨೫ ಹಲ್ಲುಗಳಾಗಿದ್ದು, ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ೦.೫ - ೪.೪ ಹಲ್ಲುಗಳು)<ref name="YorkReview2000" /> ದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇದು ೪೦% ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದುದಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Worthington H, Clarkson J |title=The evidence base for topical fluorides |journal=Community Dent Health |volume=20 |issue=2 |pages=74–6 |year=2003 |pmid=12914024 }}</ref> ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾವೆಗಳು ಮಧ್ಯಮದರ್ಜೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಗಮನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ, ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾದ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುವ, ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ, ಅಥವಾ ಉಚಿತವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೇ ಮಾಡಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಪುನರ್‌ಪರಿಶೀಲನೆಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೇನೂ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದಂತೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿವೆ.<ref name="YorkReview2000">{{vcite web |author=McDonagh M, Whiting P, Bradley M ''et al.'' |author.= |title=A systematic review of public water fluoridation |url=http://www.york.ac.uk/inst/crd/CRD_Reports/crdreport18.pdf |format=PDF |year=2000 }} ವರದಿ ಮಾಡಿದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್: {{vcite web |title=Fluoridation of drinking water: a systematic review of its efficacy and safety |publisher=NHS Centre for Reviews and Dissemination |date=2000 |url=http://www.york.ac.uk/inst/crd/fluorid.htm |accessdate=2009-05-26 }} ಲೇಖಕರ ಸಾರಾಂಶ: {{vcite journal |author=McDonagh MS, Whiting PF, Wilson PM ''et al.'' |title=Systematic review of water fluoridation |journal=BMJ |volume=321 |issue=7265 |pages=855–9 |year=2000 |doi=10.1136/bmj.321.7265.855 |pmid=11021861 |pmc=27492 |url=http://www.bmj.com/cgi/reprint/321/7265/855.pdf |format=PDF }} ಲೇಖಕರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: {{vcite journal |author=Treasure ET, Chestnutt IG, Whiting P, McDonagh M, Wilson P, Kleijnen J |title=The York review—a systematic review of public water fluoridation: a commentary |journal=Br Dent J |volume=192 |issue=9 |pages=495–7 |year=2002 |pmid=12047121 |doi=10.1038/sj.bdj.4801410 |doi_brokendate=2010-09-13 |url=http://www.nature.com/bdj/journal/v192/n9/full/4801410a.html }}</ref> ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರೌಢರಲ್ಲೂ ಕೂಡಾ ದಂತಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರೌಢರ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೇ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ವಯಸ್ಕರ ಮೇಲಿನ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಮಾದರಿಯು ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳ ಸ್ವ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನ್ವಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗಿಂತ ಕೆಳಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೦೭ರ ಮೆಟಾ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ೨೭% ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದಂತಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆದಿದ್ದು (೯೫% [[ಕಾನ್ಫಿಡೆನ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ವಲ್ (ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಧ್ಯಂತರ‌)|ಕಾನ್ಫಿಡೆನ್ಸ್ ಇಂಟರ್ವಲ್]](CI) ೧೯-೩೪%), ಇದು ಇತರ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟೇ(೨೯% ಸರಾಸರಿ, ೯೫% CI: ೧೬–೪೨%) ಆಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Griffin">{{vcite journal |author=Griffin SO, Regnier E, Griffin PM, Huntley V |title=Effectiveness of fluoride in preventing caries in adults |journal=J Dent Res |volume=86 |issue=5 |pages=410–5 |year=2007 |doi=10.1177/154405910708600504 |pmid=17452559 |url=http://jdr.sagepub.com/cgi/content/full/86/5/410 |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2010-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100419024226/http://jdr.sagepub.com/cgi/content/full/86/5/410 }} ಸಾರಾಂಶ: {{vcite journal |author=Yeung CA |title=Fluoride prevents caries among adults of all ages |journal=Evid Based Dent |volume=8 |issue=3 |pages=72–3 |year=2007 |pmid=17891121 |doi=10.1038/sj.ebd.6400506 }}</ref> ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಮುದಾಯದ ಸಮಗ್ರ ದಂತಕ್ಷಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ೨೦೦೨ರ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಧ್ಯಯನವು ಬಲವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref name="Truman">{{vcite journal |author=Truman BI, Gooch BF, Sulemana I ''et al.'' |title=Reviews of evidence on interventions to prevent dental caries, oral and pharyngeal cancers, and sports-related craniofacial injuries |journal=Am J Prev Med |volume=23 |issue=1 Suppl |pages=21–54 |year=2002 |pmid=12091093 |doi=10.1016/S0749-3797(02)00449-X |url=http://thecommunityguide.org/oral/oral-ajpm-ev-rev.pdf |format=PDF |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2016-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160418033026/http://www.thecommunityguide.org/oral/oral-ajpm-ev-rev.pdf }}</ref> ಯುರೋಪಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳು ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಬಳಕೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿವೆ.<ref name="Pizzo" /> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಮೇಲೆ ದಂತಕ್ಷಯದ ದರವು ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು ಅಥವಾ ಇಳಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಯು.ಎಸ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಯುರೋಪಿನ ಹಲವು ದೇಶಗಳಂತೆ ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಅಧಾರಿತ ಹಲ್ಲಿನ ಕಾಳಜಿಯಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಮಕ್ಕಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ದಂತವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಯುಎಸ್ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಬಳಸಲು ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕರವಾಗಿದೆ.<ref name="Burt">{{vcite book |author=Burt BA, Tomar SL |chapter=Changing the face of America: water fluoridation and oral health |pages=307–22 |title=Silent Victories: The History and Practice of Public Health in Twentieth-century America |editor=Ward JW, Warren C |publisher=Oxford University Press |year=2007 |isbn=0-19-515069-4 }}</ref> ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಹವಾಮಾನದಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಲ್ಲಿನ ಕಾಳಜಿಯಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Hausen HW |title=Fluoridation, fractures, and teeth |journal=BMJ |volume=321 |issue=7265 |pages=844–5 |year=2000 |doi=10.1136/bmj.321.7265.844 |pmid=11021844 |pmc=1118662 }}</ref> ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಬಡ ಜನತೆಯ ಬಾಯಿಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ.<ref name="Pizzo" /> ಆದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಮಿತವಾಗಿವೆ. ಫ್ಲೂರೈಡ್ ದಂತಕ್ಷಯದ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ದಂತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಹಲ್ಲಿನ ಎಡೆ ಮತ್ತು ಸೀಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕುಳಿಗಳುಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ದಂತಕಥೆಯಿದೆ ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲ.<ref name="Kumar2008" /> === ಸುರಕ್ಷತೆ === {{see|Water fluoridation controversy}} [[File:MildFluorosis02-24-09.jpg|thumb|alt=Closeup of a smiling mouth with teeth showing minor white streaks on one tooth.|ವಿಷಯದ ಬಲ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲಿನಲ್ಲಿನ ತೀವ್ರವಲ್ಲದ ಹಂತದಲ್ಲಿನ ಬಿಳಿಯ ಗೀರಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಫ್ಲುರೊಸಿಸ್.]] ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಒಟ್ಟು ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಹೊಂದಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಎಂದರೆ, ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿನ ರೂಪ ಮತ್ತು ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಹಲ್ಲಿನ ಫ್ಲೋರೋಸಿಸ್.ತೀರಾ ಲಘುವಾದ ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ವಾಸ್ತವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸದು.<ref name="NHMRC" /> ಇದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅಪಾಯದ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಒಂದರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಸುಮಾರು ಎಂಟು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಮಯ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೪೦% ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಉಳಿದ ೬೦% ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಇತರ ಮೂಲಗಳಾದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಂತಮಂಜನಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್‌ನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು.<ref>{{vcite journal |author=Alvarez JA, Rezende KMPC, Marocho SMS, Alves FBT, Celiberti P, Ciamponi AL |title=Dental fluorosis: exposure, prevention and management |journal=Med Oral Patol Oral Cir Bucal |volume=14 |issue=2 |pages=E103–7 |year=2009 |pmid=19179949 |url=http://medicinaoral.com/medoralfree01/v14i2/medoralv14i2p103.pdf |format=PDF }}</ref> ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಲೀಟರಿಗೆ ೦.೪ಮಿ.ಗ್ರಾಂ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಂಡ ನೀರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಲೀಟರಿಗೆ ೧ಮಿ.ಗ್ರಾಂ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಂಡ ನೀರು ಪ್ರತೀ ೬ ಜನರಲ್ಲೊಬ್ಬರಿಗೆ (೯೫% CI ೪–೨೧ ಜನರಿಗೆ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್‌ನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ೨೨ ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ (೯೫% CI ೧೩.೬–∞ ಜನರಿಗೆ) ತೀವ್ರತೆರನಾದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಬಾಧಿಸುವ (ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ) ಫ್ಲೋರೋಸಿಸ್ ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ''ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಬಾಧಿಸುವ'' (ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ೧೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನತೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಹದಿಹರೆಯದವರಿಗೆ ಯಾವುದು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾದುದಲ್ಲ ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="YorkReview2000" /> ಹಲವು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನುಂಗಲ್ಪಟ್ಟ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್‌ನಿಂದುಂಟಾದ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಳ್ಳದ ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲೂ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್‌ನ ಹರಡುವಿಕೆಯು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="Sheiham">{{vcite journal |author=Sheiham A |title=Dietary effects on dental diseases |journal=Public Health Nutr |volume=4 |issue=2B |pages=569–91 |year=2001 |pmid=11683551 |doi=10.1079/PHN2001142 |url=http://journals.cambridge.org/action/displayFulltext?type=1&fid=1357436&aid=1357428 |format=PDF |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2011-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605012348/http://journals.cambridge.org/action/displayFulltext?type=1&fid=1357436&aid=1357428 }}</ref> ೨೦೦೯ರ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪುನರ್‌ಪರಿಶೀಲನೆಯು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಶಿಶುಆಹಾರದ ಸೇವನೆ ಅಥವಾ ಈ ಆಹಾರವನ್ನು ಪೂರ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ಸೇರಿಸಿದ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್ ಜೊತೆಗೂಡಿದ್ದು ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾವೆಗಳು ವಿರೂಪಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಆಹಾರದ ಸೇವನೆಯಿಂದುಂಟಾಗುವ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್‌ ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾದುದು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Hujoel PP, Zina LG, Moimaz SAS, Cunha-Cruz J |title=Infant formula and enamel fluorosis: a systematic review |journal=J Am Dent Assoc |volume=140 |issue=7 |pages=841–54 |year=2009 |pmid=19571048 }}</ref> ಯುಎಸ್‌ನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಳ್ಳದ ಪ್ರದೇಶಗಳೆರಡರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್‌ನಿಂದಾಗಿ ದಂತಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣತೆಯುಂಟಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಶಿಶು ಆಹಾರ, ಮಕ್ಕಳ ದಂತಮಂಜನ, ನೀರು ಮತ್ತು ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಒದಗಿಸುವ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಸಹಿತ ಹಲವು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Kumar2008" /> ಮೂಳೆ ಮುರಿತ(ಮುರಿದ ಎಲುಬು)ಗಳಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವಿಲ್ಲದೇ ಇರುವ ಅಥವಾ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಳೆ ಮುರಿತವುಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="NHMRC" /> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣ ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಕಾನ್ಸರ್]] ಅಥವಾ ಕಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದಾಗುವ ಮರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಎಲುಬಿನ ಕಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟಿಯೋಸಾರ್ಕೋಮಗಳ ನಡುವೆ ಕೂಡಾ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ.<ref name="NHMRC" /><ref name="YorkReview2000" /> ಇತರ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ದೃಢವಾದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳನ್ನೊದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಸೋತಿವೆ.<ref name="YorkReview2000" /> ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಫಿನ್ನಿಶ್ ಅಧ್ಯಯನವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನೀರು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆಯೇ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಈ ನೀರು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಭಿನ್ನರೂಪದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೂ ಸಹ ಇದು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಯವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿವೆ.<ref name="Lamberg" /> ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗೊಂಡ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಭಲತೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಇದು ಗಂಭೀರಸ್ವರೂಪದ ಹಲ್ಲಿನ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್, ಅಸ್ಥಿಯ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳ ದುರ್ಬಲತೆ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಧಿಸುವ ರೋಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Hhe">{{vcite book |chapter=Human health effects |title=Fluoride in Drinking-water |author=Fawell J, Bailey K, Chilton J, Dahi E, Fewtrell L, Magara Y |publisher=World Health Organization |isbn=92-4-156319-2 |year=2006 |url=http://www.who.int/water_sanitation_health/publications/fluoride_drinking_water_full.pdf |format=PDF |pages=29–36 }}</ref> ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಮೌಲ್ಯವು ಪ್ರತೀ ಲೀಟರಿಗೆ ೧.೫ ಮಿ.ಗ್ರಾಂ ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ನೀಡಿದೆ.<ref>{{vcite book |chapter=Guidelines and standards |title=Fluoride in Drinking-water |author=Fawell J, Bailey K, Chilton J, Dahi E, Fewtrell L, Magara Y |publisher=World Health Organization |isbn=92-4-156319-2 |year=2006 |url=http://www.who.int/water_sanitation_health/publications/fluoride_drinking_water_full.pdf |format=PDF |pages=37–9 }}</ref> ಕೆಲವು ಅಪರೂಪದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಅಸಮರ್ಪಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಅಧಿಕ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿ ಹೊಟ್ಟೆ ತೊಳಸುವಿಕೆ, ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಬೇಧಿ ಮೊದಲಾದ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ವಿಷ ಸ್ಪೋಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ೧೯೯೧ ಮತ್ತು ೧೯೯೮ರ ನಡುವೆ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಭಲತೆಯು ಲೀಟರಿಗೆ ೨೨೦ಮಿ.ಗ್ರಾಂ ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದ ಇಂತಹ ಮೂರು ಸ್ಪೋಟಗಳು ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿವೆ. ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಅಲಸ್ಕದ ಸ್ಪೋಟದಲ್ಲಿ ೨೦೦ ಜನರು ಅನಾರೋಗ್ಯಪೀಡಿತರಾಗಿ ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{vcite journal |author=Balbus JM, Lang ME |title=Is the water safe for my baby? |journal=Pediatr Clin North Am |volume=48 |issue=5 |pages=1129–52, viii |year=2001 |doi=10.1016/S0031-3955(05)70365-5 |pmid=11579665 }}</ref> ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೆರೊಲಿನಾದ ಅಶೆಬೊರೊದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೯೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು ೬೦ ಗಾಲನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ನೀರಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ೨೪ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{vcite news |publisher= Fox 8 |title= Asheboro notifies residents of over-fluoridation of water |date= 2010-06-29 |url= http://www.myfox8.com/news/wghp-asheboro-fluoride-release-100629,0,2164002.story |accessdate= 2010-11-24 |archivedate= 2010-07-04 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20100704054308/http://www.myfox8.com/news/wghp-asheboro-fluoride-release-100629,0,2164002.story }}</ref> ನೀರಿಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುವ ಇತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಕ್ಲೋರಿನ್, ಹೈಡ್ರೋಫ್ಲೂಸಿಲಿಸಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ ಸಿಲಿಕೋಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳು ನೀರಿನ ಸಾರವನ್ನು (ಪಿಎಚ್ ಮೌಲ್ಯ) ತಗ್ಗಿಸಿ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯನ್ನು(ಕೊರೆತ) ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Pollick" /> ಆದರೆ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಾರತ್ವ (ಪಿಎಚ್ ಮೌಲ್ಯ) ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಹೈಡ್ರೋಫ್ಲೂಸಿಲಿಸಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ ಸಿಲಿಕೋಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳು ನೀರಿನಿಂದ [[ಸೀಸ|ಸೀಸದ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ೨೦೦೭ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಈ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸೀಸದ ಪ್ರಭಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಊಹೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{vcite journal |author=Macek MD, Matte TD, Sinks T, Malvitz DM |title=Blood lead concentrations in children and method of water fluoridation in the United States, 1988–1994 |journal=Environ Health Perspect |volume=114 |issue=1 |pages=130–4 |year=2006 |pmid=16393670 |pmc=1332668 |doi=10.1289/ehp.8319 |url=http://ehp.niehs.nih.gov/members/2005/8319/8319.html }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ಮತ್ತು ಸೀಸದ ಅಂಶಗಳುಳ್ಳ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ, ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಇರುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಂಬಲರ್ಹ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲ. ಇವು ಪ್ರಭಲತೆಯು ಅಳತೆಯ ಮಿತಿಗಿಂತಲೂ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿದೆ.<ref name="Pollick" /> ನೈಸರ್ಗಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಂತರ್ಜಲದಲ್ಲಿನ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಭಲತೆ ಮತ್ತು ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ, ಹುಲ್ಲುಹಾಸು, ಉದ್ಯಾನವನ, ಮತ್ತು ಗಿಡಗಳು; ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣ ಹೊಂದಿದ ನೀರಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಸಸ್ಯಗಳ ಬಳಕೆ, ಗಾಳಿಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ,ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ ಶಬ್ಧ ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಅಂಶವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Pollick">{{vcite journal |author=Pollick HF |title=Water fluoridation and the environment: current perspective in the United States |journal=Int J Occup Environ Health |volume=10 |issue=3 |pages=343–50 |year=2004 |pmid=15473093 |url=http://cdc.gov/FLUORIDATION/pdf/pollick.pdf |format=PDF }}</ref> == ಪರ್ಯಾಯಗಳು == ಜನಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ<ref name="NHMRC" /> ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧನೆಗೆ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾದರೂ, ಇತರ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೂ ಕೂಡಾ ದಂತಕ್ಷಯವನ್ನು<ref name="Selwitz">{{vcite journal |author=Selwitz RH, Ismail AI, Pitts NB |title=Dental caries |journal=Lancet |volume=369 |issue=9555 |pages=51–9 |year=2007 |pmid=17208642 |doi=10.1016/S0140-6736(07)60031-2 }}</ref> ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ದಕ್ಷ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳೆಂದರೆ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ದಂತಮಂಜನ, ಬಾಯಿತೊಳೆಯಲು ಬಳಸುವ ದ್ರವ (ಮೌತ್ ವಾಷ್), ಜೆಲ್ ಮತ್ತು ಮೆರುಗು ನೀಡುವ ದ್ರವ್ಯಗಳು<ref name="Anusavice" /> (ವಾರ್ನಿಷ್) ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣ.<ref name="Jones-PH">{{vcite journal |author=Jones S, Burt BA, Petersen PE, Lennon MA |title=The effective use of fluorides in public health |journal=Bull World Health Organ |volume=83 |issue=9 |pages=670–6 |year=2005 |pmid=16211158 |pmc=2626340 |doi=10.1590/S0042-96862005000900012 |doi_brokendate=2010-10-16 |url=http://scielosp.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0042-96862005000900012 |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2010-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100314074115/http://www.scielosp.org/scielo.php?pid=S0042-96862005000900012&script=sci_arttext }}</ref> ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸೀಲ್ ಮಾಡುವುದೂ ಕೂಡಾ ಉತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಲ್ಲುದು.<ref name="Selwitz" /> ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು ೩೩% ರಿಂದ ೮೬% ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದಂತದ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸೀಲ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಿದ ವಸ್ತುವಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.<ref name="Anusavice" /> [[File:Toothpasteonbrush.jpg|thumb|left|alt=A tube applying toothpaste to a toothbrush.|ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್‌ ಕುಳಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಬಡವರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ.<ref name=Jones-PH/>]] ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಮತ್ತು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗೊಂಡು ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Jones-PH" /> ೧೯೭೦ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಇದರ ಬಳಕೆಯು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ<ref name="Pizzo" /> ದಂತಕ್ಷಯವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಹಾಗೂ ದಂತಕ್ಷಯವು ಕ್ಷೀಣತೆಗೊಂಡ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್ ಏಕೈಕ ಅಂಶವಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Milgrom P, Reisine S |title=Oral health in the United States: the post-fluoride generation |journal=Annu Rev Public Health |volume=21 |pages=403–36 |year=2000 |pmid=10884959 |doi=10.1146/annurev.publhealth.21.1.403 }}</ref> ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀರು ಅಥವಾ ಉಪ್ಪಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದುದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯವುಳ್ಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಯುಕ್ತ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.<ref name="Goldman" /> ಆದರೂ ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿದ್ದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ<ref name="Jones-PH" /> ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡದಿರುವ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ.<ref name="Goldman">{{vcite journal |author=Goldman AS, Yee R, Holmgren CJ, Benzian H |title=Global affordability of fluoride toothpaste |journal=Global Health |volume=4 |pages=7 |year=2008 |pmid=18554382 |pmc=2443131 |doi=10.1186/1744-8603-4-7 |url=http://www.globalizationandhealth.com/content/4/1/7 |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2011-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711102210/http://www.globalizationandhealth.com/content/4/1/7 }}</ref> ಹೊಸ ಶಾಶ್ವತ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್ ಸುಮಾರು ೨೫% ಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಭಲತೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಹಲ್ಲುಜ್ಜುವುದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಇದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಬಾಯಿತೊಳೆಯುವ ದ್ರವ ಮತ್ತು ಜೆಲ್‌ಗಳು ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್‌ನಷ್ಟೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಫ್ಲೂರೈಡ್ ವಾರ್ನಿಷ್‌ಗಳು ಒಟ್ಟು ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳ ಸುಮಾರು ೪೫% ಭಾಗದಷ್ಟು ಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="Anusavice" /> ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ರಹಿತ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್ ಬಳಸಿ ಹಲ್ಲುಜ್ಜುವುದು ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref name="Sheiham" /> ಮನುಷ್ಯರ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಉಪ್ಪು (ಖಾದ್ಯ)|ಉಪ್ಪನ್ನು]] ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದರೆ ಉಪ್ಪಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದಷ್ಟೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಉಪ್ಪಿನ ಮೂಲಕವೂ, ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಅಡಿಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಮೈಕಾವು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಉಪ್ಪು ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ, ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಉಪ್ಪನ್ನು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿ ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳುಂಟಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಮನೀಯ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಉಪ್ಪಿನ ಫ್ಲೂರೈಡಿಕರಣವು ಕೊಲಂಬಿಯ ಮತ್ತು ವಾಡ್‍ನ ಸ್ವಿಸ್ ಕಾಂಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ಉಪ್ಪನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮನೆಬಳಕೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಫ್ಲೋರೈಡೀಕರಣಗೊಳ್ಳದ ಉಪ್ಪು ಕೂಡಾ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಭಲತೆಯು ಸುಮಾರು ೨೫೦ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಕಿ.ಗ್ರಾಂಗಳಾಗಿದ್ದು ಉಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಭಲತೆಯ ಕಿಲೋಗೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ೯೦ ರಿಂದ ೩೫೦ಮಿ.ಗ್ರಾಂಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Jones-PH" /> ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಚಿಲಿ, ಪೆರು, ರಷ್ಯಾ, ಮಸೆಡೊನಿಯ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಯುಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳಗಳ ಅಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಹಾಲು|ಹಾಲಿಗೆ]], ಮೊಸರಿಗೆ ಅಥವಾ ಹಾಲಿನಪುಡಿಗೆ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಚಿಲಿಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನಪುಡಿಯ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{vcite journal |journal=Rev Clin Pesq Odontol |year=2006 |volume=2 |issue=5–6 |pages=415–26 |title=Milk—a vehicle for fluorides: a review |author=Bánóczy J, Rugg-Gunn AJ |url=http://www2.pucpr.br/reol/index.php/RCPO?dd1=1625&dd99=pdf |format=PDF |accessdate=2009-01-03 |archivedate=2009-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090213183036/http://www2.pucpr.br/reol/index.php/RCPO?dd1=1625&dd99=pdf }}</ref> ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪ್ರೌಢರಿಗಾಗಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲ.<ref name="Jones-PH" /> ೨೦೦೫ರ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಅಧ್ಯಯನವು ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅವಶ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲದುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತಾದರೂ, ಇವು ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಶಾಲಾಮಕ್ಕಳನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ ಶಾಶ್ವತ ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ಹಾಲು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದುವು.<ref>{{vcite journal |author=Yeung CA, Hitchings JL, Macfarlane TV, Threlfall AG, Tickle M, Glenny AM |title=Fluoridated milk for preventing dental caries |journal=Cochrane Database Syst Rev |issue=3 |pages=CD003876 |year=2005 |pmid=16034911 |doi=10.1002/14651858.CD003876.pub2 }}</ref> ದಂತಕ್ಷಯವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುವ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳಾದ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ನೀಡಬೇಕಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತಹ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="Kumar2008">{{vcite journal |author=Kumar JV |title=Is water fluoridation still necessary? |journal=Adv Dent Res |volume=20 |issue=1 |pages=8–12 |year=2008 |doi=10.1177/154407370802000103 |pmid=18694870 |url=http://adr.sagepub.com/cgi/content/full/20/1/8 |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2009-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090604124238/http://adr.sagepub.com/cgi/content/full/20/1/8 }}</ref> ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಒಂದು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ವಸ್ತುವಾದರೂ, ನೀರಿಗೆ [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]]‌ನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಂತಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲುದು.<ref>{{vcite journal |author=Bruvo M, Ekstrand K, Arvin E ''et al.'' |title=Optimal drinking water composition for caries control in populations |journal=J Dent Res |volume=87 |issue=4 |pages=340–3 |year=2008 |pmid=18362315 |doi=10.1177/154405910808700407 }}</ref> ದಂತಕ್ಷಯವನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳು ಆಂಟಿಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಾದ ಕೋರ್‌ಹೆಕ್ಸಿಡಿನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಸೈಲಿಟಾಲ್‌ನಂತಹ ಸಕ್ಕರೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="Anusavice" /> ಕ್ಸೈಲಿಟಾಲ್ ಸಿಹಿಯಾದ ಜಗಿಯುವ ಅಂಟಾಗಿದ್ದು ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಯಾಗಿದ್ದಾಗಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ ಈ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Zero DT |title=Are sugar substitutes also anticariogenic? |journal=J Am Dent Assoc |volume=139 |issue=Suppl 2 |pages=9S–10S |date=2008 |pmid=18460675 |url=http://jada.ada.org/cgi/content/full/139/suppl_2/9S |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2012-07-10 |archiveurl=https://archive.is/20120710005249/http://jada.ada.org/cgi/content/full/139/suppl_2/9S }}</ref> ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯದ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟನಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ರಿಪ್ಲೇಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಥೆರಪಿ - ಪ್ರೊಬಯೊಟಿಕ್) ಮತ್ತು ವಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಈ ವಿಧಾನಗಳು ರೊಗಿಗಳ ಕನಿಷ್ಟ ಕೋರಿಕೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಬೇಕಾದ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Anusavice">{{vcite journal |author=Anusavice KJ |title=Present and future approaches for the control of caries |journal=J Dent Educ |volume=69 |issue=5 |pages=538–54 |date=2005 |pmid=15897335 |url=http://www.jdentaled.org/cgi/content/full/69/5/538 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ ಇದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಇತರ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ಸಕ್ಕರೆ, ಪಾಲಿಫಿನೋಲ್‌ಗ‍ಳು ಮತ್ತು ಕೇಸಿನ್ ಫೋಸ್ಫೋಪೆಪ್ಟೈಡ್-ಅಮಾರ್ಫಸ್ ಕಾಲ್ಚಿಯಮ್ ಫಾಸ್ಪೇಟ್ ನಾನೋಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{vcite journal |author=Whelton H |title=Beyond water fluoridation; the emergence of functional foods for oral health |journal=Community Dent Health |volume=26 |issue=4 |pages=194–5 |year=2009 |pmid=20088215 |doi=10.1922/CDH_2611Whelton02 }}</ref> ೨೦೦೭ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜನಸಮುದಾಯವನ್ನೇ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಲು ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವೇ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾದ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು.<ref name="NHMRC" /> ೨೦೦೨ರ ಯುಎಸ್‌ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಯು ಸುಮಾರು ೧೮ - ೫೦%ದಷ್ಟು ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಸೀಲೆಂಟ್‌ಗಳು (ಸೀಲು ಯಾ ಮೊಹರು ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ವಸ್ತು) ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ೬೦%ಗಳಷ್ಟು ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Truman" /> ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಟಲಿಯ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಯು ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದು, ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳೀಕ ದ್ರವಗಳು (ಟಾಪಿಕಲ್ ಫ್ಲೂಯಿಡ್) ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಲ್ಲ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Pizzo" /> ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿದ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಯು ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸುಗಮವಾದಾಗ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಪಗುಂಪುಗಳ ದಂತಕ್ಷಯವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವುಳ್ಳ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿವೆ.<ref name="Petersen-2004">{{vcite journal |author=Petersen PE, Lennon MA |title=Effective use of fluorides for the prevention of dental caries in the 21st century: the WHO approach |journal=Community Dent Oral Epidemiol |volume=32 |issue=5 |pages=319–21 |year=2004 |pmid=15341615 |doi=10.1111/j.1600-0528.2004.00175.x |url=http://www.who.int/oral_health/media/en/orh_cdoe_319to321.pdf |format=PDF }}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ವೆಚ್ಚವು ಪ್ರತೀ ವರ್ಷಕ್ಕೆ, ಪ್ರತೀ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ${{inflation|US|0.72|1999|r=2}}ಗಳು (ವ್ಯಾಪ್ತಿ: $ {{inflation|US|0.17|1999|r=2}}-$ {{inflation|US|7.62|1999|r=2}}, ಈ ಪ್ಯಾರಾದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ವೆಚ್ಚಗಳು ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ <ref name="FRWG" /> ಮತ್ತು {{CURRENTYEAR}} ಡಾಲರ್‌ಗಳು ಹಿಂದಿನ ಅಂದಾಜಿನ ಹಣದುಬ್ಬರದಿಂದ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ{{inflation-fn|US}}. ಬೃಹತ್ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ್ನು ಒಳನುಗ್ಗಿಸಲು ಇರುವ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳು, ಒಳನುಗ್ಗಿಸುವ ಸಲಕರಣೆಯ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಉಪಕರಣದ ಮಾದರಿ, ಫ್ಲೂರೈಡ್ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ದಾಸ್ತಾನು ಮತ್ತು ಜಲಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಲಭ್ಯತೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳೂ ಕೂಡಾ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಒಟ್ಟುವೆಚ್ಚದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ.<ref name="FRWG" /> ಸಂಪದ್ಭರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಖರ್ಚು ಕೂಡಾ ನಗಣ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಇದು ಫ್ಲೂರೈಡ್ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವಷ್ಟು ದುಬಾರಿಯೆನಿಸಬಲ್ಲುದು.<ref name="Marthaler">{{vcite journal |author=Marthaler TM, Petersen PE |title=Salt fluoridation—an alternative in automatic prevention of dental caries |journal=Int Dent J |volume=55 |issue=6 |pages=351–8 |year=2005 |pmid=16379137 |url=http://www.who.int/oral_health/publications/orh_IDJ_salt_fluoration.pdf |format=PDF }}</ref> ಹೋಲಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬ್ರಷ್ ಮಾಡುವ ಜನರಿಗೆ ಏರಿಕೆಯ ಮೌಲ್ಯ ಸೊನ್ನೆಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್‌ನ ವೆಚ್ಚವು ಪ್ರತೀ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಂದಾಜು ಮೊತ್ತ ${{inflation|US|6|1999}} -${{inflation|US|12|1999}} ಮತ್ತು, ಹಲ್ಲಿನ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಹಾಗೂ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮೆರುಗು ಮತ್ತು ಜೆಲ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ, ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು $ {{inflation|US|66|1999}}. ಕನಿಷ್ಟ ಅಂದಾಜು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಟ ಅಂದಾಜು ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನೂ ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಣ್ಣ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಹಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಸವೆತಕ್ಕೆ ತಗಲಿದ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ ವರ್ಷಕ್ಕೆ $ {{inflation|US|11|1999}}-$ {{inflation|US|17|1999}}, ಇದು ಅದನ್ನು ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಭರಿಸಿದ ಅಂದಾಜು {{inflation|US|65|1999}} ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ <ref name="FRWG" /> ಮತ್ತು, ಅಂದಾಜು {{inflation|US|100.62|1995}} ಸವೆಯದಿಂದ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಹಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ತಗಲುವ ಖರ್ಚಿನ ಜೊತೆಗೆ, ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ/ಕಳೆಯುವ ಕೊಳೆತ ಹಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸರಾಸರಿ ಅಂದಾಜುವೆಚ್ಚ $ <ref name="Griffin-econ">{{vcite journal |author=Griffin SO, Jones K, Tomar SL |title=An economic evaluation of community water fluoridation |journal=J Public Health Dent |volume=61 |issue=2 |pages=78–86 |year=2001 |pmid=11474918 |doi=10.1111/j.1752-7325.2001.tb03370.x |url=http://cdc.gov/fluoridation/pdf/griffin.pdf |format=PDF }}</ref>. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನುಂಗಿಹೋದ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನಿಂದಾಗುವ ದಂತಕ್ಷಯದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref name="Sheiham" /> ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ "ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತಗಲುವ ಖರ್ಚು ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ" (ಕಾಸ್ಟ್-ಇಫೆಕ್ಟಿವ್‌ನೆಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾವಿಟಿ ಪ್ರಿವೆನ್ಶನ್) ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವು ಖರ್ಚಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣದ ಉಳಿತಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡಿಕರಣವು ಕೆಲವೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಖರ್ಚು-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲ್‌ಸ್ಥರದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆದು ಈ ಬಗ್ಗೆ ದೃಢವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದುರ್ಲಭವಾಯಿತು.<ref name="FRWG">{{vcite journal |title=Recommendations for using fluoride to prevent and control dental caries in the United States |author=Centers for Disease Control and Prevention |journal=MMWR Recomm Rep |volume=50 |issue=RR-14 |pages=1–42 |year=2001 |pmid=11521913 |url=http://cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5014a1.htm |laysummary=http://cdc.gov/fluoridation/guidelines/tooth_decay.htm |laysource=CDC |laydate=2007-08-09 }}</ref><ref name="CDC-1992-2006" /> ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅಪಾಯದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಲ್ಲಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಹಲ್ಲಿನ ಸೀಲೆಂಟ್‌ಗಳು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿವೆ.<ref name="Reeves"/> ೨೦೦೨ರ ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಯು ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ೦.೪೭ಮೇಲ್ಮೈಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಕ್ಷಯಿಸುವ ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಶಾಶ್ವತ ದವಡೆಹಲ್ಲನ್ನು ಸೀಲ್ ಮಾಡುವುದು ಅಧಿಕ ವೆಚ್ಚದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಒಟ್ಟು ದಂತಕ್ಷಯವು ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ೦.೦೬ ಮೇಲ್ಮೈಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾಗ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಖರ್ಚನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Truman" /> ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ದಂತಕ್ಷಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಅತ್ಯಂತ ಲಾಭದಾಯಕ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ೨೦೦೮ರ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಯು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref name="Kumar2008" /> ೧೯೭೪ - ೧೯೯೨ರ ನಡುವೆ ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಒಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ದಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಇರುವ ದಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಳಿಕೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದುವು. ಕೆಲವು ದಂತವೈದ್ಯರು ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ತಜ್ಞವೈದ್ಯರಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಮೂಲಕ ಬೇಡಿಕೆಯ ತೀವ್ರತೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಈ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Ho K, Neidell M |year=2009 |title=Equilibrium effects of public goods: the impact of community water fluoridation on dentists |publisher=National Bureau of Economic Research |url=http://www.columbia.edu/~mn2191/w15056.pdf |format=PDF |version=NBER Working Paper No. 15056 |accessdate=2009-10-13 |archivedate=2012-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023074617/http://www.columbia.edu/~mn2191/w15056.pdf }}</ref> ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಳ್ಳದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ೧೯೫೭-೧೯೬೪ ರ ನಡುವೆ ಜನಿಸಿದ ಯುಎಸ್‌ನ ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರೌಢರಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ದಂತಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಬಡಕುಟುಂಬದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಲವಾಗಿದೆ, ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪರವಾದ ಉದ್ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ನಡುವಿನ ಬೇಧವೇ ಈ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬ ಊಹಾಪೋಹವನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{vcite journal |author=Glied S, Neidell M |year=2008 |title=The economic value of teeth |publisher=National Bureau of Economic Research |url=http://www.columbia.edu/~mn2191/w13879.pdf |format=PDF |version=NBER Working Paper No. 13879 |accessdate=2009-10-13 |archivedate=2010-06-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100625095645/http://www.columbia.edu/~mn2191/w13879.pdf }}</ref> == ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯತೆ == {{see|Water fluoridation controversy}} ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಾರವರ್ಧನೆಗಳಂತೆಯೇ, ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣ ಕೂಡಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಹಿತ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಂಘರ್ಷಣೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದೆ.<ref name="ethics"> ನೈತಿಕತೆ * {{vcite journal |author=McNally M, Downie J |title=The ethics of water fluoridation |journal=J Can Dent Assoc |volume=66 |issue=11 |pages=592–3 |year=2000 |pmid=11253350 |url=http://cda-adc.ca/jcda/vol-66/issue-11/592.html }} * {{vcite journal |author=Cohen H, Locker D |title=The science and ethics of water fluoridation |journal=J Can Dent Assoc |volume=67 |issue=10 |pages=578–80 |year=2001 |pmid=11737979 |url=http://cda-adc.ca/jcda/vol-67/issue-10/578.html }} </ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮ್ಮತಿ/ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಪರವಾನಿಗಿಯಿಲ್ಲದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವಂತಹ ನೈತಿಕ ಹಾಗೂ ಸರಕಾರೀ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಮುರಿಯುವ ವಿಧಾನವೆಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="Pizzo" /> ಸ್ವಯಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಸಮರ್ಥರಾದ ಜನತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನ ನೀಡಬಲ್ಲ, ಹಲ್ಲು ನೋವು ಮತ್ತು ದಂತವೈದ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಜನರನ್ನು ಮುಕ್ತರನ್ನಾಗಿಸುವ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರಿನ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಹಸ್ಥಕ್ಷೇಪವಿದು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಕೂಡಾ ಫ್ಲೂರಿಡೀಕರಣವನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಅನೈತಿಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{vcite book |chapter=The ethics of water fluoridation |chapterurl=http://bfsweb.org/One%20in%20a%20million/10%20ethics.pdf |url=http://bfsweb.org/onemillion/onemillion.htm |title=One in a Million: The facts about water fluoridation |edition=2nd |year=2004 |author=The British Fluoridation Society; The UK Public Health Association; The British Dental Association; The Faculty of Public Health |isbn=095476840X |pages=88–92 |publisher=British Fluoridation Society |location=Manchester |chapterformat=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122032013/http://www.bfsweb.org/onemillion/onemillion.htm |date=2008-11-22 }} {{Cite web |url=http://www.bfsweb.org/onemillion/onemillion.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2008-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122032013/http://www.bfsweb.org/onemillion/onemillion.htm |url-status=dead }}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ದಂತವೈದ್ಯಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಗಳೂ ಕೂಡಾ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿವೆ.<ref name="Pizzo" /><ref>{{vcite web |url=http://ada.org/public/topics/fluoride/facts/compendium.asp |author=ADA Council on Access, Prevention and Interprofessional Relations |publisher=American Dental Association |title=National and international organizations that recognize the public health benefits of community water fluoridation for preventing dental decay |date=2005 |accessdate=2008-12-22 |archivedate=2008-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080607092909/http://ada.org/public/topics/fluoride/facts/compendium.asp }}</ref> ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಹಾಕಿಸುವುದು, ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ, ಧೂಮಪಾನದಿಂದುಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಇನ್ನಿತರ ಸಾಧನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ <ref name="CDC-1999">{{vcite journal |author=Division of Oral Health, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, CDC |title=Achievements in public health, 1900–1999: Fluoridation of drinking water to prevent dental caries |journal=MMWR Morb Mortal Wkly Rep |volume=48 |issue=41 |pages=933–40 |year=1999 |pmid= |url=http://cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4841a1.htm }} [http://cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4841bx.htm ಹೆಚ್. ಟ್ರೆಂಡ್ಲೆ ಡೀನ್, ಡಿಡಿಎಸ್‌.] ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ [http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/283/10/1283 ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ]: {{vcite journal |journal=JAMA |volume=283 |issue=10 |pages=1283–6 |year=2000 |doi=10.1001/jama.283.10.1283 |pmid=10714718 |title=<!-- pacify citation bot --> |author=<!-- pacify citation bot --> }}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮಹತ್ತರ ಹತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಆರೋಗ್ಯ ತಡೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿವೆ.<ref name="Ten-great">{{vcite journal |author=CDC |title=Ten great public health achievements—United States, 1900–1999 |journal=MMWR Morb Mortal Wkly Rep |volume=48 |issue=12 |pages=241–3 |year=1999 |pmid=10220250 |url=http://cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00056796.htm }} [http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/281/16/1481 ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ]: {{vcite journal |journal=JAMA |volume=281 |issue=16 |pages=1481 |year=1999 |doi=10.1001/jama.281.16.1481 |pmid=10227303 |title=<!-- pacify citation bot --> |author=<!-- pacify citation bot --> }}</ref> ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ದೃಢಪಡಿದ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್)<ref name="Petersen-2004" /><ref name="WHA-2007">{{vcite journal |author=Petersen PE |title=World Health Organization global policy for improvement of oral health—World Health Assembly 2007 |journal=Int Dent J |volume=58 |issue=3 |pages=115–21 |year=2008 |pmid=18630105 |doi=10.1922/IDJ_1930Petersen07 |doi_brokendate=2010-09-13 |url=http://www.idjonline.org/download.php?op=institution_view_article&article_id=296 |format=PDF |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2014-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141113023915/http://www.idjonline.org/download.php?op=institution_view_article&article_id=296 }}</ref>. ಯುಎಸ್‌ನ ಸರ್ಜನ್ ಜನರಲ್,<ref>{{vcite web |url=http://cdc.gov/Fluoridation/fact_sheets/sg04.htm |author=[[Richard Carmona|Carmona RH]] |title=Surgeon General's statement on community water fluoridation |publisher=U.S. Public Health Service |date=2004-07-28 |url=http://cdc.gov/Fluoridation/pdf/SGstatement.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-22 }}</ref> ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ (ಅಮೇರಿಕನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್),<ref>{{vcite web |url=http://apha.org/advocacy/policy/policysearch/default.htm?id=1373 |accessdate=2009-03-09 |date=2008 |title=Community water fluoridation in the United States |author=American Public Health Association |archivedate=2011-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110312063358/http://www.apha.org/advocacy/policy/policysearch/default.htm?id=1373 }}</ref> ಯುರೋಪಿನ ಮಕ್ಕಳ ದಂತವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಭಾಗ (ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಟಿಸ್ಟ್ರಿ),<ref>{{vcite journal |journal=Eur Arch Paediatr Dent |year=2009 |volume=10 |issue=3 |pages=129–35 |title=Guidelines on the use of fluoride in children: an EAPD policy document |author=European Academy Of Paediatric Dentistry |url=http://www.eapd.gr/EAPDJournal/2009v10/Issue_3/Vol_10_2_June_F_Guide.pdf |format=PDF |pmid=19772841 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ,<ref>{{vcite web |url=http://www.ada.org.au/app_cmslib/media/lib/0703/m51011_v1_fluorideuse2.pdf |format=PDF |accessdate=2009-10-13 |date=2005 |title=Community oral health promotion: fluoride use |author=[[Australian Dental Association]] |archivedate=2009-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090918205055/http://www.ada.org.au/app_cmslib/media/lib/0703/m51011_v1_fluorideuse2.pdf }}</ref> ಕೆನಡಾ,<ref>{{vcite web |url=http://cda-adc.ca/_files/position_statements/fluorides.pdf |format=PDF |accessdate=2009-01-15 |date=2008 |title=CDA position on use of fluorides in caries prevention |author=[[Canadian Dental Association]] |archivedate=2009-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090306171822/http://www.cda-adc.ca/_files/position_statements/fluorides.pdf }}</ref> ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಂತವೈದ್ಯಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ (ನಾಷನಲ್ ಡೆಂಟಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ಕೆನಡ, ಯುಎಸ್‌).<ref>{{vcite web |url=http://ada.org/public/topics/fluoride/facts/fluoridation_facts.pdf |format=PDF |accessdate=2008-12-22 |date=2005 |author=ADA Council on Access, Prevention and Interprofessional Relations |publisher=[[American Dental Association]] |title=Fluoridation facts |archivedate=2008-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723125738/http://ada.org/public/topics/fluoride/facts/fluoridation_facts.pdf }}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಬೆಂಬಲವಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ವಿರೋಧಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದೆ, ಈ ವಿರೋಧವು "ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಜಾಲ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆಳೆಯುವಂತಹ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ".<ref name="Armfield">{{vcite journal |author=Armfield JM |title=When public action undermines public health: a critical examination of antifluoridationist literature |journal=Aust New Zealand Health Policy |volume=4 |pages=25 |year=2007 |pmid=18067684 |pmc=2222595 |doi=10.1186/1743-8462-4-25 |url=http://anzhealthpolicy.com/content/4/1/25 |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2008-06-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080617230715/http://www.anzhealthpolicy.com/content/4/1/25 }}</ref> ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಶಾವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಿತರ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ವಾದ ಮಾಡಿದರೆ, ವಿರೋಧಗಳು ಔಷಧ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಅವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿವೆ.<ref>{{vcite journal |author=Carstairs C, Elder R |title=Expertise, health, and popular opinion: debating water fluoridation, 1945–80 |journal=Can Hist Rev |volume=89 |issue=3 |pages=345–71 |year=2008 |doi=10.3138/chr.89.3.345 }}</ref> ಈ ವಾಗ್ವಾದಗಳು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ, ಪುರಾವೆಗಳ ಬಲ, ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಉಂಟಾಗುವ ಕಷ್ಟ, ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಒಂದು ಔಷಧಿಯೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ, ಮತ್ತು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಸ್ಥಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿನ ನೈತಿಕರೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಿದ್ಯುಕ್ತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="Cheng2007">{{vcite journal |author=Cheng KK, Chalmers I, Sheldon TA |title=Adding fluoride to water supplies |journal=BMJ |volume=335 |issue=7622 |pages=699–702 |year=2007 |pmid=17916854 |pmc=2001050 |doi=10.1136/bmj.39318.562951.BE |url=http://www.appgaf.org.uk/data/433-water-fluoridation.pdf |format=PDF |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303202219/http://www.appgaf.org.uk/data/433-water-fluoridation.pdf }}</ref> ಯುಎಸ್‌ನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ವಿರೋಧಿಗಳು ೨೦೦೬ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯು (ನಾಷನಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್) ನೀರು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ <ref>{{vcite journal |doi=10.1038/scientificamerican0108-74 |author=Fagin D |title=Second thoughts about fluoride |journal=Sci Am |volume=298 |issue=1 |pages=74–81 |year=2008 |pmid=18225698 }}</ref> ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡಿದ ವರದಿ ಮತ್ತು ಈ ವರದಿಯು ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದ ಗರಿಷ್ಟ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟವು ಲೀಟರಿಗೆ ೪ ಮಿ.ಗ್ರಾಂ ಎಂದು ನೀಡಿದ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನಿಂದ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತರಾದರು.<ref>{{vcite book |title=Fluoride in Drinking Water: A Scientific Review of EPA's Standards |author=National Research Council |location=Washington, DC |publisher=National Academies Press |isbn=0-309-10128-X |date=2006 |url=http://books.nap.edu/catalog.php?record_id=11571 |laysummary=http://dels.nas.edu/dels/rpt_briefs/fluoride_brief_final.pdf |laysource=NRC |laydate=2006 }}</ref> ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಲೇಖನಗಳನ್ನು, ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು, ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚಾಸ್ಥಳಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಾರರಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬುದ್ಧಿಕೌಶಲ್ಯಗಳಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದು ಅವರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಿರಿಮೆ, ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಬಹುವಾಗಿ ಅಂತರಜಾಲ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು(ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು) ಬಳಸ್ಪಡುತ್ತಿದೆ, ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೈಜ ಮಾಹಿತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವರದಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣ ವಿರೋಧೀ ಕೃತಿಗಳು, ಲೇಖನಗಳು ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು [[ಏಡ್ಸ್ ರೋಗ|ಏಡ್ಸ್]], [[ಅಲರ್ಜಿ]], ಆಲ್ಝಮೀರ್‌ನ [[ಸಂಧಿವಾತ|ಆರ್ಥ್ರೈಟಿಸ್]], [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಕಾನ್ಸರ್]] ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ಜೊತೆಗೆ ಜೀರ್ಣಾಂಗನಾಳ, [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]], ಪಿನಿಯಲ್ ಗ್ರಂಥಿ ಮತ್ತು ಥೈರಾಯಿಡ್ ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಬಾಧಿಸುವ ರೋಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಣಾಮಗಳೊಡನೆ ದಂತಕತೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ.<ref name="Armfield" /> [[File:Unholy three cropped.png|thumb|alt=Black-and-white political cartoon of a leering skull menacing a doll-holding little girl whose back is supported by an arm tagged "UNINFORMED PUBLIC". Nearby bones hold three large balls labeled "FLUORIDATED WATER", "POLIO MONKEY SERUMS", and "MENTAL HYGIENE etc." The cartoon is entitled "At the Sign of THE UNHOLY THREE", signed "B. SMART", and captioned "Are you willing to PUT IN PAWN to the UNHOLY THREE all of the material, mental, and spiritual resources of this GREAT REPUBLIC?"|ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರ ಪಿತೂರಿ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸುವ ಕೀಪ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಕಮಿಟಿಯ 1955ರ ಜಾಹಿರಾತು ವಿವರಣೆ.]] ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಳಸಂಚಿನ ಗುಪ್ತ ತತ್ವಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಯುಎಸ್‌ನ ಅಣು ಬಾಂಬು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಮೊಕದ್ದಮೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು, (''ಡಾ| ಸ್ಟ್ರೇಂಜ್‌ಲವ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ವಿಡಂಬನೆಯಂತೆ) ಇದೊಂದು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ನ ಅಥವಾ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಆಳಲು ಹೊಸ ಜಗತ್ತು ಆದೇಶಿಸಿದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದೂ, ಇದು ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಜನರನ್ನು ಶರಣಾಗತರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಜರ್ಮನಿಯ ಕೆಮಿಕಲ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಮೊದಲು ಅನ್ವೇಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದೂ, ತೆರೆಮರೆಯ ಹಿಂದೆ ಇದು ಸಕ್ಕರೆಯುಕ್ತ ಆಹಾರಗಳ ಅಥವಾ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗೊಬ್ಬರ ಅಥವಾ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆಯೆಂದೂ, ಅಥವಾ, ಬಡಜನರಿಗೆ ಹಲ್ಲಿನ ಕಾಳಜಿಯನ್ನೊದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಅನುಭವಿಸಿದ ಸೋಲನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಹಾಕಿದ ಹೊಗೆಯ ತೆರೆಯೆಂದೂ ಇವು ಹೇಳಿವೆ.<ref name="Armfield" /> ಇಂತಹ ಒಂದು ತತ್ವವು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ರೂಸ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಮಲಿನಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಅಲುಮಿನಿಯಂ ತಯಾರಕ ಅಲ್ಕೊಅ ಮತ್ತು ಮನ್ಹಟ್ಟನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್, ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಚುಗಾರ ಉದ್ಯಮಿಗಳಾದ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಮೆಲ್ಲನ್ ಮತ್ತು ಮೆಲ್ಲನ್ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಶೋಧಕ ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಜೆ. ಕಾಕ್ಸ್, ಸಿನ್ಸಿನ್ನಟಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕೆಟ್ಟರಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ, ಫೆಡರಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಏಜೆನ್ಸಿಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಆಸ್ಕರ್ ಆರ್. ಇವಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಚತುರ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬರ್ನಾಯ್ಸ್ ಇವರ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ/ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಷಡ್ಯಂತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{vcite book |author=Freeze RA, Lehr JH |title=The Fluoride Wars: How a Modest Public Health Measure Became America's Longest-Running Political Melodrama |publisher=Wiley |year=2009 |isbn=978-0-470-44833-5 |ref=Fluoride-Wars}} {{vcite book |chapter=Fluorophobia |pages=127–69 }}</ref> ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣ ವಿರೋಧೀ ವಾದಸರಣಿಗಳು ಆಯಾ ಸಮಯದ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{vcite journal |author=Newbrun E |title=The fluoridation war: a scientific dispute or a religious argument? |journal=J Public Health Dent |volume=56 |issue=5 Spec No |pages=246–52 |year=1996 |pmid=9034969 |doi=10.1111/j.1752-7325.1996.tb02447.x }}</ref> ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ವಿರೋದಿಗಳು ಕೆಲವು ಸಂಶೊಧಕರನ್ನು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ದಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರನ್ನು, ಪರ್ಯಾಯ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಪರರಾದ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಚಿಕಿತ್ಸಕ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವವರು, ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನಕಾರರು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೈಸ್ತ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಪರಿಸರವಾದಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Reilly" /> ಸುಸಂಘಟಿತ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಬಲಪಂಥೀಯ ತಂಡಗಳಾದ ಜಾನ್ ಬರ್ಚ್ ಸೊಸೈಟಿ,<ref>{{vcite web |url=http://www.dehnbase.org/lpus/library/platform/cp.html|title=Consumer protection |publisher=Libertarian Party |accessdate= June 28, 2010}}</ref> ಸ್ವಾತಂತ್ರವಾದಿಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಎಡಪಂಥೀಯ ಬಣಗಳಾದ ಯು.ಕೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಗ್ರೀನ್ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ.<ref>{{vcite news |author=Nordlinger J |title=Water fights: believe it or not, the fluoridation war still rages—with a twist you may like |work=Natl Rev |date=2003-06-30 |url=http://www.thefreelibrary.com/Water+Fights%3a+Believe+it+or+not%2c+the+fluoridation+war+still+rages+--...-a0103135852 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{vcite book |title=[[#Fluoride-Wars|The Fluoride Wars]] |chapter=Fluoride and health |pages=219–54 |isbn=0470448334 }}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ದಂತ ಕ್ಷಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಬಾಟಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ ನೀರು ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನೇ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತೆ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ನಿಲುವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಬಿ ಮಾಡಲಾಗದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Griffin-opinions" /> ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣ ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚೆಯು ಎರಡು ಚಿಕ್ಕ ವಿರೋಧೀ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆವ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಪರ ಮತ್ತು ವಿರುದ್ದದ ಪರಸ್ಪರ ವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಬಹುದು. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ೭೦% ಜನತೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿ ೧೫% ಜನತೆ ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ವಿರೋಧಿಸಿದವರು "ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಯೋಜನ"ಗಳ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Armfield JM, Akers HF |title=Risk perception and water fluoridation support and opposition in Australia |journal=J Public Health Dent |volume= 70|issue= 1|pages= 58–66|year=2009 |pmid=19694932 |doi=10.1111/j.1752-7325.2009.00144.x }}</ref> ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ೧೬ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ತಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನವು ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಯುಕೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಬಹುತೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ತಂಡಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref name="Griffin-opinions">{{vcite journal |author=Griffin M, Shickle D, Moran N |title=European citizens' opinions on water fluoridation |journal=Community Dent Oral Epidemiol |volume=36 |issue=2 |pages=95–102 |year=2008 |pmid=18333872 |doi=10.1111/j.1600-0528.2007.00373.x }}</ref> ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿನ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ೬೨% ಜನತೆಯು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದತ್ತ ಒಲವು ತೋರಿದರೆ, ವಿರೋಧಿಸಿದ ೩೧% ಜನರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಜನರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{vcite journal |author=Dixon S, Shackley P |title=Estimating the benefits of community water fluoridation using the willingness-to-pay technique: results of a pilot study |journal=Community Dent Oral Epidemiol |volume=27 |issue=2 |pages=124–9 |year=1999 |pmid=10226722 |doi=10.1111/j.1600-0528.1999.tb02001.x }}</ref> ೨೦೦೭ರ ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಜೈವಿಕ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡಿದ ವರದಿಯು ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಪರವಾದ ಮತ್ತು ವಿರುದ್ದವಾದ ಉತ್ತಮ ಸಾಕ್ಷಿ ಪುರಾವೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಮರ್ಪಕ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{vcite journal |author=Calman K |title=Beyond the 'nanny state': stewardship and public health |journal=Public Health |volume=123 |issue=1 |pages=e6–e10 |year=2009 |pmid=19135693 |doi=10.1016/j.puhe.2008.10.025 |laysummary=http://www.nuffieldbioethics.org/fileLibrary/pdf/One_page_summary_public_health.pdf |laysource=Nuffield Council on Bioethics |laydate=2007-11-13 }}</ref> ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ, ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಪರ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಗಳು ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ತಿರಸ್ಕೃತಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="Reilly" /> ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ತಿರಸ್ಕಾರವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಉಂಟಾದರೆ, ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ವಿರುದ್ಧದ ನಿರ್ಧಾರವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{vcite journal |author=Martin B |year=1989 |title=The sociology of the fluoridation controversy: a reexamination |journal=Sociol Q |volume=30 |issue=1 |pages=59–76 |doi=10.1111/j.1533-8525.1989.tb01511.x |url=http://www.uow.edu.au/~bmartin/pubs/89sq.html }}</ref> ಖಂಡನೆಗಳು ಯಾವುದೇ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾಗಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಆಶೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref name="Reilly">{{vcite book |author=Reilly GA |chapter=The task is a political one: the promotion of fluoridation |pages=323–42 |title=Silent Victories: The History and Practice of Public Health in Twentieth-century America |editor=Ward JW, Warren C |publisher=Oxford University Press |year=2007 |isbn=0-19-515069-4 }}</ref> == ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಬಳಕೆ == {{Main|Fluoridation by country}} [[File:Fluoridated-water-extent-world.svg|300px|thumb|alt=World map showing countries in gray, white and in various shades of red. The U.S. and Australia stand out as bright red (which the caption identifies as the 60–80% color). Brazil and Canada are medium pink (40–60%). China, much of western Europe, and central Africa are light pink (1–20%). Germany, Japan, Nigeria, and Venezuela are white (<1%).|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಫೋರೈಡಯುಕ್ತ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುವ ಶೇಕಡಾವಾರು ಜನಸಂಖ್ಯೆ.<ref name=extent/>[307][308][309][310][311][312][313]]] ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಭ್ಯಾಸವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹೊಂದಿರುವಂತಹುದು.<ref>{{vcite journal |doi=10.1086/649401 |author=Sellers C |title=The artificial nature of fluoridated water: between nations, knowledge, and material flows |journal=Osiris |volume=19 |pages=182–200 |year=2004 |pmid=15478274 }}</ref> ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ಬ್ರಜಿಲ್, ಕೆನಡ, ಚಿಲಿ, ಕೊಲಂಬಿಯ, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಇಸ್ರೇಲ್, ಕೊರಿಯ, ಮಲೇಶಿಯ, ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್, ಪಿಲಿಪ್ಪೈನ್‌ಗಳು, ಸಿಂಗಾಪುರ, ಸ್ಪೈನ್, ಯು.ಕೆ ಮತ್ತು ವಿಯಟ್ನಾಂ‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಯುಎಸ್‌‍ನ ಹೊರಗಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ, ವಿಶ್ವದ ೫೦ ಮಿಲಿಯ ಜನರು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಪಡೆದ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟ ಹೊಂದಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು ೧೨ ಮಿಲಿಯ ಜನರು, ಯುಎಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೭೧ ಮಿಲಿಯ ಜನರು (ಯುಎಸ್‌ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೬೧.೫% ಭಾಗ <ref name="US-WF-Stats-2006" />) ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ೩೫೫ ಮಿಲಿಯ ಜನರು ಕೃತಕವಾಗಿ ಪ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="extent" /> ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ೫೦ ಮಿಲಿಯ ಜನರಾದರೂ ಅನುಕೂಲಕರ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮಟ್ಟ ಹೊಂದಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ನಿಜವಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಇದು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಗೆಬಾನ್, ಲಿಬ್ಯಾ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ಸೆನೆಗಲ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಟಂಜಾನಿಯ, ಯುಎಸ್, ಮತ್ತು ಜಿಂಬಾವ್ವೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಗಮನೀಯವಾಗಿ, ಆಫ್ರಿಕ, ಚೀನ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣವು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಪಡೆದ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ್ದು, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಮಿಲಿಯ ಜನರು ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗೊಂಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಧವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣಗೊಂಡ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="extent">{{vcite book |chapter=The extent of water fluoridation |chapterurl=http://bfsweb.org/One%20in%20a%20million/7%20extent.pdf |url=http://bfsweb.org/onemillion/onemillion.htm |title=One in a Million: The facts about water fluoridation |edition=2nd |year=2004 |author=The British Fluoridation Society; The UK Public Health Association; The British Dental Association; The Faculty of Public Health |isbn=095476840X |pages=55–80 |publisher=British Fluoridation Society |location=Manchester |chapterformat=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122032013/http://www.bfsweb.org/onemillion/onemillion.htm |date=2008-11-22 }} {{Cite web |url=http://www.bfsweb.org/onemillion/onemillion.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2008-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122032013/http://www.bfsweb.org/onemillion/onemillion.htm |url-status=dead }}</ref> ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಜರ್ಮನಿ, ಜಪಾನ್, ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು, ಸ್ವೀಡನ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜನಸಮುದಾಯಗಳು ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Cheng2007" /> ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಪ್ರತೀಭಾರಿ ಕಾರಣ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧತೆಯಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಅಗತ್ಯವು ಇತರ ಪರ್ಯಾಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದಲೂ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಯುರೋಪಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ದಂತಕ್ಷಯದ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ತಳಹದಿಯಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರಾನ್ಸ್, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಯುರೋಪ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿದ ಉಪ್ಪನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref name="extent" /> == ಇತಿಹಾಸ == [[File:McKayandBlackCDC01.jpg|thumb|left|upright|alt=Faded, grainy image of three men in the outdoors, holding up a boy. The man on the left has a short white beard and mustache, a hat, and a three-piece suit.|ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೆಯ ಜಿ‍ವಿ ಬ್ಲಾಕ್(ಎಡಭಾಗ), ಐಸಾಕ್ ಬರ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಎಫ್‍‌ವೈ ವಿಲ್ಸನ್‌ರ ಕೊಲರಾಡೊ ಬೂದುಬಣ್ಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ 1909ರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.<ref>[323]</ref>]] ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೇ ನಡೆದಿತ್ತು. ೧೮೫೦ರ ವೇಳೆಗೆ, ಪರೀಕ್ಷಕರು ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಹಲ್ಲು, ಮೂಳೆ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಭಲತೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೦೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಅವರು ಫ್ಲೋರೈಡ್ ದಂತಕ್ಷಯದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ್ನು ಅಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಾಗ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯದ ಕಲೆಗಳುಳ್ಳ ಹಲ್ಲಿನ ಇನಾಮಲ್‌ನ್ನು (ಈಗ ಇದು ಹಲ್ಲಿನ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>{{vcite book |chapter=Fluorine and dental caries |author=Cox GJ |pages=325–414 |title=A Survey of the Literature of Dental Caries |editor=Toverud G, Finn SB, Cox GJ, Bodecker CF, Shaw JH, editors |publisher=National Academy of Sciences—National Research Council |location=Washington, DC |oclc=14681626 |year=1952 |id=Publication 225 }}</ref> ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮೂರು ಅವಧಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು {{circa|1901–1933}} ಕೊಲೊರಾಡೋ ಬ್ರೌನ್ ಸ್ಟೈನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಲ್ಲಿನ ಇನಾಮಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚುಕ್ಕೆಯಂತಹ ಕಲೆಗಳುಂಟಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಂಶೋಧನೆ. ಎರಡನೆಯದು (c. ೧೯೩೩-೧೯೪೫) ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಪ್ರಭಲತೆ, ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್ ಮತ್ತು ದಂತಕ್ಷಯಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತಗೊಂಡು ಮಿತವಾದ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಮಟ್ಟವು ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ಅವಧಿಯು ೧೯೪೫ ರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="Ripa">{{vcite journal |doi=10.1111/j.1752-7325.1993.tb02666.x |author=Ripa LW |title=A half-century of community water fluoridation in the United States: review and commentary |journal=J Public Health Dent |volume=53 |issue=1 |pages=17–44 |year=1993 |pmid=8474047 |url=http://aaphd.org/docs/position%20papers/A%20Half-Century%20of%20Community%20Water1993.pdf |format=PDF |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2013-01-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117094000/http://aaphd.org/docs/position%20papers/A%20Half-Century%20of%20Community%20Water1993.pdf }}</ref> ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಪತಿಷ್ಟಾನವು ದಂತವೈದ್ಯ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಮೆಖ್ಖೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಮೆಖ್ಖೆಯು ಕುಳಿರಹಿತ ಹಲ್ಲಿನ ಇನಾಮಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚುಕ್ಕೆಯಂತಹ ಕಲೆಗಳುಂಟುಮಾಡುವ ಕೊಲೊರಾಡೋ ಬ್ರೌನ್ ಸ್ಟೈನ್ ಎಂದು ನಂತರ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ರೋಗಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದನು. ಜಿ.ವಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಶೋಧಕರೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದನು.<ref>ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಕಲರಾಡೊ: * {{vcite journal |author=Peterson J |title=Solving the mystery of the Colorado Brown Stain |journal=J Hist Dent |volume=45 |issue=2 |pages=57–61 |year=1997 |pmid=9468893 }} * {{vcite web |url=http://cs-ds.org/history.asp#fluoride |title=The discovery of fluoride |publisher=Colorado Springs Dental Society |date=2004 |accessdate=2009-01-08 |archivedate=2008-12-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081206015620/http://www.cs-ds.org/history.asp#fluoride }}</ref> ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ದಂತಕ್ಷಯದ ಕೊರತೆ ಯ ನಡುವಣ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲನೆಯ ವರದಿಯು ೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ ಯು.ಕೆಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ನೋರ್ಮನ್ ಐನ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌ಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಕೊಅದ ರಾಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಎಚ್.ವಿ.ಚರ್ಚಿಲ್ ಅಲ್ಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳುಂಟಾಗುವಿಕೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾವ್ಯ ಕೊಂಡಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಯೋಗ ಕೈಗೊಂಡು, ಕಲೆಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ನೀರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಸಾಧಾರಣ ಅಂಶ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡನು.<ref name="Mullen">{{vcite journal |author=Mullen J |title=History of water fluoridation |journal=Br Dent J |volume=199 |issue=7s |pages=1–4 |year=2005 |pmid=16215546 |doi=10.1038/sj.bdj.4812863 }}</ref> [[File:H-Trendley-Dean.jpeg|thumb|upright|alt=Head and shoulder of a 60-ish man with a flattop haircut and in a coat and tie, looking directly at camera with head tilted to his right and a slight smile.|ಹೆಚ್. ಟೆಂಡ್ಲೆ ಡೀನ್ 1931ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೊರೈಡ್‌ನಿಂದಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ 1950ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು.<ref name=CDC-1999/>]] ೧೯೩೦ ಮತ್ತು ೧೯೪೦ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್‌ನ ಎಚ್. ಟ್ರೆಂಡ್ಲಿ ಡೀನ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸುಮಾರು ೧ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಲೀ. ನಷ್ಟು ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಭಲತೆಯಿಂದ ಉಷ್ಣವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳು ಗಣನೀಯಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಇದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಬಾಧಿಸಿದ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್‌ನ್ನು ಕೂಡಾ ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸುವ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸುಮಾರು ೮ ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಲೀ ನಷ್ಟು ಗರಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಫ್ಲೋರೈಡ್‌ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಯಾವುದೇ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref name="Lennon">{{vcite journal |author=Lennon MA |title=One in a million: the first community trial of water fluoridation |journal=Bull World Health Organ |volume=84 |issue=9 |pages=759–60 |year=2006 |pmid=17128347 |pmc=2627472 |doi=10.1590/S0042-96862006000900020 |doi_brokendate=2010-09-13 |url=http://scielosp.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0042-96862006000900020 |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2009-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090214022329/http://www.scielosp.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0042-96862006000900020 }}</ref> ಫ್ಲೋರೈಡ್‌‌ನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಊಹೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಡೀನ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ೧೯೪೫ರ ಜನವರಿ ೨೫ರಂದು ಗ್ರಾಂಡ್ ರಾಪಿಡ್ಸ್, ಮಿಷಿಗನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವು ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡು ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನಾತ್ಮಕ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.<ref name="NICDR">{{vcite web |url=http://www.nidcr.nih.gov/OralHealth/Topics/Fluoride/TheStoryofFluoridation.htm |title=The story of fluoridation |publisher=National Institute of Dental and Craniofacial Research |date=2008-12-20 |accessdate=2010-02-06 }}</ref><ref>{{vcite journal |author=[[Henry Trendley Dean|Dean HT]], Arnold FA, Jay P, Knutson JW |title=Studies on mass control of dental caries through fluoridation of the public water supply |journal=Public Health Rep |volume=65 |issue=43 |pages=1403–8 |year=1950 |pmid=14781280 |pmc=1997106 }}</ref> ದಂತ ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯೋಜನಾತ್ಮಕ ಇಳಿಕೆಯು ಕೆನಡದ ಬ್ರಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಡ್ -ಸರ್ನಿಯ-ಸ್ಟ್ರಾಟ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅಧ್ಯಯನ(೧೯೪೫-೧೯೬೨), ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ಟೀಲ್-ಕ್ಯುಲೆಂಬೋರ್ಗ್ ಅಧ್ಯಯನ (೧೯೫೩-೧೯೬೯), ನ್ಯೂ ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಅಧ್ಯಯನ (೧೯೫೪-೧೯೭೦), ಮತ್ತು ಯು.ಕೆ. ಯ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳೇ (೧೯೫೫–೧೯೬೦).<ref name="Mullen" /> ಮೊದಲಾದ ಯುಎಸ್‌ನ ಹೊರಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಳೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ದಿನದ ಜೀವನಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳೂ ಸಹ ಪರಿಷ್ಕರಿಸದೇ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದ ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳ ಇಳಿಕೆಯು ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿನಿರತರಿಗೆ ಮನಗಾಣಿಸಿವೆ.<ref name="Burt" /> ೧೯೫೧ರ ವೇಳೆಗೆ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಯುಎಸ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯಾಯಿತು ಅಲ್ಲದೆ ೧೯೬೦ರ ವೇಳೆಗೆ, ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟು ಇದು ಸುಮಾರು ೫೦ ಮಿಲಿಯ ಜನರನ್ನೂ ತಲುಪಿತು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿನ್ಯಾಸವು ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿದೆ.<ref name="Lennon" /> ೨೦೦೬ರ ವೇಳೆಗೆ, ೬೯.೨%ರಷ್ಟು ಯುಎಸ್‌ ಜನರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಫ್ಲೋರಿಡ್‌ಯುಕ್ತ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಒಟ್ಟು ೬೧.೫%ರಷ್ಟು ಯುಎಸ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾಗುತ್ತದೆ; ೩.೦%ರಷ್ಟು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಫ್ಲೋರಡನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="US-WF-Stats-2006">{{vcite web |author=Division of Oral Health, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, CDC |title=Water fluoridation statistics for 2006 |url=http://cdc.gov/fluoridation/statistics/2006stats.htm |date=2008-09-17 |accessdate=2008-12-22 }}</ref> ಇತರೇ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಪ್ರತೀವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಕ್ಕರೆಯ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೂಡಾ ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು ಹಾಗೂ ವೇಗದ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಿನಿಂದ ೧೯೬೮ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಅಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೬೫% ಜನರಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{vcite journal |author=Akers HF |title=Collaboration, vision and reality: water fluoridation in New Zealand (1952–1968) |journal=N Z Dent J |volume=104 |issue=4 |pages=127–33 |year=2008 |pmid=19180863 |url=http://espace.library.uq.edu.au/eserv/UQ:159563/Akers_NZDJ_Dec_2008.pdf |format=PDF |accessdate=2010-11-24 |archivedate=2012-01-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120113191648/http://espace.library.uq.edu.au/eserv/UQ:159563/Akers_NZDJ_Dec_2008.pdf }}</ref> ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ರಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಇದು ಅಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೭೧% ಜನರಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{vcite journal |author=Buzalaf MA, de Almeida BS, Olympio KPK, da S Cardoso VE, de CS Peres SH |title=Enamel fluorosis prevalence after a 7-year interruption in water fluoridation in Jaú, São Paulo, Brazil |journal=J Public Health Dent |volume=64 |issue=4 |pages=205–8 |year=2004 |doi=10.1111/j.1752-7325.2004.tb02754.x |pmid=15562942 }}</ref> ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೊಳಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸವಾಲಿನ ನಂತರ, ಡಬ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಕೋರ್ಕ್ ಬೆಗನ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="Mullen" /> ಹಾಗೂ, ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಎಲ್ಲಾ ಗಾತ್ರದ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು. ೧೯೯೬ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೬೬% ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿತು.<ref name="extent" /> ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಕ್ಯುಪಿಯೋ, ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಫ್ಲೂರೈಡ್ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದುದರಿಂದ ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದುದರಿಂದ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. ಹಾಗೆಯೇ, ಬಸ್ಲೆ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಪ್ಪಿನ ಫ್ಲೂರೈಡೀಕರಣವು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Mullen" /> ಮೆಖ್ಕೆಯ ಸಾಧನೆಗಳು ಹಲ್ಲು ಮೊಳೆಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಫ್ಲೂರೋಸಿಸ್ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿವೆ. ಪ್ಲೂರೈಡ್‌ನಿಂದುಂಟಾಗುವ ನಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಕೂಡಾ ಹಲ್ಲು ಬೆಳೆಯುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಡೀನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಊಹಿಸಿದ್ದರು. ಮತ್ತು, ಈ ತಪ್ಪು ಊಹೆಯು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜನರಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ೨೦೦೦ದ ವೇಳೆಗೆ, ದೇಹದ ನಿರ್ಧರಿತ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಲ್ಲ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳು (ನೀರು ಮತ್ತು ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್‌ಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ) ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಿರ ಹಾಗೂ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌ ಅಂಶಗಳು ಹಲ್ಲುಕುಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.<ref name="Burt" /> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{dmoz|Society/Issues/Health/Water_Treatment/Fluoridation|Fluoridation}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದಂತಚಿಕಿತ್ಸಾ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಲೋರಿನ್]] [[ವರ್ಗ:ಜಲ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]] hp50ijx0e17qclfjjk5tlnsfbb9lc9d 10 28048 1427720 1306736 2026-08-25T17:01:08Z en>S.A. Julio 0 /* top */ use safesubst 1427720 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = New Zealand | flag alias = Flag of New Zealand.svg | flag alias-1834 = Flag of the United Tribes of New Zealand.svg | flag alias-civil-1867 = Flag of New Zealand Government Ships 1867.svg | flag alias-civil = Civil Ensign of New Zealand.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of New Zealand.svg | flag alias-naval-1941 = Naval ensign of the United Kingdom.svg | link alias-naval = Royal New Zealand Navy | flag alias-air force = Air Force Ensign of New Zealand.svg | link alias-air force = Royal New Zealand Air Force | flag alias-navy = Naval Ensign of New Zealand.svg | link alias-navy = Royal New Zealand Navy | {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{altlink}}}|A national rugby union team|link alias-rugby union|empty}} = Junior All Blacks | link alias-football = New Zealand {{{mw|men's}}} national {{{age|}}} football team | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1834 | var2 = civil-1867 | var3 = civil | var4 = naval-1941 | redir1 = NZL | redir2 = Aotearoa New Zealand | related1 = Aotearoa </noinclude> }} 1f786hj8ll0klme9bmoa7exzjw353st 1427721 1427720 2026-09-08T13:39:26Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Country_data_New_Zealand]] 1427720 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = New Zealand | flag alias = Flag of New Zealand.svg | flag alias-1834 = Flag of the United Tribes of New Zealand.svg | flag alias-civil-1867 = Flag of New Zealand Government Ships 1867.svg | flag alias-civil = Civil Ensign of New Zealand.svg | flag alias-naval = Naval Ensign of New Zealand.svg | flag alias-naval-1941 = Naval ensign of the United Kingdom.svg | link alias-naval = Royal New Zealand Navy | flag alias-air force = Air Force Ensign of New Zealand.svg | link alias-air force = Royal New Zealand Air Force | flag alias-navy = Naval Ensign of New Zealand.svg | link alias-navy = Royal New Zealand Navy | {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#ifeq:{{{altlink}}}|A national rugby union team|link alias-rugby union|empty}} = Junior All Blacks | link alias-football = New Zealand {{{mw|men's}}} national {{{age|}}} football team | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1834 | var2 = civil-1867 | var3 = civil | var4 = naval-1941 | redir1 = NZL | redir2 = Aotearoa New Zealand | related1 = Aotearoa </noinclude> }} 1f786hj8ll0klme9bmoa7exzjw353st 0 28667 1427707 1378889 2026-09-08T13:35:00Z Afughat 101621 Media added 1427707 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾಷೆ|name=ಕೊಡವ|nativename={{lang|kfa|ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್}}|states=[[ಭಾರತ]]|region=[[ಕೊಡಗು]]|speakers=113,857|date=2011 ಜನಗಣತಿ|familycolor=ದ್ರಾವಿಡ|fam2=[[ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ]]<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/subgroups/dravidian|title=Dravidian |website=[[Ethnologue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416125646/https://www.ethnologue.com/subgroups/dravidian |archive-date=16 April 2017}}</ref>|fam3=[[ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳು|ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ]]|fam4=[[ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು ಭಾಷೆಗಳು|ತಮಿಳು-ಕೊಡಗು]]|image=|agency=[[ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]]|iso3=kfa|script=[[ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ]], [[ಕೊಡವ ಲಿಪಿ]], [[ಮಲಯಾಳಿ ಲಿಪಿ]]}} {| class="infobox" style="background:#fff6d9" ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#fee8ab" |ವ್ಯಕ್ತಿ | class="infobox-data" | ಕೋಡವಾನಿ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#fee8ab" | ಜನರು | class="infobox-data" | ಕೋಡವರಿ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#fee8ab" | ಭಾಷೆ | class="infobox-data" | ಕೊಡವ ತಕ್ಕಿ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background:#fee8ab" | ದೇಶ | class="infobox-data" | ಕೊಡಗಿ |} [[ಚಿತ್ರ:History of Kodava Language.webm|thumb|ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸ]]   '''ಕೊಡವ''' ( ''ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್'', ಅಂದರೆ 'ಕೊಡವರ ಮಾತು', ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರು: ಕೊಡವ, '''[[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೂರ್ಗಿ]]''', '''ಕೊಡಗು ಇತ್ಯಾದಿ''' ) ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ <ref>{{Cite web |title=Five Languages in Karnataka, Including Tulu Vanishing: Unesco |url=http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=62360 |access-date=2020-09-18 |website=www.daijiworld.com}}</ref> [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆ]] ಮತ್ತು ಇದನ್ನು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ದಕ್ಷಿಣ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. '''ಕೊಡವ''' ಪದವು ಎರಡು ಸಂಬಂಧಿತ ಬಳಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ಕೊಡವ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು, ಇದನ್ನು [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗಿನ]] ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಕೊಡವ ಮಾತನಾಡುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ([[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]]), ಇದು [[ಕೊಡವರು|ಕೊಡವ ಜನರಿಗೆ]] ಒಂದು ವಾಸನಾಮವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯು ಕೊಡವರ [[ಮಾತೃಭಾಷೆ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷೆ]] ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕೊಡಗಿನ ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾಷೆಯು ಎರಡು ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: <nowiki>'''</nowiki>ಮೆಂದೆಲೆ<nowiki>'''</nowiki> (ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಕೊಡಗಿನ ಹೊರಗೆ, ಅಂದರೆ ಕೊಡಗಿನ ಕಿಗ್ಗಟ್ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ) ಮತ್ತು <nowiki>'''</nowiki>ಕಿಗ್ಗಟ್<nowiki>'''</nowiki> (ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕಿಗ್ಗಟ್ ನಾಡು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ). ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಸೆಂಟ್‌ಮಿಲ್ ಉಪಭಾಷೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕುಡಕನ್ ತಮಿಳು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Coorgi">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O4VLY1KcltcC&q=Dialects+of+Kodagu&pg=PA122|title=The Madras Presidency with Mysore, Coorg and the Associated States|last=Thurston|first=Edgar|date=2011-06-16|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-60068-3|language=en}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದನ್ನು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಭಾಷಾ ತಜ್ಞರು ಒಂದು ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮರು-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಕನ್ನಡ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ತುಳು]] ನಡುವಿನ ಮಧ್ಯಂತರ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Coorgi" /> ಇದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅಬುಗಿಡ ಎಂಬ [[ತಿರ್ಕೆ ಭಾಷೆ|ತಿರ್ಕೆ]] ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Script">{{Cite news |last=Kushalappa |first=Mookonda |date=24 January 2022 |title=Discovering alphabets of old Kodava script |work=Star of Mysore |url=https://starofmysore.com/discovering-alphabets-of-old-kodava-script/ |access-date=13 December 2022}}</ref><ref name="DH Script">{{Cite news |last=Kushalappa |first=Mookonda |date=4 February 2022 |title=The discovery of an old alphabet |language=en |work=Deccan Herald |agency=Mysore Printers |url=https://www.deccanherald.com/spectrum/spectrum-top-stories/the-discovery-of-an-old-alphabet-1078173.html |access-date=13 December 2022}}</ref> 2011 ರ ಭಾರತ ಜನಗಣತಿಯು ಕೊಡವವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದ 96,918 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು 16,939 ಕೂರ್ಗಿ/ಕೊಡಗುಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದವರು, ಒಟ್ಟು 113,857 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪೋಷಕ ಗುಂಪಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವವರು ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಕೂರ್ಗಿ/ಕೊಡಗು (ಕೊಡವರ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು) ಮಾತೃ ಭಾಷೆಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Census of India 2011 |url=http://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |access-date=2020-01-24 |website=Census of India : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:LSI_map_of_Dravidian_languages.jpg|right|thumb| ''ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' (1906) ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳ ವಿತರಣೆಯ ನಕ್ಷೆ]] ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ಕೊಡಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ, ಜನರನ್ನು ಕೊಡವ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲವನ್ನು ಕೊಡವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತುಲನಾತ್ಮಕ ದ್ರಾವಿಡ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=Rajyashree |first=K S |title=Language in India: Kodava speech community - an ethnolinguistic study |url=http://www.languageinindia.com/oct2001/kodavarajyashree.html |access-date=30 May 2022 |website=www.languageinindia.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=KODAVA THAKK, AN INDEPENDENT LANGUAGE, NOT A DIALECT – Kodavas |url=http://www.kodavas.in/2022/01/19/kodava-thakk-an-independent-language-not-a-dialect/ |access-date=30 May 2022 |website=Kodavas.in |archive-date=21 ಮೇ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521225708/https://www.kodavas.in/2022/01/19/kodava-thakk-an-independent-language-not-a-dialect/ |url-status=dead }}</ref> == ವ್ಯಾಕರಣ == ಕನಿಷ್ಠ 1867 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆರ್.ಎ. ಕೋಲ್ ಅವರು ''ಕೂರ್ಗ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ ಕೊಡಗಿನ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=11 August 1867 |title=Coorg Grammar |url=http://archive.org/details/CoorgGrammar |via=Internet Archive}}</ref> == ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರ == === ಸ್ವರಗಳು === ದ್ರಾವಿಡ ಸ್ವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಐದು ಸ್ವರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ''a, e, i, o'' ಮತ್ತು ''u. ಗೆ'' ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ರೂಪಾಂತರಗಳೊಂದಿಗೆ ''ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ''. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೊಡವವು ಇನ್ನೂ ಎರಡನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ(ಮುಚ್ಚಿದ) ತುಟಿಯು ಉರುಟಲ್ಲದ ಸ್ವರಗಳು, ಅನುಗುಣವಾದ ದೀರ್ಘ ರೂಪಾಂತರಗಳು.<ref>{{Cite journal|last=Emeneau|first=M. B.|year=1970|title=Koḍagu Vowels|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1970_90_1/page/145|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=90|issue=1|pages=145–158|doi=10.2307/598436|jstor=598436|issn=0003-0279}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ಸ್ವರಗಳು [12] ! ! ನಾಲಗೆ ಮುಂಭಾಗ ! ನಾಲಗೆ ಕೇಂದ್ರ ! ನಾಲಗೆ ಹಿಂಭಾಗ |- ! ಉನ್ನತ | i | ɨ | u |- ! ಮಧ್ಯ | e | ə | o |- ! ಅವನತ | | a | |} === ವ್ಯಂಜನಗಳು === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[ವ್ಯಂಜನ|ವ್ಯಂಜನಗಳು]] [12] ! colspan="2" | ! ಓಷ್ಠ್ಯ ! ದಂತ್ಯ ! ತಾಲು ದಂತ್ಯ ! ಮೂರ್ಧನ್ಯ ! ತಾಲವ್ಯ ! ಕಂಠ್ಯ ! ಗಲಕುಹರ |- ! colspan="2" | ಅನುನಾಸಿಕ | m | n̪ | | ɳ | ɲ | ŋ | |- ! rowspan="2" | ಸ್ಪೋಟಕ ! ಅಘೋಷ | p | t̪ | | ʈ | c | k | |- ! <nowiki><small id= ಘೋಷ | b | d̪ | | ɖ | ɟ | g | |- ! colspan="2" | ಘರ್ಷ | | | s | ʂ | ʃ | | ಗಂ |- ! colspan="2" | ಸಂಭಾವ್ಯ | ʋ | | l | ɭ | j | | |- ! colspan="2" | ಕಂಪಿತ | | | r | | | | |} == ಬರವಣಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಡಾ. ಐ.ಎಂ. ಮುತ್ತಣ್ಣ ಅವರು 1971 ರಲ್ಲಿ ಕೊಡವ ಥಕ್ಕ್‌ಗೆ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು 2022 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಡಾ. ಐ.ಎಂ. ಮುತ್ತಣ್ಣ ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಲಿಪಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಈಗ ಇದನ್ನು [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗಿನಾದ್ಯಂತ]] ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 1889 ರಿಂದ 2008 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7 ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ ಡಾ. ಐ.ಎಂ. ಮುತ್ತಣ್ಣ ಅವರ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಡವ ಭಾಷೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಲಿಪಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. '''ಕೂರ್ಗಿ''' ಎಂಬುದು [[ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಗ್ರೆಗ್ ಎಂ. ಕಾಕ್ಸ್<ref name="unicode">{{Cite report|date=2012-06-22}}</ref> ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಭಾರತದ [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗಿನ]] ಹಲವಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕೊಡವದ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯನ್ನು]] ಬರೆಯಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ಕೂರ್ಗಿ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=12 March 2006 |title=Debate on Kodava script continues |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/2006/03/12/stories/2006031206840300.htm |url-status=dead |access-date=29 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201103102/http://www.hindu.com/2006/03/12/stories/2006031206840300.htm |archive-date=1 December 2007}}</ref> ಲಿಪಿಗಳು - 26 [[ವ್ಯಂಜನ]] ಅಕ್ಷರಗಳು, ಎಂಟು ಸ್ವರ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತು ಅವಳಿ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರವು ಒಂದೇ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರಗಳಿಲ್ಲ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಧಾರಿತ ಲಿಪಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್‌ಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲು, ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಕೊಡವ ಸಮುದಾಯದ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ]] ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ಗಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ|ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ]] ಬರೆಯುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಹೊಸ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ ಭಾಷಿಕರಿಗೆ ಏಕೀಕೃತ ಬರವಣಿಗೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಳೆಯ ಕೊಡವ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಅದನ್ನು ಈಗ '''ತಿರ್ಕೆ ಲಿಪಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://starofmysore.com/discovering-alphabets-of-old-kodava-script/</ref> == ಹೋಲಿಕೆಗಳು == ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ, ಕೊಡವ/ಕೊಡಗು ಭಾಷೆಯು ದ್ರಾವಿಡ ಕುಟುಂಬದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಉಪಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ, ಇದು ತಮಿಳು-ಮಲಯಾಳಂ-ಕೊಡಗು-ಕೋತ-ತೊದ ಉಪಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದೆ.[19] ಇದು [[ಕನ್ನಡ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ತುಳು]] ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಕೊಡವ ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ|ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಶೆ]] ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪದಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ, ಇದು [[ಬ್ಯಾರಿ ಸಮುದಾಯ|ಬ್ಯಾರಿ]] ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮತ್ತು ಕೊಡವ ತಿಯ್ಯರ್ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮಾತನಾಡುವ [[ತುಳು]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಂಗಳ]] ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಕೊಡವ ಮಲಯಾಳಂನ ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಉಪಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ == ಕೊಡವವನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ, ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯೊಂದಿಗೆ]], ಕುಟುಂಬದ ಇತಿಹಾಸಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಪಟ್ಟೋಲೆ (ಪಟ್ಟ್=ತಾಳೆ, ಓಲೆ=ಎಲೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ತಾಳೆ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೊಡವರ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಪಲಮೆ (ಬಾಲೊ ಪಾಟ್ ಅಥವಾ ದುಡಿ ಪಾಟ್) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಈ ಭಾಷೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವದ ಲಿಖಿತ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಾಟಕಕಾರರಾದ [[ಅಪ್ಪಚ್ಚ ಕವಿ]] ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಕಲನಕಾರರಾದ [[ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ|ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿನ್ನಪ್ಪ]] ಅವರು ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರು. ಭಾಷೆಯ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬರಹಗಾರರಾಗಿ [[ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿ|ಬಿ.ಡಿ.ಗಣಪತಿ]] ಮತ್ತು ಐ.ಎಂ.ಮುತ್ತಣ್ಣ. 2005 ರಲ್ಲಿ, ಕೊಡಗು ಸಮುದಾಯದ ವಿನಂತಿಗಳ ನಂತರ, ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಗೆರಾರ್ಡ್ ಕಾಕ್ಸ್ ಅವರು ಕೊಡವರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೂರ್ಗಿ-ಕಾಕ್ಸ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದು 5 ಸ್ವರಗಳಿಗೆ ನೇರ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೂಡು ಸ್ವರ ವಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Merritt |first=Anne |date=2015-04-01 |title=Easiest written languages for English speakers |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/education/educationadvice/11507109/Easiest-written-languages-for-English-speakers.html |access-date=2017-10-14 |issn=0307-1235}}</ref> 1900 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಅವರಿಂದ ಸಂಕಲನಗೊಂಡ ಕೊಡವ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾದ [[ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ]] 1924 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕೊಡವ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಜನಪದ ಸಂಗ್ರಹದ ಆರಂಭಿಕ, ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮೊದಲಿನದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಭಾಗವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಮೂಲಕ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಮರಣ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಋತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ವೀರರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಾಲೋ ಪಾಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನಾಲ್ವರು ದುಡಿಗಳನ್ನು (ಡ್ರಮ್ಸ್) ಬಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳ ತಾಳಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೊಡವ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿನ್ನಪ್ಪನವರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಾದ ಬೋವೇರಿಯಂಡ ನಂಜಮ್ಮ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರೂಪಾ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿ, ನವದೆಹಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Official Website of Kodava Community |url=http://www.kodava.org/kcontent/pp2003.asp |access-date=2012-06-01 |publisher=Kodava.org |archive-date=2018-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117131424/http://www.kodava.org/kcontent/pp2003.asp |url-status=dead }}</ref> == ಸಿನಿಮಾ == ಕೊಡವ ಸಿನಿಮಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದು. ಕೊಡವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಈ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಕೊಡವ ಚಿತ್ರ 'ನಾದ ಮಣ್ಣ ನಾದ ಕೂಲ್' ಎಸ್.ಆರ್.ರಾಜನ್ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1972 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. == ಕೊಡವ ಪದಗಳು == {| class="wikitable" !''ಕೊಡವ'' !''ಕನ್ನಡ'' !''ತಮಿಳು'' !''ಮಲಯಾಳಂ'' !''ತುಳು'' !''ಇಂಗ್ಲಿಷ್''' |- ಮೂಡಿ ಬಂದಿದೆ ಹುಡುಗಿ |ಪೆಣ/ಪೆಡೈ/ಪೊನ್ನೆ |ಪೆಂಕುಟ್ಟಿ ಪೊನ್ನು ಹುಡುಗಿ |- ಕಿನ್ಹಾ ಹುಡುಗ |ಆನ್/ಪೆಡಿಯನ್/ಪೈಯಾನ್/ಚಿರುವನ್ |ಆಂಕುಟ್ಟಿ |ಆನ್/ಕಿನ್ನಿ ಹುಡುಗ |- |ಪೊ(ಏಕವಚನ); ಪೋಯಿ(ಬಹುವಚನ) ಹೋಗು |Pō(y) |ಪೊಯ್ಕೊ ಪೋಯಿ ಹೋಗು |- ಕಣ್ಣಿ |ಸಾರು/ಗಂಜಿ |ಕಂಜಿ/ಕುತ್ತು/ಚಾರ್ರು |ಚಾರ್ ಕಜಿಪು |ಸ್ಟ್ಯೂ (ಮಸೂರ, ತರಕಾರಿಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) |- ಕೂಲ್ |ಅಣ್ಣ/ಕೂಲು |ಚೋರ್/ಕುಡ್ ಚೋರ್ |ನುಪ್ಪು ಅನ್ನ |- ಐಡಿ ಈಡು |Iḍŭ/Vai ಐಡೆ ಡೀ ಹಾಕು |- |ತಿಂಬಕ್ |ತಿನ್ನಕ್ಕೆ |ತಿನ್ನು/ಉಣ್ಣು/ಸಪ್ಪಿಡು |ತಿನ್ನುಕ/ಕಝಿಕ್ಕುಕ ತಿನೆರೆ |ತಿನ್ನಲು |- |ಕುಲಿ |ಸ್ನಾನ |ಕುಲಿ |ಕುಲಿ ಮೀಲಾ |ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ |- ಉಂಡಾ? |ಉಂಟಾ/ಇದೆಯಾ? |ಉಂಡಾ?/ಇರುಕ್ಕುತಾ? |ರದ್ದು ಮಾಡುವುದೇ? ಉಂಡಾ? ಇದೆಯೇ? |- ಬಪ್ಪಿ ಬರ್ತೀನಿ |Var(uk)iṟēn/Varuvēn |ವರಂ ಬರ್ಪೆ |ಐ ವಿಲ್ ಕಮ್ (ವಿದಾಯ ಶುಭಾಶಯ) |- |ಉಲ್ಲೋ |ಇಡ್ಡೆನೆ/ಉಲ್ಲೆ |irukkiṟēn/uḷḷēn |ಉಲ್ಲೆ |ಉಲ್ಲೆ ನಾನು ಇದ್ದೇನೆ |- |ಬಂದನ್ ಉಲ್ಲೊ |ಬರುತಾ ಇದ್ದೆನೆ |ವರ್(uk)iṟēn ವರುನ್ನುಂಡ್ |ಬ್ಯಾರಂಡ್ ಉಲ್ಲೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ |- |ಯೆನೆನೆ ಉಲ್ಲಿಯಾ? |ಹೇಗೆ ಇದ್ದೀಯಾ? |Eppaḍi/Enneṇdŭ (uḷḷ-/irukkiṟ-)(-ai/-āi/-īrgaḷ) ಎಂಗನೇ ಉಂಡ್? |ಎಂಚಾ ಉಲ್ಲಾ/ಯಾ? ನೀವು ಹೇಗಿದ್ದೀರಿ? |- |ಮಾಂಗೇ ಮಾವು |ಮಾಂಗ(ವೈ)/ಮಾಂಪಾಂ |ಮಾಂಗ/ಮಾಂಪಲಂ |ಮುಡಿ/ಕುಕ್ಕು ಮಾವು |- |ಕಾಷ |ಕಲಾ |Kaḷḷan/Kaḷvan/Thiruḍan |ಕಾಳನ್ |ಕಾಲ್ವ ಕಳ್ಳ |- |ಸುರೋಲೆ /ಮಿನ್ಯಾತೆಲೆ |ಮೊದಲು/ಸೂರೂನಳ್ಳಿ |ಮುದಲ್(ಇಲ್) ಅದ್ಯಮ್ ಸುರು ಪ್ರಥಮ |- |ಕೆರೆ ಪಂಬ್ |ಕೆರೆ ಹಾವು |ಚರೈ ಪಂಬು |ಚೇರಾ ಪಾಂಬ್ |ಕೇರಿ ಇಲಿ ಹಾವು |- |ಹೇಸರಗತ್ತೆ |ಹೇಸರಗತ್ತೆ |ಮುಲೈ ಮುಲಾ |ಮುಡ್ಯೆ/ಮೂಳೆ |ಕಾರ್ನರ್ |- |ಆಮ್ |ಆಮ್ |ಅಮೈ |ಆಮಾ ಎಮೆ ಆಮೆ |- |ಬೇಲಿ |ಬೇಲಿ |ವೇಲಿ |ವೇಲಿ |ಬೇಲಿ |ಬೇಲಿ |- |ಬಿತೆ/ಕುರು |ಬೀಜ/ಬಿತಾ |ವಿಠ್/ವಿತೈ |ವಿತ್/ಕುರು |ಬಿಟ್ತ್ |ಬೀಜ |- |ಬಡೆಗೆ |ಬಡಿಗೆ |ವಡಕೈ |ವಡಕ ಬಡಿಗೇ |ಬಾಡಿಗೆ |- |ಚಾಟೆ ಸಂತೆ ಚಂತೈ ಚಾಂತಾ ಸಂತೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ |- |ಇನಿ |ಇನಿ |Ēಣಿ |Ēಣಿ |ಇನಿ |ಏಣಿ |- |ಪುಲುಂಜ ಪುಳಿ |ಹುಣಸೆ ಹುಲಿ |ಪುಲಿ |ಪುಲಿ |ಪಂಕೆ ಪುಲಿ ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು |- |ಗಾಲಿ/ಕಾಥ್ ಗಾಳಿ |ಕಟ್ಟು/ಕತ್ತು ಕಾಟ್ಟ್ ಗಾಳಿ |ಗಾಳಿ |- ತಾರಿ |ಕೊಡು/ತಾ |ತಾರು/ಕೋಡು ತಾರು |ಕೋರು |ಕೊಡು |- ಕಾಪಿ ಕಾಪಿ ಕಾಪಿ ಕಾಪಿ ಕಾಪಿ ಕಾಫಿ |- |ಪಾಡುವೋ ಹಾಡು |ಪಾಡು |ಪಾದುಕಾ ಪದ ಪದ |ಹಾಡಲು |} === ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕರೆವ ಪದಗಳು === {| class="wikitable" |ತಾಯಿ | ಅವ್ವೋ |- | ತಂದೆ | ಅಪ್ಪೋ |- | ಅಜ್ಜ | ಅಜ್ಜೋ |- | ಅಜ್ಜಿ | ಅಜ್ಜವೋ ತಾಯಿ |- | ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ / ತಂದೆಯ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಪತಿ | ತಮ್ಮಾವೋ / ಮಾವೋ |- | ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಹೆಂಡತಿ / ತಂದೆಯ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ | ಮಾವಿ / ತಮ್ಮಾವಿ |- | ಹಿರಿಯ ತಂದೆಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ / ಹಿರಿಯ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಪತಿ | ಬಲಿಯಪ್ಪೋ |- | ಹಿರಿಯ ತಂದೆಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಹೆಂಡತಿ / ಹಿರಿಯ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ | ಬಲಿವ್ವೋ |- | ಹಿರಿಯ ತಂದೆಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ / ಹಿರಿಯ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಪತಿ | ಬೋಜಪ್ಪೋ |- | ಹಿರಿಯ ತಂದೆಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಹೆಂಡತಿ / ಹಿರಿಯ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ | ಬೋಜವ್ವೋ |- | ಕಿರಿಯ ತಂದೆಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ / ಕಿರಿಯ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಪತಿ | ಕುಂಜಪ್ಪೋ |- | ಕಿರಿಯ ತಂದೆಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಹೆಂಡತಿ/ ಕಿರಿಯ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ | ಕುಂಜವ್ವೋ |- | ಕಿರಿಯ ತಂದೆಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ / ಕಿರಿಯ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಪತಿ | ಚೆರಿಯಪ್ಪೋ |- | ಕಿರಿಯ ತಂದೆಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಹೆಂಡತಿ/ ಕಿರಿಯ ತಾಯಿಯ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ | ಚೆರಿಯವ್ವೋ |- | ಮಾವ | ಮಾವೋ |- | ಅತ್ತೆ | ಮಾವಿ |- | ಸೋದರ ಮಾವ (ಹಿರಿಯ) / ಅಡ್ಡ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ (ಹಿರಿಯ, ಸಹೋದರ) / ರೇಖೆಯ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ (ಹಿರಿಯ, ಸಹೋದರಿ) ಪತಿ | ಬಾವೋ |- | ಅತ್ತಿಗೆ (ಹಿರಿಯ)/ ಅಡ್ಡ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ (ಹಿರಿಯ, ಸಹೋದರಿ) / ರೇಖೀಯ-ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ (ಹಿರಿಯ, ಸಹೋದರ) ಪತ್ನಿ | ಮಮ್ಮೋ |- | ಸಹೋದರ (ಹಿರಿಯ) / ರೇಖೆಯ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ (ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ) / ಅಡ್ಡ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ (ಹಿರಿಯ, ಸಹೋದರಿ) ಪತಿ | ಅನ್ನೋ / ಅಣ್ಣಯ್ಯ |- | ಸಹೋದರಿ (ಹಿರಿಯ) / ರೇಖೀಯ-ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ (ಹಿರಿಯ, ಸಹೋದರಿ) / ಅಡ್ಡ-ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ (ಹಿರಿಯ, ಸಹೋದರ) ಪತ್ನಿ | ಅಕ್ಕೋ / ಅಕ್ಕಯ್ಯ |- | ಸಹೋದರ (ಕಿರಿಯ) | ತಮ್ಮಣ್ಣೋ |- | ಸಹೋದರಿ (ಕಿರಿಯ) | ತಂಗೆ |- | ಹೆಂಡತಿ | ಪೊನ್ನೆ |- | ಗಂಡ | ವಾಡಿಯೆ |- | ಮಗ | Movo |- | ಮಗಳು | ಮೊವಾ |} == ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು == 2021 ರಿಂದ, ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=17 December 2021 |title=Mangalore University to offer MA in Kodava language |work=Deccan Herald |url=https://www.deccanherald.com/state/mangaluru/mangalore-university-to-offer-ma-in-kodava-language-1062025.html |access-date=30 May 2022}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Cite book|url=https://books.googleusercontent.com/books/content?req=AKW5Qaf6FyfUU-E7I_jXTFqRQ0ACstRxsLcCIP29JXtE108_UtR89dQregkp2IP81yocsbJDc2y1XUmW35xetvvcTPh_80DmQ7a3JohYrnJsQXSwpAtkGmNFh9REYyMVRWzHGjJDABEV4bnI7qaGkDSf8LPLk4p01C_0xU0o-Mzc-KVV5vwLIlzDsV6OIxkL2WIA5RePuAsLuTXm_1cOw-QycTrSkIRrOrYx--547t8A1DY3VDSa1IPjPoEKijOkSxne6SlgInqqN3s05IoPM146qHcA9PklhvSALt2GbWNoFcYiFGFnbRs|title=An Elementary Grammar of the Coorg Language|last=Cole|first=R A|date=1867|publisher=Wesleyan Mission Press|location=Bangalore|access-date=24 August 2022}} * {{Cite book|title=The Dravidian Languages|last=Bhadriraju Krishnamurti|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=0-521-77111-0|series=Cambridge Language Surveys|author-link=Bhadriraju Krishnamurti}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * {{Citation|last=Government of Coorg|year=1953|title=Handbook of Coorg Census-1951|publisher=Assistant Commissioner and District Census Officer, Coorg|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6036/1/42086_1951_COO.pdf}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.kodava.chilume.com ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ] * [https://web.archive.org/web/20151122215606/http://www.kodavasamaj.com/ ಕೊಡವ ಸಮಾಜ] {{ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು}}{{ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 4e3lf2nrs6kwyhktibzah21i4160kah 0 28676 1427801 1343568 2026-09-09T11:38:37Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಮೂಲ */ 1427801 wikitext text/x-wiki [[Image:Kodagu in Karnataka (India).svg|right|thumb|'''ಕೊಡಗು: ಕೊಡವರ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನ'''. ಈ ಮೇಲಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಕಡುಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡವರು ನೆಲೆಸಿರುವರು. ಜನ್ಮತಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾದ ಇವರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವದು ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಇತರ ಹಿಂದೂಗಳಂತೆ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನಾಚರಿಸದೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೂ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನೂ, ಪೂಜಿಸುವರು. ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವ ಇವರು ಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ, ಜಮ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಗುವಳಿ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಜನಾಂಗದೊಳಗೇ ಮದುವೆಯಾಗುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆಯಲ್ಲದೆ, ಮನೆತನದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹೆಣ್ಣು ತರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. (ಅಂದರೆ ಒಂದು ಮನೆತನದೊಳಗೇ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧವು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.) ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ <ref>http://www.census2011.co.in/census/district/259-kodagu.html</ref> ಪ್ರಕಾರ ಕೊಡಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೫,೫೪,೭೬೨. ಇವರಲ್ಲಿ ೨,೭೪,೭೨೫ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೨,೮೦,೦೩೭ ಸ್ತ್ರೀಯರು. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೧೦೧೯ ಸ್ತ್ರೀಯರಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಡಗಿನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ೪,೧೦೨ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ ೧೩೫ ಮಂದಿ. ಕೊಡಗಿನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೪,೧೪,೩೦೫ ಮಂದಿ ( ಅಂದರೆ ೮೨.೫೨%) ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು. ಇವರಲ್ಲಿ ೨,೧೬,೪೧೩ ಮಂದಿ ಪುರುಷರು (೮೭.೨೪%) ಮತ್ತು ೧,೯೭,೮೯೨ ಸ್ತ್ರೀಯರು (೭೭.೯೧%). ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಠಕದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನ ಕುರಿತ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ೨೦೦೧ರ [[ಜನಗಣತಿ (ಗಣತಿ)|ಜನಗಣತಿಯೊಡನೆ]] ಹೋಲಿಸಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ: {| class="wikitable sortable " ! ವಿವರ !! ೨೦೧೧ !! ೨೦೦೧ |- |ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ||೫,೫೪,೭೬೨ ||೫,೪೮,೫೬೧ |- |ಪುರುಷರು ||೨,೭೪,೭೨೫ ||೨,೭೪,೮೩೧ |- |ಸ್ತ್ರೀಯರು ||೨,೮೦,೦೩೭ ||೨,೭೩,೭೩೦ |- |ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ||೧.೧೩% ||೧೨.೩೧% |- |ಕೊಡಗಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ||೪,೧೦೨ ಚ ಕಿಮೀ ||೪,೧೦೨ ಚ ಕಿಮೀ |- |ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ||೧೩೫ ಮಂದಿ/ಚ ಕಿಮೀ ||೧೩೪ ಮಂದಿ/ಚ ಕಿಮೀ |- |ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಪಾತ ||೦.೯೧% ||೧.೦೪% |- |೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ||೧೦೧೯ ||೯೯೬ |- |ಒಟ್ಟು ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು ||೪,೧೪,೩೦೫ ||೩,೭೩,೫೪೧ |- |ಅಕ್ಷರಸ್ಥ ಪುರುಷರು ||೨,೧೬,೪೧೩ ||೨,೦೦,೫೮೮ |- |ಅಕ್ಷರಸ್ಥ ಸ್ತ್ರೀಯರು ||೧,೯೭,೮೯೨ ||೧,೭೨,೯೫೩ |- |ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು ||೮೨.೫೨% ||೭೭.೯೯% |- |ಪುರುಷರ ಪ್ರಮಾಣ ||೮೭.೨೪% ||೮೩.೭೦% |- |ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಮಾಣ ||೭೭.೯೧% ||೭೨.೨೬% |- |} ಕೊಡಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕೊಡವರು. ಮಾತೃಭಾಷೆ [[ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್]]. ಕೊಡವ ತಕ್ಕನ್ನು ಬಳಸುವ ಸುಮಾರು ಐದು ಲಕ್ಷ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ಇಪ್ಪತ್ತರಷ್ಟು ಕೊಡವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಡಗಿನ ಹೊರಗೂ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ದಿಲ್ಲಿ]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಚೆನ್ನೈ]], ಮೊದಲಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಇವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]], [[ಕೆನಡಾ]], [[ಇಂಗ್ಲಂಡ್]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ]] (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದುಬೈ, [[ಒಮಾನ್]], ಮುಂತಾದೆಡೆ) ಇವರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. [[File:Kodava community logo – origin and symbolism.webm|thumb|ಶ್ರೀ ಬೋಪನಡ ಪೂಣಚ್ಚ ಅವರು ಕೊಡವ ಲಾಂಛನದ ಮೂಲ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ಕುರಿತ ವಿವರಣೆ]] ==ಮೂಲ== ಕೊಡವರು ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿಯೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರರಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಇವರು ಕೊಡಗಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳೇ ಅಥವಾ ಭಾರತದ ಬೇರೆಡೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದವರೇ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಬಹು ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ. ಭಾಷೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ್ದೇ ಆದರೂ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಮೂಲದ ಪದಗಳೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿವೆ. ಜನನ, ವಿವಾಹ, ಮರಣ, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಪದ್ಧತಿಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ದೇಹರಚನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಇವರ ಶೀರ್ಷಸೂಚನಾಂಕ (cephalic index)ವು ೮೦.೬ ಮತ್ತು ನಾಸಿಕ ಸೂಚನಾಂಕ(nasal index)ವು ೬೫.೨ ಆಗಿರುವದರಿಂದ ನೋಡುವದಕ್ಕೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜನರಿಗಿಂತ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಏಶಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ೧೯೦೧</ref> [[Image:Kodavas.jpeg|thumb|right| ೧೮೭೫ರ ಕೊಡವ ಕುಟುಂಬದ ಭಾವ ಚಿತ್ರ. (by J. Forbes Watson - from NY public library)]] ಕೊಡವರು [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನ]] ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಕೊಡಗಿನ ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳನ್ನು ಸಮತಲಗೊಳಿಸಿ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿಯನ್ನು ರೂಪಿತಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಾಡುವದನ್ನೂ ವೃತ್ತಿಯಾನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೆಂದು ಇವರ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅರಸರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಂಗರಾಜನೆಂಬವನು ಕ್ರಿ ಶ ೧೩೯೮ರಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವದನ್ನು ಹವ್ಯಾಸವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂದು ಕೊಡವರನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್, ೧೯೯೩</ref> ಶ್ರೀ [[ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿ]]ಯವರು ಡಾ ಜೆ ಎಚ್ ಹಟನ್‌(Hutton)ರವರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನವರೆಗೂ ನೆಲೆನಿಂತು ಬ್ರ್ಯಾಚ್ಕಿಸೆಫಾಲಿಕ್ (brachycephalic) ಅಥವಾ ಮೆಸಟೊಸೆಫಾಲಿಕ್ (mesatocephalic) ಜನಾಂಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ [[ಆರ್ಯರು]], ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>‘ಕೊಡವರು’, ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿ, ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ, ೧೯೮೦</ref> ಕೊಡವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು [[ಅರೇಬಿಯಾ|ಅರೇಬಿಯಾದ]] ಪುರಾತನ ವ್ಯಾಪಾರೀ ವಂಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆಯೆಂಬುದು ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದರೆ (ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್, ೧೮೫೫), ಅವರ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕುರ್ದಿಗಳೆಂದವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ೧೮೭೦ರಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಪಿ ಕಾನರ್ (Connor) ಮತ್ತು ೧೮೭೮ರಲ್ಲಿ ರೈಸ್ (Rice)ರವರ ಅಭಿಮತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಸಿತಿಯನ್ನರ (Scythians) ವಂಶಸ್ಥರೆಂದಾದರೆ, ಕೊಡವರು ಇಂಡೋ-ಸಿತಿಯನ್ನರ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೆನ್ನುವದು ಇನ್ನೊಂದು ಅನ್ನಿಸಿಕೆ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ದಾಳಿಯಿಟ್ಟು ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನ]] ಇಂಡೊ-ಗ್ರೀಕ್ ಸೈನಿಕರು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಕ್ರಮೇಣ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೇರಿ, ಅಲ್ಲಿನವರೊಡನೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿ ನೆಲೆನಿಂತರೆಂದು ಒಂದು ಆಖ್ಯಾಯಿಕೆಯಿದೆ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ [[ಕುರು ವಂಶ|ಕುರು ವಂಶದ]] ಕೆಲವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದೆಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ, ಒಂದು ಗುಂಪು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತರು. ಕುರುವಂಶವು ಕುಡುವಂಶವೆಂದು ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡುಮಲೈ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಎಂಬೊಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೂ ಇದೆ.<ref>ಕೊಡವರು, [[ಪಿ.ಎಸ್.ರಾಮಾನುಜಂ|ಡಾ ಪಿ ಎಸ್ ರಾಮಾನುಜಂ]], ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ೧೯೭೫</ref> ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೆಯವರು ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸಿ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯರ]] ಕಾಲದ ಅನೇಕ ವಸ್ತು-ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ|ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು]] ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತಿರುವದನ್ನೂ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ ಮೌರ್ಯನು]] [[ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನೂ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ಯನ್ನೂ ಪ್ರಚಾರಪಡಿಸುತ್ತಾ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವದನ್ನೂ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವರೊಡನೆ ಬಂದು ನೆಲೆನಿಂತವರು ಕೊಡವರೆಂದು ಒಂದು ವಾದವಿದೆ. [[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ]] ಬೆಳೆದ ನಂದವಂಶದ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿದ್ದ (ಮುರನ ವಂಶಜರಾದ) ಮೌರ್ಯರು, ಕುರುವಂಶಸ್ಥರ ಕಾಲಘಟ್ಟದವರಾಗಿದ್ದು, ಕೊಡವರು ಕುರುವಂಶದವರೆನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ ಇದೆನ್ನುವದೂ ಉಂಟು. ಇವೆಲ್ಲಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳೇ ಹೊರತು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೊಂದು ಸುಸಂಗತವೆನ್ನುವದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಹುಣಸೂರಿನ ಕ್ರಿ ಶ ೧೧೭೪ರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಡವರ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುವದರಿಂದ ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಮತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಎಷ್ಟೋ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಊಹೆಗಳಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದದು ಇಲ್ಲದಿರುವದರಿಂದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಫುಲ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ==ಪುರಾಣ== ಕಾವೇರಿ ಪುರಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಕಂಧ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಚಂದ್ರ ವಂಶದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜ ಚಂದ್ರವರ್ಮನು ಮತ್ಸ್ಯ ದೇಶದ ರಾಜ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಮಗನಾಗಿದ್ದ. ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಡನೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದವನು ಕೊಡಗಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಸುಂದರ ಪ್ರಕೃತಿಧಾಮವನ್ನು ಕಂಡು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಕಿರಾತರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ, ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರಾಜನಾದ. ಅವನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಪುತ್ರರಿದ್ದರು. ಮೊದಲನೆಯವನು ದೇವಕಾಂತ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ವಿದರ್ಭ ದೇಶದ ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು. ಅವರ ಸಂತತಿ ಕೊಡಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂವರ್ಧಿತರಾಗಿ ಕೊಡವರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ತಮಿಳರ ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ=== ಕ್ರಿ ಶ ೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಗಂ ಕಾಲದ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಡಮಲೈನಾಟು ಎಂದು ಕೊಡಗಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲರಾಗಿದ್ದ [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಂಡ್ಯ]]ರ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು, "ಕುಡಕಮ್ ಕುನಗ ಕಡಲ್ ಕೂಮಾರಿ ತಿರುವಂಗಡಮ್ ಇನ್ನಾಂಗು ತಮಿಳ ನೆಟ್ಟನ್ ಎಲ್ಲಾಯಿ" (ತಮಿಳ ರಾಜ್ಯವು ಕೊಡಗಿನಿಂದ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಿಂದ ತಿರುಪತಿಯವರೆಗೆ) ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ<ref>'ಶಂಗಂ ತಮಿಳಗಂ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿ', ಷ ಶೆಟ್ಟರ್, ಅಭಿನವ, ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ, ವಿಜಯನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು ೫೬೦೦೪೦, ೨೦೦೭</ref> ===ಕದಂಬರು=== ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ [[ಕಾವೇರಿ|ಕಾವೇರೀ]] ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿರುವ ಚಂದ್ರವರ್ಮನು ಕೊಡವರ ಮೂಲಪುರುಷನೆಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವು ಚರಿತ್ರಕಾರರು (ಕರ್ನಲ್ ವಿಲ್ಕ್ಸ್ [Wilks]) ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ<ref>History of Mysore, vol II, p 103 - Col Mark Wilks</ref>. ಚಂದ್ರವರ್ಮನು [[ಕದಂಬ]] ವಂಶದವನಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಿ ಪೂ ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ ಶ ಆರನೇಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕದಂಬರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಚಂದ್ರವರ್ಮನೆಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಈ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕದಂಬರ ರಾಜ್ಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದವರೆಗೆ, ಕೊಡಗನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು, ಹಬ್ಬಿತ್ತೆಂದೂ ಕೊಡಗಿನ ಯಡವನಾಡು ಯಡೂರು ಸುಗ್ಗಿದೇವನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಶಾಸನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಶಾಸನದ ಕಾಲ ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ ೧೦೧೭ (ಕ್ರಿ ಶ ೧೦೯೫). ಆದರೆ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಡಗಿನ ಸರಹದ್ದುಗಳು ಇಂದಿನವಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದವು. ===ಗಂಗರು, ಚೋಳರು, ಮೊದಲಾದವರು=== ಕ್ರಿ ಶ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಕದಂಬರು ಗೋಮಾಂತಕ (ಇಂದಿನ [[ಗೋವ]]), [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳೊಡನೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗರು]] ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನೂ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಾಸನ]], [[ಕೊಡಗು]], [[ತುಳು ನಾಡು]] ಮತ್ತು ವಯನಾಡುಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬರ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಪಾಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಬಳಿಕ [[ಚೋಳ|ಚೋಳರು]] ಪ್ರಬಲರಾದಾಗ ಅವರ ಅಂಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು, [[ಕೇರಳ]], ಆಂಧ್ರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳುನಾಡೂ, ಕೊಡಗೂ ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ದಿಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಜಯನಗರದ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳರು]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳುವಂತಾದಾಗ ಕೊಡಗೂ ಅವರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ===ಚೆಂಗಾಳ್ವರು ಮತ್ತು ಕೊಂಗಾಳ್ವರು=== ಗಂಗರು, ಮೊದಲಾದವರಲ್ಲದೆ ಹತ್ತರಿಂದ ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಚೆಂಗಾಳ್ವರು ಮತ್ತು ಕೊಂಗಾಳ್ವರು ಕೊಡಗಿನ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.ಇವರಲ್ಲಿ ಚೆಂಗಾಳ್ವರು ತಾವು ಚಂದ್ರವಂಶದವರೆಂದೂ ಯಾದವರೆಂದೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಮತ್ತು ಕೊಂಗಾಳ್ವರು [[ಜೈನ|ಜೈನರಾಗಿದ್ದು]] ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಹಲವೆಡೆ [[ಬಸದಿ|ಬಸದಿಗಳನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ===ಶಾಸನಗಳು=== ಕೊಡಗಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಶಾಸನವು ಗಂಗರನ್ನು ಕುರಿತ ಶಾ ಶ ೮೦೯ (ಕ್ರಿ ಶ ೮೮೭)ರದ್ದಾಗಿದೆ. ‘ಕೊಡಗರು’, ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮೊದಲ ಶಾಸನವು ಶಾ ಶ ೧೦೯೬(ಕ್ರಿ ಶ ೧೧೭೪)ರ ಶಿಲಾಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಹುಣಸೂರಿನ ೨೦ನೆಯ ಶಾಸನವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದರಲ್ಲಿ, ಚೆಂಗಾಳ್ವ ಪೆಮ್ಮವೀರಪ್ಪನು ಬಾಡಗಂಡ ನಂದಿದೇವ, ಕುರುಚಿಯ ಉದಯಾದಿತ್ಯದೇವ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಡ ಕೊಡಗರೂ ಕೂಡಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಬೆಟ್ಟರಸ ದಂಡನಾಯಕನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಕೊಡಗರು’ ಎನ್ನುವದು ಒಂದು ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕೋಮಿನ ಹೆಸರೋ ಇಲ್ಲವೇ ಕೊಡಗಿನ ಜನರನ್ನು ಕುರಿತು ನಮೂದಿಸಿರುವದೋ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಾಡಗಂಡ ಎನ್ನುವದು ಕೊಡವರ ಮನೆಹೆಸರಿನಂತೆ ಇರುವದಾದರೂ ಇಂದು ಈ ಮನೆತನ ಇರುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ನಂದಿದೇವ ಮತ್ತು ಉದಯಾದಿತ್ಯದೇವ ಎಂಬವು ಕೊಡವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಿನಂತಿಲ್ಲ. ಹೇಗೇ ಆದರೂ ಕೊಡಗ(ವ)ರ ಬಗ್ಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರಪ್ರಥಮ. ಇದರಿಂದ ಕೊಡವರು ಸುಮಾರು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಶಾಸನಾಧಾರಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ===ನಾಯಕರು=== ಶಾ ಶ ೧೪೮೭ (ಕ್ರಿ ಶ ೧೫೬೫)ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಪತನವಾದ ಬಳಿಕ ಕೊಡಗು ಅಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಪಾಳೇಗಾರ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಇವರು ಎಂಟು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು. ಇವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಬಾಚೆಕಾರರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕೊಡವರೇ ಕೊಡಗಿನ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಕಚ್ಚಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಬಳಿಕ ಈ ಎಂಟು ಜನ ನಾಯಕರು ಬಂದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು <ref>[[ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ]] - [[ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ]] - ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] -೧೯೭೫</ref>. ಈ ನಾಯಕರ ಮನೆಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ‘ನಾಡ್ ಕಟ್ಟ್ ಪಾಟ್’ ಎಂಬ ಜಾನಪದ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಜನರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದದು, ಬಳಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೀಗೆ ಕಿಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಅಂಜಿಗೇರಿನಾಡಿನ ಅಚ್ಚುನಾಯಕ ಮತ್ತು ತಾವುನಾಡಿನ ಕರ್ಣಂಬಾಹು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಪ್ಪುನಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಯಕನ ಹೆಸರು ಲಿಖಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಸಂತತಿಯವನಾದ ಉತ್ತನಾಯಕನಿದ್ದನು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು ಈಗಿನ ನಾಯಕಂಡ ಮನೆತನದವರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕಡಿಯತ್ತು ನಾಡಿನ ಬಾವಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಕೊಂಗಿ ನಾಯಕನಿದ್ದ. ಅಚ್ಚುನಾಯಕನ ತಂದೆ ಚಿಟ್ಟಿಯಪ್ಪ ನಾಯಕನಿದ್ದ. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾವಳಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಲಿರ ಮನೆಯವರು, ಹತ್ತುಗಟ್ಟು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾಚಂಗಡ ಮನೆಯವರು, ಮತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ಕಾಟಿರ ಮನೆಯವರು, ಮುಂತಾದವರು ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಕತೆಗಳಿವೆ. ಹೀಗೆ ದಂತಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ವೀರರು ಹಲವರು. ಪೊಳ್ಳೆದೇವಿರ ಅಪ್ಪಯ್ಯ, ಕುಲ್ಲಚಂಡ ಚೋಂದು, ಅಪ್ಪಚ್ಚಿರ ಮಂದಣ್ಣ, ಕಲ್ಯಾಟಂಡ ಪೊನ್ನಪ್ಪ, ಕುಲ್ಲೇಟಿರ ಪೊನ್ನಣ್ಣ, ಬೋಂದ ಮುಕ್ಕಾಟಿರ ಐಪಣ್ಣ, ಮುಂತಾದವರು <ref>'ಜಗತ್ತಿಗೊಂದೇ ಕೊಡಗು' - ಕೋಟೆರ ಪಿ ಮುತ್ತಣ್ಣ - ೧೯೬೯</ref>. ===ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರು=== ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಕ್ಕೇರಿಯ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಲಿಂಗಾಯತ]] ಜಂಗಮನ ವೇಷಧಾರಿಯೊಬ್ಬನು ಪಾಲೇರಿ(ಈಗ ಹಾಲೇರಿಯೆಂದು [[ಮಡಿಕೇರಿ|ಮಡಿಕೇರಿಯ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ)ಯಲ್ಲಿ ತಳವೂರಿ ಕೊಡಗಿನ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹೇಳಲಾದ ಎಂಟು ಮಂದಿ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ದ್ವೇಷದಿಂದ ಒಬ್ಬರಿನ್ನೊಬ್ಬರು ನಿರ್ನಾಮಗೊಳಿಸುವ ಹವಣಿಕೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಡೀ ಕೊಡಗನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಆಳಲು ಇವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ನಾಯಕತ್ವ ಅವರಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡ ಈ ಜಂಗಮನು ತಾನೇ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತೆರಿಗೆಯ ಕಾಲುಭಾಗವನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡುವಂತೆಯೂ, ಸರದಿಯಮೇಲೆ ಪಾಲೇರಿಯ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಚಾವಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಹಗಲಿರುಳು ಪಹರೆ ಕಾಯುವಂತೆಯೂ, ತಾನು ಅವರ ‘ಸೀಮೆ ತಕ್ಕ’ ಅಥವಾ ‘ದೇಶತಕ್ಕ’ರೆಂಬ ಅವರ ಪದವಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಅವರ ‘ತಕ್ಕಾಮೆ’ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಈ ಸೀಮೆತಕ್ಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರವು ದೊರೆಯುವದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿಯೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ===[[ಹೈದರಾಲಿ|ಹೈದರಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಟಿಪ್ಪು]]=== ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಕೊಡಗನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಮ್ಮ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಶ್ರಮಿಸಿ ಅಸಫಲರಾದರು. ಹೈದರಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಕೊಡಗನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅವನ ಬೆನ್ನ ಮರೆಯಲ್ಲೇ ಕೊಡವರ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುತಿತ್ತು. ಅವನ ನಂತರ ಬಂದ ಟಿಪ್ಪುವೂ ಮರಳಿ ಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಜಯಶೀಲನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಕೊಡವರೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನೆಪ ಹೂಡಿ, ೧೭೮೫ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೦-೧೫ರೊಳಗೆ ಸುಮಾರು ೮೦ ಸಾವಿರ ಜನ ಗಂಡಸರು, ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹಿಡಿದು [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ]] ಸಾಗಿಸಿದನು <ref>'ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ' - ಡಿ ಎನ್ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ - ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೪</ref>. [ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಆಸ್ಥಾನ ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖಕ ಮೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಅಲಿ ಕಿರ್ಮಾನಿಯು ೮೦ ಸಾವಿರ ಜನರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ, ಕರ್ನಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಿಲ್ಕ್ಸ್‌ನು ೭೦ ಸಾವಿರವೆಂದು ಮೈಸೂರಿನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.] ಇವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಕೊಡಗಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಸೇರಿದವರನ್ನೆಲ್ಲ ಬಲವಂತದಿಂದ ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪತನದ ನಂತರ ಆಂಗ್ಲರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ ಕೊಡಗಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ಆದರೆ ಇವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೊಡವರು ಅಸಮರ್ಥರಾದರೂ, [[ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮ]]ರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೊಡವರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಅನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯೇ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾಯಿತು. ===[[ಆಂಗ್ಲ|ಆಂಗ್ಲರು]]=== ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನ ದುರಾಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅವನು ಚೆಪ್ಪುಡಿರ ಪೊನ್ನಪ್ಪ ದಿವಾನನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ತನ್ನ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಜನರನ್ನು ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲರನ್ನು ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಂಡನು. ಆಂಗ್ಲರು ಕೊಡಗನ್ನು ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ರಾಜನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಕೊಡವರು ಬೇಸತ್ತಿದ್ದರೂ ಮೂರು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲರನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ರಾಜನು [[ನಾಲ್ಕುನಾಡು ಅರಮನೆ|ನಾಲ್ಕುನಾಡು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದು]], ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ ದಿವಾನನೂ, ಅಪ್ಪಾರಂಡ ಬೋಪಣ್ಣ ದಿವಾನನೂ ಉಳಿದಿದ್ದರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಆಪ್ತರೊಡನೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿ, ರಾಜನು ಆಂಗ್ಲರೊಡನೆ ಶಾಂತಿಸಂಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕೊಡಗಿನ ರಾಜನಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಯೋಜನೆಯು ಜಯಪ್ರದವಾಗಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಹಾಗಾಗಿ, ದಿವಾನ್ ಬೋಪಣ್ಣನು ಕುಶಾಲನಗರದ ಬಳಿ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕರ್ನಲ್ ಫ್ರೇಸರನಿಗೆ ಶರಣಾದನು. ಕ್ರಿ ಶ ೧೮೩೪ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನೊಡನೆ ಚೆಪ್ಪುಡಿರ ಪೊನ್ನಪ್ಪ ದಿವಾನ, ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕಾರ ಬಿದ್ದಂಡ ಸೋಮಯ್ಯ, ಮತ್ತಿತರನ್ನು ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊಡಗಿನ ಮೊದಲ ಕಮಿಶನರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಫ್ರೇಸರನು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪನಿಗಿರುವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನರಿತು ಅವನನ್ನು ಕೊಡಗಿಗೆ ತಿರುಗಿ ಕರೆಸಿಕೊಂಡು ದಿವಾನನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು. ಅಪ್ಪಾರಂಡ ಬೋಪಣ್ಣನೂ ದಿವಾನನಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದನು. ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನ ಪತನದ ನಂತರ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ದಂಗೆಯೆದ್ದರು. ಬೋಪಣ್ಣನು ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಮಂದಿ ಕೊಡವರ ಸೈನ್ಯಬಲದಿಂದ ದಂಗೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಡಗಿಸಿದನು. ೧೮೩೪ರಿಂದ ೧೯೪೭ರವರೆಗಿನ ಆಂಗ್ಲರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ರಾಜಕೀಯ, ಸರಕಾರೀ ಉದ್ಯೋಗ, ಅಧ್ಯಾಪಕ ವೃತ್ತಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿ, ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿವೆತ್ತರು. ಎರಡೂ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಧೀರೋದಾತ್ತ ಸೈನಿಕರೆಂದೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂದೂ ಹೆಸರು ಪಡೆದರು. [[ಜನರಲ್]] (ಬಳಿಕ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಶಲ್) [[ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕಾರಿಯಪ್ಪ|ಕೆ ಎಮ್ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ]] ಮತ್ತು [[ಜನರಲ್ ಕೆ ಎಸ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ]] ಆಂಗ್ಲರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಖ್ಯಾತರಾದರು. ===ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು=== ಹಾಲೇರಿಗೆ ಬಂದು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಜಂಗಮನು ವೀರರಾಜನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಕ್ರಿ ಶ ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಾಬ್ದಿಯ ಆದಿಭಾಗದಿಂದ ೧೮೩೪ನೇ ಇಸವಿಯವರೆಗೆ ಇವನ ಸಂತತಿಯ ಸುಮಾರು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ರಾಜರು ಕೊಡಗನ್ನು ಆಳಿದರು. ಇವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ, ಸೈನ್ಯದಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಕೊಡವರು ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆಡಳಿತ ರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯರೆಂದರೆ: ಚೌರೀರ ಅಪ್ಪಣ್ಣ, ಅಪ್ಪಾರಂಡ ಬೋಪು, ಚೆಪ್ಪುಡಿರ ಪೊನ್ನಪ್ಪ, ಮುಂತಾದವರು ದಿವಾನರಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದವರು. ಸೈನ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಬೋನಿರ ಮುತ್ತಣ್ಣ, ಮಂಜುಡ ಅಪ್ಪಯ್ಯ, ಕನ್ನಂಡ ದೊಡ್ಡಯ್ಯ, ಅಪ್ಪನೆರವಂಡ ಅಪ್ಪಯ್ಯ, ಪಟ್ಟಚೆರುವಂಡ ಬೊಳುಕ, ಕುಲ್ಲೇಟಿರ ಪೊನ್ನಣ್ಣ, ಮಂಡೇಪಂಡ ಅಪ್ಪಚ್ಚ, ಕಾಂಗಿರ ಅಯ್ಯಣ್ಣ, ಮೊದಲಾದವರು ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತವರು. ಇವರು ಈ ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳಾಗಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮೂರು ಘಟನೆಗಳು ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿ ಶ ೧೬೮೭ರಿಂದ ೧೭೩೬ರವರೆಗೆ ಆಳಿದ ದೊಡ್ಡವೀರಪ್ಪನ ಮಗ ಅಪ್ಪಾಜಿರಾಜನ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯ ಕಿರುಕುಳದಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನೂ ಅವನ ಮಗನನ್ನೂ ದೊಡ್ಡವೀರಪ್ಪನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದ. ಅಪ್ಪಾಜಿರಾಜನು ಸೆರೆಯಲ್ಲೇ ಸತ್ತ. ಕೊಡವರು ದೊಡ್ಡವೀರಪ್ಪನ ಮರಣಾನಂತರ ರಾಜನಿಲ್ಲದಾದೀತೆಂದು ಅವನ ಮನವೊಲಿಸಿ ಮೊಮ್ಮಗ ಚಿಕ್ಕವೀರಪ್ಪನನ್ನು ಬಂಧಮುಕ್ತನನ್ನಾಗಿಸಿ ಯುವರಾಜ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯ ಲಿಂಗರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯನು ೧೭೭೫ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬರುವಾಗ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜ ಹೈದರಲಿಯ ಆಸರೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ೧೭೮೦ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನಿಧನನಾದಾಗ ಅವನ ಮಕ್ಕಳು ಚಿಕ್ಕವರೆಂಬ ನೆಪವೊಡ್ಡಿ ಹೈದರಲಿಯು ಕೊಡಗನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಕರಣಿಕನಾಗಿದ್ದ ಸುಬ್ಬರಸಯ್ಯನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು. ಇದನ್ನೊಪ್ಪದ ಕೊಡವರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಒಂದೆರಡು ಕದನಗಳ ಬಳಿಕ ೧೭೮೧-೮೨ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರಾಜನ ಮಗ ವೀರರಾಜನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ವೀರರಾಜನು ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಂತರ ಮಗಳು ದೇವಮ್ಮಾಜಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಕೊಡಗಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಅಳಿಯ ಸೋದೆ ಬಸವಲಿಂಗರಾಜನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ್ದನು. ಕೊಡಗಿನವನಲ್ಲದ ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಸಹಿಸದೆ ಕೊಡವರು ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ವೀರರಾಜನ ತಮ್ಮ ಲಿಂಗರಾಜನು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ಆಂಗ್ಲರಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯ ತರುತ್ತಿರಲು ಕೊಡವರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚೌರೀರ ಅಪ್ಪಣ್ಣನು ಲಿಂಗರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಅವನು ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವನು ಎರಡನೆಯ ಲಿಂಗರಾಜ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದು, ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ಇವನ ಆಪ್ತರಾಗಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ನುರಿತ ಬೇಟೆಗಾರರೂ, ಇಟ್ಟ ಗುರಿ ತಪ್ಪದೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯಬಲ್ಲವರೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆಯ ಪಕ್ಕದ ಕುಕ್ಲೂರಿನ ತಾತಂಡ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಮತ್ತು ಅದೇ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮಗ್ಗುಲಲ್ಲಿರುವ ಬೋಂದ ಗ್ರಾಮದ ಮುಕ್ಕಾಟಿರ ಐಪಣ್ಣ. ಐಪಣ್ಣನನ್ನು ಲಿಂಗರಾಜನು ಲಿಂಗಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಚೆನ್ನಬಸವಪ್ಪನೆಂದು ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನಿತ್ತನು. ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಮಗಳು ಮುದ್ದಮ್ಮಾಜಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ರಾಜಪರಿವಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಈ ಮುದ್ದಮ್ಮಾಜಿಯ ತಾಯಿ ದೇವಕಿಯು ಕೊಡವತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪಳಂಗಂಡ ಮನೆತನದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಮುದ್ದಮ್ಮಾಜಿಯು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮೂರುವರ್ಷಗಳಾಗುದ್ದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ತೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಳ ತಂಗಿ ದೇವಮ್ಮಾಜಿಯನ್ನು ಚನ್ನಬಸವಪ್ಪನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಮಾಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಲು ಕೊಡವರು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರೂ, ಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಸಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೊಡಗಿನ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೇರಲು ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಪಟ್ಟಕ್ಕೇರುವದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದಿರುವದು ಸೋಜಿಗವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಕಪಟಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಗೌರವಾನ್ವಿತರಾಗಿದ್ದು ಲಿಂಗಾಯತ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಗೆ ಅತೀವ ವಿಧೇಯರಾಗಿದ್ದದು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢರಾಗಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಲು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಅಭಾವವಿದ್ದದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರು ಕೊಡವರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿ, ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ನೀಚರ ಚಾಡಿ-ಪಿತೂರಿಗಳಿಂದ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ ಈ ರಾಜರು ಕೊಡವರಿಗೇ ಎರಡು ಬಗೆದರೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ನುಡಿಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎರಡನೇ ಲಿಂಗರಾಜನು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಚೌರೀರ ಅಪ್ಪಣ್ಣ ದಿವಾನನಿಂದ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದಿವಾನನ್ನೇ ತನ್ನ ಶತ್ರುವೆಂದು ಸಂಶಯಿಸಿ, ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಿ ಕೊಂದನು. ಇವನ ಮಗ ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಬರೇ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದ ಅನನುಭವಿ. ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಹೋಗಿದ್ದ ಮೋಸ, ಚಾಡಿ, ಒಳಸಂಚು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ದಿಕ್ಕೆಟ್ಟವನಂತಾಗಿಯೂ, ಅನರ್ಹ ಜನರ ಸಂಗದಿಂದಲೂ ಮೂಢನೂ ಮೂರ್ಖನೂ ಆಗಿ, ವಿಪರೀತ ಸಂಶಯಗ್ರಸ್ತ ಮನಸ್ಸಿನವನಾಗಿ, ಅನೇಕರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಾ, ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾ ಕ್ರೂರಿಯೆಂದು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿಬಿಟ್ಟನು. ಹೀಗಾಗಿ ಕೊಡವರು ಆಂಗ್ಲರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿಸಿ, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿಸಿದರು. ==ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವರು== ಕೊಡವರು ಆರ್ಷೇಯ [[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಧರ್ಮೀಯರು]]. ಇವರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ‘[[ಕಾರಣರು]]’ ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯ ನಡುಹಜಾರದಲ್ಲಿ ‘ತೂಕ್‌೦ಬೊಳಿಚ’ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತೂಗುದೀಪವೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳ್ಳಂಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಹಚ್ಚಿ, ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಕಾರಣ ಪುರುಷರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವರು. ತೂಗುದೀಪದ ಹಿಂದೆ, ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲೊಂದು ಗೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಂಜೆಯೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬಟ್ಟಲಲ್ಲಿಟ್ಟು ಈ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವಿಡುವರು. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮನೆತನದ ಗತಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಹಿರಿಯರಿಗೂ ಎಡೆಯಿಡುವದರ ಮೂಲಕ ಔತಣವನ್ನೀಯುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ‘ಕಾರಣಕೊಡ್‌ಪೊ’ ಅಥವ ‘ಕಾರಣಬಾರಣಿ’ ಎನ್ನುವರು. ಕೊಡವರೆಲ್ಲರೂ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಕುಲದೇವತೆಯನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವರು. ಪ್ರತಿ ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣದಂದು ಮನೆ-ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಕಾವೇರಿ ಮಾತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವರು. ಹಲವರು [[ತಲಕಾವೇರಿ|ತಲಕಾವೇರಿಗೂ]] ಹೋಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ತೀರ್ಥ ತರುವರು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಭೂಮಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯನ್ನಲ್ಲದೆ ಸೂರ್ಯ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರನನ್ನೂ ಕೊಡವರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ನೆರೆಯ ಕೇರಳದಿಂದ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ ಇಗ್ಗುತ್ತಪ್ಪ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ, ಭಗವತಿ, ಮೊದಲಾದ ದೇವರನ್ನೂ, ತುಳುನಾಡಿನಿಂದ ಬಂದ ಕೊರತಿ, ಪೂದ, ನಾಥ, ಇತ್ಯಾದಿ ದೈವಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುವರು. ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೊಂದು ದೇವರ ಕಾಡಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸ್ಥಾನವಿರುವದಲ್ಲದೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವದು. ಹೀಗೆಯೇ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಭಗವತಿ ಇಲ್ಲವೇ ಭದ್ರಕಾಳಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವೂ ಇದ್ದು, ಊರಿನ ಪೂಜಾರಿಯು ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವನು; ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಊರವರು ಹಬ್ಬವನ್ನೂ ಆಚರಿಸುವರು. ಕೊಡವರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳನ್ನೂ, ಶಿವನನ್ನೂ ಮತ್ತಿತರ ಸನಾತನ ಹಿಂದೂ ದೇವ-ದೇವಿಯರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುವರು. ==ಹಬ್ಬಗಳು== ಎಲ್ಲಾ ಕೊಡವರು ಆಚರಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಹಬ್ಬಗಳು ಮೂರು: [[ಕೈಲ್‌ ಪೊಳ್ದ್]], [[ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಮಣ]] ಮತ್ತು [[ಹುತ್ತರಿ|ಪುತ್ತರಿ]]. ===ಕೈಲ್ ಪೊಳ್ದ್=== {{ಮುಖ್ಯ|ಕೈಲ್‌ ಪೊಳ್ದ್}} ಇದು ಕೊಡವರು ಆಚರಿಸುವ ಆಯುಧಪೂಜೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ೩ನೇ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಸೌರಮಾನದ ಸಿಂಹ ಮಾಸದ ೧೮ರಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ಕಾಟಕ ಮಾಸದ ಆರಂಭದಿಂದ (ಜುಲೈ ಮಧ್ಯದಿಂದ) ಭತ್ತದ ಬೇಸಾಯದ ಕೆಲಸಗಳು ಬಿರುಸಾಗುವದರಿಂದ ಕೊಡವರು ತಮ್ಮ ಕೋವಿ, ಕತ್ತಿ, [[ಒಡಿಕತ್ತಿ]], [[ಪೀಚೆಕತ್ತಿ]], ಮುಂತಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮನೆಯ [[ಕನ್ನಿಕೋಂಬರೆ]](ದೇವರ ಕೋಣೆ)ಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಬಿಡುವರು. ಸಿಂಹ ಮಾಸದ ಹದಿನೆಂಟನೇ ದಿನದಂದು, ಭತ್ತದ ನಾಟಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಹೀಗೆ ತೆಗೆದಿರಿಸಿದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹೊರದೆಗೆದು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಕನ್ನಿಕೋಂಬರೆಯಲ್ಲಿ ತಾಳೆಯೋಲೆಯ ಚಾಪೆಯ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಓರಣವಾಗಿ ಇರಿಸುವರು. ‘ನೆಲ್ಲಕ್ಕಿ ನಡುಬಾಡೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮನೆಯ ನಡು ಹಜಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳನ್ನಿಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿರುವ ತೂಗುದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುವರು. ಆಯುಧಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸುವರು. ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಚಂದನ, ಧೂಪ, ದೀಪಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುವನು. ಒಂದು ತುದಿಬಾಳೆಯೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಡಿಗೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವಿಡುವರು. ಎಲ್ಲರೂ ತೂಗುದೀಪವನ್ನೂ, ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವರು. ಕಿರಿಯರು ಹಿರಿಯರ ಕಾಲ್ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವರು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎಲ್ಲರೂ ಔತಣದೂಟವನ್ನು ಉಂಡು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಗಂಟೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಮನೆಯ ಗಂಡಸರೆಲ್ಲರೂ ಆಯುಧಗಳ ಬಳಿ ನಿಲ್ಲುವರು. ಮನೆಯ ಕೊರವುಕಾರ(ಯಜಮಾನ)ನು ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಗಂಡಸರಲ್ಲಿ ಹಂಚುವನು. ಎಲ್ಲರೂ ಊರ ಅಂಬಲಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ಮಂದ್(ಮೈದಾನ)ಗೆ ಹೋಗುವರು. ಅಲ್ಲಿ ಇತರ ಮನೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ಪುರುಷರೊಡಗೂಡಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರು. ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕನು ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮದ ದೇವರಕಾಡಿನ ಬೇಟೆದೇವರಾದ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತೀರ್ಥ-ಪ್ರಸಾದವನ್ನೀಯುವನು. ಒಂದು ಎತ್ತರದ ಮರದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತ ಕೊಂಬೆಗೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮರದ ಬಳಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಗುವರು. ಊರಿನ ‘ತಕ್ಕ’ (ಮುಖ್ಯಸ್ಥ)ನು ಮೊದಲು ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಈಡಿಗೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವನು. ಬಳಿಕ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವರು. ಗುಂಡು ಹೊಡೆದು ಕಾಯನ್ನು ಉರುಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣವನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಬಹುಮಾನವನ್ನಾಗಿ ಕೊಡುವರು. ಆ ನಂತರ ಓಟ, ಜಿಗಿತ, ಭಾರದ ಕಲ್ಲೆತ್ತುವದು, ಮೊದಲಾದ ಕ್ರೀಡಾಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆಯುವವು. ಬೇಟೆಯಾಡುವದನ್ನು ನಿಷಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನ ಕೈಲ್ ಪೊಳ್ದ್ ಹಬ್ಬದ ಬಳಿಕ ಕೊಡವರು ‘ಊರಬೇಟೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊಡವರ [[ಜಾನಪದ ಗೀತೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂಲತಃ [[ಕುರು ವಂಶ]]ದವರು; ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸದ ಬಳಿಕ [[ಪಾಂಡವ]]ರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟು, ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಪೂಜಿಸಿ, [[ಯುಧಿಷ್ಠಿರ]]ನಿಂದ ಇತರ [[ಸೋದರ]]ರು ಪಡೆದು ಗೋಗ್ರಹಣಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆಯೇ, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಆರಂಬ ಕಳೆದ ನಂತರ ತೆಗೆದಿರಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಬಳಸುವದನ್ನು ಕೊಡವರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ<ref>ಕೊಡವಡ ಮೂಲ, ಪುಟ ೩೮-೪೨ - ‘ಕೊಡವಡ ಅಂದೋಳತ್ ಪಾಟ್’, ೧೯೬೧ - ಪೇರಿಯಂಡ ಚಂಗಪ್ಪ - ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಡಿಕೇರಿ - ಎರಡನೇ ಮುದ್ರಣ ೨೦೧೩</ref>. ===ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಮಣ === {{ಮುಖ್ಯ|ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಮಣ}} ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ತುಲಾ ರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ದಿನದಂದು, ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭ರಂದು, ಒಂದು ನಿಯತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಡಗಿನ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿರುವ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕುಂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ನೀರು ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನಿಂದ ಚಿಲುಮೆಯಂತೆ ಮೇಲೆ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಜನ ವೀಕ್ಷಿಸಿ, ಕುಂಡಿಕೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಸಣ್ಣ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಮಿಂದು, ತೀರ್ಥವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ತೀರ್ಥೋದ್ಭವವಾದ ಮರುದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕೊಡವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿಯ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಣಿ ಪೂಜಿಸುವದು ಎಂದು ಹೆಸರು. ಬಹುಶಃ ಕನ್ಯಾ ಎನ್ನುವದು ಕನ್ನಿ ಎಂದಾಗಿ ಕಣಿ ಎಂದು ಅಪಭ್ರಂಶವಾಗಿದೆ. ಕನ್ಯಾ ಎಂದರೆ ಪಾರ್ವತಿ. ಕಾವೇರಿಯು ಪಾರ್ವತಿಯ ಅವತಾರವೆನ್ನುವರು. ಈ ಪೂಜೆಯ ಹಿಂದಿನ ಸಂಜೆ ಹೂಗಳನ್ನು ತಂದು ಇಬ್ಬನಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಮರುದಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮುತ್ತೈದೆಯೊಬ್ಬಳು ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಭ್ರವಾಗಿ ಉಟ್ಟು-ತೊಟ್ಟು, ಒಂದು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ತುಂಬಿ, ಅದರ ನಡುವೆ ಒಂದು ಕೆಂಪು ರೇಷ್ಮೆಯ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಡಚಿಟ್ಟು, ಹಣತೆಯೊಂದನ್ನು ಹಚ್ಚಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕೆಂಪು ರೇಶ್ಮೆಯ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಇಲ್ಲವೇ ಸೌತೇಕಾಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯಿಗೆ ‘ಪತ್ತಾಕ್’(ಕೊಡವತಿಯ ಮಂಗಲಸೂತ್ರ)ನ್ನು ತೊಡಿಸಿ, ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವೀಳ್ಯದೆಲೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಅಡಿಕೆ ಚೂರುಗಳನ್ನಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದೆಡೆಯನ್ನು ಇಬ್ಬನಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಹೂಗಳಿಂದಲೂ ಇತರ ಒಡವೆಗಳಿಂದಲೂ ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಲ್ಲಕ್ಕಿ ನಡುಬಾಡೆಯ ತೂಗುದೀಪದಡಿಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮುಕ್ಕಾಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ ಈ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಣತೆ ಎದುರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳಿಂದ ಶುಚಿರ್ಭೂತರಾಗಿ, ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವ ಅಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಮೂರ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸುವರು. ಈ ದಿನದಂದು ಕೊಡವರ ಎಲ್ಲಾ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು, ಬಾವಿ, ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ, ಗೊಬ್ಬರದ ಗುಂಡಿ, ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ‘ಬೊತ್ತ್’ನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವರು. ‘ಬೊತ್ತ್’ ಎನ್ನುವದು ‘ಪೊಂಗ’ ಮರದ ರೆಂಬೆಯನ್ನು ಆಳೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಅದರ ಒಂದು ಕೊನೆಯನ್ನು ಗೇಣುದ್ದಕ್ಕೆ ಸೀಳಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ‘ಕೈಬಳ’ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸಿಂಬಿ ಸುತ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿದುದು. ಕೆಲವೆಡೆ ಪೊಂಗ ಮರದ ರೆಂಬೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಬಿದಿರಿನ ದಬ್ಬೆಯಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾ: ಅಮ್ಮತ್ತಿಯ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಲ್ಲಿ) ಈ ಬಳ್ಳಿ-ರೆಂಬೆಯ ಬದಲು ‘ಕಾಂಡ’ವೆನ್ನುವ ಕಡಿದರೆ ಬಿಳಿ ಹಾಲು ಒಸರುವ ಗಿಡದ ಗೆಲ್ಲನ್ನಷ್ಟೇ ಚುಚ್ಚುವರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿರಾಜಪೇಟೆಯ ಸಮೀಪದ [[ಬಿಳುಗುಂದ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ರೀತಿಯ ಬೊತ್ತನ್ನೂ ಚುಚ್ಚುವದಿಲ್ಲ. ಈ ಊರನ್ನು ಕುರು ವಂಶದ ಕಾರಣರು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಕಣಿ ಪೂಜೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಮುತ್ತೈದೆಯು ಅಡುಗೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪುಟ್ಟ ದೋಸೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅವನ್ನು ಒಂದು ಕುಡಿಬಾಳೆಯೆಲೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮನೆಯ ಬಾವಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವಿಡುವಳು. ಗಂಗಾಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಬಿಂದಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೀರು ಸೇದಿ ಮನೆಗೆ ತರುವಳು. ಮನೆಯ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬನು ಇನ್ನೂ ಮೂರು ದೋಸೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕುಡಿಬಾಳೆಯೆಲೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮನೆಯ ಗದ್ದೆಯ ಏರಿಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು, ದೇವರನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಕೂಗಿ ಕರೆಯುವನು. ಮನೆಯಾಕೆ ಮನೆಗೆ ತಂದ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಯಸವೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ ಬಡಿಸುವಳು. ಈ ದಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಸಾಹಾರ ನಿಷಿದ್ಧ. ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಕಣಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಹೂಗಳನ್ನು ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕುವರು. === ಪುತ್ತರಿ ಅಥವಾ ಹುತ್ತರಿ ಹಬ್ಬ=== {{ಮುಖ್ಯ|ಪುತ್ತರಿ}} ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭತ್ತದ ಕದಿರನ್ನು, ಮನೆಗೆ ತರುವ ಸುಗ್ಗಿ ಹಬ್ಬ ಪುತ್ತರಿ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ [[ಹುತ್ತರಿ]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರೋಹಿಣಿ ನಕ್ಷತ್ರವಿರುವ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ರಾತ್ರಿ ‘ಕದಿರು ತೆಗೆಯಲು’ ಅರ್ಥಾತ್, ಈ ಹೊಸ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ತರಲು ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಸಮಯವೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಮುಹೂರ್ತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನವಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರಿನೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕದಿರು ತೆಗೆಯುವ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಾರಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ನಡೆಯಲಿರುವ ಕೋಲಾಟ, ‘ಪರಿಯ ಕಳಿ’, ಮೊದಲಾದ ಆಟಗಳ ತಾಲೀಮಿಗೆ ‘ಈಡು’ ತೆಗೆಯುವ ರಾತ್ರಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದಂದು ಊರಿನ ಅರ್ಚಕನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ತೀರ್ಥವನ್ನೂ ತೇಯ್ದ ಗಂಧವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಮನೆಗೂ ವಿತರಿಸುವನು. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸುಣ್ಣಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಿದು, ಮನೆಯ ಅಂಗಳ, ಕಣ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಕಳೆ ತೆಗೆದು, ಗುಡಿಸಿ, ಸಾರಿಸಿ ಚೊಕ್ಕಟಗೊಳಿಸುವರು. ಕದಿರನ್ನು ತರಲು ಗದ್ದೆಗೆ ಹೋಗಲು ರಾತ್ರಿ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡುಬಾಡೆಯ (ನಡು ಹಜಾರದ) ತೂಗುದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ತಾಳೆಯೋಲೆಯ ಚಾಪೆಯನ್ನು ಹಾಸಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ‘ನೆರೆ ಕಟ್ಟುವದು’ ಎನ್ನುವರು. ಇದನ್ನು ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನು ಅಥವಾ ಅವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತರರು ಮಾಡುವರು. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತು ಬೇಯಿಸಿದ ‘ಪುತ್ತರಿ ಕಳಂಜಿ’ಯನ್ನು (ಹುತ್ತರಿ ಗೆಣಸನ್ನು) ತಿನ್ನುವರು. ನಂತರ ಗುರು-ಕಾರಣರನ್ನೂ, ಇತರ ದೇವರನ್ನೂ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಕದಿರು ತೆಗೆಯಲೆಂದು ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಗದ್ದೆಯ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಬರುವರು. ಕದಿರನ್ನು ಕುಯ್ಯುವವನು ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿ, "ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ ದೇವಾ!" ಎಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವನು. ಕೂಡಲೆ ಒಬ್ಬನು ತಾನು ತಂದ ಕೋವಿಯನ್ನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಗುರಿ ಹಿಡಿದು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವನು. ಕದಿರಿನ ಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಬುಡದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೊಡಲಾಗುವದು. ಎಲ್ಲರೂ "ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ ದೇವಾ!" ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುವರು. ಮಕ್ಕಳು ಗುಂಡಿನ ಜತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಲಾರಂಭಿಸುವರು. ತಂದ ಕದಿರಿನ ಒಂದೊಂದು ಎಳೆಯನ್ನು ಕಣದ ನಡುಗಂಭಕ್ಕೆ, 'ಕೈಮಡ'ದ ಬಾಗಿಲಿಗೆ, ಮನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಕಿಟಿಕಿ-ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ, ಬಾವಿ ಕಟ್ಟೆಗೆ, ಕೊಟ್ಟಿಲುಗಳಿಗೆ, ಕಣಜಕ್ಕೆ, ಮನೆಯ ದೈನಂದಿನ ಉಪಯೋಗದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಅಶ್ವತ್ಥದೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಪುತ್ತರಿ ನಾರಿನಿಂದ ಕಟ್ಟುವರು. ಮನೆಯ ಮುಂಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೇಯ್ದು ತೋರಣ ಕಟ್ಟುವರು. ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟು, ಎಳ್ಳು, ಶುಂಠಿ, ತೆಂಗಿನ ತುರಿ, ಹಾಗಲಕಾಯಿಯ ಮುಳ್ಳು, ಪೆರಂಬು ಕೊಡಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಹರಳುಗಳನ್ನು ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಜೇನಿನೊಡನೆ ಕಲಸಿ, ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು, ಗತಿಸಿದ ಪಿತೃಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿ ನಡುಬಾಡೆಯ ಮಾಡಿಗೆ ಎಸೆಯುವರು. ಅವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡರೆ ಪಿತೃಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಬಳಿಕ ಮನೆಯಾಕೆ ಬೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಪಾಯಸವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ತಂದ ಹೊಸ ಕದಿರಿನಿಂದ ಕೆಲವು ಭತ್ತದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಸುಲಿದು ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವರು. ಹುರಿದಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣುಗಳೊಡನೆ ಕಲಸಿ ತಂಬುಟ್ಟನ್ನು ಮಾಡುವರು. ಮುತ್ತೈದೆಯು ಇದನ್ನು ಕೈಮಡ ಮತ್ತು ಮೀದಿಕೋಂಬರೆಯಲ್ಲಿ ಮೀದಿ ಮಡಗುವಳು. ಬಳಿಕ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತು ಪಾಯಸವನ್ನೂ ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ತಂಬುಟ್ಟನ್ನೂ ಸೇವಿಸುವರು. ಮರುದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಊರಿನ ಮಂದ್‌ಗೆ ಹೋಗುವರು. ಅಲ್ಲಿರುವ ಅರಳೀಮರದ ಸುತ್ತಲೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ಆಳುದ್ದನೆಯ ಬೆತ್ತದ ಕೋಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೋಳು-ವಾಲಗಗಳ ನಿನಾದಕ್ಕೆ ‘ಪೊಯಿಲೇ’ ಹಾಡನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಕೋಲಾಟಗಳನ್ನಾಡುವರು. ಬಳಿಕ ಬೆತ್ತದ ಗುರಾಣಿಯನ್ನೂ, ಉದ್ದನೆಯ ಕೋಲನ್ನೂ ಹಿಡಿದು, ಇಬ್ಬರು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಕುಕ್ಕರುಗಾಲಲ್ಲಿ ಎದುರು-ಬದುರಾಗಿ ಕುಳಿತು ‘ಪರಿಯಕಳಿ’ಯನ್ನಾಡುವರು. ಇದರ ಮರುದಿನ ನಾಲ್ಕೈದು ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ಸೇರಿ ‘ನಾಡು ಮಂದ್’ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಇದೇರೀತಿ ಕೋಲಾಟ ಮತ್ತು ಪರಿಯಕಳಿಯನ್ನಾಡುವರು. ಹುತ್ತರಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಸಂಜೆ ಊರಿನ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬನಂತೆ ಕಾಡುಮರಗಳ ತೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡುವರು. ಬೇಟೆ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಊರು ಬೇಟೆಯನ್ನಾಡಿ, ಸಂಜೆಯ ಔತಣಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಊರಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ವೈಮನಸ್ಯವಿದ್ದರೆ ಹಿರಿಯರು ರಾಜಿ ಮಾಡಿಸುವರು. ===ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆ (ಬೇಡುವ ಹಬ್ಬ)=== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದರೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿರುವದಿಲ್ಲ. ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾಗುವದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನಡೆಸುವದು ವಾಡಿಕೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಇದು ಊರ ದೇವತೆಯ ಹಬ್ಬದ ಅಂಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಯುವಕರು ಹಲವು ಬಗೆಯ ವೇಷಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟು, ಮನೆ-ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಹಾಡಿ ಕುಣಿದು ಮನರಂಜಿಸುವರು. ಜತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನಿಂದ ಹಣ ಬೇಡುವರು. ಹೀಗೆ ಬೇಡಿ ಗಳಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಕೊನೆಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಕೊಡುವರು. ==ಭೂಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ== ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವಿನ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈಗಲೀಗ ಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವದು ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಆ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಶುಂಠಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುವರು. ಕೆಲವರು ಅಡಕೆ, ಬಾಳೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಫಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಕರಿಮೆಣಸನ್ನು ಬೆಳೆಯುವರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಿತ್ತಳೆ ಗಿಡಗಳು ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾಗಿ, ಅದರ ಬೆಳೆಯೂ ನಶಿಸಿದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಚಹಾ ಮತ್ತು ರಬ್ಬರನ್ನೂ ಬೆಳೆಯುವರು. ===ಸಾಂಘಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ=== ಕೊಡವರದು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಕುಟುಂಬ. ಪ್ರತಿ ಮನೆತನವೂ ಒಕ್ಕವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದು. ಪ್ರತಿ ಮನೆತನಕ್ಕೂ ಒಂದು ಹೆಸರಿರುವದು. ಈ ರೀತಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಒಕ್ಕವಿರುವದು. ಸಗೋತ್ರ ವಿವಾಹವು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ಒಂದೇ ಮನೆತನದೊಳಗೆ ವಿವಾಹವೂ ನಿಷಿದ್ಧ. ಒಕ್ಕಕ್ಕೊಂದು ಹಿರಿಯರು ನೂರು, ನೂರೈವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ [[ಐನ್ ಮನೆ]] (ಅಯ್ಯನ ಮನೆ = ಹಿರಿಯರ ಮನೆ) ಇದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಆ ಮನೆತನದ ಗದ್ದೆ, ತೋಟ, ಮುಂತಾದವಿವೆ. ಈಗೀಗ ಐನ್ ಮನೆಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವರಾದರೂ ಹುತ್ತರಿ, ಊರ ಹಬ್ಬ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐನ್ ಮನೆಗೆ ಬರುವರು. ಒಕ್ಕದ ಹಿರಿಯನನ್ನು ‘ಕೊರವುಕಾರ’ ಅಥವ ಪಟ್ಟೆದಾರನೆನ್ನುವರು. ಹತ್ತಾರು ಒಕ್ಕಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕೇರಿಯಾಗುವದು. ಎರಡು-ಮೂರು ಕೇರಿಗಳು ಸೇರಿ ಊರಾಗುವದು. ಕೆಲವು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಿಯು ಇರುವದಿಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕೈದು ಊರುಗಳಿಂದ ನಾಡಾಗುವದು. ನಾಡುಗಳು ಸೇರಿ ಸೀಮೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಸೀಮೆಗಳಿರುವವು. ===ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳು=== ಕೊಡವರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳಿವೆ. ==ಪುರುಷರ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:ಮದುವೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಕೊಡವ ಮದುಮಗನ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳು.JPG|thumb|ಸಾಲಂಕೃತ ಕೊಡವ ಮದುಮಗ]] ‎ ಪುರುಷರು '[[ಕುಪ್ಯ]]'ವೆಂದು ಹೆಸರಿರುವ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ತುಂಡು ತೋಳಿನ ಮೊಣಕಾಲ ತುಸು ಕೆಳಗೆ ಬರುವಷ್ಟು ಉದ್ದದ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ಉದ್ದ ತೋಳಿನ ಶರ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯರು, ತಕ್ಕ, ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಉದ್ದ ತೋಳಿನ ಬಿಳೀ ಕುಪ್ಯವನ್ನು ತೊಡುತ್ತಾರೆ. ಕುಂಕುಮ ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆಯ ಜರಿಯ ಚಿತ್ತಾರವಿರುವ ನಡುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕುಪ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ '[[ಚೇಲೆ]]' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ '[[ಪೀಚೆಕತ್ತಿ]]'ಯನ್ನುಚೇಲೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೆಳು ಸರಪಳಿಯ ಕೊನೆಯನ್ನು ಚೇಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೀಚೆಕತ್ತಿಯು ನವಿಲಿನ ತಲೆಯಾಕೃತಿಯ ಹಿಡಿಕೆಯಿರುವ ಗೇಣುದ್ದದ ಕತ್ತಿ. ಇದರ ಒರೆಯ ಹೊರಕವಚವನ್ನು ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೆಳು ತಗಡಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ತಾರದ ಕೆಲಸವಿದೆ. ತಲೆಗೆ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ರುಮಾಲನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ '[[ಮಂಡೆತುಣಿ]]' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮದುಮಗನು ಕೊಕ್ಕೆತಾತಿ ಮತ್ತು ಪೊಮ್ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವನು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಬಳೆ, ಬೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಗುರವನ್ನು ತೊಡುವನು. ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ತೊಡಂಗನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಅದರಲ್ಲಿ [[ಒಡಿಕತ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸುವರು. ==ಸ್ತ್ರೀಯರ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:Kodavati Bride on the Wedding Day.JPG|thumb|ಸಾಲಂಕೃತ ಕೊಡವತಿ ಮದುವಣಿಗಿತ್ತಿ]] ‎ ಕೊಡವತಿಯರು ಉಡುವ ಸೀರೆಯ ಶೈಲಿಗೆ ಕೊಡವ ಪೊಡೆಯ ಎನ್ನುವರು. ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರಿಗೆಯನ್ನು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಸೀರೆಯನ್ನುಡುವರು. ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊನೆಯು ಬಲ ಭಾಗದಿಂದ ಎಡ ಕಂಕುಳಕ್ಕಾಗಿ ಹಾದು ಬೆನ್ನನ್ನು ದಾಟಿ ಬಲಭುಜದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಇಳಿದು, ಅಡ್ಡ ಹಾಯ್ದ ಸೀರೆಯ ಅಂಚಿಗೆ ಪಿನ್ನಿನಿಂದ ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊಣಕಾಲವರೆಗಿರುವಷ್ಟು ಉದ್ದದ ವಸ್ತ್ರವೊಂದನ್ನು ತಲೆಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಇದರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜರತಾರಿಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಪತ್ತಾಕ್, ಜೋಮಾಲೆ, ಕೊಕ್ಕೆತಾತಿ, ಪೊಮ್ಮಾಲೆ, ಅಡ್ಡಿಗೆ, ಚಙ್ಙೋಲೆ ಮೊದಲಾದವು ಮಹಿಳೆಯರ ಕಂಠಾಭರಣಗಳು. ಕಡಗ, ಪಿರಿಕಡಗ, ಪೌಂಚಿ, ಕೈಪದಿಚೆ, ಮುಂತಾದವು ಕೈಯ ಒಡವೆಗಳು. ಕಾಸರ ಮತ್ತು ಕಾಲುಂಗರವನ್ನಷ್ಟೇ ಇಂದು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮದುಮಗಳನ್ನು ಇವುಗಳೊಡನೆ ಪಾಗಡ, ಕಾಪಿಲ್ಲಿ, ಗಗ್ಗರ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸುವರು. ಬೆಂಡೋಲೆ, ಮುರವು, ಲೋಲಾಕು, ಜುಮಕಿ, ಕೆಮಿಕೊಂಡೊಳ, ಕೊಪ್ಪುಂಬ್, ಮಾಟಿ, ಕಿವಿಯ ಆಭರಣಗಳು. ಮದುವಣಗಿತ್ತಿಯು ಜಡೆಬಿಲ್ಲೆ, ಚೌರಿಕೊತ್ತ್, ನೆತ್ತಿಸರಗಳನ್ನು ತೊಡುವಳು. ===ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ=== ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಕೊಡವರು ಅದರಿಂದ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಗಂಜಿ, ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನೂಪುಟ್ಟ್, ತರಿಯಿಂದ ಪಾಪುಟ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕಡಂಬುಟ್ಟ್, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲದೆ, ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದನ್ನ, ಪಲಾವ್, ಮೊದಲಾದವನ್ನು ತಿಂದುಣ್ಣುತ್ತಾರೆ. ತಳಿಯಪುಟ್ಟ್ (ತಟ್ಟೆ ಇಡ್ಲಿ) ಮತ್ತು ದೋಸೆ ಕೊಡವರದ್ದೇ ತಿಂಡಿಯಾದರೆ ಇಡ್ಲಿ, ಪೂರಿ, ಚಪಾತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರ ಅಡುಗೆಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿವೆ. ಮಾಂಸಹಾರಿಗಳಾದ ಇವರಿಗೆ ಗೋಮಾಂಸ ನಿಷಿದ್ಧ. ಕೊಡವ ಶೈಲಿಯ ಪಂದಿಕರಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ವಿಧದ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ===ಜಮ್ಮ=== ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದ ಜಮ್ಮದ ಆಸ್ತಿ ಹಿಡುವಳಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗದ್ದೆ ಮತ್ತು ಬಾಣೆ (ಮೈದಾನ) ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುವ ಈ ಆಸ್ತಿಗಳ ಪಾಲುಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪರಾಧೀನತೆಗೊಳಿಸಲಾಗದು. ===ದೇವರ ಕಾಡು=== ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೊಡಗಿನೆಲ್ಲಾ ಊರುಗಳಲ್ಲೂ ದೇವರಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ದೇವರಕಾಡಿನಲ್ಲೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ನೆಲೆಯಿದ್ದು, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಬೇಟೆಯ ದೇವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೇಟೆಯಾಡುವದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಿಂದಲೂ ಬೇಟೆಯ ಹವ್ಯಾಸವಿದ್ದ ಕೊಡವರು ಈ ದೇವರಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿದ್ದವು. ===ಕಾಫಿ ಕೃಷಿ=== ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಅರಬ್ ದೇಶದಿಂದ ತಂದು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು ಎನ್ನುವರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಾಪಿಳ್ಳೆಯರು ತಂದು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿ ಕೇರಳದ ಮೂಲಕ ರಫ್ತು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಇದರ ಲಾಭವನ್ನು ಕೊಡವರು ಪಡೆಯದಿರಲು ಇದರಿಂದಾಗುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಹಲವು ಕಟ್ಟುಕತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಕೊಡವರು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಕಾಫಿಯ ಬೆಳೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಂಗ್ಲರು ಬಂದ ಮೇಲೆ ಇದರ ಬೆಳೆಯುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯರೂ ಬೆಳೆಸಲು ಅನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ===ವಿವಾಹ=== ಒಂದೇ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸೋದರಮಾವ ಅಥವಾ ಸೋದರತ್ತೆಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬಹುದು. ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡನ ಮನೆಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುವಳು. ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪುರೋಹಿತನ ಪಾತ್ರವೂ ಇಲ್ಲ. ಒಕ್ಕದ ಅರುವ ಅಥವಾ ಕೊರವುಕಾರನೇ ಮದುವೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವನು. ಮದುಮಗನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳ ಬಳಿಕ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ತನ್ನವರಿಂದ ಆಶೀರ್ವದಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಭೋಜನದ ಬಳಿಕ ದಿಬ್ಬಣದೊಂದಿಗೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಡೆಯವರು ಊಟೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸುವರು. ಆಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಅರುವ-ಹಿರಿಯರು ಸೇರಿ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಗಂಡಿನ ಮನೆಯ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಗಂಡಿನವರೊಡನೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುವರು. ವಿಧವೆಯು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. ವಿಧವಾ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆಯಿದೆ. ===ಕೋವಿ=== ಕೊಡವರಲ್ಲಿ ಕೋವಿಯು ಅವರ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗದಂತಿದೆ. ಗಂಡು ಮಗುವು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಅವನು ಕೇಳುವ ಮೊದಲ ಶಬ್ದ ಗುಂಡಿನದಾಗಿರಲಿಯೆಂದು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವರು. ಯಾರಾದರೂ ನಿಧನರಾದಾಗ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಜೋಡು ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಊರವರು ವಿಚಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾವಿನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೈಲ್ ಪೊಳ್ದ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಮರದ ಎತ್ತರದ ಕೊಂಬೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಕೋವಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿದೆ. ಪುತ್ತರಿಯಲ್ಲಿ ಕದಿರುತೆಗೆಯುವಾಗ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಗುಂಡುಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಂಗ್ಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಜನಾಂಗವೆಂದು ಗುರ್ತಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾನಗಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕೋವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಪರವಾನಗಿಯಿಲ್ಲದೆ ಲಘು ರೈಫಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ==ಇತರ ಸಮಾಜಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡವರೊಡನೆ ಇರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಎರವರು, ಕುರುಬರು, ಮಲೆಕುಡಿಯರು ಮತ್ತು ಕೆಂಬಟಿ ಹರಿಜನರು ಕೊಡವರ ಆದಿಯಿಂದಲೇ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿರುವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಎರವರು ಕೇರಳದ ವೈನಾಡಿನಿಂದ ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬಂದವರು. ಕುರುಬರು ವೈನಾಡು, ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತಗಳಿಂದ ಬಂದವರು. ಮಲೆಕುಡಿಯರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. ಕೆಂಬಟಿ ಹರಿಜನರು ಕೊಡವರ ಬಹಳಷ್ಟು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವರಲ್ಲದೆ ಕೊಡವ ತಕ್ಕನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತರೆ. ಹೆಂಗಸರು ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ನಿರಿಗೆಯನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಸೀರೆಯುಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು ಕುಪ್ಯ-ಚೇಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವರು. ===[[ಅಮ್ಮಕೊಡವರು]]=== {{ಮುಖ್ಯ|ಅಮ್ಮಕೊಡವರು}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಕ್ಕಟ್ ತಂಬಿರಾನ್ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಗಳು ಕಾರಣವಶಾತ್ ಕೊಡಗಿಗೆ ಬಂದು ಒಬ್ಬ ಕೊಡವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅವರ ಸಂತತಿಯು ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರಾದಾರಿಂದ ‘ಅಮ್ಮಕೊಡವ’ರೆಂದೆನ್ನಿಸಿಕೊಂಡರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಮುಂದೆ ಈ ಸಂತತಿಯು ಕೊಡವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರೂ ಅಮ್ಮಕೊಡವರೇ ಆದರು. ಕೊಡವರಂತೆ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ, ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಇವರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು. ಇವರ ಸುಮಾರು ೪೪ ಮನೆತನಗಳಿದ್ದು ೨ ಗೋತ್ರಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ===ಕೊಡವೇತರ ವಲಸೆಗಾರರು=== ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪವೃತ್ತಿ ಅಥವ ಕಸುಬಿನವರೆಂದು ಹಲವರು ಕೇರಳದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು, ಕೊಡವ ಭಾಷೆ, ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಲನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೂಡಗು ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಐರಿಗಳು (ಬಡಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರರು), ಕೊಲ್ಲರು (ಕಮ್ಮಾರರು), ತಟ್ಟರು (ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರು), ಕೋಲೆಯರು (ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟುವವರು), ಬಣ್ಣರು ಮತ್ತು ಮಲೆಯರು (ಭೂತ ವೇಷ ಹಾಕುವವರು), ಪಣಿಯರು (ನಾಟಿ ವೈದ್ಯರು), ಕಣಿಯರು (ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು), ಚೀಣೀಪಟ್ಟರು (ಹಾಡುತ್ತ ಬಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವವರು), ಕಾಪಾಳರು (ರಾಜರು ಅಂಗರಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ತಲೆಗಡುಕರು), ಗಾಣಿಗರು ಮತ್ತು ಗೊಲ್ಲರು. ಇವರೆಲ್ಲ ಕೊಡಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಹಾಸನ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಲಿಂಗಾಯತರು, ದೇವಾಂಗರು, ಬಿಳಿಮಗ್ಗದವರು, ವೈಶ್ಯರು, ಒಕ್ಕಲಿಗರು, ಮೊದಲಾದವರು ಬಂದು ಕೊಡಗಿನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಇಕ್ಕೇರಿಯಿಂದ ಹವ್ಯಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬಂದು ರಾಜರ ಬಳಿ ಪುರೋಹಿತ, ಕರಣಿಕ, ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಸೇವೆಗೆ ನಿಂತರು. ದೊಡ್ಡವೀರರಾಜನು ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ತುಳುಗೌಡರನ್ನೂ, ಬಿಲ್ಲವ, ಬಂಟರನ್ನೂ ತಂದನು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಂಕಣಿ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಅವನ ಮರಣದ ಬಳಿಕ ತಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ದೊಡ್ಡವೀರರಾಜನು ಅವರನ್ನು ತಾನು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು. ==ಕೇರಳದ ಜತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು== ನೆರೆ ರಾಜ್ಯವಾದ ಕೇರಳದ ಜತೆ ಕೊಡವರಿಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಹಲವಾರು ದೇವತೆಗಳೂ ದೈವಗಳೂ ಬಂದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯರು ಇಗ್ಗುತ್ತಪ್ಪ, ಮುತ್ತಪ್ಪ, ಭದ್ರಕಾಳಿ, ಪನ್ನಂಗಾಲತಮ್ಮೆ, ಮೊದಲಾದವರು. ಕೊಡವರ ಪುತ್ತರಿಯೂ ಕೇರಳದಿಂದ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನೊಡನೆ ಬಂತೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಇದೆ. ===[[ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಅಥವಾ [[ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಕೊಡವ ಮಾಪಿಳ್ಳೆ]]ಯರು=== {{ಮುಖ್ಯ|ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು}} ಟಿಪ್ಪುವಿನಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಿ ಅವನ ಪತನದ ಬಳಿಕ ಕೊಡಗಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರೂ ಮತ್ತೆ ಕೊಡವರು ಕೊಡವ ಮಾಪಿಳ್ಳೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಮಣ್ಣಿಗೇ ಬಂದು ಸೇರಿ, ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಹೆಸರಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದು ಕೊಡವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೊಡವರೊಡನೆ ಬೆಳೆಯದೆ, ಕೊಡವ ಮಾಪಿಳ್ಳೆಯರ ಮನೆತನಗಳಿಂದ ಮೊದಮೊದಲು ಸಂಬಂಧ ನಡೆಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಕೇರಳದ ಮಾಪಿಳ್ಳೆಗಳೊಡನೆಯೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಬ್ಯಾರಿಗಳೊಡನೆಯೂ ಸಂಬಂಧ ನಡೆಸತೊಡಗಿದರು. ==ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ== ಕೊಡವ ಭಾಷೆಗೆ [[ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್]] ಎಂದು ಹೆಸರು. [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು ಮಲೆಯಾಳಮ್ಮಿನ ಶಬ್ದಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ಸಂಸ್ಕೃತಜನ್ಯ ಶಬ್ದಗಳೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಲಿಪಿಯಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೇ ಅನೇಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹರದಾಸ ಅಪ್ಪನೆರವಂಡ [[ಅಪ್ಪಚ್ಚ ಕವಿ]] (೧೮೬೮ - ೧೯೩೦) ವೃತ್ತಿರಂಗಭೂಮಿಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ‘ಯಯಾತಿ ರಾಜಂಡ ನಾಟಕ’, ‘ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಹಾತ್ಮೆ’, ‘ಸತಿ ಸಾವಿತ್ರಿ’ ಮತ್ತು ‘ಶ್ರೀ ಕಾವೇರಿ ಮಹಾತ್ಮೆ’ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. [[ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ]] (೧೮೭೫ - ೧೯೩೧) ಕೊಡವರ ಜೀವನ, ಪದ್ಧತಿ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ‘ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ’ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವರು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೊಡವರ ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ‘ಭಗವಂತಂಡ ಪಾಟ್’ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವರಂತೆಯೇ ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ [[ಪೇರಿಯಂಡ ಚಂಗಪ್ಪ]]ನವರು ‘ಕೊಡವಡ ಆಂದೋಳತ್ ಪಾಟ್’ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. [[ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿ|ಬಾಚಮಾಡ ದೇ ಗಣಪತಿ]]ಯವರು ‘ನಂಗ ಕೊಡವ’ ಮತ್ತು ‘ಕುತ್ತುಂಬೊಳಿಚ’ ಎಂಬೆರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವರು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರವಂಡ ಅಪ್ಪಯ್ಯನವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದರಲ್ಲದೆ ಕೊಡವ ಲಿಪಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅದು ಜನಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಂಡ ಮುತ್ತಣ್ಣನವರು ‘ಕೊಡಗಿನ ಕೈಪಿಡಿ’, ಮುಂತಾದ ನಾಲ್ಕು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ, ಇಂಗ್ಲಿಶಿನಲ್ಲಿ ‘ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಕೊಡವರು’ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನೂ ಬರೆದರು. ಐಚೆಟ್ಟಿರ ಮುತ್ತಣ್ಣನವರು ಇಂಗ್ಲಿಶಿನಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೊಡವ ತಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಕೊಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಿ. ಪಿ. ಆಶಾಕುಮಾರಿ]] ಅವರು ಕೊಡವರ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ''‛ಕಾಸ್ತಾಳಿ''’ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರ ''‛ಕೊಡಗಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು’'' ಮತ್ತು ''‛ಕೃಷಿ ಆಚರಣೆಗಳು’'' ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೂ ಕೊಡವರ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ನಿರೂಪಣೆಯಿದೆ. ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ== ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ೧. [[ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ]] - [[ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ]] ೨. ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ - [[ಡಿ ಎನ್ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ]] ೩. Kodavas - B D Ganapathy ೪. ಜಗತ್ತಿಗೊಂದೇ ಕೊಡಗು - ಕೆ ಪಿ ಮುತ್ತಣ್ಣ ೫. ಕೊಡವರು - [[ಪಿ.ಎಸ್.ರಾಮಾನುಜಂ|ಡಾ ಪಿ ಎಸ್ ರಾಮಾನುಜಂ]] ೬. A Study of the Origins of Coorgs - Lt Col K C Ponnappa (Rtd) - Published by Lt Col K C Ponnappa (Rtd), Chettalli, Kodagu, Karnataka - 571248 ೭. ‘ಕೊಡವಡ ಆಂದೋಳತ್ ಪಾಟ್’ - ಪೇರಿಯಂಡ ಚಂಗಪ್ಪ - ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಡಿಕೇರಿ - ಎರಡನೇ ಮುದ್ರಣ, ೨೦೧೩ ೮. ಗ್ರಾಮೀಣ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳು (ಕೊಡವರ ಉಡುಪುಗಳು; ಆಭರಣಗಳು) - ಸಂ: ಡಾ [[ದೇವೇಂದ್ರಕುಮಾರ ಹಕಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಧ್ಯಾರೆಡ್ಡಿ ಕೆ ಆರ್|ಡಾ ಕೆ ಆರ್ ಸಂಧ್ಯಾ ರೆಡ್ಡಿ]] - ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಪಂಪಮಹಾಕವಿ ರಸ್ತೆ, ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೫೬೦೦೧೮ - ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣ ೨೦೦೦. ೯. ಗ್ರಾಮೀಣ ಬೇಟೆಗಳು (ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಬೇಟೆ (ಪುಟಗಳು: ೩೯-೫೨) ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿ ಬೇಟೆ (ಪುಟಗಳು: ೯೯-೧೧೩)- ಸಂ: ಡಾ ದೇವೇಂದ್ರ ಹಕಾರಿ ಮತ್ತು ಡಾ ಕೆ ಆರ್ ಸಂಧ್ಯಾ ರೆಡ್ಡಿ - ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಪಂಪಮಹಾಕವಿ ರಸ್ತೆ, ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೫೬೦೦೧೮ - ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣ ೨೦೦೦. ==ಆಧಾರಗಳು== ೧. ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ - ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ - ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೫ ೨. ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ - ಡಿ ಎನ್ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ - ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೪ ೩. Kodavas - B D Ganapathy - Jyothi Prakashana, Madikeri - ೧೯೮೦ ೪. ಜಗತ್ತಿಗೊಂದೇ ಕೊಡಗು - ಕೆ ಪಿ ಮುತ್ತಣ್ಣ - ೧೯೬೯ ೫. ಕೊಡವರು - ಡಾ ಪಿ ಎಸ್ ರಾಮಾನುಜಂ - ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೫ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Kodava people}} *[http://www.kodava.org ಕೊಡವ] *http://en.wikipedia.org/wiki/Kodava *http://www.coorgcreek.com/kodava.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928100034/http://www.coorgcreek.com/kodava.htm |date=2011-09-28 }} *[http://kodava.chilume.com/ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಾಣ] {{ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಡವರು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಾಧಾರಿತ ಭಾಷೆಗಳು]] milygblwwm79i0qy489nji00jkk38db 1427802 1427801 2026-09-09T11:40:22Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಹಬ್ಬಗಳು */ 1427802 wikitext text/x-wiki [[Image:Kodagu in Karnataka (India).svg|right|thumb|'''ಕೊಡಗು: ಕೊಡವರ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನ'''. ಈ ಮೇಲಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಕಡುಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡವರು ನೆಲೆಸಿರುವರು. ಜನ್ಮತಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾದ ಇವರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವದು ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಇತರ ಹಿಂದೂಗಳಂತೆ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನಾಚರಿಸದೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೂ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನೂ, ಪೂಜಿಸುವರು. ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವ ಇವರು ಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ, ಜಮ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಗುವಳಿ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಜನಾಂಗದೊಳಗೇ ಮದುವೆಯಾಗುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆಯಲ್ಲದೆ, ಮನೆತನದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹೆಣ್ಣು ತರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. (ಅಂದರೆ ಒಂದು ಮನೆತನದೊಳಗೇ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧವು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.) ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ <ref>http://www.census2011.co.in/census/district/259-kodagu.html</ref> ಪ್ರಕಾರ ಕೊಡಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೫,೫೪,೭೬೨. ಇವರಲ್ಲಿ ೨,೭೪,೭೨೫ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೨,೮೦,೦೩೭ ಸ್ತ್ರೀಯರು. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೧೦೧೯ ಸ್ತ್ರೀಯರಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಡಗಿನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ೪,೧೦೨ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ ೧೩೫ ಮಂದಿ. ಕೊಡಗಿನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೪,೧೪,೩೦೫ ಮಂದಿ ( ಅಂದರೆ ೮೨.೫೨%) ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು. ಇವರಲ್ಲಿ ೨,೧೬,೪೧೩ ಮಂದಿ ಪುರುಷರು (೮೭.೨೪%) ಮತ್ತು ೧,೯೭,೮೯೨ ಸ್ತ್ರೀಯರು (೭೭.೯೧%). ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಠಕದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನ ಕುರಿತ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ೨೦೦೧ರ [[ಜನಗಣತಿ (ಗಣತಿ)|ಜನಗಣತಿಯೊಡನೆ]] ಹೋಲಿಸಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ: {| class="wikitable sortable " ! ವಿವರ !! ೨೦೧೧ !! ೨೦೦೧ |- |ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ||೫,೫೪,೭೬೨ ||೫,೪೮,೫೬೧ |- |ಪುರುಷರು ||೨,೭೪,೭೨೫ ||೨,೭೪,೮೩೧ |- |ಸ್ತ್ರೀಯರು ||೨,೮೦,೦೩೭ ||೨,೭೩,೭೩೦ |- |ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ||೧.೧೩% ||೧೨.೩೧% |- |ಕೊಡಗಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ||೪,೧೦೨ ಚ ಕಿಮೀ ||೪,೧೦೨ ಚ ಕಿಮೀ |- |ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ||೧೩೫ ಮಂದಿ/ಚ ಕಿಮೀ ||೧೩೪ ಮಂದಿ/ಚ ಕಿಮೀ |- |ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಪಾತ ||೦.೯೧% ||೧.೦೪% |- |೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ||೧೦೧೯ ||೯೯೬ |- |ಒಟ್ಟು ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು ||೪,೧೪,೩೦೫ ||೩,೭೩,೫೪೧ |- |ಅಕ್ಷರಸ್ಥ ಪುರುಷರು ||೨,೧೬,೪೧೩ ||೨,೦೦,೫೮೮ |- |ಅಕ್ಷರಸ್ಥ ಸ್ತ್ರೀಯರು ||೧,೯೭,೮೯೨ ||೧,೭೨,೯೫೩ |- |ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು ||೮೨.೫೨% ||೭೭.೯೯% |- |ಪುರುಷರ ಪ್ರಮಾಣ ||೮೭.೨೪% ||೮೩.೭೦% |- |ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಮಾಣ ||೭೭.೯೧% ||೭೨.೨೬% |- |} ಕೊಡಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕೊಡವರು. ಮಾತೃಭಾಷೆ [[ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್]]. ಕೊಡವ ತಕ್ಕನ್ನು ಬಳಸುವ ಸುಮಾರು ಐದು ಲಕ್ಷ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ಇಪ್ಪತ್ತರಷ್ಟು ಕೊಡವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಡಗಿನ ಹೊರಗೂ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ದಿಲ್ಲಿ]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಚೆನ್ನೈ]], ಮೊದಲಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಇವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]], [[ಕೆನಡಾ]], [[ಇಂಗ್ಲಂಡ್]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ]] (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದುಬೈ, [[ಒಮಾನ್]], ಮುಂತಾದೆಡೆ) ಇವರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. [[File:Kodava community logo – origin and symbolism.webm|thumb|ಶ್ರೀ ಬೋಪನಡ ಪೂಣಚ್ಚ ಅವರು ಕೊಡವ ಲಾಂಛನದ ಮೂಲ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ಕುರಿತ ವಿವರಣೆ]] ==ಮೂಲ== ಕೊಡವರು ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿಯೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರರಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಇವರು ಕೊಡಗಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳೇ ಅಥವಾ ಭಾರತದ ಬೇರೆಡೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದವರೇ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಬಹು ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ. ಭಾಷೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ್ದೇ ಆದರೂ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಮೂಲದ ಪದಗಳೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿವೆ. ಜನನ, ವಿವಾಹ, ಮರಣ, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಪದ್ಧತಿಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ದೇಹರಚನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಇವರ ಶೀರ್ಷಸೂಚನಾಂಕ (cephalic index)ವು ೮೦.೬ ಮತ್ತು ನಾಸಿಕ ಸೂಚನಾಂಕ(nasal index)ವು ೬೫.೨ ಆಗಿರುವದರಿಂದ ನೋಡುವದಕ್ಕೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜನರಿಗಿಂತ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಏಶಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ೧೯೦೧</ref> [[Image:Kodavas.jpeg|thumb|right| ೧೮೭೫ರ ಕೊಡವ ಕುಟುಂಬದ ಭಾವ ಚಿತ್ರ. (by J. Forbes Watson - from NY public library)]] ಕೊಡವರು [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನ]] ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಕೊಡಗಿನ ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳನ್ನು ಸಮತಲಗೊಳಿಸಿ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿಯನ್ನು ರೂಪಿತಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಾಡುವದನ್ನೂ ವೃತ್ತಿಯಾನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೆಂದು ಇವರ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅರಸರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಂಗರಾಜನೆಂಬವನು ಕ್ರಿ ಶ ೧೩೯೮ರಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವದನ್ನು ಹವ್ಯಾಸವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂದು ಕೊಡವರನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್, ೧೯೯೩</ref> ಶ್ರೀ [[ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿ]]ಯವರು ಡಾ ಜೆ ಎಚ್ ಹಟನ್‌(Hutton)ರವರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನವರೆಗೂ ನೆಲೆನಿಂತು ಬ್ರ್ಯಾಚ್ಕಿಸೆಫಾಲಿಕ್ (brachycephalic) ಅಥವಾ ಮೆಸಟೊಸೆಫಾಲಿಕ್ (mesatocephalic) ಜನಾಂಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ [[ಆರ್ಯರು]], ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>‘ಕೊಡವರು’, ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿ, ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ, ೧೯೮೦</ref> ಕೊಡವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು [[ಅರೇಬಿಯಾ|ಅರೇಬಿಯಾದ]] ಪುರಾತನ ವ್ಯಾಪಾರೀ ವಂಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆಯೆಂಬುದು ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದರೆ (ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್, ೧೮೫೫), ಅವರ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕುರ್ದಿಗಳೆಂದವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ೧೮೭೦ರಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಪಿ ಕಾನರ್ (Connor) ಮತ್ತು ೧೮೭೮ರಲ್ಲಿ ರೈಸ್ (Rice)ರವರ ಅಭಿಮತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಸಿತಿಯನ್ನರ (Scythians) ವಂಶಸ್ಥರೆಂದಾದರೆ, ಕೊಡವರು ಇಂಡೋ-ಸಿತಿಯನ್ನರ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೆನ್ನುವದು ಇನ್ನೊಂದು ಅನ್ನಿಸಿಕೆ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ದಾಳಿಯಿಟ್ಟು ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನ]] ಇಂಡೊ-ಗ್ರೀಕ್ ಸೈನಿಕರು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಕ್ರಮೇಣ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೇರಿ, ಅಲ್ಲಿನವರೊಡನೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿ ನೆಲೆನಿಂತರೆಂದು ಒಂದು ಆಖ್ಯಾಯಿಕೆಯಿದೆ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ [[ಕುರು ವಂಶ|ಕುರು ವಂಶದ]] ಕೆಲವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದೆಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ, ಒಂದು ಗುಂಪು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತರು. ಕುರುವಂಶವು ಕುಡುವಂಶವೆಂದು ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡುಮಲೈ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಎಂಬೊಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೂ ಇದೆ.<ref>ಕೊಡವರು, [[ಪಿ.ಎಸ್.ರಾಮಾನುಜಂ|ಡಾ ಪಿ ಎಸ್ ರಾಮಾನುಜಂ]], ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ೧೯೭೫</ref> ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೆಯವರು ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸಿ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯರ]] ಕಾಲದ ಅನೇಕ ವಸ್ತು-ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ|ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು]] ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತಿರುವದನ್ನೂ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ ಮೌರ್ಯನು]] [[ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನೂ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ಯನ್ನೂ ಪ್ರಚಾರಪಡಿಸುತ್ತಾ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವದನ್ನೂ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವರೊಡನೆ ಬಂದು ನೆಲೆನಿಂತವರು ಕೊಡವರೆಂದು ಒಂದು ವಾದವಿದೆ. [[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ]] ಬೆಳೆದ ನಂದವಂಶದ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿದ್ದ (ಮುರನ ವಂಶಜರಾದ) ಮೌರ್ಯರು, ಕುರುವಂಶಸ್ಥರ ಕಾಲಘಟ್ಟದವರಾಗಿದ್ದು, ಕೊಡವರು ಕುರುವಂಶದವರೆನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ ಇದೆನ್ನುವದೂ ಉಂಟು. ಇವೆಲ್ಲಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳೇ ಹೊರತು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೊಂದು ಸುಸಂಗತವೆನ್ನುವದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಹುಣಸೂರಿನ ಕ್ರಿ ಶ ೧೧೭೪ರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಡವರ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುವದರಿಂದ ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಮತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಎಷ್ಟೋ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಊಹೆಗಳಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದದು ಇಲ್ಲದಿರುವದರಿಂದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಫುಲ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ==ಪುರಾಣ== ಕಾವೇರಿ ಪುರಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಕಂಧ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಚಂದ್ರ ವಂಶದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜ ಚಂದ್ರವರ್ಮನು ಮತ್ಸ್ಯ ದೇಶದ ರಾಜ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಮಗನಾಗಿದ್ದ. ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಡನೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದವನು ಕೊಡಗಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಸುಂದರ ಪ್ರಕೃತಿಧಾಮವನ್ನು ಕಂಡು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಕಿರಾತರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ, ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರಾಜನಾದ. ಅವನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಪುತ್ರರಿದ್ದರು. ಮೊದಲನೆಯವನು ದೇವಕಾಂತ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ವಿದರ್ಭ ದೇಶದ ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು. ಅವರ ಸಂತತಿ ಕೊಡಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂವರ್ಧಿತರಾಗಿ ಕೊಡವರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ತಮಿಳರ ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ=== ಕ್ರಿ ಶ ೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಗಂ ಕಾಲದ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಡಮಲೈನಾಟು ಎಂದು ಕೊಡಗಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲರಾಗಿದ್ದ [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಂಡ್ಯ]]ರ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು, "ಕುಡಕಮ್ ಕುನಗ ಕಡಲ್ ಕೂಮಾರಿ ತಿರುವಂಗಡಮ್ ಇನ್ನಾಂಗು ತಮಿಳ ನೆಟ್ಟನ್ ಎಲ್ಲಾಯಿ" (ತಮಿಳ ರಾಜ್ಯವು ಕೊಡಗಿನಿಂದ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಿಂದ ತಿರುಪತಿಯವರೆಗೆ) ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ<ref>'ಶಂಗಂ ತಮಿಳಗಂ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿ', ಷ ಶೆಟ್ಟರ್, ಅಭಿನವ, ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ, ವಿಜಯನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು ೫೬೦೦೪೦, ೨೦೦೭</ref> ===ಕದಂಬರು=== ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ [[ಕಾವೇರಿ|ಕಾವೇರೀ]] ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿರುವ ಚಂದ್ರವರ್ಮನು ಕೊಡವರ ಮೂಲಪುರುಷನೆಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವು ಚರಿತ್ರಕಾರರು (ಕರ್ನಲ್ ವಿಲ್ಕ್ಸ್ [Wilks]) ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ<ref>History of Mysore, vol II, p 103 - Col Mark Wilks</ref>. ಚಂದ್ರವರ್ಮನು [[ಕದಂಬ]] ವಂಶದವನಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಿ ಪೂ ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ ಶ ಆರನೇಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕದಂಬರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಚಂದ್ರವರ್ಮನೆಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಈ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕದಂಬರ ರಾಜ್ಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದವರೆಗೆ, ಕೊಡಗನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು, ಹಬ್ಬಿತ್ತೆಂದೂ ಕೊಡಗಿನ ಯಡವನಾಡು ಯಡೂರು ಸುಗ್ಗಿದೇವನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಶಾಸನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಶಾಸನದ ಕಾಲ ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ ೧೦೧೭ (ಕ್ರಿ ಶ ೧೦೯೫). ಆದರೆ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಡಗಿನ ಸರಹದ್ದುಗಳು ಇಂದಿನವಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದವು. ===ಗಂಗರು, ಚೋಳರು, ಮೊದಲಾದವರು=== ಕ್ರಿ ಶ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಕದಂಬರು ಗೋಮಾಂತಕ (ಇಂದಿನ [[ಗೋವ]]), [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳೊಡನೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗರು]] ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನೂ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಾಸನ]], [[ಕೊಡಗು]], [[ತುಳು ನಾಡು]] ಮತ್ತು ವಯನಾಡುಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬರ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಪಾಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಬಳಿಕ [[ಚೋಳ|ಚೋಳರು]] ಪ್ರಬಲರಾದಾಗ ಅವರ ಅಂಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು, [[ಕೇರಳ]], ಆಂಧ್ರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳುನಾಡೂ, ಕೊಡಗೂ ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ದಿಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಜಯನಗರದ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳರು]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳುವಂತಾದಾಗ ಕೊಡಗೂ ಅವರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ===ಚೆಂಗಾಳ್ವರು ಮತ್ತು ಕೊಂಗಾಳ್ವರು=== ಗಂಗರು, ಮೊದಲಾದವರಲ್ಲದೆ ಹತ್ತರಿಂದ ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಚೆಂಗಾಳ್ವರು ಮತ್ತು ಕೊಂಗಾಳ್ವರು ಕೊಡಗಿನ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.ಇವರಲ್ಲಿ ಚೆಂಗಾಳ್ವರು ತಾವು ಚಂದ್ರವಂಶದವರೆಂದೂ ಯಾದವರೆಂದೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಮತ್ತು ಕೊಂಗಾಳ್ವರು [[ಜೈನ|ಜೈನರಾಗಿದ್ದು]] ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಹಲವೆಡೆ [[ಬಸದಿ|ಬಸದಿಗಳನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ===ಶಾಸನಗಳು=== ಕೊಡಗಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಶಾಸನವು ಗಂಗರನ್ನು ಕುರಿತ ಶಾ ಶ ೮೦೯ (ಕ್ರಿ ಶ ೮೮೭)ರದ್ದಾಗಿದೆ. ‘ಕೊಡಗರು’, ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮೊದಲ ಶಾಸನವು ಶಾ ಶ ೧೦೯೬(ಕ್ರಿ ಶ ೧೧೭೪)ರ ಶಿಲಾಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಹುಣಸೂರಿನ ೨೦ನೆಯ ಶಾಸನವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದರಲ್ಲಿ, ಚೆಂಗಾಳ್ವ ಪೆಮ್ಮವೀರಪ್ಪನು ಬಾಡಗಂಡ ನಂದಿದೇವ, ಕುರುಚಿಯ ಉದಯಾದಿತ್ಯದೇವ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಡ ಕೊಡಗರೂ ಕೂಡಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಬೆಟ್ಟರಸ ದಂಡನಾಯಕನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಕೊಡಗರು’ ಎನ್ನುವದು ಒಂದು ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕೋಮಿನ ಹೆಸರೋ ಇಲ್ಲವೇ ಕೊಡಗಿನ ಜನರನ್ನು ಕುರಿತು ನಮೂದಿಸಿರುವದೋ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಾಡಗಂಡ ಎನ್ನುವದು ಕೊಡವರ ಮನೆಹೆಸರಿನಂತೆ ಇರುವದಾದರೂ ಇಂದು ಈ ಮನೆತನ ಇರುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ನಂದಿದೇವ ಮತ್ತು ಉದಯಾದಿತ್ಯದೇವ ಎಂಬವು ಕೊಡವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಿನಂತಿಲ್ಲ. ಹೇಗೇ ಆದರೂ ಕೊಡಗ(ವ)ರ ಬಗ್ಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರಪ್ರಥಮ. ಇದರಿಂದ ಕೊಡವರು ಸುಮಾರು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಶಾಸನಾಧಾರಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ===ನಾಯಕರು=== ಶಾ ಶ ೧೪೮೭ (ಕ್ರಿ ಶ ೧೫೬೫)ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಪತನವಾದ ಬಳಿಕ ಕೊಡಗು ಅಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಪಾಳೇಗಾರ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಇವರು ಎಂಟು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು. ಇವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಬಾಚೆಕಾರರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕೊಡವರೇ ಕೊಡಗಿನ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಕಚ್ಚಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಬಳಿಕ ಈ ಎಂಟು ಜನ ನಾಯಕರು ಬಂದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು <ref>[[ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ]] - [[ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ]] - ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] -೧೯೭೫</ref>. ಈ ನಾಯಕರ ಮನೆಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ‘ನಾಡ್ ಕಟ್ಟ್ ಪಾಟ್’ ಎಂಬ ಜಾನಪದ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಜನರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದದು, ಬಳಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೀಗೆ ಕಿಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಅಂಜಿಗೇರಿನಾಡಿನ ಅಚ್ಚುನಾಯಕ ಮತ್ತು ತಾವುನಾಡಿನ ಕರ್ಣಂಬಾಹು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಪ್ಪುನಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಯಕನ ಹೆಸರು ಲಿಖಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಸಂತತಿಯವನಾದ ಉತ್ತನಾಯಕನಿದ್ದನು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು ಈಗಿನ ನಾಯಕಂಡ ಮನೆತನದವರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕಡಿಯತ್ತು ನಾಡಿನ ಬಾವಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಕೊಂಗಿ ನಾಯಕನಿದ್ದ. ಅಚ್ಚುನಾಯಕನ ತಂದೆ ಚಿಟ್ಟಿಯಪ್ಪ ನಾಯಕನಿದ್ದ. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾವಳಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಲಿರ ಮನೆಯವರು, ಹತ್ತುಗಟ್ಟು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾಚಂಗಡ ಮನೆಯವರು, ಮತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ಕಾಟಿರ ಮನೆಯವರು, ಮುಂತಾದವರು ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಕತೆಗಳಿವೆ. ಹೀಗೆ ದಂತಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ವೀರರು ಹಲವರು. ಪೊಳ್ಳೆದೇವಿರ ಅಪ್ಪಯ್ಯ, ಕುಲ್ಲಚಂಡ ಚೋಂದು, ಅಪ್ಪಚ್ಚಿರ ಮಂದಣ್ಣ, ಕಲ್ಯಾಟಂಡ ಪೊನ್ನಪ್ಪ, ಕುಲ್ಲೇಟಿರ ಪೊನ್ನಣ್ಣ, ಬೋಂದ ಮುಕ್ಕಾಟಿರ ಐಪಣ್ಣ, ಮುಂತಾದವರು <ref>'ಜಗತ್ತಿಗೊಂದೇ ಕೊಡಗು' - ಕೋಟೆರ ಪಿ ಮುತ್ತಣ್ಣ - ೧೯೬೯</ref>. ===ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರು=== ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಕ್ಕೇರಿಯ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಲಿಂಗಾಯತ]] ಜಂಗಮನ ವೇಷಧಾರಿಯೊಬ್ಬನು ಪಾಲೇರಿ(ಈಗ ಹಾಲೇರಿಯೆಂದು [[ಮಡಿಕೇರಿ|ಮಡಿಕೇರಿಯ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ)ಯಲ್ಲಿ ತಳವೂರಿ ಕೊಡಗಿನ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹೇಳಲಾದ ಎಂಟು ಮಂದಿ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ದ್ವೇಷದಿಂದ ಒಬ್ಬರಿನ್ನೊಬ್ಬರು ನಿರ್ನಾಮಗೊಳಿಸುವ ಹವಣಿಕೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಡೀ ಕೊಡಗನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಆಳಲು ಇವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ನಾಯಕತ್ವ ಅವರಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡ ಈ ಜಂಗಮನು ತಾನೇ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತೆರಿಗೆಯ ಕಾಲುಭಾಗವನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡುವಂತೆಯೂ, ಸರದಿಯಮೇಲೆ ಪಾಲೇರಿಯ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಚಾವಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಹಗಲಿರುಳು ಪಹರೆ ಕಾಯುವಂತೆಯೂ, ತಾನು ಅವರ ‘ಸೀಮೆ ತಕ್ಕ’ ಅಥವಾ ‘ದೇಶತಕ್ಕ’ರೆಂಬ ಅವರ ಪದವಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಅವರ ‘ತಕ್ಕಾಮೆ’ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಈ ಸೀಮೆತಕ್ಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರವು ದೊರೆಯುವದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿಯೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ===[[ಹೈದರಾಲಿ|ಹೈದರಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಟಿಪ್ಪು]]=== ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಕೊಡಗನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಮ್ಮ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಶ್ರಮಿಸಿ ಅಸಫಲರಾದರು. ಹೈದರಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಕೊಡಗನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅವನ ಬೆನ್ನ ಮರೆಯಲ್ಲೇ ಕೊಡವರ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುತಿತ್ತು. ಅವನ ನಂತರ ಬಂದ ಟಿಪ್ಪುವೂ ಮರಳಿ ಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಜಯಶೀಲನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಕೊಡವರೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನೆಪ ಹೂಡಿ, ೧೭೮೫ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೦-೧೫ರೊಳಗೆ ಸುಮಾರು ೮೦ ಸಾವಿರ ಜನ ಗಂಡಸರು, ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹಿಡಿದು [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ]] ಸಾಗಿಸಿದನು <ref>'ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ' - ಡಿ ಎನ್ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ - ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೪</ref>. [ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಆಸ್ಥಾನ ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖಕ ಮೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಅಲಿ ಕಿರ್ಮಾನಿಯು ೮೦ ಸಾವಿರ ಜನರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ, ಕರ್ನಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಿಲ್ಕ್ಸ್‌ನು ೭೦ ಸಾವಿರವೆಂದು ಮೈಸೂರಿನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.] ಇವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಕೊಡಗಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಸೇರಿದವರನ್ನೆಲ್ಲ ಬಲವಂತದಿಂದ ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪತನದ ನಂತರ ಆಂಗ್ಲರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ ಕೊಡಗಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ಆದರೆ ಇವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೊಡವರು ಅಸಮರ್ಥರಾದರೂ, [[ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮ]]ರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೊಡವರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಅನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯೇ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾಯಿತು. ===[[ಆಂಗ್ಲ|ಆಂಗ್ಲರು]]=== ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನ ದುರಾಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅವನು ಚೆಪ್ಪುಡಿರ ಪೊನ್ನಪ್ಪ ದಿವಾನನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ತನ್ನ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಜನರನ್ನು ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲರನ್ನು ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಂಡನು. ಆಂಗ್ಲರು ಕೊಡಗನ್ನು ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ರಾಜನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಕೊಡವರು ಬೇಸತ್ತಿದ್ದರೂ ಮೂರು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲರನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ರಾಜನು [[ನಾಲ್ಕುನಾಡು ಅರಮನೆ|ನಾಲ್ಕುನಾಡು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದು]], ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ ದಿವಾನನೂ, ಅಪ್ಪಾರಂಡ ಬೋಪಣ್ಣ ದಿವಾನನೂ ಉಳಿದಿದ್ದರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಆಪ್ತರೊಡನೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿ, ರಾಜನು ಆಂಗ್ಲರೊಡನೆ ಶಾಂತಿಸಂಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕೊಡಗಿನ ರಾಜನಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಯೋಜನೆಯು ಜಯಪ್ರದವಾಗಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಹಾಗಾಗಿ, ದಿವಾನ್ ಬೋಪಣ್ಣನು ಕುಶಾಲನಗರದ ಬಳಿ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕರ್ನಲ್ ಫ್ರೇಸರನಿಗೆ ಶರಣಾದನು. ಕ್ರಿ ಶ ೧೮೩೪ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನೊಡನೆ ಚೆಪ್ಪುಡಿರ ಪೊನ್ನಪ್ಪ ದಿವಾನ, ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕಾರ ಬಿದ್ದಂಡ ಸೋಮಯ್ಯ, ಮತ್ತಿತರನ್ನು ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊಡಗಿನ ಮೊದಲ ಕಮಿಶನರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಫ್ರೇಸರನು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪನಿಗಿರುವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನರಿತು ಅವನನ್ನು ಕೊಡಗಿಗೆ ತಿರುಗಿ ಕರೆಸಿಕೊಂಡು ದಿವಾನನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು. ಅಪ್ಪಾರಂಡ ಬೋಪಣ್ಣನೂ ದಿವಾನನಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದನು. ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನ ಪತನದ ನಂತರ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ದಂಗೆಯೆದ್ದರು. ಬೋಪಣ್ಣನು ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಮಂದಿ ಕೊಡವರ ಸೈನ್ಯಬಲದಿಂದ ದಂಗೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಡಗಿಸಿದನು. ೧೮೩೪ರಿಂದ ೧೯೪೭ರವರೆಗಿನ ಆಂಗ್ಲರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ರಾಜಕೀಯ, ಸರಕಾರೀ ಉದ್ಯೋಗ, ಅಧ್ಯಾಪಕ ವೃತ್ತಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿ, ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿವೆತ್ತರು. ಎರಡೂ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಧೀರೋದಾತ್ತ ಸೈನಿಕರೆಂದೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂದೂ ಹೆಸರು ಪಡೆದರು. [[ಜನರಲ್]] (ಬಳಿಕ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಶಲ್) [[ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕಾರಿಯಪ್ಪ|ಕೆ ಎಮ್ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ]] ಮತ್ತು [[ಜನರಲ್ ಕೆ ಎಸ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ]] ಆಂಗ್ಲರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಖ್ಯಾತರಾದರು. ===ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು=== ಹಾಲೇರಿಗೆ ಬಂದು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಜಂಗಮನು ವೀರರಾಜನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಕ್ರಿ ಶ ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಾಬ್ದಿಯ ಆದಿಭಾಗದಿಂದ ೧೮೩೪ನೇ ಇಸವಿಯವರೆಗೆ ಇವನ ಸಂತತಿಯ ಸುಮಾರು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ರಾಜರು ಕೊಡಗನ್ನು ಆಳಿದರು. ಇವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ, ಸೈನ್ಯದಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಕೊಡವರು ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆಡಳಿತ ರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯರೆಂದರೆ: ಚೌರೀರ ಅಪ್ಪಣ್ಣ, ಅಪ್ಪಾರಂಡ ಬೋಪು, ಚೆಪ್ಪುಡಿರ ಪೊನ್ನಪ್ಪ, ಮುಂತಾದವರು ದಿವಾನರಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದವರು. ಸೈನ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಬೋನಿರ ಮುತ್ತಣ್ಣ, ಮಂಜುಡ ಅಪ್ಪಯ್ಯ, ಕನ್ನಂಡ ದೊಡ್ಡಯ್ಯ, ಅಪ್ಪನೆರವಂಡ ಅಪ್ಪಯ್ಯ, ಪಟ್ಟಚೆರುವಂಡ ಬೊಳುಕ, ಕುಲ್ಲೇಟಿರ ಪೊನ್ನಣ್ಣ, ಮಂಡೇಪಂಡ ಅಪ್ಪಚ್ಚ, ಕಾಂಗಿರ ಅಯ್ಯಣ್ಣ, ಮೊದಲಾದವರು ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತವರು. ಇವರು ಈ ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳಾಗಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮೂರು ಘಟನೆಗಳು ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿ ಶ ೧೬೮೭ರಿಂದ ೧೭೩೬ರವರೆಗೆ ಆಳಿದ ದೊಡ್ಡವೀರಪ್ಪನ ಮಗ ಅಪ್ಪಾಜಿರಾಜನ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯ ಕಿರುಕುಳದಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನೂ ಅವನ ಮಗನನ್ನೂ ದೊಡ್ಡವೀರಪ್ಪನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದ. ಅಪ್ಪಾಜಿರಾಜನು ಸೆರೆಯಲ್ಲೇ ಸತ್ತ. ಕೊಡವರು ದೊಡ್ಡವೀರಪ್ಪನ ಮರಣಾನಂತರ ರಾಜನಿಲ್ಲದಾದೀತೆಂದು ಅವನ ಮನವೊಲಿಸಿ ಮೊಮ್ಮಗ ಚಿಕ್ಕವೀರಪ್ಪನನ್ನು ಬಂಧಮುಕ್ತನನ್ನಾಗಿಸಿ ಯುವರಾಜ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯ ಲಿಂಗರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯನು ೧೭೭೫ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬರುವಾಗ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜ ಹೈದರಲಿಯ ಆಸರೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ೧೭೮೦ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನಿಧನನಾದಾಗ ಅವನ ಮಕ್ಕಳು ಚಿಕ್ಕವರೆಂಬ ನೆಪವೊಡ್ಡಿ ಹೈದರಲಿಯು ಕೊಡಗನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಕರಣಿಕನಾಗಿದ್ದ ಸುಬ್ಬರಸಯ್ಯನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು. ಇದನ್ನೊಪ್ಪದ ಕೊಡವರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಒಂದೆರಡು ಕದನಗಳ ಬಳಿಕ ೧೭೮೧-೮೨ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರಾಜನ ಮಗ ವೀರರಾಜನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ವೀರರಾಜನು ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಂತರ ಮಗಳು ದೇವಮ್ಮಾಜಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಕೊಡಗಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಅಳಿಯ ಸೋದೆ ಬಸವಲಿಂಗರಾಜನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ್ದನು. ಕೊಡಗಿನವನಲ್ಲದ ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಸಹಿಸದೆ ಕೊಡವರು ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ವೀರರಾಜನ ತಮ್ಮ ಲಿಂಗರಾಜನು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ಆಂಗ್ಲರಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯ ತರುತ್ತಿರಲು ಕೊಡವರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚೌರೀರ ಅಪ್ಪಣ್ಣನು ಲಿಂಗರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಅವನು ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವನು ಎರಡನೆಯ ಲಿಂಗರಾಜ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದು, ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ಇವನ ಆಪ್ತರಾಗಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ನುರಿತ ಬೇಟೆಗಾರರೂ, ಇಟ್ಟ ಗುರಿ ತಪ್ಪದೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯಬಲ್ಲವರೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆಯ ಪಕ್ಕದ ಕುಕ್ಲೂರಿನ ತಾತಂಡ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಮತ್ತು ಅದೇ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮಗ್ಗುಲಲ್ಲಿರುವ ಬೋಂದ ಗ್ರಾಮದ ಮುಕ್ಕಾಟಿರ ಐಪಣ್ಣ. ಐಪಣ್ಣನನ್ನು ಲಿಂಗರಾಜನು ಲಿಂಗಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಚೆನ್ನಬಸವಪ್ಪನೆಂದು ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನಿತ್ತನು. ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಮಗಳು ಮುದ್ದಮ್ಮಾಜಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ರಾಜಪರಿವಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಈ ಮುದ್ದಮ್ಮಾಜಿಯ ತಾಯಿ ದೇವಕಿಯು ಕೊಡವತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪಳಂಗಂಡ ಮನೆತನದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಮುದ್ದಮ್ಮಾಜಿಯು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮೂರುವರ್ಷಗಳಾಗುದ್ದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ತೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಳ ತಂಗಿ ದೇವಮ್ಮಾಜಿಯನ್ನು ಚನ್ನಬಸವಪ್ಪನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಮಾಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಲು ಕೊಡವರು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರೂ, ಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಸಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೊಡಗಿನ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೇರಲು ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಪಟ್ಟಕ್ಕೇರುವದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದಿರುವದು ಸೋಜಿಗವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಕಪಟಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಗೌರವಾನ್ವಿತರಾಗಿದ್ದು ಲಿಂಗಾಯತ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಗೆ ಅತೀವ ವಿಧೇಯರಾಗಿದ್ದದು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢರಾಗಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಲು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಅಭಾವವಿದ್ದದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರು ಕೊಡವರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿ, ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ನೀಚರ ಚಾಡಿ-ಪಿತೂರಿಗಳಿಂದ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ ಈ ರಾಜರು ಕೊಡವರಿಗೇ ಎರಡು ಬಗೆದರೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ನುಡಿಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎರಡನೇ ಲಿಂಗರಾಜನು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಚೌರೀರ ಅಪ್ಪಣ್ಣ ದಿವಾನನಿಂದ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದಿವಾನನ್ನೇ ತನ್ನ ಶತ್ರುವೆಂದು ಸಂಶಯಿಸಿ, ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಿ ಕೊಂದನು. ಇವನ ಮಗ ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಬರೇ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದ ಅನನುಭವಿ. ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಹೋಗಿದ್ದ ಮೋಸ, ಚಾಡಿ, ಒಳಸಂಚು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ದಿಕ್ಕೆಟ್ಟವನಂತಾಗಿಯೂ, ಅನರ್ಹ ಜನರ ಸಂಗದಿಂದಲೂ ಮೂಢನೂ ಮೂರ್ಖನೂ ಆಗಿ, ವಿಪರೀತ ಸಂಶಯಗ್ರಸ್ತ ಮನಸ್ಸಿನವನಾಗಿ, ಅನೇಕರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಾ, ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾ ಕ್ರೂರಿಯೆಂದು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿಬಿಟ್ಟನು. ಹೀಗಾಗಿ ಕೊಡವರು ಆಂಗ್ಲರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿಸಿ, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿಸಿದರು. ==ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವರು== ಕೊಡವರು ಆರ್ಷೇಯ [[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಧರ್ಮೀಯರು]]. ಇವರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ‘[[ಕಾರಣರು]]’ ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯ ನಡುಹಜಾರದಲ್ಲಿ ‘ತೂಕ್‌೦ಬೊಳಿಚ’ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತೂಗುದೀಪವೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳ್ಳಂಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಹಚ್ಚಿ, ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಕಾರಣ ಪುರುಷರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವರು. ತೂಗುದೀಪದ ಹಿಂದೆ, ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲೊಂದು ಗೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಂಜೆಯೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬಟ್ಟಲಲ್ಲಿಟ್ಟು ಈ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವಿಡುವರು. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮನೆತನದ ಗತಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಹಿರಿಯರಿಗೂ ಎಡೆಯಿಡುವದರ ಮೂಲಕ ಔತಣವನ್ನೀಯುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ‘ಕಾರಣಕೊಡ್‌ಪೊ’ ಅಥವ ‘ಕಾರಣಬಾರಣಿ’ ಎನ್ನುವರು. ಕೊಡವರೆಲ್ಲರೂ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಕುಲದೇವತೆಯನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವರು. ಪ್ರತಿ ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣದಂದು ಮನೆ-ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಕಾವೇರಿ ಮಾತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವರು. ಹಲವರು [[ತಲಕಾವೇರಿ|ತಲಕಾವೇರಿಗೂ]] ಹೋಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ತೀರ್ಥ ತರುವರು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಭೂಮಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯನ್ನಲ್ಲದೆ ಸೂರ್ಯ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರನನ್ನೂ ಕೊಡವರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ನೆರೆಯ ಕೇರಳದಿಂದ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ ಇಗ್ಗುತ್ತಪ್ಪ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ, ಭಗವತಿ, ಮೊದಲಾದ ದೇವರನ್ನೂ, ತುಳುನಾಡಿನಿಂದ ಬಂದ ಕೊರತಿ, ಪೂದ, ನಾಥ, ಇತ್ಯಾದಿ ದೈವಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುವರು. ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೊಂದು ದೇವರ ಕಾಡಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸ್ಥಾನವಿರುವದಲ್ಲದೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವದು. ಹೀಗೆಯೇ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಭಗವತಿ ಇಲ್ಲವೇ ಭದ್ರಕಾಳಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವೂ ಇದ್ದು, ಊರಿನ ಪೂಜಾರಿಯು ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವನು; ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಊರವರು ಹಬ್ಬವನ್ನೂ ಆಚರಿಸುವರು. ಕೊಡವರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳನ್ನೂ, ಶಿವನನ್ನೂ ಮತ್ತಿತರ ಸನಾತನ ಹಿಂದೂ ದೇವ-ದೇವಿಯರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುವರು. [[File:Kodava Festivals.webm|thumb|ಕೊಡವ ಹಬ್ಬಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೀ ಬೋಪಂಡ ಪೂಣಚ ಅವರಿಂದ ವಿವರಣೆ]] ==ಹಬ್ಬಗಳು== ಎಲ್ಲಾ ಕೊಡವರು ಆಚರಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಹಬ್ಬಗಳು ಮೂರು: [[ಕೈಲ್‌ ಪೊಳ್ದ್]], [[ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಮಣ]] ಮತ್ತು [[ಹುತ್ತರಿ|ಪುತ್ತರಿ]]. ===ಕೈಲ್ ಪೊಳ್ದ್=== {{ಮುಖ್ಯ|ಕೈಲ್‌ ಪೊಳ್ದ್}} ಇದು ಕೊಡವರು ಆಚರಿಸುವ ಆಯುಧಪೂಜೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ೩ನೇ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಸೌರಮಾನದ ಸಿಂಹ ಮಾಸದ ೧೮ರಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ಕಾಟಕ ಮಾಸದ ಆರಂಭದಿಂದ (ಜುಲೈ ಮಧ್ಯದಿಂದ) ಭತ್ತದ ಬೇಸಾಯದ ಕೆಲಸಗಳು ಬಿರುಸಾಗುವದರಿಂದ ಕೊಡವರು ತಮ್ಮ ಕೋವಿ, ಕತ್ತಿ, [[ಒಡಿಕತ್ತಿ]], [[ಪೀಚೆಕತ್ತಿ]], ಮುಂತಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮನೆಯ [[ಕನ್ನಿಕೋಂಬರೆ]](ದೇವರ ಕೋಣೆ)ಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಬಿಡುವರು. ಸಿಂಹ ಮಾಸದ ಹದಿನೆಂಟನೇ ದಿನದಂದು, ಭತ್ತದ ನಾಟಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಹೀಗೆ ತೆಗೆದಿರಿಸಿದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹೊರದೆಗೆದು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಕನ್ನಿಕೋಂಬರೆಯಲ್ಲಿ ತಾಳೆಯೋಲೆಯ ಚಾಪೆಯ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಓರಣವಾಗಿ ಇರಿಸುವರು. ‘ನೆಲ್ಲಕ್ಕಿ ನಡುಬಾಡೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮನೆಯ ನಡು ಹಜಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳನ್ನಿಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿರುವ ತೂಗುದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುವರು. ಆಯುಧಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸುವರು. ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಚಂದನ, ಧೂಪ, ದೀಪಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುವನು. ಒಂದು ತುದಿಬಾಳೆಯೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಡಿಗೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವಿಡುವರು. ಎಲ್ಲರೂ ತೂಗುದೀಪವನ್ನೂ, ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವರು. ಕಿರಿಯರು ಹಿರಿಯರ ಕಾಲ್ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವರು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎಲ್ಲರೂ ಔತಣದೂಟವನ್ನು ಉಂಡು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಗಂಟೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಮನೆಯ ಗಂಡಸರೆಲ್ಲರೂ ಆಯುಧಗಳ ಬಳಿ ನಿಲ್ಲುವರು. ಮನೆಯ ಕೊರವುಕಾರ(ಯಜಮಾನ)ನು ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಗಂಡಸರಲ್ಲಿ ಹಂಚುವನು. ಎಲ್ಲರೂ ಊರ ಅಂಬಲಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ಮಂದ್(ಮೈದಾನ)ಗೆ ಹೋಗುವರು. ಅಲ್ಲಿ ಇತರ ಮನೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ಪುರುಷರೊಡಗೂಡಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರು. ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕನು ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮದ ದೇವರಕಾಡಿನ ಬೇಟೆದೇವರಾದ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತೀರ್ಥ-ಪ್ರಸಾದವನ್ನೀಯುವನು. ಒಂದು ಎತ್ತರದ ಮರದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತ ಕೊಂಬೆಗೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮರದ ಬಳಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಗುವರು. ಊರಿನ ‘ತಕ್ಕ’ (ಮುಖ್ಯಸ್ಥ)ನು ಮೊದಲು ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಈಡಿಗೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವನು. ಬಳಿಕ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವರು. ಗುಂಡು ಹೊಡೆದು ಕಾಯನ್ನು ಉರುಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣವನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಬಹುಮಾನವನ್ನಾಗಿ ಕೊಡುವರು. ಆ ನಂತರ ಓಟ, ಜಿಗಿತ, ಭಾರದ ಕಲ್ಲೆತ್ತುವದು, ಮೊದಲಾದ ಕ್ರೀಡಾಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆಯುವವು. ಬೇಟೆಯಾಡುವದನ್ನು ನಿಷಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನ ಕೈಲ್ ಪೊಳ್ದ್ ಹಬ್ಬದ ಬಳಿಕ ಕೊಡವರು ‘ಊರಬೇಟೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊಡವರ [[ಜಾನಪದ ಗೀತೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂಲತಃ [[ಕುರು ವಂಶ]]ದವರು; ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸದ ಬಳಿಕ [[ಪಾಂಡವ]]ರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟು, ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಪೂಜಿಸಿ, [[ಯುಧಿಷ್ಠಿರ]]ನಿಂದ ಇತರ [[ಸೋದರ]]ರು ಪಡೆದು ಗೋಗ್ರಹಣಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆಯೇ, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಆರಂಬ ಕಳೆದ ನಂತರ ತೆಗೆದಿರಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಬಳಸುವದನ್ನು ಕೊಡವರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ<ref>ಕೊಡವಡ ಮೂಲ, ಪುಟ ೩೮-೪೨ - ‘ಕೊಡವಡ ಅಂದೋಳತ್ ಪಾಟ್’, ೧೯೬೧ - ಪೇರಿಯಂಡ ಚಂಗಪ್ಪ - ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಡಿಕೇರಿ - ಎರಡನೇ ಮುದ್ರಣ ೨೦೧೩</ref>. ===ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಮಣ === {{ಮುಖ್ಯ|ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಮಣ}} ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ತುಲಾ ರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ದಿನದಂದು, ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭ರಂದು, ಒಂದು ನಿಯತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಡಗಿನ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿರುವ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕುಂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ನೀರು ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನಿಂದ ಚಿಲುಮೆಯಂತೆ ಮೇಲೆ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಜನ ವೀಕ್ಷಿಸಿ, ಕುಂಡಿಕೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಸಣ್ಣ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಮಿಂದು, ತೀರ್ಥವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ತೀರ್ಥೋದ್ಭವವಾದ ಮರುದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕೊಡವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿಯ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಣಿ ಪೂಜಿಸುವದು ಎಂದು ಹೆಸರು. ಬಹುಶಃ ಕನ್ಯಾ ಎನ್ನುವದು ಕನ್ನಿ ಎಂದಾಗಿ ಕಣಿ ಎಂದು ಅಪಭ್ರಂಶವಾಗಿದೆ. ಕನ್ಯಾ ಎಂದರೆ ಪಾರ್ವತಿ. ಕಾವೇರಿಯು ಪಾರ್ವತಿಯ ಅವತಾರವೆನ್ನುವರು. ಈ ಪೂಜೆಯ ಹಿಂದಿನ ಸಂಜೆ ಹೂಗಳನ್ನು ತಂದು ಇಬ್ಬನಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಮರುದಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮುತ್ತೈದೆಯೊಬ್ಬಳು ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಭ್ರವಾಗಿ ಉಟ್ಟು-ತೊಟ್ಟು, ಒಂದು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ತುಂಬಿ, ಅದರ ನಡುವೆ ಒಂದು ಕೆಂಪು ರೇಷ್ಮೆಯ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಡಚಿಟ್ಟು, ಹಣತೆಯೊಂದನ್ನು ಹಚ್ಚಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕೆಂಪು ರೇಶ್ಮೆಯ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಇಲ್ಲವೇ ಸೌತೇಕಾಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯಿಗೆ ‘ಪತ್ತಾಕ್’(ಕೊಡವತಿಯ ಮಂಗಲಸೂತ್ರ)ನ್ನು ತೊಡಿಸಿ, ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವೀಳ್ಯದೆಲೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಅಡಿಕೆ ಚೂರುಗಳನ್ನಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದೆಡೆಯನ್ನು ಇಬ್ಬನಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಹೂಗಳಿಂದಲೂ ಇತರ ಒಡವೆಗಳಿಂದಲೂ ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಲ್ಲಕ್ಕಿ ನಡುಬಾಡೆಯ ತೂಗುದೀಪದಡಿಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮುಕ್ಕಾಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ ಈ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಣತೆ ಎದುರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳಿಂದ ಶುಚಿರ್ಭೂತರಾಗಿ, ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವ ಅಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಮೂರ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸುವರು. ಈ ದಿನದಂದು ಕೊಡವರ ಎಲ್ಲಾ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು, ಬಾವಿ, ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ, ಗೊಬ್ಬರದ ಗುಂಡಿ, ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ‘ಬೊತ್ತ್’ನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವರು. ‘ಬೊತ್ತ್’ ಎನ್ನುವದು ‘ಪೊಂಗ’ ಮರದ ರೆಂಬೆಯನ್ನು ಆಳೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಅದರ ಒಂದು ಕೊನೆಯನ್ನು ಗೇಣುದ್ದಕ್ಕೆ ಸೀಳಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ‘ಕೈಬಳ’ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸಿಂಬಿ ಸುತ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿದುದು. ಕೆಲವೆಡೆ ಪೊಂಗ ಮರದ ರೆಂಬೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಬಿದಿರಿನ ದಬ್ಬೆಯಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾ: ಅಮ್ಮತ್ತಿಯ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಲ್ಲಿ) ಈ ಬಳ್ಳಿ-ರೆಂಬೆಯ ಬದಲು ‘ಕಾಂಡ’ವೆನ್ನುವ ಕಡಿದರೆ ಬಿಳಿ ಹಾಲು ಒಸರುವ ಗಿಡದ ಗೆಲ್ಲನ್ನಷ್ಟೇ ಚುಚ್ಚುವರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿರಾಜಪೇಟೆಯ ಸಮೀಪದ [[ಬಿಳುಗುಂದ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ರೀತಿಯ ಬೊತ್ತನ್ನೂ ಚುಚ್ಚುವದಿಲ್ಲ. ಈ ಊರನ್ನು ಕುರು ವಂಶದ ಕಾರಣರು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಕಣಿ ಪೂಜೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಮುತ್ತೈದೆಯು ಅಡುಗೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪುಟ್ಟ ದೋಸೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅವನ್ನು ಒಂದು ಕುಡಿಬಾಳೆಯೆಲೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮನೆಯ ಬಾವಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವಿಡುವಳು. ಗಂಗಾಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಬಿಂದಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೀರು ಸೇದಿ ಮನೆಗೆ ತರುವಳು. ಮನೆಯ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬನು ಇನ್ನೂ ಮೂರು ದೋಸೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕುಡಿಬಾಳೆಯೆಲೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮನೆಯ ಗದ್ದೆಯ ಏರಿಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು, ದೇವರನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಕೂಗಿ ಕರೆಯುವನು. ಮನೆಯಾಕೆ ಮನೆಗೆ ತಂದ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಯಸವೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ ಬಡಿಸುವಳು. ಈ ದಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಸಾಹಾರ ನಿಷಿದ್ಧ. ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಕಣಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಹೂಗಳನ್ನು ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕುವರು. === ಪುತ್ತರಿ ಅಥವಾ ಹುತ್ತರಿ ಹಬ್ಬ=== {{ಮುಖ್ಯ|ಪುತ್ತರಿ}} ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭತ್ತದ ಕದಿರನ್ನು, ಮನೆಗೆ ತರುವ ಸುಗ್ಗಿ ಹಬ್ಬ ಪುತ್ತರಿ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ [[ಹುತ್ತರಿ]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರೋಹಿಣಿ ನಕ್ಷತ್ರವಿರುವ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ರಾತ್ರಿ ‘ಕದಿರು ತೆಗೆಯಲು’ ಅರ್ಥಾತ್, ಈ ಹೊಸ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ತರಲು ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಸಮಯವೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಮುಹೂರ್ತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನವಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರಿನೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕದಿರು ತೆಗೆಯುವ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಾರಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ನಡೆಯಲಿರುವ ಕೋಲಾಟ, ‘ಪರಿಯ ಕಳಿ’, ಮೊದಲಾದ ಆಟಗಳ ತಾಲೀಮಿಗೆ ‘ಈಡು’ ತೆಗೆಯುವ ರಾತ್ರಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದಂದು ಊರಿನ ಅರ್ಚಕನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ತೀರ್ಥವನ್ನೂ ತೇಯ್ದ ಗಂಧವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಮನೆಗೂ ವಿತರಿಸುವನು. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸುಣ್ಣಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಿದು, ಮನೆಯ ಅಂಗಳ, ಕಣ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಕಳೆ ತೆಗೆದು, ಗುಡಿಸಿ, ಸಾರಿಸಿ ಚೊಕ್ಕಟಗೊಳಿಸುವರು. ಕದಿರನ್ನು ತರಲು ಗದ್ದೆಗೆ ಹೋಗಲು ರಾತ್ರಿ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡುಬಾಡೆಯ (ನಡು ಹಜಾರದ) ತೂಗುದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ತಾಳೆಯೋಲೆಯ ಚಾಪೆಯನ್ನು ಹಾಸಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ‘ನೆರೆ ಕಟ್ಟುವದು’ ಎನ್ನುವರು. ಇದನ್ನು ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನು ಅಥವಾ ಅವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತರರು ಮಾಡುವರು. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತು ಬೇಯಿಸಿದ ‘ಪುತ್ತರಿ ಕಳಂಜಿ’ಯನ್ನು (ಹುತ್ತರಿ ಗೆಣಸನ್ನು) ತಿನ್ನುವರು. ನಂತರ ಗುರು-ಕಾರಣರನ್ನೂ, ಇತರ ದೇವರನ್ನೂ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಕದಿರು ತೆಗೆಯಲೆಂದು ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಗದ್ದೆಯ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಬರುವರು. ಕದಿರನ್ನು ಕುಯ್ಯುವವನು ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿ, "ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ ದೇವಾ!" ಎಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವನು. ಕೂಡಲೆ ಒಬ್ಬನು ತಾನು ತಂದ ಕೋವಿಯನ್ನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಗುರಿ ಹಿಡಿದು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವನು. ಕದಿರಿನ ಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಬುಡದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೊಡಲಾಗುವದು. ಎಲ್ಲರೂ "ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ ದೇವಾ!" ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುವರು. ಮಕ್ಕಳು ಗುಂಡಿನ ಜತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಲಾರಂಭಿಸುವರು. ತಂದ ಕದಿರಿನ ಒಂದೊಂದು ಎಳೆಯನ್ನು ಕಣದ ನಡುಗಂಭಕ್ಕೆ, 'ಕೈಮಡ'ದ ಬಾಗಿಲಿಗೆ, ಮನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಕಿಟಿಕಿ-ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ, ಬಾವಿ ಕಟ್ಟೆಗೆ, ಕೊಟ್ಟಿಲುಗಳಿಗೆ, ಕಣಜಕ್ಕೆ, ಮನೆಯ ದೈನಂದಿನ ಉಪಯೋಗದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಅಶ್ವತ್ಥದೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಪುತ್ತರಿ ನಾರಿನಿಂದ ಕಟ್ಟುವರು. ಮನೆಯ ಮುಂಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೇಯ್ದು ತೋರಣ ಕಟ್ಟುವರು. ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟು, ಎಳ್ಳು, ಶುಂಠಿ, ತೆಂಗಿನ ತುರಿ, ಹಾಗಲಕಾಯಿಯ ಮುಳ್ಳು, ಪೆರಂಬು ಕೊಡಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಹರಳುಗಳನ್ನು ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಜೇನಿನೊಡನೆ ಕಲಸಿ, ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು, ಗತಿಸಿದ ಪಿತೃಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿ ನಡುಬಾಡೆಯ ಮಾಡಿಗೆ ಎಸೆಯುವರು. ಅವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡರೆ ಪಿತೃಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಬಳಿಕ ಮನೆಯಾಕೆ ಬೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಪಾಯಸವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ತಂದ ಹೊಸ ಕದಿರಿನಿಂದ ಕೆಲವು ಭತ್ತದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಸುಲಿದು ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವರು. ಹುರಿದಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣುಗಳೊಡನೆ ಕಲಸಿ ತಂಬುಟ್ಟನ್ನು ಮಾಡುವರು. ಮುತ್ತೈದೆಯು ಇದನ್ನು ಕೈಮಡ ಮತ್ತು ಮೀದಿಕೋಂಬರೆಯಲ್ಲಿ ಮೀದಿ ಮಡಗುವಳು. ಬಳಿಕ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತು ಪಾಯಸವನ್ನೂ ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ತಂಬುಟ್ಟನ್ನೂ ಸೇವಿಸುವರು. ಮರುದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಊರಿನ ಮಂದ್‌ಗೆ ಹೋಗುವರು. ಅಲ್ಲಿರುವ ಅರಳೀಮರದ ಸುತ್ತಲೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ಆಳುದ್ದನೆಯ ಬೆತ್ತದ ಕೋಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೋಳು-ವಾಲಗಗಳ ನಿನಾದಕ್ಕೆ ‘ಪೊಯಿಲೇ’ ಹಾಡನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಕೋಲಾಟಗಳನ್ನಾಡುವರು. ಬಳಿಕ ಬೆತ್ತದ ಗುರಾಣಿಯನ್ನೂ, ಉದ್ದನೆಯ ಕೋಲನ್ನೂ ಹಿಡಿದು, ಇಬ್ಬರು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಕುಕ್ಕರುಗಾಲಲ್ಲಿ ಎದುರು-ಬದುರಾಗಿ ಕುಳಿತು ‘ಪರಿಯಕಳಿ’ಯನ್ನಾಡುವರು. ಇದರ ಮರುದಿನ ನಾಲ್ಕೈದು ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ಸೇರಿ ‘ನಾಡು ಮಂದ್’ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಇದೇರೀತಿ ಕೋಲಾಟ ಮತ್ತು ಪರಿಯಕಳಿಯನ್ನಾಡುವರು. ಹುತ್ತರಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಸಂಜೆ ಊರಿನ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬನಂತೆ ಕಾಡುಮರಗಳ ತೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡುವರು. ಬೇಟೆ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಊರು ಬೇಟೆಯನ್ನಾಡಿ, ಸಂಜೆಯ ಔತಣಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಊರಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ವೈಮನಸ್ಯವಿದ್ದರೆ ಹಿರಿಯರು ರಾಜಿ ಮಾಡಿಸುವರು. ===ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆ (ಬೇಡುವ ಹಬ್ಬ)=== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದರೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿರುವದಿಲ್ಲ. ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾಗುವದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನಡೆಸುವದು ವಾಡಿಕೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಇದು ಊರ ದೇವತೆಯ ಹಬ್ಬದ ಅಂಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಯುವಕರು ಹಲವು ಬಗೆಯ ವೇಷಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟು, ಮನೆ-ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಹಾಡಿ ಕುಣಿದು ಮನರಂಜಿಸುವರು. ಜತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನಿಂದ ಹಣ ಬೇಡುವರು. ಹೀಗೆ ಬೇಡಿ ಗಳಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಕೊನೆಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಕೊಡುವರು. ==ಭೂಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ== ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವಿನ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈಗಲೀಗ ಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವದು ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಆ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಶುಂಠಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುವರು. ಕೆಲವರು ಅಡಕೆ, ಬಾಳೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಫಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಕರಿಮೆಣಸನ್ನು ಬೆಳೆಯುವರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಿತ್ತಳೆ ಗಿಡಗಳು ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾಗಿ, ಅದರ ಬೆಳೆಯೂ ನಶಿಸಿದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಚಹಾ ಮತ್ತು ರಬ್ಬರನ್ನೂ ಬೆಳೆಯುವರು. ===ಸಾಂಘಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ=== ಕೊಡವರದು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಕುಟುಂಬ. ಪ್ರತಿ ಮನೆತನವೂ ಒಕ್ಕವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದು. ಪ್ರತಿ ಮನೆತನಕ್ಕೂ ಒಂದು ಹೆಸರಿರುವದು. ಈ ರೀತಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಒಕ್ಕವಿರುವದು. ಸಗೋತ್ರ ವಿವಾಹವು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ಒಂದೇ ಮನೆತನದೊಳಗೆ ವಿವಾಹವೂ ನಿಷಿದ್ಧ. ಒಕ್ಕಕ್ಕೊಂದು ಹಿರಿಯರು ನೂರು, ನೂರೈವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ [[ಐನ್ ಮನೆ]] (ಅಯ್ಯನ ಮನೆ = ಹಿರಿಯರ ಮನೆ) ಇದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಆ ಮನೆತನದ ಗದ್ದೆ, ತೋಟ, ಮುಂತಾದವಿವೆ. ಈಗೀಗ ಐನ್ ಮನೆಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವರಾದರೂ ಹುತ್ತರಿ, ಊರ ಹಬ್ಬ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐನ್ ಮನೆಗೆ ಬರುವರು. ಒಕ್ಕದ ಹಿರಿಯನನ್ನು ‘ಕೊರವುಕಾರ’ ಅಥವ ಪಟ್ಟೆದಾರನೆನ್ನುವರು. ಹತ್ತಾರು ಒಕ್ಕಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕೇರಿಯಾಗುವದು. ಎರಡು-ಮೂರು ಕೇರಿಗಳು ಸೇರಿ ಊರಾಗುವದು. ಕೆಲವು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಿಯು ಇರುವದಿಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕೈದು ಊರುಗಳಿಂದ ನಾಡಾಗುವದು. ನಾಡುಗಳು ಸೇರಿ ಸೀಮೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಸೀಮೆಗಳಿರುವವು. ===ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳು=== ಕೊಡವರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳಿವೆ. ==ಪುರುಷರ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:ಮದುವೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಕೊಡವ ಮದುಮಗನ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳು.JPG|thumb|ಸಾಲಂಕೃತ ಕೊಡವ ಮದುಮಗ]] ‎ ಪುರುಷರು '[[ಕುಪ್ಯ]]'ವೆಂದು ಹೆಸರಿರುವ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ತುಂಡು ತೋಳಿನ ಮೊಣಕಾಲ ತುಸು ಕೆಳಗೆ ಬರುವಷ್ಟು ಉದ್ದದ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ಉದ್ದ ತೋಳಿನ ಶರ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯರು, ತಕ್ಕ, ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಉದ್ದ ತೋಳಿನ ಬಿಳೀ ಕುಪ್ಯವನ್ನು ತೊಡುತ್ತಾರೆ. ಕುಂಕುಮ ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆಯ ಜರಿಯ ಚಿತ್ತಾರವಿರುವ ನಡುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕುಪ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ '[[ಚೇಲೆ]]' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ '[[ಪೀಚೆಕತ್ತಿ]]'ಯನ್ನುಚೇಲೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೆಳು ಸರಪಳಿಯ ಕೊನೆಯನ್ನು ಚೇಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೀಚೆಕತ್ತಿಯು ನವಿಲಿನ ತಲೆಯಾಕೃತಿಯ ಹಿಡಿಕೆಯಿರುವ ಗೇಣುದ್ದದ ಕತ್ತಿ. ಇದರ ಒರೆಯ ಹೊರಕವಚವನ್ನು ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೆಳು ತಗಡಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ತಾರದ ಕೆಲಸವಿದೆ. ತಲೆಗೆ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ರುಮಾಲನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ '[[ಮಂಡೆತುಣಿ]]' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮದುಮಗನು ಕೊಕ್ಕೆತಾತಿ ಮತ್ತು ಪೊಮ್ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವನು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಬಳೆ, ಬೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಗುರವನ್ನು ತೊಡುವನು. ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ತೊಡಂಗನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಅದರಲ್ಲಿ [[ಒಡಿಕತ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸುವರು. ==ಸ್ತ್ರೀಯರ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:Kodavati Bride on the Wedding Day.JPG|thumb|ಸಾಲಂಕೃತ ಕೊಡವತಿ ಮದುವಣಿಗಿತ್ತಿ]] ‎ ಕೊಡವತಿಯರು ಉಡುವ ಸೀರೆಯ ಶೈಲಿಗೆ ಕೊಡವ ಪೊಡೆಯ ಎನ್ನುವರು. ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರಿಗೆಯನ್ನು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಸೀರೆಯನ್ನುಡುವರು. ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊನೆಯು ಬಲ ಭಾಗದಿಂದ ಎಡ ಕಂಕುಳಕ್ಕಾಗಿ ಹಾದು ಬೆನ್ನನ್ನು ದಾಟಿ ಬಲಭುಜದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಇಳಿದು, ಅಡ್ಡ ಹಾಯ್ದ ಸೀರೆಯ ಅಂಚಿಗೆ ಪಿನ್ನಿನಿಂದ ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊಣಕಾಲವರೆಗಿರುವಷ್ಟು ಉದ್ದದ ವಸ್ತ್ರವೊಂದನ್ನು ತಲೆಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಇದರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜರತಾರಿಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಪತ್ತಾಕ್, ಜೋಮಾಲೆ, ಕೊಕ್ಕೆತಾತಿ, ಪೊಮ್ಮಾಲೆ, ಅಡ್ಡಿಗೆ, ಚಙ್ಙೋಲೆ ಮೊದಲಾದವು ಮಹಿಳೆಯರ ಕಂಠಾಭರಣಗಳು. ಕಡಗ, ಪಿರಿಕಡಗ, ಪೌಂಚಿ, ಕೈಪದಿಚೆ, ಮುಂತಾದವು ಕೈಯ ಒಡವೆಗಳು. ಕಾಸರ ಮತ್ತು ಕಾಲುಂಗರವನ್ನಷ್ಟೇ ಇಂದು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮದುಮಗಳನ್ನು ಇವುಗಳೊಡನೆ ಪಾಗಡ, ಕಾಪಿಲ್ಲಿ, ಗಗ್ಗರ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸುವರು. ಬೆಂಡೋಲೆ, ಮುರವು, ಲೋಲಾಕು, ಜುಮಕಿ, ಕೆಮಿಕೊಂಡೊಳ, ಕೊಪ್ಪುಂಬ್, ಮಾಟಿ, ಕಿವಿಯ ಆಭರಣಗಳು. ಮದುವಣಗಿತ್ತಿಯು ಜಡೆಬಿಲ್ಲೆ, ಚೌರಿಕೊತ್ತ್, ನೆತ್ತಿಸರಗಳನ್ನು ತೊಡುವಳು. ===ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ=== ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಕೊಡವರು ಅದರಿಂದ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಗಂಜಿ, ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನೂಪುಟ್ಟ್, ತರಿಯಿಂದ ಪಾಪುಟ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕಡಂಬುಟ್ಟ್, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲದೆ, ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದನ್ನ, ಪಲಾವ್, ಮೊದಲಾದವನ್ನು ತಿಂದುಣ್ಣುತ್ತಾರೆ. ತಳಿಯಪುಟ್ಟ್ (ತಟ್ಟೆ ಇಡ್ಲಿ) ಮತ್ತು ದೋಸೆ ಕೊಡವರದ್ದೇ ತಿಂಡಿಯಾದರೆ ಇಡ್ಲಿ, ಪೂರಿ, ಚಪಾತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರ ಅಡುಗೆಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿವೆ. ಮಾಂಸಹಾರಿಗಳಾದ ಇವರಿಗೆ ಗೋಮಾಂಸ ನಿಷಿದ್ಧ. ಕೊಡವ ಶೈಲಿಯ ಪಂದಿಕರಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ವಿಧದ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ===ಜಮ್ಮ=== ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದ ಜಮ್ಮದ ಆಸ್ತಿ ಹಿಡುವಳಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗದ್ದೆ ಮತ್ತು ಬಾಣೆ (ಮೈದಾನ) ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುವ ಈ ಆಸ್ತಿಗಳ ಪಾಲುಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪರಾಧೀನತೆಗೊಳಿಸಲಾಗದು. ===ದೇವರ ಕಾಡು=== ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೊಡಗಿನೆಲ್ಲಾ ಊರುಗಳಲ್ಲೂ ದೇವರಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ದೇವರಕಾಡಿನಲ್ಲೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ನೆಲೆಯಿದ್ದು, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಬೇಟೆಯ ದೇವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೇಟೆಯಾಡುವದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಿಂದಲೂ ಬೇಟೆಯ ಹವ್ಯಾಸವಿದ್ದ ಕೊಡವರು ಈ ದೇವರಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿದ್ದವು. ===ಕಾಫಿ ಕೃಷಿ=== ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಅರಬ್ ದೇಶದಿಂದ ತಂದು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು ಎನ್ನುವರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಾಪಿಳ್ಳೆಯರು ತಂದು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿ ಕೇರಳದ ಮೂಲಕ ರಫ್ತು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಇದರ ಲಾಭವನ್ನು ಕೊಡವರು ಪಡೆಯದಿರಲು ಇದರಿಂದಾಗುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಹಲವು ಕಟ್ಟುಕತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಕೊಡವರು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಕಾಫಿಯ ಬೆಳೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಂಗ್ಲರು ಬಂದ ಮೇಲೆ ಇದರ ಬೆಳೆಯುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯರೂ ಬೆಳೆಸಲು ಅನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ===ವಿವಾಹ=== ಒಂದೇ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸೋದರಮಾವ ಅಥವಾ ಸೋದರತ್ತೆಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬಹುದು. ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡನ ಮನೆಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುವಳು. ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪುರೋಹಿತನ ಪಾತ್ರವೂ ಇಲ್ಲ. ಒಕ್ಕದ ಅರುವ ಅಥವಾ ಕೊರವುಕಾರನೇ ಮದುವೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವನು. ಮದುಮಗನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳ ಬಳಿಕ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ತನ್ನವರಿಂದ ಆಶೀರ್ವದಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಭೋಜನದ ಬಳಿಕ ದಿಬ್ಬಣದೊಂದಿಗೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಡೆಯವರು ಊಟೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸುವರು. ಆಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಅರುವ-ಹಿರಿಯರು ಸೇರಿ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಗಂಡಿನ ಮನೆಯ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಗಂಡಿನವರೊಡನೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುವರು. ವಿಧವೆಯು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. ವಿಧವಾ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆಯಿದೆ. ===ಕೋವಿ=== ಕೊಡವರಲ್ಲಿ ಕೋವಿಯು ಅವರ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗದಂತಿದೆ. ಗಂಡು ಮಗುವು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಅವನು ಕೇಳುವ ಮೊದಲ ಶಬ್ದ ಗುಂಡಿನದಾಗಿರಲಿಯೆಂದು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವರು. ಯಾರಾದರೂ ನಿಧನರಾದಾಗ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಜೋಡು ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಊರವರು ವಿಚಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾವಿನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೈಲ್ ಪೊಳ್ದ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಮರದ ಎತ್ತರದ ಕೊಂಬೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಕೋವಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿದೆ. ಪುತ್ತರಿಯಲ್ಲಿ ಕದಿರುತೆಗೆಯುವಾಗ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಗುಂಡುಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಂಗ್ಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಜನಾಂಗವೆಂದು ಗುರ್ತಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾನಗಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕೋವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಪರವಾನಗಿಯಿಲ್ಲದೆ ಲಘು ರೈಫಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ==ಇತರ ಸಮಾಜಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡವರೊಡನೆ ಇರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಎರವರು, ಕುರುಬರು, ಮಲೆಕುಡಿಯರು ಮತ್ತು ಕೆಂಬಟಿ ಹರಿಜನರು ಕೊಡವರ ಆದಿಯಿಂದಲೇ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿರುವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಎರವರು ಕೇರಳದ ವೈನಾಡಿನಿಂದ ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬಂದವರು. ಕುರುಬರು ವೈನಾಡು, ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತಗಳಿಂದ ಬಂದವರು. ಮಲೆಕುಡಿಯರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. ಕೆಂಬಟಿ ಹರಿಜನರು ಕೊಡವರ ಬಹಳಷ್ಟು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವರಲ್ಲದೆ ಕೊಡವ ತಕ್ಕನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತರೆ. ಹೆಂಗಸರು ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ನಿರಿಗೆಯನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಸೀರೆಯುಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು ಕುಪ್ಯ-ಚೇಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವರು. ===[[ಅಮ್ಮಕೊಡವರು]]=== {{ಮುಖ್ಯ|ಅಮ್ಮಕೊಡವರು}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಕ್ಕಟ್ ತಂಬಿರಾನ್ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಗಳು ಕಾರಣವಶಾತ್ ಕೊಡಗಿಗೆ ಬಂದು ಒಬ್ಬ ಕೊಡವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅವರ ಸಂತತಿಯು ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರಾದಾರಿಂದ ‘ಅಮ್ಮಕೊಡವ’ರೆಂದೆನ್ನಿಸಿಕೊಂಡರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಮುಂದೆ ಈ ಸಂತತಿಯು ಕೊಡವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರೂ ಅಮ್ಮಕೊಡವರೇ ಆದರು. ಕೊಡವರಂತೆ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ, ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಇವರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು. ಇವರ ಸುಮಾರು ೪೪ ಮನೆತನಗಳಿದ್ದು ೨ ಗೋತ್ರಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ===ಕೊಡವೇತರ ವಲಸೆಗಾರರು=== ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪವೃತ್ತಿ ಅಥವ ಕಸುಬಿನವರೆಂದು ಹಲವರು ಕೇರಳದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು, ಕೊಡವ ಭಾಷೆ, ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಲನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೂಡಗು ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಐರಿಗಳು (ಬಡಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರರು), ಕೊಲ್ಲರು (ಕಮ್ಮಾರರು), ತಟ್ಟರು (ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರು), ಕೋಲೆಯರು (ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟುವವರು), ಬಣ್ಣರು ಮತ್ತು ಮಲೆಯರು (ಭೂತ ವೇಷ ಹಾಕುವವರು), ಪಣಿಯರು (ನಾಟಿ ವೈದ್ಯರು), ಕಣಿಯರು (ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು), ಚೀಣೀಪಟ್ಟರು (ಹಾಡುತ್ತ ಬಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವವರು), ಕಾಪಾಳರು (ರಾಜರು ಅಂಗರಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ತಲೆಗಡುಕರು), ಗಾಣಿಗರು ಮತ್ತು ಗೊಲ್ಲರು. ಇವರೆಲ್ಲ ಕೊಡಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಹಾಸನ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಲಿಂಗಾಯತರು, ದೇವಾಂಗರು, ಬಿಳಿಮಗ್ಗದವರು, ವೈಶ್ಯರು, ಒಕ್ಕಲಿಗರು, ಮೊದಲಾದವರು ಬಂದು ಕೊಡಗಿನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಇಕ್ಕೇರಿಯಿಂದ ಹವ್ಯಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬಂದು ರಾಜರ ಬಳಿ ಪುರೋಹಿತ, ಕರಣಿಕ, ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಸೇವೆಗೆ ನಿಂತರು. ದೊಡ್ಡವೀರರಾಜನು ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ತುಳುಗೌಡರನ್ನೂ, ಬಿಲ್ಲವ, ಬಂಟರನ್ನೂ ತಂದನು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಂಕಣಿ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಅವನ ಮರಣದ ಬಳಿಕ ತಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ದೊಡ್ಡವೀರರಾಜನು ಅವರನ್ನು ತಾನು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು. ==ಕೇರಳದ ಜತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು== ನೆರೆ ರಾಜ್ಯವಾದ ಕೇರಳದ ಜತೆ ಕೊಡವರಿಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಹಲವಾರು ದೇವತೆಗಳೂ ದೈವಗಳೂ ಬಂದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯರು ಇಗ್ಗುತ್ತಪ್ಪ, ಮುತ್ತಪ್ಪ, ಭದ್ರಕಾಳಿ, ಪನ್ನಂಗಾಲತಮ್ಮೆ, ಮೊದಲಾದವರು. ಕೊಡವರ ಪುತ್ತರಿಯೂ ಕೇರಳದಿಂದ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನೊಡನೆ ಬಂತೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಇದೆ. ===[[ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಅಥವಾ [[ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಕೊಡವ ಮಾಪಿಳ್ಳೆ]]ಯರು=== {{ಮುಖ್ಯ|ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು}} ಟಿಪ್ಪುವಿನಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಿ ಅವನ ಪತನದ ಬಳಿಕ ಕೊಡಗಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರೂ ಮತ್ತೆ ಕೊಡವರು ಕೊಡವ ಮಾಪಿಳ್ಳೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಮಣ್ಣಿಗೇ ಬಂದು ಸೇರಿ, ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಹೆಸರಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದು ಕೊಡವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೊಡವರೊಡನೆ ಬೆಳೆಯದೆ, ಕೊಡವ ಮಾಪಿಳ್ಳೆಯರ ಮನೆತನಗಳಿಂದ ಮೊದಮೊದಲು ಸಂಬಂಧ ನಡೆಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಕೇರಳದ ಮಾಪಿಳ್ಳೆಗಳೊಡನೆಯೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಬ್ಯಾರಿಗಳೊಡನೆಯೂ ಸಂಬಂಧ ನಡೆಸತೊಡಗಿದರು. ==ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ== ಕೊಡವ ಭಾಷೆಗೆ [[ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್]] ಎಂದು ಹೆಸರು. [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು ಮಲೆಯಾಳಮ್ಮಿನ ಶಬ್ದಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ಸಂಸ್ಕೃತಜನ್ಯ ಶಬ್ದಗಳೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಲಿಪಿಯಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೇ ಅನೇಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹರದಾಸ ಅಪ್ಪನೆರವಂಡ [[ಅಪ್ಪಚ್ಚ ಕವಿ]] (೧೮೬೮ - ೧೯೩೦) ವೃತ್ತಿರಂಗಭೂಮಿಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ‘ಯಯಾತಿ ರಾಜಂಡ ನಾಟಕ’, ‘ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಹಾತ್ಮೆ’, ‘ಸತಿ ಸಾವಿತ್ರಿ’ ಮತ್ತು ‘ಶ್ರೀ ಕಾವೇರಿ ಮಹಾತ್ಮೆ’ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. [[ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ]] (೧೮೭೫ - ೧೯೩೧) ಕೊಡವರ ಜೀವನ, ಪದ್ಧತಿ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ‘ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ’ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವರು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೊಡವರ ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ‘ಭಗವಂತಂಡ ಪಾಟ್’ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವರಂತೆಯೇ ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ [[ಪೇರಿಯಂಡ ಚಂಗಪ್ಪ]]ನವರು ‘ಕೊಡವಡ ಆಂದೋಳತ್ ಪಾಟ್’ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. [[ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿ|ಬಾಚಮಾಡ ದೇ ಗಣಪತಿ]]ಯವರು ‘ನಂಗ ಕೊಡವ’ ಮತ್ತು ‘ಕುತ್ತುಂಬೊಳಿಚ’ ಎಂಬೆರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವರು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರವಂಡ ಅಪ್ಪಯ್ಯನವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದರಲ್ಲದೆ ಕೊಡವ ಲಿಪಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅದು ಜನಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಂಡ ಮುತ್ತಣ್ಣನವರು ‘ಕೊಡಗಿನ ಕೈಪಿಡಿ’, ಮುಂತಾದ ನಾಲ್ಕು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ, ಇಂಗ್ಲಿಶಿನಲ್ಲಿ ‘ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಕೊಡವರು’ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನೂ ಬರೆದರು. ಐಚೆಟ್ಟಿರ ಮುತ್ತಣ್ಣನವರು ಇಂಗ್ಲಿಶಿನಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೊಡವ ತಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಕೊಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಿ. ಪಿ. ಆಶಾಕುಮಾರಿ]] ಅವರು ಕೊಡವರ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ''‛ಕಾಸ್ತಾಳಿ''’ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರ ''‛ಕೊಡಗಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು’'' ಮತ್ತು ''‛ಕೃಷಿ ಆಚರಣೆಗಳು’'' ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೂ ಕೊಡವರ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ನಿರೂಪಣೆಯಿದೆ. ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ== ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ೧. [[ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ]] - [[ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ]] ೨. ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ - [[ಡಿ ಎನ್ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ]] ೩. Kodavas - B D Ganapathy ೪. ಜಗತ್ತಿಗೊಂದೇ ಕೊಡಗು - ಕೆ ಪಿ ಮುತ್ತಣ್ಣ ೫. ಕೊಡವರು - [[ಪಿ.ಎಸ್.ರಾಮಾನುಜಂ|ಡಾ ಪಿ ಎಸ್ ರಾಮಾನುಜಂ]] ೬. A Study of the Origins of Coorgs - Lt Col K C Ponnappa (Rtd) - Published by Lt Col K C Ponnappa (Rtd), Chettalli, Kodagu, Karnataka - 571248 ೭. ‘ಕೊಡವಡ ಆಂದೋಳತ್ ಪಾಟ್’ - ಪೇರಿಯಂಡ ಚಂಗಪ್ಪ - ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಡಿಕೇರಿ - ಎರಡನೇ ಮುದ್ರಣ, ೨೦೧೩ ೮. ಗ್ರಾಮೀಣ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳು (ಕೊಡವರ ಉಡುಪುಗಳು; ಆಭರಣಗಳು) - ಸಂ: ಡಾ [[ದೇವೇಂದ್ರಕುಮಾರ ಹಕಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಧ್ಯಾರೆಡ್ಡಿ ಕೆ ಆರ್|ಡಾ ಕೆ ಆರ್ ಸಂಧ್ಯಾ ರೆಡ್ಡಿ]] - ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಪಂಪಮಹಾಕವಿ ರಸ್ತೆ, ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೫೬೦೦೧೮ - ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣ ೨೦೦೦. ೯. ಗ್ರಾಮೀಣ ಬೇಟೆಗಳು (ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಬೇಟೆ (ಪುಟಗಳು: ೩೯-೫೨) ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿ ಬೇಟೆ (ಪುಟಗಳು: ೯೯-೧೧೩)- ಸಂ: ಡಾ ದೇವೇಂದ್ರ ಹಕಾರಿ ಮತ್ತು ಡಾ ಕೆ ಆರ್ ಸಂಧ್ಯಾ ರೆಡ್ಡಿ - ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಪಂಪಮಹಾಕವಿ ರಸ್ತೆ, ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೫೬೦೦೧೮ - ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣ ೨೦೦೦. ==ಆಧಾರಗಳು== ೧. ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ - ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ - ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೫ ೨. ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ - ಡಿ ಎನ್ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ - ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೪ ೩. Kodavas - B D Ganapathy - Jyothi Prakashana, Madikeri - ೧೯೮೦ ೪. ಜಗತ್ತಿಗೊಂದೇ ಕೊಡಗು - ಕೆ ಪಿ ಮುತ್ತಣ್ಣ - ೧೯೬೯ ೫. ಕೊಡವರು - ಡಾ ಪಿ ಎಸ್ ರಾಮಾನುಜಂ - ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೫ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Kodava people}} *[http://www.kodava.org ಕೊಡವ] *http://en.wikipedia.org/wiki/Kodava *http://www.coorgcreek.com/kodava.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928100034/http://www.coorgcreek.com/kodava.htm |date=2011-09-28 }} *[http://kodava.chilume.com/ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಾಣ] {{ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಡವರು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಾಧಾರಿತ ಭಾಷೆಗಳು]] ezwqf7837ct3kxze4iihbxa6sgzfo8n 1427803 1427802 2026-09-09T11:43:26Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವರು */ 1427803 wikitext text/x-wiki [[Image:Kodagu in Karnataka (India).svg|right|thumb|'''ಕೊಡಗು: ಕೊಡವರ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನ'''. ಈ ಮೇಲಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಕಡುಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಡವರು ನೆಲೆಸಿರುವರು. ಜನ್ಮತಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾದ ಇವರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವದು ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಇತರ ಹಿಂದೂಗಳಂತೆ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನಾಚರಿಸದೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೂ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನೂ, ಪೂಜಿಸುವರು. ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವ ಇವರು ಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ, ಜಮ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಗುವಳಿ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಜನಾಂಗದೊಳಗೇ ಮದುವೆಯಾಗುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆಯಲ್ಲದೆ, ಮನೆತನದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹೆಣ್ಣು ತರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. (ಅಂದರೆ ಒಂದು ಮನೆತನದೊಳಗೇ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧವು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.) ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ <ref>http://www.census2011.co.in/census/district/259-kodagu.html</ref> ಪ್ರಕಾರ ಕೊಡಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೫,೫೪,೭೬೨. ಇವರಲ್ಲಿ ೨,೭೪,೭೨೫ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೨,೮೦,೦೩೭ ಸ್ತ್ರೀಯರು. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೧೦೧೯ ಸ್ತ್ರೀಯರಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಡಗಿನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ೪,೧೦೨ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ ೧೩೫ ಮಂದಿ. ಕೊಡಗಿನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೪,೧೪,೩೦೫ ಮಂದಿ ( ಅಂದರೆ ೮೨.೫೨%) ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು. ಇವರಲ್ಲಿ ೨,೧೬,೪೧೩ ಮಂದಿ ಪುರುಷರು (೮೭.೨೪%) ಮತ್ತು ೧,೯೭,೮೯೨ ಸ್ತ್ರೀಯರು (೭೭.೯೧%). ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಠಕದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನ ಕುರಿತ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ೨೦೦೧ರ [[ಜನಗಣತಿ (ಗಣತಿ)|ಜನಗಣತಿಯೊಡನೆ]] ಹೋಲಿಸಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ: {| class="wikitable sortable " ! ವಿವರ !! ೨೦೧೧ !! ೨೦೦೧ |- |ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ||೫,೫೪,೭೬೨ ||೫,೪೮,೫೬೧ |- |ಪುರುಷರು ||೨,೭೪,೭೨೫ ||೨,೭೪,೮೩೧ |- |ಸ್ತ್ರೀಯರು ||೨,೮೦,೦೩೭ ||೨,೭೩,೭೩೦ |- |ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ||೧.೧೩% ||೧೨.೩೧% |- |ಕೊಡಗಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ||೪,೧೦೨ ಚ ಕಿಮೀ ||೪,೧೦೨ ಚ ಕಿಮೀ |- |ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ||೧೩೫ ಮಂದಿ/ಚ ಕಿಮೀ ||೧೩೪ ಮಂದಿ/ಚ ಕಿಮೀ |- |ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಪಾತ ||೦.೯೧% ||೧.೦೪% |- |೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ||೧೦೧೯ ||೯೯೬ |- |ಒಟ್ಟು ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು ||೪,೧೪,೩೦೫ ||೩,೭೩,೫೪೧ |- |ಅಕ್ಷರಸ್ಥ ಪುರುಷರು ||೨,೧೬,೪೧೩ ||೨,೦೦,೫೮೮ |- |ಅಕ್ಷರಸ್ಥ ಸ್ತ್ರೀಯರು ||೧,೯೭,೮೯೨ ||೧,೭೨,೯೫೩ |- |ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು ||೮೨.೫೨% ||೭೭.೯೯% |- |ಪುರುಷರ ಪ್ರಮಾಣ ||೮೭.೨೪% ||೮೩.೭೦% |- |ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಮಾಣ ||೭೭.೯೧% ||೭೨.೨೬% |- |} ಕೊಡಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕೊಡವರು. ಮಾತೃಭಾಷೆ [[ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್]]. ಕೊಡವ ತಕ್ಕನ್ನು ಬಳಸುವ ಸುಮಾರು ಐದು ಲಕ್ಷ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ಇಪ್ಪತ್ತರಷ್ಟು ಕೊಡವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಡಗಿನ ಹೊರಗೂ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ದಿಲ್ಲಿ]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಚೆನ್ನೈ]], ಮೊದಲಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಇವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]], [[ಕೆನಡಾ]], [[ಇಂಗ್ಲಂಡ್]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ]] (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದುಬೈ, [[ಒಮಾನ್]], ಮುಂತಾದೆಡೆ) ಇವರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. [[File:Kodava community logo – origin and symbolism.webm|thumb|ಶ್ರೀ ಬೋಪನಡ ಪೂಣಚ್ಚ ಅವರು ಕೊಡವ ಲಾಂಛನದ ಮೂಲ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ಕುರಿತ ವಿವರಣೆ]] ==ಮೂಲ== ಕೊಡವರು ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿಯೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರರಿಂದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಇವರು ಕೊಡಗಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳೇ ಅಥವಾ ಭಾರತದ ಬೇರೆಡೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದವರೇ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಬಹು ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ. ಭಾಷೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ್ದೇ ಆದರೂ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಮೂಲದ ಪದಗಳೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿವೆ. ಜನನ, ವಿವಾಹ, ಮರಣ, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಪದ್ಧತಿಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ದೇಹರಚನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಇವರ ಶೀರ್ಷಸೂಚನಾಂಕ (cephalic index)ವು ೮೦.೬ ಮತ್ತು ನಾಸಿಕ ಸೂಚನಾಂಕ(nasal index)ವು ೬೫.೨ ಆಗಿರುವದರಿಂದ ನೋಡುವದಕ್ಕೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜನರಿಗಿಂತ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಏಶಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ೧೯೦೧</ref> [[Image:Kodavas.jpeg|thumb|right| ೧೮೭೫ರ ಕೊಡವ ಕುಟುಂಬದ ಭಾವ ಚಿತ್ರ. (by J. Forbes Watson - from NY public library)]] ಕೊಡವರು [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನ]] ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಕೊಡಗಿನ ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳನ್ನು ಸಮತಲಗೊಳಿಸಿ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿಯನ್ನು ರೂಪಿತಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಾಡುವದನ್ನೂ ವೃತ್ತಿಯಾನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೆಂದು ಇವರ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅರಸರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಂಗರಾಜನೆಂಬವನು ಕ್ರಿ ಶ ೧೩೯೮ರಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವದನ್ನು ಹವ್ಯಾಸವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂದು ಕೊಡವರನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್, ೧೯೯೩</ref> ಶ್ರೀ [[ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿ]]ಯವರು ಡಾ ಜೆ ಎಚ್ ಹಟನ್‌(Hutton)ರವರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನವರೆಗೂ ನೆಲೆನಿಂತು ಬ್ರ್ಯಾಚ್ಕಿಸೆಫಾಲಿಕ್ (brachycephalic) ಅಥವಾ ಮೆಸಟೊಸೆಫಾಲಿಕ್ (mesatocephalic) ಜನಾಂಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ [[ಆರ್ಯರು]], ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>‘ಕೊಡವರು’, ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿ, ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಡಿಕೇರಿ, ೧೯೮೦</ref> ಕೊಡವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು [[ಅರೇಬಿಯಾ|ಅರೇಬಿಯಾದ]] ಪುರಾತನ ವ್ಯಾಪಾರೀ ವಂಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆಯೆಂಬುದು ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದರೆ (ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್, ೧೮೫೫), ಅವರ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕುರ್ದಿಗಳೆಂದವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ೧೮೭೦ರಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಪಿ ಕಾನರ್ (Connor) ಮತ್ತು ೧೮೭೮ರಲ್ಲಿ ರೈಸ್ (Rice)ರವರ ಅಭಿಮತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಸಿತಿಯನ್ನರ (Scythians) ವಂಶಸ್ಥರೆಂದಾದರೆ, ಕೊಡವರು ಇಂಡೋ-ಸಿತಿಯನ್ನರ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರೆನ್ನುವದು ಇನ್ನೊಂದು ಅನ್ನಿಸಿಕೆ. ಭಾರತಕ್ಕೆ ದಾಳಿಯಿಟ್ಟು ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನ]] ಇಂಡೊ-ಗ್ರೀಕ್ ಸೈನಿಕರು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಕ್ರಮೇಣ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೇರಿ, ಅಲ್ಲಿನವರೊಡನೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿ ನೆಲೆನಿಂತರೆಂದು ಒಂದು ಆಖ್ಯಾಯಿಕೆಯಿದೆ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ [[ಕುರು ವಂಶ|ಕುರು ವಂಶದ]] ಕೆಲವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದೆಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ, ಒಂದು ಗುಂಪು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತರು. ಕುರುವಂಶವು ಕುಡುವಂಶವೆಂದು ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡುಮಲೈ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಎಂಬೊಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೂ ಇದೆ.<ref>ಕೊಡವರು, [[ಪಿ.ಎಸ್.ರಾಮಾನುಜಂ|ಡಾ ಪಿ ಎಸ್ ರಾಮಾನುಜಂ]], ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ೧೯೭೫</ref> ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೆಯವರು ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸಿ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯರ]] ಕಾಲದ ಅನೇಕ ವಸ್ತು-ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ|ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು]] ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತಿರುವದನ್ನೂ, [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ ಮೌರ್ಯನು]] [[ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನೂ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ|ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ಯನ್ನೂ ಪ್ರಚಾರಪಡಿಸುತ್ತಾ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವದನ್ನೂ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವರೊಡನೆ ಬಂದು ನೆಲೆನಿಂತವರು ಕೊಡವರೆಂದು ಒಂದು ವಾದವಿದೆ. [[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ]] ಬೆಳೆದ ನಂದವಂಶದ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿದ್ದ (ಮುರನ ವಂಶಜರಾದ) ಮೌರ್ಯರು, ಕುರುವಂಶಸ್ಥರ ಕಾಲಘಟ್ಟದವರಾಗಿದ್ದು, ಕೊಡವರು ಕುರುವಂಶದವರೆನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ ಇದೆನ್ನುವದೂ ಉಂಟು. ಇವೆಲ್ಲಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳೇ ಹೊರತು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೊಂದು ಸುಸಂಗತವೆನ್ನುವದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಹುಣಸೂರಿನ ಕ್ರಿ ಶ ೧೧೭೪ರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಡವರ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುವದರಿಂದ ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಮತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಎಷ್ಟೋ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಊಹೆಗಳಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದದು ಇಲ್ಲದಿರುವದರಿಂದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಫುಲ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ==ಪುರಾಣ== ಕಾವೇರಿ ಪುರಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಕಂಧ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಚಂದ್ರ ವಂಶದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜ ಚಂದ್ರವರ್ಮನು ಮತ್ಸ್ಯ ದೇಶದ ರಾಜ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಮಗನಾಗಿದ್ದ. ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಡನೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದವನು ಕೊಡಗಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಸುಂದರ ಪ್ರಕೃತಿಧಾಮವನ್ನು ಕಂಡು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಕಿರಾತರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ, ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರಾಜನಾದ. ಅವನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಪುತ್ರರಿದ್ದರು. ಮೊದಲನೆಯವನು ದೇವಕಾಂತ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ವಿದರ್ಭ ದೇಶದ ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು. ಅವರ ಸಂತತಿ ಕೊಡಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂವರ್ಧಿತರಾಗಿ ಕೊಡವರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ತಮಿಳರ ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ=== ಕ್ರಿ ಶ ೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಗಂ ಕಾಲದ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಡಮಲೈನಾಟು ಎಂದು ಕೊಡಗಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲರಾಗಿದ್ದ [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಂಡ್ಯ]]ರ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು, "ಕುಡಕಮ್ ಕುನಗ ಕಡಲ್ ಕೂಮಾರಿ ತಿರುವಂಗಡಮ್ ಇನ್ನಾಂಗು ತಮಿಳ ನೆಟ್ಟನ್ ಎಲ್ಲಾಯಿ" (ತಮಿಳ ರಾಜ್ಯವು ಕೊಡಗಿನಿಂದ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಿಂದ ತಿರುಪತಿಯವರೆಗೆ) ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ<ref>'ಶಂಗಂ ತಮಿಳಗಂ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿ', ಷ ಶೆಟ್ಟರ್, ಅಭಿನವ, ಮಾರೇನಹಳ್ಳಿ, ವಿಜಯನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು ೫೬೦೦೪೦, ೨೦೦೭</ref> ===ಕದಂಬರು=== ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ [[ಕಾವೇರಿ|ಕಾವೇರೀ]] ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿರುವ ಚಂದ್ರವರ್ಮನು ಕೊಡವರ ಮೂಲಪುರುಷನೆಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವು ಚರಿತ್ರಕಾರರು (ಕರ್ನಲ್ ವಿಲ್ಕ್ಸ್ [Wilks]) ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ<ref>History of Mysore, vol II, p 103 - Col Mark Wilks</ref>. ಚಂದ್ರವರ್ಮನು [[ಕದಂಬ]] ವಂಶದವನಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಿ ಪೂ ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ ಶ ಆರನೇಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕದಂಬರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ಚಂದ್ರವರ್ಮನೆಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಈ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕದಂಬರ ರಾಜ್ಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದವರೆಗೆ, ಕೊಡಗನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು, ಹಬ್ಬಿತ್ತೆಂದೂ ಕೊಡಗಿನ ಯಡವನಾಡು ಯಡೂರು ಸುಗ್ಗಿದೇವನ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಶಾಸನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಶಾಸನದ ಕಾಲ ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ ೧೦೧೭ (ಕ್ರಿ ಶ ೧೦೯೫). ಆದರೆ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಡಗಿನ ಸರಹದ್ದುಗಳು ಇಂದಿನವಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದವು. ===ಗಂಗರು, ಚೋಳರು, ಮೊದಲಾದವರು=== ಕ್ರಿ ಶ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಕದಂಬರು ಗೋಮಾಂತಕ (ಇಂದಿನ [[ಗೋವ]]), [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳೊಡನೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಗಂಗರು]] ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನೂ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಾಸನ]], [[ಕೊಡಗು]], [[ತುಳು ನಾಡು]] ಮತ್ತು ವಯನಾಡುಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬರ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಪಾಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಬಳಿಕ [[ಚೋಳ|ಚೋಳರು]] ಪ್ರಬಲರಾದಾಗ ಅವರ ಅಂಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು, [[ಕೇರಳ]], ಆಂಧ್ರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳುನಾಡೂ, ಕೊಡಗೂ ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ದಿಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಜಯನಗರದ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳರು]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳುವಂತಾದಾಗ ಕೊಡಗೂ ಅವರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ===ಚೆಂಗಾಳ್ವರು ಮತ್ತು ಕೊಂಗಾಳ್ವರು=== ಗಂಗರು, ಮೊದಲಾದವರಲ್ಲದೆ ಹತ್ತರಿಂದ ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಚೆಂಗಾಳ್ವರು ಮತ್ತು ಕೊಂಗಾಳ್ವರು ಕೊಡಗಿನ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.ಇವರಲ್ಲಿ ಚೆಂಗಾಳ್ವರು ತಾವು ಚಂದ್ರವಂಶದವರೆಂದೂ ಯಾದವರೆಂದೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಮತ್ತು ಕೊಂಗಾಳ್ವರು [[ಜೈನ|ಜೈನರಾಗಿದ್ದು]] ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಹಲವೆಡೆ [[ಬಸದಿ|ಬಸದಿಗಳನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ===ಶಾಸನಗಳು=== ಕೊಡಗಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಶಾಸನವು ಗಂಗರನ್ನು ಕುರಿತ ಶಾ ಶ ೮೦೯ (ಕ್ರಿ ಶ ೮೮೭)ರದ್ದಾಗಿದೆ. ‘ಕೊಡಗರು’, ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮೊದಲ ಶಾಸನವು ಶಾ ಶ ೧೦೯೬(ಕ್ರಿ ಶ ೧೧೭೪)ರ ಶಿಲಾಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಹುಣಸೂರಿನ ೨೦ನೆಯ ಶಾಸನವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದರಲ್ಲಿ, ಚೆಂಗಾಳ್ವ ಪೆಮ್ಮವೀರಪ್ಪನು ಬಾಡಗಂಡ ನಂದಿದೇವ, ಕುರುಚಿಯ ಉದಯಾದಿತ್ಯದೇವ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಡ ಕೊಡಗರೂ ಕೂಡಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಬೆಟ್ಟರಸ ದಂಡನಾಯಕನ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಕೊಡಗರು’ ಎನ್ನುವದು ಒಂದು ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಕೋಮಿನ ಹೆಸರೋ ಇಲ್ಲವೇ ಕೊಡಗಿನ ಜನರನ್ನು ಕುರಿತು ನಮೂದಿಸಿರುವದೋ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಾಡಗಂಡ ಎನ್ನುವದು ಕೊಡವರ ಮನೆಹೆಸರಿನಂತೆ ಇರುವದಾದರೂ ಇಂದು ಈ ಮನೆತನ ಇರುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ನಂದಿದೇವ ಮತ್ತು ಉದಯಾದಿತ್ಯದೇವ ಎಂಬವು ಕೊಡವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಿನಂತಿಲ್ಲ. ಹೇಗೇ ಆದರೂ ಕೊಡಗ(ವ)ರ ಬಗ್ಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರಪ್ರಥಮ. ಇದರಿಂದ ಕೊಡವರು ಸುಮಾರು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಶಾಸನಾಧಾರಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ===ನಾಯಕರು=== ಶಾ ಶ ೧೪೮೭ (ಕ್ರಿ ಶ ೧೫೬೫)ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಪತನವಾದ ಬಳಿಕ ಕೊಡಗು ಅಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಪಾಳೇಗಾರ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಇವರು ಎಂಟು ಮಂದಿ ಇದ್ದರು. ಇವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಬಾಚೆಕಾರರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕೊಡವರೇ ಕೊಡಗಿನ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಕಚ್ಚಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಬಳಿಕ ಈ ಎಂಟು ಜನ ನಾಯಕರು ಬಂದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು <ref>[[ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ]] - [[ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ]] - ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] -೧೯೭೫</ref>. ಈ ನಾಯಕರ ಮನೆಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ‘ನಾಡ್ ಕಟ್ಟ್ ಪಾಟ್’ ಎಂಬ ಜಾನಪದ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಜನರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದದು, ಬಳಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೀಗೆ ಕಿಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಅಂಜಿಗೇರಿನಾಡಿನ ಅಚ್ಚುನಾಯಕ ಮತ್ತು ತಾವುನಾಡಿನ ಕರ್ಣಂಬಾಹು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಪ್ಪುನಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದ ನಾಯಕನ ಹೆಸರು ಲಿಖಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಸಂತತಿಯವನಾದ ಉತ್ತನಾಯಕನಿದ್ದನು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರು ಈಗಿನ ನಾಯಕಂಡ ಮನೆತನದವರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕಡಿಯತ್ತು ನಾಡಿನ ಬಾವಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳಕೊಂಗಿ ನಾಯಕನಿದ್ದ. ಅಚ್ಚುನಾಯಕನ ತಂದೆ ಚಿಟ್ಟಿಯಪ್ಪ ನಾಯಕನಿದ್ದ. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾವಳಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಲಿರ ಮನೆಯವರು, ಹತ್ತುಗಟ್ಟು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾಚಂಗಡ ಮನೆಯವರು, ಮತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ಕಾಟಿರ ಮನೆಯವರು, ಮುಂತಾದವರು ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಕತೆಗಳಿವೆ. ಹೀಗೆ ದಂತಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ವೀರರು ಹಲವರು. ಪೊಳ್ಳೆದೇವಿರ ಅಪ್ಪಯ್ಯ, ಕುಲ್ಲಚಂಡ ಚೋಂದು, ಅಪ್ಪಚ್ಚಿರ ಮಂದಣ್ಣ, ಕಲ್ಯಾಟಂಡ ಪೊನ್ನಪ್ಪ, ಕುಲ್ಲೇಟಿರ ಪೊನ್ನಣ್ಣ, ಬೋಂದ ಮುಕ್ಕಾಟಿರ ಐಪಣ್ಣ, ಮುಂತಾದವರು <ref>'ಜಗತ್ತಿಗೊಂದೇ ಕೊಡಗು' - ಕೋಟೆರ ಪಿ ಮುತ್ತಣ್ಣ - ೧೯೬೯</ref>. ===ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರು=== ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಕ್ಕೇರಿಯ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಲಿಂಗಾಯತ]] ಜಂಗಮನ ವೇಷಧಾರಿಯೊಬ್ಬನು ಪಾಲೇರಿ(ಈಗ ಹಾಲೇರಿಯೆಂದು [[ಮಡಿಕೇರಿ|ಮಡಿಕೇರಿಯ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ)ಯಲ್ಲಿ ತಳವೂರಿ ಕೊಡಗಿನ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹೇಳಲಾದ ಎಂಟು ಮಂದಿ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ದ್ವೇಷದಿಂದ ಒಬ್ಬರಿನ್ನೊಬ್ಬರು ನಿರ್ನಾಮಗೊಳಿಸುವ ಹವಣಿಕೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಡೀ ಕೊಡಗನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಆಳಲು ಇವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ನಾಯಕತ್ವ ಅವರಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡ ಈ ಜಂಗಮನು ತಾನೇ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತೆರಿಗೆಯ ಕಾಲುಭಾಗವನ್ನು ತನಗೆ ಕೊಡುವಂತೆಯೂ, ಸರದಿಯಮೇಲೆ ಪಾಲೇರಿಯ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಚಾವಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಹಗಲಿರುಳು ಪಹರೆ ಕಾಯುವಂತೆಯೂ, ತಾನು ಅವರ ‘ಸೀಮೆ ತಕ್ಕ’ ಅಥವಾ ‘ದೇಶತಕ್ಕ’ರೆಂಬ ಅವರ ಪದವಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಅವರ ‘ತಕ್ಕಾಮೆ’ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಈ ಸೀಮೆತಕ್ಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರವು ದೊರೆಯುವದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿಯೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ===[[ಹೈದರಾಲಿ|ಹೈದರಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಟಿಪ್ಪು]]=== ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಕೊಡಗನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಮ್ಮ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಶ್ರಮಿಸಿ ಅಸಫಲರಾದರು. ಹೈದರಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಕೊಡಗನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅವನ ಬೆನ್ನ ಮರೆಯಲ್ಲೇ ಕೊಡವರ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುತಿತ್ತು. ಅವನ ನಂತರ ಬಂದ ಟಿಪ್ಪುವೂ ಮರಳಿ ಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಜಯಶೀಲನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಕೊಡವರೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನೆಪ ಹೂಡಿ, ೧೭೮೫ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೦-೧೫ರೊಳಗೆ ಸುಮಾರು ೮೦ ಸಾವಿರ ಜನ ಗಂಡಸರು, ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹಿಡಿದು [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ]] ಸಾಗಿಸಿದನು <ref>'ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ' - ಡಿ ಎನ್ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ - ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೪</ref>. [ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಆಸ್ಥಾನ ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖಕ ಮೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಅಲಿ ಕಿರ್ಮಾನಿಯು ೮೦ ಸಾವಿರ ಜನರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ, ಕರ್ನಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಿಲ್ಕ್ಸ್‌ನು ೭೦ ಸಾವಿರವೆಂದು ಮೈಸೂರಿನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.] ಇವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಕೊಡಗಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಸೇರಿದವರನ್ನೆಲ್ಲ ಬಲವಂತದಿಂದ ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪತನದ ನಂತರ ಆಂಗ್ಲರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ ಕೊಡಗಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ಆದರೆ ಇವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೊಡವರು ಅಸಮರ್ಥರಾದರೂ, [[ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮ]]ರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೊಡವರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಅನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯೇ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾಯಿತು. ===[[ಆಂಗ್ಲ|ಆಂಗ್ಲರು]]=== ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನ ದುರಾಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅವನು ಚೆಪ್ಪುಡಿರ ಪೊನ್ನಪ್ಪ ದಿವಾನನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ತನ್ನ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಜನರನ್ನು ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲರನ್ನು ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಂಡನು. ಆಂಗ್ಲರು ಕೊಡಗನ್ನು ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ರಾಜನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಕೊಡವರು ಬೇಸತ್ತಿದ್ದರೂ ಮೂರು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲರನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ರಾಜನು [[ನಾಲ್ಕುನಾಡು ಅರಮನೆ|ನಾಲ್ಕುನಾಡು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದು]], ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ ದಿವಾನನೂ, ಅಪ್ಪಾರಂಡ ಬೋಪಣ್ಣ ದಿವಾನನೂ ಉಳಿದಿದ್ದರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಆಪ್ತರೊಡನೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿ, ರಾಜನು ಆಂಗ್ಲರೊಡನೆ ಶಾಂತಿಸಂಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕೊಡಗಿನ ರಾಜನಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಯೋಜನೆಯು ಜಯಪ್ರದವಾಗಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಹಾಗಾಗಿ, ದಿವಾನ್ ಬೋಪಣ್ಣನು ಕುಶಾಲನಗರದ ಬಳಿ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕರ್ನಲ್ ಫ್ರೇಸರನಿಗೆ ಶರಣಾದನು. ಕ್ರಿ ಶ ೧೮೩೪ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನೊಡನೆ ಚೆಪ್ಪುಡಿರ ಪೊನ್ನಪ್ಪ ದಿವಾನ, ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕಾರ ಬಿದ್ದಂಡ ಸೋಮಯ್ಯ, ಮತ್ತಿತರನ್ನು ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊಡಗಿನ ಮೊದಲ ಕಮಿಶನರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಫ್ರೇಸರನು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪನಿಗಿರುವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನರಿತು ಅವನನ್ನು ಕೊಡಗಿಗೆ ತಿರುಗಿ ಕರೆಸಿಕೊಂಡು ದಿವಾನನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು. ಅಪ್ಪಾರಂಡ ಬೋಪಣ್ಣನೂ ದಿವಾನನಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದನು. ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನ ಪತನದ ನಂತರ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ದಂಗೆಯೆದ್ದರು. ಬೋಪಣ್ಣನು ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಮಂದಿ ಕೊಡವರ ಸೈನ್ಯಬಲದಿಂದ ದಂಗೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಡಗಿಸಿದನು. ೧೮೩೪ರಿಂದ ೧೯೪೭ರವರೆಗಿನ ಆಂಗ್ಲರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ರಾಜಕೀಯ, ಸರಕಾರೀ ಉದ್ಯೋಗ, ಅಧ್ಯಾಪಕ ವೃತ್ತಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿ, ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿವೆತ್ತರು. ಎರಡೂ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಧೀರೋದಾತ್ತ ಸೈನಿಕರೆಂದೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂದೂ ಹೆಸರು ಪಡೆದರು. [[ಜನರಲ್]] (ಬಳಿಕ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಶಲ್) [[ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕಾರಿಯಪ್ಪ|ಕೆ ಎಮ್ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ]] ಮತ್ತು [[ಜನರಲ್ ಕೆ ಎಸ್ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ]] ಆಂಗ್ಲರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಖ್ಯಾತರಾದರು. ===ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು=== ಹಾಲೇರಿಗೆ ಬಂದು ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಜಂಗಮನು ವೀರರಾಜನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಕ್ರಿ ಶ ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಾಬ್ದಿಯ ಆದಿಭಾಗದಿಂದ ೧೮೩೪ನೇ ಇಸವಿಯವರೆಗೆ ಇವನ ಸಂತತಿಯ ಸುಮಾರು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ರಾಜರು ಕೊಡಗನ್ನು ಆಳಿದರು. ಇವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ, ಸೈನ್ಯದಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಕೊಡವರು ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆಡಳಿತ ರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯರೆಂದರೆ: ಚೌರೀರ ಅಪ್ಪಣ್ಣ, ಅಪ್ಪಾರಂಡ ಬೋಪು, ಚೆಪ್ಪುಡಿರ ಪೊನ್ನಪ್ಪ, ಮುಂತಾದವರು ದಿವಾನರಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದವರು. ಸೈನ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಬೋನಿರ ಮುತ್ತಣ್ಣ, ಮಂಜುಡ ಅಪ್ಪಯ್ಯ, ಕನ್ನಂಡ ದೊಡ್ಡಯ್ಯ, ಅಪ್ಪನೆರವಂಡ ಅಪ್ಪಯ್ಯ, ಪಟ್ಟಚೆರುವಂಡ ಬೊಳುಕ, ಕುಲ್ಲೇಟಿರ ಪೊನ್ನಣ್ಣ, ಮಂಡೇಪಂಡ ಅಪ್ಪಚ್ಚ, ಕಾಂಗಿರ ಅಯ್ಯಣ್ಣ, ಮೊದಲಾದವರು ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತವರು. ಇವರು ಈ ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳಾಗಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮೂರು ಘಟನೆಗಳು ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿ ಶ ೧೬೮೭ರಿಂದ ೧೭೩೬ರವರೆಗೆ ಆಳಿದ ದೊಡ್ಡವೀರಪ್ಪನ ಮಗ ಅಪ್ಪಾಜಿರಾಜನ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯ ಕಿರುಕುಳದಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನೂ ಅವನ ಮಗನನ್ನೂ ದೊಡ್ಡವೀರಪ್ಪನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದ. ಅಪ್ಪಾಜಿರಾಜನು ಸೆರೆಯಲ್ಲೇ ಸತ್ತ. ಕೊಡವರು ದೊಡ್ಡವೀರಪ್ಪನ ಮರಣಾನಂತರ ರಾಜನಿಲ್ಲದಾದೀತೆಂದು ಅವನ ಮನವೊಲಿಸಿ ಮೊಮ್ಮಗ ಚಿಕ್ಕವೀರಪ್ಪನನ್ನು ಬಂಧಮುಕ್ತನನ್ನಾಗಿಸಿ ಯುವರಾಜ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯ ಲಿಂಗರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯನು ೧೭೭೫ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬರುವಾಗ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜ ಹೈದರಲಿಯ ಆಸರೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ೧೭೮೦ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನಿಧನನಾದಾಗ ಅವನ ಮಕ್ಕಳು ಚಿಕ್ಕವರೆಂಬ ನೆಪವೊಡ್ಡಿ ಹೈದರಲಿಯು ಕೊಡಗನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಕರಣಿಕನಾಗಿದ್ದ ಸುಬ್ಬರಸಯ್ಯನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು. ಇದನ್ನೊಪ್ಪದ ಕೊಡವರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಒಂದೆರಡು ಕದನಗಳ ಬಳಿಕ ೧೭೮೧-೮೨ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರಾಜನ ಮಗ ವೀರರಾಜನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಇದೇ ವೀರರಾಜನು ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಂತರ ಮಗಳು ದೇವಮ್ಮಾಜಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಕೊಡಗಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಅಳಿಯ ಸೋದೆ ಬಸವಲಿಂಗರಾಜನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ್ದನು. ಕೊಡಗಿನವನಲ್ಲದ ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಸಹಿಸದೆ ಕೊಡವರು ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ವೀರರಾಜನ ತಮ್ಮ ಲಿಂಗರಾಜನು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ಆಂಗ್ಲರಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯ ತರುತ್ತಿರಲು ಕೊಡವರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚೌರೀರ ಅಪ್ಪಣ್ಣನು ಲಿಂಗರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಅವನು ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವನು ಎರಡನೆಯ ಲಿಂಗರಾಜ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದು, ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ಇವನ ಆಪ್ತರಾಗಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ನುರಿತ ಬೇಟೆಗಾರರೂ, ಇಟ್ಟ ಗುರಿ ತಪ್ಪದೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯಬಲ್ಲವರೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆಯ ಪಕ್ಕದ ಕುಕ್ಲೂರಿನ ತಾತಂಡ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಮತ್ತು ಅದೇ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮಗ್ಗುಲಲ್ಲಿರುವ ಬೋಂದ ಗ್ರಾಮದ ಮುಕ್ಕಾಟಿರ ಐಪಣ್ಣ. ಐಪಣ್ಣನನ್ನು ಲಿಂಗರಾಜನು ಲಿಂಗಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಚೆನ್ನಬಸವಪ್ಪನೆಂದು ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನಿತ್ತನು. ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಮಗಳು ಮುದ್ದಮ್ಮಾಜಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ರಾಜಪರಿವಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಈ ಮುದ್ದಮ್ಮಾಜಿಯ ತಾಯಿ ದೇವಕಿಯು ಕೊಡವತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪಳಂಗಂಡ ಮನೆತನದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಮುದ್ದಮ್ಮಾಜಿಯು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಮೂರುವರ್ಷಗಳಾಗುದ್ದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ತೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಳ ತಂಗಿ ದೇವಮ್ಮಾಜಿಯನ್ನು ಚನ್ನಬಸವಪ್ಪನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಮಾಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಲು ಕೊಡವರು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರೂ, ಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಸಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೊಡಗಿನ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೇರಲು ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಪಟ್ಟಕ್ಕೇರುವದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದಿರುವದು ಸೋಜಿಗವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಕಪಟಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಗೌರವಾನ್ವಿತರಾಗಿದ್ದು ಲಿಂಗಾಯತ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಗೆ ಅತೀವ ವಿಧೇಯರಾಗಿದ್ದದು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢರಾಗಿ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಲು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಅಭಾವವಿದ್ದದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರು ಕೊಡವರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿ, ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ನೀಚರ ಚಾಡಿ-ಪಿತೂರಿಗಳಿಂದ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ ಈ ರಾಜರು ಕೊಡವರಿಗೇ ಎರಡು ಬಗೆದರೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ನುಡಿಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎರಡನೇ ಲಿಂಗರಾಜನು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಚೌರೀರ ಅಪ್ಪಣ್ಣ ದಿವಾನನಿಂದ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದಿವಾನನ್ನೇ ತನ್ನ ಶತ್ರುವೆಂದು ಸಂಶಯಿಸಿ, ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಿ ಕೊಂದನು. ಇವನ ಮಗ ಚಿಕ್ಕವೀರರಾಜನು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಬರೇ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದ ಅನನುಭವಿ. ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಹೋಗಿದ್ದ ಮೋಸ, ಚಾಡಿ, ಒಳಸಂಚು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ದಿಕ್ಕೆಟ್ಟವನಂತಾಗಿಯೂ, ಅನರ್ಹ ಜನರ ಸಂಗದಿಂದಲೂ ಮೂಢನೂ ಮೂರ್ಖನೂ ಆಗಿ, ವಿಪರೀತ ಸಂಶಯಗ್ರಸ್ತ ಮನಸ್ಸಿನವನಾಗಿ, ಅನೇಕರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಾ, ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾ ಕ್ರೂರಿಯೆಂದು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿಬಿಟ್ಟನು. ಹೀಗಾಗಿ ಕೊಡವರು ಆಂಗ್ಲರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿಸಿ, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿಸಿದರು. [[File:Kodava Culture Video-01.webm|thumb|ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯು ಹೇಗೆ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ - ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ಬೋಪಂಡ ಪೂಣಚ್ಚ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.]] [[File:Kodava Culture Video-02.webm|thumb|ಕೊಡವ ಜನರು ಬಳಸುವ ಬಂದೂಕಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ದೃಶ್ಯ]] [[File:Kodava Culture Video-03.webm|thumb|ಕೊಡವ ಸಮುದಾಯದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮೂಲಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ದೃಶ್ಯ]] ==ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವರು== ಕೊಡವರು ಆರ್ಷೇಯ [[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಧರ್ಮೀಯರು]]. ಇವರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ‘[[ಕಾರಣರು]]’ ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯ ನಡುಹಜಾರದಲ್ಲಿ ‘ತೂಕ್‌೦ಬೊಳಿಚ’ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತೂಗುದೀಪವೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳ್ಳಂಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಹಚ್ಚಿ, ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಕಾರಣ ಪುರುಷರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವರು. ತೂಗುದೀಪದ ಹಿಂದೆ, ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲೊಂದು ಗೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಂಜೆಯೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಡುಗೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬಟ್ಟಲಲ್ಲಿಟ್ಟು ಈ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವಿಡುವರು. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮನೆತನದ ಗತಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಹಿರಿಯರಿಗೂ ಎಡೆಯಿಡುವದರ ಮೂಲಕ ಔತಣವನ್ನೀಯುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ‘ಕಾರಣಕೊಡ್‌ಪೊ’ ಅಥವ ‘ಕಾರಣಬಾರಣಿ’ ಎನ್ನುವರು. ಕೊಡವರೆಲ್ಲರೂ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಕುಲದೇವತೆಯನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವರು. ಪ್ರತಿ ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣದಂದು ಮನೆ-ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಕಾವೇರಿ ಮಾತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವರು. ಹಲವರು [[ತಲಕಾವೇರಿ|ತಲಕಾವೇರಿಗೂ]] ಹೋಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ತೀರ್ಥ ತರುವರು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಭೂಮಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯನ್ನಲ್ಲದೆ ಸೂರ್ಯ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರನನ್ನೂ ಕೊಡವರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ನೆರೆಯ ಕೇರಳದಿಂದ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ ಇಗ್ಗುತ್ತಪ್ಪ, ಅಯ್ಯಪ್ಪ, ಭಗವತಿ, ಮೊದಲಾದ ದೇವರನ್ನೂ, ತುಳುನಾಡಿನಿಂದ ಬಂದ ಕೊರತಿ, ಪೂದ, ನಾಥ, ಇತ್ಯಾದಿ ದೈವಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುವರು. ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೊಂದು ದೇವರ ಕಾಡಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸ್ಥಾನವಿರುವದಲ್ಲದೆ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುವದು. ಹೀಗೆಯೇ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಭಗವತಿ ಇಲ್ಲವೇ ಭದ್ರಕಾಳಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವೂ ಇದ್ದು, ಊರಿನ ಪೂಜಾರಿಯು ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವನು; ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಊರವರು ಹಬ್ಬವನ್ನೂ ಆಚರಿಸುವರು. ಕೊಡವರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳನ್ನೂ, ಶಿವನನ್ನೂ ಮತ್ತಿತರ ಸನಾತನ ಹಿಂದೂ ದೇವ-ದೇವಿಯರನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುವರು. [[File:Kodava Festivals.webm|thumb|ಕೊಡವ ಹಬ್ಬಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೀ ಬೋಪಂಡ ಪೂಣಚ ಅವರಿಂದ ವಿವರಣೆ]] ==ಹಬ್ಬಗಳು== ಎಲ್ಲಾ ಕೊಡವರು ಆಚರಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಹಬ್ಬಗಳು ಮೂರು: [[ಕೈಲ್‌ ಪೊಳ್ದ್]], [[ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಮಣ]] ಮತ್ತು [[ಹುತ್ತರಿ|ಪುತ್ತರಿ]]. ===ಕೈಲ್ ಪೊಳ್ದ್=== {{ಮುಖ್ಯ|ಕೈಲ್‌ ಪೊಳ್ದ್}} ಇದು ಕೊಡವರು ಆಚರಿಸುವ ಆಯುಧಪೂಜೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ೩ನೇ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಸೌರಮಾನದ ಸಿಂಹ ಮಾಸದ ೧೮ರಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ಕಾಟಕ ಮಾಸದ ಆರಂಭದಿಂದ (ಜುಲೈ ಮಧ್ಯದಿಂದ) ಭತ್ತದ ಬೇಸಾಯದ ಕೆಲಸಗಳು ಬಿರುಸಾಗುವದರಿಂದ ಕೊಡವರು ತಮ್ಮ ಕೋವಿ, ಕತ್ತಿ, [[ಒಡಿಕತ್ತಿ]], [[ಪೀಚೆಕತ್ತಿ]], ಮುಂತಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮನೆಯ [[ಕನ್ನಿಕೋಂಬರೆ]](ದೇವರ ಕೋಣೆ)ಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಬಿಡುವರು. ಸಿಂಹ ಮಾಸದ ಹದಿನೆಂಟನೇ ದಿನದಂದು, ಭತ್ತದ ನಾಟಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಹೀಗೆ ತೆಗೆದಿರಿಸಿದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹೊರದೆಗೆದು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಕನ್ನಿಕೋಂಬರೆಯಲ್ಲಿ ತಾಳೆಯೋಲೆಯ ಚಾಪೆಯ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಓರಣವಾಗಿ ಇರಿಸುವರು. ‘ನೆಲ್ಲಕ್ಕಿ ನಡುಬಾಡೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮನೆಯ ನಡು ಹಜಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳನ್ನಿಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿರುವ ತೂಗುದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುವರು. ಆಯುಧಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸುವರು. ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಚಂದನ, ಧೂಪ, ದೀಪಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುವನು. ಒಂದು ತುದಿಬಾಳೆಯೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಡಿಗೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವಿಡುವರು. ಎಲ್ಲರೂ ತೂಗುದೀಪವನ್ನೂ, ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವರು. ಕಿರಿಯರು ಹಿರಿಯರ ಕಾಲ್ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವರು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎಲ್ಲರೂ ಔತಣದೂಟವನ್ನು ಉಂಡು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಗಂಟೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಮನೆಯ ಗಂಡಸರೆಲ್ಲರೂ ಆಯುಧಗಳ ಬಳಿ ನಿಲ್ಲುವರು. ಮನೆಯ ಕೊರವುಕಾರ(ಯಜಮಾನ)ನು ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಗಂಡಸರಲ್ಲಿ ಹಂಚುವನು. ಎಲ್ಲರೂ ಊರ ಅಂಬಲಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ಮಂದ್(ಮೈದಾನ)ಗೆ ಹೋಗುವರು. ಅಲ್ಲಿ ಇತರ ಮನೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ಪುರುಷರೊಡಗೂಡಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರು. ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕನು ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮದ ದೇವರಕಾಡಿನ ಬೇಟೆದೇವರಾದ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತೀರ್ಥ-ಪ್ರಸಾದವನ್ನೀಯುವನು. ಒಂದು ಎತ್ತರದ ಮರದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತ ಕೊಂಬೆಗೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮರದ ಬಳಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಗುವರು. ಊರಿನ ‘ತಕ್ಕ’ (ಮುಖ್ಯಸ್ಥ)ನು ಮೊದಲು ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಈಡಿಗೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವನು. ಬಳಿಕ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವರು. ಗುಂಡು ಹೊಡೆದು ಕಾಯನ್ನು ಉರುಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣವನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಬಹುಮಾನವನ್ನಾಗಿ ಕೊಡುವರು. ಆ ನಂತರ ಓಟ, ಜಿಗಿತ, ಭಾರದ ಕಲ್ಲೆತ್ತುವದು, ಮೊದಲಾದ ಕ್ರೀಡಾಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆಯುವವು. ಬೇಟೆಯಾಡುವದನ್ನು ನಿಷಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನ ಕೈಲ್ ಪೊಳ್ದ್ ಹಬ್ಬದ ಬಳಿಕ ಕೊಡವರು ‘ಊರಬೇಟೆ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊಡವರ [[ಜಾನಪದ ಗೀತೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂಲತಃ [[ಕುರು ವಂಶ]]ದವರು; ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸದ ಬಳಿಕ [[ಪಾಂಡವ]]ರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟು, ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಪೂಜಿಸಿ, [[ಯುಧಿಷ್ಠಿರ]]ನಿಂದ ಇತರ [[ಸೋದರ]]ರು ಪಡೆದು ಗೋಗ್ರಹಣಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆಯೇ, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಆರಂಬ ಕಳೆದ ನಂತರ ತೆಗೆದಿರಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಬಳಸುವದನ್ನು ಕೊಡವರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ<ref>ಕೊಡವಡ ಮೂಲ, ಪುಟ ೩೮-೪೨ - ‘ಕೊಡವಡ ಅಂದೋಳತ್ ಪಾಟ್’, ೧೯೬೧ - ಪೇರಿಯಂಡ ಚಂಗಪ್ಪ - ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಡಿಕೇರಿ - ಎರಡನೇ ಮುದ್ರಣ ೨೦೧೩</ref>. ===ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಮಣ === {{ಮುಖ್ಯ|ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಮಣ}} ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ತುಲಾ ಸಂಕ್ರಮಣದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ತುಲಾ ರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ದಿನದಂದು, ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೭ರಂದು, ಒಂದು ನಿಯತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥೋದ್ಭವವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಡಗಿನ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿರುವ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕುಂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ನೀರು ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನಿಂದ ಚಿಲುಮೆಯಂತೆ ಮೇಲೆ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಜನ ವೀಕ್ಷಿಸಿ, ಕುಂಡಿಕೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಸಣ್ಣ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಮಿಂದು, ತೀರ್ಥವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ತೀರ್ಥೋದ್ಭವವಾದ ಮರುದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕೊಡವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿಯ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಣಿ ಪೂಜಿಸುವದು ಎಂದು ಹೆಸರು. ಬಹುಶಃ ಕನ್ಯಾ ಎನ್ನುವದು ಕನ್ನಿ ಎಂದಾಗಿ ಕಣಿ ಎಂದು ಅಪಭ್ರಂಶವಾಗಿದೆ. ಕನ್ಯಾ ಎಂದರೆ ಪಾರ್ವತಿ. ಕಾವೇರಿಯು ಪಾರ್ವತಿಯ ಅವತಾರವೆನ್ನುವರು. ಈ ಪೂಜೆಯ ಹಿಂದಿನ ಸಂಜೆ ಹೂಗಳನ್ನು ತಂದು ಇಬ್ಬನಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಮರುದಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮುತ್ತೈದೆಯೊಬ್ಬಳು ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಭ್ರವಾಗಿ ಉಟ್ಟು-ತೊಟ್ಟು, ಒಂದು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ತುಂಬಿ, ಅದರ ನಡುವೆ ಒಂದು ಕೆಂಪು ರೇಷ್ಮೆಯ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಡಚಿಟ್ಟು, ಹಣತೆಯೊಂದನ್ನು ಹಚ್ಚಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕೆಂಪು ರೇಶ್ಮೆಯ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಇಲ್ಲವೇ ಸೌತೇಕಾಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯಿಗೆ ‘ಪತ್ತಾಕ್’(ಕೊಡವತಿಯ ಮಂಗಲಸೂತ್ರ)ನ್ನು ತೊಡಿಸಿ, ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವೀಳ್ಯದೆಲೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಅಡಿಕೆ ಚೂರುಗಳನ್ನಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದೆಡೆಯನ್ನು ಇಬ್ಬನಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಹೂಗಳಿಂದಲೂ ಇತರ ಒಡವೆಗಳಿಂದಲೂ ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಲ್ಲಕ್ಕಿ ನಡುಬಾಡೆಯ ತೂಗುದೀಪದಡಿಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮುಕ್ಕಾಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ ಈ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಣತೆ ಎದುರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳಿಂದ ಶುಚಿರ್ಭೂತರಾಗಿ, ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವ ಅಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಮೂರ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸುವರು. ಈ ದಿನದಂದು ಕೊಡವರ ಎಲ್ಲಾ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು, ಬಾವಿ, ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ, ಗೊಬ್ಬರದ ಗುಂಡಿ, ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ‘ಬೊತ್ತ್’ನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವರು. ‘ಬೊತ್ತ್’ ಎನ್ನುವದು ‘ಪೊಂಗ’ ಮರದ ರೆಂಬೆಯನ್ನು ಆಳೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಅದರ ಒಂದು ಕೊನೆಯನ್ನು ಗೇಣುದ್ದಕ್ಕೆ ಸೀಳಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ‘ಕೈಬಳ’ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸಿಂಬಿ ಸುತ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿದುದು. ಕೆಲವೆಡೆ ಪೊಂಗ ಮರದ ರೆಂಬೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಬಿದಿರಿನ ದಬ್ಬೆಯಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾ: ಅಮ್ಮತ್ತಿಯ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಲ್ಲಿ) ಈ ಬಳ್ಳಿ-ರೆಂಬೆಯ ಬದಲು ‘ಕಾಂಡ’ವೆನ್ನುವ ಕಡಿದರೆ ಬಿಳಿ ಹಾಲು ಒಸರುವ ಗಿಡದ ಗೆಲ್ಲನ್ನಷ್ಟೇ ಚುಚ್ಚುವರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿರಾಜಪೇಟೆಯ ಸಮೀಪದ [[ಬಿಳುಗುಂದ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ರೀತಿಯ ಬೊತ್ತನ್ನೂ ಚುಚ್ಚುವದಿಲ್ಲ. ಈ ಊರನ್ನು ಕುರು ವಂಶದ ಕಾರಣರು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಕಣಿ ಪೂಜೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಮುತ್ತೈದೆಯು ಅಡುಗೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪುಟ್ಟ ದೋಸೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅವನ್ನು ಒಂದು ಕುಡಿಬಾಳೆಯೆಲೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮನೆಯ ಬಾವಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯವಿಡುವಳು. ಗಂಗಾಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಬಿಂದಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೀರು ಸೇದಿ ಮನೆಗೆ ತರುವಳು. ಮನೆಯ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬನು ಇನ್ನೂ ಮೂರು ದೋಸೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕುಡಿಬಾಳೆಯೆಲೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮನೆಯ ಗದ್ದೆಯ ಏರಿಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು, ದೇವರನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಕೂಗಿ ಕರೆಯುವನು. ಮನೆಯಾಕೆ ಮನೆಗೆ ತಂದ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಯಸವೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ ಬಡಿಸುವಳು. ಈ ದಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಸಾಹಾರ ನಿಷಿದ್ಧ. ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಕಣಿ ಪೂಜಿಸಿದ ಹೂಗಳನ್ನು ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕುವರು. === ಪುತ್ತರಿ ಅಥವಾ ಹುತ್ತರಿ ಹಬ್ಬ=== {{ಮುಖ್ಯ|ಪುತ್ತರಿ}} ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭತ್ತದ ಕದಿರನ್ನು, ಮನೆಗೆ ತರುವ ಸುಗ್ಗಿ ಹಬ್ಬ ಪುತ್ತರಿ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ [[ಹುತ್ತರಿ]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರೋಹಿಣಿ ನಕ್ಷತ್ರವಿರುವ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ರಾತ್ರಿ ‘ಕದಿರು ತೆಗೆಯಲು’ ಅರ್ಥಾತ್, ಈ ಹೊಸ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ತರಲು ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಸಮಯವೆಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಮುಹೂರ್ತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನವಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರಿನೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕದಿರು ತೆಗೆಯುವ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಾರಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ನಡೆಯಲಿರುವ ಕೋಲಾಟ, ‘ಪರಿಯ ಕಳಿ’, ಮೊದಲಾದ ಆಟಗಳ ತಾಲೀಮಿಗೆ ‘ಈಡು’ ತೆಗೆಯುವ ರಾತ್ರಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದಂದು ಊರಿನ ಅರ್ಚಕನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ತೀರ್ಥವನ್ನೂ ತೇಯ್ದ ಗಂಧವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಮನೆಗೂ ವಿತರಿಸುವನು. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸುಣ್ಣಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಿದು, ಮನೆಯ ಅಂಗಳ, ಕಣ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಕಳೆ ತೆಗೆದು, ಗುಡಿಸಿ, ಸಾರಿಸಿ ಚೊಕ್ಕಟಗೊಳಿಸುವರು. ಕದಿರನ್ನು ತರಲು ಗದ್ದೆಗೆ ಹೋಗಲು ರಾತ್ರಿ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡುಬಾಡೆಯ (ನಡು ಹಜಾರದ) ತೂಗುದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ತಾಳೆಯೋಲೆಯ ಚಾಪೆಯನ್ನು ಹಾಸಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವರು. ಇದಕ್ಕೆ ‘ನೆರೆ ಕಟ್ಟುವದು’ ಎನ್ನುವರು. ಇದನ್ನು ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನು ಅಥವಾ ಅವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತರರು ಮಾಡುವರು. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತು ಬೇಯಿಸಿದ ‘ಪುತ್ತರಿ ಕಳಂಜಿ’ಯನ್ನು (ಹುತ್ತರಿ ಗೆಣಸನ್ನು) ತಿನ್ನುವರು. ನಂತರ ಗುರು-ಕಾರಣರನ್ನೂ, ಇತರ ದೇವರನ್ನೂ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಕದಿರು ತೆಗೆಯಲೆಂದು ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಗದ್ದೆಯ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಬರುವರು. ಕದಿರನ್ನು ಕುಯ್ಯುವವನು ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿ, "ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ ದೇವಾ!" ಎಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವನು. ಕೂಡಲೆ ಒಬ್ಬನು ತಾನು ತಂದ ಕೋವಿಯನ್ನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಗುರಿ ಹಿಡಿದು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವನು. ಕದಿರಿನ ಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಬುಡದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೊಡಲಾಗುವದು. ಎಲ್ಲರೂ "ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ ದೇವಾ!" ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುವರು. ಮಕ್ಕಳು ಗುಂಡಿನ ಜತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸಲಾರಂಭಿಸುವರು. ತಂದ ಕದಿರಿನ ಒಂದೊಂದು ಎಳೆಯನ್ನು ಕಣದ ನಡುಗಂಭಕ್ಕೆ, 'ಕೈಮಡ'ದ ಬಾಗಿಲಿಗೆ, ಮನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಕಿಟಿಕಿ-ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ, ಬಾವಿ ಕಟ್ಟೆಗೆ, ಕೊಟ್ಟಿಲುಗಳಿಗೆ, ಕಣಜಕ್ಕೆ, ಮನೆಯ ದೈನಂದಿನ ಉಪಯೋಗದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಅಶ್ವತ್ಥದೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಪುತ್ತರಿ ನಾರಿನಿಂದ ಕಟ್ಟುವರು. ಮನೆಯ ಮುಂಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೇಯ್ದು ತೋರಣ ಕಟ್ಟುವರು. ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟು, ಎಳ್ಳು, ಶುಂಠಿ, ತೆಂಗಿನ ತುರಿ, ಹಾಗಲಕಾಯಿಯ ಮುಳ್ಳು, ಪೆರಂಬು ಕೊಡಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಹರಳುಗಳನ್ನು ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಜೇನಿನೊಡನೆ ಕಲಸಿ, ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು, ಗತಿಸಿದ ಪಿತೃಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿ ನಡುಬಾಡೆಯ ಮಾಡಿಗೆ ಎಸೆಯುವರು. ಅವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡರೆ ಪಿತೃಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಬಳಿಕ ಮನೆಯಾಕೆ ಬೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಪಾಯಸವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ತಂದ ಹೊಸ ಕದಿರಿನಿಂದ ಕೆಲವು ಭತ್ತದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಸುಲಿದು ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವರು. ಹುರಿದಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣುಗಳೊಡನೆ ಕಲಸಿ ತಂಬುಟ್ಟನ್ನು ಮಾಡುವರು. ಮುತ್ತೈದೆಯು ಇದನ್ನು ಕೈಮಡ ಮತ್ತು ಮೀದಿಕೋಂಬರೆಯಲ್ಲಿ ಮೀದಿ ಮಡಗುವಳು. ಬಳಿಕ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತು ಪಾಯಸವನ್ನೂ ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ತಂಬುಟ್ಟನ್ನೂ ಸೇವಿಸುವರು. ಮರುದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಊರಿನ ಮಂದ್‌ಗೆ ಹೋಗುವರು. ಅಲ್ಲಿರುವ ಅರಳೀಮರದ ಸುತ್ತಲೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ಆಳುದ್ದನೆಯ ಬೆತ್ತದ ಕೋಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೋಳು-ವಾಲಗಗಳ ನಿನಾದಕ್ಕೆ ‘ಪೊಯಿಲೇ’ ಹಾಡನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಕೋಲಾಟಗಳನ್ನಾಡುವರು. ಬಳಿಕ ಬೆತ್ತದ ಗುರಾಣಿಯನ್ನೂ, ಉದ್ದನೆಯ ಕೋಲನ್ನೂ ಹಿಡಿದು, ಇಬ್ಬರು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಕುಕ್ಕರುಗಾಲಲ್ಲಿ ಎದುರು-ಬದುರಾಗಿ ಕುಳಿತು ‘ಪರಿಯಕಳಿ’ಯನ್ನಾಡುವರು. ಇದರ ಮರುದಿನ ನಾಲ್ಕೈದು ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ಸೇರಿ ‘ನಾಡು ಮಂದ್’ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಇದೇರೀತಿ ಕೋಲಾಟ ಮತ್ತು ಪರಿಯಕಳಿಯನ್ನಾಡುವರು. ಹುತ್ತರಿ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಸಂಜೆ ಊರಿನ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬನಂತೆ ಕಾಡುಮರಗಳ ತೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡುವರು. ಬೇಟೆ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಊರು ಬೇಟೆಯನ್ನಾಡಿ, ಸಂಜೆಯ ಔತಣಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಊರಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ವೈಮನಸ್ಯವಿದ್ದರೆ ಹಿರಿಯರು ರಾಜಿ ಮಾಡಿಸುವರು. ===ಬೋಡ್ ನಮ್ಮೆ (ಬೇಡುವ ಹಬ್ಬ)=== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದರೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿರುವದಿಲ್ಲ. ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾಗುವದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನಡೆಸುವದು ವಾಡಿಕೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಇದು ಊರ ದೇವತೆಯ ಹಬ್ಬದ ಅಂಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಯುವಕರು ಹಲವು ಬಗೆಯ ವೇಷಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟು, ಮನೆ-ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಹಾಡಿ ಕುಣಿದು ಮನರಂಜಿಸುವರು. ಜತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮನೆಯ ಯಜಮಾನನಿಂದ ಹಣ ಬೇಡುವರು. ಹೀಗೆ ಬೇಡಿ ಗಳಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಕೊನೆಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಕೊಡುವರು. ==ಭೂಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ== ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವಿನ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈಗಲೀಗ ಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವದು ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಆ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಶುಂಠಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುವರು. ಕೆಲವರು ಅಡಕೆ, ಬಾಳೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಫಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಕರಿಮೆಣಸನ್ನು ಬೆಳೆಯುವರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಿತ್ತಳೆ ಗಿಡಗಳು ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾಗಿ, ಅದರ ಬೆಳೆಯೂ ನಶಿಸಿದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಚಹಾ ಮತ್ತು ರಬ್ಬರನ್ನೂ ಬೆಳೆಯುವರು. ===ಸಾಂಘಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ=== ಕೊಡವರದು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಕುಟುಂಬ. ಪ್ರತಿ ಮನೆತನವೂ ಒಕ್ಕವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದು. ಪ್ರತಿ ಮನೆತನಕ್ಕೂ ಒಂದು ಹೆಸರಿರುವದು. ಈ ರೀತಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಒಕ್ಕವಿರುವದು. ಸಗೋತ್ರ ವಿವಾಹವು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ಒಂದೇ ಮನೆತನದೊಳಗೆ ವಿವಾಹವೂ ನಿಷಿದ್ಧ. ಒಕ್ಕಕ್ಕೊಂದು ಹಿರಿಯರು ನೂರು, ನೂರೈವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ [[ಐನ್ ಮನೆ]] (ಅಯ್ಯನ ಮನೆ = ಹಿರಿಯರ ಮನೆ) ಇದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಆ ಮನೆತನದ ಗದ್ದೆ, ತೋಟ, ಮುಂತಾದವಿವೆ. ಈಗೀಗ ಐನ್ ಮನೆಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವರಾದರೂ ಹುತ್ತರಿ, ಊರ ಹಬ್ಬ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐನ್ ಮನೆಗೆ ಬರುವರು. ಒಕ್ಕದ ಹಿರಿಯನನ್ನು ‘ಕೊರವುಕಾರ’ ಅಥವ ಪಟ್ಟೆದಾರನೆನ್ನುವರು. ಹತ್ತಾರು ಒಕ್ಕಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಕೇರಿಯಾಗುವದು. ಎರಡು-ಮೂರು ಕೇರಿಗಳು ಸೇರಿ ಊರಾಗುವದು. ಕೆಲವು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಿಯು ಇರುವದಿಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕೈದು ಊರುಗಳಿಂದ ನಾಡಾಗುವದು. ನಾಡುಗಳು ಸೇರಿ ಸೀಮೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಸೀಮೆಗಳಿರುವವು. ===ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳು=== ಕೊಡವರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳಿವೆ. ==ಪುರುಷರ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:ಮದುವೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಕೊಡವ ಮದುಮಗನ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳು.JPG|thumb|ಸಾಲಂಕೃತ ಕೊಡವ ಮದುಮಗ]] ‎ ಪುರುಷರು '[[ಕುಪ್ಯ]]'ವೆಂದು ಹೆಸರಿರುವ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ತುಂಡು ತೋಳಿನ ಮೊಣಕಾಲ ತುಸು ಕೆಳಗೆ ಬರುವಷ್ಟು ಉದ್ದದ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ಉದ್ದ ತೋಳಿನ ಶರ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯರು, ತಕ್ಕ, ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಉದ್ದ ತೋಳಿನ ಬಿಳೀ ಕುಪ್ಯವನ್ನು ತೊಡುತ್ತಾರೆ. ಕುಂಕುಮ ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆಯ ಜರಿಯ ಚಿತ್ತಾರವಿರುವ ನಡುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕುಪ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ '[[ಚೇಲೆ]]' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ '[[ಪೀಚೆಕತ್ತಿ]]'ಯನ್ನುಚೇಲೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೆಳು ಸರಪಳಿಯ ಕೊನೆಯನ್ನು ಚೇಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೀಚೆಕತ್ತಿಯು ನವಿಲಿನ ತಲೆಯಾಕೃತಿಯ ಹಿಡಿಕೆಯಿರುವ ಗೇಣುದ್ದದ ಕತ್ತಿ. ಇದರ ಒರೆಯ ಹೊರಕವಚವನ್ನು ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೆಳು ತಗಡಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ತಾರದ ಕೆಲಸವಿದೆ. ತಲೆಗೆ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ರುಮಾಲನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ '[[ಮಂಡೆತುಣಿ]]' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮದುಮಗನು ಕೊಕ್ಕೆತಾತಿ ಮತ್ತು ಪೊಮ್ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವನು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಬಳೆ, ಬೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಗುರವನ್ನು ತೊಡುವನು. ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ತೊಡಂಗನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಅದರಲ್ಲಿ [[ಒಡಿಕತ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸುವರು. ==ಸ್ತ್ರೀಯರ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:Kodavati Bride on the Wedding Day.JPG|thumb|ಸಾಲಂಕೃತ ಕೊಡವತಿ ಮದುವಣಿಗಿತ್ತಿ]] ‎ ಕೊಡವತಿಯರು ಉಡುವ ಸೀರೆಯ ಶೈಲಿಗೆ ಕೊಡವ ಪೊಡೆಯ ಎನ್ನುವರು. ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರಿಗೆಯನ್ನು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಸೀರೆಯನ್ನುಡುವರು. ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊನೆಯು ಬಲ ಭಾಗದಿಂದ ಎಡ ಕಂಕುಳಕ್ಕಾಗಿ ಹಾದು ಬೆನ್ನನ್ನು ದಾಟಿ ಬಲಭುಜದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಇಳಿದು, ಅಡ್ಡ ಹಾಯ್ದ ಸೀರೆಯ ಅಂಚಿಗೆ ಪಿನ್ನಿನಿಂದ ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊಣಕಾಲವರೆಗಿರುವಷ್ಟು ಉದ್ದದ ವಸ್ತ್ರವೊಂದನ್ನು ತಲೆಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಇದರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜರತಾರಿಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಪತ್ತಾಕ್, ಜೋಮಾಲೆ, ಕೊಕ್ಕೆತಾತಿ, ಪೊಮ್ಮಾಲೆ, ಅಡ್ಡಿಗೆ, ಚಙ್ಙೋಲೆ ಮೊದಲಾದವು ಮಹಿಳೆಯರ ಕಂಠಾಭರಣಗಳು. ಕಡಗ, ಪಿರಿಕಡಗ, ಪೌಂಚಿ, ಕೈಪದಿಚೆ, ಮುಂತಾದವು ಕೈಯ ಒಡವೆಗಳು. ಕಾಸರ ಮತ್ತು ಕಾಲುಂಗರವನ್ನಷ್ಟೇ ಇಂದು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮದುಮಗಳನ್ನು ಇವುಗಳೊಡನೆ ಪಾಗಡ, ಕಾಪಿಲ್ಲಿ, ಗಗ್ಗರ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸುವರು. ಬೆಂಡೋಲೆ, ಮುರವು, ಲೋಲಾಕು, ಜುಮಕಿ, ಕೆಮಿಕೊಂಡೊಳ, ಕೊಪ್ಪುಂಬ್, ಮಾಟಿ, ಕಿವಿಯ ಆಭರಣಗಳು. ಮದುವಣಗಿತ್ತಿಯು ಜಡೆಬಿಲ್ಲೆ, ಚೌರಿಕೊತ್ತ್, ನೆತ್ತಿಸರಗಳನ್ನು ತೊಡುವಳು. ===ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ=== ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಕೊಡವರು ಅದರಿಂದ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಗಂಜಿ, ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನೂಪುಟ್ಟ್, ತರಿಯಿಂದ ಪಾಪುಟ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕಡಂಬುಟ್ಟ್, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲದೆ, ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದನ್ನ, ಪಲಾವ್, ಮೊದಲಾದವನ್ನು ತಿಂದುಣ್ಣುತ್ತಾರೆ. ತಳಿಯಪುಟ್ಟ್ (ತಟ್ಟೆ ಇಡ್ಲಿ) ಮತ್ತು ದೋಸೆ ಕೊಡವರದ್ದೇ ತಿಂಡಿಯಾದರೆ ಇಡ್ಲಿ, ಪೂರಿ, ಚಪಾತಿ, ಇತ್ಯಾದಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರ ಅಡುಗೆಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿವೆ. ಮಾಂಸಹಾರಿಗಳಾದ ಇವರಿಗೆ ಗೋಮಾಂಸ ನಿಷಿದ್ಧ. ಕೊಡವ ಶೈಲಿಯ ಪಂದಿಕರಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ವಿಧದ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ===ಜಮ್ಮ=== ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದ ಜಮ್ಮದ ಆಸ್ತಿ ಹಿಡುವಳಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗದ್ದೆ ಮತ್ತು ಬಾಣೆ (ಮೈದಾನ) ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಗಿನ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುವ ಈ ಆಸ್ತಿಗಳ ಪಾಲುಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪರಾಧೀನತೆಗೊಳಿಸಲಾಗದು. ===ದೇವರ ಕಾಡು=== ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೊಡಗಿನೆಲ್ಲಾ ಊರುಗಳಲ್ಲೂ ದೇವರಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ದೇವರಕಾಡಿನಲ್ಲೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ನೆಲೆಯಿದ್ದು, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಬೇಟೆಯ ದೇವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೇಟೆಯಾಡುವದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಿಂದಲೂ ಬೇಟೆಯ ಹವ್ಯಾಸವಿದ್ದ ಕೊಡವರು ಈ ದೇವರಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿದ್ದವು. ===ಕಾಫಿ ಕೃಷಿ=== ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಅರಬ್ ದೇಶದಿಂದ ತಂದು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು ಎನ್ನುವರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಾಪಿಳ್ಳೆಯರು ತಂದು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿ ಕೇರಳದ ಮೂಲಕ ರಫ್ತು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಇದರ ಲಾಭವನ್ನು ಕೊಡವರು ಪಡೆಯದಿರಲು ಇದರಿಂದಾಗುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಹಲವು ಕಟ್ಟುಕತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಕೊಡವರು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಕಾಫಿಯ ಬೆಳೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಂಗ್ಲರು ಬಂದ ಮೇಲೆ ಇದರ ಬೆಳೆಯುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯರೂ ಬೆಳೆಸಲು ಅನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ===ವಿವಾಹ=== ಒಂದೇ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸೋದರಮಾವ ಅಥವಾ ಸೋದರತ್ತೆಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬಹುದು. ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡನ ಮನೆಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುವಳು. ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪುರೋಹಿತನ ಪಾತ್ರವೂ ಇಲ್ಲ. ಒಕ್ಕದ ಅರುವ ಅಥವಾ ಕೊರವುಕಾರನೇ ಮದುವೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವನು. ಮದುಮಗನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳ ಬಳಿಕ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ತನ್ನವರಿಂದ ಆಶೀರ್ವದಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಭೋಜನದ ಬಳಿಕ ದಿಬ್ಬಣದೊಂದಿಗೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಡೆಯವರು ಊಟೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸುವರು. ಆಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಅರುವ-ಹಿರಿಯರು ಸೇರಿ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಗಂಡಿನ ಮನೆಯ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಗಂಡಿನವರೊಡನೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುವರು. ವಿಧವೆಯು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. ವಿಧವಾ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆಯಿದೆ. ===ಕೋವಿ=== ಕೊಡವರಲ್ಲಿ ಕೋವಿಯು ಅವರ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗದಂತಿದೆ. ಗಂಡು ಮಗುವು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಅವನು ಕೇಳುವ ಮೊದಲ ಶಬ್ದ ಗುಂಡಿನದಾಗಿರಲಿಯೆಂದು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವರು. ಯಾರಾದರೂ ನಿಧನರಾದಾಗ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಜೋಡು ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಊರವರು ವಿಚಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾವಿನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೈಲ್ ಪೊಳ್ದ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಮರದ ಎತ್ತರದ ಕೊಂಬೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಕೋವಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿದೆ. ಪುತ್ತರಿಯಲ್ಲಿ ಕದಿರುತೆಗೆಯುವಾಗ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಗುಂಡುಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಂಗ್ಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಜನಾಂಗವೆಂದು ಗುರ್ತಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾನಗಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕೋವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೊಡವರು ಪರವಾನಗಿಯಿಲ್ಲದೆ ಲಘು ರೈಫಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ==ಇತರ ಸಮಾಜಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡವರೊಡನೆ ಇರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಎರವರು, ಕುರುಬರು, ಮಲೆಕುಡಿಯರು ಮತ್ತು ಕೆಂಬಟಿ ಹರಿಜನರು ಕೊಡವರ ಆದಿಯಿಂದಲೇ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿರುವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಎರವರು ಕೇರಳದ ವೈನಾಡಿನಿಂದ ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬಂದವರು. ಕುರುಬರು ವೈನಾಡು, ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತಗಳಿಂದ ಬಂದವರು. ಮಲೆಕುಡಿಯರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. ಕೆಂಬಟಿ ಹರಿಜನರು ಕೊಡವರ ಬಹಳಷ್ಟು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವರಲ್ಲದೆ ಕೊಡವ ತಕ್ಕನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತರೆ. ಹೆಂಗಸರು ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ನಿರಿಗೆಯನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಸೀರೆಯುಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು ಕುಪ್ಯ-ಚೇಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವರು. ===[[ಅಮ್ಮಕೊಡವರು]]=== {{ಮುಖ್ಯ|ಅಮ್ಮಕೊಡವರು}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ತಾಯಿಕ್ಕಟ್ ತಂಬಿರಾನ್ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಗಳು ಕಾರಣವಶಾತ್ ಕೊಡಗಿಗೆ ಬಂದು ಒಬ್ಬ ಕೊಡವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಅವರ ಸಂತತಿಯು ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರಾದಾರಿಂದ ‘ಅಮ್ಮಕೊಡವ’ರೆಂದೆನ್ನಿಸಿಕೊಂಡರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಮುಂದೆ ಈ ಸಂತತಿಯು ಕೊಡವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರೂ ಅಮ್ಮಕೊಡವರೇ ಆದರು. ಕೊಡವರಂತೆ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ, ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಇವರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು. ಇವರ ಸುಮಾರು ೪೪ ಮನೆತನಗಳಿದ್ದು ೨ ಗೋತ್ರಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ===ಕೊಡವೇತರ ವಲಸೆಗಾರರು=== ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಿಂಗಾಯತ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪವೃತ್ತಿ ಅಥವ ಕಸುಬಿನವರೆಂದು ಹಲವರು ಕೇರಳದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು, ಕೊಡವ ಭಾಷೆ, ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಲನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೂಡಗು ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಐರಿಗಳು (ಬಡಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರರು), ಕೊಲ್ಲರು (ಕಮ್ಮಾರರು), ತಟ್ಟರು (ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರು), ಕೋಲೆಯರು (ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟುವವರು), ಬಣ್ಣರು ಮತ್ತು ಮಲೆಯರು (ಭೂತ ವೇಷ ಹಾಕುವವರು), ಪಣಿಯರು (ನಾಟಿ ವೈದ್ಯರು), ಕಣಿಯರು (ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು), ಚೀಣೀಪಟ್ಟರು (ಹಾಡುತ್ತ ಬಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವವರು), ಕಾಪಾಳರು (ರಾಜರು ಅಂಗರಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ತಲೆಗಡುಕರು), ಗಾಣಿಗರು ಮತ್ತು ಗೊಲ್ಲರು. ಇವರೆಲ್ಲ ಕೊಡಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಹಾಸನ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಲಿಂಗಾಯತರು, ದೇವಾಂಗರು, ಬಿಳಿಮಗ್ಗದವರು, ವೈಶ್ಯರು, ಒಕ್ಕಲಿಗರು, ಮೊದಲಾದವರು ಬಂದು ಕೊಡಗಿನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಇಕ್ಕೇರಿಯಿಂದ ಹವ್ಯಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಬಂದು ರಾಜರ ಬಳಿ ಪುರೋಹಿತ, ಕರಣಿಕ, ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಸೇವೆಗೆ ನಿಂತರು. ದೊಡ್ಡವೀರರಾಜನು ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ತುಳುಗೌಡರನ್ನೂ, ಬಿಲ್ಲವ, ಬಂಟರನ್ನೂ ತಂದನು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಂಕಣಿ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಅವನ ಮರಣದ ಬಳಿಕ ತಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ದೊಡ್ಡವೀರರಾಜನು ಅವರನ್ನು ತಾನು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು. ==ಕೇರಳದ ಜತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು== ನೆರೆ ರಾಜ್ಯವಾದ ಕೇರಳದ ಜತೆ ಕೊಡವರಿಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಹಲವಾರು ದೇವತೆಗಳೂ ದೈವಗಳೂ ಬಂದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯರು ಇಗ್ಗುತ್ತಪ್ಪ, ಮುತ್ತಪ್ಪ, ಭದ್ರಕಾಳಿ, ಪನ್ನಂಗಾಲತಮ್ಮೆ, ಮೊದಲಾದವರು. ಕೊಡವರ ಪುತ್ತರಿಯೂ ಕೇರಳದಿಂದ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನೊಡನೆ ಬಂತೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಇದೆ. ===[[ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಅಥವಾ [[ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಕೊಡವ ಮಾಪಿಳ್ಳೆ]]ಯರು=== {{ಮುಖ್ಯ|ಕೊಡವ ಮುಸ್ಲಿಮರು}} ಟಿಪ್ಪುವಿನಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಿ ಅವನ ಪತನದ ಬಳಿಕ ಕೊಡಗಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರೂ ಮತ್ತೆ ಕೊಡವರು ಕೊಡವ ಮಾಪಿಳ್ಳೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಮಣ್ಣಿಗೇ ಬಂದು ಸೇರಿ, ತಮ್ಮ ಮನೆತನದ ಹೆಸರಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದು ಕೊಡವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೊಡವರೊಡನೆ ಬೆಳೆಯದೆ, ಕೊಡವ ಮಾಪಿಳ್ಳೆಯರ ಮನೆತನಗಳಿಂದ ಮೊದಮೊದಲು ಸಂಬಂಧ ನಡೆಸಿದರು. ಬಳಿಕ ಕೇರಳದ ಮಾಪಿಳ್ಳೆಗಳೊಡನೆಯೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಬ್ಯಾರಿಗಳೊಡನೆಯೂ ಸಂಬಂಧ ನಡೆಸತೊಡಗಿದರು. ==ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ== ಕೊಡವ ಭಾಷೆಗೆ [[ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್]] ಎಂದು ಹೆಸರು. [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು ಮಲೆಯಾಳಮ್ಮಿನ ಶಬ್ದಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ಸಂಸ್ಕೃತಜನ್ಯ ಶಬ್ದಗಳೂ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಲಿಪಿಯಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೇ ಅನೇಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹರದಾಸ ಅಪ್ಪನೆರವಂಡ [[ಅಪ್ಪಚ್ಚ ಕವಿ]] (೧೮೬೮ - ೧೯೩೦) ವೃತ್ತಿರಂಗಭೂಮಿಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ‘ಯಯಾತಿ ರಾಜಂಡ ನಾಟಕ’, ‘ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮಹಾತ್ಮೆ’, ‘ಸತಿ ಸಾವಿತ್ರಿ’ ಮತ್ತು ‘ಶ್ರೀ ಕಾವೇರಿ ಮಹಾತ್ಮೆ’ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. [[ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ]] (೧೮೭೫ - ೧೯೩೧) ಕೊಡವರ ಜೀವನ, ಪದ್ಧತಿ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ‘ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ’ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವರು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೊಡವರ ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ‘ಭಗವಂತಂಡ ಪಾಟ್’ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವರಂತೆಯೇ ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ [[ಪೇರಿಯಂಡ ಚಂಗಪ್ಪ]]ನವರು ‘ಕೊಡವಡ ಆಂದೋಳತ್ ಪಾಟ್’ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. [[ಬಿ ಡಿ ಗಣಪತಿ|ಬಾಚಮಾಡ ದೇ ಗಣಪತಿ]]ಯವರು ‘ನಂಗ ಕೊಡವ’ ಮತ್ತು ‘ಕುತ್ತುಂಬೊಳಿಚ’ ಎಂಬೆರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇವರು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರವಂಡ ಅಪ್ಪಯ್ಯನವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದರಲ್ಲದೆ ಕೊಡವ ಲಿಪಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅದು ಜನಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಂಡ ಮುತ್ತಣ್ಣನವರು ‘ಕೊಡಗಿನ ಕೈಪಿಡಿ’, ಮುಂತಾದ ನಾಲ್ಕು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ, ಇಂಗ್ಲಿಶಿನಲ್ಲಿ ‘ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಕೊಡವರು’ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನೂ ಬರೆದರು. ಐಚೆಟ್ಟಿರ ಮುತ್ತಣ್ಣನವರು ಇಂಗ್ಲಿಶಿನಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೊಡವ ತಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಕೊಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಿ. ಪಿ. ಆಶಾಕುಮಾರಿ]] ಅವರು ಕೊಡವರ ಮದುವೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ''‛ಕಾಸ್ತಾಳಿ''’ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರ ''‛ಕೊಡಗಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು’'' ಮತ್ತು ''‛ಕೃಷಿ ಆಚರಣೆಗಳು’'' ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೂ ಕೊಡವರ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ನಿರೂಪಣೆಯಿದೆ. ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ== ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ೧. [[ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ]] - [[ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ]] ೨. ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ - [[ಡಿ ಎನ್ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ]] ೩. Kodavas - B D Ganapathy ೪. ಜಗತ್ತಿಗೊಂದೇ ಕೊಡಗು - ಕೆ ಪಿ ಮುತ್ತಣ್ಣ ೫. ಕೊಡವರು - [[ಪಿ.ಎಸ್.ರಾಮಾನುಜಂ|ಡಾ ಪಿ ಎಸ್ ರಾಮಾನುಜಂ]] ೬. A Study of the Origins of Coorgs - Lt Col K C Ponnappa (Rtd) - Published by Lt Col K C Ponnappa (Rtd), Chettalli, Kodagu, Karnataka - 571248 ೭. ‘ಕೊಡವಡ ಆಂದೋಳತ್ ಪಾಟ್’ - ಪೇರಿಯಂಡ ಚಂಗಪ್ಪ - ಕರ್ನಾಟಕ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಮಡಿಕೇರಿ - ಎರಡನೇ ಮುದ್ರಣ, ೨೦೧೩ ೮. ಗ್ರಾಮೀಣ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳು (ಕೊಡವರ ಉಡುಪುಗಳು; ಆಭರಣಗಳು) - ಸಂ: ಡಾ [[ದೇವೇಂದ್ರಕುಮಾರ ಹಕಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಧ್ಯಾರೆಡ್ಡಿ ಕೆ ಆರ್|ಡಾ ಕೆ ಆರ್ ಸಂಧ್ಯಾ ರೆಡ್ಡಿ]] - ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಪಂಪಮಹಾಕವಿ ರಸ್ತೆ, ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೫೬೦೦೧೮ - ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣ ೨೦೦೦. ೯. ಗ್ರಾಮೀಣ ಬೇಟೆಗಳು (ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಬೇಟೆ (ಪುಟಗಳು: ೩೯-೫೨) ಮತ್ತು ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿ ಬೇಟೆ (ಪುಟಗಳು: ೯೯-೧೧೩)- ಸಂ: ಡಾ ದೇವೇಂದ್ರ ಹಕಾರಿ ಮತ್ತು ಡಾ ಕೆ ಆರ್ ಸಂಧ್ಯಾ ರೆಡ್ಡಿ - ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಪಂಪಮಹಾಕವಿ ರಸ್ತೆ, ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೫೬೦೦೧೮ - ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣ ೨೦೦೦. ==ಆಧಾರಗಳು== ೧. ಪಟ್ಟೋಲೆ ಪಳಮೆ - ನಡಿಕೇರಿಯಂಡ ಚಿಣ್ಣಪ್ಪ - ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೫ ೨. ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸ - ಡಿ ಎನ್ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ - ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೪ ೩. Kodavas - B D Ganapathy - Jyothi Prakashana, Madikeri - ೧೯೮೦ ೪. ಜಗತ್ತಿಗೊಂದೇ ಕೊಡಗು - ಕೆ ಪಿ ಮುತ್ತಣ್ಣ - ೧೯೬೯ ೫. ಕೊಡವರು - ಡಾ ಪಿ ಎಸ್ ರಾಮಾನುಜಂ - ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] - ೧೯೭೫ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Kodava people}} *[http://www.kodava.org ಕೊಡವ] *http://en.wikipedia.org/wiki/Kodava *http://www.coorgcreek.com/kodava.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928100034/http://www.coorgcreek.com/kodava.htm |date=2011-09-28 }} *[http://kodava.chilume.com/ ಕೊಡವ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಾಣ] {{ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೊಡವರು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಾಧಾರಿತ ಭಾಷೆಗಳು]] 6zxp0dsswkhymwsvyugxjdhfq92skuc 10 40103 1427716 1072389 2024-10-07T20:48:32Z en>S.A. Julio 0 Removing from [[Category:Flag template system]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 1427716 wikitext text/x-wiki {{{{{{name|}}} alias-{{{variant}}}|{{{{{{name|}}} alias|{{{alias}}}}}}}}}<noinclude> {{Documentation|content=This template is used internally by [[Template:getalias]]. It is not intended to be transcluded directly.}} [[Category:Flag template system cores]] </noinclude> 4e3aw8q2gzkst0zs5pgdj3mfpnvpckz 1427717 1427716 2026-09-08T13:39:25Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Getalias/core]] 1427716 wikitext text/x-wiki {{{{{{name|}}} alias-{{{variant}}}|{{{{{{name|}}} alias|{{{alias}}}}}}}}}<noinclude> {{Documentation|content=This template is used internally by [[Template:getalias]]. It is not intended to be transcluded directly.}} [[Category:Flag template system cores]] </noinclude> 4e3aw8q2gzkst0zs5pgdj3mfpnvpckz 10 40426 1427758 1321473 2026-09-08T14:07:15Z A826 72368 1427758 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{lc:{{{1}}}}} |yes|y|true|1 = yes |no|n|false|0 = no |#default = {{{2|no}}} }}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> lcxbelrz9lzraqlwglsyx73wyzym88u 1427763 1427758 2026-09-08T14:10:08Z A826 72368 Restored revision 1321473 by [[Special:Contributions/A826|A826]] ([[User talk:A826|talk]])(TwinkleGlobal) 1427763 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>#switch: {{<includeonly>safesubst:</includeonly>lc: {{{1|¬}}} }} |no |n |f |false |off |0 = {{{no|}}} | = {{{blank|{{{no|}}}}}} |¬ = {{{¬|}}} |yes |y |t |true |on |1 = {{{yes|yes}}} |#default = {{{def|{{{yes|yes}}}}}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ap97tktff18ii0muqd5f4eezydumg5v 10 41640 1427738 1377618 2026-08-30T05:34:46Z en>Andrybak 0 [[Template:Sandbox other]] 1427738 wikitext text/x-wiki The HTML markup produced by this template includes an [[HCard| hCard microformat]], which makes the place-name and location [[Parsing|parsable]] by computers, either acting automatically to catalogue articles across Wikipedia, or via a browser tool operated by a person, to (for example) add the subject to an address book. Within the hCard is a [[Geo (microformat)|Geo microformat]], which additionally makes the [[Geographic coordinate system|coordinates]] (latitude & longitude) parsable, so that they can be, say, looked up on a map, or downloaded to a [[Global Positioning System|GPS]] unit. For more information about the use of [[microformat]]s on Wikipedia, please see [[Wikipedia:WikiProject Microformats|the microformat project]]. === Sub-templates === If the place or venue has "established", "founded", "opened" or similar dates, use {{template link|start date}} for the earliest of those dates [[Wikipedia:WikiProject Microformats/dates|unless the date is before 1583 CE]]. If it has a URL, use {{template link|URL}}. '''Please do not remove instances of these sub-templates.''' === Classes === hCard uses HTML classes including: {{Flatlist| *adr *agent *category *county-name *extended-address *fn *label *locality *nickname *note *org *region *street-address *uid *url *vcard }} Geo is produced by calling {{template link|coord}}, and uses HTML classes: {{Flatlist| *geo *latitude *longitude }} '''Please do not rename or remove these classes nor collapse nested elements which use them.''' === Precision === When giving coordinates, '''please use an [[Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates#Precision|appropriate level of precision]]'''. Do '''not''' use {{template link|coord}}'s {{parameter|name}} parameter.<includeonly>{{Sandbox other|| [[Category:Templates with coordinates fields]] [[Category:Templates generating hCards and Geo]] }}</includeonly><noinclude>__NOTOC__{{documentation}}</noinclude> njtjeb0teh1awce6ysau56ggd02lfk7 1427739 1427738 2026-09-08T13:39:28Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:UF-hcard-geo]] 1427738 wikitext text/x-wiki The HTML markup produced by this template includes an [[HCard| hCard microformat]], which makes the place-name and location [[Parsing|parsable]] by computers, either acting automatically to catalogue articles across Wikipedia, or via a browser tool operated by a person, to (for example) add the subject to an address book. Within the hCard is a [[Geo (microformat)|Geo microformat]], which additionally makes the [[Geographic coordinate system|coordinates]] (latitude & longitude) parsable, so that they can be, say, looked up on a map, or downloaded to a [[Global Positioning System|GPS]] unit. For more information about the use of [[microformat]]s on Wikipedia, please see [[Wikipedia:WikiProject Microformats|the microformat project]]. === Sub-templates === If the place or venue has "established", "founded", "opened" or similar dates, use {{template link|start date}} for the earliest of those dates [[Wikipedia:WikiProject Microformats/dates|unless the date is before 1583 CE]]. If it has a URL, use {{template link|URL}}. '''Please do not remove instances of these sub-templates.''' === Classes === hCard uses HTML classes including: {{Flatlist| *adr *agent *category *county-name *extended-address *fn *label *locality *nickname *note *org *region *street-address *uid *url *vcard }} Geo is produced by calling {{template link|coord}}, and uses HTML classes: {{Flatlist| *geo *latitude *longitude }} '''Please do not rename or remove these classes nor collapse nested elements which use them.''' === Precision === When giving coordinates, '''please use an [[Wikipedia:WikiProject Geographical coordinates#Precision|appropriate level of precision]]'''. Do '''not''' use {{template link|coord}}'s {{parameter|name}} parameter.<includeonly>{{Sandbox other|| [[Category:Templates with coordinates fields]] [[Category:Templates generating hCards and Geo]] }}</includeonly><noinclude>__NOTOC__{{documentation}}</noinclude> njtjeb0teh1awce6ysau56ggd02lfk7 10 44232 1427736 1328060 2026-07-07T02:42:42Z en>Andrybak 0 fix extraneous curly braces 1427736 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Organization infoboxes | state = {{{state<includeonly>|expanded</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | title = [[Wikipedia:Template index|Wikipedia templates]]: [[organization]] [[Template:Infobox|infoboxes]] | above = [[Wikipedia:Manual of Style/Infoboxes]] | group1 = General | list1 = * {{Tl|Infobox organization}} * {{Tl|Infobox official post}} * {{tl|Infobox criminal organization}} * {{tl|Infobox fictional organisation}} | group2 = {{longitem|Government<br/>and politics}} | list2 = * {{Tl|Infobox government}} * {{Tl|Infobox government agency}} * {{Tl|Infobox legislature}} * {{Tl|Infobox political party}} * {{Tl|Infobox court}} * {{Tl|Infobox prison}} * {{tl|Infobox fire department}} * {{Tl|Infobox law enforcement agency}} * {{Tl|Infobox space agency}} | group3 = Military | list3 = * {{Tl|Infobox national military}} * {{Tl|Infobox military unit}} * {{tl|Infobox military rank}} * {{Tl|Infobox military gear}} * {{Tl|Infobox militant organization}} | group4 = Religion | list4 = * {{Tl|Infobox religious group}} * {{Tl|Infobox religion}} * {{Tl|Infobox diocese}} * {{Tl|Infobox church}} * {{Tl|Infobox monastery}} | group5 = People | list5 = * {{Tl|Infobox ethnic group}} * {{Tl|Infobox archaeological culture}} * {{Tl|Infobox tribe}} * {{Tl|Infobox caste}} * {{Tl|Infobox clan}} * {{Tl|Infobox family}} * {{Tl|Infobox iwi}} * {{Tl|Infobox hereditary title}} * {{Tl|Infobox monarchy}} * {{Tl|Infobox officeholder}} | group6 = {{longitem|Typically<br/>non-profit}} | list6 = * {{tl|Infobox hospital}} * {{Tl|Infobox institute}} * {{Tl|Infobox laboratory}}{{sup|1}} * {{tl|Infobox museum}} * {{Tl|Infobox observatory}} * {{Tl|Infobox school}} * {{tl|Infobox school district}} * {{Tl|Infobox university}}{{sup|2}} | group7 = Publications | list7 = * {{Tl|Infobox journal}} * {{Tl|Infobox magazine}} * {{Tl|Infobox newspaper}} * {{Tl|Infobox publisher}} | group8 = Business | list8 = * {{Tl|Infobox company}} * {{tl|Infobox brewery}} * {{Tl|Infobox law firm}} * {{tl|Infobox restaurant}} * {{tl|Infobox website}} – ''type of business or publication'' | group9 = Distinctions | list9 = * {{Tl|Infobox order}} * {{Tl|Infobox fraternity}} * {{Tl|Infobox Grand Lodge}} | group10 = Subtemplates | list10 = * '''Coordinates'''&nbsp;{{Tl|coord}} * '''Dates''' ** {{Tl|start date}} – for {{para|established}}, {{para|founded}}, {{para|opened}} etc. ** {{Tl|end date}} – for {{para|dissolved}}, {{para|defunct}} * '''Lists''' **{{tl|plainlist}} ** {{tl|flatlist}} ** {{tl|unbulleted list}} * '''Non-English text'''&nbsp;{{Tl|lang}} * '''Website''' ** {{tl|URL}} ** {{tl|Official URL}} ** {{tl|Official website}} * '''Documentation''' ** &nbsp;{{Tl|mf-adr}} – Address ** &nbsp;{{Tl|UF-hcard-org}} – [[Microformat]]/metadata | below = * {{sup|1}} or research institution * {{sup|2}} or college * [[:Category:Infobox templates|Category]] * [[Help:Infobox|Help]] * [[Wikipedia:List of infoboxes|List of infoboxes]] }}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> ljjkso7r3bf27qyvjfflpzdcgot2kco 1427737 1427736 2026-09-08T13:39:28Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Organization_infoboxes]] 1427736 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Organization infoboxes | state = {{{state<includeonly>|expanded</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | title = [[Wikipedia:Template index|Wikipedia templates]]: [[organization]] [[Template:Infobox|infoboxes]] | above = [[Wikipedia:Manual of Style/Infoboxes]] | group1 = General | list1 = * {{Tl|Infobox organization}} * {{Tl|Infobox official post}} * {{tl|Infobox criminal organization}} * {{tl|Infobox fictional organisation}} | group2 = {{longitem|Government<br/>and politics}} | list2 = * {{Tl|Infobox government}} * {{Tl|Infobox government agency}} * {{Tl|Infobox legislature}} * {{Tl|Infobox political party}} * {{Tl|Infobox court}} * {{Tl|Infobox prison}} * {{tl|Infobox fire department}} * {{Tl|Infobox law enforcement agency}} * {{Tl|Infobox space agency}} | group3 = Military | list3 = * {{Tl|Infobox national military}} * {{Tl|Infobox military unit}} * {{tl|Infobox military rank}} * {{Tl|Infobox military gear}} * {{Tl|Infobox militant organization}} | group4 = Religion | list4 = * {{Tl|Infobox religious group}} * {{Tl|Infobox religion}} * {{Tl|Infobox diocese}} * {{Tl|Infobox church}} * {{Tl|Infobox monastery}} | group5 = People | list5 = * {{Tl|Infobox ethnic group}} * {{Tl|Infobox archaeological culture}} * {{Tl|Infobox tribe}} * {{Tl|Infobox caste}} * {{Tl|Infobox clan}} * {{Tl|Infobox family}} * {{Tl|Infobox iwi}} * {{Tl|Infobox hereditary title}} * {{Tl|Infobox monarchy}} * {{Tl|Infobox officeholder}} | group6 = {{longitem|Typically<br/>non-profit}} | list6 = * {{tl|Infobox hospital}} * {{Tl|Infobox institute}} * {{Tl|Infobox laboratory}}{{sup|1}} * {{tl|Infobox museum}} * {{Tl|Infobox observatory}} * {{Tl|Infobox school}} * {{tl|Infobox school district}} * {{Tl|Infobox university}}{{sup|2}} | group7 = Publications | list7 = * {{Tl|Infobox journal}} * {{Tl|Infobox magazine}} * {{Tl|Infobox newspaper}} * {{Tl|Infobox publisher}} | group8 = Business | list8 = * {{Tl|Infobox company}} * {{tl|Infobox brewery}} * {{Tl|Infobox law firm}} * {{tl|Infobox restaurant}} * {{tl|Infobox website}} – ''type of business or publication'' | group9 = Distinctions | list9 = * {{Tl|Infobox order}} * {{Tl|Infobox fraternity}} * {{Tl|Infobox Grand Lodge}} | group10 = Subtemplates | list10 = * '''Coordinates'''&nbsp;{{Tl|coord}} * '''Dates''' ** {{Tl|start date}} – for {{para|established}}, {{para|founded}}, {{para|opened}} etc. ** {{Tl|end date}} – for {{para|dissolved}}, {{para|defunct}} * '''Lists''' **{{tl|plainlist}} ** {{tl|flatlist}} ** {{tl|unbulleted list}} * '''Non-English text'''&nbsp;{{Tl|lang}} * '''Website''' ** {{tl|URL}} ** {{tl|Official URL}} ** {{tl|Official website}} * '''Documentation''' ** &nbsp;{{Tl|mf-adr}} – Address ** &nbsp;{{Tl|UF-hcard-org}} – [[Microformat]]/metadata | below = * {{sup|1}} or research institution * {{sup|2}} or college * [[:Category:Infobox templates|Category]] * [[Help:Infobox|Help]] * [[Wikipedia:List of infoboxes|List of infoboxes]] }}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> ljjkso7r3bf27qyvjfflpzdcgot2kco 10 45799 1427710 1214818 2026-08-20T02:40:59Z en>Wbm1058 0 notify protected page of requested move 1427710 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Requested move notice|1=Template:Horizontal list|2=Template talk:Hlist#Requested move 3 August 2026}} </noinclude>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:list|horizontal}}<noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> 4bbaviz1ygasi1jjgur897t97i2qbpi 1427711 1427710 2026-09-08T13:39:24Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Hlist]] 1427710 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Requested move notice|1=Template:Horizontal list|2=Template talk:Hlist#Requested move 3 August 2026}} </noinclude>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:list|horizontal}}<noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> 4bbaviz1ygasi1jjgur897t97i2qbpi 10 51236 1427759 1311700 2026-09-08T14:08:01Z A826 72368 1427759 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{2|}}} |{{#invoke:YearsOrMonths|main|{{{1}}}|{{{2}}}}} |{{#invoke:YearsOrMonths|main|{{{1}}}}} }}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> pktxzhehh31a83b3tep9phckywdynyl 1427762 1427759 2026-09-08T14:10:05Z A826 72368 Restored revision 1311700 by [[Special:Contributions/Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] ([[User talk:Gopala Krishna A|talk]])(TwinkleGlobal) 1427762 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifexpr:{{#if:{{{2|}}}|1|0}}=0 or abs( ({{{4|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{3|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) - ({{{2|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{1|{{CURRENTYEAR}}}}}*12)) >= 12 |<!-- in years -->{{#expr:floor(abs( ( ({{{4|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{3|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) - ({{{2|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{1|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) ) / 12 ))}}&nbsp;{{#ifexpr:({{{4|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{3|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) - ({{{2|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{1|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) < 0 |<!-- future -->{{#ifexpr:ceil( ( ({{{4|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{3|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) - ({{{2|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{1|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) ) / 12 ) = -1|year's|years'}} |<!-- past/current -->{{#ifexpr:floor( ( ({{{4|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{3|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) - ({{{2|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{1|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) ) / 12 ) = 1|year|years}} }} |<!-- in months -->{{#expr:abs( ({{{4|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{3|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) - ({{{2|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{1|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) )}}&nbsp;{{#ifexpr:({{{4|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{3|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) - ({{{2|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{1|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) < 0 |<!-- future -->{{#ifexpr: ({{{4|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{3|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) - ({{{2|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{1|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) = -1|month's|months'}} |<!-- past/current -->{{#ifexpr: ({{{4|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{3|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) - ({{{2|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{1|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) = 1|month|months}} }} }} {{#ifexpr:({{{4|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{3|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) - ({{{2|{{CURRENTMONTH}}}}}+{{{1|{{CURRENTYEAR}}}}}*12) < 0|time|ago}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 39r0h3lbb09shxuplb40kq4j43hfio8 10 57595 1427708 1258890 2026-08-04T03:38:14Z en>Zackmann08 0 moving coords into the list to reduce padding around elements. 1427708 wikitext text/x-wiki {{Infobox school/short description|type={{if empty|{{{type|}}}|{{{schooltype|}}}|School}}|country={{if empty|{{{country|}}}|{{{country1|}}}}}|city={{if empty|{{{city|}}}|{{{town|}}}|{{{city/town|}}}}}|county={{{county|}}}|state={{{state|}}}|province={{{province|}}}}}{{Infobox | bodyclass = vcard ib-school | templatestyles = Infobox school/styles.css | bodystyle = {{#if: {{{box_width|}}} | width:{{{box_width}}}; }} {{{box_style|}}} | headerclass = notheme | autoheaders = y | aboveclass = fn org notheme | above = {{If empty|{{{name|}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | subheader = {{#if: {{{native_name|}}} | <div class="nickname">{{{native_name}}}</div> }} | subheader2 = {{#if: {{{latin_name|}}} | <div class="nickname">{{{latin_name}}}</div> }} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=logo|image={{{logo|}}}|size={{{logo_size|}}}|upright=1|alt={{{logo_alt|}}}}} | imageclass1 = logo | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=seal|image={{{seal_image|}}}|size={{{seal_size|}}}|upright=1|alt={{{seal_alt|}}}}} | imageclass2 = seal | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1.14}}|sizedefault=250px|maxsize=325px|alt={{{alt|}}}}} | caption{{#if:{{{image|}}}|3|{{#if:{{{seal_image|}}}|2|{{#if:{{{logo|}}}|1|5}}}}}} = {{#if:{{{image|}}}{{{seal_image|}}}{{{logo|}}}|{{{caption|}}} }} | header1 = {{#if:{{{address|}}}{{{coordinates|}}}|Location}} | data3 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#ifeq:{{{coordinates|}}}||yes|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||no|{{#if:{{#invoke:String|match|s= {{{module|}}} |pattern= mapframe |ignore_errors= true}}|no|yes}}}}}} | mapframe-marker = school | mapframe-type = edu | mapframe-wikidata = yes }} | rowclass5 = adr | data5 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{address|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{{address|}}}</div>}} |2 = {{#if:{{{location|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{{location|}}}</div>}} |3 = {{#if:{{{region|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{{region|}}}</div>}} |4 = {{comma separated entries | 1 = {{#if:{{{city|}}}{{{town|}}}{{{city/town|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{if empty|{{{city|}}}|{{{town|}}}|{{{city/town|}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{county|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{county}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{state|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{state}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{province|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{province}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{postal_code|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code" class="nowrap">{{{postal_code|}}}</div>}} }} {{#if:{{{zipcode|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code">{{{zipcode}}}</div>}} |5 = {{#if:{{{country|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name">{{#ifexist:Template:Country data {{{country}}}|{{Getalias|{{{country}}}|shortname}}|{{{country}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[Category:Pages using infobox school with a linked country]]|[[Category:Pages using infobox school with an unknown country]]}}}}}}</div>{{#if:{{{country1|}}}|,}}}} {{#if:{{{country1|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name1">{{#ifexist:Template:Country data {{{country1}}}|{{Getalias|{{{country1}}}|shortname}}|{{{country1}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country1}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[Category:Pages using infobox school with a linked country1]]|[[Category:Pages using infobox school with an unknown country1]]}}}}}}</div>}} | 6 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:edu}}{{{coordinates_footnotes|}}}}} }} | header7 = Information | label8 = Other name{{#if:{{{other_names|}}}|s}} | data8 = {{if empty|{{{other_names|}}}|{{{other_name|}}}}} | label9 = Former name{{#if:{{{former_names|}}}|s}} | data9 = {{if empty|{{{former_names|}}}|{{{former_name|}}}}} | label10 = {{#if:{{{schooltype|}}}|School type|{{#if:{{{fundingtype|}}}|Funding type|Type}} }} | data10 = {{#if:{{{schooltype|}}} |{{#if:{{{fundingtype|}}} |{{#ifexist:{{{fundingtype}}} school |[[{{{fundingtype}}} school|{{{fundingtype}}}]] |{{{fundingtype}}}, }} |{{{type|}}} }} {{{schooltype}}} |{{if empty|{{{fundingtype|}}}|{{{type|}}}}} }} | label11 = {{#if: {{{motto|}}} | Motto | Mottoes }} | data11 = {{#if: {{{motto|}}}{{{mottoes|}}} |{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}{{#if:{{{motto_translation|}}}|<br />({{{motto_translation}}})}} |{{{motto_translation|}}} }} | label12 = {{longitem|Religious affiliation{{pluralize from text|{{{religious_affiliation|}}}|plural=s}}}} | data12 = {{{religious_affiliation|}}} | label13 = Denomination | data13 = {{{denomination|}}} | label14 = {{longitem|Patron saint{{pluralize from text|{{{patron|}}}|plural=s}}}} | data14 = {{{patron|}}} | label15 = {{#if: {{{established|}}} | Established |<!-- -->{{#if: {{{founded|}}} | Founded |<!-- -->Opened }}}} | data15 = {{if empty | {{{established|}}} | {{{founded|}}} | {{{opened|}}} }} | label16 = {{#if: {{{founder|}}} | Founder | Founders }} | data16 = {{if empty|{{{founder|}}}|{{{founders|}}}}} | label17 = Status | data17 = {{{status|}}} | label18 = Closed | data18 = {{{closed|}}} | label19 = Locale | data19 = {{{locale|}}} | label20 = {{longitem|[[Sister school]]}} | data20 = {{{sister_school|}}} | label21 = {{longitem|School board}} | data21 = {{{school_board|}}} | label22 = {{longitem|School district}} | data22 = {{{district|}}} | label23 = {{longitem|[[National Center for Education Statistics|NCES]] District ID}} | data23 = {{{us_nces_district_id|}}} | label24 = {{longitem|Local authority}} | data24 = {{{local_authority|}}} | label25 = Authority | data25 = {{{authority|}}} | label26 = {{longitem|Educational authority}} | data26 = {{{educational_authority|}}} | label27 = {{if empty| {{{category_label|}}} | Category }} | data27 = {{{category|}}} | label28 = {{if empty| {{{oversight_label|}}} | Oversight }} | data28 = {{{oversight|}}} | label29 = Trust | data29 = {{{trust|}}} | label30 = Authorizer | data30 = {{{authorizer|}}} | label31 = Superintendent | data31 = {{{superintendent|}}} | label32 = {{longitem|Area trustee}} | data32 = {{{trustee|}}} | label33 = {{#if: {{{specialist|}}} | Specialist | Specialists }} | data33 = {{if empty|{{{specialist|}}}|{{{specialists|}}}}} | label34 = Session | data34 = {{{session|}}} | label35 = {{longitem|School number}} | data35 = {{{school_number|}}} | label36 = {{longitem|School code}} | data36 = {{{school_code|}}} | label37 = {{longitem|[[Department for Education]] URN}} | data37 = {{#if:{{{urn|}}} | {{EduBase|{{{urn}}}|{{{urn}}}}} {{DfE performance tables|{{{urn}}}|Tables}} }} | label38 = {{longitem|[[Ministry of Education (New Zealand)|Ministry of Education]] Institution&nbsp;no.}} | data38 = {{#if: {{{MOE|}}} | [https://www.educationcounts.govt.nz/find-school/school/profile?school={{{MOE}}} {{{MOE}}}] }} | label39 = [[Ofsted]] | data39 = {{#if: {{{ofsted|}}} |{{ofsted|{{{urn}}}|Reports}} }} | label40 = [[College Board#CEEB code|CEEB code]] | data40 = {{{ceeb|}}} | label41 = {{longitem|[[National Center for Education Statistics|NCES]] School ID}} | data41 = {{{us_nces_school_id|}}} | label42 = President | data42 = {{{president|}}} | label43 = {{longitem|{{if empty| {{{chair_label|}}} | Chair }}}} | data43 = {{{chair|}}} | label44 = {{longitem|{{if empty| {{{chairman_label|}}} | Chairman }}}} | data44 = {{{chairman|}}} | label45 = {{longitem|{{if empty| {{{chairperson_label|}}} | Chairperson }}}} | data45 = {{{chairperson|}}} | label46 = Dean | data46 = {{{dean|}}} | label47 = Administrator | data47 = {{{administrator|}}} | label48 = Rector | data48 = {{{rector|}}} | label49 = Director | data49 = {{{director|}}} | label50 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label|}}} | Principal }}}} | data50 = {{{principal|}}} | label51 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label1|}}} | Principal }}}} | data51 = {{{principal1|}}} | label52 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label2|}}} | Principal }}}} | data52 = {{{principal2|}}} | label53 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label3|}}} | Principal }}}} | data53 = {{{principal3|}}} | label54 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label4|}}} | Principal }}}} | data54 = {{{principal4|}}} | label55 = {{longitem|Campus Director}} | data55 = {{{campus_director|}}} | label56 = Headmistress | data56 = {{{headmistress|}}} | label57 = Headmaster | data57 = {{{headmaster|}}} | label58 = {{longitem|Head of school}} | data58 = {{{head_of_school|}}} | label59 = {{longitem|Head teacher}} | data59 = {{{head_teacher|}}} | label60 = {{longitem|Executive headteacher}} | data60 = {{{executive_headteacher|}}} | label61 = {{longitem|Acting headteacher}} | data61 = {{{acting_headteacher|}}} | label62 = {{longitem|{{if empty| {{{head_label|}}} | Head teacher }}}} | data62 = {{{head|}}} | label63 = {{longitem|{{{head_name2}}}}} | data63 = {{#if: {{{head_name2|}}} | {{{head2|}}} }} | label64 = {{longitem|{{if empty| {{{rel_head_name|}}} | Religious head }}}} | data64 = {{{rel_head|}}} | label65 = {{longitem|{{if empty| {{{r_head_label|}}} | Religious head }}}} | data65 = {{{r_head|}}} | label66 = {{longitem|Officer in charge}} | data66 = {{{officer_in_charge|}}} | label67 = Chaplain | data67 = {{{chaplain|}}} | label68 = Staff | data68 = {{{staff|}}} | label69 = Faculty | data69 = {{{faculty|}}} | label70 = {{longitem|Teaching staff}} | data70 = {{{teaching_staff|}}} | label71 = Employees | data71 = {{{employees|}}} | label72 = {{longitem|Key people}} | data72 = {{{key_people|}}} | label73 = {{if empty| {{{grades_label|}}} | Grades }} | data73 = {{{grades|}}} | label74 = {{longitem|Years offered}} | data74 = {{{years|}}} | label75 = {{longitem|Years taught}} | data75 = {{{years_taught|}}} | label76 = {{longitem|{{#if: {{{years_taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Nursery | Nursery years taught }}}} | data76 = {{{nursery_years_taught|}}} | label77 = {{longitem|{{#if: {{{years_taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Primary | Primary years taught }}}} | data77 = {{{primary_years_taught|}}} | label78 = {{longitem|{{#if: {{{years_taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Secondary | Secondary years taught }}}} | data78 = {{{secondary_years_taught|}}} | label79 = {{if empty| {{{gender_label|}}} | Gender }} | data79 = {{{gender|}}} | label80 = {{#if: {{{age_range|}}} | Age range | Age }} | data80 = {{#if: {{{age_range|}}} | {{{age_range|}}} | {{#if: {{{lower_age|}}} | {{{lower_age}}}{{#if:{{{upper_age|}}}|&#32;to {{{upper_age}}}|+}} }} }} | label81 = {{#if: {{{enrollment|}}} | Enrollment |<!-- -->{{#if: {{{enrolment|}}} | Enrolment |<!-- -->Number of pupils}}}} | data81 = {{if empty|{{{enrollment|}}} |{{{enrolment|}}}}}<!-- -->{{#if: {{{enrollment|}}}{{{enrolment|}}} | {{#if: {{{enrollment_as_of|}}}{{{enrolment_as_of|}}} |&nbsp;({{if empty|{{{enrollment_as_of|}}} |{{{enrolment_as_of|}}}}})}}}} | label82 = Capacity | data82 = {{{capacity|}}} | label83 = {{longitem|Sixth form students}} | data83 = {{{sixth_form_students|}}} | label84 = &nbsp;•&nbsp;[[Pre-kindergarten]] | data84 = {{{grade_preK|}}} | label85 = &nbsp;•&nbsp;[[Kindergarten]] | data85 = {{{gradeK|}}} | label86 = &nbsp;•&nbsp;[[First grade|Grade 1]] | data86 = {{{grade1|}}} | label87 = &nbsp;•&nbsp;[[Second grade|Grade 2]] | data87 = {{{grade2|}}} | label88 = &nbsp;•&nbsp;[[Third grade|Grade 3]] | data88 = {{{grade3|}}} | label89 = &nbsp;•&nbsp;[[Fourth grade|Grade 4]] | data89 = {{{grade4|}}} | label90 = &nbsp;•&nbsp;[[Fifth grade|Grade 5]] | data90 = {{{grade5|}}} | label91 = &nbsp;•&nbsp;[[Sixth grade|Grade 6]] | data91 = {{{grade6|}}} | label92 = &nbsp;•&nbsp;[[Seventh grade|Grade 7]] | data92 = {{{grade7|}}} | label93 = &nbsp;•&nbsp;[[Eighth grade|Grade 8]] | data93 = {{{grade8|}}} | label94 = &nbsp;•&nbsp;[[Ninth grade|Grade 9]] | data94 = {{{grade9|}}} | label95 = &nbsp;•&nbsp;[[Tenth grade|Grade 10]] | data95 = {{{grade10|}}} | label96 = &nbsp;•&nbsp;[[Eleventh grade|Grade 11]] | data96 = {{{grade11|}}} | label97 = &nbsp;•&nbsp;[[Twelfth grade|Grade 12]] | data97 = {{{grade12|}}} | label98 = &nbsp;•&nbsp;Grade 13 | data98 = {{{grade13|}}} | label99 = &nbsp;•&nbsp;Other | data99 = {{{other|}}} | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label}}} | Other }} | data100 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment|}}}|{{{other_grade_enrolment|}}}}} | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_1|}}} | Other }} | data101 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_1|}}}|{{{other_grade_enrolment_1|}}}}} | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_2|}}} | Other }} | data102 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_2|}}}|{{{other_grade_enrolment_2|}}}}} | label103 = {{longitem|International students}} | data103 = {{{international_students|}}} | label104 = Classes | data104 = {{{classes|}}} | label105 = {{longitem|Average class size}} | data105 = {{{avg_class_size|}}} | label106 = {{longitem|Student to teacher ratio}} | data106 = {{{ratio|}}} | label107 = {{longitem|Education system}} | data107 = {{{system|}}} | label108 = {{longitem|Classes offered}} | data108 = {{{classes_offered|}}} | label109 = Language | data109 = {{{language|}}} | label111 = {{longitem|Schedule type}} | data111 = {{{schedule_type|}}} | label112 = Schedule | data112 = {{{schedule|}}} | label113 = {{longitem|Hours in school day}} | data113 = {{{hours_in_day|}}} | label114 = Classrooms | data114 = {{{classrooms|}}} | label115 = Campuses | data115 = {{{campuses|}}} | label116 = Campus | data116 = {{{campus|}}} | label117 = {{longitem|Campus size}} | data117 = {{{campus_size|}}} | label118 = Area | data118 = {{{area|}}} | label119 = {{longitem|Campus type}} | data119 = {{{campus_type|}}} | label120 = Houses | data120 = {{{houses|}}} | label121 = {{longitem|{{if empty| {{{student_union_label|}}} | Student Union/Association }}}} | data121 = {{{student_union|}}} | label122 = {{#if: {{{colors|}}}|Color|Colour}}{{pluralize from text|{{if empty|{{{colors|}}}|{{{colours|}}}}}|plural=s}} | data122 = {{if empty|{{{colors|}}}|{{{colours|}}}|}} | label124 = Slogan | data124 = {{{slogan|}}} | label125 = Song | data125 = {{{song|}}} | label126 = [[Fight song]] | data126 = {{{fight_song|}}} | label127 = Athletics | data127 = {{{athletics|}}} | label128 = {{longitem|Athletics conference}} | data128 = {{{athletic_conference|}}} | label129 = Sports | data129 = {{{sports|}}} | label130 = Mascot | data130 = {{#if: {{{mascot|}}} | {{{mascot}}} {{main other|<!-- -->{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ff][Ii][Ll][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[Category:Pages using infobox school with a mascot image]]|{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[Category:Pages using infobox school with a mascot image]]|}}}}<!-- -->}}<!-- -->}} | label131 = [[Athletic nickname|Nickname]] | data131 = {{{nickname|}}} | label132 = {{if empty| {{{teams_label|}}} | Teams }} | data132 = {{{teams|}}} | label133 = Team name | data133 = {{{team_name|}}} | label134 = {{#if: {{{rival|}}} | Rival | Rivals }} | data134 = {{if empty|{{{rival|}}} | {{{rivals|}}} }} | label135 = {{#if: {{{accreditation|}}} | Accreditation | Accreditations }} | data135 = {{if empty|{{{accreditation|}}} | {{{accreditations|}}} }} | label136 = {{longitem|[[U.S. News & World Report|USNWR]] ranking}} | data136 = {{{USNWR_ranking|}}} | label137 = {{longitem|National ranking}} | data137 = {{{national_ranking|}}} | label138 = {{if empty|{{{test_name|}}}|Test}}&nbsp;average | data138 = {{{test_average|}}} | label143 = {{longitem|Socio-economic decile}} | data143 = {{{decile|}}} | label144 = Publication | data144 = {{{publication|}}} | label145 = Newspaper | data145 = {{#if:{{{newspaper|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{newspaper}}}|2}}|'' |{{{newspaper}}} |''{{{newspaper}}} '' }} }} | label146 = Yearbook | data146 = {{#if:{{{yearbook|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{yearbook}}}|2}}|'' |{{{yearbook}}} |''{{{yearbook}}} '' }} }} | label147 = {{longitem|Key products}} | data147 = {{{products|}}} | label148 = Endowment | data148 = {{{endowment|}}} | label149 = Budget | data149 = {{{budget|}}} | label150 = {{longitem|School fees}} | data150 = {{{fees|}}} | label151 = {{longitem|Annual tuition}} | data151 = {{{annual_tuition|}}} | label152 = Tuition | data152 = {{{tuition|}}} | label153 = Revenue | data153 = {{{revenue|}}} | label154 = {{longitem|Communities served}} | data154 = {{{communities|}}} | label155 = {{longitem|Feeder schools}} | data155 = {{{feeder_schools|}}} | label156 = {{longitem|Feeder to}} | data156 = {{{feeder_to|}}} | label157 = Graduates{{#if: {{{graduates_year|}}} |&nbsp;{{nobold|({{{graduates_year|}}})}} }} | data157 = {{{graduates|}}} | label158 = {{#if: {{{affiliation|}}} | Affiliation | Affiliations }} | data158 = {{if empty|{{{affiliation|}}} | {{{affiliations|}}} }} | label159 = Alumni | data159 = {{{alumni|}}} | label160 = {{longitem|Alumni name}} | data160 = {{{alumni_name|}}} | label161 = {{longitem|[[List of Nobel laureates|Nobel laureate]]s}} | data161 = {{{nobel_laureates|}}} | label162 = Information | data162 = {{{information|}}} | label163 = {{if empty| {{{free_label|}}} | Other }} | data163 = {{#if: {{{free_label|}}} | {{{free_text|}}} }} | label164 = {{{free_label1|}}} | data164 = {{#if: {{{free_label1|}}} | {{{free_text1|}}} }} | label165 = {{{free_label2|}}} | data165 = {{#if: {{{free_label2|}}} | {{{free_text2|}}} }} | label166 = {{{free_label3|}}} | data166 = {{#if: {{{free_label3|}}} | {{{free_text3|}}} }} | label167 = {{{free_label4|}}} | data167 = {{#if: {{{free_label4|}}} | {{{free_text4|}}} }} | label168 = {{{free_label5|}}} | data168 = {{#if: {{{free_label5|}}} | {{{free_text5|}}} }} | label169 = Website | data169 = {{{website|}}} | header170 = _BLANK_ | rowstyle171 = | data171 = {{{footnotes|}}} | data172 = {{#if:{{{picture|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture}}}}}{{#if: {{{picture_caption|}}} | <br />{{{picture_caption|}}} }} }} | data173 = {{#if:{{{picture2|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture2}}}}}{{#if: {{{picture_caption2|}}} | <br /> {{{picture_caption2|}}} }} }} | data174 = {{{module|}}} | belowstyle = | below = {{#if: {{{lastupdate|}}} | Last updated: {{{lastupdate}}} }} }}{{main other|<!-- -->{{#if:{{{module|}}}|[[Category:Pages using infobox school with the module parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{coordinates|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||[[Category:Pages using infobox school with coordinates not using the Coord template]]}}}}<!-- -->}}<!-- --><!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox school with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox school]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| accreditation | accreditations | acting_headteacher | address | administrator | affiliation | affiliations | age_range | alt | alumni | alumni_name | annual_tuition | area | athletic_conference | athletics | authority | authorizer | avg_class_size | box_style | box_width | budget | campus | campus_director | campus_size | campus_type | campuses | capacity | caption | category | category_label | ceeb | chair | chair_label | chairman | chairman_label | chairperson | chairperson_label | chaplain | city | city/town | classes | classes_offered | classrooms | closed | colors | colours | communities | coordinates | coordinates_footnotes | country | country1 | county | dean | decile | denomination | director | district | educational_authority | employees | endowment | enrollment | enrollment_as_of | enrolment | enrolment_as_of | established | executive_headteacher | faculty | feeder_schools | feeder_to | fees | fight_song | footnotes | former_name | former_names | founded | founder | founders | free_label | free_label1 | free_label2 | free_label3 | free_label4 | free_label5 | free_text | free_text1 | free_text2 | free_text3 | free_text4 | free_text5 | fundingtype | gender | gender_label | grade_preK | grade1 | grade2 | grade3 | grade4 | grade5 | grade6 | grade7 | grade8 | grade9 | grade10 | grade11 | grade12 | grade13 | gradeK | grades | grades_label | graduates | graduates_year | head | head_label | head_name2 | head_of_school | head_teacher | head2 | headmaster | headmistress | hours_in_day | houses | image | image_size | image_upright | information | international_students | key_people | language | lastupdate | latin_name | local_authority | locale | location | logo | logo_alt | logo_size | lower_age | mascot | module | MOE | motto | motto_translation | mottoes | name | national_ranking | native_name | newspaper | nickname | nobel_laureates | nursery_years_taught | officer_in_charge | ofsted | opened | other | other_grade_enrollment | other_grade_enrollment_1 | other_grade_enrollment_2 | other_grade_enrolment | other_grade_enrolment_1 | other_grade_enrolment_2 | other_grade_label | other_grade_label_1 | other_grade_label_2 | other_name | other_names | oversight | oversight_label | patron | picture | picture_caption | picture_caption2 | picture2 | postal_code | president | primary_years_taught | principal | principal_label | principal_label1 | principal_label2 | principal_label3 | principal_label4 | principal1 | principal2 | principal3 | principal4 | products | province | publication | r_head | r_head_label | ratio | rector | region | rel_head | rel_head_name | religious_affiliation | revenue | rival | rivals | schedule | schedule_type | school_board | school_code | school_number | schooltype | seal_alt | seal_image | seal_size | secondary_years_taught | session | sister_school | sixth_form_students | slogan | song | specialist | specialists | sports | staff | state | status | student_union | student_union_label | superintendent | system | teaching_staff | team_name | teams | teams_label | test_average | test_name | town | trust | trustee | tuition | type | upper_age | urn | us_nces_district_id | us_nces_school_id | USNWR_ranking | website | yearbook | years | years_taught | zipcode }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox school]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox school with conflicting parameters}} | type; fundingtype | city; town; city/town | other_names; other_name | former_names; former_name | motto; mottoes | established; founded; opened | founder; founders | specialist; specialists | enrollment; enrolment | enrollment_as_of; enrolment_as_of | other_grade_enrollment; other_grade_enrolment | other_grade_enrollment_1; other_grade_enrolment_1 | other_grade_enrollment_2; other_grade_enrolment_2 | colors; colours | rival; rivals | accreditation; accreditations | affiliation; affiliations }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> qqxmhl3toj78utkxubqszt4c7g9a903 1427709 1427708 2026-09-08T13:39:23Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_school]] 1427708 wikitext text/x-wiki {{Infobox school/short description|type={{if empty|{{{type|}}}|{{{schooltype|}}}|School}}|country={{if empty|{{{country|}}}|{{{country1|}}}}}|city={{if empty|{{{city|}}}|{{{town|}}}|{{{city/town|}}}}}|county={{{county|}}}|state={{{state|}}}|province={{{province|}}}}}{{Infobox | bodyclass = vcard ib-school | templatestyles = Infobox school/styles.css | bodystyle = {{#if: {{{box_width|}}} | width:{{{box_width}}}; }} {{{box_style|}}} | headerclass = notheme | autoheaders = y | aboveclass = fn org notheme | above = {{If empty|{{{name|}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | subheader = {{#if: {{{native_name|}}} | <div class="nickname">{{{native_name}}}</div> }} | subheader2 = {{#if: {{{latin_name|}}} | <div class="nickname">{{{latin_name}}}</div> }} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=logo|image={{{logo|}}}|size={{{logo_size|}}}|upright=1|alt={{{logo_alt|}}}}} | imageclass1 = logo | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=seal|image={{{seal_image|}}}|size={{{seal_size|}}}|upright=1|alt={{{seal_alt|}}}}} | imageclass2 = seal | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1.14}}|sizedefault=250px|maxsize=325px|alt={{{alt|}}}}} | caption{{#if:{{{image|}}}|3|{{#if:{{{seal_image|}}}|2|{{#if:{{{logo|}}}|1|5}}}}}} = {{#if:{{{image|}}}{{{seal_image|}}}{{{logo|}}}|{{{caption|}}} }} | header1 = {{#if:{{{address|}}}{{{coordinates|}}}|Location}} | data3 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#ifeq:{{{coordinates|}}}||yes|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||no|{{#if:{{#invoke:String|match|s= {{{module|}}} |pattern= mapframe |ignore_errors= true}}|no|yes}}}}}} | mapframe-marker = school | mapframe-type = edu | mapframe-wikidata = yes }} | rowclass5 = adr | data5 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{address|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{{address|}}}</div>}} |2 = {{#if:{{{location|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{{location|}}}</div>}} |3 = {{#if:{{{region|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{{region|}}}</div>}} |4 = {{comma separated entries | 1 = {{#if:{{{city|}}}{{{town|}}}{{{city/town|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{if empty|{{{city|}}}|{{{town|}}}|{{{city/town|}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{county|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{county}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{state|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{state}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{province|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{province}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{postal_code|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code" class="nowrap">{{{postal_code|}}}</div>}} }} {{#if:{{{zipcode|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code">{{{zipcode}}}</div>}} |5 = {{#if:{{{country|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name">{{#ifexist:Template:Country data {{{country}}}|{{Getalias|{{{country}}}|shortname}}|{{{country}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[Category:Pages using infobox school with a linked country]]|[[Category:Pages using infobox school with an unknown country]]}}}}}}</div>{{#if:{{{country1|}}}|,}}}} {{#if:{{{country1|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name1">{{#ifexist:Template:Country data {{{country1}}}|{{Getalias|{{{country1}}}|shortname}}|{{{country1}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country1}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[Category:Pages using infobox school with a linked country1]]|[[Category:Pages using infobox school with an unknown country1]]}}}}}}</div>}} | 6 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:edu}}{{{coordinates_footnotes|}}}}} }} | header7 = Information | label8 = Other name{{#if:{{{other_names|}}}|s}} | data8 = {{if empty|{{{other_names|}}}|{{{other_name|}}}}} | label9 = Former name{{#if:{{{former_names|}}}|s}} | data9 = {{if empty|{{{former_names|}}}|{{{former_name|}}}}} | label10 = {{#if:{{{schooltype|}}}|School type|{{#if:{{{fundingtype|}}}|Funding type|Type}} }} | data10 = {{#if:{{{schooltype|}}} |{{#if:{{{fundingtype|}}} |{{#ifexist:{{{fundingtype}}} school |[[{{{fundingtype}}} school|{{{fundingtype}}}]] |{{{fundingtype}}}, }} |{{{type|}}} }} {{{schooltype}}} |{{if empty|{{{fundingtype|}}}|{{{type|}}}}} }} | label11 = {{#if: {{{motto|}}} | Motto | Mottoes }} | data11 = {{#if: {{{motto|}}}{{{mottoes|}}} |{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}{{#if:{{{motto_translation|}}}|<br />({{{motto_translation}}})}} |{{{motto_translation|}}} }} | label12 = {{longitem|Religious affiliation{{pluralize from text|{{{religious_affiliation|}}}|plural=s}}}} | data12 = {{{religious_affiliation|}}} | label13 = Denomination | data13 = {{{denomination|}}} | label14 = {{longitem|Patron saint{{pluralize from text|{{{patron|}}}|plural=s}}}} | data14 = {{{patron|}}} | label15 = {{#if: {{{established|}}} | Established |<!-- -->{{#if: {{{founded|}}} | Founded |<!-- -->Opened }}}} | data15 = {{if empty | {{{established|}}} | {{{founded|}}} | {{{opened|}}} }} | label16 = {{#if: {{{founder|}}} | Founder | Founders }} | data16 = {{if empty|{{{founder|}}}|{{{founders|}}}}} | label17 = Status | data17 = {{{status|}}} | label18 = Closed | data18 = {{{closed|}}} | label19 = Locale | data19 = {{{locale|}}} | label20 = {{longitem|[[Sister school]]}} | data20 = {{{sister_school|}}} | label21 = {{longitem|School board}} | data21 = {{{school_board|}}} | label22 = {{longitem|School district}} | data22 = {{{district|}}} | label23 = {{longitem|[[National Center for Education Statistics|NCES]] District ID}} | data23 = {{{us_nces_district_id|}}} | label24 = {{longitem|Local authority}} | data24 = {{{local_authority|}}} | label25 = Authority | data25 = {{{authority|}}} | label26 = {{longitem|Educational authority}} | data26 = {{{educational_authority|}}} | label27 = {{if empty| {{{category_label|}}} | Category }} | data27 = {{{category|}}} | label28 = {{if empty| {{{oversight_label|}}} | Oversight }} | data28 = {{{oversight|}}} | label29 = Trust | data29 = {{{trust|}}} | label30 = Authorizer | data30 = {{{authorizer|}}} | label31 = Superintendent | data31 = {{{superintendent|}}} | label32 = {{longitem|Area trustee}} | data32 = {{{trustee|}}} | label33 = {{#if: {{{specialist|}}} | Specialist | Specialists }} | data33 = {{if empty|{{{specialist|}}}|{{{specialists|}}}}} | label34 = Session | data34 = {{{session|}}} | label35 = {{longitem|School number}} | data35 = {{{school_number|}}} | label36 = {{longitem|School code}} | data36 = {{{school_code|}}} | label37 = {{longitem|[[Department for Education]] URN}} | data37 = {{#if:{{{urn|}}} | {{EduBase|{{{urn}}}|{{{urn}}}}} {{DfE performance tables|{{{urn}}}|Tables}} }} | label38 = {{longitem|[[Ministry of Education (New Zealand)|Ministry of Education]] Institution&nbsp;no.}} | data38 = {{#if: {{{MOE|}}} | [https://www.educationcounts.govt.nz/find-school/school/profile?school={{{MOE}}} {{{MOE}}}] }} | label39 = [[Ofsted]] | data39 = {{#if: {{{ofsted|}}} |{{ofsted|{{{urn}}}|Reports}} }} | label40 = [[College Board#CEEB code|CEEB code]] | data40 = {{{ceeb|}}} | label41 = {{longitem|[[National Center for Education Statistics|NCES]] School ID}} | data41 = {{{us_nces_school_id|}}} | label42 = President | data42 = {{{president|}}} | label43 = {{longitem|{{if empty| {{{chair_label|}}} | Chair }}}} | data43 = {{{chair|}}} | label44 = {{longitem|{{if empty| {{{chairman_label|}}} | Chairman }}}} | data44 = {{{chairman|}}} | label45 = {{longitem|{{if empty| {{{chairperson_label|}}} | Chairperson }}}} | data45 = {{{chairperson|}}} | label46 = Dean | data46 = {{{dean|}}} | label47 = Administrator | data47 = {{{administrator|}}} | label48 = Rector | data48 = {{{rector|}}} | label49 = Director | data49 = {{{director|}}} | label50 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label|}}} | Principal }}}} | data50 = {{{principal|}}} | label51 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label1|}}} | Principal }}}} | data51 = {{{principal1|}}} | label52 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label2|}}} | Principal }}}} | data52 = {{{principal2|}}} | label53 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label3|}}} | Principal }}}} | data53 = {{{principal3|}}} | label54 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label4|}}} | Principal }}}} | data54 = {{{principal4|}}} | label55 = {{longitem|Campus Director}} | data55 = {{{campus_director|}}} | label56 = Headmistress | data56 = {{{headmistress|}}} | label57 = Headmaster | data57 = {{{headmaster|}}} | label58 = {{longitem|Head of school}} | data58 = {{{head_of_school|}}} | label59 = {{longitem|Head teacher}} | data59 = {{{head_teacher|}}} | label60 = {{longitem|Executive headteacher}} | data60 = {{{executive_headteacher|}}} | label61 = {{longitem|Acting headteacher}} | data61 = {{{acting_headteacher|}}} | label62 = {{longitem|{{if empty| {{{head_label|}}} | Head teacher }}}} | data62 = {{{head|}}} | label63 = {{longitem|{{{head_name2}}}}} | data63 = {{#if: {{{head_name2|}}} | {{{head2|}}} }} | label64 = {{longitem|{{if empty| {{{rel_head_name|}}} | Religious head }}}} | data64 = {{{rel_head|}}} | label65 = {{longitem|{{if empty| {{{r_head_label|}}} | Religious head }}}} | data65 = {{{r_head|}}} | label66 = {{longitem|Officer in charge}} | data66 = {{{officer_in_charge|}}} | label67 = Chaplain | data67 = {{{chaplain|}}} | label68 = Staff | data68 = {{{staff|}}} | label69 = Faculty | data69 = {{{faculty|}}} | label70 = {{longitem|Teaching staff}} | data70 = {{{teaching_staff|}}} | label71 = Employees | data71 = {{{employees|}}} | label72 = {{longitem|Key people}} | data72 = {{{key_people|}}} | label73 = {{if empty| {{{grades_label|}}} | Grades }} | data73 = {{{grades|}}} | label74 = {{longitem|Years offered}} | data74 = {{{years|}}} | label75 = {{longitem|Years taught}} | data75 = {{{years_taught|}}} | label76 = {{longitem|{{#if: {{{years_taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Nursery | Nursery years taught }}}} | data76 = {{{nursery_years_taught|}}} | label77 = {{longitem|{{#if: {{{years_taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Primary | Primary years taught }}}} | data77 = {{{primary_years_taught|}}} | label78 = {{longitem|{{#if: {{{years_taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;Secondary | Secondary years taught }}}} | data78 = {{{secondary_years_taught|}}} | label79 = {{if empty| {{{gender_label|}}} | Gender }} | data79 = {{{gender|}}} | label80 = {{#if: {{{age_range|}}} | Age range | Age }} | data80 = {{#if: {{{age_range|}}} | {{{age_range|}}} | {{#if: {{{lower_age|}}} | {{{lower_age}}}{{#if:{{{upper_age|}}}|&#32;to {{{upper_age}}}|+}} }} }} | label81 = {{#if: {{{enrollment|}}} | Enrollment |<!-- -->{{#if: {{{enrolment|}}} | Enrolment |<!-- -->Number of pupils}}}} | data81 = {{if empty|{{{enrollment|}}} |{{{enrolment|}}}}}<!-- -->{{#if: {{{enrollment|}}}{{{enrolment|}}} | {{#if: {{{enrollment_as_of|}}}{{{enrolment_as_of|}}} |&nbsp;({{if empty|{{{enrollment_as_of|}}} |{{{enrolment_as_of|}}}}})}}}} | label82 = Capacity | data82 = {{{capacity|}}} | label83 = {{longitem|Sixth form students}} | data83 = {{{sixth_form_students|}}} | label84 = &nbsp;•&nbsp;[[Pre-kindergarten]] | data84 = {{{grade_preK|}}} | label85 = &nbsp;•&nbsp;[[Kindergarten]] | data85 = {{{gradeK|}}} | label86 = &nbsp;•&nbsp;[[First grade|Grade 1]] | data86 = {{{grade1|}}} | label87 = &nbsp;•&nbsp;[[Second grade|Grade 2]] | data87 = {{{grade2|}}} | label88 = &nbsp;•&nbsp;[[Third grade|Grade 3]] | data88 = {{{grade3|}}} | label89 = &nbsp;•&nbsp;[[Fourth grade|Grade 4]] | data89 = {{{grade4|}}} | label90 = &nbsp;•&nbsp;[[Fifth grade|Grade 5]] | data90 = {{{grade5|}}} | label91 = &nbsp;•&nbsp;[[Sixth grade|Grade 6]] | data91 = {{{grade6|}}} | label92 = &nbsp;•&nbsp;[[Seventh grade|Grade 7]] | data92 = {{{grade7|}}} | label93 = &nbsp;•&nbsp;[[Eighth grade|Grade 8]] | data93 = {{{grade8|}}} | label94 = &nbsp;•&nbsp;[[Ninth grade|Grade 9]] | data94 = {{{grade9|}}} | label95 = &nbsp;•&nbsp;[[Tenth grade|Grade 10]] | data95 = {{{grade10|}}} | label96 = &nbsp;•&nbsp;[[Eleventh grade|Grade 11]] | data96 = {{{grade11|}}} | label97 = &nbsp;•&nbsp;[[Twelfth grade|Grade 12]] | data97 = {{{grade12|}}} | label98 = &nbsp;•&nbsp;Grade 13 | data98 = {{{grade13|}}} | label99 = &nbsp;•&nbsp;Other | data99 = {{{other|}}} | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label}}} | Other }} | data100 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment|}}}|{{{other_grade_enrolment|}}}}} | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_1|}}} | Other }} | data101 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_1|}}}|{{{other_grade_enrolment_1|}}}}} | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_2|}}} | Other }} | data102 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_2|}}}|{{{other_grade_enrolment_2|}}}}} | label103 = {{longitem|International students}} | data103 = {{{international_students|}}} | label104 = Classes | data104 = {{{classes|}}} | label105 = {{longitem|Average class size}} | data105 = {{{avg_class_size|}}} | label106 = {{longitem|Student to teacher ratio}} | data106 = {{{ratio|}}} | label107 = {{longitem|Education system}} | data107 = {{{system|}}} | label108 = {{longitem|Classes offered}} | data108 = {{{classes_offered|}}} | label109 = Language | data109 = {{{language|}}} | label111 = {{longitem|Schedule type}} | data111 = {{{schedule_type|}}} | label112 = Schedule | data112 = {{{schedule|}}} | label113 = {{longitem|Hours in school day}} | data113 = {{{hours_in_day|}}} | label114 = Classrooms | data114 = {{{classrooms|}}} | label115 = Campuses | data115 = {{{campuses|}}} | label116 = Campus | data116 = {{{campus|}}} | label117 = {{longitem|Campus size}} | data117 = {{{campus_size|}}} | label118 = Area | data118 = {{{area|}}} | label119 = {{longitem|Campus type}} | data119 = {{{campus_type|}}} | label120 = Houses | data120 = {{{houses|}}} | label121 = {{longitem|{{if empty| {{{student_union_label|}}} | Student Union/Association }}}} | data121 = {{{student_union|}}} | label122 = {{#if: {{{colors|}}}|Color|Colour}}{{pluralize from text|{{if empty|{{{colors|}}}|{{{colours|}}}}}|plural=s}} | data122 = {{if empty|{{{colors|}}}|{{{colours|}}}|}} | label124 = Slogan | data124 = {{{slogan|}}} | label125 = Song | data125 = {{{song|}}} | label126 = [[Fight song]] | data126 = {{{fight_song|}}} | label127 = Athletics | data127 = {{{athletics|}}} | label128 = {{longitem|Athletics conference}} | data128 = {{{athletic_conference|}}} | label129 = Sports | data129 = {{{sports|}}} | label130 = Mascot | data130 = {{#if: {{{mascot|}}} | {{{mascot}}} {{main other|<!-- -->{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ff][Ii][Ll][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[Category:Pages using infobox school with a mascot image]]|{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[Category:Pages using infobox school with a mascot image]]|}}}}<!-- -->}}<!-- -->}} | label131 = [[Athletic nickname|Nickname]] | data131 = {{{nickname|}}} | label132 = {{if empty| {{{teams_label|}}} | Teams }} | data132 = {{{teams|}}} | label133 = Team name | data133 = {{{team_name|}}} | label134 = {{#if: {{{rival|}}} | Rival | Rivals }} | data134 = {{if empty|{{{rival|}}} | {{{rivals|}}} }} | label135 = {{#if: {{{accreditation|}}} | Accreditation | Accreditations }} | data135 = {{if empty|{{{accreditation|}}} | {{{accreditations|}}} }} | label136 = {{longitem|[[U.S. News & World Report|USNWR]] ranking}} | data136 = {{{USNWR_ranking|}}} | label137 = {{longitem|National ranking}} | data137 = {{{national_ranking|}}} | label138 = {{if empty|{{{test_name|}}}|Test}}&nbsp;average | data138 = {{{test_average|}}} | label143 = {{longitem|Socio-economic decile}} | data143 = {{{decile|}}} | label144 = Publication | data144 = {{{publication|}}} | label145 = Newspaper | data145 = {{#if:{{{newspaper|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{newspaper}}}|2}}|'' |{{{newspaper}}} |''{{{newspaper}}} '' }} }} | label146 = Yearbook | data146 = {{#if:{{{yearbook|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{yearbook}}}|2}}|'' |{{{yearbook}}} |''{{{yearbook}}} '' }} }} | label147 = {{longitem|Key products}} | data147 = {{{products|}}} | label148 = Endowment | data148 = {{{endowment|}}} | label149 = Budget | data149 = {{{budget|}}} | label150 = {{longitem|School fees}} | data150 = {{{fees|}}} | label151 = {{longitem|Annual tuition}} | data151 = {{{annual_tuition|}}} | label152 = Tuition | data152 = {{{tuition|}}} | label153 = Revenue | data153 = {{{revenue|}}} | label154 = {{longitem|Communities served}} | data154 = {{{communities|}}} | label155 = {{longitem|Feeder schools}} | data155 = {{{feeder_schools|}}} | label156 = {{longitem|Feeder to}} | data156 = {{{feeder_to|}}} | label157 = Graduates{{#if: {{{graduates_year|}}} |&nbsp;{{nobold|({{{graduates_year|}}})}} }} | data157 = {{{graduates|}}} | label158 = {{#if: {{{affiliation|}}} | Affiliation | Affiliations }} | data158 = {{if empty|{{{affiliation|}}} | {{{affiliations|}}} }} | label159 = Alumni | data159 = {{{alumni|}}} | label160 = {{longitem|Alumni name}} | data160 = {{{alumni_name|}}} | label161 = {{longitem|[[List of Nobel laureates|Nobel laureate]]s}} | data161 = {{{nobel_laureates|}}} | label162 = Information | data162 = {{{information|}}} | label163 = {{if empty| {{{free_label|}}} | Other }} | data163 = {{#if: {{{free_label|}}} | {{{free_text|}}} }} | label164 = {{{free_label1|}}} | data164 = {{#if: {{{free_label1|}}} | {{{free_text1|}}} }} | label165 = {{{free_label2|}}} | data165 = {{#if: {{{free_label2|}}} | {{{free_text2|}}} }} | label166 = {{{free_label3|}}} | data166 = {{#if: {{{free_label3|}}} | {{{free_text3|}}} }} | label167 = {{{free_label4|}}} | data167 = {{#if: {{{free_label4|}}} | {{{free_text4|}}} }} | label168 = {{{free_label5|}}} | data168 = {{#if: {{{free_label5|}}} | {{{free_text5|}}} }} | label169 = Website | data169 = {{{website|}}} | header170 = _BLANK_ | rowstyle171 = | data171 = {{{footnotes|}}} | data172 = {{#if:{{{picture|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture}}}}}{{#if: {{{picture_caption|}}} | <br />{{{picture_caption|}}} }} }} | data173 = {{#if:{{{picture2|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture2}}}}}{{#if: {{{picture_caption2|}}} | <br /> {{{picture_caption2|}}} }} }} | data174 = {{{module|}}} | belowstyle = | below = {{#if: {{{lastupdate|}}} | Last updated: {{{lastupdate}}} }} }}{{main other|<!-- -->{{#if:{{{module|}}}|[[Category:Pages using infobox school with the module parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{coordinates|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||[[Category:Pages using infobox school with coordinates not using the Coord template]]}}}}<!-- -->}}<!-- --><!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox school with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox school]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| accreditation | accreditations | acting_headteacher | address | administrator | affiliation | affiliations | age_range | alt | alumni | alumni_name | annual_tuition | area | athletic_conference | athletics | authority | authorizer | avg_class_size | box_style | box_width | budget | campus | campus_director | campus_size | campus_type | campuses | capacity | caption | category | category_label | ceeb | chair | chair_label | chairman | chairman_label | chairperson | chairperson_label | chaplain | city | city/town | classes | classes_offered | classrooms | closed | colors | colours | communities | coordinates | coordinates_footnotes | country | country1 | county | dean | decile | denomination | director | district | educational_authority | employees | endowment | enrollment | enrollment_as_of | enrolment | enrolment_as_of | established | executive_headteacher | faculty | feeder_schools | feeder_to | fees | fight_song | footnotes | former_name | former_names | founded | founder | founders | free_label | free_label1 | free_label2 | free_label3 | free_label4 | free_label5 | free_text | free_text1 | free_text2 | free_text3 | free_text4 | free_text5 | fundingtype | gender | gender_label | grade_preK | grade1 | grade2 | grade3 | grade4 | grade5 | grade6 | grade7 | grade8 | grade9 | grade10 | grade11 | grade12 | grade13 | gradeK | grades | grades_label | graduates | graduates_year | head | head_label | head_name2 | head_of_school | head_teacher | head2 | headmaster | headmistress | hours_in_day | houses | image | image_size | image_upright | information | international_students | key_people | language | lastupdate | latin_name | local_authority | locale | location | logo | logo_alt | logo_size | lower_age | mascot | module | MOE | motto | motto_translation | mottoes | name | national_ranking | native_name | newspaper | nickname | nobel_laureates | nursery_years_taught | officer_in_charge | ofsted | opened | other | other_grade_enrollment | other_grade_enrollment_1 | other_grade_enrollment_2 | other_grade_enrolment | other_grade_enrolment_1 | other_grade_enrolment_2 | other_grade_label | other_grade_label_1 | other_grade_label_2 | other_name | other_names | oversight | oversight_label | patron | picture | picture_caption | picture_caption2 | picture2 | postal_code | president | primary_years_taught | principal | principal_label | principal_label1 | principal_label2 | principal_label3 | principal_label4 | principal1 | principal2 | principal3 | principal4 | products | province | publication | r_head | r_head_label | ratio | rector | region | rel_head | rel_head_name | religious_affiliation | revenue | rival | rivals | schedule | schedule_type | school_board | school_code | school_number | schooltype | seal_alt | seal_image | seal_size | secondary_years_taught | session | sister_school | sixth_form_students | slogan | song | specialist | specialists | sports | staff | state | status | student_union | student_union_label | superintendent | system | teaching_staff | team_name | teams | teams_label | test_average | test_name | town | trust | trustee | tuition | type | upper_age | urn | us_nces_district_id | us_nces_school_id | USNWR_ranking | website | yearbook | years | years_taught | zipcode }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox school]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox school with conflicting parameters}} | type; fundingtype | city; town; city/town | other_names; other_name | former_names; former_name | motto; mottoes | established; founded; opened | founder; founders | specialist; specialists | enrollment; enrolment | enrollment_as_of; enrolment_as_of | other_grade_enrollment; other_grade_enrolment | other_grade_enrollment_1; other_grade_enrolment_1 | other_grade_enrollment_2; other_grade_enrolment_2 | colors; colours | rival; rivals | accreditation; accreditations | affiliation; affiliations }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> qqxmhl3toj78utkxubqszt4c7g9a903 1427750 1427709 2026-09-08T13:42:40Z A826 72368 1427750 wikitext text/x-wiki {{Infobox school/short description|type={{if empty|{{{type|}}}|{{{schooltype|}}}|ಶಾಲೆ}}|country={{if empty|{{{country|}}}|{{{country1|}}}}}|city={{if empty|{{{city|}}}|{{{town|}}}|{{{city/town|}}}}}|county={{{county|}}}|state={{{state|}}}|province={{{province|}}}}}{{Infobox | bodyclass = vcard ib-school | templatestyles = Infobox school/styles.css | bodystyle = {{#if: {{{box_width|}}} | width:{{{box_width}}}; }} {{{box_style|}}} | headerclass = notheme | autoheaders = y | aboveclass = fn org notheme | above = {{If empty|{{{name|}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | subheader = {{#if: {{{native_name|}}} | <div class="nickname">{{{native_name}}}</div> }} | subheader2 = {{#if: {{{latin_name|}}} | <div class="nickname">{{{latin_name}}}</div> }} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=logo|image={{{logo|}}}|size={{{logo_size|}}}|upright=1|alt={{{logo_alt|}}}}} | imageclass1 = logo | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|class=seal|image={{{seal_image|}}}|size={{{seal_size|}}}|upright=1|alt={{{seal_alt|}}}}} | imageclass2 = seal | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1.14}}|sizedefault=250px|maxsize=325px|alt={{{alt|}}}}} | caption{{#if:{{{image|}}}|3|{{#if:{{{seal_image|}}}|2|{{#if:{{{logo|}}}|1|5}}}}}} = {{#if:{{{image|}}}{{{seal_image|}}}{{{logo|}}}|{{{caption|}}} }} | header1 = {{#if:{{{address|}}}{{{coordinates|}}}|ಸ್ಥಳ}} | data3 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#ifeq:{{{coordinates|}}}||yes|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||no|{{#if:{{#invoke:String|match|s= {{{module|}}} |pattern= mapframe |ignore_errors= true}}|no|yes}}}}}} | mapframe-marker = school | mapframe-type = edu | mapframe-wikidata = yes }} | rowclass5 = adr | data5 = {{br separated entries |1 = {{#if:{{{address|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{{address|}}}</div>}} |2 = {{#if:{{{location|}}}|<div style="display:inline;" class="street-address">{{{location|}}}</div>}} |3 = {{#if:{{{region|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{{region|}}}</div>}} |4 = {{comma separated entries | 1 = {{#if:{{{city|}}}{{{town|}}}{{{city/town|}}}|<div style="display:inline;" class="locality">{{if empty|{{{city|}}}|{{{town|}}}|{{{city/town|}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{county|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{county}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{state|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{state}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{province|}}}|<div style="display:inline;" class="region">{{{province}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{postal_code|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code" class="nowrap">{{{postal_code|}}}</div>}} }} {{#if:{{{zipcode|}}}|<div style="display:inline;" class="postal-code">{{{zipcode}}}</div>}} |5 = {{#if:{{{country|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name">{{#ifexist:Template:Country data {{{country}}}|{{Getalias|{{{country}}}|shortname}}|{{{country}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[ವರ್ಗ:Pages using infobox school with a linked country]]|[[ವರ್ಗ:Pages using infobox school with an unknown country]]}}}}}}</div>{{#if:{{{country1|}}}|,}}}} {{#if:{{{country1|}}}|<div style="display:inline;" class="country-name1">{{#ifexist:Template:Country data {{{country1}}}|{{Getalias|{{{country1}}}|shortname}}|{{{country1}}}{{main other|{{#ifeq:_MATCH_|{{#invoke:string|replace|{{{country1}}}|^%[%[[^%[%]]*%]%]$|_MATCH_|plain=false}}|[[ವರ್ಗ:Pages using infobox school with a linked country1]]|[[ವರ್ಗ:Pages using infobox school with an unknown country1]]}}}}}}</div>}} | 6 = {{#if: {{{coordinates|}}} | {{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:edu}}{{{coordinates_footnotes|}}}}} }} | header7 = ಮಾಹಿತಿ | label8 = ಇತರೆ ಹೆಸರು{{#if:{{{other_names|}}}|ಗಳು}} | data8 = {{if empty|{{{other_names|}}}|{{{other_name|}}}}} | label9 = ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು{{#if:{{{former_names|}}}|ಗಳು}} | data9 = {{if empty|{{{former_names|}}}|{{{former_name|}}}}} | label10 = {{#if:{{{schooltype|}}}|ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ|{{#if:{{{fundingtype|}}}|ಅನುದಾನದ ಪ್ರಕಾರ|ಪ್ರಕಾರ}} }} | data10 = {{#if:{{{schooltype|}}} |{{#if:{{{fundingtype|}}} |{{#ifexist:{{{fundingtype}}} school |[[{{{fundingtype}}} school|{{{fundingtype}}}]] |{{{fundingtype}}}, }} |{{{type|}}} }} {{{schooltype}}} |{{if empty|{{{fundingtype|}}}|{{{type|}}}}} }} | label11 = {{#if: {{{motto|}}} | ಧ್ಯೇಯ | ಧ್ಯೇಯಗಳು }} | data11 = {{#if: {{{motto|}}}{{{mottoes|}}} |{{if empty|{{{motto|}}}|{{{mottoes|}}}}}{{#if:{{{motto_translation|}}}|<br />({{{motto_translation}}})}} |{{{motto_translation|}}} }} | label12 = {{longitem|ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಲಗ್ನತೆ{{pluralize from text|{{{religious_affiliation|}}}|plural=ಗಳು}}}} | data12 = {{{religious_affiliation|}}} | label13 = ಪಂಗಡ | data13 = {{{denomination|}}} | label14 = {{longitem|ಪೋಷಕ ಸಂತ{{pluralize from text|{{{patron|}}}|plural=ರು}}}} | data14 = {{{patron|}}} | label15 = {{#if: {{{established|}}} | ಸ್ಥಾಪನೆ |<!-- -->{{#if: {{{founded|}}} | ಸ್ಥಾಪಿತ |<!-- -->ಪ್ರಾರಂಭ }}}} | data15 = {{if empty | {{{established|}}} | {{{founded|}}} | {{{opened|}}} }} | label16 = {{#if: {{{founder|}}} | ಸ್ಥಾಪಕ | ಸ್ಥಾಪಕರು }} | data16 = {{if empty|{{{founder|}}}|{{{founders|}}}}} | label17 = ಸ್ಥಾನಮಾನ | data17 = {{{status|}}} | label18 = ಮುಚ್ಚಿದ್ದು | data18 = {{{closed|}}} | label19 = ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶ | data19 = {{{locale|}}} | label20 = {{longitem|[[ಸಹೋದರಿ ಶಾಲೆ]]}} | data20 = {{{sister_school|}}} | label21 = {{longitem|ಶಾಲಾ ಮಂಡಳಿ}} | data21 = {{{school_board|}}} | label22 = {{longitem|ಶಾಲಾ ಜಿಲ್ಲೆ}} | data22 = {{{district|}}} | label23 = {{longitem|[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಂಕಿಅಂಶ ಕೇಂದ್ರ|ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಎಸ್.]] ಜಿಲ್ಲಾ ಐಡಿ}} | data23 = {{{us_nces_district_id|}}} | label24 = {{longitem|ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ}} | data24 = {{{local_authority|}}} | label25 = ಪ್ರಾಧಿಕಾರ | data25 = {{{authority|}}} | label26 = {{longitem|ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ}} | data26 = {{{educational_authority|}}} | label27 = {{if empty| {{{category_label|}}} | ವರ್ಗ }} | data27 = {{{category|}}} | label28 = {{if empty| {{{oversight_label|}}} | ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ }} | data28 = {{{oversight|}}} | label29 = ಟ್ರಸ್ಟ್ | data29 = {{{trust|}}} | label30 = ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವವರು | data30 = {{{authorizer|}}} | label31 = ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿ | data31 = {{{superintendent|}}} | label32 = {{longitem|ಪ್ರದೇಶ ಟ್ರಸ್ಟಿ}} | data32 = {{{trustee|}}} | label33 = {{#if: {{{specialist|}}} | ತಜ್ಞ | ತಜ್ಞರು }} | data33 = {{if empty|{{{specialist|}}}|{{{specialists|}}}}} | label34 = ಅಧಿವೇಶನ | data34 = {{{session|}}} | label35 = {{longitem|ಶಾಲಾ ಸಂಖ್ಯೆ}} | data35 = {{{school_number|}}} | label36 = {{longitem|ಶಾಲಾ ಕೋಡ್}} | data36 = {{{school_code|}}} | label37 = {{longitem|[[ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ]] ಯುಆರ್‌ಎನ್}} | data37 = {{#if:{{{urn|}}} | {{EduBase|{{{urn}}}|{{{urn}}}}} {{DfE performance tables|{{{urn}}}|Tables}} }} | label38 = {{longitem|[[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ (ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್)|ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ]] ಸಂಸ್ಥೆ ಸಂಖ್ಯೆ}} | data38 = {{#if: {{{MOE|}}} | [https://www.educationcounts.govt.nz/find-school/school/profile?school={{{MOE}}} {{{MOE}}}] }} | label39 = [[ಆಫ್‌ಸ್ಟೆಡ್]] | data39 = {{#if: {{{ofsted|}}} |{{ofsted|{{{urn}}}|ವರದಿಗಳು}} }} | label40 = [[ಕಾಲೇಜ್ ಬೋರ್ಡ್#ಸೀಇಇಬಿ ಕೋಡ್|ಸೀಇಇಬಿ ಕೋಡ್]] | data40 = {{{ceeb|}}} | label41 = {{longitem|[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಂಕಿಅಂಶ ಕೇಂದ್ರ|ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಎಸ್.]] ಶಾಲಾ ಐಡಿ}} | data41 = {{{us_nces_school_id|}}} | label42 = ಅಧ್ಯಕ್ಷರು | data42 = {{{president|}}} | label43 = {{longitem|{{if empty| {{{chair_label|}}} | ಅಧ್ಯಕ್ಷ }}}} | data43 = {{{chair|}}} | label44 = {{longitem|{{if empty| {{{chairman_label|}}} | ಅಧ್ಯಕ್ಷ }}}} | data44 = {{{chairman|}}} | label45 = {{longitem|{{if empty| {{{chairperson_label|}}} | ಅಧ್ಯಕ್ಷ }}}} | data45 = {{{chairperson|}}} | label46 = ಡೀನ್ | data46 = {{{dean|}}} | label47 = ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ | data47 = {{{administrator|}}} | label48 = ರೆಕ್ಟರ್ | data48 = {{{rector|}}} | label49 = ನಿರ್ದೇಶಕರು | data49 = {{{director|}}} | label50 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label|}}} | ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು }}}} | data50 = {{{principal|}}} | label51 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label1|}}} | ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು }}}} | data51 = {{{principal1|}}} | label52 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label2|}}} | ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು }}}} | data52 = {{{principal2|}}} | label53 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label3|}}} | ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು }}}} | data53 = {{{principal3|}}} | label54 = {{longitem|{{if empty| {{{principal_label4|}}} | ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು }}}} | data54 = {{{principal4|}}} | label55 = {{longitem|ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕರು}} | data55 = {{{campus_director|}}} | label56 = ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿ | data56 = {{{headmistress|}}} | label57 = ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರು | data57 = {{{headmaster|}}} | label58 = {{longitem|ಶಾಲಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು}} | data58 = {{{head_of_school|}}} | label59 = {{longitem|ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರು}} | data59 = {{{head_teacher|}}} | label60 = {{longitem|ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರು}} | data60 = {{{executive_headteacher|}}} | label61 = {{longitem|ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರು (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ)}} | data61 = {{{acting_headteacher|}}} | label62 = {{longitem|{{if empty| {{{head_label|}}} | ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರು }}}} | data62 = {{{head|}}} | label63 = {{longitem|{{{head_name2}}}}} | data63 = {{#if: {{{head_name2|}}} | {{{head2|}}} }} | label64 = {{longitem|{{if empty| {{{rel_head_name|}}} | ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು }}}} | data64 = {{{rel_head|}}} | label65 = {{longitem|{{if empty| {{{r_head_label|}}} | ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು }}}} | data65 = {{{r_head|}}} | label66 = {{longitem|ಉಸ್ತುವಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ}} | data66 = {{{officer_in_charge|}}} | label67 = ಪಾದ್ರಿ | data67 = {{{chaplain|}}} | label68 = ಸಿಬ್ಬಂದಿ | data68 = {{{staff|}}} | label69 = ಬೋಧಕ ವರ್ಗ | data69 = {{{faculty|}}} | label70 = {{longitem|ಬೋಧನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ}} | data70 = {{{teaching_staff|}}} | label71 = ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು | data71 = {{{employees|}}} | label72 = {{longitem|ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು}} | data72 = {{{key_people|}}} | label73 = {{if empty| {{{grades_label|}}} | ತರಗತಿಗಳು }} | data73 = {{{grades|}}} | label74 = {{longitem|ನೀಡಲಾಗುವ ವರ್ಷಗಳು}} | data74 = {{{years|}}} | label75 = {{longitem|ಬೋಧಿಸಲಾಗುವ ವರ್ಷಗಳು}} | data75 = {{{years_taught|}}} | label76 = {{longitem|{{#if: {{{years_taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;ಶಿಶುವಿಹಾರ | ಶಿಶುವಿಹಾರದ ಬೋಧನಾ ವರ್ಷಗಳು }}}} | data76 = {{{nursery_years_taught|}}} | label77 = {{longitem|{{#if: {{{years_taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;ಪ್ರಾಥಮಿಕ | ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಧನಾ ವರ್ಷಗಳು }}}} | data77 = {{{primary_years_taught|}}} | label78 = {{longitem|{{#if: {{{years_taught|}}} |&nbsp;•&nbsp;ಮಾಧ್ಯಮಿಕ | ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಬೋಧನಾ ವರ್ಷಗಳು }}}} | data78 = {{{secondary_years_taught|}}} | label79 = {{if empty| {{{gender_label|}}} | ಲಿಂಗ }} | data79 = {{{gender|}}} | label80 = {{#if: {{{age_range|}}} | ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ | ವಯಸ್ಸು }} | data80 = {{#if: {{{age_range|}}} | {{{age_range|}}} | {{#if: {{{lower_age|}}} | {{{lower_age}}}{{#if:{{{upper_age|}}}|&#32;ರಿಂದ {{{upper_age}}}|+}} }} }} | label81 = {{#if: {{{enrollment|}}} | ದಾಖಲಾತಿ |<!-- -->{{#if: {{{enrolment|}}} | ದಾಖಲಾತಿ |<!-- -->ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ}}}} | data81 = {{if empty|{{{enrollment|}}} |{{{enrolment|}}}}}<!-- -->{{#if: {{{enrollment|}}}{{{enrolment|}}} | {{#if: {{{enrollment_as_of|}}}{{{enrolment_as_of|}}} |&nbsp;({{if empty|{{{enrollment_as_of|}}} |{{{enrolment_as_of|}}}}})}}}} | label82 = ಸಾಮರ್ಥ್ಯ | data82 = {{{capacity|}}} | label83 = {{longitem|ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಫಾರ್ಮ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು}} | data83 = {{{sixth_form_students|}}} | label84 = &nbsp;•&nbsp;[[ಪೂರ್ವ-ಶಿಶುವಿಹಾರ]] | data84 = {{{grade_preK|}}} | label85 = &nbsp;•&nbsp;[[ಶಿಶುವಿಹಾರ]] | data85 = {{{gradeK|}}} | label86 = &nbsp;•&nbsp;[[ಒಂದನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 1]] | data86 = {{{grade1|}}} | label87 = &nbsp;•&nbsp;[[ಎರಡನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 2]] | data87 = {{{grade2|}}} | label88 = &nbsp;•&nbsp;[[ಮೂರನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 3]] | data88 = {{{grade3|}}} | label89 = &nbsp;•&nbsp;[[ನಾಲ್ಕನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 4]] | data89 = {{{grade4|}}} | label90 = &nbsp;•&nbsp;[[ಐದನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 5]] | data90 = {{{grade5|}}} | label91 = &nbsp;•&nbsp;[[ಆರನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 6]] | data91 = {{{grade6|}}} | label92 = &nbsp;•&nbsp;[[ಏಳನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 7]] | data92 = {{{grade7|}}} | label93 = &nbsp;•&nbsp;[[ಎಂಟನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 8]] | data93 = {{{grade8|}}} | label94 = &nbsp;•&nbsp;[[ಒಂಬತ್ತನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 9]] | data94 = {{{grade9|}}} | label95 = &nbsp;•&nbsp;[[ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 10]] | data95 = {{{grade10|}}} | label96 = &nbsp;•&nbsp;[[ಹನ್ನೊಂದನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 11]] | data96 = {{{grade11|}}} | label97 = &nbsp;•&nbsp;[[ಹನ್ನೆರಡನೇ ತರಗತಿ|ತರಗತಿ 12]] | data97 = {{{grade12|}}} | label98 = &nbsp;•&nbsp;ತರಗತಿ 13 | data98 = {{{grade13|}}} | label99 = &nbsp;•&nbsp;ಇತರೆ | data99 = {{{other|}}} | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label}}} | ಇತರೆ }} | data100 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment|}}}|{{{other_grade_enrolment|}}}}} | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_1|}}} | ಇತರೆ }} | data101 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_1|}}}|{{{other_grade_enrolment_1|}}}}} | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{if empty| {{{other_grade_label_2|}}} | ಇತರೆ }} | data102 = {{if empty|{{{other_grade_enrollment_2|}}}|{{{other_grade_enrolment_2|}}}}} | label103 = {{longitem|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು}} | data103 = {{{international_students|}}} | label104 = ತರಗತಿಗಳು | data104 = {{{classes|}}} | label105 = {{longitem|ಸರಾಸರಿ ತರಗತಿ ಗಾತ್ರ}} | data105 = {{{avg_class_size|}}} | label106 = {{longitem|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ-ಶಿಕ್ಷಕ ಅನುಪಾತ}} | data106 = {{{ratio|}}} | label107 = {{longitem|ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ}} | data107 = {{{system|}}} | label108 = {{longitem|ನೀಡಲಾಗುವ ತರಗತಿಗಳು}} | data108 = {{{classes_offered|}}} | label109 = ಭಾಷೆ | data109 = {{{language|}}} | label111 = {{longitem|ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಕಾರ}} | data111 = {{{schedule_type|}}} | label112 = ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ | data112 = {{{schedule|}}} | label113 = {{longitem|ಶಾಲಾ ದಿನದ ಅವಧಿ}} | data113 = {{{hours_in_day|}}} | label114 = ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳು | data114 = {{{classrooms|}}} | label115 = ಕ್ಯಾಂಪಸ್ಗಳು | data115 = {{{campuses|}}} | label116 = ಕ್ಯಾಂಪಸ್ | data116 = {{{campus|}}} | label117 = {{longitem|ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗಾತ್ರ}} | data117 = {{{campus_size|}}} | label118 = ಪ್ರದೇಶ | data118 = {{{area|}}} | label119 = {{longitem|ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಪ್ರಕಾರ}} | data119 = {{{campus_type|}}} | label120 = ಸಭಾಂಗಣಗಳು (ಹೌಸ್ಗಳು) | data120 = {{{houses|}}} | label121 = {{longitem|{{if empty| {{{student_union_label|}}} | ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘ/ಸಂಸ್ಥೆ }}}} | data121 = {{{student_union|}}} | label122 = {{#if: {{{colors|}}}|ಬಣ್ಣ|ಬಣ್ಣ}}{{pluralize from text|{{if empty|{{{colors|}}}|{{{colours|}}}}}|plural=ಗಳು}} | data122 = {{if empty|{{{colors|}}}|{{{colours|}}}|}} | label124 = ಘೋಷಣೆ | data124 = {{{slogan|}}} | label125 = ಗೀತೆ | data125 = {{{song|}}} | label126 = [[ಹೋರಾಟದ ಗೀತೆ]] | data126 = {{{fight_song|}}} | label127 = ಕ್ರೀಡೆಗಳು | data127 = {{{athletics|}}} | label128 = {{longitem|ಕ್ರೀಡಾ ಸಮ್ಮೇಳನ}} | data128 = {{{athletic_conference|}}} | label129 = ಕ್ರೀಡೆಗಳು | data129 = {{{sports|}}} | label130 = ಶುಭಚಿಹ್ನೆ (ಮ್ಯಾಸ್ಕಾಟ್) | data130 = {{#if: {{{mascot|}}} | {{{mascot}}} {{main other|<!-- -->{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ff][Ii][Ll][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[ವರ್ಗ:Pages using infobox school with a mascot image]]|{{#if:{{#invoke:string|match|nomatch=|pattern=[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee]%s*:|s={{{mascot}}}}}|[[ವರ್ಗ:Pages using infobox school with a mascot image]]|}}}}<!-- -->}}<!-- -->}} | label131 = [[ಕ್ರೀಡಾ ಉಪನಾಮ|ಉಪನಾಮ]] | data131 = {{{nickname|}}} | label132 = {{if empty| {{{teams_label|}}} | ತಂಡಗಳು }} | data132 = {{{teams|}}} | label133 = ತಂಡದ ಹೆಸರು | data133 = {{{team_name|}}} | label134 = {{#if: {{{rival|}}} | ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ | ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು }} | data134 = {{if empty|{{{rival|}}} | {{{rivals|}}} }} | label135 = {{#if: {{{accreditation|}}} | ಮಾನ್ಯತೆ | ಮಾನ್ಯತೆಗಳು }} | data135 = {{if empty|{{{accreditation|}}} | {{{accreditations|}}} }} | label136 = {{longitem|[[ಯು.ಎಸ್. ನ್ಯೂಸ್ & ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್|ಯುಎಸ್ಎನ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಆರ್]] ಶ್ರೇಯಾಂಕ}} | data136 = {{{USNWR_ranking|}}} | label137 = {{longitem|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕ}} | data137 = {{{national_ranking|}}} | label138 = {{if empty|{{{test_name|}}}|ಪರೀಕ್ಷೆ}}&nbsp;ಸರಾಸರಿ | data138 = {{{test_average|}}} | label143 = {{longitem|ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ದಶಮಾಂಶ}} | data143 = {{{decile|}}} | label144 = ಪ್ರಕಟಣೆ | data144 = {{{publication|}}} | label145 = ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ | data145 = {{#if:{{{newspaper|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{newspaper}}}|2}}|'' |{{{newspaper}}} |''{{{newspaper}}} '' }} }} | label146 = ವಾರ್ಷಿಕ ಪುಸ್ತಕ | data146 = {{#if:{{{yearbook|}}} |{{#ifeq:{{str left|{{{yearbook}}}|2}}|'' |{{{yearbook}}} |''{{{yearbook}}} '' }} }} | label147 = {{longitem|ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು}} | data147 = {{{products|}}} | label148 = ದತ್ತಿ ನಿಧಿ | data148 = {{{endowment|}}} | label149 = ಬಜೆಟ್ | data149 = {{{budget|}}} | label150 = {{longitem|ಶಾಲಾ ಶುಲ್ಕಗಳು}} | data150 = {{{fees|}}} | label151 = {{longitem|ವಾರ್ಷಿಕ ಶುಲ್ಕ}} | data151 = {{{annual_tuition|}}} | label152 = ಶುಲ್ಕ | data152 = {{{tuition|}}} | label153 = ಆದಾಯ | data153 = {{{revenue|}}} | label154 = {{longitem|ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳು}} | data154 = {{{communities|}}} | label155 = {{longitem|ಪೋಷಕ ಶಾಲೆಗಳು}} | data155 = {{{feeder_schools|}}} | label156 = {{longitem|ಮುಂದಿನ ಶಾಲೆ}} | data156 = {{{feeder_to|}}} | label157 = ಪದವೀಧರರು{{#if: {{{graduates_year|}}} |&nbsp;{{nobold|({{{graduates_year|}}})}} }} | data157 = {{{graduates|}}} | label158 = {{#if: {{{affiliation|}}} | ಸಂಲಗ್ನತೆ | ಸಂಲಗ್ನತೆಗಳು }} | data158 = {{if empty|{{{affiliation|}}} | {{{affiliations|}}} }} | label159 = ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು | data159 = {{{alumni|}}} | label160 = {{longitem|ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹೆಸರು}} | data160 = {{{alumni_name|}}} | label161 = {{longitem|[[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತರು}} | data161 = {{{nobel_laureates|}}} | label162 = ಮಾಹಿತಿ | data162 = {{{information|}}} | label163 = {{if empty| {{{free_label|}}} | ಇತರೆ }} | data163 = {{#if: {{{free_label|}}} | {{{free_text|}}} }} | label164 = {{{free_label1|}}} | data164 = {{#if: {{{free_label1|}}} | {{{free_text1|}}} }} | label165 = {{{free_label2|}}} | data165 = {{#if: {{{free_label2|}}} | {{{free_text2|}}} }} | label166 = {{{free_label3|}}} | data166 = {{#if: {{{free_label3|}}} | {{{free_text3|}}} }} | label167 = {{{free_label4|}}} | data167 = {{#if: {{{free_label4|}}} | {{{free_text4|}}} }} | label168 = {{{free_label5|}}} | data168 = {{#if: {{{free_label5|}}} | {{{free_text5|}}} }} | label169 = ವೆಬ್ಸೈಟ್ | data169 = {{{website|}}} | header170 = _BLANK_ | rowstyle171 = | data171 = {{{footnotes|}}} | data172 = {{#if:{{{picture|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture}}}}}{{#if: {{{picture_caption|}}} | <br />{{{picture_caption|}}} }} }} | data173 = {{#if:{{{picture2|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{picture2}}}}}{{#if: {{{picture_caption2|}}} | <br /> {{{picture_caption2|}}} }} }} | data174 = {{{module|}}} | belowstyle = | below = {{#if: {{{lastupdate|}}} | ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: {{{lastupdate}}} }} }}{{main other|<!-- -->{{#if:{{{module|}}}|[[ವರ್ಗ:Pages using infobox school with the module parameter]]}}<!-- -->{{#if:{{{coordinates|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:coordinates|coord2text|{{{coordinates|}}}|lat}}||[[ವರ್ಗ:Pages using infobox school with coordinates not using the Coord template]]}}}}<!-- -->}}<!-- --><!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[ವರ್ಗ:Pages using infobox school with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox school]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| accreditation | accreditations | acting_headteacher | address | administrator | affiliation | affiliations | age_range | alt | alumni | alumni_name | annual_tuition | area | athletic_conference | athletics | authority | authorizer | avg_class_size | box_style | box_width | budget | campus | campus_director | campus_size | campus_type | campuses | capacity | caption | category | category_label | ceeb | chair | chair_label | chairman | chairman_label | chairperson | chairperson_label | chaplain | city | city/town | classes | classes_offered | classrooms | closed | colors | colours | communities | coordinates | coordinates_footnotes | country | country1 | county | dean | decile | denomination | director | district | educational_authority | employees | endowment | enrollment | enrollment_as_of | enrolment | enrolment_as_of | established | executive_headteacher | faculty | feeder_schools | feeder_to | fees | fight_song | footnotes | former_name | former_names | founded | founder | founders | free_label | free_label1 | free_label2 | free_label3 | free_label4 | free_label5 | free_text | free_text1 | free_text2 | free_text3 | free_text4 | free_text5 | fundingtype | gender | gender_label | grade_preK | grade1 | grade2 | grade3 | grade4 | grade5 | grade6 | grade7 | grade8 | grade9 | grade10 | grade11 | grade12 | grade13 | gradeK | grades | grades_label | graduates | graduates_year | head | head_label | head_name2 | head_of_school | head_teacher | head2 | headmaster | headmistress | hours_in_day | houses | image | image_size | image_upright | information | international_students | key_people | language | lastupdate | latin_name | local_authority | locale | location | logo | logo_alt | logo_size | lower_age | mascot | module | MOE | motto | motto_translation | mottoes | name | national_ranking | native_name | newspaper | nickname | nobel_laureates | nursery_years_taught | officer_in_charge | ofsted | opened | other | other_grade_enrollment | other_grade_enrollment_1 | other_grade_enrollment_2 | other_grade_enrolment | other_grade_enrolment_1 | other_grade_enrolment_2 | other_grade_label | other_grade_label_1 | other_grade_label_2 | other_name | other_names | oversight | oversight_label | patron | picture | picture_caption | picture_caption2 | picture2 | postal_code | president | primary_years_taught | principal | principal_label | principal_label1 | principal_label2 | principal_label3 | principal_label4 | principal1 | principal2 | principal3 | principal4 | products | province | publication | r_head | r_head_label | ratio | rector | region | rel_head | rel_head_name | religious_affiliation | revenue | rival | rivals | schedule | schedule_type | school_board | school_code | school_number | schooltype | seal_alt | seal_image | seal_size | secondary_years_taught | session | sister_school | sixth_form_students | slogan | song | specialist | specialists | sports | staff | state | status | student_union | student_union_label | superintendent | system | teaching_staff | team_name | teams | teams_label | test_average | test_name | town | trust | trustee | tuition | type | upper_age | urn | us_nces_district_id | us_nces_school_id | USNWR_ranking | website | yearbook | years | years_taught | zipcode }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Infobox school]] | cat = {{main other|ವರ್ಗ:Pages using infobox school with conflicting parameters}} | type; fundingtype | city; town; city/town | other_names; other_name | former_names; former_name | motto; mottoes | established; founded; opened | founder; founders | specialist; specialists | enrollment; enrolment | enrollment_as_of; enrolment_as_of | other_grade_enrollment; other_grade_enrolment | other_grade_enrollment_1; other_grade_enrolment_1 | other_grade_enrollment_2; other_grade_enrolment_2 | colors; colours | rival; rivals | accreditation; accreditations | affiliation; affiliations }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> kw8syar8zyzbz4etd08t7mf6ci4ak6u 0 64545 1427791 1356976 2026-09-09T09:54:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427791 wikitext text/x-wiki ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೆಂಬುದು ಬಹಳ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯೆಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ನೈಜ್ಯ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಳವೆಂದು ಅರ್ಥ. ಅದರಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೊತ್ತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/+/http://www.dfid.gov.uk/pubs/files/finsecworkingpaper.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-04-16 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215330/http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/+/http://www.dfid.gov.uk/pubs/files/finsecworkingpaper.pdf |url-status=dead }}</ref> ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಹಾರದ ಜಗತ್ತು [[ಬಂಡವಾಳ]] ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕಾಗುವಂತಹ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು, ಉತ್ಪಾದನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಈ ಬಂಡವಾಳವು [[ಉಳಿತಾಯ]], ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು [[ಹೂಡಿಕೆ]]ಗಳಿಂದ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.[[ಚಿತ್ರ:Fmpm.jpg|thumbnail|ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರ]] ಉಳಿತಾಯ, [[ಹಣಕಾಸು]] ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಸಂಘಟಿತ ಕ್ರಮವೇ ಹಣಕಾಸಿನ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ. ಹಣಕಾಸನ್ನು [[ವ್ಯವಹಾರ]]ದಲ್ಲಿ 'ಜೀವರಕ್ಷಕ ರಕ್ತ'ವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತರೆ. ಹಣಕಾಸು ಒಂದು ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>Mishkin, Frederic S. (2007). The Economics of Money, Banking, and Financial Markets (Alternate Edition). Boston: Addison Wesley. p. 8. ISBN 0-321-42177-9.</ref> ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ "ಕೆಲವೊಂದು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ, ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡು ನಿರ್ವಾಹಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದೆ". ==ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು== ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>Gurusamy, S. (2008). Financial Services and Systems 2nd edition, p. 3. Tata McGraw-Hill Education. ISBN 0-07-015335-3</ref> ಅವೆರಡೂ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೇರವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ, ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ದಕ್ಷವಾಗಿದ್ದರೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಅತಿ ಗರಿಷ್ಠ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷ ರೀತಿಯ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗೈಯ್ಯುವ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಈ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೇನೆಂದರೆ ಉಳಿತಾಯಗಾರರು, ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು. ಈ ಮೂರು (ಉಳಿತಾಯ, ಹಣಕಾಸು, ಹೂಡಿಕೆ) ಎಷ್ಟೊಂದು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಗತಿಯೇ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಗತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಒಂದು ದಕ್ಷ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. #[[ಬಂಡವಾಳ]] ರಚನೆ #ಉಳಿತಾಯದ ಸಂಗ್ರಹಣೆ #ಹಣಕಾಸಿನ ಪೂರೈಕೆ #ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಚಾಲನೆ #ತ್ವರಿತ ವರ್ಗಾವಣೆ #ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಹಂಚಿಕೆ #ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ #[[ಆಧುನೀಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಸಾಧನ '''ಬಂಡವಾಳ ರಚನೆ''': ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಚಕ್ರಗಳು ಚಲಿಸುವುದೇ ಬಂಡವಾಳದಿಂದ. ಬಂಡವಾಳವಿಲ್ಲದೆ ಏನನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬಂಡವಾಳದ ರಚನೆ ಎಂದರೆ ಹೂಡಿಕೆಯ ಹತ್ತಾರು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಕಾಗುವ ನಿಧಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಎಂದರ್ಥ.<ref>Editor. "Investment Definition". Investopedia. Retrieved 31 March 2013.</ref> '''ಉಳಿತಾಯದ ಸಂಗ್ರಹಣೆ''': ಬಂಡವಾಳದ ರಚನೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಉಳಿತಾಯದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಉಳಿತಾಯವೆಂದರೆ ಜನರ ಖರ್ಚಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಆದಾಯದ ಒಂದು ಭಾಗ. ಇದರಲ್ಲಿ ಖರ್ಚನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯ.<ref>"Random House Unabridged Dictionary." Random House, 2006</ref> '''ಹಣಕಾಸಿನ ಪೂರೈಕೆ''': ಉಳಿತಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅರ್ಥ ಬರುವುದೆಂದರೆ ಅದು ಬೇಕಾದವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಮಾತ್ರ. ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಂಡವಾಳದ ಪೂರೈಕೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. '''ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಪ್ರವರ್ತನೆ''': ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಅರ್ಥ ಬರಬೇಕೆಂದರೆ ಅದು ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹೂಡಿಕೆಯೆಂದರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದು. '''ತ್ವರಿತ ವರ್ಗಾವಣೆ''': ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಉಳಿತಾಯ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗಾವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂದೆನ್ನಬಹುದು. ಈ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಲವಾರು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. '''ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಹಂಚಿಕೆ''': ಬಂಡವಾಳ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದು ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಏಕರೂಪದ್ದಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದೆಡೆ ಉಳಿತಾಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅದರ ಕೊರತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಔದ್ಯಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳದ ಕೊರತೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ. '''ಆರ್ಥಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿ''': ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದು. ಸರ್ಕಾರವು ದಕ್ಷ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ವವೇನೆಂದರೆ "ನಾವು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಮತ್ತು ದಕ್ಷವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಅದು ತನ್ನಿಂದ ತಾನೇ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ಸುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ". ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮರ್ಪಕ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ದೇಶವು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಲ್ಲ. '''ಆಧುನಿಕತೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ''': ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಶ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಿಂದುಳಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಕಡೆಗೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೆಡೆಗೆ ಮತ್ತು [[ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ಗಳು ಅಪ್ರತಿಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದೇಶಗಳಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Flow_of_Funds.svg|thumbnail|left|ಹಣಕಾಸಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಚಿತ್ರ]] ==ಭಾರತೀಯ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ== ವಿನ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿವಿಧ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ರಚಿಸಿದ ರೀತಿ. ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಾವ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಯಗೈಯ್ಯುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದರಿಂದ ರಚಿತಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ, ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಂದ, ನಿಯಂತ್ರಣಗಾರರಿಂದ ರಚಿತಗೊಂಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳು= ಸೇವೆಗಳು, ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ===ಅಸಂಘಟಿತ ಅಥವಾ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ=== ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಇವು ಅಸಂಘಟಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆನ್ನುವುದು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಮಾನ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದ ಹಲವಾರು ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಅವು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಾನಿಕ ಬ್ಯಾಂಕರುಗಳು, ಜಮೀನುದಾರರು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಸಾಲ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅರೆ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನೀಡಿದ ಒಟ್ಟು ಸಾಲ, ಅವರ ಸಂಖ್ಯ, ವಹಿವಾಟಿನ ವಿವರಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಮತ್ತು ದಾಖಲು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಸಾಲ ನೀಡಲಿಕ್ಕೆ ಹತ್ತಾರು ದಿನಗಳ ಸಮಯ ಅಥವಾ ಹತ್ತೆಂಟು ಕಾಗದಪತ್ರ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ [[ಸಾಲ]] ನೀಡಿಕೆಯ ಪದ್ಧತಿ ಬಹಳ ಸರಳ ಮತ್ತು ಸುಲಭ. ವ್ಯವಹರಿಸಲು ಸಮಯದ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಬೇಕಾದವರಿಗೆ ಸಾಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಡ್ಡಿ ಮಾತ್ರ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟು ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಿದರೂ ಅದೆಲ್ಲ [[ಬಡ್ಡಿ]]ಗಾಗಿ ಜಮಾ ಆಗಿ, ಅಸಲು ತೀರದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಸಾಲ ವಸೂಲು ಮಾಡುವ ರೀತಿಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಮಾನವೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಈ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯವು ಇನ್ನೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿದೆ. [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗೇತರ ಹಣಕಾಸಿನ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಆದರೂ ಆಪೇಕ್ಷಿತ ಫಲಿತಾಂಶ ಬರದೇ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ವಹಿವಾಟು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ===ಸಂಘಟಿತ ಅಥವಾ ಔಪಚಾರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ=== ಯಾವ ಸಂಸ್ಥೆ/ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಿಯಮ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಾ ವಿಧಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವುದೋ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಘಟಿತ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳು ನಿಯಂತ್ರಕರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಪಾತ್ರ, ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಆಡಳಿತ ರೀತಿಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ ಕಾರ್ಯಗೈಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಔಪಚಾರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಉಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅವು- #ನಿಯಂತ್ರಕ #ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು #ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು #ಹಣಕಾಸಿನ ಸಾಧನಗಳು #ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳು ====ನಿಯಂತ್ರಕರು==== ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಶಾಸನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇ ನಿಯಂತ್ರಕರು. ಅವರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ, ಸೂಚನೆ ನೀಡುವ, ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಅವು- #ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್<ref>"Reserve Bank of India Act, 1934". p. 115. Retrieved August 6, 2012.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Seal of the Reserve Bank of India.svg|thumbnail|left|ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಲಾಂಛನ]] [[ಚಿತ್ರ:Reserve bank of India Headquarters.jpg|thumbnail|right|ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] #[[ಸೆಬಿ]]- ಭಾರತೀಯ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳ ವಿನಿಮಯ ಮಂಡಳಿ<ref name="SEBI 2010">"About SEBI". SEBI. Archived from the original on 3 Oct 2010. Retrieved 26 September 2012.</ref> #ಭಾರತೀಯ ವಿಮೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ<ref>GOI. "IRDA ACT 1999". GOI. Retrieved 19 June 2012.</ref> #[[ಭಾರತೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ]] ====ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು==== ದೇಶದಲ್ಲಿಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತರೆ. ಈ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ೪ ವಿಧದಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಅವು- *ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು: ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್ [[ಕಾನೂನು]] [[೧೯೪೯]] ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿದ, ಅದರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಉಳಿತಾಯದ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ತೊಡಗಿವೆ. ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಎರಡನೆಯ ಷೆಡ್ಯುಲ್ ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ನೋಂದಾಯಿತವಾದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲ ಷೆಡ್ಯುಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟು ಪಾವತಿಸಿದ ಷೇರು ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ನಿಧಿ ರೂ.೫ ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ, ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಎರಡನೇಯ ಷೆಡ್ಯಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮ ಚಾಲ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುದ್ದತ್ ಠೇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಶೇ.೫ ರಷ್ಟು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ನಗದು ಇಡಬೇಕು. ಷೆಡ್ಯುಲ್ಡ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೇ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. #ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು #ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ [[ಬ್ಯಾಂಕ್‍]]ಗಳು #ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು #ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ====ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು==== ಹಣಕಾಸಿನ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲ, ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಮೀಪ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಹಣದ ಲೇವಾ-ದೇವಿ ಅಥವಾ ಸಾಲ ಕೊಡುವ ಮತ್ತು ತರುವ ಅಲ್ಪಕಾಲಾವಧಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.<ref>Frank J. Fabozzi, Steve V. Mann, Moorad Choudhry, The Global Money Markets, Wiley Finance, Wiley & Sons (2002), ISBN 0-471-22093-0</ref> ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಕೇವಲ ಹಣದ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲ, ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನು ತರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತೇವೆ. ಒಂದು ಸಂಘಟಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಎರಡು ಅಸಂಘಟಿತ ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಅಸಂಘಟಿತ ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶೀ ಬ್ಯಾಂಕರರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಘಟಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, [[ಭಾರತದ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮತ್ತು ಅದರ ಸಹವರ್ತಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ೨೦ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಸ್ವದೇಶಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸಹ ಇದೇ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತ ವಲಯದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಕರೆಯ ಹಣದ ಬಿಲ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗು ಟ್ರೆಜರಿ ಬಿಲ್ಲು. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಡಿ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ೩೬೪ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, [[ಠೇವಣಿ]] ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪತ್ರಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಸಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೆಂದರೆ ಕರೆಯ ಹಣ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. *ಕರೆಯ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ: ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಕರೆಯ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಕಾಲಾವಧಿ ಹಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ ಕಾಲಾವಧಿ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಈ ಎರಡು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಕೊಡು-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಕರೆಯ ಹಣಕಾಸಿನ ದರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಕರೆ ಹಣಕಾಸಿನ ದರವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಂಶಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಅಲ್ಪ ಕಾಲಾವಧಿ ಹಣದ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಅಂಶಗಳು. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಶೇಕಡ ೮೦ ರಷ್ಟು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಐ.ಡಿ.ಬಿ.ಐ, ಎಲ್.ಐ.ಸಿ, ಜಿ.ಐ.ಸಿ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕೊಡು-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಕರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಶೇಕಡ ೮೦ ರಷ್ಟು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಉಳಿದ ಶೇಕಡ ೨೦ ರಷ್ಟು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಭಾರತದ ಖಾಸಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಕರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. *ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ವಟಾಯಿಸಿ ಹಣ ನೀಡುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಕಾಲಾವಧಿ ಬಿಲ್ಲುಗಳಾದ ೯೦ ದಿನದ, ೩೬೪ ದಿನದ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಠೇವಣಿಗಳ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‍ಗಳು ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪತ್ರಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಬಿಲ್ಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರೆಜರಿ ಬಿಲ್ಲುಗಳೆಂದು (೯೦ ದಿನ) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದ ದೇಶಗಳಾದ ಲಂಡನ್ ಬಿಲ್ಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬಿಲ್ಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಂತೆ ಬಿಲ್ಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ೯೦ ದಿನಗಳ ಟ್ರೆಜರಿ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ೧೮೨ ದಿನಗಳ ಹಾಗೂ ೩೬೪ ದಿನಗಳ ಟ್ರೆಜರಿ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ನಂತರ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ೧೪ ದಿನಗಳ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಟ್ರೆಜರಿ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಕರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಧುರೀಣತ್ವವನ್ನು ಭಾರತದ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಾತ್ಮಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಥವಾ ಪತ್ತಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಇದೇ ಬ್ಯಾಂಕು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಘಟಿತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಲಯ ಹಲವಾರು ಸಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಕಾಲಾವಧಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಿಲ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಲ್ಪ ಕಾಲಾವಧಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೆಂದು ಇರುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಏಕರೀತಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿರದೆ, ಹಲವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಲೇವಾದೇವಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಕಾಲಾವಧಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎರಡು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದನೆಯದು ಒಂದೇ ದಿನ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಅಲ್ಪ ಸೂಚನೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಬಡ್ಡಿದರವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪ ಕಾಲಾವಧಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಅಂಶಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಶೇಕಡ ೮೦ ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪೂರೈಸಿದರೆ ಉಳಿದ ಶೇಕಡ ೨೦ ರಷ್ಟು ಹಣಕಾಸನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. *ಬಿಲ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಹುಂಡಿಗಳನ್ನು ವಟಾಯಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೯೦ ದಿನಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಣಕಾಸಿನ ಲೇವಾದೇವಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪುನಃ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಿಲ್ಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಖಜಾನೆ ಬಿಲ್ಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೆಂದು ವಿಭಾಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ೯೧ ದಿನದ ಖಜಾನೆ ಬಿಲ್ಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅನುಕೂಲತೆಯನ್ನು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು ೧೮೨ ದಿನಗಳ ಖಜಾನೆ ಬಿಲ್ಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ೧೯೯೯-೨೦೦೦ ದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ೩೬೪ ದಿನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ೧೪ ದಿನಗಳ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಖಜಾನೆ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೆಂದರೆ ರೆಪೋಸ್ ಮತ್ತು ರಿವರ್ಸ್ ರೆಪೋಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಮೊದಲನೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ರೆಪೋಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೆಂದರೆ ರಿರ್ಪಚೇಜ್ (ಮರು ಖರೀದಿಸುವ) ಆಕ್ಷನ್ಸ್ (ಹರಾಜು) ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಹರಾಜು ಮೂಲಕ ಮರು ಖರೀದಿಸುವ ಬಿಲ್ಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೆನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಇವುಗಳು ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ದಿನಾಂಕದ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಯಾವಾಗ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮರು ಖರೀದಿಸುತ್ತದೆ, ಆಗ ಭಾರತದ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ನಗದು ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಕ್ರಿಯೆ ಅಲ್ಪಕಾಲಾವಧಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಏರಿಳಿತದ ನಿವಾರಣೋಪಾಯ ಅಂಶವಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತರುವಾಯ ರಿವರ್ಸ್ ರೆಪೋಸ್‍ಯೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸನ್ನು ನಿರ್ಧಾರಿತ ಬಡ್ಡಿ ದರಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು, ಯಾವಾಗ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನಗದು [[ಹಣ]] ಇರುತ್ತದೆ ಆಗ ಅಲ್ಪ ಕಾಲಾವಧಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಡ್ಡಿದರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಸರ್ಕಾರದ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟೀಸನ್ನು ಮಾರಿ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮರು ಖರೀದಿಗೆ ಶೇಕಡ ೭ ರಷ್ಟು ಬಡ್ಡಿ ನೀಡಿದರೆ, ರಿವರ್ಸ್-ರೆಪೋಸ್‍ನಡಿ ನಿಗದಿತ ಬಡ್ಡಿದರ ಎಂದು ಶೇಕಡ ೯ ಬಡ್ಡಿ ದರ ಇರುತ್ತದೆ. ====ಹಣಕಾಸಿನ ಸಾಧನಗಳು==== ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಕ್ರೋಡಿಕರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಭೌತಿಕ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಾಧನ ಪತ್ರಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ- #[[ಈಕ್ವಿಟಿ ಶೇರು]]ಗಳು #ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಶೇರುಗಳು #ಸಾಲಪತ್ರಗಳು #ಸಾವಧಿ ಠೇವಣೆಗಳು ====ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳು==== ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಹಾರದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳು ಬಹಳ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ವರೂಪದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಯ ಪೂರೈಕೆದಾರರು ನೀಡುವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ವಿಮೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ [[ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]] ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗೇತರ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೂಡಿವೆ. ಈ ಕೆಳಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದೆ. *ವರ್ತಕ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು 'ಸೆಬಿ'ಯ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ತಕ ಬ್ಯಾಂಕು ಎಂಬುದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಷೇರು]] ಬಂಡವಾಳ ಪತ್ರ ನೀಡಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳಿಗೆ ವಂತಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಂದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್, ಸಲಹಗಾರ, ಉಪದೇಶಗಾರ ಅಥವಾ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆಗಾರರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವರು ವರ್ತಕ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಾಗಿವೆ. *ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಂಗ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ (ಬ್ಯಾಂಕು) ಮತ್ತು ಆದರ ಕಕ್ಷಿದಾರರ ನಡುವಿನ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಂಗ್ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕೊಂದು ತನ್ನ ಗ್ರಾಹಕರ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿಯ ಸಾಲಗಾರನ ಭಧ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಮುಂಗಡ ಹಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಡಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ನೀಡುವ ಸೇವೆಗಳೆಂದರೆ- #ಹಣಕಾಸು ನೀಡುವವರು #ಸಾಲಗಾರ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಇಡುವುದು #ಸಾಲಗಾರ ಬಾಕಿಯನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುವುದು #ಉದ್ದರಿಯ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಂಗ್ ಎನ್ನುವುದೊಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಸೇವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರಿಂದ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆದಾರರು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿರುವ ಖಾತೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಉದ್ದರಿ ವ್ಯವಹಾರ ಉತ್ತೇಜನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅದರ ಲಾಭ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. *ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆದಾರರು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭದ್ರತಾ ಪತ್ರ ಹೊಂದಿದ ನಿರ್ವಹಣೆಯೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅತೀ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡು, ಅಪಾಯ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ ಷೇರುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು, ಷೇರುಗಳ ಮಾರಾಟ ಖರೀದಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಲಾಭದಾಯಕ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಮತ್ತು ನಷ್ಟವಾಗುವ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವೇ ಮಾರಿ ನಷ್ಟ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ವೈಚಾರಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. *ಗೇಣಿ ನೀಡುವ ಹಣಕಾಸು ಇದು ಕಂತು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಯ ಮಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಬಾಡಿಗೆದಾರ ಇವರಿಬ್ಬರ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಕರಾರು ಇರುತ್ತದೆ.<ref>Stickney and Weil 2007 p. 791 (Glossary of Financial Accounting: An Intro. to Concepts, Methods, and Use 12e).</ref> ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಮಾಲೀಕನು ತನ್ನ ಒಡೆತನದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಬಾಡಿಗೆ ಕಾರಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆ, ಅವಧಿ, ಪಾವತಿಸುವ ರೀತಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಡುವ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಲೀಸ್-ರೆಂಟಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಭೋಗ್ಯ ಪತ್ರ (ಲೀಸ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ನೀಡಿದ ಆಸ್ತಿಯು ವಾಸ್ತವ (Tangible) ಅಥವಾ ಅವಾಸ್ಥವ (Intangible) ಆಗಿರಬಹುದು.<ref>34 Am. Jur. 2d Federal Taxation ¶ 16762 Section 467 rental agreements defined: “A rental agreement includes any written or oral agreement that provides for the use of tangible property and is treated as a lease for federal income tax purposes."</ref> *ಒಟ್ಟು ಭರವಸೆದಾರಿಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಷೇರುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳುವ ಭರವಸೆಯ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಷೇರುಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ನೀಡುವಾಗ ಸೆಬಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟಸ್ ವಿವರಣಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ೧೨೦ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ವಂತಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವ ಕಂಪನಿಯ ಉದ್ದಿಮೆದಾರರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಟ ವಂತಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟದಾಯಕ ಕಾರ್ಯ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕನಿಷ್ಟ ವಂತಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ [[ಕಂಪನಿ]]ಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗದು. ಈ ಕನಿಷ್ಟ ವಂತಿಗೆಯ ಷರತ್ತನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಕಂಪನಿಗಳು ಒಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳುವ ಭರವಸೆಯ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅದರಂತೆ, ಒಟ್ಟು ಭರವಸೆದಾರಿಕೆಯ ಒಂದು ಕರಾರು ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಭರವಸೆದಾರರ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳು ಕಕ್ಷಿದಾರರು. ಕನಿಷ್ಟ ವಂತಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಖರೀದಿಸದೇ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಇವರು ಖರೀದಿಸುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. * ಮೌಲ್ಯ ಶ್ರೇಣಿ ನಿರ್ಧಾರ(credit rating) ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಎಂದರೆ ಕಿಮ್ಮತ್ತು ಅಥವಾ ಮೌಲ್ಯವೆಂದು ಅರ್ಥ. ಶ್ರೇಣಿ ನಿರ್ಧಾರವೆಂದರೆ ಒಂದು ಅಳತೆಗೋಲಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮಟ್ಟ ಅಥವಾ ಶ್ರೇಣಿಗೊಳಿಸುವುದು.<ref>Kronwald, Christian (2009). Credit Rating and the Impact on Capital Structure. Norderstedt, Germany: Druck und Bingdung. p. 3. ISBN 978-3-640-57549-7.</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಅಳತೆಗೋಲಿನ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಾನಮಾನ/ಕಿಮ್ಮತ್ತನ್ನು ಶ್ರೇಣಿಗೊಳಿಸುವರು. ಕಂಪನಿಗಳು, ಪರಸ್ಪರ ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸಾಲ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಾಲಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ ಹೂಡಬೇಕೆಂಬುದು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಕಂಪನಿಗಳು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಸಾಲಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಳೆಯುವುದು ಕಷ್ಟಕರ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಲಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡುವ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಅವರು ನೀಡಿದ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಭದ್ರತೆಯ ಹೂಡಿಕೆಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆದಾರರೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಇಂತಹ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಪರಿಣಿತ ವೃತ್ತಿ ನಿರತರಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಲಪತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೆಬಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತಗೊಂಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಶ್ರೇಣಿ ನಿರ್ಧಾರದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು- #ಕ್ರಿಸಿಲ್-ಭಾರತೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಶ್ರೇಣಿ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಹಿತಿಯ ಸೇವೆ ನಿಯಮಿತ #ಇಕ್ರಾ-ಭಾರತೀಯ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಮಾನ ಶ್ರೇಣಿ ನಿರ್ಧಾರ ಸಂಸ್ಥೆ #ಕೇರ್-ಈಕ್ವಿಟಿಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಿಯಮಿತ #ಓನಿಕ್ರಾ-ಭಾರತೀಯ ಓನಿಡಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಶ್ರೇಣಿ ನಿರ್ಧಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿಯಮಿತ ==ಸೆಬಿ== [[ಭಾರತದ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿದ್ದವು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಕೊರತೆ, ವಿಳಂಬ ನೀತಿ, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ, ಆಂತರಿಕ ಶೇರು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ವಿನಿಮಯ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು (ಸೆಬಿ) ಶಾಸನ ರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಜನವರಿ ೧೯೯೨ರಿಂದ ಶಾಸನಬದ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref name="SEBI 2010"/> ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಶೇರು ಕ್ರಯ-ವಿಕ್ರಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಪರಸ್ಪರ ನಿಧಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗ ಸೂಚಿ ರಚಿಸಲಿಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಕ್ ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಕ್ರಮಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸರಕಾರ ಸೆಬಿಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸೆಬಿಗೆ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದೆ. ಬಂಡವಾಳ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಕಾಯ್ದೆ ೧೯೪೭ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬಂಡವಾಳ ರಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ, ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ವಲಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೂಡ ಬಂಡವಾಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನೆರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸೆಬಿಗೆ ಹೊಸ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನೀಡಿಕೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನೊದಗಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:SEBI Bhavan.jpg|thumbnail|left|ಸೆಬಿ ಭವನ]] ಸರ್ಕಾರ ಖಾಸಗಿ ಪರಸ್ಪರ ನಿಧಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ. ಯುನೀಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೆಬಿ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಸೆಬಿಯು ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಕೆಲವು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿದೆ. ಸೆಬಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರಸ್ಪರ ನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಜಾಗತೀಕ ಠೇವಣಿಗಳ ರಶೀದಿಗಳು== <ref>"Global Depository Receipt (GDR)". MBA Skool. Retrieved June 9, 2014.</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ೧೯೯೨ ರಿಂದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ [[ಡಾಲರ್]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್]] ಈಕ್ವಿಟಿ ಶೇರುಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ. ಅದರಂತೆ ಜನವರಿ ೧೯೯೫ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದರಡಿ ಭಾರತದ ಕಂಪನಿಗಳು ೩ ಬಿಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ ಈಕ್ವಿಟಿಯಡಿ ೧.೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಕಂಪನಿಗಳು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಅದನ್ನು ವಾಪಸ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಾರತೀಯರ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಸರಳ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಇವರಿಗೆ ಶೇರು ಡಿಬೆಂಚರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಶೇಕಡ ೧೦ ರಷ್ಟು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ== *[http://www.yourarticlelibrary.com/finance/structure-and-function-of-of-indian-financial-system/23478/ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://gradestack.com/IBPS-Bank-PO-Clerk-by/Indian-Financial-System/Indian-Financial-System/14329-2890-580-study-wtw/ ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150614005301/http://gradestack.com/IBPS-Bank-PO-Clerk-by/Indian-Financial-System/Indian-Financial-System/14329-2890-580-study-wtw |date=2015-06-14 }} *[http://www.indianmba.com/Faculty_Column/FC177/fc177.html/ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಅವಲೋಕನ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು *ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ *ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] qui1wkcth8gq72b3dai4psicvnglhjn 0 78844 1427770 1346159 2026-09-08T17:18:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427770 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = ''ಚಕ್ರಮುನಿ'' |image = Sauropus androgynus at Kadavoor.jpg |regnum = Plantae |unranked_divisio = Angiosperms |unranked_classis = Eudicots |unranked_ordo = Rosids |ordo = Malpighiales |familia = Phyllanthaceae |tribus = Phyllantheae |subtribus = Flueggeinae |genus = ''Sauropus'' |species = '''''S. androgynus''''' |binomial = ''Sauropus androgynus'' |binomial_authority = }} [[:en:sauropus androgynus|ಚಕ್ರಮುನಿ]]ಯ ತವರೂರು [[ಮಲೇಷಿಯಾ]].ಸತ್ವಯುತ [[ಸಸ್ಯ]]ಮೂಲ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಮುನಿಯೂ ಒಂದು.ಇದರಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವುದರಿಂದ "ಬಹುಜೀವಸತ್ವಗಳ ಹಸಿರು" (ಮಲ್ಟಿವಿಟಮಿನ್ ಪ್ಲಾಂಟ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಕ್ರಮುನಿಯ ಎಲೆ,[[ಚಿಗುರು]] ಮತ್ತು ಕಾಂಡವನ್ನು ಹಸಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಬೇಯಸಿ ತಿನ್ನಬಹುದು.ಎಲೆಗಳು ಬೇಯಿಸಿದ ನಂತರ ಹುಳಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹುದುಗು ಬಂದ ಅಕ್ಕಿಯ ಜೊತೆ ಬೇಯಿಸಿ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪಶುಗಳ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಗಳ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿನ ಜೀವಸತ್ವಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ಸಸ್ಯವರ್ಣನೆ== ಬಹುಬಳಕೆಯ ಈ ಚಕ್ರಮುನಿ (ಸಾರೊಪಸ್ ಆಂಡ್ರೊಗೈನಸ್) ಯುಫೋರ್ಬಿಯೇಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.ಇನ್ನು ೨ ರಿಂದ ೩.೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುವ ಸಣ್ಣ ಪೊದೆ.ಇದು ಮೃದುವಾದ ರೆಂಬೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅನೇಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಕಿರುಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ==ಮಣ್ಣು== ಫಲವತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಸಿದು ಹೋಗುವಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ತರಹದ [[ಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಇದರ ಬೇಸಾಯ ಸಾಧ್ಯ. ==ಹವಾಗುಣ== ಇದು ಚಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಶೀತ ಹಾಗೂ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ==ಬೇಸಾಯ ಕ್ರಮಗಳು== [[ಗಿಡ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಯಬೇಕಾದಲ್ಲಿ,ಬೀಜಗಳನ್ನು ಮೇ-ಜೂನ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಬೇಕು.ಸೀಸದ ಕಡ್ಡಿಯ ಗಾತ್ರದ ೬ ರಿಂದ ೧೨ ತಿಂಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲಿತ ರೆಂಬೆಗಳನ್ನು ೨೦-೩೦ ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ,ಜೂನ್-ಜುಲೈ ತಿಂಗಳ ಆನಂತರ ಅವು ಚಿಗುರು ಒಡೆಯುತ್ತವೆ.ಆಮೇಲೆ ೨ ಘನ ಅಡಿ ಅಳತೆಯ ಗುಣಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು,ಕೆಲವು ದಿನ ಬಿಟ್ಟು ಒಂದು ಬುಟ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಮೇಲ್ಮಣ್ಣಿನೊಡನೆ ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿ ಗುಣಿಗಳನ್ನು ತುಂಬಬೇಕು.ಆನಂತರ ಒಂದೊಂದು ಗುಣಿಗೂ ಎರಡು ತುಂಡುಗಳಂತೆ ೪೫ ಸೆಂ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ೧೨-೧೫ ಸೆಂ.ಮೀ. ಆಳವಾಗಿ ನಾಟಿ ಮಾಡಬೇಕು.ಗಿಡಗಳು ೯೦ ಸೆಂ.ಮೀ. ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದಾಗ ಅವುಗಳ ಕುಡಿಯನ್ನು ಚಿವುಟಿ ಹಾಕಬೇಕು.ಇದರಿಂದ ಗಿಡವು ಪೊದೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ==ನೀರಾವರಿ== ನೀರನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿರಬೇಕು. ==ಕಳೆ ಹತೋಟಿ== ಗಿಡದ ಬುಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಳೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿರಬೇಕು. ==ಸಸ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ಈ ಗಿಡದ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ [[ಕೀಟ]] ಮತ್ತು ರೋಗ ಬಾಧೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ==ಕೊಯ್ಲು ಮತ್ತು ಇಳುವರಿ== ನಾಟಿಯಾದ ೩ ರಿಂದ ೪ ತಿಂಗಳ ಆನಂತರ ಗಿಡಗಳು ಪೊದೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಕೊಯ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.ನಂತರ ಪ್ರತಿತಿಂಗಳು ಎಳೆಯ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿ ಸೊಪ್ಪು ತರಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗಿಡದಿಂದ ಸರಾಸರಿ ೨-೩ ಕೆ.ಜಿ. ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಸವರುವುದರಿಂದ ಗಿಡಗಳು ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ==ಉಪಯುಕ್ತ ಭಾಗಗಳು== ಎಲೆ,ಬೇರು,ಕಾಂಡ.<ref>ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿವನ,ಡಾ.ಎಂ.ವಸುಂಧರ, ಡಾ.ವಸುಂಧರಾ ಭೂಪತಿ,ನವಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶನ,೭ನೇ ಮುದ್ರಣ,ಪುಟ ೪೯,೫೦,೫೧,೫೨</ref> ==ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳು== *ಜೀವಸತ್ವದ ಕೊರತೆ:ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವಸತ್ವ ಎ,ಬಿ,ಸಿಗಳ ನ್ಯೂನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುವವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಚಕ್ರಮುನಿ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಹಸಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನುವುದು ಉತ್ತಮವಾದುದು.ಎರಡು ಚಮಚೆ ಚಕ್ರಮುನಿ ಸೊಪ್ಪಿನ ರಸಕ್ಕೆ ಒಂದು ಚಮಚೆ ಜೇನು ಬೆರೆಸಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಖಾಲಿಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. *[[ಮಲಬದ್ಧತೆ]]ಯಿಂದ ಬಳಲುವವರು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಮುನಿ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಬೇಕು. *ಕಣ್ಣಿನ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ:ಚಕ್ರಮುನಿ ಎಲೆಯ ರಸವನ್ನು ದುಂಡುಮಲ್ಲಿಗೆ ಎಲೆಯ ರಸ ಮತ್ತು [[ದಾಳಿಂಬೆ]] ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಜಜ್ಜಿ ಹಿಂಡಿ ತೆಗೆದು ರಸವನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ [[ಬಟ್ಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಿ,ಈ ರಸವನ್ನು [[ಕಣ್ಣು]] ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹನಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಉರಿ,ನೋವು ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ==ಅಡುಗೆ== *[[ಪಲ್ಯ]] *[[ತೊವ್ವೆ]] *[[ಸಾರು]] *[[ಇಡ್ಲಿ]] *[[ದೋಸೆ]] *ರೊಟ್ಟಿ *[[ಪಾನೀಯ]] *[[ಚಟ್ನಿ]] *[[ತಂಬುಳಿ]] *ಶಂಕರಪೋಳೆ *[[ವಡೆ]] ==ಇತರೆ== [[ತಮಿಳು]]ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪಶು ಮತ್ತು [[ಕೋಳಿ]] [[ಆಹಾರ]]ದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಮುನಿ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ== *ಇಂಗ್ಲೀಷ್ - ಮಲ್ಟಿವಿಟಮಿನ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ *ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು - sauropus androgynus (L.) Merr. ==ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು (೧೦೦ ಗ್ರಾಂ ಸೊಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ)== {| class="wikitable" |- ! ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು !! ಪ್ರಮಾಣ |- | ಸಸಾರಜನಕ || ೭.೪ ಗ್ರಾಂ |- | 'ಎ' ಜೀವಸತ್ವ || ೪೭೫೦೦ ಐ.ಯು |- | 'ಸಿ' ಜೀವಸತ್ವ || ೧೧೦ ಮಿ.ಗ್ರಾಂ |- | ರಂಜಕ || ೨೦೦ ಮಿ.ಗ್ರಾಂ |- | 'ಬಿ' ಜೀವಸತ್ವ || ೫೧ ಮಿ.ಗ್ರಾಂ |- | ಶಕ್ತಿ|| ೫೪ ಕ್ಯಾಲೊರಿ |- | ಸುಣ್ಣಾಂಶ || ೫೭೦ ಮಿ.ಗ್ರಾಂ |- | ಕಬ್ಬಿಣಾಂಶ || ೨೩ ಮಿ.ಗ್ರಾಂ |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <References /> ==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು== http://www.herbsarespecial.com.au/free-herb-information/sweet-leaf.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170928152133/http://www.herbsarespecial.com.au/free-herb-information/sweet-leaf.html |date=2017-09-28 }} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]] 67n1v5kwihxv731g89gf3v0qfx6wlc1 0 83650 1427792 1357003 2026-09-09T10:04:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427792 wikitext text/x-wiki [[File:Dara Singh vs King Kong.jpg|thumb|[[ಅಮೃತಸರ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ [[ಭಾರತ]]ದ [[ದಾರಾ ಸಿಂಗ್]], 'ಆಲ್ ಏಷ್ಯಾ ಹೆವಿವೆಯ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‍'ನ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅಜೇಯನೆನಿಸಿದ್ದ JWA ಕಿಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಗೆ ಮೇಲಿನಿಂದ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ವಿಜಯಿಯಾದುದು. ದಿನಾಂಕ 9 ನವೆಂಬರ್ 1955]] ==ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ== *ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಹಳೆಯದಾದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಯೂ ಒಂದು. ಕುಸ್ತಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೈಭವಯುತ ಇತಿಹಾಸಹೊಂದಿದೆ. ಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref>[ಮಹಾಭಾರತ ವಿರಾಟ ಪರ್ವ]</ref> ==ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕುಸ್ತಿಯ ಪಟ್ಟುಗಳು== ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Death ok Kickaka.jpg|thumb|[[ಭೀಮ]]- [[ಕೀಚಕ]]ರ ಮಲ್ಲಯುದ್ಧ - ಕೀಚಕನ ವಧೆ.]] [[File:Davangere Wrestlers.jpg|thumb|ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯ.]] *ಕುಸ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 708 ಯಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಲಿಂಪಿಕ್‍ನಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಕ್ರೀಡೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಕಲೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸದೃಢವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ವ್ಯಾಯಾಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕಸರತ್ತು ಆಗಿತ್ತು. ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಧರಿಸಲು ಲುಂಗಿ, ಲಂಗೋಟಗಳನ್ನು ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾವುದೇ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲದೆ ಮಿಲಿಟರಿಯ / ಸೈನಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮವಾಗಿ ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[ಆದಿಪುರಾಣ ಭರತ ಬಾಹುಬಲಿ ಮಲ್ಲಯುದ್ಧ]</ref> *ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದಸಹ [[ಮಲ್ಲ ಯುದ್ಧ|ಮಲ್ಲಯುದ್ಧ]] ಎಂದೂ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ದಂಗಲೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಒಂದು ಮೂಲ ರೂಪ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮಲ್ಲ-ಯುದ್ಧ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಸಂಬಂದಿಸಿದ ಕಥೆ ಪುರಾಣ ಘಟನೆಗಳು ಇವೆ. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಮಹಾನ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು; ಇದು ಭಾರತದ ಕುಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. *13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಲ್ಲ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಶೈಲೇಶರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಜೇಷ್ಟಮಲ್ಲರು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆಹೊಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಕುಸ್ತಿಗಳು ಜಗತ್‍ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ==ಮೈಸೂರು ದಸರಾದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ== ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಕುಸ್ತಿ ನಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಖಾಡಗಳು ಖಾಲಿ; ಕುಸ್ತಿ ತರಬೇತುದಾರರು ತಮ್ಮೂರಿನಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯಂದಿರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇರಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರಲಿ; ಅವರು ದಸರಾ ಕುಸ್ತಿಯ ಸೊಬಗು ಸವಿಯುವ ಅವಕಾಶ ಕೈಚೆಲ್ಲಲು ಸಿದ್ಧರಿಲ್ಲ. ಕುಸ್ತಿ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣವಾದರೆ, ದಸರಾ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರ ಪೈಕಿ ಮತ್ತು ಬಹುಮಾನ ಗೆಲ್ಲುವವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದವರು ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನವರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ದಸರಾ ಕುಸ್ತಿಯಂತೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬ–ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಇದೆ. ಜಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಗಳು ಕಳೆಗಟ್ಟುತ್ತವೆ. ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಕುಸ್ತಿ (ಟಿಕೆಟ್‌ ಇರಿಸಿ ಆಡಿಸುವ ಸ್ಪರ್ಧೆ) ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಂತರ ಕುಸ್ತಿ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಜಂಗೀ ಕಾಟಾ ನಿಕಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ‘ಡಾವ್‌’ಗಳ ಸವಿಯುಂಡ ಜನರು ಪಾಯಿಂಟ್ ಕುಸ್ತಿಯ ಪಟ್ಟುಗಳಿಗೂ ಮಾರುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ‘ಮಟ್ಟಿ ಕುಸ್ತಿ’ ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಮ್ಯಾಟ್‌ ಮೇಲೇರಿದೆ. ಫ್ರೀ ಸ್ಟೈಲ್‌ ಕುಸ್ತಿಯಿಂದ ಗ್ರೀಕೊ ರೋಮನ್‌ ಶೈಲಿಗೂ ಪದಾರ್ಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದ್ಯಾವುದೂ ಕುಸ್ತಿ ಮೇಲಿನ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಲಿಲ್ಲ. ಮೈಯನ್ನು ಕಟ್ಟುಮಸ್ತಾಗಿಸಲು, ಹೆಸರು ಗಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಊರ ಜನರ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಲು ಕುಸ್ತಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದವರು ಈಗ ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಕುಸ್ತಿಯ ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿ ಉದ್ಯೋಗ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈಗ ಕುಸ್ತಿ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲು ಇದು ಕೂಡ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 1950ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಚಿನ್ನದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಧಾರವಾಡದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಭಾರತ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (ಸಾಯ್‌) [[ಧಾರವಾಡ]] ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಗದಗ, ಹಳಿಯಾಳದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕ್ರೀಡಾನಿಲಯಗಳು ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿನ ಕುಸ್ತಿ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/10/444113.htmlಕುಸ್ತಿಯ ಜಾತ್ರೆ, ಅಖಾಡದಲ್ಲೇ ಹಬ್ಬ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://sports.indiapress.org/thang_ta.php |title=SPORTS IN INDIA SPORTS IN INDIA |access-date=2016-10-25 |archive-date=2010-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325015214/http://sports.indiapress.org/thang_ta.php |url-status=dead }}</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20090516231037/http://www.kathinayoga.com/KalariWorld/Articles/other_article3.html Author:Mr.R.Venkatachalam]</ref> [[File:Kushti (in Bharatpur March 2013).jpg|320px|right|thumb|Kushti (in Bharatpur March 2013)]] ==ಆಧುನಿಕ ಯುಗ== *ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಛಾಂಪಿಯನ್‍ಗಳೂ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಛಾಂಪಿಯನ್‍ಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳೂ, ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳೂ ನೆದೆಯುವುವು<ref>[http://www.wrestlingfederationofindia.com/ Official Webiste of Wrestling Federation of India]</ref> *ಯು ಟ್ಯೂಬ್: [https://www.youtube.com/watch?v=1EPGtRNMU9w] ==ಒಲಿಂಪಿಕ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳು== *ಪುರುಷರು: *ಕುಸ್ತಿ-ರೆಸಲಿಂಗ್ (ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್)ನಲ್ಲಿ ಸಂದೀಪ್ ತೋಮರ್ (ಈವೆಂಟ್: 57 ಕೆಜಿ); [[ಯೋಗೇಶ್ವರ್ ದತ್]] (65 ಕೆಜಿ); ನರಸಿಂಗ್ ಪಂಚಮ್ ಯಾದವ್ (74 ಕೆಜಿ)(ನಿಷೇಧ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ). ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.)[೧೪] ಕುಸ್ತಿ-ರೆಸಲಿಂಗ್ (ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್) ಮಹಿಳೆಯರು: *17 ಆಗಸ್ಟ್,2016ರಂದು-ಮಹಿಳಾ ಕುಸ್ತಿಯ 58 ಕೆ.ಜಿ. ವಿಭಾಗದ ಕಂಚಿನ ಪದಕಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಹಣಾಹಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ [[ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್‌]] ಕಜಕಸ್ತಾನದ ಟೈನಿಬೆಕೊವಾ ಐಸುಲು ಅವರನ್ನು 8–5ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು.ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಟೈನಿಬೆಕೊವಾ ಐಸುಲು(ಕಜಕ್) ಅವರನ್ನು 8–5 ಅಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಪಡೆದರು. *ಇತರ ಮಹಿಳಾ ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳು:ವಿನೇಶ್ ಪೋಗಟ್ ಮತ್ತು ಬಬಿತಾ ಪೋಗಟ್.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/18/431776.html |title=ಕುಸ್ತಿ: ಕಂಚಿನ ಪದಕಕ್ಕೆ ಮುತ್ತಿಕ್ಕಿದ ಭಾರತದ ಸಾಕ್ಷಿ |access-date=2016-10-25 |archive-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821111212/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/18/431776.html |url-status=dead }}</ref> ==ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಷಿಪ್‌ 2016== *ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಷಿಪ್‌'''ನಲ್ಲಿ '''ಸಂದೀಪ್‌ ತೋಮರ್‌''', '''ರಿತು ಪೊಗಟ್‌''', ಬಜರಂಗ್‌-ಚಿನ್ನದ ಪದಕಕ್ಕೆ ಮುತ್ತಿಕ್ಕಿದ್ದಾರೆ. *ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಗೊಂಡಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ 57ಕೆ.ಜಿ ವಿಭಾಗದ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷ್‌ ಕೆಲೆ ವಿರುದ್ಧ ಗೆಲುವು ದಾಖಲಿಸಿದ ಸಂದೀಪ್‌ ತೋಮರ್‌ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಡೆದ ಉತ್ಕರ್ಷ್‌ ಮತ್ತು ಅಮಿತ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ನಡುವಿನ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯ ತೀವ್ರ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರು. *ಉತ್ಕರ್ಷ್‌ ಅನುಭವಿ ಆಟಗಾರ ಅಮಿತ್‌ಗೆ ಆಘಾತ ನೀಡಿದರು. ಫೈನಲ್‌ ನಲ್ಲಿ ಸಂದೀಪ್‌ ತೋಮರ್‌ಗೆ ಉತ್ತಮ ಪೈಪೋಟಿ ನೀಡಲು ವಿಫಲರಾದರು. ಬಜರಂಗ್‌ 65ಕೆ.ಜಿ ವಿಭಾಗದ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಹುಲ್‌ ಮಾನ್‌ ಎದುರು ಜಯದಾಖಲಿಸಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು. ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ರಜನೀಶ್‌ ಮೇಲೆ ಗೆಲುವು ಪಡೆದಿದ್ದರು. *'''ಜಿತೇಂದರ್‌''': ಹರಿಯಾಣ: 74ಕೆ.ಜಿ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ ವಿಭಾಗ: ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು. *'''ರವೀಂದರ್‌''': - :66ಕೆ.ಜಿ ವಿಭಾಗ: ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು. *'''ಗುರುಪ್ರೀತ್‌ ಸಿಂಗ್''': - :75ಕೆ.ಜಿ ವಿಭಾಗ: ಚಿನ್ನ ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. *'''ರಿತುಗೆ ಚಿನ್ನ''': 48ಕೆ.ಜಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಭಾಗದ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಸಿಂಗ್‌ ಎದುರು ಗೆದ್ದ ರಿತು ಚಿನ್ನ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/25/447470.html |title=ನವದೆಹಲಿ;;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿ;25 Oct, 2016 |access-date=2016-10-25 |archive-date=2016-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161028003502/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/25/447470.html |url-status=dead }}</ref> ==ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ 2016== *6 Nov, 2016 *ಭಾರತದ ನಾಲ್ವರು ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಸಿಂಗಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ '''ಏಳು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ'''ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. *'''ಪುರುಷರ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಸಂದೀಪ್ ತೋಮರ್, ಅಮಿತ್ ಧನಕರ್, ಸತ್ಯವ್ರತ್ ಕಡಿಯಾನ್ ಮತ್ತು *'''ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿ ರಿತು ಪೋಗಟ್ ಚಿನ್ನದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. *'''ಪುರುಷರ 57ಕೆಜಿ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಸಂದೀಪ್ ತೋಮರ್ ಅವರು 6–0 ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಿಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದರು. *'''70 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿ'''ಲ್ಲಿ ಅಮಿತ್ ಧನಕರ್ ಅವರು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದರು. *'''97 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದ ಫೈನಲ್‌'''ನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವ್ರತ್ ಅವರ ಎದುರಾಳಿ ರೌಬಲ್‌ ಜೀತ್ ಗಾಯಗೊಂಡು ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು. ಸತ್ಯವ್ರತ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾದರು. *'''ಗ್ರಿಕೊ ರೋಮನ್ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಮಿಂಚಿದರು. 66 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮನೀಶ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದರು. *'''ಗ್ರಿಕೊ ರೋಮನ್ ವಿಭಾಗ85 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುಪಾಲ್ ಅವರು ಉತ್ತಮ ಆಟವಾಡಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಗೆದ್ದು ಚಿನ್ನ ಪಡೆದರು. '''ಮಹಿಳೆಯರ 48 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿ ರಿತು ಪೋಗಟ್ ಅವರು ಅಮೋಘ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಎದುರಾಳಿ ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಅವರ ಸವಾಲನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತ ಅವರು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಜಯಿಸಿದರು. *'''63 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮಾ ಮಾನೆ, '''55ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿ ಲಲಿತಾ ಮತ್ತು '''69ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿ ಪಿಂಕಿ ಅವರು ಚಿನ್ನದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು. *'''ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ''' *'''75 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗ'''ದಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಕಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಪಡೆದರು. 58 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮನು ಮತ್ತು ಸೋಮಾಲಿ ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ==ಫಲಿತಾಂಶದ ಸಾರಾಂಶ== * ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಸಂಖ್ಯೆ-1=ಚಿನ್ನ; ಸಂಖ್ಯೆ-2=ಬೆಳ್ಳಿ * ಪುರುಷರ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್: 57ಕೆಜಿ: ಸಂದೀಪ್ ತೋಮರ್ –1, 70 ಕೆಜಿ: ಅಮಿತ್ ಧನಕರ್ –2, ವಿನೋದ್ –2, 97ಕೆಜಿ: ಸತ್ಯವ್ರತ್ –1, ರೌಬಲ್ ಜೀತ್ –2, * ಗ್ರಿಕೊ ರೋಮನ್: 66ಕೆಜಿ: ಮನೀಶ್–1, ರವೀಂದರ್ –2, 75ಕೆಜಿ: ಗುರುಪ್ರೀತ್–1, ದಿನೇಶ್–2, 80ಕೆಜಿ: ಹರಪ್ರೀತ್ ಸಿಂಗ್ –1, ರವೀಂದರ್ ಖತ್ರಿ –2, 85ಕೆಜಿ: ಪ್ರಭುಪಾಲ್–1 ಯಶಪಾಲ್ –2, 130ಕೆಜಿ: ನವೀನ್–1, ಮನವೀರ್ –2 <ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/06/450075.html |title=ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕುಸ್ತಿ: ಭಾರತಕ್ಕೆ ಏಳು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ;6 Nov, 2016 |access-date=2016-11-06 |archive-date=2016-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161106163158/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/06/450075.html |url-status=dead }}</ref> ==ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌== *7 Nov, 2016 *ಸಿಂಗಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿರುವ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ ಮುಧೋಳದ ಸಂದೀಪ ಕಾಟೆ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡ ತಾಲ್ಲೂಕು ಶಿಂಗನಹಳ್ಳಿಯ ರಫೀಕ್ ಹೊಳಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗರಡಿಗಳಲ್ಲೇ ಪಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಬೆಳೆದವರು.ಇವರಿಬ್ಬರ ಪೈಕಿ ರಫೀಕ್‌ಗೆ ಕಳೆದ ಬಾರಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಹೋಗಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಬಾರಿ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿಯ 74 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂದೀಪ ಕಾಟೆ ಮತ್ತು 71 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಫೀಕ್ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. *ಕರ್ನಾಠಕದಿಂದ 1974ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬೆಳ್ಳಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮೋದಗಿಯ ಶಿವಾಜಿ ಶಿಂಗಳೆ, 1973ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಸೈನಿಕರ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಗೆದ್ದ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಯಳ್ಳೂರಿನ ಯಲ್ಲಪ್ಪ ಪೋಟೆ, ಏಷ್ಯಾ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದ ಜಮಖಂಡಿಯ ರತನ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಮಠಪತಿ, ಬೆಳಗಾವಿಯ ವಿನಾಯಕ ದಳವಿ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಕ್ತ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಮಹೇಶ ದುಕ್ರೆ ಮುಂತಾದವರ ಸಾಲಿಗೆ ಈಗ ಈ ಇಬ್ಬರು ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. *ಜೆ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಜಿನ್ನಪ್ಪ ಅವರ ಜೊತೆಗೂಡಿದರು; ಕುಸ್ತಿ [[ಸಂಸ್ಕಾರ]] ಹೆಚ್ಚಿತು. ನಂತರ ಮುಂಬೈನ ಸಾಯ್‌ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಕಳೆದ ಬಾರಿ ಪಶ್ಚಿಮ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಗಳಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಕುಸ್ತಿಯ ಕಠಿಣ ಅಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಈಗ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಾಗಿ ದೊರಕಿದೆ. ಜೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸಬ್‌ ಜೂನಿಯರ್‌ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಟೆ ಒಟ್ಟು ಐದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪದಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಜಮಖಂಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ಹಿಂದ್ ಕೇಸರಿ’ಯಾಗಿಯೂ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ಕೇಸರಿ’ಯಾಗಿ ಕಾದಾಡಿದ್ದಾರೆ.[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/07/450162.html ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಸವಾಲು;ವಿಕ್ರಂ ಕಾಂತಿಕೆರೆ;7 Nov, 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107150709/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/07/450162.html |date=2016-11-07 }} ==ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌== 1961 ರಲ್ಲಿ ಹರಿಯಾಣದ ಉದಯಚಂದ್ ಯೊಕೊಹಾಮಾದ ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ತಂದರು. ಅದಾಗಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ (1967ರಲ್ಲಿ) ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಷಂಬರ್ ಸಿಂಗ್ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕ ತಂದರು. ಹೀಗೆ ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ 10 ಪದಕಗಳು ಬಂದಿವೆ. *ವಿವರ ಪಟ್ಟಿ: {| class="wikitable" |- ! ಕ್ರ.ಸಂ.||ಕುಸ್ತಿ ಪಟು || ವರ್ಷ || ವಿಭಾಗ || ಸ್ಥಳ|| ಪದಕ |- | 1 || ಉದಯಚಂದ್ || 1961 || ಲೈಟರ್ವೇಟ್ || ಯಾಕೊಹಾಮ|| ಕಂಚು |- | 2 ||ಬಿಷಂದರ್ ಸಿಂಗ್ || 1967 || ಬಾಂಟಮ್‍ವೇಟ್ || ನವದೆಹಲಿ || ಬೆಳ್ಳಿ |- | 3|| ರಮೇಶ್‍ಕುಮಾರ || 2009 || ವೆಲ್ಟರ್‍ವೇಟ್|| ಹರ್ನಿಂಗ್ || ಕಂಚು |- | 4 || ಸುಶೀಲ್ ಕುಮಾರ್ || 2010 || ಲೈಟರ್‍ವೇಟ್ || ಮಾಸ್ಕೊ ||ಚಿನ್ನ |- | 5 || ಅಮಿತ್ ಕುಮಾರ್ || 2013 || ಫೆದರ್ವೇಟ್ || ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್ || ಬೆಳ್ಳಿ |- | 6 || ಬಜರಂಗ್ ಪೂನಿಯ || 2013 || ಫೆದರ‌ವೇಟ್ || ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್‍|| ಕಂಚು |- | 7 || ನರಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್ || 2015|| ವೆಲ್ಟರ್‍ವೇಟ್ || ಲಾಸ್‍ವೇಗಾಸ್ || ಕಂಚು |- |colspan="6" style="text-align: center"|'''ಮಹಿಳೆಯರು''' |- | 8||ಅಲ್ಕೊ ತೊಮರ್ || 2006|| ಮಿಡ್ಲ್‍ವೇಟ್ ||ಗುವಾಂಗ್‍ಜೌ || ಕಂಚು |- | 9 || ಬಬಿತಾಕುಮಾರಿ || 2012 || ಬಾಂಟಮ್‍ವೇಟ್ || ಸ್ಟ್ರಾತ್ಕೊನಾಸಿಟಿ || ಕಂಚು |- | 10 || ಗೀತಾ ಪೋಗಟ್ || 2012 || ಲೈಟರ್‍ವೇಟ್ || ಸ್ಟ್ರಾತ್ಕೊನಾಸಿಟಿ || ಕಂಚು |}<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/12/458309.html |title=ಕನಸು ನನಸಾಗುವುದು ಯಾವಾಗ?;ಗಿರೀಶ ದೊಡ್ಡಮನಿ;12 Dec, 2016 |access-date=2016-12-12 |archive-date=2016-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212124046/http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/12/458309.html |url-status=dead }}</ref> ==ಏಷ್ಯನ್ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌== *10 May, 2017; ಬುಧವಾರ *ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಬುಧವಾರ ಇಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಏಷ್ಯನ್ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪಟುಗಳು: *'''ತಂಡದಲ್ಲಿ 24 ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು'': *ಆತಿಥೇಯ ತಂಡವು ಈ ಬಾರಿ 24 ಪೈಲ್ವಾನರನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ವಿಭಾಗದ ಪುರುಷರು (8), ಮಹಿಳೆಯರು (8) ಮತ್ತು ಗ್ರಿಕೊ ರೋಮನ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ (8) ತಂಡವು ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಿದೆ. ===ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿ=== *ಹಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಇರಾನ್, ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ, ಕಜಕಸ್ತಾನ, ಕಿರ್ಗಿಸ್ತಾನ, ಜಪಾನ್, ಕೊರಿಯಾ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಪದಕಗಳಿಗಾಗಿ ಸೆಣಸುವರು. ಏಷ್ಯಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ 58 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲಿಕ್ ಸೆಣಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಆತಿಥೇಯ ತಂಡದ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿ ಅವರ ಮುಂದೆ ಪದಕ ಜಯಿಸುವ ಸವಾಲು ಕೂಡ ಇದೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. ಸಾಕ್ಷಿ ಅವರು ಹೋದ ವರ್ಷ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ನಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಟೂರ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದಿದ್ದ ಪ್ರೊ ಕುಸ್ತಿ ಲೀಗ್ (ಪಿಡಬ್ಲ್ಯುಎಲ್) ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆಲವು ಬೌಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದ್ದರು. ನಂತರ ಲಖನೌದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ಏಷ್ಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ ಆಯ್ಕೆ ಟ್ರಯಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿ 10–0 ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳಿಂದ ಮಂಜು ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ===ಒಟ್ಟು ಪದಕ=== *ಪುರುಷರ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 112, ಗ್ರಿಕೊ ರೋಮನ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 103 ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 83 ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಕಣಕ್ಕಿಳಿದ್ದರು. 24 ಚಿನ್ನ, 24 ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು 48 ಕಂಚಿನ ಪದಕಗಳು. ===ಬಲಿಷ್ಠ ಇರಾನ್ ಸವಾಲು=== *ಹೋದ ಸಲದ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಇರಾನ್ ತಂಡವು ಈ ಬಾರಿಯೂ ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳ ಪಡೆಯನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸಿತ್ತು. ಹೋದ ವರ್ಷ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್, ಗ್ರಿಕೊ ರೋಮನ್ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು. ಏಷ್ಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ಒಟ್ಟು 344 ಪದಕಗಳನ್ನು (175ಚಿನ್ನ, 75 ಬೆಳ್ಳಿ, 94 ಕಂಚು) ಗೆದ್ದಿದೆ. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಇರಾನ್ ತಂಡವು ಕಠಿಣ ಸವಾಲು ಒಡ್ಡಿತು. ===ಭಾರತ ತಂಡಗಳು=== *ಪುರುಷರ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್: ಸಂದೀಪ್ ತೋಮರ್ (57ಕೆಜಿ), ಹರ್ಫುಲ್ (61ಕೆಜಿ), ಬಜರಂಗ್ (65ಕೆಜಿ), ವಿನೋದ್ (70ಕೆಜಿ), ಜಿತೇಂದರ್ (74ಕೆಜಿ), ಸೋಮವೀರ್ (86ಕೆಜಿ), ಸತ್ಯವ್ರತ್ ಕಡಿಯಾನ್ (97ಕೆಜಿ), ಸುಮಿತ್ (125ಕೆಜಿ). *ವರ್ಷ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ತಂಡವು ಒಂದು ಚಿನ್ನ, ಮೂರು ಬೆಳ್ಳಿ, ಐದು ಕಂಚಿನ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂದೀಪ್ ಅವರು ಪುರುಷರ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿಯ 57 ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. 75ಕೆಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಶೀಲ್ ಮತ್ತು ಅಮಾನತುಗೊಂಡಿರುವ ನರಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್ ಅವರು ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನವಪ್ರತಿಭೆ ಜಿತೇಂದರ್ ಅವರು ಅಖಾಡಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/05/10/490223.html |title=ಸಾಕ್ಷಿ ಮೇಲೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಭಾರ;10 May, 2017 |access-date=2017-05-10 |archive-date=2017-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170509232856/http://www.prajavani.net/news/article/2017/05/10/490223.html |url-status=dead }}</ref> ===೧೩ -೫-೨೦೧೭ರ ಫಲಿತಾಂಶ=== *'''ಬಜರಂಗ್ ಪೂನಿಯಾ: ಚಿನ್ನ''' *ಪುರುಷರ 65ಕೆ.ಜಿ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್‌ ವಿಭಾಗದ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಜರಂಗ್ ಪೂನಿಯಾ 6–2ರಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಾದ ಸೆವುಂಗ್‌ ಚಲ್ ಲೀ ಅವರನ್ನು ಮಣಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು. *ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತೋರಿದ್ದ ಬಜರಂಗ್ 7–5ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಏಷ್ಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಜಯಿಸಿದ್ದ ಇರಾನ್‌ನ ಸಾಸಿರಿ ಮೈಸಮ್ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. *ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಜರಂಗ್‌ 3–2 ರಲ್ಲಿ ಕುಕವಾಂಗ್ ಕಿಮ್ ಎದುರು ಪ್ರಯಾಸದ ಗೆಲುವು ದಾಖಲಿಸಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದ್ದರು. *'''ಸರಿತಾಗೆ : ಬೆಳ್ಳಿ''' *ಮಹಿಳೆಯರ 58ಕೆ.ಜಿ ವಿಭಾಗದ '''ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ''' ಸರಿತಾ 0–6ರಲ್ಲಿ ಕಿರ್ಗಿಸ್ತಾನದ ಅಸುಲು ತನೆಬೆಕೊವಾ ಎದುರು ಸೋಲು ಕಂಡು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಪಡೆದರು. *ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು 12–0 ರಲ್ಲಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್‌ನ ಹುವಾಂಗ್ ಡುಯೊ ಎದುರು ಗೆದ್ದು ಚಿನ್ನದ ಪದಕದ ಸುತ್ತಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿದ್ದರು. *ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಿತಾ 10–0ರಲ್ಲಿ ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನದ ಅಸೆಮ್‌ ಸೆಡ ಮೆಟೋವಾ ಎದುರು ಗೆದ್ದು ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/05/14/491219.html |title=ಬಜರಂಗ್‌ ಪೂನಿಯಾಗೆ ಚಿನ್ನದ ಸಂಭ್ರಮ:ಸರಿತಾಗೆ ಬೆಳ್ಳಿ;14 May, 2017 |access-date=2017-05-14 |archive-date=2017-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516164523/http://www.prajavani.net/news/article/2017/05/14/491219.html |url-status=dead }}</ref> ==ಪ್ಯಾರಿಸ್ ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ೨೦೧೭== *೨೦೧೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೧ರಿಂದ ಪ್ಯಾರಿಸ್‍ನಲ್ಲಿ : *ಭಾರತ: ಸ್ಪರ್ದಾಪಟುಗಳು:ಸಾಕ್ಷಿ ಮಲ್ಲಿಕ್ 58ಕೆ.ಜಿ ವಿಭಾಗ,ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಜಯಿಸಿದ್ದ ಬಜರಂಗ್‌ ಪೂನಿಯಾ.ವಿನೇಶ್‌ ಪೊಗಟ್ ಇಲ್ಲಿ 48ಕೆ.ಜಿ ವಿಭಾಗ;ಬಜರಂಗ್ 65ಕೆ.ಜಿ ವಿಭಾಗ;ಸಂದೀಪ್ ತೋಮರ್‌ 57ಕೆ.ಜಿ ವಿಭಾಗ;ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಾದ ಅಮಿತ್ ಧನಕರ್‌ (70ಕೆ.ಜಿ), ಪ್ರವೀಣ್‌ ರಾಣಾ (74ಕೆ.ಜಿ), ಸತ್ಯವ್ರತ್‌ ಕಡಿಯಾನ್ (97ಕೆ.ಜಿ) <ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/08/21/514934.html ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಸಾಕ್ಷಿ, ಬಜರಂಗ್ ಮೇಲೆ ನಿರೀಕ್ಷೆ;21 Aug, 2017]</ref> ==ನೋಡಿ== * [[ಮಲ್ಲ ಯುದ್ಧ]] * [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಟ್ ಕುಸ್ತಿ]] *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್]]¨ ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/03/481404.html ಹೊಸ ದಿಸೆಯತ್ತ ಯುವ ಕುಸ್ತಿ;ವಿಕ್ರಂ ಕಾಂತಿಕೆರೆ;3 Apr, 2017;ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಜ್ಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಚಿನ್ನ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 12 ಪದಕಗಳನ್ನು ಬಾಚಿದ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ; ಧಾರವಾಡ ಕೇಂದ್ರದ ಪೈಲ್ವಾನರು ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಈ ವರ್ಷ ಫೆಬ್ರುವರಿ ವರೆಗೆ ನಡೆದ ವಿವಿಧ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ವಯೋಮಾನದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಎಂಟು ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಭರವಸೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170402222808/http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/03/481404.html |date=2017-04-02 }} ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]] taokmabvoa8g0ml672rkvniw5cg9xuf 0 98588 1427796 1343563 2026-09-09T11:32:49Z Hariprasad Shetty10 87270 1427796 wikitext text/x-wiki ಭಾರತದ ಸ್ಕಾಟ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಕೊಡಗಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗವಾದ ಕೊಡವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪುಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. <ref>{{Cite web |url=http://www.coorgexperiences.orangecounty.in/the-kodava-costume/#.WrYjLN-WbIU |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-03-24 |archive-date=2017-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171211004628/http://www.coorgexperiences.orangecounty.in/the-kodava-costume/#.WrYjLN-WbIU |url-status=dead }}</ref> ಕೊಡವ ಸೀರೆಯ ಸಹ ಉಡುಪಾಗಿಯೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವಸ್ತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆ ಇರುವುದು ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ವಸ್ತ್ರವು [[ಕೊಡವ|ಕೊಡವರ ಪದ್ದತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಬೆಳೆದುಬಂದಿರುವಂತದ್ದು. ಹೆಂಗಸರು ಮನೆಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ, ಅಡುಗೆ ತಯಾರಿ ಹಾಗು ಊಟಕ್ಕೆ ಬಡಿಸುವಾಗ ತಲೆಗೂದಲು ಬೀಳದಂತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸದಾ ತಲೆಗೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆಯಿದು. ==ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ== [[File:Kodava attire.webm|thumb|ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ]] ಆಯತಾಕಾರದ ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ದಾರದಲ್ಲಿ ಕಸೂತಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ವಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಸೇರಿಸಿ ಕಿವಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿಗಿದು ಕಟ್ಟಬಹುದಾದ ಒಂದು ಉಡುಪಿನ ಭಾಗ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಆಯತಾಕಾರದ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಸೂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿರುತದತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಸೀರೆಯ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಸರಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ವಸ್ತ್ರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಸೂತಿ, ಕಲಂಕಾರಿ, ಕುಂದನ್ ಕೆಲಸದ ಕೈ ಚಳಕ ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಡಿಸೈನರ್ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಮಳಿಗೆಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಆದಾಯಗಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವು ಕೊಡವ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದರೂ ಕೊಡವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಇದು ಉಳಿದಿದೆ.<ref>http://www.coorgjewellery.in/gallery.html</ref> ಕೊಡವ ಸೀರೆಯೊಂದಿಗೆ ಧರಿಸುವ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು [[ಉಮ್ಮತ್ತಾಟ್]] ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾವೇರಿಮಾತೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿ ಹಾಡುತ್ತಾ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಉಮ್ಮತ್ತಾಟ್‍ಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ ಬಹುಮುಖ್ಯ. ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಎಲ್ಲಾ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೆಂಗಸರು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ವಧು ವರರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದಿಸುವ ಅಲ್ಲರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ದೇವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು. ತಲೆಗೆ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸದ ಹೆಂಗಸರು ಆಕ್ಷತೆ ಹಿಡಿಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯು ಈ ವಸ್ತ್ರ ಕೊಡವರ ಹಿರಿಮೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಚೆಕ್ಕ್ ವಸ್ತ್ರ== ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳಿವೆ. ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಸರಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ವಸ್ತ್ರ ಕೆಂಪು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚೆಕ್ಸ್ ಇರುವ ಚೌಕ ಆಕಾರದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಗಂಡಸರು ಹಾಗು ಹೆಂಗಸರು ಇಂದಿಗೂ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆ ಮತ್ತಿತರ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲೆಂದು ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಆಕಾರವೊಂದನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಲು ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ವಯಸ್ಸಿನವರು, ವಿವಾಹಿತ, ಅವಿವಾಹಿತರು, ಮುತೈದೆ, ವಿಧವೆಯರೂ ಇದನ್ನು ಧರಿಸಬಹುದು. ಗಂಡಸರು ಕೊಡವ ಪೇಟ (ಮಂಡೆ ತುಣಿ) ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಧರಿಸಲು ಚೆಕ್ ವಸ್ತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಚೌಕ ಆಕಾರದ [[ಕೊಡವರು|ಚೆಕ್ ವಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ತ್ರಿಕೋನದಂತೆ ಮಡಚಿ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಕಿವಿಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಕ್ರಮ. ==ಮುಸ್ಕೋಲಿ== ಮದುಮಗಳ ಶೃಂಗಾರದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ ವಸ್ತ್ರ [[ಕೊಡವರು|ಮುಸ್ಕೋಲಿ]]. [[ಕೊಡವರ ಉಡುಗೆ|ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ]]ದ ಒಂದು ರೂಪವಿದು. ಮದುಮಗಳು ಸೀರೆಯ ಜೊತೆಗೆ ತೆಲೆಗೆ ಧರಿಸಿ, ತೋಳಿನ ಹಿಂದಿನಿಂದ ತಂದು ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸುವ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ವಸ್ತ್ರವಿದು. ಉತ್ತಮ ಕಸೂತಿ, ಕುಂದನ್ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಮುತ್ತು, ಹರಳುಗಳನ್ನು ಪೋಣಿಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ಈ ವಸ್ತ್ರ ಒಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಧು ವರರಿಗೆ ಹಾಕುವ ಎಲ್ಲಾ ಒಡವೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹುಡುಗಿಯ ಮದುವೆಯಾದರೂ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದುಮಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಹೊಸದೊಂದು ಮುಸ್ಕೋಲಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಚರಣೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>http://www.coorgjewellery.in/wedding.html</ref>. ದಂಪತಿ ಮುಹೂರ್ತಕ್ಕೆ ಕೂರುವ ವಧು ವರರು ತಲೆಗೆ ಧರಿಸುವ ವಸ್ತ್ರ ಮುಸ್ಕೋಲಿ. ಅಕ್ಷತೆ ಹಾಕುವಾಗ ಧರಿಸಿರುವ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಧರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಆ ಕುಟುಂಬದ ಬೇರೆ ವಧು ವರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಸ್ಕೋಲಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಡವರ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ [http://www.coorgjewellery.in/wedding.html ಮದುವೆ]ಯ ದಿನ ವಧು ವರರು ಹಳೆಯ [http://www.coorgjewellery.in/coorg-sari.html ಸೀರೆ], [[ಕುಪ್ಯ]] ಧರಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯು ಸಹ ಕಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಧರಿಸಿರುವಂತದ್ದೇ ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ವಾಡಿಕೆ. ಕೊಡವರ ತಲೆ ವಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಗಳು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೊಡವರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸದ ಆರಂಭ, ಮದುವೆ, ಒಲೆ ಪೂಜೆ, ಹೊಸ ಮನೆ ಸೇರುವ ಸಂದರ್ಭ ವಸ್ತ್ರ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ಮನೆಯೊಳಗೆ ಬರುವುದು ಶಭಕರ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಕೊಡವರ ಹೆಮ್ಮೆಯ [[ಕೊಡವ ಹಾಕಿ ಹಬ್ಬ|ಹಾಕಿ]] ಪಂದ್ಯಾಟದ ಆರಂಭದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲೂ ವಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] 5hbn5okhdlj6i0cac8swnmcba5ytxzl 1427797 1427796 2026-09-09T11:34:20Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಚೆಕ್ಕ್ ವಸ್ತ್ರ */ 1427797 wikitext text/x-wiki ಭಾರತದ ಸ್ಕಾಟ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಕೊಡಗಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗವಾದ ಕೊಡವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪುಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. <ref>{{Cite web |url=http://www.coorgexperiences.orangecounty.in/the-kodava-costume/#.WrYjLN-WbIU |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-03-24 |archive-date=2017-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171211004628/http://www.coorgexperiences.orangecounty.in/the-kodava-costume/#.WrYjLN-WbIU |url-status=dead }}</ref> ಕೊಡವ ಸೀರೆಯ ಸಹ ಉಡುಪಾಗಿಯೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವಸ್ತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆ ಇರುವುದು ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ವಸ್ತ್ರವು [[ಕೊಡವ|ಕೊಡವರ ಪದ್ದತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಬೆಳೆದುಬಂದಿರುವಂತದ್ದು. ಹೆಂಗಸರು ಮನೆಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ, ಅಡುಗೆ ತಯಾರಿ ಹಾಗು ಊಟಕ್ಕೆ ಬಡಿಸುವಾಗ ತಲೆಗೂದಲು ಬೀಳದಂತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸದಾ ತಲೆಗೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆಯಿದು. ==ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ== [[File:Kodava attire.webm|thumb|ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ]] ಆಯತಾಕಾರದ ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ದಾರದಲ್ಲಿ ಕಸೂತಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ವಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಸೇರಿಸಿ ಕಿವಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿಗಿದು ಕಟ್ಟಬಹುದಾದ ಒಂದು ಉಡುಪಿನ ಭಾಗ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಆಯತಾಕಾರದ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಸೂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿರುತದತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಸೀರೆಯ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಸರಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ವಸ್ತ್ರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಸೂತಿ, ಕಲಂಕಾರಿ, ಕುಂದನ್ ಕೆಲಸದ ಕೈ ಚಳಕ ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಡಿಸೈನರ್ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಮಳಿಗೆಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಆದಾಯಗಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವು ಕೊಡವ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದರೂ ಕೊಡವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಇದು ಉಳಿದಿದೆ.<ref>http://www.coorgjewellery.in/gallery.html</ref> ಕೊಡವ ಸೀರೆಯೊಂದಿಗೆ ಧರಿಸುವ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು [[ಉಮ್ಮತ್ತಾಟ್]] ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾವೇರಿಮಾತೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿ ಹಾಡುತ್ತಾ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಉಮ್ಮತ್ತಾಟ್‍ಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ ಬಹುಮುಖ್ಯ. ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಎಲ್ಲಾ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೆಂಗಸರು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ವಧು ವರರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದಿಸುವ ಅಲ್ಲರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ದೇವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು. ತಲೆಗೆ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸದ ಹೆಂಗಸರು ಆಕ್ಷತೆ ಹಿಡಿಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯು ಈ ವಸ್ತ್ರ ಕೊಡವರ ಹಿರಿಮೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಚೆಕ್ಕ್ ವಸ್ತ್ರ== ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳಿವೆ. ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಸರಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ವಸ್ತ್ರ ಕೆಂಪು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚೆಕ್ಸ್ ಇರುವ ಚೌಕ ಆಕಾರದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಗಂಡಸರು ಹಾಗು ಹೆಂಗಸರು ಇಂದಿಗೂ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆ ಮತ್ತಿತರ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲೆಂದು ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಆಕಾರವೊಂದನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಲು ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ವಯಸ್ಸಿನವರು, ವಿವಾಹಿತ, ಅವಿವಾಹಿತರು, ಮುತೈದೆ, ವಿಧವೆಯರೂ ಇದನ್ನು ಧರಿಸಬಹುದು. ಗಂಡಸರು ಕೊಡವ ಪೇಟ (ಮಂಡೆ ತುಣಿ) ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಧರಿಸಲು ಚೆಕ್ ವಸ್ತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಚೌಕ ಆಕಾರದ [[ಕೊಡವರು|ಚೆಕ್ ವಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ತ್ರಿಕೋನದಂತೆ ಮಡಚಿ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಕಿವಿಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಕ್ರಮ. [[File:Kodava Culture Video-02.webm|thumb|ಕೊಡವ ಜನರು ಬಳಸುವ ಬಂದೂಕಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ದೃಶ್ಯ]] ==ಮುಸ್ಕೋಲಿ== ಮದುಮಗಳ ಶೃಂಗಾರದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ ವಸ್ತ್ರ [[ಕೊಡವರು|ಮುಸ್ಕೋಲಿ]]. [[ಕೊಡವರ ಉಡುಗೆ|ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ]]ದ ಒಂದು ರೂಪವಿದು. ಮದುಮಗಳು ಸೀರೆಯ ಜೊತೆಗೆ ತೆಲೆಗೆ ಧರಿಸಿ, ತೋಳಿನ ಹಿಂದಿನಿಂದ ತಂದು ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸುವ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ವಸ್ತ್ರವಿದು. ಉತ್ತಮ ಕಸೂತಿ, ಕುಂದನ್ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಮುತ್ತು, ಹರಳುಗಳನ್ನು ಪೋಣಿಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ಈ ವಸ್ತ್ರ ಒಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಧು ವರರಿಗೆ ಹಾಕುವ ಎಲ್ಲಾ ಒಡವೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹುಡುಗಿಯ ಮದುವೆಯಾದರೂ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದುಮಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಹೊಸದೊಂದು ಮುಸ್ಕೋಲಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಚರಣೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>http://www.coorgjewellery.in/wedding.html</ref>. ದಂಪತಿ ಮುಹೂರ್ತಕ್ಕೆ ಕೂರುವ ವಧು ವರರು ತಲೆಗೆ ಧರಿಸುವ ವಸ್ತ್ರ ಮುಸ್ಕೋಲಿ. ಅಕ್ಷತೆ ಹಾಕುವಾಗ ಧರಿಸಿರುವ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಧರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಆ ಕುಟುಂಬದ ಬೇರೆ ವಧು ವರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಸ್ಕೋಲಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಡವರ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ [http://www.coorgjewellery.in/wedding.html ಮದುವೆ]ಯ ದಿನ ವಧು ವರರು ಹಳೆಯ [http://www.coorgjewellery.in/coorg-sari.html ಸೀರೆ], [[ಕುಪ್ಯ]] ಧರಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯು ಸಹ ಕಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಧರಿಸಿರುವಂತದ್ದೇ ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ವಾಡಿಕೆ. ಕೊಡವರ ತಲೆ ವಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಗಳು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೊಡವರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸದ ಆರಂಭ, ಮದುವೆ, ಒಲೆ ಪೂಜೆ, ಹೊಸ ಮನೆ ಸೇರುವ ಸಂದರ್ಭ ವಸ್ತ್ರ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ಮನೆಯೊಳಗೆ ಬರುವುದು ಶಭಕರ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಕೊಡವರ ಹೆಮ್ಮೆಯ [[ಕೊಡವ ಹಾಕಿ ಹಬ್ಬ|ಹಾಕಿ]] ಪಂದ್ಯಾಟದ ಆರಂಭದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲೂ ವಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] 0aobezkqahfv7s9t06omjvsh2wre9ka 1427798 1427797 2026-09-09T11:35:03Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಮುಸ್ಕೋಲಿ */ 1427798 wikitext text/x-wiki ಭಾರತದ ಸ್ಕಾಟ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಕೊಡಗಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗವಾದ ಕೊಡವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪುಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. <ref>{{Cite web |url=http://www.coorgexperiences.orangecounty.in/the-kodava-costume/#.WrYjLN-WbIU |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-03-24 |archive-date=2017-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171211004628/http://www.coorgexperiences.orangecounty.in/the-kodava-costume/#.WrYjLN-WbIU |url-status=dead }}</ref> ಕೊಡವ ಸೀರೆಯ ಸಹ ಉಡುಪಾಗಿಯೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವಸ್ತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆ ಇರುವುದು ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ವಸ್ತ್ರವು [[ಕೊಡವ|ಕೊಡವರ ಪದ್ದತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಬೆಳೆದುಬಂದಿರುವಂತದ್ದು. ಹೆಂಗಸರು ಮನೆಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ, ಅಡುಗೆ ತಯಾರಿ ಹಾಗು ಊಟಕ್ಕೆ ಬಡಿಸುವಾಗ ತಲೆಗೂದಲು ಬೀಳದಂತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸದಾ ತಲೆಗೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆಯಿದು. ==ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ== [[File:Kodava attire.webm|thumb|ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ]] ಆಯತಾಕಾರದ ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ದಾರದಲ್ಲಿ ಕಸೂತಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ವಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಸೇರಿಸಿ ಕಿವಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿಗಿದು ಕಟ್ಟಬಹುದಾದ ಒಂದು ಉಡುಪಿನ ಭಾಗ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಆಯತಾಕಾರದ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಸೂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿರುತದತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಸೀರೆಯ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಸರಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ವಸ್ತ್ರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಸೂತಿ, ಕಲಂಕಾರಿ, ಕುಂದನ್ ಕೆಲಸದ ಕೈ ಚಳಕ ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಡಿಸೈನರ್ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಮಳಿಗೆಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಆದಾಯಗಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವು ಕೊಡವ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದರೂ ಕೊಡವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಇದು ಉಳಿದಿದೆ.<ref>http://www.coorgjewellery.in/gallery.html</ref> ಕೊಡವ ಸೀರೆಯೊಂದಿಗೆ ಧರಿಸುವ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು [[ಉಮ್ಮತ್ತಾಟ್]] ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾವೇರಿಮಾತೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿ ಹಾಡುತ್ತಾ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಉಮ್ಮತ್ತಾಟ್‍ಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ ಬಹುಮುಖ್ಯ. ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಎಲ್ಲಾ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೆಂಗಸರು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ವಧು ವರರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದಿಸುವ ಅಲ್ಲರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ದೇವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು. ತಲೆಗೆ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸದ ಹೆಂಗಸರು ಆಕ್ಷತೆ ಹಿಡಿಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯು ಈ ವಸ್ತ್ರ ಕೊಡವರ ಹಿರಿಮೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಚೆಕ್ಕ್ ವಸ್ತ್ರ== ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳಿವೆ. ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಸರಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ವಸ್ತ್ರ ಕೆಂಪು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚೆಕ್ಸ್ ಇರುವ ಚೌಕ ಆಕಾರದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಗಂಡಸರು ಹಾಗು ಹೆಂಗಸರು ಇಂದಿಗೂ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆ ಮತ್ತಿತರ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲೆಂದು ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಆಕಾರವೊಂದನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಲು ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ವಯಸ್ಸಿನವರು, ವಿವಾಹಿತ, ಅವಿವಾಹಿತರು, ಮುತೈದೆ, ವಿಧವೆಯರೂ ಇದನ್ನು ಧರಿಸಬಹುದು. ಗಂಡಸರು ಕೊಡವ ಪೇಟ (ಮಂಡೆ ತುಣಿ) ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಧರಿಸಲು ಚೆಕ್ ವಸ್ತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಚೌಕ ಆಕಾರದ [[ಕೊಡವರು|ಚೆಕ್ ವಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ತ್ರಿಕೋನದಂತೆ ಮಡಚಿ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಕಿವಿಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಕ್ರಮ. [[File:Kodava Culture Video-02.webm|thumb|ಕೊಡವ ಜನರು ಬಳಸುವ ಬಂದೂಕಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ದೃಶ್ಯ]] ==ಮುಸ್ಕೋಲಿ== [[File:Kodava attire 3.webm|thumb|ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ]] ಮದುಮಗಳ ಶೃಂಗಾರದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ ವಸ್ತ್ರ [[ಕೊಡವರು|ಮುಸ್ಕೋಲಿ]]. [[ಕೊಡವರ ಉಡುಗೆ|ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ]]ದ ಒಂದು ರೂಪವಿದು. ಮದುಮಗಳು ಸೀರೆಯ ಜೊತೆಗೆ ತೆಲೆಗೆ ಧರಿಸಿ, ತೋಳಿನ ಹಿಂದಿನಿಂದ ತಂದು ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸುವ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ವಸ್ತ್ರವಿದು. ಉತ್ತಮ ಕಸೂತಿ, ಕುಂದನ್ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಮುತ್ತು, ಹರಳುಗಳನ್ನು ಪೋಣಿಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ಈ ವಸ್ತ್ರ ಒಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಧು ವರರಿಗೆ ಹಾಕುವ ಎಲ್ಲಾ ಒಡವೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹುಡುಗಿಯ ಮದುವೆಯಾದರೂ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದುಮಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಹೊಸದೊಂದು ಮುಸ್ಕೋಲಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಚರಣೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>http://www.coorgjewellery.in/wedding.html</ref>. ದಂಪತಿ ಮುಹೂರ್ತಕ್ಕೆ ಕೂರುವ ವಧು ವರರು ತಲೆಗೆ ಧರಿಸುವ ವಸ್ತ್ರ ಮುಸ್ಕೋಲಿ. ಅಕ್ಷತೆ ಹಾಕುವಾಗ ಧರಿಸಿರುವ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಧರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಆ ಕುಟುಂಬದ ಬೇರೆ ವಧು ವರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಸ್ಕೋಲಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಡವರ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ [http://www.coorgjewellery.in/wedding.html ಮದುವೆ]ಯ ದಿನ ವಧು ವರರು ಹಳೆಯ [http://www.coorgjewellery.in/coorg-sari.html ಸೀರೆ], [[ಕುಪ್ಯ]] ಧರಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯು ಸಹ ಕಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಧರಿಸಿರುವಂತದ್ದೇ ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ವಾಡಿಕೆ. ಕೊಡವರ ತಲೆ ವಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಗಳು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೊಡವರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸದ ಆರಂಭ, ಮದುವೆ, ಒಲೆ ಪೂಜೆ, ಹೊಸ ಮನೆ ಸೇರುವ ಸಂದರ್ಭ ವಸ್ತ್ರ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ಮನೆಯೊಳಗೆ ಬರುವುದು ಶಭಕರ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಕೊಡವರ ಹೆಮ್ಮೆಯ [[ಕೊಡವ ಹಾಕಿ ಹಬ್ಬ|ಹಾಕಿ]] ಪಂದ್ಯಾಟದ ಆರಂಭದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲೂ ವಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] j2vg1uvon4yu9i1ner9665l3m3djp6j 1427800 1427798 2026-09-09T11:35:58Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಮುಸ್ಕೋಲಿ */ 1427800 wikitext text/x-wiki ಭಾರತದ ಸ್ಕಾಟ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಕೊಡಗಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗವಾದ ಕೊಡವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪುಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. <ref>{{Cite web |url=http://www.coorgexperiences.orangecounty.in/the-kodava-costume/#.WrYjLN-WbIU |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-03-24 |archive-date=2017-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171211004628/http://www.coorgexperiences.orangecounty.in/the-kodava-costume/#.WrYjLN-WbIU |url-status=dead }}</ref> ಕೊಡವ ಸೀರೆಯ ಸಹ ಉಡುಪಾಗಿಯೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವಸ್ತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆ ಇರುವುದು ಅದನ್ನು ಧರಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ವಸ್ತ್ರವು [[ಕೊಡವ|ಕೊಡವರ ಪದ್ದತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಬೆಳೆದುಬಂದಿರುವಂತದ್ದು. ಹೆಂಗಸರು ಮನೆಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ, ಅಡುಗೆ ತಯಾರಿ ಹಾಗು ಊಟಕ್ಕೆ ಬಡಿಸುವಾಗ ತಲೆಗೂದಲು ಬೀಳದಂತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸದಾ ತಲೆಗೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆಯಿದು. ==ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ== [[File:Kodava attire.webm|thumb|ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ]] ಆಯತಾಕಾರದ ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ದಾರದಲ್ಲಿ ಕಸೂತಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ವಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಸೇರಿಸಿ ಕಿವಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿಗಿದು ಕಟ್ಟಬಹುದಾದ ಒಂದು ಉಡುಪಿನ ಭಾಗ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಆಯತಾಕಾರದ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಸೂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿರುತದತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಸೀರೆಯ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಸರಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ವಸ್ತ್ರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಸೂತಿ, ಕಲಂಕಾರಿ, ಕುಂದನ್ ಕೆಲಸದ ಕೈ ಚಳಕ ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಡಿಸೈನರ್ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಮಳಿಗೆಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಆದಾಯಗಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವು ಕೊಡವ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದರೂ ಕೊಡವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಇದು ಉಳಿದಿದೆ.<ref>http://www.coorgjewellery.in/gallery.html</ref> ಕೊಡವ ಸೀರೆಯೊಂದಿಗೆ ಧರಿಸುವ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು [[ಉಮ್ಮತ್ತಾಟ್]] ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾವೇರಿಮಾತೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿ ಹಾಡುತ್ತಾ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಉಮ್ಮತ್ತಾಟ್‍ಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ ಬಹುಮುಖ್ಯ. ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಎಲ್ಲಾ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರವು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೆಂಗಸರು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ವಧು ವರರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದಿಸುವ ಅಲ್ಲರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ದೇವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು. ತಲೆಗೆ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸದ ಹೆಂಗಸರು ಆಕ್ಷತೆ ಹಿಡಿಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯು ಈ ವಸ್ತ್ರ ಕೊಡವರ ಹಿರಿಮೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ==ಚೆಕ್ಕ್ ವಸ್ತ್ರ== ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳಿವೆ. ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಸರಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ವಸ್ತ್ರ ಕೆಂಪು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚೆಕ್ಸ್ ಇರುವ ಚೌಕ ಆಕಾರದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಗಂಡಸರು ಹಾಗು ಹೆಂಗಸರು ಇಂದಿಗೂ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದುವೆ ಮತ್ತಿತರ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲೆಂದು ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಆಕಾರವೊಂದನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಲು ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ವಯಸ್ಸಿನವರು, ವಿವಾಹಿತ, ಅವಿವಾಹಿತರು, ಮುತೈದೆ, ವಿಧವೆಯರೂ ಇದನ್ನು ಧರಿಸಬಹುದು. ಗಂಡಸರು ಕೊಡವ ಪೇಟ (ಮಂಡೆ ತುಣಿ) ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಧರಿಸಲು ಚೆಕ್ ವಸ್ತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಚೌಕ ಆಕಾರದ [[ಕೊಡವರು|ಚೆಕ್ ವಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ತ್ರಿಕೋನದಂತೆ ಮಡಚಿ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಕಿವಿಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಸುತ್ತಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಕ್ರಮ. [[File:Kodava Culture Video-02.webm|thumb|ಕೊಡವ ಜನರು ಬಳಸುವ ಬಂದೂಕಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ದೃಶ್ಯ]] [[File:Kodava attire 4.webm|thumb|ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ]] ==ಮುಸ್ಕೋಲಿ== [[File:Kodava attire 3.webm|thumb|ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ]] ಮದುಮಗಳ ಶೃಂಗಾರದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ ವಸ್ತ್ರ [[ಕೊಡವರು|ಮುಸ್ಕೋಲಿ]]. [[ಕೊಡವರ ಉಡುಗೆ|ಕೊಡವ ವಸ್ತ್ರ]]ದ ಒಂದು ರೂಪವಿದು. ಮದುಮಗಳು ಸೀರೆಯ ಜೊತೆಗೆ ತೆಲೆಗೆ ಧರಿಸಿ, ತೋಳಿನ ಹಿಂದಿನಿಂದ ತಂದು ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸುವ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ವಸ್ತ್ರವಿದು. ಉತ್ತಮ ಕಸೂತಿ, ಕುಂದನ್ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಮುತ್ತು, ಹರಳುಗಳನ್ನು ಪೋಣಿಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ಈ ವಸ್ತ್ರ ಒಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಧು ವರರಿಗೆ ಹಾಕುವ ಎಲ್ಲಾ ಒಡವೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹುಡುಗಿಯ ಮದುವೆಯಾದರೂ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮದುಮಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಹೊಸದೊಂದು ಮುಸ್ಕೋಲಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಚರಣೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>http://www.coorgjewellery.in/wedding.html</ref>. ದಂಪತಿ ಮುಹೂರ್ತಕ್ಕೆ ಕೂರುವ ವಧು ವರರು ತಲೆಗೆ ಧರಿಸುವ ವಸ್ತ್ರ ಮುಸ್ಕೋಲಿ. ಅಕ್ಷತೆ ಹಾಕುವಾಗ ಧರಿಸಿರುವ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಧರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಆ ಕುಟುಂಬದ ಬೇರೆ ವಧು ವರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಸ್ಕೋಲಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಡವರ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ [http://www.coorgjewellery.in/wedding.html ಮದುವೆ]ಯ ದಿನ ವಧು ವರರು ಹಳೆಯ [http://www.coorgjewellery.in/coorg-sari.html ಸೀರೆ], [[ಕುಪ್ಯ]] ಧರಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಮುಸ್ಕೋಲಿಯು ಸಹ ಕಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಧರಿಸಿರುವಂತದ್ದೇ ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ವಾಡಿಕೆ. ಕೊಡವರ ತಲೆ ವಸ್ತ್ರದ ಬಗೆಗಳು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೊಡವರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸದ ಆರಂಭ, ಮದುವೆ, ಒಲೆ ಪೂಜೆ, ಹೊಸ ಮನೆ ಸೇರುವ ಸಂದರ್ಭ ವಸ್ತ್ರ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ಮನೆಯೊಳಗೆ ಬರುವುದು ಶಭಕರ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಕೊಡವರ ಹೆಮ್ಮೆಯ [[ಕೊಡವ ಹಾಕಿ ಹಬ್ಬ|ಹಾಕಿ]] ಪಂದ್ಯಾಟದ ಆರಂಭದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲೂ ವಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೧೮]] iakyyzj293qahj956tdg5it49nu7idm 0 109223 1427776 1381353 2026-09-09T00:01:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427776 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Deja vu illustration.jpg|thumb|184x184px|ದೇಜಾ ವು ವಿವರಣೆ]] '''ದೇಜಾ ವು''' (ಪೂರ್ವಾನುಭವ ಭಾವನೆ) ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬದುಕಿರುವಂತಹ ಭಾವನೆಯ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="auto">{{cite journal | last1 = Brown | first1 = A. S. | year = 2003 | title = A Review of the Deja Vu Experience | url = https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_2003-05_129_3/page/394 | journal = [[Psychological Bulletin]] | volume = 129 | issue = 3| pages = 394–413 | doi=10.1037/0033-2909.129.3.394| pmid = 12784936 }}</ref><ref name="auto3">{{cite journal|last1=O'Connor|first1=A. R|last2=Moulin|first2=C. J. A.|year=2010|title=''Recognition without identification, erroneous familiarity, and déjà vu''|journal=Current Psychiatry Reports|volume=12|issue=3|pages=165–173|doi=10.1007/s11920-010-0119-5|pmid=20425276|hdl-access=free|hdl=10023/1639|s2cid=2860019}}</ref><ref name="auto1">Schnider, Armin. (2008). ''The Confabulating Mind: How the Brain Creates Reality''. Oxford University Press. pp. 167–168. {{ISBN|978-0-19-920675-9}}</ref><ref name="auto2">Blom, Jan Dirk. (2010). ''A Dictionary of Hallucinations''. Springer. pp. 132-134. {{ISBN|978-1-4419-1222-0}}</ref> ಇದು ನೆನಪಿನ ಭ್ರಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿಯ ಬಲವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ - ಹಿಂದಿನ ಅನುಭವದ ಸಮಯ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಬಾರಿಯಾದರೂ ದೇಜಾ ವು ಅನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name=":1">{{cite journal |last1=Brown |first1=A. S. |year=2004 |title=The déjà vu illusion |url=https://archive.org/details/sim_current-directions-in-psychological-science_2004-12_13_6/page/256 |journal=Current Directions in Psychological Science |volume=13 |issue=6 |pages=256–259 |doi=10.1111/j.0963-7214.2004.00320.x |s2cid=23576173}}</ref><ref name=":3">{{Cite book |author=Ross, Brian H. |title=The psychology of learning and motivation. Vol. 53 |url=https://archive.org/details/psychologyoflear0053bria |date=2010 |publisher=Academic |isbn=9780123809063 |location=London |pages=[https://archive.org/details/psychologyoflear0053bria/page/33 33]–62 |oclc=668193814}}</ref><ref>"The Meaning of Déjà Vu", Eli Marcovitz, M.D. (1952). ''[[Psychoanalytic Quarterly]]'', vol. 21, pages: 481–489</ref><ref>''The ''déjà vu'' experience'', Alan S. Brown, Psychology Press, (2008), {{ISBN|0-203-48544-0}}, Introduction, page 1</ref> ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಸೆಳವಿನ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ದೇಜಾ ವು ಅನ್ನು ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಥವಾ [[ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಗಳು|ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಯಿಲೆಯೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":4">{{Cite journal |last1=Sno |first1=Herman |last2=Linszen |first2=Don |date=1990 |title=The deja vu experience: remembrance of things past? |url=http://psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.147.12.1587 |journal=American Journal of Psychiatry |language=en |volume=147 |issue=12 |pages=1587–1595 |doi=10.1176/ajp.147.12.1587 |pmid=2244635 |issn=0002-953X}}</ref><ref name=wild-j-neurol-2005>{{cite journal|last1=Wild|first1=E|title=Deja vu in neurology.|journal=Journal of Neurology|date=Jan 2005|volume=252|issue=1|pages=1–7|doi=10.1007/s00415-005-0677-3|pmid=15654548|s2cid=12098220}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Warren-Gash |first1=Charlotte |last2=Zeman |first2=Adam |year=2003 |title=Déjà vu |journal=Practical Neurology |volume=3 |issue=2 |pages=106–109 |doi=10.1046/j.1474-7766.2003.11136.x |doi-access=free}}</ref> ದೇಜಾ ವು ಅನುಭವವು ಉನ್ನತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಉತ್ತಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name="wild-j-neurol-2005" /> ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಅಥವಾ ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಕನಸುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಜನರು ಇತರರಿಗಿಂತ ದೇಜಾ ವು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Cite journal|last=Cleary|first=Anne M.|date=2008-10-01|title=Recognition Memory, Familiarity, and Déjà vu Experiences|url=https://archive.org/details/sim_current-directions-in-psychological-science_2008-10_17_5/page/353|journal=Current Directions in Psychological Science|language=en|volume=17|issue=5|pages=353–357|doi=10.1111/j.1467-8721.2008.00605.x|s2cid=55691148|issn=0963-7214}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Émile_Boirac_2.jpg|thumb|upright|ಎಮಿಲ್ ಬೊಯಿರಾಕ್]] ಈ ಪದವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೮೭೬ ರಲ್ಲಿ ಎಮಿಲ್ ಬೊಯಿರಾಕ್ ಅವರು ಬಳಸಿದರು. ಬೊಯಿರಾಕ್ ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಪುಸ್ತಕ ''L'avenir des sciences psychiques'' (ಅತೀಂದ್ರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಭವಿಷ್ಯ) ದೇಜಾ ವು ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ದೇಜಾ ವು ಅನ್ನು ನೆನಪುಗಳ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ದೇಜಾ ವು ಒಂದು ನೆನಪಿನ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಾವು ನಿಜವಾದ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತೇವೆ ಆದರೆ ನಾವು ಆ ನೆನಪನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎಮಿಲ್ ಬೊಯಿರಾಕ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಈ ಪುರಾವೆಯು ಸರಾಸರಿ ಮೆದುಳಿನ ಮೇಲೆ ದೇಜಾ ವು ಏನನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. "ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ನಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಅನುಭವದ ನಡುವಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ... ನಾವು ಸಾಕಷ್ಟು ಇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪರಿಚಿತತೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆ."<ref>Scientific American, Stierwalt</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ, ದೇಜಾ ವುಗೆ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿವೆ. ==ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ== ದೇಜಾ ವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಲೋಬ್ ಎಪಿಲೆಪ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref name="anyom2">{{cite web|url=http://people.howstuffworks.com/question657.htm|title=What is déjà vu?|date=13 June 2001}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Kovacs|first1=N.|last2=Auer|first2=T.|last3=Balas|first3=I.|last4=Karadi|first4=K.|last5=Zambo|first5=K.|last6=Schwarcz|first6=A.|display-authors=etal|year=2009|title=Neuroimaging and cognitive changes during déjà vu.|journal=Epilepsy & Behavior|volume=14|issue=1|pages=190–196|doi=10.1016/j.yebeh.2008.08.017|pmid=18804184|s2cid=10881028}}</ref> ಈ ಅನುಭವವು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿನ ಅಪಸ್ಮಾರದ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಸಂಗತತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಘಟನೆ ಅಥವಾ ಅನುಭವವು ಹಿಂದೆಯೇ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆಳವು ಹೊಂದಿರುವ ಮೈಗ್ರೇನ್‌ಗಳು ದೇಜಾ ವು ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="Bryn Mawr Communications d846">{{cite web |last=Evans, M.D. |first=Randolph W.| title=The Clinical Features of Migraine With and Without Aura |website=Practical Neurology | publisher=Bryn Mawr Communications | url=https://practicalneurology.com/articles/2014-apr/the-clinical-features-of-migraine-with-and-without-aura#:~:text=Rarely%2C%20other%20aura%20symptoms%20may,migraine%20attack%20preceding%20the%20headache. | access-date=March 27, 2024}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Petrusic |first1=I. |last2=Pavlovski |first2=V. |last3=Vucinic |first3=D. |last4=Jancic |first4=J. |date=2014 |title=Features of migraine aura in teenagers |journal=Journal of Headache and Pain |volume=15 |issue=1 |page=87 |doi=10.1186/1129-2377-15-87|pmid=25496701 |s2cid=10296942 |pmc=4273684 |doi-access=free }}</ref> ಆರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧಕರು ದೇಜಾ ವು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಾದ ಆತಂಕ, ವಿಘಟಿತ ಗುರುತಿನ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಮೌಲ್ಯದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ವಿಫಲರಾದರು.<ref name="Brown20042">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5flMtjmezeYC&q=the+deja+vu+experience+alan+brown|title=The Déjà Vu Experience|last=Brown|first=Alan S.|publisher=Psychology Press|year=2004|isbn=978-1-84169-075-9}}</ref> ದೇಜಾ ವು ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite journal|vauthors=Adachi T, Adachi N, Takekawa Y, Akanuma N, Ito M, Matsubara R, Ikeda H, Kimura M, Arai H|date=2006|title=Déjà vu experiences in patients with schizophrenia|journal=Comprehensive Psychiatry|volume=47|issue=5|pages=389–393|doi=10.1016/j.comppsych.2005.12.003|issn=0010-440X|pmid=16905402}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Adachi N, Adachi T, Akanuma N, Matsubara R, Ito M, Takekawa Y, Ikeda H, Arai H|date=2007|title=Déjà vu experiences in schizophrenia: relations with psychopathology and antipsychotic medication|journal=Comprehensive Psychiatry|volume=48|issue=6|pages=592–596|doi=10.1016/j.comppsych.2007.05.014|issn=0010-440X|pmid=17954146}}</ref> ೨೦೦೮ ರ ಅಧ್ಯಯನವು ದೇಜಾ ವು ಅನುಭವಗಳು ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಘಟಿತ ಅನುಭವಗಳಾಗಿರಲು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Adachi|first1=Naoto|last2=Akanuma|first2=Nozomi|last3=Akanu|first3=Nozomi|last4=Adachi|first4=Takuya|last5=Takekawa|first5=Yoshikazu|last6=Adachi|first6=Yasushi|last7=Ito|first7=Masumi|last8=Ikeda|first8=Hiroshi|date=May 2008|title=Déjà vu experiences are rarely associated with pathological dissociation|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nervous-and-mental-disease_2008-05_196_5/page/417|journal=The Journal of Nervous and Mental Disease|volume=196|issue=5|pages=417–419|doi=10.1097/NMD.0b013e31816ff36d|issn=1539-736X|pmid=18477885|s2cid=34897776}}</ref> ದೇಜಾ ವು ಅನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಾಗ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಜಾ ವುಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜೀನ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್ ೧೦ ನಲ್ಲಿನ ಎಲ್‍ಜಿಐ೧ ಜೀನ್ ಅನ್ನು ಸಂಭವನೀಯ ಸಂಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಂಶವಾಹಿಯ ಕೆಲವು ರೂಪಗಳು ಅಪಸ್ಮಾರದ ಸೌಮ್ಯ ರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಖಚಿತತೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಜಮೈಸ್ ವು ಜೊತೆಗೆ ದೇಜಾ ವು, ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾಗುವಿಕೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (ಸರಳವಾದ ಭಾಗಶಃ ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾಗುವಿಕೆಗಳಂತಹ) ಸಾಕಷ್ಟು ಬಾರಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಂಶೋಧಕರು ಅನುಮಾನಿಸಲು ಕಾರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book|last=Brynie|first=Faith|title=Brain Sense: The Science of the Senses and How We Process the World Around Us|year=2009|publisher=Amacom|pages=195}}</ref> ==ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನ== ವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಿಗಳ ಕೆಲವು ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಬಳಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ದೇಜಾ ವು ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ತೈಮಿನೆನ್ ಮತ್ತು ಜಾಸ್ಕೆಲಿನೆನ್ (೨೦೦೧) ಅವರು ಜ್ವರ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಅಮಂಟಡೈನ್ ಮತ್ತು ಫಿನೈಲ್ಪ್ರೊಪನೋಲಮೈನ್ ಅನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ದೇಜಾ ವು ತೀವ್ರವಾದ ಮತ್ತು ಮರುಕಳಿಸುವ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು.<ref>{{Cite journal | last1 = Taiminen | first1 = T.S. | title = Intense and recurrent déjà vu experiences related to amantadine and phenylpropanolamine in a healthy male | journal = Journal of Clinical Neuroscience | volume = 8 | last2 = Jääskeläinen | issue = 5 | pages = 460–462 | year = 2001 | pmid = 11535020 | doi = 10.1054/jocn.2000.0810 | s2cid = 6733989 }}</ref> ಔಷಧಿಗಳ ಡೋಪಮಿನರ್ಜಿಕ್ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು, ಮೆದುಳಿನ ಮಧ್ಯದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಮಿನೆನ್ ಮತ್ತು ಜಾಸ್ಕೆಲಿನೆನ್ ದೇಜಾ ವು ಹೈಪರ್ಡೋಪಮಿನರ್ಜಿಕ್ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1093/brain/117.1.71 | pmid = 8149215 | year = 1994 | last1 = Bancaud | first1 = J. | last2 = Brunet-Bourgin | first2 = F. | last3 = Chauvel | first3 = P. | last4 = Halgren | first4 = E. | title = Anatomical origin of déjà vu and vivid 'memories' in human temporal lobe epilepsy | volume = 117 | pages = 71–90 | journal = Brain: A Journal of Neurology | issue=1 }}</ref> ಕಾರ್ಲಾ, ಚಾನ್ಸೆಲರ್ ಮತ್ತು ಝೆಮನ್ (೨೦೦೭) ರ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮಹಿಳೆ ೫-ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಟ್ರಿಪ್ಟೊಫಾನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬಿಡೋಪಾ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಇದೇ ರೀತಿಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣದ ಅಧ್ಯಯನವು ದೇಜಾ ವು ಮತ್ತು ಸಿರೊಟೋನರ್ಜಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Kalra |first1=Seema |last2=Chancellor |first2=Andrew |last3=Zeman |first3=Adam |date=2007 |title=Recurring déjà vu associated with 5-hydroxytryptophan |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0924270800002623/type/journal_article |journal=Acta Neuropsychiatrica |language=en |volume=19 |issue=5 |pages=311–313 |doi=10.1111/j.1601-5215.2007.00245.x |pmid=26952944 |s2cid=41092669 |issn=0924-2708}}</ref> == ವಿವರಣೆಗಳು == ಈ ವಿದ್ಯಮಾನ ಸಂಭವಿಸುವ ನಿಖರವಾದ ಕಾರಣ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಬಹುಶಃ ಅದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದೆಂದು ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ===ವಿಭಜಿತ ಗ್ರಹಿಕೆ ವಿವರಣೆ=== ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂವೇದನಾ ಅನುಭವವನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಸತತವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದರೆ ದೇಜಾ ವು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲ ಅನುಭವವು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ, ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿದ ಅಥವಾ ವಿಚಲಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಕ್ಷಣವೇ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಎರಡನೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು ಏಕೆಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮೊದಲ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಹಿಂದಿನ ಒಂದು ಸಾಧ್ಯತೆಯೆಂದರೆ, ಮೊದಲ ಅನುಭವವು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಕೆಲವು ಬಾಹ್ಯ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|title=The psychology of learning and motivation. Vol. 53|url=https://archive.org/details/psychologyoflear0053bria|date=2010|publisher=Academic|author=Ross, Brian H.|isbn=9780123809063|location=London|oclc=668193814}}</ref> ===ಮೆಮೊರಿ ಆಧಾರಿತ ವಿವರಣೆ=== ====ಸೂಚ್ಯ ಸ್ಮರಣೆ==== ಸಂಶೋಧನೆಯು ದೇಜಾ ವು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸೂಚ್ಯ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal | last1 = Adachi | first1 = N. | last2 = Adachi | first2 = T. | last3 = Kimura | first3 = M. | last4 = Akanuma | first4 = N. | last5 = Takekawa | first5 = Y. | last6 = Kato | first6 = M. | year = 2003 | title = Demographic and psychological features of déjà vu experiences in a nonclinical Japanese population | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-nervous-and-mental-disease_2003-04_191_4/page/242 | journal = Journal of Nervous and Mental Disease | volume = 191 | issue = 4| pages = 242–247 | doi=10.1097/01.nmd.0000061149.26296.dc| pmid = 12695735 | s2cid = 23249270 }}</ref> ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಸ್ಮರಣೆಯು ಜನರು ಮೊದಲು ಸಂಭವಿಸಿದ ಘಟನೆ ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಜನರು ದೇಜಾ ವು ಅನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಎದುರಿಸದ ಕೆಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದು.<ref name=":0" /> ====ಕ್ರಿಪ್ಟೋಮ್ನೇಶಿಯಾ==== ದೇಜಾ ವು ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಭವನೀಯ ವಿವರಣೆಯು ಕ್ರಿಪ್ಟೋಮ್ನೇಶಿಯಾ ಸಂಭವಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ಮಾಹಿತಿಯು ಮರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಘಟನೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಘಟನೆ ಅಥವಾ ಅನುಭವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಾರಣ ಪರಿಚಿತತೆಯ ಭಾವನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ತಜ್ಞರು ಸ್ಥಿರವಾದ, ಸ್ಥಾಪಿತ ಘಟನೆಗಳ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವು ಭಾವನೆಗಳು, ವಿರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಗ್ರಹಿತ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite encyclopedia|last=Youngson|first=R.|title=Deja Vu|url=http://www.credoreference.com/entry/rsmhealth/deja_vu|encyclopedia=The Royal Society of Medicine Health Encyclopedia|publisher=Dr R.M. Youngson|access-date=1 October 2012}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ====ಉಭಯ ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣೆ==== ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ವೆಟರನ್ಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ನ ರಾಬರ್ಟ್ ಎಫ್ರಾನ್ ತಡವಾದ ಸಂಕೇತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಉಭಯ ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ದೇಜಾ ವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಮೆದುಳಿನ ಎಡ ಗೋಳಾರ್ಧದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಲೋಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಳಬರುವ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಫ್ರಾನ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಕೇತಗಳು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಎರಡು ಬಾರಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಲೋಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ.<ref>http://theconversation.com/explainer-what-is-deja-vu-and-why-does-it-happen-11355</ref> ಒಮ್ಮೆ ಮೆದುಳಿನ ಪ್ರತಿ ಅರ್ಧಗೋಳದಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಮಿಲಿಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಳಂಬದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ನಂತರ ಅವುಗಳು ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅನುಭವಗಳಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಫ್ರಾನ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಅಂದರೆ ಎರಡನೆಯದು ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕೆ ಮರು-ಜೀವನದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|vauthors=Efron R|date=September 1963|title=Temporal perception, aphasia and déjà vu|journal=Brain: A Journal of Neurology|volume=86|issue=3|pages=403–424|issn=0006-8950|pmid=14063892|doi=10.1093/brain/86.3.403}}</ref><ref>{{cite web|url=http://science.howstuffworks.com/science-vs-myth/deja-vu4.htm|title=How Déjà Vu Works|date=11 April 2006}}</ref> ===ಕನಸಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವರಣೆ=== ದೇಜಾ ವು ಅನುಭವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಕನಸುಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಬ್ರೌನ್ (೨೦೦೪) ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವು ದೇಜಾ ವು ಅನುಭವಗಳು ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ದೇಜಾ ವು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕನಸುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ೪೦% ಜನರು ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಕನಸುಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಜುಗರ್ (೧೯೬೬) ಮಾಡಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ನೆನಪಿಡುವ ಕನಸುಗಳು ಮತ್ತು ದೇಜಾ ವು ಅನುಭವಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಬಲವಾದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿತು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಜನರು ಕನಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಜಾ ವು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು, ಇದು ದೇಜಾ ವು ಅನ್ನು ಕನಸಿನ ಆವರ್ತನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ===ಕಲೆಕ್ಟಿವ್ ಅನ್‌ಕಾನ್ಷಿಯಸ್=== ''ಕಲೆಕ್ಟಿವ್ ಅನ್‌ಕಾನ್ಷಿಯಸ್'' ಎಂಬುದು [[ಕಾರ್ಲ್ ಜಂಗ್]] ರಚಿಸಿದ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ದೇಜಾ ವು ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಮೂಲಕ ರವಾನಿಸಲಾದ ಜ್ಞಾನದ ಹಂಚಿಕೆಯ ಪೂಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಾವು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿತ್ತು. ಹೇಳಲಾದ ಕೆಲವು ಜ್ಞಾನವು ತಾಯಿ, ತಂದೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕನಂತಹ ಕೆಲವು ಮೂಲರೂಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ ಮೂಲಭೂತ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು, ಭಾವನೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಮಾದರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾವು ಹಂಚಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ದೇಜಾ ವು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 340i1sngkb3zemdl41d2fehbsj8u81r 0 112665 1427794 1357086 2026-09-09T10:24:34Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427794 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಭಾರತಿ ಸಿಂಗ್ | image = Bharti Singh in 2017.jpg | caption = ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಿ ಸಿಂಗ್ | birth_date = ೩ ಜುಲೈ ೧೯೮೪ | birth_place = [[ಅಮೃತಸರ]], [[ಪಂಜಾಬ್]], [[ಭಾರತ]] | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | other names = | occupation = ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಅಪ್ ಕಾಮೀಡಿಯನ್ | known_for = {{ubl|''ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್''|''ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್ ಬಚಾವೊ''|''ದ ಕಪಿಲ್ ಶರ್ಮಾ ಶೋ''|''ಖತ್ರಾ ಖತ್ರಾ ಖತ್ರಾ''}} | spouse = ಹರ್ಷ್ ಲಿಂಬಾಚಿಯಾ<ref>name="HT marriage"</ref> }} '''ಭಾರತಿ ಸಿಂಗ್ ಲಿಂಬಾಚಿಯಾ''' (ಜನನ ೩ ಜುಲೈ ೧೯೮೪) [[ಭಾರತ]]ದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಅಪ್ ಹಾಸ್ಯನಟಿ, ಅಭಿನೇತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಪಂಜಾಬ್‌]]ನ ಅಮೃತಸರದ ದೂರದರ್ಶನ ಕಲಾವಿದೆ. ಇವರು ಹಲವಾರು ಹಾಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳಾದ ಝಲಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಜಾ (೨೦೧೨)<ref>{{cite news |title=Jhalak Dikhla Jaa 5 Contestants |url=https://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/jhalak-dikhla-jaa-5-contestants-308183-13.html |accessdate=6 January 2020 |work=indiatimes.com |date=9 June 2012 |language=en }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ನಚ್ ಬಲಿಯೆ (೨೦೧೭)<ref>{{cite news |last1=June 23 |first1=India Today Web Desk |last2=June 23 |first2=India Today Web Desk |last3=Ist |first3=India Today Web Desk |title=Bharti Singh to miss Nach Baliye 8 grand finale; the reason will make you sad |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/bharti-singh-to-miss-nach-baliye-8-grand-finale-the-reason-will-make-you-sad-lifetv-984349-2017-06-23 |accessdate=6 January 2020 |work=India Today |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಫಿಯರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್: ಖತ್ರೋನ್ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ (೨೦೧೯)<ref>{{cite news |last1=DelhiJanuary 28 |first1=India Today Web Desk New |last2=January 28 |first2=India Today Web Desk New |last3=Ist |first3=India Today Web Desk New |title=Khatron Ke Khiladi 9: Bharti Singh loses elimination task. Contestants shed tears |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/khatron-ke-khiladi-9-bharti-singh-loses-elimination-task-contestants-shed-tears-1440974-2019-01-28 |accessdate=6 January 2020 |work=India Today |language=en}}</ref> ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಿಂದ, ಇವರು ಖತ್ರಾ ಖತ್ರಾ ಖತ್ರಾ<ref>{{cite news |title=Khatra Khatra Khatra review: Bharti Singh's jokes on her husband Haarsh are more entertaining than the challenges - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/khatra-khatra-khatra-review-bharti-singhs-jokes-on-her-husband-haarsh-are-more-entertaining-than-the-challenges/articleshow/68406173.cms |accessdate=6 January 2020 |work=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=DelhiAugust 13 |first1=Indo-Asian News Service New |last2=August 13 |first2=Indo-Asian News Service New |last3=Ist |first3=Indo-Asian News Service New |title=Khatra Khatra Khatra completes 100 episodes: Bharti Singh says comedy comes naturally to her |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/khatra-khatra-khatra-completes-100-episodes-bharti-singh-says-comedy-comes-naturally-to-her-1580463-2019-08-13 |accessdate=6 January 2020 |work=India Today |language=en}}</ref> ಎಂಬ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿಗಾಗಿ ಇವರ ಪತಿ ಹರ್ಷ್ ಲಿಂಬಾಚಿಯಾ ಅವರಿಂದ ಪರಿಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ==ಬಾಲ್ಯ== ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ಅಪ್ ಕಾಮಿಡಿಯನ್ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿರುವ ಭಾರತಿ ಸಿಂಗ್ ಜುಲೈ ೩, ೧೯೮೪ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಮೂಲತಃ ಪಂಜಾಬಿನ ಅಮೃತ್‌ಸರದವರು. ಭಾರತಿ ಸಿಂಗ್‌ರ ತಂದೆ [[ನೇಪಾಳ]]ದ ಮೂಲದವರು ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಪಂಜಾಬಿ ಹಿಂದೂ. ಭಾರತಿ ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ ತಂದೆ [[ಮರಣ]] ಹೊಂದಿದರು. ಇವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರಿದ್ದಾರೆ. [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೨೦೧೭ ರಂದು, ಭಾರತಿ ಬರಹಗಾರ ಹರ್ಷ ಲಿಂಬಾಚಿಯಾರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>https://youtube.com/watch?v=uVR5X_gIKM4</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲಾಫ್ಟರ್ ಚಾಲೆಂಜ್ (ಸೀಸನ್ ೪) ನ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ಅಪ್ ಕಾಮಿಡಿಯನ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಸರಣಿಯ ಎರಡನೇ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವಳ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ಅಪ್ ಕಾಮಿಡಿಯ ಮಗುವಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಲಾಲ್ಲಿ ಎಂಬಾ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kapil-sharma-to-bharti-singh-popular-comedians-we-are-missing-on-tv/photostory/65458574.cms</ref> ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್ ಥ್ರೀ ಕಾ ಟಾಡ್ಕಾ ಮತ್ತು ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್ ಮಹಾಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿನ ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್ ಥ್ರೀ ಕಾ ತಾಡ್ಕಾ, ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್ ಕೆ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ಸ್, ಪರೇಶ್ ಗಣತ್ರಾ, ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್ ಕಾ ಜಾಡೂ ಅವರ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಶರದ್ ಕೇಳ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಪರೇಶ್ ಗಣತ್ರಾರೊಂದಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಳು. ಮತ್ತು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಜುಬಿಲಿ ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್, ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್ ಕೆ ಟಾನ್ಸೆನ್ ಮತ್ತು ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್ ಕಾ ನಯಾ ದೌರ್ನಲ್ಲಿ ಸೋನಿ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮತ್ತು ಅವರು ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್ ಬಾಚಾವೊವನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ಅಭಿಷೇಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ನಲ್ಲಿ ಟಿವಿ ಸರಣಿಯ ಪ್ಯಾರ್ ಮೇನ್ ಟ್ವಿಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ನಂತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಝಲಾಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಜಾ ೫ (೨೦೧೨) ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ದೂರದರ್ಶನ]]ದ 'ಶೋ ಸಾ ಸಾಲ್ ಸಿನೆಮಾ ಕೆ' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೀಸನ್ ೩ ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಾಚ್ ಬಲಿಯೆ ೬ ರ ಅತಿಥಿ [[ತಾರೆ]]ಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅವರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ಅಪ್ ಕಾಮಿಡಿಯನ್‌ಆಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪಿಸ್ತೂಲ್ ಶೂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಇಂಡಿಯಾ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ೫ (೨೦೧೪), ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ೬ (೨೦೧೫) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ೭ (೨೦೧೬) ಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ನಲ್ಲಿನ ನಚ್ ಬಲಿಯೆ ೮<ref>{{cite news |last1=June 23 |first1=India Today Web Desk |last2=June 23 |first2=India Today Web Desk |last3=Ist |first3=India Today Web Desk |title=Bharti Singh to miss Nach Baliye 8 grand finale; the reason will make you sad |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/bharti-singh-to-miss-nach-baliye-8-grand-finale-the-reason-will-make-you-sad-lifetv-984349-2017-06-23 |accessdate=10 January 2020 |work=India Today |language=en}}</ref> ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋನಲ್ಲಿ ಹರ್ಶ್ ಜೊತೆಗೆ ೬ ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಡಿವಾನೆ (ಸೀಸನ್ ೧) ಮತ್ತು ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ (ಸೀಸನ್ ೧೨) (ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ) ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ಕಲರ್ಸ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯಾ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ೮' ಅನ್ನು ಆತಿಥ್ಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಸೋನಿ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ 'ದಿ ಕಪಿಲ್ ಶರ್ಮಾ ಷೋ' (ಸೀಸನ್ ೨) ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಟಿಟ್ಲಿ ಯಾದವ್ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಫಿಯರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್: ಖಟ್ರೋನ್ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ ೯ ನಲ್ಲಿ ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪತಿ ಹರ್ಶ್ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ===ದೂರದರ್ಶನ=== •ಸ್ಟಾರ್ ಒನ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೮ 'ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲಾಫ್ಟರ್ ಚಾಲೆಂಜ್ ಕಾಂಟೆಸ್ಟಂಟ್' ನಲ್ಲಿ ಎ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಅಪ್ ಕಾಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು. •ಸೋನಿ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್ ೩ ಕಾ ತಡ್ಕಾ ಪರೇಶ್ ಗಣತ್ರ ಮತ್ತು ಶರದ್ ಕೆಲ್ಕರ್ ಜೊತೆ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ರ‍್ಯು • ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಸೀಸನ್ ೬ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. •೨೦೧೩ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಸೀಸನ್ ೭ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. •ನಾಚ್ ಬಲಿಯೆ ಸೀಸನ್ ೫ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://web.archive.org/web/20120611065843/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/She-can-dance-too/Article1-868906.aspx</ref> •ಝಾಲಾಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಜಾ ಸೀಸನ್ ೬ ಡಾನ್ಸ್ ಶೋನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದರು. •೨೦೧೪ ಇಂಡಿಯಾ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. •೨೦೧೫-೭ ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್ ಬಚಾವೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. •೨೦೧೫ ಫಿಯರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್: ಖಥ್ರೋಂ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ ಸೀಸನ್ ೬ ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. •೨೦೧೬ ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್ ಲೈವ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. •ಫಿಯರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್: ಖಥ್ರೋಂ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ ಸೀಸನ್ ೭ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. •ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್: ಸೀಸನ್ ಸೀಸನ್ ೭ ನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. •ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಸೀಸನ್ ೧೦ ಅತಿಥಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=Bigg Boss 10, Episode 14, October 30th update: Bharti Singh, Karan Wahi give Weekend Ka Vaar a comic twist |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Bigg-Boss-10-Episode-14-October-30th-update-Bharti-Singh-Karan-Wahi-give-Weekend-Ka-Vaar-a-comic-twist/photostory/55150831.cms |accessdate=10 January 2020 |work=The Times of India |date=31 October 2016 |language=en}}</ref> •೨೦೧೭ ನ್ಯಾಚ್ ಬಲಿಯೆ ಸೀಸನ್ ೮ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗಂಡ ಹರ್ಷ ಅವರೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರು. •ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಗಾಟ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ಸೀಸನ್ ೮ ನ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. •೨೦೧೮-೨೦೧೯ ಕಪಿಲ್ ಶರ್ಮಾ ಶೋ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |last1=DelhiSeptember 4 |first1=India Today Web Desk New |last2=September 4 |first2=India Today Web Desk New |last3=Ist |first3=India Today Web Desk New |title=Kapil Sharma to team up with Bharti Singh for a new show? Here's the truth |url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/kapil-sharma-to-team-up-with-bharti-singh-for-a-new-show-here-s-the-truth-1331322-2018-09-04 |accessdate=10 January 2020 |work=India Today |language=en}}</ref> •೨೦೧೯ ಫಿಯರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್: ಖಥ್ರೋಂ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ ಸೀಸನ್ ೯ನಲ್ಲಿ ಪತಿ ಹರ್ಷ ಲಿಂಬಾ<ref>{{cite news |last1=DelhiJanuary 28 |first1=India Today Web Desk New |last2=January 28 |first2=India Today Web Desk New |last3=Ist |first3=India Today Web Desk New |title=Khatron Ke Khiladi 9: Bharti Singh loses elimination task. Contestants shed tears |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/khatron-ke-khiladi-9-bharti-singh-loses-elimination-task-contestants-shed-tears-1440974-2019-01-28 |accessdate=10 January 2020 |work=India Today |language=en}}</ref> ಚಿಯವರೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರು. ===ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ=== ೨೦೧೧ ಏಕ್ ನೂರ್, ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ.<ref>{{cite web |title=Bharti Singh Birthday, Real Name, Age, Weight, Height, Family, Contact Details, Boyfriend(s), Bio & More - Notednames |url=https://notednames.com/TV-Shows/Comedian/Bharti-Singh-Birthday-Real-Name-Age-Weight-Height/ |website=notednames.com |accessdate=10 January 2020 |archive-date=11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211082846/https://notednames.com/TV-Shows/Comedian/Bharti-Singh-Birthday-Real-Name-Age-Weight-Height/ |url-status=dead }}</ref> ೨೦೧೨ ಯಮಲೆ ಜಾಟ್ ಯಮಲೆ, ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆಯ [[ಚಿತ್ರ]]. ೨೦೧೨ ಖಿಲಾಡಿ ೭೮೬, ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ.<ref>{{cite news |last1=June 8 |first1=P. T. I. |last2=June 8 |first2=P. T. I. |last3=Ist |first3=P. T. I. |title=Working with Akshay Kumar dream come true: Bharti Singh |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/working-with-akshay-kumar-dream-come-true-bharti-singh-104979-2012-06-08 |accessdate=10 January 2020 |work=India Today |language=en}}</ref> ೨೦೧೩ ಜ್ಯಾಟ್ ಅಂಡ್ ಜೂಲಿಯೆಟ್ ೨ [[ಪಂಜಾಬಿ]] ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ.<ref>http://archive.indianexpress.com/news/jatt-and-juliet-2-cast-in-city/1134882/</ref> ೨೦೧೩ ರಂಗನ್ ಸ್ಟೈಲ್, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ ೨೦೧೪ ಮಂಡಿಯನ್ ಟನ್ ಬಚ್ಕೆ ರಹೀನ್, [[ಪಂಜಾಬಿ]] ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ ೨೦೧೬ ಸನಮ್ ರೇ, [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ.<ref>{{cite news |title=Bharti Singh makes her Big Bollywood Splash with Divya Khosla Kumar's 'Sanam Re' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Bharti-Singh-makes-her-Big-Bollywood-Splash-with-Divya-Khosla-Kumars-Sanam-Re/articleshow/50715481.cms |accessdate=10 January 2020 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] pqn8yy58l0qcsjlp4vcymbc3w8deb0b 0 114206 1427779 1365643 2026-09-09T02:00:49Z Afughat 101621 Media added 1427779 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:A shloka of Krishna recited by a devotee.webm|thumb|ಭಕ್ತನೊಬ್ಬ ಪಠಿಸಿದ ಕೃಷ್ಣ ಶ್ಲೋಕ.]] '''ಶ್ಲೋಕ'''ವು (श्लोक - ಇದರ ಮೂಲ ಶ್ರು - ಅಕ್ಷರಶಃ ಇದರ ಅರ್ಥ 'ಕೇಳು'<ref name="Sanskrit Slokas With Meaning in Hindi">[https://www.motivatorindia.in/2019/12/sanskrit-slokas-with-meaning-hindi.html '''Sanskrit Slokas With Meaning in Hindi''']</ref><ref name="Macdo2">Macdonell, Arthur A., ''A Sanskrit Grammar for Students'', Appendix II, p. 232 (Oxford University Press, 3rd edition, 1927).</ref>) ವೈದಿಕ ಅನುಷ್ಟುಭ್ [[ಛಂದಸ್ಸು|ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ]] ಜನಿಸಿದ ಪದ್ಯಪಂಕ್ತಿಯ ಒಂದು ವರ್ಗ. ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ]] ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ಪದ್ಯರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತ [[ಕವನ|ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಯಾವುದೇ ಇತರ ಛಂದಸ್ಸಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ರಾಮಾಯಣ]]ಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಕೇವಲ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪದ್ಯರೂಪವನ್ನು ರಾಮಾಯಣದ ಲೇಖಕನಾದ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]]ಯು, ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು [[ಪಕ್ಷಿ|ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದನ್ನು ಒಬ್ಬ ಬೇಡನು ಹೊಡೆದಿದ್ದನು ನೋಡಿ, ಅನೈಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ರಚಿಸಿದನು ಎಂಬುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.<ref name="monierwilliamssloka">{{cite book |author=Monier Monier-Williams |url=https://books.google.com/books?id=_3NWAAAAcAAJ&pg=PA1029 |title=A Sanskrit-English Dictionary |publisher=Oxford University Press |year=1923 |pages=1029–1030}}</ref> ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ದ್ವಿಪದಿಯಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೬ ಪದಾಂಶಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅರ್ಧಪಾದವು ಎಂಟು ಪದಾಂಶಗಳ ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪಠ್ಯ ರೂಪ ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ವಿಪುಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.nichirenlibrary.org/en/dic/Content/S/143 Shloka, Shuroka (Japanese)] Dictionary of Buddhism * [http://aksharaslokam.usvishakh.net/] To read Akshara slokams in Malayalam * [http://malayalam-aksharaslokam.blogspot.com/] Link to Malayalam Aksharaslokam {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತ]] f1gk661j4rn7xtm3hv4tzcpdwpoahk8 828 123177 1427740 1424530 2026-09-06T05:08:34Z en>Ahechtbot 0 [[Wikipedia:BOT|Bot]]: Updated page. 1427740 Scribunto text/plain return { ["IAST"] = 6300, ["IA_SCOTUS_URL"] = 3300, ["IBDB_name"] = 9800, ["ICD10"] = 5000, ["ICD9"] = 4400, ["ICS"] = 3500, ["ICS_flag"] = 3500, ["IDN"] = 3800, ["IMDb_episode"] = 11000, ["IMDb_episodes"] = 4200, ["IMDb_name"] = 173000, ["IMDb_title"] = 211000, ["IMO_Number"] = 4500, ["IMSLP"] = 9200, ["INA"] = 2400, ["IND"] = 8700, ["INR"] = 6500, ["INRConvert"] = 6800, ["INRConvert/CurrentRate"] = 6700, ["INRConvert/USD"] = 6600, ["INRConvert/out"] = 6700, ["IOBDB_name"] = 2100, ["IP"] = 2800, ["IPA"] = 182000, ["IPA_audio_link"] = 5200, ["IPA_link"] = 5100, ["IPAblink"] = 2600, ["IPAc-cmn"] = 2800, ["IPAc-en"] = 56000, ["IPAc-pl"] = 51000, ["IPSummary"] = 82000, ["IP_summary"] = 83000, ["IPtalk"] = 18000, ["IPuser"] = 7600, ["IPvandal"] = 2800, ["IRC"] = 7100, ["IRI"] = 2600, ["IRL"] = 6100, ["IRN"] = 4000, ["ISBN"] = 475000, ["ISBN?"] = 2500, ["ISBNT"] = 46000, ["ISBN_missing"] = 3200, ["ISFDB_name"] = 4300, ["ISFDB_title"] = 5100, ["ISL"] = 2300, ["ISO_15924/script-example-character"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/format"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/label"] = 3000, ["ISO_3166_code"] = 277000, ["ISO_3166_name"] = 16000, ["ISO_639_name"] = 28000, ["ISP"] = 3700, ["ISR"] = 6000, ["ISSN"] = 12000, ["ISSN_link"] = 33000, ["ISTAT"] = 8100, ["ISU_figure_skater"] = 2300, ["ITA"] = 20000, ["ITF"] = 6800, ["ITF_profile"] = 2600, ["ITIS"] = 5900, ["ITN_talk"] = 13000, ["ITN_talk/date"] = 13000, ["IUCN_banner"] = 15000, ["I_sup"] = 4900, ["Ice_hockey_box"] = 2000, ["Ice_hockey_stats"] = 20000, ["Icehockeystats"] = 11000, ["Icelandic_name"] = 2100, ["Icon"] = 667000, ["If"] = 435000, ["If_all"] = 7900, ["If_autoconfirmed"] = 2200, ["If_between"] = 4800, ["If_both"] = 208000, ["If_dark"] = 4000, ["If_dark/styles.css"] = 4000, ["If_either"] = 22000, ["If_empty"] = 6740000, ["If_first_display_both"] = 122000, ["If_in_category"] = 164000, ["If_in_page"] = 22000, ["If_last_display_both"] = 38000, ["If_mobile"] = 2100, ["If_mobile/styles.css"] = 3300, ["If_preview"] = 66000, ["If_then_show"] = 111000, ["Ifempty"] = 944000, ["Ifeq"] = 83000, ["Iferror_then_show"] = 4000, ["Ifexist_not_redirect"] = 1940000, ["Ifnotempty"] = 18000, ["Ifnoteq_then_show"] = 2300, ["Ifnumber"] = 76000, ["Ifsubst"] = 1020000, ["Ih"] = 8100, ["Ill"] = 256000, ["Illm"] = 5900, ["Image_frame"] = 6200, ["Image_label"] = 4700, ["Image_label_begin"] = 4100, ["Image_label_end"] = 4100, ["Image_label_small"] = 2600, ["Image_needed"] = 4500, ["Image_other"] = 190000, ["Image_requested"] = 136000, ["Image_requested/Category_helper"] = 126000, ["Imbox"] = 999000, ["Imdb_name"] = 5300, ["Imdb_title"] = 2900, ["Importance"] = 15000, ["Importance/colour"] = 30000, ["Importance_mask"] = 625000, ["Improve_categories"] = 7400, ["Improve_documentation"] = 4200, ["Improve_plot"] = 4100, ["In_class"] = 5600, ["In_lang"] = 389000, ["In_progress"] = 3800, ["In_string"] = 308000, ["In_title"] = 30000, ["Inactive_userpage_blanked"] = 3800, ["Inaturalist_taxon"] = 3800, ["Include-USGov"] = 25000, ["Incomplete_list"] = 24000, ["Inconclusive"] = 2400, ["Increase"] = 61000, ["Incumbent_pope"] = 4400, ["Indent"] = 2400, ["Indented_plain_list"] = 2700, ["Indented_plainlist"] = 2600, ["Independent_sources"] = 10000, ["IndexFungorum"] = 2100, ["Indian_English"] = 5000, ["Indian_railway_code"] = 3600, ["Indian_rupee"] = 12000, ["Inflation"] = 27000, ["Inflation-fn"] = 5900, ["Inflation-year"] = 4300, ["Inflation/IN/startyear"] = 6700, ["Inflation/UK"] = 5500, ["Inflation/UK/dataset"] = 5500, ["Inflation/UK/startyear"] = 5500, ["Inflation/US"] = 16000, ["Inflation/US-GDP"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/dataset"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/startyear"] = 3000, ["Inflation/US/dataset"] = 16000, ["Inflation/US/startyear"] = 16000, ["Inflation/fn"] = 7600, ["Inflation/year"] = 34000, ["Info"] = 5600, ["Infobox"] = 3430000, ["Infobox/Columns"] = 3300, ["Infobox/mobileviewfix.css"] = 175000, ["Infobox/styles-images.css"] = 20000, ["Infobox3cols"] = 28000, ["Infobox_AFL_biography"] = 15000, ["Infobox_Athletics_Championships"] = 3400, ["Infobox_Australian_place"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/styles.css"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/table"] = 11000, ["Infobox_COA_wide"] = 3700, ["Infobox_Canada_electoral_district"] = 2700, ["Infobox_Chinese"] = 24000, ["Infobox_Chinese/Chinese"] = 3200, ["Infobox_Chinese/Footer"] = 7200, ["Infobox_Chinese/Header"] = 7200, ["Infobox_Christian_leader"] = 23000, ["Infobox_French_commune"] = 38000, ["Infobox_French_subdivision"] = 2200, ["Infobox_Gaelic_games_biography"] = 5500, ["Infobox_Gaelic_games_player"] = 3000, ["Infobox_German_location"] = 11000, ["Infobox_German_place"] = 14000, ["Infobox_Grand_Prix_race_report"] = 2200, ["Infobox_Greece_place"] = 3600, ["Infobox_Greek_Dimos"] = 2900, ["Infobox_Hindu_temple"] = 2900, ["Infobox_Indian_constituency"] = 5800, ["Infobox_Indian_constituency/defaultdata"] = 5800, ["Infobox_Italian_comune"] = 8100, ["Infobox_Korean"] = 2200, ["Infobox_Korean/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean/auto/categories"] = 14000, ["Infobox_Korean/base"] = 2200, ["Infobox_Korean/base/auto"] = 18000, ["Infobox_Korean/categories"] = 2200, ["Infobox_Korean_name"] = 2200, ["Infobox_Korean_name/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean_television_name"] = 3400, ["Infobox_NASCAR_driver"] = 2400, ["Infobox_NASCAR_race_report"] = 2700, ["Infobox_NCAA_basketball_conference_tournament"] = 2100, ["Infobox_NCAA_team_season"] = 10000, ["Infobox_NFL_biography"] = 27000, ["Infobox_NFL_team_season"] = 2300, ["Infobox_NRHP"] = 74000, ["Infobox_NRHP/conv"] = 19000, ["Infobox_NRHP/locmapin2region"] = 68000, ["Infobox_Olympic_event"] = 8100, ["Infobox_Olympic_event/event_link"] = 8100, ["Infobox_Olympic_event/games_text"] = 8100, ["Infobox_Pan_American_Games_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event/games_text"] = 2900, ["Infobox_Romanian_subdivision"] = 3200, ["Infobox_Russian_district"] = 2100, ["Infobox_Russian_inhabited_locality"] = 4700, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/PosMapFS"] = 4200, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/federal_subject"] = 4700, ["Infobox_SCOTUS_case"] = 4600, ["Infobox_SSSI"] = 2000, ["Infobox_Site_of_Special_Scientific_Interest"] = 2100, ["Infobox_Slovak_place"] = 3000, ["Infobox_Swiss_town"] = 2900, ["Infobox_Switzerland_municipality"] = 2900, ["Infobox_Turkey_place"] = 20000, ["Infobox_U.S._county"] = 3000, ["Infobox_U.S._county/district"] = 3000, ["Infobox_U.S._legislation"] = 2100, ["Infobox_UK_constituency"] = 2200, ["Infobox_UK_constituency/year"] = 2200, ["Infobox_UK_legislation"] = 6400, ["Infobox_UK_place"] = 27000, ["Infobox_UK_place/NoDialCode"] = 8200, ["Infobox_UK_place/NoPostCode"] = 3700, ["Infobox_UK_place/area"] = 2700, ["Infobox_UK_place/dens"] = 2300, ["Infobox_UK_place/dist"] = 2800, ["Infobox_UK_place/local"] = 27000, ["Infobox_UK_place/styles.css"] = 27000, ["Infobox_UNESCO_World_Heritage_Site"] = 2100, ["Infobox_UN_resolution"] = 2300, ["Infobox_US_Supreme_Court_case"] = 4800, ["Infobox_US_Supreme_Court_case/courts"] = 4800, ["Infobox_United_States_legislative_district"] = 2700, ["Infobox_United_States_legislative_district/representative"] = 2700, ["Infobox_Wikipedia_user"] = 12000, ["Infobox_academic"] = 27000, ["Infobox_aircraft"] = 13000, ["Infobox_aircraft/styles.css"] = 14000, ["Infobox_aircraft_occurrence"] = 2900, ["Infobox_airline"] = 4800, ["Infobox_airline/styles.css"] = 4800, ["Infobox_airport"] = 14000, ["Infobox_airport/datatable"] = 13000, ["Infobox_airport/styles.css"] = 14000, ["Infobox_album"] = 169000, ["Infobox_album/color"] = 209000, ["Infobox_album/link"] = 169000, ["Infobox_anatomy"] = 4500, ["Infobox_animanga/Footer"] = 7800, ["Infobox_animanga/Header"] = 7800, ["Infobox_animanga/Print"] = 6700, ["Infobox_animanga/Video"] = 5100, ["Infobox_architect"] = 4500, ["Infobox_artist"] = 35000, ["Infobox_artist_discography"] = 6500, ["Infobox_artwork"] = 16000, ["Infobox_automobile"] = 9300, ["Infobox_award"] = 16000, ["Infobox_badminton_player"] = 3300, ["Infobox_baseball_biography"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/style"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/styles.css"] = 30000, ["Infobox_baseball_team_season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/leagueseason"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/styles.css"] = 3300, ["Infobox_basketball_biography"] = 23000, ["Infobox_basketball_biography/style"] = 23000, ["Infobox_basketball_club"] = 3300, ["Infobox_basketball_club/styles.css"] = 3300, ["Infobox_beauty_pageant"] = 2200, ["Infobox_bilateral_relations"] = 5000, ["Infobox_bishop_styles"] = 2500, ["Infobox_body_of_water"] = 19000, ["Infobox_book"] = 63000, ["Infobox_book/styles.css"] = 63000, ["Infobox_boxer"] = 6500, ["Infobox_brand"] = 2200, ["Infobox_brand/styles.css"] = 2200, ["Infobox_bridge"] = 6800, ["Infobox_building"] = 34000, ["Infobox_bus_company"] = 2000, ["Infobox_cemetery"] = 2100, ["Infobox_character"] = 8500, ["Infobox_character/styles.css"] = 8500, ["Infobox_chess_biography"] = 4800, ["Infobox_chess_player"] = 3800, ["Infobox_church"] = 17000, ["Infobox_church/denomination"] = 17000, ["Infobox_church/font_color"] = 17000, ["Infobox_civil_conflict"] = 3200, ["Infobox_civilian_attack"] = 7700, ["Infobox_college_coach"] = 13000, ["Infobox_college_football_game"] = 2300, ["Infobox_college_football_player"] = 2600, ["Infobox_college_sports_team_season"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/link"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/name"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/succession"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/team"] = 46000, ["Infobox_comedian"] = 2200, ["Infobox_comic_book_title"] = 3200, ["Infobox_comics_character"] = 3500, ["Infobox_comics_creator"] = 3600, ["Infobox_comics_creator/styles.css"] = 3600, ["Infobox_company"] = 93000, ["Infobox_company/styles.css"] = 93000, ["Infobox_computing_device"] = 2600, ["Infobox_concert"] = 3900, ["Infobox_constituency"] = 7900, ["Infobox_country"] = 7200, ["Infobox_country/formernext"] = 6700, ["Infobox_country/imagetable"] = 5600, ["Infobox_country/multirow"] = 9300, ["Infobox_country/status_text"] = 3100, ["Infobox_country/styles.css"] = 7200, ["Infobox_country_at_games"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/core"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/see_also"] = 14000, ["Infobox_court_case"] = 5400, ["Infobox_court_case/images"] = 2900, ["Infobox_court_case/styles.css"] = 5300, ["Infobox_cricket_tournament"] = 2800, ["Infobox_cricketer"] = 32000, ["Infobox_cricketer/career"] = 32000, ["Infobox_cricketer/national_side"] = 7700, ["Infobox_criminal"] = 7800, ["Infobox_curler"] = 2800, ["Infobox_cycling_race_report"] = 5000, ["Infobox_cyclist"] = 17000, ["Infobox_dam"] = 5900, ["Infobox_deity"] = 2300, ["Infobox_deity/color"] = 2300, ["Infobox_designation_list"] = 32000, ["Infobox_designation_list/entry"] = 23000, ["Infobox_dim"] = 6400, ["Infobox_diocese"] = 4100, ["Infobox_drug"] = 12000, ["Infobox_drug/chemical_formula"] = 12000, ["Infobox_drug/data_page_link"] = 12000, ["Infobox_drug/formatATC"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCASnumber"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEBI"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEMBL"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemDBNIAID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemSpider"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCompTox"] = 12000, ["Infobox_drug/formatDrugBank"] = 12000, ["Infobox_drug/formatIUPHARBPS"] = 12000, ["Infobox_drug/formatJmol"] = 12000, ["Infobox_drug/formatKEGG"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPDBligand"] = 11000, ["Infobox_drug/formatPubChemCID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPubChemSID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatUNII"] = 12000, ["Infobox_drug/legal_status"] = 12000, ["Infobox_drug/licence"] = 12000, ["Infobox_drug/maintenance_categories"] = 12000, ["Infobox_drug/non-ref-space"] = 4000, ["Infobox_drug/pregnancy_category"] = 12000, ["Infobox_drug/styles.css"] = 12000, ["Infobox_drug/title"] = 12000, ["Infobox_economist"] = 2000, ["Infobox_election"] = 41000, ["Infobox_election/shortname"] = 2600, ["Infobox_election/styles.css"] = 41000, ["Infobox_enzyme"] = 5100, ["Infobox_ethnic_group"] = 8100, ["Infobox_event"] = 7900, ["Infobox_family"] = 2800, ["Infobox_field_hockey_player"] = 2600, ["Infobox_figure_skater"] = 4000, ["Infobox_film"] = 170000, ["Infobox_film/short_description"] = 166000, ["Infobox_film_awards"] = 3200, ["Infobox_film_awards/link"] = 3200, ["Infobox_film_awards/style"] = 3200, ["Infobox_film_or_theatre_festival"] = 2100, ["Infobox_food"] = 7700, ["Infobox_football_biography"] = 219000, ["Infobox_football_club"] = 30000, ["Infobox_football_club_season"] = 24000, ["Infobox_football_league"] = 2800, ["Infobox_football_league_season"] = 22000, ["Infobox_football_match"] = 6800, ["Infobox_football_tournament"] = 2200, ["Infobox_football_tournament_season"] = 9400, ["Infobox_former_subdivision"] = 3800, ["Infobox_former_subdivision/styles.css"] = 3800, ["Infobox_galaxy"] = 3400, ["Infobox_game"] = 3200, ["Infobox_game_score"] = 3800, ["Infobox_games"] = 2100, ["Infobox_gene"] = 13000, ["Infobox_given_name"] = 4100, ["Infobox_golfer"] = 4900, ["Infobox_golfer/highest_ranking"] = 4900, ["Infobox_government_agency"] = 13000, ["Infobox_government_cabinet"] = 3600, ["Infobox_gridiron_football_biography"] = 40000, ["Infobox_gridiron_football_biography/position"] = 40000, ["Infobox_gridiron_football_team_season"] = 4100, ["Infobox_gymnast"] = 5900, ["Infobox_handball_biography"] = 5600, ["Infobox_historic_site"] = 22000, ["Infobox_holiday"] = 2200, ["Infobox_holiday/date"] = 2200, ["Infobox_horseraces"] = 2700, ["Infobox_hospital"] = 7000, ["Infobox_hospital/care_system"] = 7000, ["Infobox_hospital/lists"] = 7000, ["Infobox_hurling_championship"] = 2700, ["Infobox_ice_hockey_biography"] = 21000, ["Infobox_ice_hockey_player"] = 18000, ["Infobox_ice_hockey_team"] = 3300, ["Infobox_ice_hockey_team_season"] = 2200, ["Infobox_international_football_competition"] = 6800, ["Infobox_islands"] = 9700, ["Infobox_islands/area"] = 10000, ["Infobox_islands/density"] = 10000, ["Infobox_islands/length"] = 9700, ["Infobox_islands/styles.css"] = 9700, ["Infobox_journal"] = 10000, ["Infobox_journal/Abbreviation_search"] = 10000, ["Infobox_journal/Bluebook_check"] = 10000, ["Infobox_journal/Former_check"] = 10000, ["Infobox_journal/ISO_4_check"] = 10000, ["Infobox_journal/ISSN-eISSN"] = 10000, ["Infobox_journal/Indexing_search"] = 10000, ["Infobox_journal/MathSciNet_check"] = 10000, ["Infobox_journal/NLM_check"] = 10000, ["Infobox_journal/frequency"] = 9100, ["Infobox_journal/openaccess"] = 2700, ["Infobox_judoka"] = 2800, ["Infobox_lake"] = 3800, ["Infobox_language"] = 10000, ["Infobox_language/family-color"] = 12000, ["Infobox_language/genetic"] = 7000, ["Infobox_language/lingualist"] = 11000, ["Infobox_language/linguistlist"] = 10000, ["Infobox_language/ref"] = 7400, ["Infobox_law_enforcement_agency"] = 2200, ["Infobox_legislation"] = 2800, ["Infobox_legislative_district"] = 2400, ["Infobox_legislative_election"] = 2700, ["Infobox_legislative_election/row"] = 2600, ["Infobox_legislative_election/styles.css"] = 2700, ["Infobox_legislative_term"] = 2100, ["Infobox_legislature"] = 4400, ["Infobox_library"] = 2500, ["Infobox_lighthouse"] = 2700, ["Infobox_lighthouse/light"] = 2700, ["Infobox_locomotive"] = 5000, ["Infobox_magazine"] = 8300, ["Infobox_manner_of_address"] = 4200, ["Infobox_martial_artist"] = 6300, ["Infobox_martial_artist/record"] = 6300, ["Infobox_medal_templates"] = 479000, ["Infobox_medical_condition"] = 9900, ["Infobox_medical_condition_(new)"] = 6300, ["Infobox_medical_details"] = 2600, ["Infobox_medical_person"] = 2500, ["Infobox_militant_organization"] = 2200, ["Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Infobox_military_installation"] = 11000, ["Infobox_military_person"] = 54000, ["Infobox_military_unit"] = 29000, ["Infobox_mine"] = 2300, ["Infobox_mineral"] = 2000, ["Infobox_mobile_phone"] = 2500, ["Infobox_mobile_phone/size"] = 2100, ["Infobox_mobile_phone/weight"] = 2200, ["Infobox_model"] = 2300, ["Infobox_monument"] = 2800, ["Infobox_motorsport_season"] = 2900, ["Infobox_mountain"] = 30000, ["Infobox_multi-sport_competition_event"] = 2900, ["Infobox_museum"] = 12000, ["Infobox_musical_artist"] = 132000, ["Infobox_musical_artist/hCard_class"] = 122000, ["Infobox_musical_composition"] = 3700, ["Infobox_name"] = 8800, ["Infobox_name_module"] = 9600, ["Infobox_newspaper"] = 11000, ["Infobox_newspaper/styles.css"] = 11000, ["Infobox_noble"] = 7800, ["Infobox_officeholder"] = 282000, ["Infobox_officeholder/office"] = 289000, ["Infobox_official_post"] = 9900, ["Infobox_organization"] = 43000, ["Infobox_pageant_titleholder"] = 3100, ["Infobox_park"] = 10000, ["Infobox_person"] = 624000, ["Infobox_person/Wikidata"] = 5000, ["Infobox_person/height"] = 116000, ["Infobox_person/length"] = 7700, ["Infobox_person/weight"] = 74000, ["Infobox_philosopher"] = 3800, ["Infobox_planet"] = 4800, ["Infobox_play"] = 4600, ["Infobox_political_party"] = 16000, ["Infobox_power_station"] = 3400, ["Infobox_prepared_food"] = 2500, ["Infobox_professional_wrestler"] = 4800, ["Infobox_professional_wrestling_event"] = 3400, ["Infobox_protected_area"] = 15000, ["Infobox_protein_family"] = 2200, ["Infobox_publisher"] = 2600, ["Infobox_racehorse"] = 6000, ["Infobox_racing_driver"] = 5900, ["Infobox_racing_driver_series_section"] = 2900, ["Infobox_radio_station"] = 22000, ["Infobox_radio_station/styles.css"] = 22000, ["Infobox_rail"] = 3200, ["Infobox_rail_line"] = 8100, ["Infobox_rail_service"] = 3300, ["Infobox_reality_competition_season"] = 4300, ["Infobox_record_label"] = 4200, ["Infobox_recurring_event"] = 8100, ["Infobox_religious_biography"] = 7200, ["Infobox_religious_building"] = 15000, ["Infobox_religious_building/color"] = 22000, ["Infobox_restaurant"] = 4700, ["Infobox_river"] = 32000, ["Infobox_river/calcunit"] = 32000, ["Infobox_river/discharge"] = 32000, ["Infobox_river/row-style"] = 32000, ["Infobox_river/source"] = 32000, ["Infobox_road"] = 25000, ["Infobox_road/meta/mask/category"] = 24000, ["Infobox_road/meta/mask/country"] = 25000, ["Infobox_road/styles.css"] = 26000, ["Infobox_road_small"] = 2500, ["Infobox_rockunit"] = 6500, ["Infobox_royalty"] = 26000, ["Infobox_royalty/short_description"] = 8800, ["Infobox_rugby_biography"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/correct_date"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/depcheck"] = 19000, ["Infobox_rugby_league_biography"] = 11000, ["Infobox_rugby_league_biography/PLAYER"] = 11000, ["Infobox_rugby_team"] = 2700, ["Infobox_sailboat_specifications"] = 2300, ["Infobox_saint"] = 5500, ["Infobox_school"] = 40000, ["Infobox_school/short_description"] = 40000, ["Infobox_school/styles.css"] = 40000, ["Infobox_school_district"] = 6500, ["Infobox_school_district/styles.css"] = 6500, ["Infobox_scientist"] = 57000, ["Infobox_settlement"] = 597000, ["Infobox_settlement/areadisp"] = 259000, ["Infobox_settlement/columns"] = 108000, ["Infobox_settlement/columns/styles.css"] = 108000, ["Infobox_settlement/densdisp"] = 458000, ["Infobox_settlement/lengthdisp"] = 182000, ["Infobox_settlement/link"] = 108000, ["Infobox_settlement/styles.css"] = 597000, ["Infobox_ship"] = 43000, ["Infobox_ship/career"] = 39000, ["Infobox_ship/characteristics"] = 43000, ["Infobox_ship/class_overview"] = 4400, ["Infobox_ship/image"] = 42000, ["Infobox_ship/service_record"] = 2500, ["Infobox_shopping_mall"] = 3800, ["Infobox_short_story"] = 2700, ["Infobox_skier"] = 2700, ["Infobox_soap_character"] = 3100, ["Infobox_social_media_personality"] = 4400, ["Infobox_software"] = 14000, ["Infobox_software/simple"] = 15000, ["Infobox_song"] = 84000, ["Infobox_song/color"] = 84000, ["Infobox_song/link"] = 84000, ["Infobox_song_contest_national_year"] = 2000, ["Infobox_song_contest_national_year/Year"] = 2100, ["Infobox_spaceflight"] = 4100, ["Infobox_spaceflight/styles.css"] = 4100, ["Infobox_speed_skater"] = 2000, ["Infobox_sport_event"] = 2800, ["Infobox_sports_competition_event"] = 24000, ["Infobox_sports_competition_event/medalrow"] = 16000, ["Infobox_sports_league"] = 5700, ["Infobox_sports_season"] = 7000, ["Infobox_sports_team"] = 2300, ["Infobox_sportsperson"] = 160000, ["Infobox_stadium"] = 2600, ["Infobox_station"] = 58000, ["Infobox_station/services"] = 58000, ["Infobox_station/styles.css"] = 58000, ["Infobox_street"] = 4500, ["Infobox_swimmer"] = 11000, ["Infobox_television"] = 64000, ["Infobox_television/Short_description"] = 62000, ["Infobox_television/styles.css"] = 64000, ["Infobox_television_channel"] = 6700, ["Infobox_television_channel/styles.css"] = 6700, ["Infobox_television_episode"] = 13000, ["Infobox_television_episode/styles.css"] = 14000, ["Infobox_television_season"] = 11000, ["Infobox_television_station"] = 3200, ["Infobox_television_station/styles.css"] = 3300, ["Infobox_tennis_biography"] = 11000, ["Infobox_tennis_event"] = 3400, ["Infobox_tennis_tournament"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/heading"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/style"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament_event"] = 22000, ["Infobox_tennis_tournament_year"] = 11000, ["Infobox_tennis_tournament_year/color"] = 33000, ["Infobox_tennis_tournament_year/footer"] = 33000, ["Infobox_tournament_season"] = 13000, ["Infobox_train"] = 2600, ["Infobox_university"] = 25000, ["Infobox_user"] = 3000, ["Infobox_venue"] = 20000, ["Infobox_video_game"] = 30000, ["Infobox_video_game/styles.css"] = 30000, ["Infobox_volleyball_biography"] = 5900, ["Infobox_weapon"] = 8100, ["Infobox_weather_event"] = 3600, ["Infobox_weather_event/Effects"] = 3400, ["Infobox_weather_event/Footer"] = 3400, ["Infobox_weather_event/History"] = 3300, ["Infobox_weather_event/SSHWS"] = 2000, ["Infobox_weather_event/meteorology"] = 3200, ["Infobox_weather_event/scale"] = 2100, ["Infobox_weather_event/styles.css"] = 3600, ["Infobox_website"] = 8300, ["Infobox_writer"] = 46000, ["Information"] = 98000, ["Information/styles.css"] = 98000, ["Inlang"] = 2400, ["Inline"] = 3800, ["Inline_block"] = 5400, ["Inprogress"] = 2600, ["Input_link"] = 32000, ["Instagram"] = 21000, ["InterSportStats"] = 6100, ["Interlanguage_link"] = 304000, ["Interlanguage_link_multi"] = 9400, ["International_Paralympic_Committee"] = 4300, ["International_football_primary_link"] = 3500, ["International_football_primary_style"] = 3600, ["International_football_secondary_style"] = 3400, ["Internet_Archive"] = 2200, ["Internet_Archive_SCOTUS_URL"] = 3300, ["Internet_Archive_author"] = 19000, ["Internet_Archive_film"] = 2600, ["Intitle"] = 22000, ["Ip"] = 2100, ["Iptalk"] = 18000, ["IranCensus2006"] = 29000, ["IranNCSGN"] = 3100, ["Iran_Census_2006"] = 29000, ["Irish_place_name"] = 3000, ["IsIPAddress"] = 45000, ["IsValidPageName"] = 3400, ["Is_MLB_league"] = 3300, ["Is_NPB_league"] = 3300, ["Is_continent"] = 13000, ["Is_country_in_Central_America"] = 17000, ["Is_country_in_the_Caribbean"] = 17000, ["Is_interwiki_link"] = 6500, ["Is_italic_taxon"] = 654000, ["Is_redirect"] = 384000, ["Is_time"] = 6700, ["Is_valid_page_name"] = 3400, ["Isbn"] = 10000, ["Isnum"] = 3000, ["Isnumeric"] = 121000, ["Iso2continent"] = 110000, ["Iso2country"] = 26000, ["Iso2country/article"] = 25000, ["Iso2country/data"] = 26000, ["Issubst"] = 64000, ["Italic_dab2"] = 5900, ["Italic_disambiguation"] = 2400, ["Italic_title"] = 258000, ["Italic_title_prefixed"] = 8800, ["Italictitle"] = 3000, ["Ivmbox"] = 142000, ["Ivory_messagebox"] = 190000, ["Ivory_messagebox/styles.css"] = 190000, ["Module:I18n/complex_date"] = 48000, ["Module:IP"] = 149000, ["Module:IPA"] = 185000, ["Module:IPA/data"] = 167000, ["Module:IPA/styles.css"] = 152000, ["Module:IPA_symbol"] = 6800, ["Module:IPA_symbol/data"] = 6900, ["Module:IPAc-en"] = 56000, ["Module:IPAc-en/data"] = 56000, ["Module:IPAc-en/phonemes"] = 56000, ["Module:IPAc-en/pronunciation"] = 56000, ["Module:IPAddress"] = 254000, ["Module:ISO_3166"] = 947000, ["Module:ISO_3166/data/AT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/BA"] = 3400, ["Module:ISO_3166/data/CA"] = 2600, ["Module:ISO_3166/data/CH"] = 4200, ["Module:ISO_3166/data/CN"] = 2800, ["Module:ISO_3166/data/CZ"] = 6600, ["Module:ISO_3166/data/DE"] = 15000, ["Module:ISO_3166/data/ES"] = 3700, ["Module:ISO_3166/data/FR"] = 38000, ["Module:ISO_3166/data/GB"] = 7100, ["Module:ISO_3166/data/GR"] = 3500, ["Module:ISO_3166/data/IN"] = 29000, ["Module:ISO_3166/data/IR"] = 24000, ["Module:ISO_3166/data/IT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/National"] = 947000, ["Module:ISO_3166/data/PL"] = 7600, ["Module:ISO_3166/data/RS"] = 3200, ["Module:ISO_3166/data/RU"] = 27000, ["Module:ISO_3166/data/UA"] = 2200, ["Module:ISO_3166/data/US"] = 31000, ["Module:ISO_639_name"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-1"] = 29000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2"] = 21000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2B"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3_(dep)"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-5"] = 19000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_deprecated"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_name_to_code"] = 4600, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_override"] = 34000, ["Module:ISOdate"] = 48000, ["Module:Ice_hockey_box"] = 2000, ["Module:Icon"] = 680000, ["Module:Icon/data"] = 680000, ["Module:Icon_box"] = 263000, ["Module:Icon_box/data"] = 263000, ["Module:If_any_equal"] = 255000, ["Module:If_empty"] = 6780000, ["Module:If_in_category"] = 164000, ["Module:If_in_page"] = 22000, ["Module:If_not_given_or_empty"] = 126000, ["Module:If_preview"] = 1650000, ["Module:If_preview/configuration"] = 1650000, ["Module:If_preview/styles.css"] = 1650000, ["Module:In_lang"] = 389000, ["Module:Indent"] = 2400, ["Module:Infobox"] = 4700000, ["Module:Infobox/dates"] = 78000, ["Module:Infobox/styles.css"] = 4970000, ["Module:Infobox/utilities"] = 2600, ["Module:Infobox3cols"] = 321000, ["Module:InfoboxBuilder"] = 2600, ["Module:InfoboxImage"] = 5630000, ["Module:InfoboxImage/data"] = 3370000, ["Module:Infobox_body_of_water_tracking"] = 19000, ["Module:Infobox_cyclist_tracking"] = 17000, ["Module:Infobox_dim"] = 381000, ["Module:Infobox_dim/data"] = 234000, ["Module:Infobox_election"] = 42000, ["Module:Infobox_gene"] = 13000, ["Module:Infobox_gene/orthologs"] = 13000, ["Module:Infobox_mapframe"] = 1680000, ["Module:Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Module:Infobox_military_conflict/styles.css"] = 28000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name"] = 24000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name/data"] = 24000, ["Module:Infobox_power_station"] = 3400, ["Module:Infobox_road"] = 26000, ["Module:Infobox_road/browselinks"] = 26000, ["Module:Infobox_road/errors"] = 25000, ["Module:Infobox_road/length"] = 26000, ["Module:Infobox_road/locations"] = 25000, ["Module:Infobox_road/map"] = 25000, ["Module:Infobox_road/route"] = 26000, ["Module:Infobox_road/sections"] = 25000, ["Module:Infobox_ship"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/data"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/styles.css"] = 43000, ["Module:Infobox_television"] = 64000, ["Module:Infobox_television_disambiguation_check"] = 72000, ["Module:Infobox_television_episode"] = 13000, ["Module:Infobox_television_season_disambiguation_check"] = 10000, ["Module:Infobox_television_season_name"] = 11000, ["Module:Internet_Archive"] = 22000, ["Module:Is_article"] = 2400, ["Module:Is_infobox_in_lead"] = 462000, ["Module:Is_instance"] = 359000, ["Module:Iso2nationality"] = 96000, ["Module:Italic_title"] = 1260000, ["Module:Italic_title2"] = 5900, } 0ctcv7ujl9smq3x63aofv607kiqwl2e 1427741 1427740 2026-09-08T13:39:28Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Transclusion_count/data/I]] 1427740 Scribunto text/plain return { ["IAST"] = 6300, ["IA_SCOTUS_URL"] = 3300, ["IBDB_name"] = 9800, ["ICD10"] = 5000, ["ICD9"] = 4400, ["ICS"] = 3500, ["ICS_flag"] = 3500, ["IDN"] = 3800, ["IMDb_episode"] = 11000, ["IMDb_episodes"] = 4200, ["IMDb_name"] = 173000, ["IMDb_title"] = 211000, ["IMO_Number"] = 4500, ["IMSLP"] = 9200, ["INA"] = 2400, ["IND"] = 8700, ["INR"] = 6500, ["INRConvert"] = 6800, ["INRConvert/CurrentRate"] = 6700, ["INRConvert/USD"] = 6600, ["INRConvert/out"] = 6700, ["IOBDB_name"] = 2100, ["IP"] = 2800, ["IPA"] = 182000, ["IPA_audio_link"] = 5200, ["IPA_link"] = 5100, ["IPAblink"] = 2600, ["IPAc-cmn"] = 2800, ["IPAc-en"] = 56000, ["IPAc-pl"] = 51000, ["IPSummary"] = 82000, ["IP_summary"] = 83000, ["IPtalk"] = 18000, ["IPuser"] = 7600, ["IPvandal"] = 2800, ["IRC"] = 7100, ["IRI"] = 2600, ["IRL"] = 6100, ["IRN"] = 4000, ["ISBN"] = 475000, ["ISBN?"] = 2500, ["ISBNT"] = 46000, ["ISBN_missing"] = 3200, ["ISFDB_name"] = 4300, ["ISFDB_title"] = 5100, ["ISL"] = 2300, ["ISO_15924/script-example-character"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/format"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/label"] = 3000, ["ISO_3166_code"] = 277000, ["ISO_3166_name"] = 16000, ["ISO_639_name"] = 28000, ["ISP"] = 3700, ["ISR"] = 6000, ["ISSN"] = 12000, ["ISSN_link"] = 33000, ["ISTAT"] = 8100, ["ISU_figure_skater"] = 2300, ["ITA"] = 20000, ["ITF"] = 6800, ["ITF_profile"] = 2600, ["ITIS"] = 5900, ["ITN_talk"] = 13000, ["ITN_talk/date"] = 13000, ["IUCN_banner"] = 15000, ["I_sup"] = 4900, ["Ice_hockey_box"] = 2000, ["Ice_hockey_stats"] = 20000, ["Icehockeystats"] = 11000, ["Icelandic_name"] = 2100, ["Icon"] = 667000, ["If"] = 435000, ["If_all"] = 7900, ["If_autoconfirmed"] = 2200, ["If_between"] = 4800, ["If_both"] = 208000, ["If_dark"] = 4000, ["If_dark/styles.css"] = 4000, ["If_either"] = 22000, ["If_empty"] = 6740000, ["If_first_display_both"] = 122000, ["If_in_category"] = 164000, ["If_in_page"] = 22000, ["If_last_display_both"] = 38000, ["If_mobile"] = 2100, ["If_mobile/styles.css"] = 3300, ["If_preview"] = 66000, ["If_then_show"] = 111000, ["Ifempty"] = 944000, ["Ifeq"] = 83000, ["Iferror_then_show"] = 4000, ["Ifexist_not_redirect"] = 1940000, ["Ifnotempty"] = 18000, ["Ifnoteq_then_show"] = 2300, ["Ifnumber"] = 76000, ["Ifsubst"] = 1020000, ["Ih"] = 8100, ["Ill"] = 256000, ["Illm"] = 5900, ["Image_frame"] = 6200, ["Image_label"] = 4700, ["Image_label_begin"] = 4100, ["Image_label_end"] = 4100, ["Image_label_small"] = 2600, ["Image_needed"] = 4500, ["Image_other"] = 190000, ["Image_requested"] = 136000, ["Image_requested/Category_helper"] = 126000, ["Imbox"] = 999000, ["Imdb_name"] = 5300, ["Imdb_title"] = 2900, ["Importance"] = 15000, ["Importance/colour"] = 30000, ["Importance_mask"] = 625000, ["Improve_categories"] = 7400, ["Improve_documentation"] = 4200, ["Improve_plot"] = 4100, ["In_class"] = 5600, ["In_lang"] = 389000, ["In_progress"] = 3800, ["In_string"] = 308000, ["In_title"] = 30000, ["Inactive_userpage_blanked"] = 3800, ["Inaturalist_taxon"] = 3800, ["Include-USGov"] = 25000, ["Incomplete_list"] = 24000, ["Inconclusive"] = 2400, ["Increase"] = 61000, ["Incumbent_pope"] = 4400, ["Indent"] = 2400, ["Indented_plain_list"] = 2700, ["Indented_plainlist"] = 2600, ["Independent_sources"] = 10000, ["IndexFungorum"] = 2100, ["Indian_English"] = 5000, ["Indian_railway_code"] = 3600, ["Indian_rupee"] = 12000, ["Inflation"] = 27000, ["Inflation-fn"] = 5900, ["Inflation-year"] = 4300, ["Inflation/IN/startyear"] = 6700, ["Inflation/UK"] = 5500, ["Inflation/UK/dataset"] = 5500, ["Inflation/UK/startyear"] = 5500, ["Inflation/US"] = 16000, ["Inflation/US-GDP"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/dataset"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/startyear"] = 3000, ["Inflation/US/dataset"] = 16000, ["Inflation/US/startyear"] = 16000, ["Inflation/fn"] = 7600, ["Inflation/year"] = 34000, ["Info"] = 5600, ["Infobox"] = 3430000, ["Infobox/Columns"] = 3300, ["Infobox/mobileviewfix.css"] = 175000, ["Infobox/styles-images.css"] = 20000, ["Infobox3cols"] = 28000, ["Infobox_AFL_biography"] = 15000, ["Infobox_Athletics_Championships"] = 3400, ["Infobox_Australian_place"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/styles.css"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/table"] = 11000, ["Infobox_COA_wide"] = 3700, ["Infobox_Canada_electoral_district"] = 2700, ["Infobox_Chinese"] = 24000, ["Infobox_Chinese/Chinese"] = 3200, ["Infobox_Chinese/Footer"] = 7200, ["Infobox_Chinese/Header"] = 7200, ["Infobox_Christian_leader"] = 23000, ["Infobox_French_commune"] = 38000, ["Infobox_French_subdivision"] = 2200, ["Infobox_Gaelic_games_biography"] = 5500, ["Infobox_Gaelic_games_player"] = 3000, ["Infobox_German_location"] = 11000, ["Infobox_German_place"] = 14000, ["Infobox_Grand_Prix_race_report"] = 2200, ["Infobox_Greece_place"] = 3600, ["Infobox_Greek_Dimos"] = 2900, ["Infobox_Hindu_temple"] = 2900, ["Infobox_Indian_constituency"] = 5800, ["Infobox_Indian_constituency/defaultdata"] = 5800, ["Infobox_Italian_comune"] = 8100, ["Infobox_Korean"] = 2200, ["Infobox_Korean/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean/auto/categories"] = 14000, ["Infobox_Korean/base"] = 2200, ["Infobox_Korean/base/auto"] = 18000, ["Infobox_Korean/categories"] = 2200, ["Infobox_Korean_name"] = 2200, ["Infobox_Korean_name/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean_television_name"] = 3400, ["Infobox_NASCAR_driver"] = 2400, ["Infobox_NASCAR_race_report"] = 2700, ["Infobox_NCAA_basketball_conference_tournament"] = 2100, ["Infobox_NCAA_team_season"] = 10000, ["Infobox_NFL_biography"] = 27000, ["Infobox_NFL_team_season"] = 2300, ["Infobox_NRHP"] = 74000, ["Infobox_NRHP/conv"] = 19000, ["Infobox_NRHP/locmapin2region"] = 68000, ["Infobox_Olympic_event"] = 8100, ["Infobox_Olympic_event/event_link"] = 8100, ["Infobox_Olympic_event/games_text"] = 8100, ["Infobox_Pan_American_Games_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event/games_text"] = 2900, ["Infobox_Romanian_subdivision"] = 3200, ["Infobox_Russian_district"] = 2100, ["Infobox_Russian_inhabited_locality"] = 4700, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/PosMapFS"] = 4200, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/federal_subject"] = 4700, ["Infobox_SCOTUS_case"] = 4600, ["Infobox_SSSI"] = 2000, ["Infobox_Site_of_Special_Scientific_Interest"] = 2100, ["Infobox_Slovak_place"] = 3000, ["Infobox_Swiss_town"] = 2900, ["Infobox_Switzerland_municipality"] = 2900, ["Infobox_Turkey_place"] = 20000, ["Infobox_U.S._county"] = 3000, ["Infobox_U.S._county/district"] = 3000, ["Infobox_U.S._legislation"] = 2100, ["Infobox_UK_constituency"] = 2200, ["Infobox_UK_constituency/year"] = 2200, ["Infobox_UK_legislation"] = 6400, ["Infobox_UK_place"] = 27000, ["Infobox_UK_place/NoDialCode"] = 8200, ["Infobox_UK_place/NoPostCode"] = 3700, ["Infobox_UK_place/area"] = 2700, ["Infobox_UK_place/dens"] = 2300, ["Infobox_UK_place/dist"] = 2800, ["Infobox_UK_place/local"] = 27000, ["Infobox_UK_place/styles.css"] = 27000, ["Infobox_UNESCO_World_Heritage_Site"] = 2100, ["Infobox_UN_resolution"] = 2300, ["Infobox_US_Supreme_Court_case"] = 4800, ["Infobox_US_Supreme_Court_case/courts"] = 4800, ["Infobox_United_States_legislative_district"] = 2700, ["Infobox_United_States_legislative_district/representative"] = 2700, ["Infobox_Wikipedia_user"] = 12000, ["Infobox_academic"] = 27000, ["Infobox_aircraft"] = 13000, ["Infobox_aircraft/styles.css"] = 14000, ["Infobox_aircraft_occurrence"] = 2900, ["Infobox_airline"] = 4800, ["Infobox_airline/styles.css"] = 4800, ["Infobox_airport"] = 14000, ["Infobox_airport/datatable"] = 13000, ["Infobox_airport/styles.css"] = 14000, ["Infobox_album"] = 169000, ["Infobox_album/color"] = 209000, ["Infobox_album/link"] = 169000, ["Infobox_anatomy"] = 4500, ["Infobox_animanga/Footer"] = 7800, ["Infobox_animanga/Header"] = 7800, ["Infobox_animanga/Print"] = 6700, ["Infobox_animanga/Video"] = 5100, ["Infobox_architect"] = 4500, ["Infobox_artist"] = 35000, ["Infobox_artist_discography"] = 6500, ["Infobox_artwork"] = 16000, ["Infobox_automobile"] = 9300, ["Infobox_award"] = 16000, ["Infobox_badminton_player"] = 3300, ["Infobox_baseball_biography"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/style"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/styles.css"] = 30000, ["Infobox_baseball_team_season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/leagueseason"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/styles.css"] = 3300, ["Infobox_basketball_biography"] = 23000, ["Infobox_basketball_biography/style"] = 23000, ["Infobox_basketball_club"] = 3300, ["Infobox_basketball_club/styles.css"] = 3300, ["Infobox_beauty_pageant"] = 2200, ["Infobox_bilateral_relations"] = 5000, ["Infobox_bishop_styles"] = 2500, ["Infobox_body_of_water"] = 19000, ["Infobox_book"] = 63000, ["Infobox_book/styles.css"] = 63000, ["Infobox_boxer"] = 6500, ["Infobox_brand"] = 2200, ["Infobox_brand/styles.css"] = 2200, ["Infobox_bridge"] = 6800, ["Infobox_building"] = 34000, ["Infobox_bus_company"] = 2000, ["Infobox_cemetery"] = 2100, ["Infobox_character"] = 8500, ["Infobox_character/styles.css"] = 8500, ["Infobox_chess_biography"] = 4800, ["Infobox_chess_player"] = 3800, ["Infobox_church"] = 17000, ["Infobox_church/denomination"] = 17000, ["Infobox_church/font_color"] = 17000, ["Infobox_civil_conflict"] = 3200, ["Infobox_civilian_attack"] = 7700, ["Infobox_college_coach"] = 13000, ["Infobox_college_football_game"] = 2300, ["Infobox_college_football_player"] = 2600, ["Infobox_college_sports_team_season"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/link"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/name"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/succession"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/team"] = 46000, ["Infobox_comedian"] = 2200, ["Infobox_comic_book_title"] = 3200, ["Infobox_comics_character"] = 3500, ["Infobox_comics_creator"] = 3600, ["Infobox_comics_creator/styles.css"] = 3600, ["Infobox_company"] = 93000, ["Infobox_company/styles.css"] = 93000, ["Infobox_computing_device"] = 2600, ["Infobox_concert"] = 3900, ["Infobox_constituency"] = 7900, ["Infobox_country"] = 7200, ["Infobox_country/formernext"] = 6700, ["Infobox_country/imagetable"] = 5600, ["Infobox_country/multirow"] = 9300, ["Infobox_country/status_text"] = 3100, ["Infobox_country/styles.css"] = 7200, ["Infobox_country_at_games"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/core"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/see_also"] = 14000, ["Infobox_court_case"] = 5400, ["Infobox_court_case/images"] = 2900, ["Infobox_court_case/styles.css"] = 5300, ["Infobox_cricket_tournament"] = 2800, ["Infobox_cricketer"] = 32000, ["Infobox_cricketer/career"] = 32000, ["Infobox_cricketer/national_side"] = 7700, ["Infobox_criminal"] = 7800, ["Infobox_curler"] = 2800, ["Infobox_cycling_race_report"] = 5000, ["Infobox_cyclist"] = 17000, ["Infobox_dam"] = 5900, ["Infobox_deity"] = 2300, ["Infobox_deity/color"] = 2300, ["Infobox_designation_list"] = 32000, ["Infobox_designation_list/entry"] = 23000, ["Infobox_dim"] = 6400, ["Infobox_diocese"] = 4100, ["Infobox_drug"] = 12000, ["Infobox_drug/chemical_formula"] = 12000, ["Infobox_drug/data_page_link"] = 12000, ["Infobox_drug/formatATC"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCASnumber"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEBI"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEMBL"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemDBNIAID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemSpider"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCompTox"] = 12000, ["Infobox_drug/formatDrugBank"] = 12000, ["Infobox_drug/formatIUPHARBPS"] = 12000, ["Infobox_drug/formatJmol"] = 12000, ["Infobox_drug/formatKEGG"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPDBligand"] = 11000, ["Infobox_drug/formatPubChemCID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPubChemSID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatUNII"] = 12000, ["Infobox_drug/legal_status"] = 12000, ["Infobox_drug/licence"] = 12000, ["Infobox_drug/maintenance_categories"] = 12000, ["Infobox_drug/non-ref-space"] = 4000, ["Infobox_drug/pregnancy_category"] = 12000, ["Infobox_drug/styles.css"] = 12000, ["Infobox_drug/title"] = 12000, ["Infobox_economist"] = 2000, ["Infobox_election"] = 41000, ["Infobox_election/shortname"] = 2600, ["Infobox_election/styles.css"] = 41000, ["Infobox_enzyme"] = 5100, ["Infobox_ethnic_group"] = 8100, ["Infobox_event"] = 7900, ["Infobox_family"] = 2800, ["Infobox_field_hockey_player"] = 2600, ["Infobox_figure_skater"] = 4000, ["Infobox_film"] = 170000, ["Infobox_film/short_description"] = 166000, ["Infobox_film_awards"] = 3200, ["Infobox_film_awards/link"] = 3200, ["Infobox_film_awards/style"] = 3200, ["Infobox_film_or_theatre_festival"] = 2100, ["Infobox_food"] = 7700, ["Infobox_football_biography"] = 219000, ["Infobox_football_club"] = 30000, ["Infobox_football_club_season"] = 24000, ["Infobox_football_league"] = 2800, ["Infobox_football_league_season"] = 22000, ["Infobox_football_match"] = 6800, ["Infobox_football_tournament"] = 2200, ["Infobox_football_tournament_season"] = 9400, ["Infobox_former_subdivision"] = 3800, ["Infobox_former_subdivision/styles.css"] = 3800, ["Infobox_galaxy"] = 3400, ["Infobox_game"] = 3200, ["Infobox_game_score"] = 3800, ["Infobox_games"] = 2100, ["Infobox_gene"] = 13000, ["Infobox_given_name"] = 4100, ["Infobox_golfer"] = 4900, ["Infobox_golfer/highest_ranking"] = 4900, ["Infobox_government_agency"] = 13000, ["Infobox_government_cabinet"] = 3600, ["Infobox_gridiron_football_biography"] = 40000, ["Infobox_gridiron_football_biography/position"] = 40000, ["Infobox_gridiron_football_team_season"] = 4100, ["Infobox_gymnast"] = 5900, ["Infobox_handball_biography"] = 5600, ["Infobox_historic_site"] = 22000, ["Infobox_holiday"] = 2200, ["Infobox_holiday/date"] = 2200, ["Infobox_horseraces"] = 2700, ["Infobox_hospital"] = 7000, ["Infobox_hospital/care_system"] = 7000, ["Infobox_hospital/lists"] = 7000, ["Infobox_hurling_championship"] = 2700, ["Infobox_ice_hockey_biography"] = 21000, ["Infobox_ice_hockey_player"] = 18000, ["Infobox_ice_hockey_team"] = 3300, ["Infobox_ice_hockey_team_season"] = 2200, ["Infobox_international_football_competition"] = 6800, ["Infobox_islands"] = 9700, ["Infobox_islands/area"] = 10000, ["Infobox_islands/density"] = 10000, ["Infobox_islands/length"] = 9700, ["Infobox_islands/styles.css"] = 9700, ["Infobox_journal"] = 10000, ["Infobox_journal/Abbreviation_search"] = 10000, ["Infobox_journal/Bluebook_check"] = 10000, ["Infobox_journal/Former_check"] = 10000, ["Infobox_journal/ISO_4_check"] = 10000, ["Infobox_journal/ISSN-eISSN"] = 10000, ["Infobox_journal/Indexing_search"] = 10000, ["Infobox_journal/MathSciNet_check"] = 10000, ["Infobox_journal/NLM_check"] = 10000, ["Infobox_journal/frequency"] = 9100, ["Infobox_journal/openaccess"] = 2700, ["Infobox_judoka"] = 2800, ["Infobox_lake"] = 3800, ["Infobox_language"] = 10000, ["Infobox_language/family-color"] = 12000, ["Infobox_language/genetic"] = 7000, ["Infobox_language/lingualist"] = 11000, ["Infobox_language/linguistlist"] = 10000, ["Infobox_language/ref"] = 7400, ["Infobox_law_enforcement_agency"] = 2200, ["Infobox_legislation"] = 2800, ["Infobox_legislative_district"] = 2400, ["Infobox_legislative_election"] = 2700, ["Infobox_legislative_election/row"] = 2600, ["Infobox_legislative_election/styles.css"] = 2700, ["Infobox_legislative_term"] = 2100, ["Infobox_legislature"] = 4400, ["Infobox_library"] = 2500, ["Infobox_lighthouse"] = 2700, ["Infobox_lighthouse/light"] = 2700, ["Infobox_locomotive"] = 5000, ["Infobox_magazine"] = 8300, ["Infobox_manner_of_address"] = 4200, ["Infobox_martial_artist"] = 6300, ["Infobox_martial_artist/record"] = 6300, ["Infobox_medal_templates"] = 479000, ["Infobox_medical_condition"] = 9900, ["Infobox_medical_condition_(new)"] = 6300, ["Infobox_medical_details"] = 2600, ["Infobox_medical_person"] = 2500, ["Infobox_militant_organization"] = 2200, ["Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Infobox_military_installation"] = 11000, ["Infobox_military_person"] = 54000, ["Infobox_military_unit"] = 29000, ["Infobox_mine"] = 2300, ["Infobox_mineral"] = 2000, ["Infobox_mobile_phone"] = 2500, ["Infobox_mobile_phone/size"] = 2100, ["Infobox_mobile_phone/weight"] = 2200, ["Infobox_model"] = 2300, ["Infobox_monument"] = 2800, ["Infobox_motorsport_season"] = 2900, ["Infobox_mountain"] = 30000, ["Infobox_multi-sport_competition_event"] = 2900, ["Infobox_museum"] = 12000, ["Infobox_musical_artist"] = 132000, ["Infobox_musical_artist/hCard_class"] = 122000, ["Infobox_musical_composition"] = 3700, ["Infobox_name"] = 8800, ["Infobox_name_module"] = 9600, ["Infobox_newspaper"] = 11000, ["Infobox_newspaper/styles.css"] = 11000, ["Infobox_noble"] = 7800, ["Infobox_officeholder"] = 282000, ["Infobox_officeholder/office"] = 289000, ["Infobox_official_post"] = 9900, ["Infobox_organization"] = 43000, ["Infobox_pageant_titleholder"] = 3100, ["Infobox_park"] = 10000, ["Infobox_person"] = 624000, ["Infobox_person/Wikidata"] = 5000, ["Infobox_person/height"] = 116000, ["Infobox_person/length"] = 7700, ["Infobox_person/weight"] = 74000, ["Infobox_philosopher"] = 3800, ["Infobox_planet"] = 4800, ["Infobox_play"] = 4600, ["Infobox_political_party"] = 16000, ["Infobox_power_station"] = 3400, ["Infobox_prepared_food"] = 2500, ["Infobox_professional_wrestler"] = 4800, ["Infobox_professional_wrestling_event"] = 3400, ["Infobox_protected_area"] = 15000, ["Infobox_protein_family"] = 2200, ["Infobox_publisher"] = 2600, ["Infobox_racehorse"] = 6000, ["Infobox_racing_driver"] = 5900, ["Infobox_racing_driver_series_section"] = 2900, ["Infobox_radio_station"] = 22000, ["Infobox_radio_station/styles.css"] = 22000, ["Infobox_rail"] = 3200, ["Infobox_rail_line"] = 8100, ["Infobox_rail_service"] = 3300, ["Infobox_reality_competition_season"] = 4300, ["Infobox_record_label"] = 4200, ["Infobox_recurring_event"] = 8100, ["Infobox_religious_biography"] = 7200, ["Infobox_religious_building"] = 15000, ["Infobox_religious_building/color"] = 22000, ["Infobox_restaurant"] = 4700, ["Infobox_river"] = 32000, ["Infobox_river/calcunit"] = 32000, ["Infobox_river/discharge"] = 32000, ["Infobox_river/row-style"] = 32000, ["Infobox_river/source"] = 32000, ["Infobox_road"] = 25000, ["Infobox_road/meta/mask/category"] = 24000, ["Infobox_road/meta/mask/country"] = 25000, ["Infobox_road/styles.css"] = 26000, ["Infobox_road_small"] = 2500, ["Infobox_rockunit"] = 6500, ["Infobox_royalty"] = 26000, ["Infobox_royalty/short_description"] = 8800, ["Infobox_rugby_biography"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/correct_date"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/depcheck"] = 19000, ["Infobox_rugby_league_biography"] = 11000, ["Infobox_rugby_league_biography/PLAYER"] = 11000, ["Infobox_rugby_team"] = 2700, ["Infobox_sailboat_specifications"] = 2300, ["Infobox_saint"] = 5500, ["Infobox_school"] = 40000, ["Infobox_school/short_description"] = 40000, ["Infobox_school/styles.css"] = 40000, ["Infobox_school_district"] = 6500, ["Infobox_school_district/styles.css"] = 6500, ["Infobox_scientist"] = 57000, ["Infobox_settlement"] = 597000, ["Infobox_settlement/areadisp"] = 259000, ["Infobox_settlement/columns"] = 108000, ["Infobox_settlement/columns/styles.css"] = 108000, ["Infobox_settlement/densdisp"] = 458000, ["Infobox_settlement/lengthdisp"] = 182000, ["Infobox_settlement/link"] = 108000, ["Infobox_settlement/styles.css"] = 597000, ["Infobox_ship"] = 43000, ["Infobox_ship/career"] = 39000, ["Infobox_ship/characteristics"] = 43000, ["Infobox_ship/class_overview"] = 4400, ["Infobox_ship/image"] = 42000, ["Infobox_ship/service_record"] = 2500, ["Infobox_shopping_mall"] = 3800, ["Infobox_short_story"] = 2700, ["Infobox_skier"] = 2700, ["Infobox_soap_character"] = 3100, ["Infobox_social_media_personality"] = 4400, ["Infobox_software"] = 14000, ["Infobox_software/simple"] = 15000, ["Infobox_song"] = 84000, ["Infobox_song/color"] = 84000, ["Infobox_song/link"] = 84000, ["Infobox_song_contest_national_year"] = 2000, ["Infobox_song_contest_national_year/Year"] = 2100, ["Infobox_spaceflight"] = 4100, ["Infobox_spaceflight/styles.css"] = 4100, ["Infobox_speed_skater"] = 2000, ["Infobox_sport_event"] = 2800, ["Infobox_sports_competition_event"] = 24000, ["Infobox_sports_competition_event/medalrow"] = 16000, ["Infobox_sports_league"] = 5700, ["Infobox_sports_season"] = 7000, ["Infobox_sports_team"] = 2300, ["Infobox_sportsperson"] = 160000, ["Infobox_stadium"] = 2600, ["Infobox_station"] = 58000, ["Infobox_station/services"] = 58000, ["Infobox_station/styles.css"] = 58000, ["Infobox_street"] = 4500, ["Infobox_swimmer"] = 11000, ["Infobox_television"] = 64000, ["Infobox_television/Short_description"] = 62000, ["Infobox_television/styles.css"] = 64000, ["Infobox_television_channel"] = 6700, ["Infobox_television_channel/styles.css"] = 6700, ["Infobox_television_episode"] = 13000, ["Infobox_television_episode/styles.css"] = 14000, ["Infobox_television_season"] = 11000, ["Infobox_television_station"] = 3200, ["Infobox_television_station/styles.css"] = 3300, ["Infobox_tennis_biography"] = 11000, ["Infobox_tennis_event"] = 3400, ["Infobox_tennis_tournament"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/heading"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/style"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament_event"] = 22000, ["Infobox_tennis_tournament_year"] = 11000, ["Infobox_tennis_tournament_year/color"] = 33000, ["Infobox_tennis_tournament_year/footer"] = 33000, ["Infobox_tournament_season"] = 13000, ["Infobox_train"] = 2600, ["Infobox_university"] = 25000, ["Infobox_user"] = 3000, ["Infobox_venue"] = 20000, ["Infobox_video_game"] = 30000, ["Infobox_video_game/styles.css"] = 30000, ["Infobox_volleyball_biography"] = 5900, ["Infobox_weapon"] = 8100, ["Infobox_weather_event"] = 3600, ["Infobox_weather_event/Effects"] = 3400, ["Infobox_weather_event/Footer"] = 3400, ["Infobox_weather_event/History"] = 3300, ["Infobox_weather_event/SSHWS"] = 2000, ["Infobox_weather_event/meteorology"] = 3200, ["Infobox_weather_event/scale"] = 2100, ["Infobox_weather_event/styles.css"] = 3600, ["Infobox_website"] = 8300, ["Infobox_writer"] = 46000, ["Information"] = 98000, ["Information/styles.css"] = 98000, ["Inlang"] = 2400, ["Inline"] = 3800, ["Inline_block"] = 5400, ["Inprogress"] = 2600, ["Input_link"] = 32000, ["Instagram"] = 21000, ["InterSportStats"] = 6100, ["Interlanguage_link"] = 304000, ["Interlanguage_link_multi"] = 9400, ["International_Paralympic_Committee"] = 4300, ["International_football_primary_link"] = 3500, ["International_football_primary_style"] = 3600, ["International_football_secondary_style"] = 3400, ["Internet_Archive"] = 2200, ["Internet_Archive_SCOTUS_URL"] = 3300, ["Internet_Archive_author"] = 19000, ["Internet_Archive_film"] = 2600, ["Intitle"] = 22000, ["Ip"] = 2100, ["Iptalk"] = 18000, ["IranCensus2006"] = 29000, ["IranNCSGN"] = 3100, ["Iran_Census_2006"] = 29000, ["Irish_place_name"] = 3000, ["IsIPAddress"] = 45000, ["IsValidPageName"] = 3400, ["Is_MLB_league"] = 3300, ["Is_NPB_league"] = 3300, ["Is_continent"] = 13000, ["Is_country_in_Central_America"] = 17000, ["Is_country_in_the_Caribbean"] = 17000, ["Is_interwiki_link"] = 6500, ["Is_italic_taxon"] = 654000, ["Is_redirect"] = 384000, ["Is_time"] = 6700, ["Is_valid_page_name"] = 3400, ["Isbn"] = 10000, ["Isnum"] = 3000, ["Isnumeric"] = 121000, ["Iso2continent"] = 110000, ["Iso2country"] = 26000, ["Iso2country/article"] = 25000, ["Iso2country/data"] = 26000, ["Issubst"] = 64000, ["Italic_dab2"] = 5900, ["Italic_disambiguation"] = 2400, ["Italic_title"] = 258000, ["Italic_title_prefixed"] = 8800, ["Italictitle"] = 3000, ["Ivmbox"] = 142000, ["Ivory_messagebox"] = 190000, ["Ivory_messagebox/styles.css"] = 190000, ["Module:I18n/complex_date"] = 48000, ["Module:IP"] = 149000, ["Module:IPA"] = 185000, ["Module:IPA/data"] = 167000, ["Module:IPA/styles.css"] = 152000, ["Module:IPA_symbol"] = 6800, ["Module:IPA_symbol/data"] = 6900, ["Module:IPAc-en"] = 56000, ["Module:IPAc-en/data"] = 56000, ["Module:IPAc-en/phonemes"] = 56000, ["Module:IPAc-en/pronunciation"] = 56000, ["Module:IPAddress"] = 254000, ["Module:ISO_3166"] = 947000, ["Module:ISO_3166/data/AT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/BA"] = 3400, ["Module:ISO_3166/data/CA"] = 2600, ["Module:ISO_3166/data/CH"] = 4200, ["Module:ISO_3166/data/CN"] = 2800, ["Module:ISO_3166/data/CZ"] = 6600, ["Module:ISO_3166/data/DE"] = 15000, ["Module:ISO_3166/data/ES"] = 3700, ["Module:ISO_3166/data/FR"] = 38000, ["Module:ISO_3166/data/GB"] = 7100, ["Module:ISO_3166/data/GR"] = 3500, ["Module:ISO_3166/data/IN"] = 29000, ["Module:ISO_3166/data/IR"] = 24000, ["Module:ISO_3166/data/IT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/National"] = 947000, ["Module:ISO_3166/data/PL"] = 7600, ["Module:ISO_3166/data/RS"] = 3200, ["Module:ISO_3166/data/RU"] = 27000, ["Module:ISO_3166/data/UA"] = 2200, ["Module:ISO_3166/data/US"] = 31000, ["Module:ISO_639_name"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-1"] = 29000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2"] = 21000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2B"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3_(dep)"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-5"] = 19000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_deprecated"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_name_to_code"] = 4600, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_override"] = 34000, ["Module:ISOdate"] = 48000, ["Module:Ice_hockey_box"] = 2000, ["Module:Icon"] = 680000, ["Module:Icon/data"] = 680000, ["Module:Icon_box"] = 263000, ["Module:Icon_box/data"] = 263000, ["Module:If_any_equal"] = 255000, ["Module:If_empty"] = 6780000, ["Module:If_in_category"] = 164000, ["Module:If_in_page"] = 22000, ["Module:If_not_given_or_empty"] = 126000, ["Module:If_preview"] = 1650000, ["Module:If_preview/configuration"] = 1650000, ["Module:If_preview/styles.css"] = 1650000, ["Module:In_lang"] = 389000, ["Module:Indent"] = 2400, ["Module:Infobox"] = 4700000, ["Module:Infobox/dates"] = 78000, ["Module:Infobox/styles.css"] = 4970000, ["Module:Infobox/utilities"] = 2600, ["Module:Infobox3cols"] = 321000, ["Module:InfoboxBuilder"] = 2600, ["Module:InfoboxImage"] = 5630000, ["Module:InfoboxImage/data"] = 3370000, ["Module:Infobox_body_of_water_tracking"] = 19000, ["Module:Infobox_cyclist_tracking"] = 17000, ["Module:Infobox_dim"] = 381000, ["Module:Infobox_dim/data"] = 234000, ["Module:Infobox_election"] = 42000, ["Module:Infobox_gene"] = 13000, ["Module:Infobox_gene/orthologs"] = 13000, ["Module:Infobox_mapframe"] = 1680000, ["Module:Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Module:Infobox_military_conflict/styles.css"] = 28000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name"] = 24000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name/data"] = 24000, ["Module:Infobox_power_station"] = 3400, ["Module:Infobox_road"] = 26000, ["Module:Infobox_road/browselinks"] = 26000, ["Module:Infobox_road/errors"] = 25000, ["Module:Infobox_road/length"] = 26000, ["Module:Infobox_road/locations"] = 25000, ["Module:Infobox_road/map"] = 25000, ["Module:Infobox_road/route"] = 26000, ["Module:Infobox_road/sections"] = 25000, ["Module:Infobox_ship"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/data"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/styles.css"] = 43000, ["Module:Infobox_television"] = 64000, ["Module:Infobox_television_disambiguation_check"] = 72000, ["Module:Infobox_television_episode"] = 13000, ["Module:Infobox_television_season_disambiguation_check"] = 10000, ["Module:Infobox_television_season_name"] = 11000, ["Module:Internet_Archive"] = 22000, ["Module:Is_article"] = 2400, ["Module:Is_infobox_in_lead"] = 462000, ["Module:Is_instance"] = 359000, ["Module:Iso2nationality"] = 96000, ["Module:Italic_title"] = 1260000, ["Module:Italic_title2"] = 5900, } 0ctcv7ujl9smq3x63aofv607kiqwl2e 0 129352 1427783 1353388 2026-09-09T03:44:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427783 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Pinni_cropped.JPG|right|thumb|ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟು, ಖೋವಾ ಮತ್ತು ಒಣಫಲಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಪಿನ್ನಿ ಖಾದ್ಯ]] '''''ಪಿನ್ನಿ''''' ಒಂದು ಬಗೆಯ ಪಂಜಾಬಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಶೈಲಿಯ ಖಾದ್ಯ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಭೋಜನ ನಂತರ ತಿನ್ನುವ ಸಿಹಿ ತಿನಿಸಾಗಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ದೇಸಿ [[ತುಪ್ಪ]],<ref name="TEW">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=3VOHDdndGw8C&pg=PA37|title=''The Exquisite World of Indian Cuisine''|publisher=|page=37|access-date=20 December 2014}}</ref> ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟು, [[ಬೆಲ್ಲ]] ಮತ್ತು ಬಾದಾಮಿಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು. ''ಉದ್ದಿನ ಹಿಟ್ಟಿನ ಪಿನ್ನಿ'' ಪಿನ್ನಿಯ ಒಂದು ವಿಧವಾಗಿದೆ.<ref name="Verma">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=QvfQMdWZ4YoC&pg=PT94|title=''Companionship and Sexuality: Based on Ayurveda and the Hindu Tradition''|website=Books.google.com|access-date=20 December 2014}}</ref> == ಘಟಕಾಂಶಗಳು == ಹೆಚ್ಚಿನ ರುಚಿಗಾಗಿ, ಪಿನ್ನಿಯಲ್ಲಿ [[ಖೋವಾ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.indoamerican-news.com/?p=18744|title=Mama’s Punjabi Recipes — Atte Ki Pinni (Sweet Wheat Flour Balls) - Indo American News|website=Indoamerican-news.com|access-date=15 December 2017|archive-date=6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206091433/http://www.indoamerican-news.com/?p=18744|url-status=dead}}</ref> ಪಿನ್ನಿ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಹಾಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇವನ್ನು ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪಿನ್ನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಟ್ಟಿದ ಏಲಕ್ಕಿ ಪುಡಿಯನ್ನು ಉದುರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಬಿಸಿ ಕ್ಷೀರೋತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.khanapakana.com/recipe-search/s/pinni|title=Pinni recipes|website=Khanapakana.com|access-date=15 December 2017|archive-date=1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001162545/http://khanapakana.com/recipe-search/s/pinni|url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಿಹಿ ತಿನಿಸುಗಳು]] br4a1vra5vl807q9brqulhbsl0mv6ta 0 143110 1427789 1356469 2026-09-09T08:56:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427789 wikitext text/x-wiki '''ಬ್ಯೂಟಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಬೀಸ್ಟ್''' ಇದು ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ [[ಕಾದಂಬರಿ|ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Gabrielle-Suzanne_de_Villeneuve ಗೇಬ್ರಿಯಲ್-ಸುಝೇನ್ ಬಾರ್ಬೋಟ್ ಡಿ ವಿಲ್ಲೆನ್ಯೂವ್] ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ೧೭೪೦ ರಲ್ಲಿ ಲಾ ಜ್ಯೂನ್ ಅಮೇರಿಕೈನ್ ಎಟ್ ಲೆಸ್ ಕಾಂಟೆಸ್ ಮರಿನ್ಸ್ (ದ ಯಂಗ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮತ್ತು ಮೆರೈನ್ ಟೇಲ್ಸ್) ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://www.google.com/books/edition/Breaking_the_Magic_Spell/MxZFuahqzsMC?hl=en&gbpv=1&dq=beauty+and+the+beast+de+Villeneuve+Gabrielle-Suzanne+inpublisher:university+inpublisher:press&pg=PA10&printsec=frontcover</ref> ಆಕೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ ಜೀನ್-ಮೇರಿ ಲೆಪ್ರಿನ್ಸ್ ಡಿ ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್ ಅವರು ೧೭೫೬ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಗಸಿನ್ ಡೆಸ್ ಎನ್‌ಫಾಂಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ (ಮಕ್ಕಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ) ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿ, ಪುನಃ ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಅವರು ೧೮೮೯ ರಲ್ಲಿ ಫೇರಿ ಬುಕ್ ಸರಣಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ [https://en.wikipedia.org/wiki/Gabrielle-Suzanne_de_Villeneuve ಬ್ಲೂ ಫೇರಿ ಬುಕ್‌] ನಲ್ಲಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಮರುಹೇಳಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಯು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ಕಥೆಗಳಾದ ಲೂಸಿಯಸ್ ಅಪುಲಿಯಸ್ ಮಾಡೌರೆನ್ಸಿಸ್ ಅವರ ''ಕ್ಯುಪಿಡ್ ಅಂಡ್ ಸೈಕ್'' ನಿಂದ ಮತ್ತು ಜಿಯೋವಾನಿ ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಸ್ಟ್ರಾಪರೋಲಾ ಅವರು ದಿ ಫೇಸ್ಟಿಯಸ್ ನೈಟ್ಸ್ ಆಫ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೫೫೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Pig_King ದಿ ಪಿಗ್ ಕಿಂಗ್] ಎಂಬ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. ಕಥೆಯ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ತಿಳಿದಿವೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [https://en.wikipedia.org/wiki/Z%C3%A9mire_et_Azor ಝೆಮಿರ್ ಮತ್ತು ಅಜೋರ್] ಕಥೆಯ ಆಪರೇಟಿಕ್ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು [https://en.wikipedia.org/wiki/Jean-Fran%C3%A7ois_Marmontel ಮಾರ್ಮೊಂಟೆಲ್] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ೧೭೭೧ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೆಟ್ರಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಝೆಮಿರ್ ಮತ್ತು ಅಜೋರ್ ಕಥೆಯ ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಪಿಯರೆ-ಕ್ಲೌಡ್ ನಿವೆಲ್ಲೆ ಡೆ ಲಾ ಚೌಸಿಯವರ ಅಮೋರ್ ಪೌರ್ ಅಮೋರ್ (ಲವ್ ಫಾರ್ ಲವ್), ಡಿ ವಿಲ್ಲೆನ್ಯೂವ್ ಅವರ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ೧೭೪೨ ನೇ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ಡರ್ಹಾಮ್ ಮತ್ತು ಲಿಸ್ಬನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಕಥೆಯು ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref>https://www.bbc.com/news/uk-35358487</ref> [[ಚಿತ್ರ:Eleanor Vere Boyle Beauty and the Beast.jpg|300px|right|alt=Beauty and the beast|ಬ್ಯೂಟಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಬೀಸ್ಟ್]] ==ಕಥಾವಸ್ತು== ===ವಿಲ್ಲೆನ್ಯೂವ್ ಅವರ ಆವೃತ್ತಿ=== ವಾಲ್ಟರ್ ಕ್ರೇನ್ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಬ್ಯೂಟಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಬೀಸ್ಟ್‌ಗೆ ವಿವರಣೆ ಇಂತಿದೆ: ಒಬ್ಬ ವಿಧುರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತನ್ನ ಹನ್ನೆರಡು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ (ಆರು ಗಂಡು ಮತ್ತು ಆರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು) ಭವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಕಿರಿಯ ಮಗಳಿಗೆ ''ಲಿಟಲ್ ಬ್ಯೂಟಿ'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಯುವ ವಯಸ್ಕಳಾಗುವವರೆಗೂ ''ಬ್ಯೂಟಿ'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು. ಅವಳು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ, ಹಾಗೆಯೇ ದಯೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದುವ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಹೃದಯದವಳಾಗಿದ್ದಳು; ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಕ್ರೂರ, ಸ್ವಾರ್ಥ ಮನೋಭಾವದವರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗು ''ಲಿಟಲ್ ಬ್ಯೂಟಿ''ಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಸೂಯೆ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಇದು ಅವನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ಮುಳುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವನು ಮತ್ತು ಅವನ ಮಕ್ಕಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕುಟೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಡುತ್ತಾರೆ. ಬ್ಯೂಟಿ ಹರ್ಷಚಿತ್ತದಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಅವಳ ಸಹೋದರಿಯರು ಅವಳ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮೂರ್ಖತನವೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ತಾನು ಕಳುಹಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಾರ [[ಹಡಗು|ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ತನ್ನ ಸಹಚರರ ನಾಶದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರಿಗೆ ಮರಳಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು, ಅವನು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಏನಾದರೂ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ಸಂಪತ್ತು ಮರಳಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಬಟ್ಟೆ, ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಬ್ಯೂಟಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಲು ತಿಳಿಸಿ ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಾಗ, ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯದ [[ಗುಲಾಬಿ|ಗುಲಾಬಿಯ]] ಭರವಸೆಯಿಂದ ಅವಳು ತೃಪ್ತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ಅವನ ಸಾಲವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಅವನ ಹಡಗಿನ ಸರಕುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಹಣವಿಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಕ್ಕಳ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ನಿರಾಶನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹಿಂದಿರುಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಟ್ಟ [[ಚಂಡಮಾರುತ|ಚಂಡಮಾರುತದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಲು, ಅವನು ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಒಳಗೆ ನುಸುಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯವನ್ನು ತುಂಬಿದ ಮೇಜುಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಕೋಟೆಯ ಅದೃಶ್ಯ ಮಾಲೀಕರು ತನಗಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಈ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ಅರಮನೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿ ಎಂಬಂತೆ ನೋಡಲು ಬಂದನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆತರಲು ಹೊರಟನು ಆಗ ಅವನು ಗುಲಾಬಿ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಬ್ಯೂಟಿಯು ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ತನಗೆ ಸಿಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಿತ್ತು, ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮೃಗವೊಂದು ಎದುರಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಧಾವಿಸುತ್ತದೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮೃಗವು ಬ್ಯೂಟಿಗೆ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಒಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತನ್ನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ವಂಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಂದರೆ ಮಾತ್ರ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಂಕಟದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಭ್ರಮೆಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಅವನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಜೀವನದ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮೃಗವು ಸಂಪತ್ತು, ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಬಾರದು ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ಮನೆಗೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಅವಳು ವಿನಂತಿಸಿದ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಬ್ಯೂಟಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಮೊದಲು ಆ ಗುಲಾಬಿ ಭಯಾನಕ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಕೆಯ ಸಹೋದರರು ಅವರು ಕೋಟೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮೃಗದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಕೋಟೆಗೆ ತೆರಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂಟಿಯ ಮೇಲೆ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವಳ ಸ್ವಂತ ತಪ್ಪನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮೃಗದ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೃಗದ ಕೋಟೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅವಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ತಂದೆ ಮೃಗವು ಅವರಿಗೆ ಒದಗಿಸಿದ ಮಾಂತ್ರಿಕ [[ಕುದುರೆ|ಕುದುರೆಯ]] ಮೇಲೆ ಹೊರಟರು. ಮೃಗವು ಅವಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಸಮಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಆಗಮನವನ್ನು ಪಟಾಕಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಾಗತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಅದ್ದೂರಿ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅನಾಗರಿಕತೆಗಿಂತ ಮೂರ್ಖತನಕ್ಕೆ ಒಲವು ತೋರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಅವಳು ಗಮನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ, ಮೃಗವು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಬ್ಯೂಟಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಅವಳು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರತಿ ನಿರಾಕರಣೆಯ ನಂತರ, ಬ್ಯೂಟಿಯು ತಾನು ಪ್ರೀತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಸುಂದರ ರಾಜಕುಮಾರನ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ತೋರಿಕೆಯಿಂದ ಮೋಸಹೋಗದಂತೆ ಅವಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವಳು ರಾಜಕುಮಾರ ಮತ್ತು ಮೃಗದ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೃಗವು ಅವನನ್ನು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಬಂಧಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಮನರಂಜನೆಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಿಸಿದ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಗಿಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೋತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ, ಅದು ಸೇವಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ಕನಸಿನ ಅಪರಿಚಿತ ರಾಜಕುಮಾರ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ, ಬ್ಯೂಟಿ ಮೃಗದ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಐಷಾರಾಮಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾಳೆ, ಪ್ರತಿ ಹುಚ್ಚಾಟಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾಳೆ, ಅವಳ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಗೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಧರಿಸಲು ಸೊಗಸಾದ ಸೊಗಸುಗಳ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅವಳು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡಲು ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿಸುವಂತೆ ಮೃಗವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ನಿಖರವಾಗಿ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅವಳು ಹಿಂದಿರುಗುವ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಮೃಗವು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ಯೂಟಿಯು ಇದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳಿಗೆ ಮಂತ್ರಿಸಿದ ಉಂಗುರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಬೆರಳನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ತಿರುಗಿಸಿದಾಗ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲು ಅದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿಯರು ಆಕೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯಕರನ ನೋಟವು ಬ್ಯೂಟಿಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದಾಗ ಅವರ ಹಳೆಯ ಅಸೂಯೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿತು. ಆದರೂ ಅವಳು ಅವರಿಗೆ ಅದ್ದೂರಿ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಿಗೆ ತಾನು ಸಹೋದರಿಯರ ಮದುವೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬ್ಯೂಟಿಯ ಹೃದಯವು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಅತಿಯಾದ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾಳೆ. [[File:Batten - Europa'sFairyTales.jpg|200px|right]] ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ಕಳೆದಾಗ, ಕೋಟೆಯ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಮೃಗವು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸಾಯುವುದನ್ನು ಅವಳು ಊಹಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಅವಳ ಸಹೋದರು ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಆತುರಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಕೋಟೆಗೆ ಮರಳಿದಾಗ, ಬ್ಯೂಟಿಯ ಭಯವು ನಿಜವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿನ ಸಮೀಪವಿರುವ ಮೃಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಬ್ಯೂಟಿಗೆ ತಾನು ಮೃಗವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಅರಿವಾಗಿ ತಲ್ಲಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವಳು ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲು ಅವಳು ಬಳಸುವ ಹತ್ತಿರದ ಚಿಲುಮೆಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ತರುತ್ತಾಳೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ, ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾಳೆ. ಮರುದಿನ ಅವಳು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಾಗ, ಮೃಗವು ತನ್ನ ಕನಸಿನ ಅಪರಿಚಿತ ರಾಜಕುಮಾರನಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅವಳು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ತನ್ನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ತನಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ, ಅವಳು ಗುರುತಿಸದ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ, ಬಿಳಿ ಸಾರಂಗಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ [[ಚಿನ್ನ|ಚಿನ್ನದ]] ಗಾಡಿಯ ಆಗಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯು ರಾಜಕುಮಾರನ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬ್ಯೂಟಿಯನ್ನು ಅವಳ ಸೊಸೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬ್ಯೂಟಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ವಿಷಯವು ಪರಿಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವಂತೆ ಅವಳು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಜಕುಮಾರನು ಚಿಕ್ಕವನಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ತಂದೆಯು ಮರಣಹೊಂದಿದನು ಮತ್ತು ತಾಯಿಯು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಣಿಯು ಅವನನ್ನು ದುಷ್ಟರ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಳು. ಅವನು ವಯಸ್ಕನಾದ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಮೋಹಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಅವನು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ, ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಮೃಗವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದಳು. ಅವನ ಕೊಳಕು ಹೊರತಾಗಿಯೂ ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಶಾಪವನ್ನು ಮುರಿಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಮತ್ತು ಬ್ಯೂಟಿ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ===ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್ ಆವೃತ್ತಿ=== ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಥೆಯನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಮೂಲಮಾದರಿಯ ಸರಳತೆಗೆ ಕತ್ತರಿಸಿದರು. ಈ ಕಥೆಯು ವಿಲ್ಲೆನ್ಯೂವ್ ಅವರ ಆವೃತ್ತಿಯಂತೆಯೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈಗ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇವಲ ಆರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ: ಮೂರು ಗಂಡು ಮತ್ತು ಮೂರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಬ್ಯೂಟಿ ಒಬ್ಬಳು. ಮೃಗದ ಕೋಟೆಗೆ ಆಕೆಯ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಈ ಆಗಮನದ ನಂತರ, ಬ್ಯೂಟಿಯನ್ನು ಪ್ರೇಯಸಿ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಬ್ಯೂಟಿಯ ಅರಮನೆಯ ಪರಿಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅದ್ದೂರಿ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಬೇಗನೆ ಹೊರಡುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಗೆ ಒಂದು ವಾರ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲು ರಜೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಬಂದಾಗ, ಮೃಗವು ಕೋಪದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಕಬಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಅವಳ ಸಹೋದರಿಯರು ಅವಳನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ವಾರ ಇರುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ, ಅವಳು ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಜೀವನವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸುಖವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ===ಲ್ಯಾಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿ=== [https://en.wikipedia.org/wiki/Andrew_Lang ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಲ್ಯಾಂಗ್‌ನ] ಬ್ಲೂ ಫೇರಿ ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೆನ್ಯೂವ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿಯ ರೂಪಾಂತರವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಥೆಯು ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ವತಃ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮಹಲು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ವಸ್ತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅವನು ಮತ್ತು ಅವನ ಕುಟುಂಬವು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಹಡಗುಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ, ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು, ಇತ್ಯಾದಿ, ಅದು ನಂತರ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ ಒಂದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ವಿಲ್ಲೆನ್ಯೂವ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾದ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ೧೮೮೯ ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರ ನಡುವೆ ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕಥೆಯ ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ==ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ== ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಆರ್ನೆ-ಥಾಂಪ್ಸನ್-ಉಥರ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೈಪ್ ಎಟಿಯು ೪೨೫ಸಿ, ''ಬ್ಯೂಟಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಬೀಸ್ಟ್'' ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕಾರದ ಎಟಿಯು ೪೨೫, ''ದಿ ಸರ್ಚ್ ಫಾರ್ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಹಸ್ಬೆಂಡ್'' ಮತ್ತು ಉಪವಿಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಕ್ಯುಪಿಡ್ ಮತ್ತು ಸೈಕಿಯ ಪುರಾಣದ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಜಾನಪದಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಇಂಗರ್ ಮಾರ್ಗರೆಥ್ ಬೋಬರ್ಗ್ ಅವರು ''ಬ್ಯೂಟಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಬೀಸ್ಟ್'' ಪ್ರಾಣಿ ಪತಿ ನಿರೂಪಣೆಯ ''ಹಳೆಯ ರೂಪ'' ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದು ೪೨೫ಎ, ''ಅನಿಮಲ್ ಆಸ್ ಬ್ರೈಡ್ಗ್ರೂಮ್'' ಮತ್ತು ೪೨೫ಬಿ, ''ದಿ ಡಿಸೆನ್ಚ್ಯಾಂಟೆಡ್ ಹಸ್ಬೆಂಡ್: ದಿ ವಿಚ್ಸ್ ಟಾಸ್ಕ್ಸ್'' ದ್ವಿತೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು. ==ರೂಪಾಂತರಗಳು== ಈ ಕಥೆಯು ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ===ಯುರೋಪ್=== ====ಫ್ರಾನ್ಸ್==== ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಕಾಸ್ಕ್ವಿನ್ ಲೋರೆನ್‌ನ ದಿ ವೈಟ್ ವುಲ್ಫ್ (ಲೆ ಲೌಪ್ ಬ್ಲಾಂಕ್) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಿಂದ ದುರಂತ ಅಂತ್ಯದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಹಾಡುವ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ತರಲು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ತಂದೆಗೆ ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳಿಗೆ ಹಾಡುವ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅವನು ಅದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಮನೆಗೆ ಮರಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹಾಡುವ ಗುಲಾಬಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಾಗ, ಆ ಗುಲಾಬಿಗಳು ಬಿಳಿ ತೋಳದ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು, ತನ್ನ ಗುಲಾಬಿಗಳನ್ನು ಕದಿಯುವ ಧೈರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತೋಳವು ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ, ಅವನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಅದರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅವನು ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಮೊದಲ ಜೀವಿಯನ್ನು ಅವನು ತೋಳಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕು. ಅವನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ, ಬಿಳಿ ತೋಳವು ಮೋಡಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಹುಡುಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದಳು, ಆದರೆ ಅವಳು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ನಂತರ ಅವಳ ಇಬ್ಬರು ಅಕ್ಕಂದಿರು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವಳು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಕೋಟೆಯು ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೋಳ ಸಾಯುತ್ತದೆ. ಹೆನ್ರಿ ಪೌರ್ರಾಟ್ ಅವರು ಬೆಲ್ಲೆ ರೋಸ್ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಲವ್ಲಿ ರೋಸ್ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಆವರ್ಗ್ನೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸಹೋದರಿಯರು ಬಡ ರೈತರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಹೂವುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ನಾಯಕಿಯ ಹೆಸರು ರೋಸ್ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸಹೋದರಿಯರು ಮಾರ್ಗರಿಟ್ (ಡೈಸಿ) ಮತ್ತು ಜೂಲಿಯಾನ್ನೆ. ಮೃಗವು ಮಾಸ್ಟಿಫ್ ದವಡೆ, ಹಲ್ಲಿಯ ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಾಮಾಂಡರ್ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯವು ವಿಲ್ಲೆನ್ಯೂವ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ, ರೋಸ್ ಮತ್ತೆ ಕೋಟೆಗೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಕಾರಂಜಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮೃಗವು ಸಾಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೇ ಎಂದು ಬೀಸ್ಟ್ ಕೇಳಿದಾಗ, ರೋಸ್ ಹೌದು ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮೃಗವು ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಭಿಕ್ಷುಕನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತನಾದ ಮತ್ತು ದಯೆಯುಳ್ಳ ಕನ್ಯೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಶಾಪವಿಮೋಚನೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಅವನು ರೋಸ್‌ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿಯಂತೆ, ನಾಯಕನ ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ====ಇಟಲಿ==== ಈ ಕಥೆಯು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಷ್ನೆಲ್ಲರ್ ಟ್ರೆಂಟಿನೊದಿಂದ ದಿ ಸಿಂಗಿಂಗ್, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಸಿಕ್-ಮೇಕಿಂಗ್ ಲೀಫ್ (ಜರ್ಮನ್: ವೊಮ್ ಸಿಂಗೆಂಡೆನ್, ತಾನ್ಜೆಂಡೆನ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ಸಿರೆಂಡೆನ್ ಬ್ಲಾಟೆ; ಇಟಾಲಿಯನ್: ಲಾ ಫೋಗ್ಲಿಯಾ, ಚೆ ಕ್ಯಾಂಟಾ, ಚೆ ಬಲ್ಲಾ ಇ ಚೆ ಸೂನಾ) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೃಗವು ಒಂದು ಹಾವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬಳೇ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ, ನಾಯಕಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಮದುವೆಗೆ ಹಾವು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಒಪ್ಪಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಹೋಗಬಹುದು. ಮದುವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿ ಹಾವಿನ ಬಾಲವನ್ನು ಒದೆಯುವಾಗ, ಅವನು ಸುಂದರ ಯುವಕನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ ಗೈಸೆಪ್ಪೆ ಪಿಟ್ರೆ ಪಲೆರ್ಮೊದಿಂದ ರುಸಿನಾ ''ಎಂಪೆರಾಟ್ರಿಸಿ (ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ರೋಸಿನಾ)'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಡೊಮೆನಿಕೊ ಕಂಪಾರೆಟ್ಟಿಯು ಬೆಲ್ಲಿಂಡಿಯಾ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಮೊಂಟೇಲ್‌ನ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲಿಂಡಿಯಾ ನಾಯಕಿಯ ಹೆಸರು, ಆಕೆಯ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ ಮತ್ತು ಅಸುಂಟಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಟ್ಟೋರಿಯೊ ಇಂಬ್ರಿಯಾನಿ, ಜೆಲಿಂಡಾ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಸ್ಟರ್ (ಜೆಲಿಂಡಾ ಇ ಇಲ್ ಮೊಸ್ಟ್ರೋ) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಜೆಲಿಂಡಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಾಯಕಿ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಕೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಹೋಗುವ ಬದಲು, ಅವಳು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯುವ ಬದಲು, ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸನ ಕೋಟೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅವನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸಾಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾ, ಇಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸ್ಟರ್ ಜೆಲಿಂಡಾ ತನ್ನ ತಂದೆ ಮಾಯಾ ಕನ್ನಡಿಯ ಮೇಲೆ ಸಾಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಜೆಲಿಂಡಾ ಕೇಳಿದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಮತ್ತು ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಆರೆಂಜಸ್ ರಾಜನ ಮಗ ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕಾಂಪಾರೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇಂಬ್ರಿಯಾನಿಯ ಎರಡೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆರಾರ್ಡೊ ನೆರುಚಿಯ ಸೆಸ್ಸಾಂಟಾ ಕಾದಂಬರಿ ಪೊಪೊಲಾರಿ ಮೊಂಟಲೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜಾನಪದ ಲೇಖಕಿ ರಾಚೆಲ್ ಹ್ಯಾರಿಯೆಟ್ ಬುಸ್ಕ್ ರೋಮ್‌ನಿಂದ ದಿ ಎನ್‌ಚ್ಯಾಂಟೆಡ್ ರೋಸ್-ಟ್ರೀ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿ ಯಾವುದೇ ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆಂಟೋನಿಯೊ ಡಿ ನಿನೊ ಅವರು ಪೂರ್ವ ಇಟಲಿಯ ಅಬ್ರುಝೋದಿಂದ ಒಂದು ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ಅವರು ಬೆಲ್ಲಿಂಡಿಯಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬಿಯ ಬದಲಿಗೆ, ನಾಯಕಿ ಚಿನ್ನದ ಕಾರ್ನೇಷನ್ ಅನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಬದಲು ಅಥವಾ ಮೃಗವು ತನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಬೆಲ್ಲಿಂಡಾಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಟ್ರೀ ಆಫ್ ವೀಪಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಲಾಫ್ಟರ್ ಎಂಬ ಮರವಿದೆ, ಅದರ ಎಲೆಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಿದೆ, ಮತ್ತು ದುಃಖ ಬಂದಾಗ ಅವರು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮಾವು ದ ಬೇರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಥ್ರೀ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಸಾರ್ಡಿಯನಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೃಗವು ಕರಡಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಟಾಲೊ ಕ್ಯಾಲ್ವಿನೊ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲಿಂಡಾ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಸ್ಟರ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಪಾರೆಟ್ಟಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಟ್ರೀ ಆಫ್ ವೀಪಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಲಾಫ್ಟರ್‌ನಂತಹ ಡಿ ನಿನೋಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ. ====ಐಬೇರಿಯನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ==== ====ಸ್ಪೇನ್==== ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಮಿಲಾ ವೈ ಫಾಂಟನಲ್ಸ್ ದಿ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಸನ್, ಡಿಸೆನ್‌ಚಾಂಟೆಡ್ (ಎಲ್ ಹಿಜೊ ಡೆಲ್ ರೇ, ಡೆಸೆನ್‌ಕಾಂಟಾಡೊ) ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ತಂದೆ ತನ್ನ ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಏನು ಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಕಿರಿಯವಳು ರಾಜನ ಮಗನ ಕೈಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಅವಳು ಅಂತಹ ವಿಷಯವನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಹಂಕಾರಿ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಂದೆಯು ತನ್ನ ಸೇವಕರಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಅವಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿ, ಅವಳು ತೋಳವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಅದು ಅವಳನ್ನು ಕೋಟೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಕರೆತರುತ್ತದೆ. ಹುಡುಗಿ ತೋಳದ ಮಾಟವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ತೋಳವನ್ನು ಕೊಂದು ಅದರ ದೇಹವನ್ನು ತೆರೆದ ನಂತರ ಬೆಂಕಿಗೆ ಎಸೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಕಲಿಯುತ್ತಾಳೆ. ದೇಹದಿಂದ ಪಾರಿವಾಳ, ಮತ್ತು ಪಾರಿವಾಳದಿಂದ ಮೊಟ್ಟೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹುಡುಗಿ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಒಡೆದಾಗ, ರಾಜನ ಮಗ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ​​ಮಾಸ್ಪೊನ್ಸ್ ವೈ ಲ್ಯಾಬ್ರೊಸ್ ಅವರು ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಟಲಾನ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಲೊ ರೊಂಡಲ್ಲಾಯ್ರ್‌ನ ಎರಡನೇ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರು. ಮಾಸ್ಪೋನ್ಸ್ ವೈ ಲ್ಯಾಬ್ರೋಸ್ ಕ್ಯಾಟಲೋನಿಯಾದಿಂದ ಲೋ ಟ್ರಿಸ್ಟ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಗುಲಾಬಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ, ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಹವಳದ ಹಾರವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ, ನಾಯಕಿಯನ್ನು ಉದ್ಯಾನ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ(ಕೆಸರು ನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆ; ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮರ). ಅವಳು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುವುದನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಅವಳು ಕೋಟೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಭೇಟಿಯ ನಂತರ, ನಾಯಕಿ ತೋಟಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಗುಲಾಬಿ ಪೊದೆ ಒಣಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಕೀಳಿದಾಗ, ಮೃಗವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಯೌವನಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರೆಮದುರಾದಿಂದ ದಿ ಬೇರ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ (ಎಲ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪೆ ಓಸೊ) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೆರ್ಗಿಯೋ ಹೆರ್ನಾಂಡೆಜ್ ಡಿ ಸೊಟೊ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲೆನ್ಯೂವ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: ಹಡಗು ದುರಂತದ ನಂತರ ನಾಯಕಿಯ ತಂದೆ ತನ್ನ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿ ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಮರುಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದಿಂದ ಯಾವ ಉಡುಗೊರೆ ಬೇಕೆಂದು ತನ್ನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕಿ ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಾಗ, ಒಂದು ಕರಡಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ತೋಟಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ಮಾತ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಕರಡಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಗಾಯಗೊಂಡು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ತಂದೆ ತೆಗೆದ ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಅವನನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿ ಅದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ, ಕರಡಿ ರಾಜಕುಮಾರನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಎಲ್ಸಿ ಸ್ಪೈಸರ್ ಈಲ್ಸ್ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದಿ ಲಿಲಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಬೇರ್ ಎಂದು ಮರು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಆರೆಲಿಯೊ ಮ್ಯಾಸೆಡೋನಿಯೊ ಎಸ್ಪಿನೋಸಾ ಸೀನಿಯರ್. ಅವರು ಅಲ್ಮೆನಾರ್ ಡಿ ಸೋರಿಯಾದಿಂದ ದಿ ಬೀಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ರೋಸ್ ಬುಷ್ (ಲಾ ಫಿಯೆರಾ ಡೆಲ್ ರೋಸಾಲ್) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಬದಲಿಗೆ ರಾಜನ ಮಗಳು. ಆರೆಲಿಯೊ ಮ್ಯಾಸೆಡೋನಿಯೊ ಎಸ್ಪಿನೋಸಾ ಜೂನಿಯರ್ ಸೆಪುಲ್ವೆಡಾ, ಸೆಗೋವಿಯಾದಿಂದ ದಿ ಬೀಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿಯು ಮಲತಾಯಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಿಳಿ ಹೂವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ====ಪೋರ್ಚುಗಲ್==== ಝೋಫಿಮೊ ಕಾನ್ಸಿಗ್ಲಿಯೆರಿ ಪೆಡ್ರೊಸೊ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಕೇಳುತ್ತಾದಳೆ. ಜನವಸತಿ ಇಲ್ಲದ ಕೋಟೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ರೋಚ್‌ನ ತುಂಡನ್ನು ತಂದೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನು ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳನ್ನು ಅರಮನೆಗೆ ಕರೆತರಬೇಕು ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕಿ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಅದೇ ಕಾಣದ ಧ್ವನಿಯು ಅವಳ ತಂದೆಯ ಮನೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸಂದೇಶವಾಹಕರಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಯಕಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಕೋಟೆಯ ಯಜಮಾನನು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ಹಿಂದಿರುಗುವ ಸಮಯ ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಯಕಿ ಮೂರು ಸಲ ಅವನ ಮಾತು ಕೇಳಿಯೇ ಹೋಗಬೇಕು. ಅವಳು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಅವಳ ತಂದೆ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ, ಅವಳು ದಣಿದಿರುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಕುದುರೆಯು ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ಮೂರು ಬಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೋಟೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ಮೃಗವು ಸಾಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವಳು ಕಂಡುಕೊಂಡಳು. ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ, ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವಳ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ನಾಯಕಿ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಹೋದರಿಯರು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಔರಿಲ್ಹೆಯಿಂದ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ​​ಅಡಾಲ್ಫೊ ಕೊಯೆಲ್ಹೋ ಎ ಬೆಲ್ಲಾ-ಮೆನಿನಾ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಮತ್ತು ಅದು ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್‌ನ ಕಥೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ. ====ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಮತ್ತು ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್==== ರೋಸ್ ವಿದೌಟ್ ಥಾರ್ನ್ಸ್ (ರೂಸ್ಕೆನ್ ಝೋಂಡರ್ ಡೋರ್ನೆನ್) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ವೆರ್ನ್‌ನ ಫ್ಲೆಮಿಶ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರನು ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲೆನ್ಯೂವ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ನಾಯಕಿಯ ಅಣ್ಣ ತಂಗಿಯರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮದುವೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಾಟವನ್ನು ಮುರಿಯಲು, ನಾಯಕಿ ಮೃಗಕ್ಕೆ ಬ್ರೆಡ್ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಅವಳು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮೃಗವು ಮಾನವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯಾನ್ ಹೆಟ್ ಸ್ಕೂನ್ ಕೈಂಡ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅಮಾತ್ ಜೂಸ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಎರಡನೇ ಫ್ಲೆಮಿಶ್ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿಯ ತಂದೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಬದಲು ರಾಜನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಅವರಿಗೆ ಏನು ತರಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ರಾಜನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಗುಲಾಬಿಗಳ ಪೊದೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರು ಚಿನ್ನದ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಸ್ಕರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ದೈತ್ಯಾಕಾರನ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದಾಗ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ದುಃಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ದೈತ್ಯಾಕಾರನು ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಅವನು ಮಲಗುವ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದ ನಂತರ ಅವಳು ತೋಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ ಅವಳು ತನ್ನ ಕನಸು ನಿಜವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರ ರಾಕ್ಷಸನು ರಾಜಕುಮಾರನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾನೆ. ವಿಕ್ಟರ್ ಡಿ ಮೆಯೆರೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ವುಸ್ಟ್ವೆಜೆಲ್ ನ ಮತ್ತೊಂದು ಫ್ಲೆಮಿಶ್ ಆವೃತ್ತಿಯು ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್‌ನ ಕಥಾವಸ್ತುವಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬೀಸ್ಟ್‌ನ ಅರಮನೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಕೆಟ್ಟದು ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅವಳು ಭಯಪಡುತ್ತಾಳೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಮೃಗದ ಕೋಟೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವ ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್‌ನ ಕಥಾವಸ್ತುವು ರೋಜಿನಾ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಡ್ರಿಬರ್ಜೆನ್‌ನಿಂದ ಡಚ್ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ರೋಜಿನಾ ಮೃಗವನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾಟವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ====ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಯುರೋಪ್==== ''ದ ಸಮ್ಮರ್ ಅಂಡ್ ವಿಂಟರ್ ಗಾರ್ಡನ್''<ref>https://books.google.co.in/books?id=C3CYDwAAQBAJ&pg=PA225&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> (ವಾನ್ ಡೆಮ್ ಸೊಮ್ಮರ್-ಉಂಡ್ ವಿಂಟರ್‌ಗಾರ್ಟನ್) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಕಥೆಯ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಬ್ರದರ್ಸ್ ಗ್ರಿಮ್ ಮೂಲತಃ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ, ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ತಂದೆ ಅರ್ಧ ಶಾಶ್ವತ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಶಾಶ್ವತ ಬೇಸಿಗೆಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೂವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮೃಗದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ತಂದೆ ತನ್ನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂಟು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಮೃಗವು ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಾಯಕಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ಅವಳ ತಂದೆ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವಳಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅವನು ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ಎಲೆಕೋಸುಗಳ ರಾಶಿಯ ಕೆಳಗೆ ಮೃಗವು ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಅವಳು ಕಂಡುಕೊಂಡಳು. ಮಗಳು ಮೃಗವನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಯುವ ಮೂಲಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವನು ಸುಂದರ ರಾಜಕುಮಾರನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಥೆಯು ೧೮೧೨ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಗ್ರಿಮ್ ಅವರ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಕಥೆಯು ಅದರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರತಿರೂಪಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ಕಾರಣ, ಅವರು ಮುಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಇತರ ಜಾನಪದಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಜರ್ಮನ್-ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಲುಡ್ವಿಗ್ ಬೆಚ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಕಥೆಯ ಎರಡು ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದರಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿ ಲಿಟಲ್ ಬ್ರೂಮ್‌ಸ್ಟಿಕ್, ನೆಟ್ಟನ್‌ಗೆ ಲಿಟಲ್ ಬ್ರೂಮ್‌ಸ್ಟಿಕ್ ಎಂಬ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಇದ್ದಾಳೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳ ತಂದೆ ಪೊರಕೆ ತಯಾರಕ. ದಿ ಸಮ್ಮರ್ ಅಂಡ್ ವಿಂಟರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ನೆಟ್ಚೆನ್ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಬೀಸ್ಟ್ಸ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನೆಟ್ಟನ್‌ನನ್ನು ಮೃಗದ ಕೋಟೆಗೆ ಕರೆತರಲು ಒಂದು ಗಾಡಿ ಬಂದಾಗ, ನೆಟ್ಟನ್‌ನ ತಂದೆ ನೆಟ್ಟನ್‌ನಂತೆ ನಟಿಸುವ ಲಿಟಲ್ ಬ್ರೂಮ್‌ಸ್ಟಿಕ್ಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬೀಸ್ಟ್ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು, ಲಿಟಲ್ ಬ್ರೂಮ್ ಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನೆಟ್ಚೆನ್ ಅನ್ನು ಬೀಸ್ಟ್ ಕೋಟೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಕುಮಾರನ ತೋಟದ ಸಸ್ಯದ ರಸವನ್ನು ಬಳಸಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ನೆಟ್ಟನ್ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ರಾಜಕುಮಾರ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡನು. ಅವಳ ಅದೃಷ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ನೆಟ್ಟನ್ ಸಹೋದರಿಯರು ಅವಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನೆಟ್ಟನ್ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಶಪಿಸಿದ ಅದೇ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಆಕೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ನೆಟ್ಟನ್‌ನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರು ತುಂಬಾ ಅಪಾಯಕಾರಿ, ಆದರೆ ನೆಟ್ಟನ್ ಅವರು ಸಾಯುವುದನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾಂತ್ರಿಕನು ಅವರನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬೆಚ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ದಿ ಲಿಟಲ್ ನಟ್ ಟ್ವಿಗ್ (ದಾಸ್ ನುಜ್‌ವೀಗ್ಲಿನ್) ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿ ಒಂದು ರೆಂಬೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ತಂದೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಕರಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಅವನು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವನು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಮೊದಲ ಜೀವಿಯನ್ನು ಕರದಿ ಬಳಿ ಕಳುಹಿಸುವ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಅವನನ್ನು ಮೊದಲು ಭೇಟೀಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಲಿಟಲ್ ಬ್ರೂಮ್‌ಸ್ಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕರಡಿಯನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕರಡಿ ಅವನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು ಹಾಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಮಗಳನ್ನು ಕರಡಿಯ ಬಳಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಮತ್ತು ಕರಡಿ ಅಸಹ್ಯಕರ ಜೀವಿಗಳ ಹನ್ನೆರಡು ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಕರಡಿ ರಾಜಕುಮಾರನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಲ್ ಮತ್ತು ಥಿಯೋಡರ್ ಕೋಲ್ಶೋರ್ನ್ ಹ್ಯಾನೋವರ್ನಿಂದ ಎರಡು ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದರಲ್ಲಿ, ದಿ ಕ್ಲಿಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಲಾಂಕಿಂಗ್ ಲೋವೆಸ್ಲೀಫ್ (ವೋಮ್ ಕ್ಲಿಂಕೆಸ್ಕ್ಲ್ಯಾಂಕನ್ ಲೊವೆಸ್ಬ್ಲಾಟ್), ನಾಯಕಿ ರಾಜನ ಮಗಳು. ರಾಜನು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿ, ಕಪ್ಪು ನಾಯಿಮರಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕೇಳಿದ ಎಲೆ ಅವನಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಎಂದು ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿ ನಾಯಿಮರಿಯನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವನಿಗೆ ರಾಜಕುಮಾರಿಯಂತೆ ನಟಿಸುವ ಇತರ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ನಾಯಿಮರಿ ಇದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಪೂಡ್ಲ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರು ಅವಳನ್ನು ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಬಿನ್‌ಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ತುಂಬಾ ಒಂಟಿಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ವಯಸ್ಸಾದ ಭಿಕ್ಷುಕ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಪರವಾಗಿಲ್ಲಾ ಯಾರದರು ಒಬ್ಬರು ಜೊತೆಬ ಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ವಯಸ್ಸಾದ ಭಿಕ್ಷುಕ ಮಹಿಳೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಮದುವೆಗೆ ಅವಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಳು ತಿಳಿಸುತ್ತಾಳೆ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಆಕೆ ಆ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮುರಿಯಬೇಕು ಎಂದು ರಾಜಕುಮಾರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ತನ್ನ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಕ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅಸಹ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಆಕೆಯ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿಯರು ವಕ್ರ ಮತ್ತು ಕುಂಟರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ಲ್ ಮತ್ತು ಥಿಯೋಡರ್ ಕೋಲ್ಶೋರ್ನ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ದಿ ಕರ್ಸ್ಡ್ ಫ್ರಾಗ್ (ಡೆರ್ ವೆರ್ವುನ್‌ಸ್ಚೆನ್ ಫ್ರೋಷ್) ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಮಗಳು. ಮಂತ್ರಿಸಿದ ರಾಜಕುಮಾರ ಒಂದು ಕಪ್ಪೆ, ಮತ್ತು ಮಗಳು ಮೂರು ಬಣ್ಣದ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಮೀಯರ್ ಅವರು ನೈಋತ್ಯ ಜರ್ಮನಿಯ ಸ್ವಾಬಿಯಾದಿಂದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಗೆ ಇಬ್ಬರ ಬದಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರಿ ಮಾತ್ರ ಇದುತ್ತಾಳೆ. ಇಗ್ನಾಜ್ ಮತ್ತು ಜೋಸೆಫ್ ಜಿಂಗರ್ಲೆ ಅವರು ಟ್ಯಾನ್‌ಹೈಮ್‌ನಿಂದ ದಿ ಬೇರ್ (ಡೆರ್ ಬಾರ್) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯಳು. ದಿ ಸಮ್ಮರ್ ಅಂಡ್ ವಿಂಟರ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಮತ್ತು ಲಿಟಲ್ ಬ್ರೂಮ್ ಸ್ಟಿಕ್ ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ನಾಯಕಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.ಜಿಂಗರ್ಲೆನ ಆವೃತ್ತಿಯಂತೆ, ಬೀಸ್ಟ್ ಒಂದು ಕರಡಿ. ಒಟ್ಟೊ ಸುಟರ್‌ಮಿಸ್ಟರ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ದಿ ಬೇರ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ (ಡೆರ್ ಬೆರೆನ್‌ಪ್ರಿಂಜ್) ಎಂಬ ಸ್ವಿಸ್ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ, ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ದ್ರಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ====ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾ==== ಎವಾಲ್ಡ್ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೆನ್ಸನ್ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಅದು ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್ನ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಹುತೇಕ ನಿಖರವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಮಂತ್ರಿಸಿದ ರಾಜಕುಮಾರನು ಕುದುರೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಫರೋ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಗುಲಾಬಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಸೇಬನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ====ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್==== ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಅಫನಸ್ಯೆವ್ ರಷ್ಯಾದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ದಿ ಎನ್ಚ್ಯಾಂಟೆಡ್ ಟ್ಸಾರೆವಿಚ್, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಹೂವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ ರೆಕ್ಕೆವುಳ್ಳ ಮೂರು ತಲೆಯ ಹಾವು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿಯ ಪೋಷಕರು ಇಬ್ಬರೂ ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೃಗವು ಜನರನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಾಯಕಿಯು ಮಜೋವಿಯಾದಿಂದ ಪೋಲಿಷ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇಬು ಕೂಡ ಒಂದು ಸಂಬಂಧಿತ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಯಕಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಹೋದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾನು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನಾಯಕಿಗೆ ಅದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರಾಕೋವ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಪೋಲಿಷ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿಯನ್ನು ಬಸಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಕೆ ಮಲತಾಯಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಝೆಕ್ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿಯ ತಾಯಿ ಹೂವನ್ನು ಕೀಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮೃಗದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ನಾಯಕಿ ಶಾಪವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಮೃಗದ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಮೊರಾವಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಮೂರು ಬಿಳಿ ಗುಲಾಬಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಮತ್ತು ಬೀಸ್ಟ್ ನಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಮೊರಾವಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿ ಒಂದೇ ಕೆಂಪು ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಬೀಸ್ಟ್ ಒಂದು ಕರಡಿಯಾಗಿದೆ. ಪಾವೊಲ್ ಡೊಬ್ಸಿನ್ಸ್ಕಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ದ ತ್ರೀ ರೋಸಸ್ (ಟ್ರೋಜ್ರುಜಾ), ಸ್ಲೋವಾಕಿಯನ್ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬೀಸ್ಟ್ ಕರಡಿಯಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಒಂದೇ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಗುಲಾಬಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಲೈವ್ಕ್‌ನ ಸ್ಲೋವೇನಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದಿ ಎನ್‌ಚ್ಯಾಂಟೆಡ್ ಬೇರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಕ್ಯಾಸಲ್ (ಮೆಡ್‌ವೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಝಕಾರನ್ ಗ್ರ್ಯಾಡ್) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಧೂಳಿನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಸಿದ ಕೋಟೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಓದುವ ನಾಯಕಿ ಅದರ ಶಾಪವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾಳೆ. ದಿ ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಗ್ರೇಪ್ಸ್, ದ ಸ್ಮೈಲಿಂಗ್ ಆಪಲ್ ಮತ್ತು ಟಿಂಕ್ಲಿಂಗ್ ಏಪ್ರಿಕಾಟ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಬಳಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಬೀಸ್ಟ್ ಒಂದು ಹಂದಿಯಾಗಿದೆ. ಹಂದಿಯು ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ರಾಜನ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗಳ ಕೈಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ====ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಸೈಪ್ರಸ್==== ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ರೀಸ್‌ನ ಜಕಿಂಥೋಸ್ ದ್ವೀಪದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಅವನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ನೆರೆಯಿಡ್‌ನಿಂದ ಹಾವಿನಂತೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಸೈಪ್ರಸ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರನು ಹಾವಿನಂತೆ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನ ಪ್ರೇಮಿಯಿಂದ ಅವನು ಶಾಪಗ್ರಸ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿಯ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಏಷ್ಯಾ=== ====ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ==== ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಿಷನರಿ ಅಡೆಲೆ ಎಮ್. ಫೀಲ್ಡ್, ಚೀನಾದಿಂದ ದಿ ಫೇರಿ ಸರ್ಪೆಂಟ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು.ಅವಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರು ತರುತ್ತಿದ್ದ ಬಾವಿ ಬತ್ತಿಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಒಂದು ಬುಗ್ಗೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ನಾಯಕಿ ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ಒಂದು ಹಾವು ಸಾಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಅವನನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಬದುಕಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಅವನನ್ನು ಮನುಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೀ ಎಂಬ ಎರಡನೇ ಚೈನೀಸ್ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪೆಕೊಯ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಕನಸಿನ ಕಂಡ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ವಾಲ್ ಆಫ್ ಚೀನಾದ ಚಿಪ್ ಅನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಚಿಪ್ ಅನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಟಾಟರ್‌ಗಳ ಸೈನ್ಯ ಆತನಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಟಾಟರ್ಗಳ ಯಜಮಾನ ಆಕೆಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಚಾಂಗ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅವರು ಕಥೆಯ ಮೊದಲು ಶಾಪಗ್ರಸ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಗ್ರೇಟ್ ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀದಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅವನು ಶಾಪದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ===ಅಮೇರಿಕಾ=== ====ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್==== ವಿಲಿಯಂ ವೆಲ್ಸ್ ನೆವೆಲ್, ಐರಿಶ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ರೋಸ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಮೃಗವು ಸಿಂಹದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮೇರಿ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ಅವರು ಅಪ್ಪಲಾಚಿಯನ್ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಎ ಬಂಚ್ ಆಫ್ ಲಾರೆಲಾ ಬ್ಲೂಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ಎ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಎಂಬ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಕಪ್ಪೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಜೋಸೆಫ್ ಮೆಡಾರ್ಡ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಅವರು ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮೃಗವು ಸಿಂಹದ ತಲೆ, ಕುದುರೆ ಕಾಲುಗಳು, ಗೂಳಿಯ ದೇಹ ಮತ್ತು ಹಾವಿನ ಬಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅಂತ್ಯದಂತೆ, ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಿ ರೋಸಿ ಸ್ಟೋರಿ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಮೆಲಿನ್ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಗಾರ್ಡನರ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸ್ಕೋಹರಿಯ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ, ನಾಯಕಿಯನ್ನು ಎಲೆನ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಿರಿಯ ಮಗಳನ್ನು ಬೇಡುವ ಪಾತ್ರವು ತಲೆಯಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಫ್ಯಾನಿ ಡಿಕರ್ಸನ್ ಬರ್ಗೆನ್, ಗೋಲ್ಡನ್ ಬರ್ಡ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಒಂದು ವಿಘಟನೆಯ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಚಿನ್ನದ ಪಕ್ಷಿ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಕೇಳುವ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ====ಮೆಕ್ಸಿಕೋ==== ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ಯಾಬ್ಲೊ ಗೊನ್ಜಾಲೆಜ್ ಕ್ಯಾಸನೋವಾ ಅವರು ನಹೌಟಲ್‌ನಿಂದ ಲಾ ಡೊನ್ಸೆಲ್ಲಾ ವೈ ಲಾ ಫಿಯೆರಾ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ನಾಯಕಿ ಮೃಗವು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಹುಡುಗಿ ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಮತ್ತು ಅವಳು ಮೃಗದ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಅದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೂವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅದರ ನೀರನ್ನು ಅವನ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸಲು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಾಯಕಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮೃಗವು ಸುಂದರ ಯುವಕನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.persee.fr/doc/carav_0008-0152_1976_num_27_1_2049</ref> ====ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ==== ಲಿಂಡೋಲ್ಫೊ ಗೋಮ್ಸ್, ಎ ಬೆಲಾ ಇ ಎ ಫೆರಾ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಬೀಸ್ಟ್‌ಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಮೊದಲ ಜೀವಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಾಯಕಿ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣ ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ==ವಿಷಯಗಳು== ಹ್ಯಾರಿಸ್ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಯ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಎಳೆಗಳನ್ನು ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಣಯ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀತಿಬೋಧಕ ಕಥೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ಯೂಟಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಬೀಸ್ಟ್ ಈ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ವಿಲ್ಲೆನ್ಯೂವ್ ಅವರ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಸಲೂನ್ ಟೇಲ್ ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್ ಅನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನೀತಿಬೋಧಕ ಕಥೆಯಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ==ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ== ಟಾಟರ್ (೨೦೧೭) ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ "ಪ್ರಾಣಿ ವಧುಗಳು ಮತ್ತು ವರಗಳು" ಎಂಬ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಥೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುವತಿಯರನ್ನು ಮದುವೆಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಗರ ತೆರೆಯುವಿಕೆಯು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಬರವಣಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಬಹುದು. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್ ಅವರು ಜೀನ್ ಕಾಕ್ಟೋ ಅವರ ೧೯೪೫ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬೀಸ್ಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೈಪರ್ಟ್ರಿಕೋಸಿಸ್‌ನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಟೆನೆರೈಫ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯರಾದ ಪೆಟ್ರಸ್ ಗೊನ್ಸಾಲ್ವಸ್ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಮುಖ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಹಜ ಕೂದಲು ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಜನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಎಂಬ ಸುಂದರ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{Cite web |url=https://difundir.org/2016/02/01/la-bella-y-la-bestia-una-historia-real-inspirada-por-un-hombre-de-carne-y-hueso/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-07-31 |archive-date=2022-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529085246/https://difundir.org/2016/02/01/la-bella-y-la-bestia-una-historia-real-inspirada-por-un-hombre-de-carne-y-hueso/ |url-status=dead }}</ref> ==ಆಧುನಿಕ ಬಳಕೆಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗಳು== ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಪರದೆ, ವೇದಿಕೆ, ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 373nfx9b4fpptmpx16e2iw0ys7jk2rl 0 144212 1427782 1377925 2026-09-09T02:14:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427782 wikitext text/x-wiki '''ನೈಕಾ''' ಭಾರತೀಯ [[ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್]] ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಫಲ್ಗುಣಿ ನಾಯರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 100+ ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಸ್ಟೋರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೌಂದರ್ಯ]], ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಷನ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಇದು ಮಹಿಳೆಯ ನೇತೃತ್ವದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಆಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/business/falguni-nayar-founder-of-indias-first-woman-led-unicorn-nykaa-profile-2590610|title=Falguni Nayar, Founder Of India's First Woman-Led Unicorn Nykaa: Profile|date=October 28, 2021|website=NDTV.com|access-date=2021-11-05}}</ref> ನೈಕಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಆನ್‌ಲೈನ್-ಮಾತ್ರದಿಂದ ಓಮ್ನಿಚಾನಲ್ ಮಾದರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ೨೦೨೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇದು ತನ್ನ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ೨೦೦೦೦೦ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:NYKAA.COM_LOGO.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/NYKAA.COM_LOGO.jpg/220px-NYKAA.COM_LOGO.jpg|thumb| ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಗೋ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.]] [[ಕೊಟಕ್ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಕೋಟಾಕ್ ಮಹೀಂದ್ರಾ]] ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಫಲ್ಗುಣಿ ನಾಯರ್ ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ <ref name="iDiva">{{Cite web|url=https://www.idiva.com/career/advice/get-a-glimpse-into-the-mind-of-falguni-nayar-the-woman-behind-the-force-that-is-nykaa/17030893|title=Get A Glimpse Into The Mind Of Falguni Nayar, The Woman Behind The Force That Is Nykaa|date=8 March 2017|website=iDiva|language=en-IN|access-date=14 November 2021}}</ref> ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಕ್ಯುರೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ಇಕಾಮರ್ಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಆಗಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Leisure/EMOmjllb5hPv8Se8T62ZaK/Falguni-Nayar-The-beauty-entrepreneur.html|title=Falguni Nayar: The beauty entrepreneur|last=Kapur|first=Mallika|date=24 March 2017|work=Live Mint|access-date=2 April 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/biz-entrepreneurship/meet-five-ex-bankers-who-broke-free-with-radically-different-ventures/slideshow/18842074.cms|title=Shades in Beauty Space: Falguni Nayar|work=Economictimes.indiatimes.com|access-date=7 March 2013}}</ref> ನೈಕಾ ಎಂಬ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಪದ ನಾಯಕ ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ ನಟಿ ಅಥವಾ "ಜನನ ಗಮನದಲ್ಲಿರುವವರು".<ref>{{Cite web|url=https://www.nykaa.com/who_are_we|title=Who are we &#124; Nykaa|website=www.nykaa.com}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು ದೀಪಾವಳಿ ೨೦೧೨ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೩ <ref name="iDiva" /> ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಆನ್‌ಲೈನ್-ಮಾತ್ರದಿಂದ ಓಮ್ನಿಚಾನಲ್ ಮಾದರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಷನ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/marketing/nykaa-reveales-its-omni-channel-content-and-guided-selling-strategy/70841130|title=Nykaa reveales its omni-channel content and guided selling strategy – ET BrandEquity|website=ETBrandEquity.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/nykaa-bets-big-on-fashion-offline-stores-with-eye-on-unicorn-tag-119041900920_1.html|title=Nykaa bets big on fashion, offline stores with eye on Unicorn tag|last=Lall|first=Pavan|date=19 April 2019|work=Business Standard India|via=Business Standard}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಪುರುಷರ ಶೃಂಗಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಬಹು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಇಕಾಮರ್ಸ್ ಅಂಗಡಿಯಾದ ನೈಕಾ ಮ್ಯಾನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/nykaa-joins-party-in-mens-grooming/articleshow/64877812.cms?from=mdr|title=Nykaa joins party in men's grooming|last=Srinivasan|first=Supraja|work=The Economic Times|access-date=2021-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://inc42.com/buzz/ahead-of-festive-season-nykaa-offers-mens-fashion-grooming-products/|title=Ahead Of Festive Season, Nykaa Offers Men's Fashion, Grooming Products|date=2020-10-05|website=Inc42 Media|language=en-US|access-date=2021-05-24}}</ref> ಕಂಪನಿಯು ನೈಕಾ ಡಿಸೈನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಫ್ಯಾಷನ್‌ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ನೈಕಾ ಫ್ಯಾಶನ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ನೈಕಾ ಕಂಪನಿಯು ನೈಕಾ ಪ್ರೋ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ನೈಕಾ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಮೂಲಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಸೌಂದರ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.entrepreneur.com/article/358648|title=After Katrina Kaif, Alia Bhatt Bets on Nykaa|last=Kapani|first=Puneet|date=2020-10-28|website=Entrepreneur|language=en|access-date=2021-05-24|archive-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524123538/https://www.entrepreneur.com/article/358648|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ,ನೈಕಾ ಫ್ಯಾಷನ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ಫ್ಯಾಷನ್ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಓಮ್ನಿಚಾನಲ್ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/corporate/nykaa-fashion-starts-offline-expansion-first-store-to-open-in-delhi-ambience-mall/story/423921.html|title=Nykaa Fashion starts offline expansion, first store to open in Delhi's Ambience Mall|date=4 December 2020|website=www.businesstoday.in|access-date=2021-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://in.fashionnetwork.com/news/Nykaa-fashion-goes-offline-with-its-first-store-in-delhi,1265731.html|title=Nykaa Fashion goes offline with its first store in Delhi|last=IN|first=FashionNetwork com|website=FashionNetwork.com|language=en-IN|access-date=2021-05-24}}</ref> === ನಿಧಿಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು IPO === ೨೦೧೨ ರಿಂದ, ನೈಕಾ ಬಹು ಸುತ್ತಿನ ನಿಧಿಯ ಮೂಲಕ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/deals/-ma/max-acquires-2pc-stake-in-Nykaa/articleshow/55897360.cms|title=Max Ventures and Industries acquires 2% stake in Nykaa|website=Timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/steadview-funding-values-nykaa-at-1-2bn/articleshow/74921497.cms|title=Steadview funding values Nykaa at $1.2bn – Times of India|website=The Times of India}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/industry/nykaa-enters-unicorn-club-with-fresh-rs-100-crore-funding/1916533/|title=Nykaa enters unicorn club with fresh Rs 100-crore funding|date=2 April 2020}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಇದು {{INRConvert|100|c}} ಸ್ಟೆಡ್‌ವ್ಯೂ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ನಿಂದ, ಇದು {{INRConvert|85|b}} ) ಮೌಲ್ಯದ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಆಗಿದೆ <ref name="auto1" /><ref name="auto" /><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/nykaa-raises-rs-100-crore-from-existing-investor-steadview-capital-120040100062_1.html|title=Nykaa raises Rs 100 crore from existing investor Steadview Capital|last=Sai|first=Ishwar|date=1 April 2020|work=Business Standard|access-date=1 April 2020}}</ref> ಇದರ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಕಂತು {{INRConvert|67|c}} ಮೇ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆಡ್‌ವ್ಯೂನಿಂದ ಧನಸಹಾಯ.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/steadview-capital-invests-rs-67-crore-more-in-nykaa/articleshow/75640420.cms|title=Steadview Capital invests Rs 67 crore more in Nykaa|last=Gooptu|first=Biswarup|work=The Economic Times}}</ref> ಇಬ್ಬರು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ನಟಿಯರು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಫಂಡಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.in/business/startups/news/after-katrina-kaif-alia-bhatt-invests-in-e-commerce-unicorn-nykaa/articleshow/78888581.cms|title=After Katrina Kaif, Alia Bhatt invests in e-commerce unicorn Nykaa|website=Business Insider}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕತ್ರಿನಾ ಕೈಫ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ {{INRConvert|2.04|c}} ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಆಲಿಯಾ ಭಟ್]] ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ {{INRConvert|4.95|c}} ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ <ref name="CNBC">{{Cite web|url=https://www.cnbctv18.com/market/nykaa-ipo-alia-bhatt-katrina-kaif-earn-10x-returns-from-investments-11427732.htm|title=Nykaa IPO: Alia Bhatt, Katrina Kaif earn 10X returns from investments|date=11 November 2021|website=cnbctv18.com|language=en|access-date=13 November 2021}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕ ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಫಿಡೆಲಿಟಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಈಕ್ವಿಟಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಷೇರುಗಳ ದ್ವಿತೀಯ ಮಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/funding/fidelity-invests-undisclosed-sum-in-nykaa/articleshow/79427130.cms|title=Fidelity invests in beauty etailer Nykaa|work=The Economic Times}}</ref> ನೈಕಾ ತನ್ನ [[ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಷೇರು ಬಿಡುಗಡೆ|ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು]] (IPO) ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ತೆರೆಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/markets/nykaa-ipo-opens-oct-28-price-band-at-rs-1-085-1-125-per-share-121102200917_1.html|title=Nykaa IPO to open on October 28; priced at Rs 1,085-1,125 apiece|last=Modak|first=Samie|date=22 October 2021|work=Business Standard India|access-date=13 November 2021}}</ref> IPO ೮೧.೭೮ ಬಾರಿ ಓವರ್‌ಸಬ್‌ಸ್ಕ್ರೈಬ್ ಆಗಿದ್ದು, {{INRConvert|5352|c}} ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ ಯು ಎಸ್$೭.೪ ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯ. ನೈಕಾ ಅನ್ನು ೧೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ|NSE]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬೈ ಷೇರುಪೇಟೆ|BSE]] ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಬೆಲೆಯು ಆರಂಭಿಕ ದಿನದಲ್ಲಿ ೮೯.೨ % ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು, ಕಂಪನಿಯು ಸುಮಾರು ಯುಎಸ್$ ೧೩ ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/indian-beauty-startup-nykaa-surges-to-near-13-billion-valuation-in-debut/articleshow/87620578.cms|title=Nykaa surges to near $13 billion valuation in debut|work=The Economic Times|access-date=14 December 2021}}</ref> ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ೫೩.೫% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಫಲ್ಗುಣಿ ನಾಯರ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಮಿತ ಮಹಿಳಾ ಬಿಲಿಯನೇರ್ ಆದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/business/nykaa-founder-falguni-nayar-becomes-india-s-wealthiest-self-made-female-billionaire-101636525035358.html|title=Nykaa founder Falguni Nayar is now India's wealthiest self-made female billionaire|date=10 November 2021|website=Hindustan Times|language=en|access-date=13 November 2021}}</ref> ಮೇ ೨೦೨೨ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ನೈಕಾನ ಷೇರುಗಳು BSE ನಲ್ಲಿ ₹೧೩೯೦ ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/market/stock-market-news/nykaa-shares-surge-post-q4-results-should-you-buy-11653882950885.html|title=Nykaa shares surge post Q4 results. What analysts say|last=Livemint|date=2022-05-30|website=mint|language=en|access-date=2022-05-30}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Janhvi_Kapoor_snapped_at_Nykaa_launch_event_(03).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Janhvi_Kapoor_snapped_at_Nykaa_launch_event_%2803%29.jpg/220px-Janhvi_Kapoor_snapped_at_Nykaa_launch_event_%2803%29.jpg|thumb| ನಟಿ ಜಾನ್ವಿ [[ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್|ಕಪೂರ್]] ೨೦೧೮ ರಿಂದ ನೈಕಾ ಅವರ <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/nykaa-signs-janhvi-kapoor-as-brand-endorser-move-to-step-up-the-buzz-118091201377_1.html|title=Nykaa signs Janhvi Kapoor as brand endorser, move to step up the buzz|last=Malvania|first=Urvi|date=12 September 2018|work=Business Standard India|access-date=9 November 2021}}</ref> ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.]] ಮುಂಬೈ, [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿ]], [[ಪುಣೆ]], [[ಹರಿಯಾಣ]], [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಗೋದಾಮುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದಾಸ್ತಾನು ಆಧಾರಿತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನೈಕಾ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.nykaa.com/pollution-control-compliance-app|title=pollution control compliance|website=www.nykaa.com}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಇಕಾಮರ್ಸ್ ವ್ಯವಹಾರದ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ೭೬ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಾರೆ ಅಂಗಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/corporate/nykaa-fashion-starts-offline-expansion-first-store-to-open-in-delhi-ambience-mall/story/423921.html|title=Nykaa Fashion starts offline expansion, first store to open in Delhi's Ambience Mall|date=4 December 2020|website=www.businesstoday.in}}</ref> ಇದು ೨೦೦೦ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೦೦೦೦ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="auto"/><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fashion-/-cosmetics-/-jewellery/nykaa-decks-up-to-woo-indian-beauty-market-with-more-products-and-services/articleshow/52825419.cms|title=Nykaa decks up to woo Indian beauty market with more products and services|last=Ganguly|first=Payal|work=The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://retail.economictimes.indiatimes.com/news/health-and-beauty/beauty-startup-nykaa-plans-3-billion-ipo-this-year/80116523|title=Beauty startup Nykaa plans $3 billion IPO this year – ET Retail|website=ETRetail.com}}</ref> ಇದು ನೈಕಾ ಲಕ್ಸ್, ಆನ್ ಟ್ರೆಂಡ್ ಮತ್ತು ನೈಕಾ ಬ್ಯೂಟಿ ಕಿಯೋಸ್ಕ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಸ್ಟೋರ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಲಕ್ಸ್ ಸ್ವರೂಪವು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಷಾರಾಮಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಾದ ಹುಡ ಬ್ಯೂಟಿ, MAC, dior, ಮತ್ತು Givenchy ಜೊತೆಗೆ ನೈಕಾ ಬ್ಯೂಟಿ, ಸೌಂದರ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಆಂತರಿಕ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.in/beauty/content/everything-you-need-to-know-about-the-new-nykaa-luxe-store-in-mumbai|title=Everything you need to know about the new Nykaa Luxe store in Mumbai|last=Dalal|first=Avanti|date=29 January 2021|website=Vogue India}}</ref> ನೈಕಾ ಆನ್ ಟ್ರೆಂಡ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ವರ್ಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/619105/nykaa-expand-offline-presence.html|title=Nykaa to expand offline presence|date=25 June 2017|website=Deccanherald.com}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಫ್, ಚಾರ್ಲೆಟ್ ಟಿಲ್ಬರಿ, ಟೋನಿಮೊಲಿ, ಬೆಕ್ಕಾ, ಸಿಗ್ಮಾ, ಲೈಮ್‌ಕ್ರೈಮ್, ಡರ್ಮಲೋಜಿಕಾ ಮತ್ತು ಮುರಾದ್‌ ನಂತಹ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಏಕೈಕ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೈಕಾ.<ref>{{Cite web|url=https://www.lifestyleasia.com/ind/beauty-grooming/makeup/charlotte-tilbury-lands-in-india-and-we-are-definitely-picking-up-these-5-products/|title=Charlotte Tilbury launches in India with these bestsellers|date=19 November 2020|website=Lifestyle Asia India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lifestyle.livemint.com//fashion/beauty/meet-today-s-beauty-customer-111611837804504.html|title=Meet today's beauty customer|date=13 February 2021|website=Mintlounge|access-date=3 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-date=3 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803133204/https://lifestyle.livemint.com//fashion/beauty/meet-today-s-beauty-customer-111611837804504.html|url-status=dead}}</ref> === ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ಮನೆ === ನೈಕಾ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು: * ನೈಕಾ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಬ್ರಾಂಡ್ಸ್ - ನೈಕಾ ನ್ಯಾಚುರಲ್ಸ್, ನೈಕಾ ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್, ಕೇ ಬ್ಯೂಟಿ * ನೈಕಾ ಫ್ಯಾಷನ್ – ನೈಕಾ ಅವರಿಂದ nykd, ೨೦ ಡ್ರೆಸ್‌ಗಳು, R, ಮೊಂಡಾನೊ, ಲಿಖಾ,<ref>{{Cite web|url=https://www.apnnews.com/nykaa-launches-new-category-nykd-all-day-featuring-athleisure-leisure-activewear-exclusively-on-nykaa-fashion/|title=Nykaa launches new category Nykd All Day – Featuring Athleisure, Leisure & Activewear exclusively on Nykaa Fashion}}</ref> ಪಿಪಾ ಬೆಲ್ಲಾ <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/nykaa-fashion-acquires-pipa-bella-to-strengthen-jewellery-category/articleshow/82034659.cms|title=Nykaa Fashion acquires Pipa Bella to strengthen jewellery category|work=The Economic Times|access-date=2021-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/companies/news/nykaa-fashion-acquires-online-jewellery-retailer-pipa-bella-11618209976044.html|title=Nykaa Fashion acquires online jewellery retailer Pipa Bella|last=Staff Writer|date=2021-04-12|website=mint|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ನೈಕಾ ತನ್ನ ಆಂತರಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ನೈಕಾ ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಉಗುರುಗಳು, ಮುಖ, ತುಟಿಗಳ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/GmnyDEcjxafpbxQoiEJpGK/Nykaa-expects-private-label-revenue-contribution-to-double-i.html|title=Nykaa expects private label revenue contribution to double in 2017–18|date=16 December 2016|website=Livemint.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/LM5XPiYTUKunXMlskVrjML/Nykaa-looks-to-raise-Rs-100-crore-expand-private-label-offe.html|title=Nykaa looks to raise Rs 100 crore, expand private label offerings|last=Verma|first=Shrutika|date=9 March 2016|website=Livemint.com|access-date=29 June 2018}}</ref> ನೈಕಾ ನ್ಯಾಚುರಲ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ಫೋಲಿಯೊ ತ್ವಚೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೈಕೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiaretailing.com/2021/02/03/beauty-and-wellness/nykaa-naturals-branches-out-into-a-new-category-launches-hair-care-range/|title=Nykaa Naturals branches out into a new category, launches hair care range|last=Bureau|first=Indiaretailing|date=3 February 2021}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨೦೧೯ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ತನ್ನ ವಾಂಡರ್‌ಲಸ್ಟ್ ಬಾತ್ ಮತ್ತು ಬಾಡಿ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಐಕಾನಿಕ್ ಡಿಸೈನರ್ ಮಸಾಬಾ ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಮಸಾಬಾ ನೈಕಾ ಸೌಂದರ್ಯ ರೇಖೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2020/jul/07/nykaa-beauty-enters-the-essentials-category-2166464.html|title=Nykaa Beauty enters the essentials category|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/magazine/2020/jun/21/scent-and-sensibility-2158336.html|title=Masaba Gupta collaborates with Nykaa to launch fragrance collection|website=The New Indian Express}}</ref> === ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನಗಳು === ಮೇ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, Nykaa ಖಾಸಗಿ ಮಹಿಳಾ ಸ್ಟೈಲಿಂಗ್ ವೇದಿಕೆಯಾದ 20Dresses.com ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.techcircle.in/2019/03/22/exclusive-beauty-e-tailer-nykaa-acquires-women-styling-platform-20dresses-com|title=Exclusive: Beauty e-tailer Nykaa acquires women styling platform 20Dresses.com|date=22 March 2019|website=Techcircle}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಇದು ನಟಿ ಕತ್ರಿನಾ ಕೈಫ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೇ ಬ್ಯೂಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://qz.com/india/1733852/nykaas-falguni-nayar-on-katrina-kaif-partnership-and-more/|title=Nykaa was an obvious choice for Katrina Kaif over Amazon and Flipkart|last=Bhattacharya|first=Ananya|date=24 October 2019|website=Quartz India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.in/beauty/content/katrina-kaif-launches-new-makeup-line-kay-beauty-on-nykaa|title=Katrina Kaif finally reveals her much-awaited makeup line on Instagram|date=16 October 2019|website=Vogue India}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ನೈಕಾ ಫ್ಯಾಷನ್ ಭಾರತದ ಫ್ಯಾಷನ್ ಆಭರಣ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್, ಪೀಪ ಬೆಲ್ಲಾ <ref>{{Cite web|url=https://www.cnbctv18.com/retail/nykaa-fashion-acquires-jewellery-brand-pipa-bella-8900511.htm|title=Nykaa Fashion acquires jewellery brand Pipa Bella|date=12 April 2021|website=cnbctv18.com|language=en-US|access-date=2021-05-24}}</ref> ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಚರ್ಮದ ಆರೈಕೆ ಬ್ರಾಂಡ್, ಡಾಟ್ & ಕೀ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/nykaa-buys-skincare-co-dot-key/articleshow/87215397.cms|title=nykaa: Nykaa buys skincare co Dot & Key {{!}} Bengaluru News - Times of India|date=Oct 23, 2021|website=The Times of India|language=en|access-date=2022-05-23}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ನೈಕಾ ಸೌಂದರ್ಯ ಬ್ರಾಂಡ್ [https://www.earthrhythm.com/ ಅರ್ಥ್] ರಿದಮ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೮.೫೧ % ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅರ್ಥ್ ರಿದಮ್ ಭಾರತೀಯ ತ್ವಚೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ತ್ವಚೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/mergers-acquisitions/nykaa-buys-stake-in-homegrown-d2c-brand-earth-rhythm-8395781.html|title=Nykaa acquires 18.51% stake in beauty brand Earth Rhythm for Rs 41.65 crore|website=Moneycontrol|language=en|access-date=2022-04-22}}</ref> === ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು === ೧೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು, ನೈಕಾ ಫ್ಯಾಷನ್ ನ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ API ದೋಷವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಬಳಕೆದಾರರ ಇಮೇಲ್ ಐಡಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಯಾವುದೇ ಬಳಕೆದಾರ ಖಾತೆಗೆ ಲಾಗ್ ಇನ್ ಮಾಡಲು ಸಂಭಾವ್ಯ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಡೇಟಾವನ್ನು ಹೈಜಾಕ್ ಮಾಡುವ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರಿಸಬಹುದು.<ref name="Nykaa fixes a data security bug">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/nykaa-fixes-a-data-security-bug/articleshow/72101784.cms|title=Nykaa fixes a data security bug|last=Kar|first=Sanghamitra|work=Economic Times|access-date=3 December 2019}}</ref><ref name="Flaws in code put customer data of four consumer internet platforms at risk">{{Cite web|url=https://www.livemint.com/companies/start-ups/security-expert-pokes-holes-in-consumer-internet-platforms-11573963913626.html|title=Flaws in code put customer data of four consumer internet platforms at risk|date=17 November 2019|website=Live Mint|access-date=3 December 2019}}</ref> ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯು ಭದ್ರತಾ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿತು.<ref name="Nykaa fixes a data security bug" /> == ವಿಷಯ ವೇದಿಕೆಗಳು == ನೈಕಾ ಅದರ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನಲ್ ನೈಕಾ ಟಿವಿ ಮೂಲಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಶನ್ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಹ ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೌಂದರ್ಯ, ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲಿಂಗ್ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/why-nykaa-has-chosen-to-largely-market-products-via-influencers-6191331.html|title=Nykaa Adopts 360-degree Marketing Strategy To Promote Products; But Influencers Play A Vital Role|website=Moneycontrol}}</ref> ಅದರ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ #BreakTheHashtag ( [[ತಾಪ್ಸಿ ಪನ್ನು|ತಾಪ್ಸೀ ಪನ್ನು]] ಜೊತೆ), #WhatMakesYourBeautiful (ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಗರ್ವಾಲ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ), ಬ್ಯೂಟಿ ಇನ್ ಹರ್ ಸ್ಟೋರಿ ( [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್|ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]] ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ), ವೆಬ್ ಸರಣಿ ಟಿಂಡರೆಲ್ಲಾ, ಖೋಜ್ (ಮದರ್ಸ್ ಡೇ ಚಲನಚಿತ್ರ), ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕ ( [[ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ]] ವಿಶೇಷ ಚಿತ್ರ).<ref name="auto2"/><ref>{{Cite web|url=https://www.indiaretailing.com/2018/05/14/beauty-and-wellness/nykaa-com-closes-its-series-d-investment-round-of-rs-165-crore/|title=Nykaa.com closes its series D investment round of Rs 165 crore|last=Bureau|first=Indiaretailing|date=14 May 2018}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/advertising-news/nykaa-and-acid-attack-survivor-laxmi-agarwal-join-hands-for-whatmakesyoubeautiful-101987.html|title=Nykaa and acid-attack survivor Laxmi Agarwal join hands for #WhatMakesYouBeautiful – Exchange4media|website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media}}</ref> ೨೦೧೮ ರಿಂದ, ಇದು ತನ್ನ ನೈಕಾ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮೂಲಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಷನ್ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. 2020 ರಲ್ಲಿ, ಇದು ಬ್ಯೂಟಿ ಬಾರ್ ಎಂಬ ವೆಬ್ ಕಿರುಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ನೈಕಾ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಷನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯಾದ ಬ್ಯೂಟಿ ಬುಕ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. == ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳು == ನೈಕಾ ತನ್ನ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಾರೆ ಮಳಿಗೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 300 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ ಎಂದು CEO ಫಲ್ಗುನಿ ನಯ್ಯರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಟಾಪ್ ೧೦೦ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಮುಂದಿನ ೨-೩ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಕಂಪನಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/nykaa-plans-to-open-300-stores-to-drive-offline-growth-ceo-falguni-nayar/articleshow/88027246.cms|title=Nykaa plans to open 300 stores to drive offline growth: Falguni Nayar|work=The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://retail.economictimes.indiatimes.com/news/health-and-beauty/cosmetics-and-fragrances/nykaa-to-invest-rs-100-crore-over-2-3-years-to-expand-retail-footprint-fulfilment-centres-cfo/88267847|title=Nykaa to invest Rs 100 crore over 2-3 years to expand retail footprint, fulfilment centres: CFO - ET Retail}}</ref> == ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ == ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ, ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನೈಕಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ CSR ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು SPARSH India, CARE International Confederation, PRIDE, Milaap, Nanhi Kali, Make a Wish Foundation, Benefactory, Sneha, GiveIndia ಮತ್ತು PM CARES Fund.<ref>{{Cite web|url=https://www.nykaa.com/nykaa-csr|title=Nykaa CSR &#124; Nykaa|website=www.nykaa.com}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/nykaa-employees-turn-covid-warriors-raise-rs-1-cr-towards-pm-cares-fund-fortis-healthcare-amazon-follow-suit/articleshow/75825030.cms|title=Nykaa employees turn Covid warriors, raise Rs 1 cr towards PM CARES fund; Fortis Healthcare, Amazon follow suit|last=Alves|first=Glynda|work=The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fundraisers.giveindia.org/fundraisers/support-indias-healthcare-heroes-as-they-fight-covid-19|title=GiveIndia Fundraisers: India's most trusted crowdfunding website|website=fundraisers.giveindia.org|language=en|access-date=2021-05-24|archive-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524113625/https://fundraisers.giveindia.org/fundraisers/support-indias-healthcare-heroes-as-they-fight-covid-19|url-status=dead}}</ref> == ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == 2015 ರಿಂದ, ನೈಕಾ ಮಹಿಳಾ ಜೀವನಶೈಲಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ''ಫೆಮಿನಾ (ಭಾರತ)'' ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ 'ನೈಕಾ ಫೆಮಿನಾ ಬ್ಯೂಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್' ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/Nykaa-com-and-Femina-host-the-Nykaa-Femina-Beauty-Awards-in-Mumbai/articleshow/50889774.cms|title=Nykaa and Femina host the Nykaa Femina Beauty Awards in Mumbai|work=Timesofindia.indiatimes.com}}</ref> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ನೈಕಾ ಫ್ಯಾಷನ್ ''ವೋಗ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ 'ದಿ ಪವರ್ ಲಿಸ್ಟ್' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] 89lqn7u1cewhvgeli9uuuc1nkkttw03 0 145993 1427771 1346569 2026-09-08T17:59:06Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427771 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Chitra Naik|image=|image_size=|caption=|birth_date={{birth date|೧೯೧೮|೭|೧೫|df=y}}|birth_place=[[ಪುಣೆ]], [[ಭಾರತ]]|death_date={{death date and age|2010|12|24|1918|7|15|df=y}}|known_for=ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸುಧಾರಕರು|spouse=ಜಯಂತ್ ಪಾಂಡುರಂಗ್ ನಾಯ್ಕ್‌|awards=[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]<br>ಪ್ರಣವಾನಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ಜೀವನ್ ಸಾಧನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ಕರ್ಮ ವೀರ್ ಬಹುರಾವ್ ಪಾಟೀಲ್ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ರಾಜಾ ರಾಯ್ ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ಜಮ್ನಾಲಾಲ್‌ ಬಜಾಜ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ}} '''ಚಿತ್ರಾ ಜಯಂತ್ ನಾಯಕ್''' (೧೯೧೮-೨೦೧೦)ರವರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಬರಹಗಾರ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕ, ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ|ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ]] ಪರಿಣಿತ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. <ref name="Educationist Chitra Naik No More"/> <ref name="Indian Public Administration: Institutions and Issues">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nvzcy7o4sgAC&q=Chitra+Jayant+Naik|title=Indian Public Administration: Institutions and Issues|last=Ramesh K. Arora, Rajani Goyal|publisher=New Age International|year=1995|isbn=9788173280689|pages=676}}</ref> ಅವರು [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ|ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯವು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಮಿಷನ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. <ref name="Educating the Society">{{Cite web|url=http://www.sparrowonline.org/downloads/SNL21.pdf|title=Educating the Society|date=April 2011|publisher=Sparrow Online|access-date=20 July 2015|archive-date=28 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328133915/http://sparrowonline.org/downloads/SNL21.pdf|url-status=dead}}</ref> ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ]] ಸರ್ಕಾರವು ಇವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಿದೆ.<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=18 June 2015}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಚಿತ್ರಾ ನಾಯಕ್‌ರವರು ೧೫ ಜುಲೈ ೧೯೧೮ ರಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು <ref name="Pune's Pride">{{Cite web|url=http://www.punediary.com/wellknown11.html|title=Pune's Pride|date=2015|publisher=Pune Diary|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020231121/http://www.punediary.com/wellknown11.html|archive-date=20 October 2017|access-date=20 July 2015}}</ref> ಮತ್ತು ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೌರವಗಳೊಂದಿಗೆ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref name="Jamnalal Bajaj Award">{{Cite web|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/2002/women--and--child-welfare/chitra-naik|title=Jamnalal Bajaj Award|date=2015|publisher=Jamnalal Bajaj Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817053912/http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/2002/women--and--child-welfare/chitra-naik|archive-date=17 August 2013|access-date=20 July 2015}}</ref> ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪದವಿ ಪಡೆಯಲು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ (ಪಿಎಚ್‌ಡಿ) ಪಡೆದರು. <ref name="Educationist Chitra Naik No More"/>ಚಿತ್ರಾರವರು ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ, ಫುಲ್‌ಬ್ರೈಟ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ಪಡೆದು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. <ref name="Educationist Chitra Naik dead">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Educationist-Chitra-Naik-dead/articleshow/7159314.cms|title=Educationist Chitra Naik dead|date=25 December 2010|access-date=21 July 2015}}</ref><ref name="Educationist Chitra Naik No More" /> ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೂದರ್‌ಗಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೂರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ದಲಿತ|ಹರಿಜನರಲ್ಲಿ]] ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಗಳನ್ನು (ಮಹಿಳಾ ಮಂಡಲ) ರಚಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಡೇಕೇರ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು (ಬಾಲ್ವಾಡಿ) ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. <ref name="Jamnalal Bajaj Award" /> == ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳು == ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರಾರವರು ತಮ್ಮ ಪತಿ ಮತ್ತು ಹೆಸರಾಂತ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರಾದ ಜಯಂತ್ ಪಾಂಡುರಂಗ್ ನಾಯ್ಕ್‌ರವರಿಗೆ [[ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ]] ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ (IIE) ಯನ್ನು, ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ, ಬಾಂಬೆ ಗ್ರೇಟರ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು.<ref name="Remembering a legend">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Remembering-a-legend/articleshow/3446819.cms|title=Remembering a legend|date=5 September 2008|access-date=20 July 2015}}</ref><ref name="About Us">{{Cite web|url=http://www.iiepune.org/InnerPages/About_Us.aspx|title=About Us|date=2015|publisher=IIE|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526225541/http://www.iiepune.org/InnerPages/About_Us.aspx|archive-date=26 May 2015|access-date=20 July 2015}}</ref> ಕಳೆದ ೨೫ ಶತಮಾನಗಳ ೧೦೦ ಮಹತ್ವದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಿಂತಕರ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ರೋಲ್ ಆಫ್ ಆನರ್‌ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಜಯಂತ್ ನಾಯಕ್ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ ನಾಯ್ಕ್ ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="UNESCO Roll of Honour">{{Cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/en/services/online-materials/publications/thinkers-on-education.html|title=UNESCO Roll of Honour|date=2015|publisher=UNESCO|access-date=21 July 2015|archive-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009072611/http://www.ibe.unesco.org/en/services/online-materials/publications/thinkers-on-education.html|url-status=dead}}</ref> ಅವರು IIE(ಐಐಇ) ಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮನೆ ಶುಶ್ರೂಷೆ, ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಯ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. <ref name="Jamnalal Bajaj Award"/> ಅವರು ಮಕ್ಕಳ ಮನೆ (ಬಾಲ ಭವನ) ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ ಕುರಿತು ಶಿಕ್ಷಣ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ'' ಕುರಿತು ಯೋಜನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. <ref name="Jamnalal Bajaj Award" /> ಚಿತ್ರಾರವರು ನವದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯ|ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ]] ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Educating the Society"/> ಇವರು [[ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ|ಭಾರತದ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಪಂಚ ವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು|ಒಂಬತ್ತನೇ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆ]] (೧೯೯೭-೨೦೦೨) ಗಾಗಿ ಆಯೋಗದ ಪರಿಣಿತ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ/ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು. <ref name="Indian Public Administration: Institutions and Issues"/> ಅವರು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣದ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್ (೧೯೭೮-೮೩) ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು<ref name="Committees and Commissions in India">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-4Mh097YC6oC&q=chitra+naik+committee&pg=PA1304|title=Committees and Commissions in India|publisher=Concept Publications|year=1993|isbn=9788170224877}}</ref> ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ''ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನಿರ್ವಹಣೆಯ CABE(ಸಿಎಬಿ‌ಇ) ಸಮಿತಿಯ'' (೧೯೯೩) ಖಾಯಂ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Development of Education in India, Volume 5">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VCRqyug6KQYC&q=chitra+naik+committee&pg=PA148|title=Development of Education in India, Volume 5|last=S. P. Agrawal, J. C. Aggarwal|publisher=Concept Publications|year=1997|isbn=9788170226611|pages=447}}</ref> ಇವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಮಿಷನ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡಲ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಲೈಫ್ಲಾಂಗ್ ಎಜುಕೇಶನ್ (IIALE) ಅದರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="Educating the Society" /> <ref name="Administrative Set Up - IIALE">{{Cite web|url=http://www.iiale.org/admin.html|title=Administrative Set Up – IIALE|date=2015|publisher=International Institute of Adult and Lifelong Education|access-date=20 July 2015|archive-date=15 ಆಗಸ್ಟ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150815144258/http://iiale.org/admin.html|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿಯೂ ವಿವಿಧ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Educationist Chitra Naik No More">{{Cite web|url=http://dnasyndication.com/showarticle.aspx?nid=DNPUN34665|title=Educationist Chitra Naik No More|date=25 December 2010|publisher=DNA Syndication|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511081344/http://dnasyndication.com/showarticle.aspx?nid=DNPUN34665|archive-date=11 May 2018|access-date=20 July 2015}}</ref> ಚಿತ್ರಾ ನಾಯ್ಕ್‌ರವರು ''ಶಿಕ್ಷಣ ಆನಿ ಸಮಾಜ'' ( [[ಮರಾಠಿ]] ),<ref name="Shikshan ani Samaj">{{Cite web|url=http://210.212.169.35/W27/Result/Dtl/W21OneItem.aspx?xC=033816|title=Shikshan ani Samaj|last=Chitra Naik|date=1975|publisher=Indian Institute of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073433/http://210.212.169.35/W27/Result/Dtl/W21OneItem.aspx?xC=033816|archive-date=4 March 2016|access-date=21 July 2015}}</ref> ''ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರ'',<ref name="Educational innovation in India">{{Cite book|title=Educational innovation in India|last=Chitra Naik|publisher=UNESCO Press|year=1974|asin=B007ESYZWK}}</ref> ಮತ್ತು ''ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಿಂತಕರಾಗಿ'' ''ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕ್‌ರವರು-ಮುಂತಾದ'' ಪುಸ್ತಕಗಳ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Lokmanya Tilak as Educational Thinker">{{Cite web|url=http://210.212.169.35/W27/Result/Dtl/W21OneItem.aspx?xC=032959|title=Lokmanya Tilak as Educational Thinker|last=Chitra Naik|date=2004|publisher=Indian Institute of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063829/http://210.212.169.35/W27/Result/Dtl/W21OneItem.aspx?xC=032959|archive-date=4 March 2016|access-date=21 July 2015}}</ref> ಅವರು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. <ref name="Educationist Chitra Naik No More" /> == ಸಾವು == ಆಕೆಯು ಜೀವನದ ನಂತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು <ref name="Educationist Chitra Naik dead"/> ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಅವಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ]] ೨೦೧೦ ರ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ನ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು, ತಮ್ಮ ೯೨ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. <ref name="Educationist Chitra Naik No More"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == ಚಿತ್ರಾ ನಾಯಕ್ ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅನುದಾನ ಆಯೋಗದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ 'ಪ್ರಣವಾನಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಮತ್ತು [[ಪುಣೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಪುಣೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] 'ಜೀವನ್ ಸಾಧನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದರು. <ref name="Educationist Chitra Naik dead"/> [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ಅವರಿಗೆ ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|'ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಯನ್ನು]] ನೀಡಿತು ಹಾಗೂ <ref name="Padma Awards"/> <ref name="Pune's Pride"/> ಇವರು ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ '''ಕರ್ಮ ವೀರ್ ಬಹುರಾವ್ ಪಾಟೀಲ್ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಯನ್ನು'' ಪಡೆದರು. ಇಂಡಿಯನ್ ಅಡಲ್ಟ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (IAEA) ಆಕೆಯನ್ನು ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ 'ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|UNESCO]] ಆಕೆಗೆ 'ರಾಜಾ ರಾಯ್ ಸಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಯನ್ನು ನೀಡಿತು. <ref name="Jamnalal Bajaj Award"/> <ref name="Founders">{{Cite web|url=http://www.iiepune.org/InnerPages/Founder.aspx|title=Founders|date=2015|publisher=IIE|archive-url=https://web.archive.org/web/20170524155207/http://www.iiepune.org/InnerPages/Founder.aspx|archive-date=24 May 2017|access-date=21 July 2015}}</ref> ಇದರ ನಂತರ ಚಿತ್ರಾ ನಾಯ್ಕ್‌ರವರು ತಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ 'ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|'ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಜಾನ್ ಅಮೋಸ್ ಕೊಮೆನಿಯಸ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಮತ್ತು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್|ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನಿಂದ]] [[ಜಮ್ನಾಲಾಲ್‌ ಬಜಾಜ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|'ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಯನ್ನು]] ಪಡೆದರು. <ref name="Jamnalal Bajaj Award" /> <ref name="Founders" /> == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Cite web|url=http://210.212.169.35/W27/Result/Dtl/W21OneItem.aspx?xC=033816|title=Shikshan ani Samaj|last=Chitra Naik|date=1975|publisher=Indian Institute of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073433/http://210.212.169.35/W27/Result/Dtl/W21OneItem.aspx?xC=033816|archive-date=4 March 2016|access-date=21 July 2015}} * {{Cite book|title=Educational innovation in India|last=Chitra Naik|publisher=UNESCO Press|year=1974|asin=B007ESYZWK}} * {{Cite web|url=http://210.212.169.35/W27/Result/Dtl/W21OneItem.aspx?xC=032959|title=Lokmanya Tilak as Educational Thinker|last=Chitra Naik|date=2004|publisher=Indian Institute of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063829/http://210.212.169.35/W27/Result/Dtl/W21OneItem.aspx?xC=032959|archive-date=4 March 2016|access-date=21 July 2015}}   == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] rjsvspzv74xfqsw72jeasbcokhpffh2 0 148197 1427799 1357962 2026-09-09T11:35:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427799 wikitext text/x-wiki [[ಮಧುರೈ]] ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಪ್ರಮುಖ [[ನಗರ|ನಗರವಾಗಿದೆ]] <ref name="citypop">{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/India-TamilNadu.html|title=Tamil Nādu - City Population - Cities, Towns & Provinces - Statistics & Map|date=|publisher=Citypopulation.de|access-date=2009-09-23}}</ref><ref name="urban agglomerations">{{Cite web|url=http://www.citymayors.com/gratis/indian_cities.html|title=Largest Urban areas|publisher=CityMayor.de}}</ref> ಇದು ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="reynolds">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OsAfAAAAIAAJ&pg=PA12|title=The City as a sacred center: essays on six Asian contexts - Madurai: Koyil Nagar|last=Reynolds|first=Holly Baker|publisher=BRILL|year=1987|isbn=978-90-04-08471-1|pages=12–25}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dinamalar.com/district_main.asp?id=291|title=Madurai Districts|publisher=Dinamalar}}</ref><ref>"Ptolemy (2nd century ce), commenting on the brisk trading relations between ‘Modura’, the Greeks and the Romans, calls it ‘the Mediterranean emporium of the south’" [http://www.credoreference.com/entry/thhll/madurai Madurai (2002). In Dictionary of Hindu Lore and Legend, Thames & Hudson.]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩ ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಜನವಸತಿ ಇದೆ. {{Sfn|Zvelebil|1992|p=27}} [[ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್]] ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಧುರೈಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿರಬಹುದು. ಅವರ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು "ಮೆಥೋರಾ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Sfn|Harman|1992|pp=30–36}} "ಮೆಥೋರಾ" ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ನಗರವಾದ [[ಮಥುರಾ|ಮಥುರಾವನ್ನು]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುವ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ]] ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. {{Sfn|Quintanilla|2007|p=2}} ಮಧುರೈ [[ಚಾಣಕ್ಯ|ಕೌಟಿಲ್ಯನ]] (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೩೭೦-೨೮೩) {{Sfn|Agarwal|2008|p=17}} ''[[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ (ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥ)|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ]]'' ಸಹ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. {{Sfn|Harman|1992|pp=30–36}} ''ಮಥುರೈಕ್ಕಾಂಚಿಯಂತಹ'' ಸಂಗಮ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪಾಂಡ್ಯರ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಧುರೈನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. {{Sfn|Mangudi Marudanar|2004}} {{Sfn|Gopal|1990|p=181}} ಮಧುರೈಯನ್ನು ರೋಮನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಯಂಗರ್ (೬೧ – ಶ. ೧೧೨ ), [[ಕ್ಲಾಡಿಯಸ್ ಟಾಲೆಮಿ|ಟಾಲೆಮಿ]] (ಶ. ೯೦ – ಶ.೧೬೮), ಗ್ರೀಕ್ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸ್ಟ್ರಾಬೊ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೬೪/೬೩ ಶ. ೨೪), {{Sfn|Bandopadhyay|2010|pp=93–96}} ಮತ್ತು ಎರಿಥ್ರಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಪೆರಿಪ್ಲಸ್‌ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Sfn|Reynolds|Bardwell|1987|pp=12–25}} == ಕಲಭ್ರ ರಾಜವಂಶ == [[ಚಿತ್ರ:Pandya_Kingdom_(south_India).png|right|thumb| ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ನಕ್ಷೆ ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Coin_of_Jalaluddin_Ahsan_Khan.jpg|alt=historic metal coin used for transaction|right|thumb| ಮಧುರೈನ ಸುಲ್ತಾನರ ಮೊದಲ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ.೧೩೩೫-೧೩೩೯ ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಸನ್ ಖಾನ್ ಅವರ ನಾಣ್ಯ]] ಸಂಗಮ ಯುಗದ ನಂತರ, ಮಧುರೈ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂದಿನ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಕಲಭ್ರ ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೯೦ ರಲ್ಲಿ [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಂಡ್ಯರು]] ಹೊರಹಾಕಿದರು. {{Sfn|Dalal|1997|p=128}} {{Sfn|Kersenboom Story|1987|p=16}} == ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ == ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೯೦ ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೨೦ ನಡುವೆ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರ ಸರಣಿಯು ಮಧುರೈ ಅನ್ನು ಆಳಿತು. == ಚೋಳ ರಾಜವಂಶ == ೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ ರಾಜವಂಶದಿಂದ]] ಪಾಂಡ್ಯರನ್ನು ಮಧುರೈನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು. {{Sfn|Salma Ahmed|2011|p=26}} ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ನಗರವು ಚೋಳರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯ ಪಾಂಡ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಮಧುರೈ ಅನ್ನು ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. {{Sfn|Salma Ahmed|2011|p=26}} == ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಮಧುರೈ ಸುಲ್ತಾನರು == ಕುಲಶೇಖರ ಪಾಂಡ್ಯರ (ಕ್ರಿ.ಶ.೧೨೬೮-೧೩೦೮) ಮರಣದ ನಂತರ, ಮಧುರೈ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. {{Sfn|Salma Ahmed|2011|p=26}} ಮಧುರೈ ನಂತರ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೩೭೮ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ]] ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. {{Sfn|V.|1995|p=115}} == ವಿಜಯನಗರ ರಾಜವಂಶ ಮತ್ತು ಮಧುರೈ ನಾಯಕರು == ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೫೯ ರಲ್ಲಿ ನಾಯಕರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ವಿಜಯನಗರದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. {{Sfn|V.|1995|p=115}} ನಾಯಕರು ಮಧುರೈ ಮತ್ತು [[ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪಳ್ಳಿ|ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ]] ನಡುವೆ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ನಾಯಕರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೭೩೬ ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಮಧುರೈ ಅನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಚಂದಾ ಸಾಹಿಬ್ (ಕ್ರಿ.ಶ.೧೭೪೦– ೧೭೫೪) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. (ಕ್ರಿ.ಶ.೧೭೨೫- ೧೭೬೪) ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಕಾಟ್ ನವಾಬ್ ಮತ್ತು [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಯೂಸುಫ್ ಖಾನ್|ಮುಹಮ್ಮದ್ ಯೂಸುಫ್ ಖಾನ್]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. {{Sfn|Harman|1992|pp=30–36}} == ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅವಧಿ == [[ಚಿತ್ರ:Martin_Madurai_1860.jpg|alt=view of city having temple towers seen through two trees|left|thumb| ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಪರ್ಸರ್ (೧೮೫೮) ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಕೈ ಬಣ್ಣದ ಪುರಾತನ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಯು ವೈಗೈ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಡದಿಂದ ಮಧುರೈ ನಗರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ]] ೧೮೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಮಧುರೈ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ]] ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ|ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. {{Sfn|Markovits|2004|p=253}} {{Sfn|B.S.|S.|C.|2011|p=582}} ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು [[ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ]] ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು. {{Sfn|King|2005|pp=73–75}} ನಗರವು ೧೯ ನೇ ಮತ್ತು ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡು ದೊಡ್ಡ ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. {{Sfn|King|2005|pp=73–75}} ೧೮೩೭ ರಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೆಡವಿದರು. {{Sfn|Reynolds|Bardwell|1987|p=18}} ಕಂದಕವನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವೇಲಿ, ಮಾರಟ್ ಮತ್ತು ಪೆರುಮಾಳ್ ಮೇಷ್ಟಿ ಬೀದಿಗಳು ಎಂಬ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. {{Sfn|Narasaiah|2009|p=85}} ನಗರವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೮೬೬ ರಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. {{Sfn|Madurai Corporation – citizen charter}} ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇರ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ದಿಂಡಿಗಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂ ಸೀಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಆರಂಭಿಕ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. {{Sfn|Imperial gazetteer of India: Provincial series, Volume 18|1908|pp=229–230}} ನಗರವನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೮೮೦ ಮತ್ತು ೧೮೮೫ ನಡುವೆ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಯಿತು. ತರುವಾಯ, ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಆರು ತಾಲೂಕು ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. {{Sfn|Imperial gazetteer of India: Provincial series, Volume 18|1908|pp=229–230}} ಮಧುರೈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. {{Sfn|Imperial gazetteer of India: Provincial series, Volume 18|1908|pp=229–230}} ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ೧೯೨೧ ರಲ್ಲಿ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾದ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು]] ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಧರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೊಂಟದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಉಡುಗೆಯ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. {{Sfn|Gandhi Memorial Museum, Madurai}} ಮಧುರೈನಲ್ಲಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಎಮ್‌ಆರ್‌ ಸುಬ್ಬರಾಮನ್, {{Sfn|Kamat Research Database, Biography: N.M.R.Subbaraman}} {{Sfn|David Arnold|1977|p=128}} ಕರುಮುಟ್ಟು ತ್ಯಾಗರಾಜನ್ ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್ ಮತ್ತು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಸಾಹಿಬ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. {{Sfn|More J. B. P|1977|p=106}} 1939 ರಲ್ಲಿ [[ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಚಾರಿ|ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ|ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ]] ಸರ್ಕಾರವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಕಾಯಿದೆಯು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಶಾಣರು ಮತ್ತು [[ದಲಿತ|ದಲಿತರನ್ನು]] ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ [[ಎ. ವೈದ್ಯನಾಥ ಐಯರ್|ಎ. ವೈದ್ಯನಾಥ ಅಯ್ಯರ್]] ಅವರು ಮಧುರೈ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. {{Sfn|Press Information Bureau archives, Government of India}} {{Sfn|''The Hindu''|26 February 2011}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] dkhkvykbaw69uzdyau9z2kt166yhht3 0 151885 1427773 1372524 2026-09-08T21:36:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427773 wikitext text/x-wiki '''''ಗಗನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್''''', ಡಾ ಬ್ರೋ (Dr Bro) ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web |title=Dr Bro aka Gagan Srinivas's Monthly income |url=https://kannada.news18.com/news/business/the-story-of-famous-youtuber-dr-bro-and-what-s-his-monthly-income-vdd-782740.html |publisher=News18 Kannada |access-date=14 June 2022 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ಇವರು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ದೇಶದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮೂಲದ [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌|ಯೂಟ್ಯೂಬರ್]] ಮತ್ತು ಟ್ರಾವೆಲ್ ವ್ಲಾಗರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web |title=ನಮ್ಮಸ್ಕಾರ ದ್ರೇವು ಎಂದ ಡಾ ಬ್ರೋ |url=https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/dr-bro-ht-interview-karnataka-s-leading-youtuber-dr-bro-alias-gagan-srinivas-exclusive-interview-181669969940445.html |publisher=ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಕನ್ನಡ |access-date=2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202123018/https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/dr-bro-ht-interview-karnataka-s-leading-youtuber-dr-bro-alias-gagan-srinivas-exclusive-interview-181669969940445.html |url-status=dead }}</ref>. {{Infobox YouTube personality |embed=|honorific prefix= |name= ಡಾ ಬ್ರೋ |logo=|logo_size= |image= |image size= |image caption= |birth_name= ಗಗನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ |birth_date= {{Birth date and age|2000|10|21|df=y}} |birth_place= |height= |nationality= [[ಭಾರತೀಯ]] | pseudonym = {{hlist|Dr Bro|ಗಗನ್}} |residence= |occupation= [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌|ಯೂಟ್ಯೂಬರ್]] |education= ಬಿಕಾಂ ಪದವಿ |religion=ಹಿಂದೂ |partner= |spouse= |signature= |website= |channel_name= |channel_url= |years active= 2018- ಪ್ರಸ್ತುತ |genre= |subscribers = {{Plainlist | 2.03 ಮಿಲಿಯನ್}} |views= 193,612,567 (ಡಾ ಬ್ರೋ) |network= |channel_name2= |channel_name3= |channels= [https://www.youtube.com/@DrBro ಡಾ ಬ್ರೋ], [https://www.youtube.com/@drbro_shorts ಡಾ ಬ್ರೋ ಶಾಟ್ಸ್], [https://www.youtube.com/@gagansrinivas2784 ಗಗನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್] |subscriber_date= |view_date= | stats_update = 25 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023 |silver_button= |gold_button= |diamond_button= |expand= |silver_year= |gold_year=2023 |diamond_year= |ruby_year= }} ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಗಗನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ (ಜನನ ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೦) ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು<ref>{{cite web |title=ಡಾ ಬ್ರೋ ಅಲಿಯಾಸ್ ಗಗನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಶ್ |url=https://masalachaimedia.com/dr-bro-kannada/ |publisher=ಮಸಲಾಚಾಹಿಮೀಡಿಯಾ |access-date=10 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023 |archive-date=2023-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209183825/https://masalachaimedia.com/dr-bro-kannada/ |url-status=dead }}</ref>. ಇವರ ತಂದೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕರಾಗಿದ್ದರೆ, ತಾಯಿ ಪದ್ಮಾವತಿ ಗೃಹಿಣಿ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಗಗನ್‌ಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇವರು ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕ, ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಇವರು 1 ರಿಂದ 10 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಪ್ರಥಮ ಪಿಯು ವಿಜ್ಞಾನ ಅನುತ್ತೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇವರು ನೆಲಮಂಗಲದ ಬಸವೇಶ್ವರ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ನಂತರ ಕೆ.ಆರ್.ಪುರದ [http://www.vcac.in/ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಪುರ ಕಾಲೇಜಿನ] ಬಿಕಾಂನಲ್ಲಿ 2021ರಲ್ಲಿ<ref>{{cite web |title=ಫಸ್ಟ್ ಪಿಯುಸಿಯಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡೂ ಫೇಲಾದೆ, ನಂತರ ಕಾಮರ್ಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪಿಯುಸಿ ಪಾಸದೆ; ಡಾಬ್ರೊ |url=https://www.vijayavani.net/dr-bro-kannada-interview-continued-part-is-here |publisher=ವಿಜಯವಾಣಿ |access-date=28 ಜೂನ್ 2022}}</ref> ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ==ವೃತ್ತಿ== ಗಗನ್ ತಮ್ಮ 17 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ತೊರೆದು, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ===ಯೂಟ್ಯೂಬ್=== ಗಗನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ 2018<ref>{{cite web |title=ಡಾಬ್ರೋ ಬಯೋಗ್ರಪಿ |url=https://asakthi.com/dr-bro-information-in-kannada/ |publisher=ಆಸಕ್ತಿ |access-date=29 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2022 |archive-date=2023-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921175510/https://asakthi.com/dr-bro-information-in-kannada/ |url-status=dead }}</ref> ರಲ್ಲಿ ಡಾ.ಬ್ರೋ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಮಾಡಿದರು. ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ವೀಡಿಯೊಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ನಂತರ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವ್ಲಾಗ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇವರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಭಾರತದೆಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಲಾಗ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಭಾರತ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕೇರಳ, ಅಸ್ಸಾಂ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಶೈಲಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಯಾವಾಗಲೂ '''''ನಮಸ್ಕಾರ ದೇವರು''''' <ref>{{cite web |title=ನಮಸ್ಕಾರ ದೇವ್ರು ಎಂದ ತಕ್ಷಣ ನೆನಾಪಾಗುವುದೇ ಡಾಬ್ರೋ |url=https://www.vijayavani.net/dr-bro-gagan-srinivas-following-dr-rajs-life |publisher=ವಿಜಯವಾಣಿ |access-date=16 ಜನವರಿ 2023}}</ref>ಎನ್ನುತ್ತ ತಮ್ಮ ವ್ಲಾಗ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ವ್ಲಾಗ್ ಮಾಡಲು ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಇವರು ದುಬೈ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ರಷ್ಯಾ, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ<ref>{{cite web |title=ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಡ್ರಾಬ್ರೋ ಜೊತೆ ತಾಲಿಬಾನ್ |url=https://kannada.news18.com/news/business/how-and-why-kannada-vloggers-going-to-afghanistan-so-easily-vdd-888966.html |publisher=News18 Kannada |access-date=18 ನವೆಂಬರ್ 2022 |archive-date=2022-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208231344/https://kannada.news18.com/news/business/how-and-why-kannada-vloggers-going-to-afghanistan-so-easily-vdd-888966.html |url-status=dead }}</ref>, ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ<ref>{{cite web |title=ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಡಾಬ್ರೋ |url=https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/social-media-news-dr-bro-fame-youtuber-gagan-srinivas-honored-the-leopard-with-a-shawl-and-a-crown-in-somalia-mnk-181693628351546.html |publisher=ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಕನ್ನಡ |access-date=2 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023 |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926131038/https://kannada.hindustantimes.com/entertainment/social-media-news-dr-bro-fame-youtuber-gagan-srinivas-honored-the-leopard-with-a-shawl-and-a-crown-in-somalia-mnk-181693628351546.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |title=ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೀದಿಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್: ಡಾಬ್ರೋ |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/dr-bro-in-somalia-money-market-ach-1318456.html |publisher=News18 Kannada |access-date=1 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. '''ಡಾ.ಬ್ರೋ''' ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಾಲಿಬಾನ್ ಜೊತೆ ವ್ಲಾಗ್ ಅನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸರಿಯಾಗಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ===ಸಿನಿಮಾ=== [[ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ ಮುಸ್ತಾಫಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ ಮುಸ್ತಾಫಾ]] <ref>{{cite web |title=ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ ಮುಸ್ತಫಾಗೆ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿದ ಡಾಬ್ರೋ |url=https://kannada.filmibeat.com/news/dr-bro-serial-actor-chandan-kumar-praised-youtuber-dr-bro-via-instagram-069995.html |publisher=ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್ ಕನ್ನಡ |access-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2022}}</ref> <ref>{{cite web |title=ಸಿನಿಮಾರಂಗಕ್ಕೆ ಎಂಟ್ರಿ ನೀಡಿದ ಡಾಬ್ರೋ |url=https://kannada.hindustantimes.com/photos/sandalwood-news-famous-kannada-youtuber-vlogger-dr-bro-gagan-srinivas-has-entered-kannada-film-industry-mnk-181683205323975.html |publisher=ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಕನ್ನಡ |access-date=4 ಮೇ 2023 |archive-date=2023-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506132500/https://kannada.hindustantimes.com/photos/sandalwood-news-famous-kannada-youtuber-vlogger-dr-bro-gagan-srinivas-has-entered-kannada-film-industry-mnk-181683205323975.html |url-status=dead }}</ref>ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಟ್ರೈಲರ್‌ಗೆ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== *[[ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್|ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ [https://www.instagram.com/drbrokannada/ ಡ್ರಾ ಬ್ರೋ ಕನ್ನಡ] * [[ಟ್ವಿಟ್ಟರ್|ಟ್ವಿಟ್ಟರ್‌]]ನಲ್ಲಿ [https://twitter.com/DrBroKannada ಡಾಬ್ರೋ ಕನ್ನಡ] * [[ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ [https://www.facebook.com/drbroKannadaYoutuber ಡಾಬ್ರೋ ಕನ್ನಡ ಯೂಟ್ಯೂಬರ್] * ಡಾಬ್ರೋ [[ವಿಜಯವಾಣಿ|ವಿಜಯವಾಣಿಗೆ]] ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನ [https://www.youtube.com/watch?v=iiBnTO_ns4M ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌]ನಲ್ಲಿ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯೂಟ್ಯೂಬರ್]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋರಂಜನೆ]] h5u8zlicoc442v4787swimf778env2i 0 156888 1427774 1378931 2026-09-08T23:47:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427774 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ದೀನನಾಥ್ ಬಾತ್ರಾ|image=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|೧೯೩೦|೦೩|೦೩}}<ref name=swaroop/>|birth_place=[[ರಾಜನಪುರ]] (ಈಗಿನ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]])<ref name=swaroop/>|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|death date†|birth date†}} -->|death_place=|nationality=[[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]]|other_names=|occupation=ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ,ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ|known_for=|spouse=}} '''ದೀನಾನಾಥ್ ಬಾತ್ರಾ''' ( '''ದಿನಾ ನಾಥ್ ಬಾತ್ರಾ''' ಎಂದು ಸಹ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) <ref name="sonia2001">{{Cite news |date=2 June 2001 |title=Vidya Bharati serves notice on Sonia |work=[[:en:The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |url=http://www.tribuneindia.com/2001/20010603/haryana.htm#2 |access-date=23 May 2014}}</ref> ಇವರು ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು. ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ]] (ಅರ್ ಎಸ್ ಎಸ್) ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ [[ವಿದ್ಯಾ ಭಾರತಿ|ವಿದ್ಯಾ ಭಾರತೀಯ]] ಶಾಲಾಯ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು<ref name="sonia2001" />. ಇವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಂಘಟನೆಗಳಾದ ''[[ಶಿಕ್ಷಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನ ಸಮಿತಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಶಿಕ್ಷಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಥಾನ್ ನ್ಯಾಸ್]] ಅನ್ನು'' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref name="regressive">{{Cite news |date=23 April 2014 |title=Under the BJP India will not become regressive |work=[[:en:Rediff]] |url=http://www.rediff.com/news/interview/ls-election-interview-dinanath-batra-under-the-bjp-india-will-not-become-regressive/20140414.htm |access-date=23 May 2014}}</ref><ref>{{Cite web |last=Madhok |first=Diksha |title=What the government of Gujarat is encouraging children to read is dismaying |url=https://qz.com/india/241048/what-gujarat-govt-is-encouraging-school-children-to-read-is-dismaying/ |access-date=2019-12-21 |website=Quartz India |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Nelson |first=Dean |date=2014-07-28 |title=Top Indian educationalist accused of racism over portrayal of criminal 'negroes' |language=en-GB |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/10995944/Top-Indian-educationalist-accused-of-racism-over-portrayal-of-criminal-negroes.html |access-date=2019-12-21 |issn=0307-1235}}</ref>. ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲು ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಾತ್ರಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಇವರು ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite book|title=Prerna- Deep- Veeravrat - Param Saamarthy, Atmavat Sarvabhuteshu, Maa Ka Aahvaan, Pooja Ho To Aisi (Set of 4 Volumes)|last=ಬಾತ್ರಾ|first=ದೀನಾನಾಥ್|publisher=VIDYA BHARATI SANSKRITI SHIKSHA SANSTHAN, KURUKSHETRA|year=೨೦೧೧|isbn=9788193088647}}</ref><ref>{{Cite book|title=हमारा लक्ष्य- Our Goal|last=ಬಾತ್ರಾ|first=ದೀನಾನಾಥ್|publisher=VIDYA BHARATI SANSKRITI SHIKSHA SANSTHAN, KURUKSHETRA|year=೨೦೧೭|isbn=9789385256226}}</ref><ref>{{Cite book|title=प्रेरणादीप: वीरव्रतम् - परमं सामर्थ्यम् - A Collection of Life Incidences of Great Men (Part-1)|last=ಬಾತ್ರಾ|first=ದೀನಾನಾಥ್|publisher=SAMSKRITA BHARATI|year=೨೦೦೬|isbn=8187276282}}</ref><ref>{{Cite book|title=वीरव्रत परम् सामर्थ्य (सच्चे वीरों के सच्चे कारनामें) - Veeravrata Param Samarthya (True Deeds of True Heroes|last=ಬಾತ್ರಾ|first=ದೀನಾನಾಥ್|publisher=SURUCHI PRAKASHAN|year=೨೦೧೬|isbn=9789381500392|location=DELHI}}</ref><ref>{{Cite book|title=माँ का आह्वान (भारत माँ के सपूत) - Sons of Mother India|last=ಬಾತ್ರಾ|first=ದೀನಾನಾಥ್|publisher=SURUCHI PRAKASHAN|year=೨೦೧೬|isbn=9789381500422|location=DELHI}}</ref><ref>{{Cite book|title=पूजा हो तो ऐसी (प्रेरणाप्रद सत्य कथाएँ) - Pooja Ho To Aisi (Inspirational True Stories)|last=ಬಾತ್ರಾ|first=ದೀನಾನಾಥ್|publisher=SURUCHI PRAKASHAN|year=೨೦೧೬|isbn=9789384414412|location=DELHI}}</ref> ಇವರ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ದೀನಾನಾಥ್ ಬಾತ್ರಾ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನ ಸಮಿತಿ (SBAS) ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಪ್ರಶಂಸೆ ಮತ್ತು ಟೀಕೆ ಎರಡನ್ನೂ ಗಳಿಸಿವೆ. ಇವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಮರ್ಶಕರು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ಹೇರುವ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ದೀನಾನಾಥ್ ಬಾತ್ರಾ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಣೆಯ ಕುರಿತು ಪ್ರವಚನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ದೀನನಾಥ್ ಬಾತ್ರಾ ಅವರು ೧೯೩೨ ರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿನ [[:en:Dera Ghazi Khan|ಡೇರಾ ಗಾಜಿ ಖಾನ್‌ನ]] (ಈಗಿನ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] )[[:en:Punjabi Hindus|ಪಂಜಾಬಿ ಹಿಂದೂ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಭಾರತದ [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್‌ನ]] [[:en:Patiala district|ಪಟಿಯಾಲ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[:en:Dera Bassi|ಡೇರಾ ಬಸ್ಸಿಯಲ್ಲಿ]] [[ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ|ದಯಾನಂದ ಆಂಗ್ಲೋ-ವೇದಿಕ್]] ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅರ್ ಎಸ್ ಎಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೊದಲ ಶಾಲೆಯಾದ [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ]] ಗೀತಾ ಹಿರಿಯ ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು <ref name="vidya_bharati">{{Cite news |last=Mukerji |first=Debashish |date=15 November 1998 |title=Vidya Bharati: In the RSS tradition |work=The Week |url=http://www.hindunet.org/hvk/articles/1198/0005.html |url-status=dead |access-date=14 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915050817/http://www.hindunet.org/hvk/articles/1198/0005.html |archive-date=15 September 2014}}</ref>. ಇವರು ಒಬ್ಬ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ|ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್]] ನ ಪ್ರಚಾರಕರು <ref name="vidya_bharati" />. == ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ == === ವಿದ್ಯಾ ಭಾರತಿ === ಅವರು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಶಾಲೆಗಳ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ [[:en:Vidya Bharati|ವಿದ್ಯಾಭಾರತೀಯ]] ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು <ref name="vidya_bharati" /><ref name="bookpolice">{{Cite news |date=12 February 2014 |title=Dinanath Batra: Here comes the book police |work=[[Live Mint]] |url=http://www.livemint.com/Specials/ZL8MkEyTobNWPEQm05jYDL/Dinanath-Batra-Here-comes-the-book-police.html |access-date=23 May 2014}}</ref><ref name="RSSschools">{{Cite web |last=Bakaya |first=Akshay |date=21 April 2009 |title=India: RSS Schools and the Hindu Nationalist Education Project |url=http://www.sacw.net/article852.html |access-date=16 September 2014 |publisher=South Asia Citizens Web |archive-date=16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916012958/http://www.sacw.net/article852.html |url-status=dead }}</ref>. === ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ === ೩೦ ಮೇ ೨೦೦೧ ರಂದು, ಬಾತ್ರಾ ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]] ಅವರಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿದರು. [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ|ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯು]] ತನ್ನ ಸರ್ವಸದಸ್ಯ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ [[:en:Vidya Bharati|ವಿದ್ಯಾಭಾರತೀಯ]] ಬಗ್ಗೆ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಬಾತ್ರಾ ಅರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾಭಾರತಿ ಬಳಸಿರುವ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಬಗ್ಗೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, [[ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ|ಸತಿ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ|ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವನ್ನು]] ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿತ್ತು<ref name="sonia2001" /> === ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಅರ್.ಟಿ ವಿರುದ್ಧ ದಾವೆ === ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಬಾತ್ರಾ ಅವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪರಿಷತ್ತು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಮಂಡಳಿ]] (ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಅರ್.ಟಿ) ವಿರುದ್ಧ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು]] ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ೭೦ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಲಾವುದೆಂದರೆ * [[ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯ್|ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್]], [[ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ|ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್]], [[ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್]], [[ಅರವಿಂದ ಘೋಷ್|ಅರಬಿಂದೋ ಘೋಷ್]] ಮತ್ತು [[ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್|ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು]] "'''ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳು'''" ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು. * ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಇಂಡೋ ಆರ್ಯರು]] ಗೋಮಾಂಸವನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಹಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ. [[ವೈದಿಕ ಯುಗ|ವೈದಿಕ ಕಾಲದಿಂದಲೂ]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ಆಕ್ಷೆಪಿಸಿದರು ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಮಿತಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಅರ್.ಟಿ ಗೆ ಸೂಚಿಸಿತು. ಮೂರು ಸದಸ್ಯರ ಪೀಠ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಲಾದ ೭೦ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ೩೭ನ್ನುಆ ವರ್ಷದಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ೨೯ ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿಯಬೇಕು ಹಾಗು ೪ ಅನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸುಚಿಸಿತು. ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ನರು ಗೋಮಾಂಸ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ಸಮಿತಿಯು ನಿರಾಕರಿಸಿತು<ref name="beef">{{Cite news |date=27 May 2006 |title=NCERT refuses to chop beef mention |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/NCERT-refuses-to-chop-beef-mention/articleshow/1581035.cms |access-date=23 May 2014}}</ref>. === ಲೈಂಗಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ === ೧೫ ಮೇ ೨೦೦೭ ರಂದು, ಬಾತ್ರಾ ಅವರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಶಿವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ ಚೌಹಾಣ್]] ರವರು [[ಲೈಂಗಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ]] ಭಾರತೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು. ಲೈಂಗಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬದಲಾಗಿ [[ಯೋಗ|ಯೋಗವನ್ನು]] ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಾತ್ರಾ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದರು<ref name="sexed">{{Cite news |date=16 March 2007 |title=Madhya Pradesh bans sex education |work=[[The Indian Express]] |url=http://archive.indianexpress.com/news/madhya-pradesh-bans-sex-education/25871/ |access-date=23 May 2014}}</ref>. ಇದನ್ನ ಎಸ್. ಆನಂದಿ ಟೀಕಿಸಿ [[ಲೈಂಗಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ]]ವು [[ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ]]ವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಸುರಕ್ಷಿತ ಲೈಂಗಿಕ ಅಭ್ಯಾಸ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಏಡ್ಸ್ ರೋಗ|ಎಚ್.ಐ.ವಿ/ಏಡ್ಸ್]] ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು <ref name="Anandhi EPW">{{Cite journal|last=Anandhi|first=S.|title=Sex Education Conundrum|journal=Economic & Political Weekly|date=18 August 2007|volume=42|issue=33|pages=18–24 Aug. 2007|jstor=4419913}}</ref>. ವರ್ಷದ ನಂತರ ''[[ಶಿಕ್ಷಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನ ಸಮಿತಿಯ|ಶಿಕ್ಷಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನ ಸಮಿತಿ]]''ಯಿಂದ, ಬಾತ್ರಾ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ಬರೆದು "ಲೈಂಗಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯ ವಿನಮ್ರತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪೋಷಕರು ಬೋಧಕರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ" ಎಂದು ತಮ್ಮ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು<ref name="formerHRD">{{Cite news |date=15 July 2007 |title=Former HRD minister feels sex education corrupts kids |work=[[Hindustan Times]] |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/former-hrd-minister-feels-sex-education-corrupts-kids/article1-236673.aspx |url-status=dead |access-date=23 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140524023303/http://www.hindustantimes.com/india-news/former-hrd-minister-feels-sex-education-corrupts-kids/article1-236673.aspx |archive-date=24 May 2014}}</ref>. === ರಾಮಾನುಜನ್ ಅವರ ಪ್ರಬಂಧದ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಜಿ === ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಬಾತ್ರಾ ಅವರು ''[[ಶಿಕ್ಷಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನ ಸಮಿತಿ]]ಯ'' ಪರವಾಗಿ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ [[ಎ.ಕೆ.ರಾಮಾನುಜನ್|ಎಕೆ ರಾಮಾನುಜನ್]] ರವರ ಪ್ರಬಂಧ ''[[:en:Three Hundred Ramayanas: Five Examples and Three Thoughts on Translation|"ಮೂರು ನೂರು ರಾಮಾಯಣಗಳು: ಐದು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನುವಾದದ ಮೂರು ಚಿಂತನೆಗಳು]]"'' ಇದನ್ನು ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಕೋರಿದರು<ref name="bookpolice" /><ref name="unreason">{{Cite news |date=18 November 2011 |title=The rule of unreason |work=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |url=http://www.frontline.in/static/html/fl2823/stories/20111118282312500.htm |access-date=23 May 2014}}</ref>. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ [[ರಾಮಾಯಣ]] ದ ವಿವಿಧ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಈ ಪ್ರಬಂಧವು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ<ref name="unreason" />. ಅರ್ಜಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಸಮಿತಿಯು ಇದರಲ್ಲಿ ವಿವಾದವೇನಿಲ್ಲಎಂದು ಭಾವಿಸಿತು<ref name="unreason" />. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಂಡಳಿಯು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಇದು ಎಡ ಪಂಥೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆದರೆ ''ಶಿಕ್ಷಾ ಬಚಾವೋ ಆಂದೋಲನ ಸಮಿತಿ''ಯ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗದ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರು ಇದನ್ನ ಸ್ವಾಗತಿಸದರು.<ref name="unreason" /> === ಲೇಖಕರಿಗೆ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ === ೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೦ ರಂದು, ಬಾತ್ರಾ ಅವರು [[:en:Wendy Doniger|ವೆಂಡಿ ಡೊನಿಗರ್]], [[:en:Penguin Group|ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಗ್ರೂಪ್]] ಯು.ಎಸ್.ಎ ಮತ್ತು ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ ಅನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು, ಡೋನಿಗರ್ ಅವರ ಪುಸ್ತಕದ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು<ref name="notice">{{Cite news |date=11 February 2014 |title=Your Approach Is That of a Woman Hungry of Sex |work=[[Outlook India]] |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?289468 |access-date=23 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318113852/http://www.outlookindia.com/article.aspx?289468 |archive-date=18 March 2014}}</ref>. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಬಾತ್ರಾ ಅವರು [[:en:Hate speech laws in India|ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 295A]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಡೋನಿಗರ್ ಮತ್ತು ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು. ಈ ಸೆಕ್ಷನ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ <ref name="ratna">{{Cite news |last=Kapur |first=Ratna |date=15 February 2014 |title=Totalising history, silencing dissent |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/totalising-history-silencing-dissent/article5690041.ece |access-date=15 February 2014}}</ref>. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪುಸ್ತಕದ ಎಲ್ಲಾ ಮಾರಾಟವಾಗದ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು, ಇದು ಎಡಪಂಥೀಯರಿಂದ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು<ref name="pulp_outcry">{{Cite news |date=13 February 2014 |title=Outcry as Penguin India pulps 'alternative' history of Hindus |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/13/indian-conservatives-penguin-hindus-book |access-date=28 June 2014}}</ref><ref>{{Cite journal|date=2014|journal=American Libraries|volume=45|issue=9/10|pages=17|issn=0002-9769|jstor=24603863|title=Global Reach—Censorship|url=https://archive.org/details/sim_american-libraries_september-october-2014_45_9-10/page/17}}</ref><ref>{{Cite news |last=Williams |first=John |date=2014-02-16 |title=Author Resigned to Ill Fate of Book in India |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/17/books/author-resigned-to-ill-fate-of-book.html |access-date=2019-06-03 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |title=Children of Marx, Macaulay are defaming Hinduism: Dinanath Batra |url=https://www.firstpost.com/living/children-of-marx-macaulay-are-defaming-hinduism-dinanath-batra-1559083.html |access-date=2019-06-03 |website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bal |first=Hartosh Singh |date=December 2014 |title=Publishers failed to stand up to Dina Nath Batra in ways that matter. What will this mean for the future of debate in India? |url=https://caravanmagazine.in/reportage/pulped |access-date=2019-12-30 |website=[[The Caravan]] |language=en}}</ref>. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು [[:en:Frontline (magazine)|ಫ್ರಂಟ್‌ಲೈನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ]] ಸಂಪಾದಕರಾದ [[ಎನ್. ರಾಮ್|ಎನ್. ರಾಮು]]ರವರಿಗೆ ''ಶಾರ್ಟ್ ಕಟ್ ಟು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರ'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟ ಲೇಖನವನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ ಕಳುಹಿಸಿದರು<ref name="bookpolice" /><ref name="shortcut">{{Cite news |date=13 August 2010 |title=Shortcut to Hindu Rashtra |work=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |url=http://pay.hindu.com/ebook%20-%20ebfl20100813.pdf |url-status=dead |access-date=23 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508220317/http://pay.hindu.com/ebook%20-%20ebfl20100813.pdf |archive-date=8 May 2013}}</ref>. ಮಾರ್ಚ್ ೩,೨೦೧೪ ರಂದು, ಬಾತ್ರಾ ಅಲೆಫ್ ಬುಕ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಲೀಗಲ್ ನೋಟಿಸ್ ಕಳುಹಿಸಿದರು, ವೆಂಡಿ ಡೊನಿಗರ್ ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಪುಸ್ತಕ, ''ಆನ್ ಹಿಂದೂಯಿಸಂ ಅನ್ನು'' ಹಿಂಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು <ref name="onhinduism">{{Cite news |date=11 March 2014 |title=Doniger's book on Hinduism put on hold |work=[[The Indian Express]] |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/donigers-book-on-hinduism-put-on-hold/ |access-date=23 May 2014}}</ref>. ಬಾತ್ರಾ  ಅವರು ಮೇ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಕಾಶಕರಾದ ಓರಿಯಂಟ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಸ್ವಾನ್ ರವರಿಗೆ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿದರು ಪುಸ್ತಕ ''ಕಮ್ಯುನಲಿಸಂ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಷುಯಲ್ ವಯಲೆನ್ಸ: ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಸಿನ್ಸ್ ೧೯೬೯'' - ಲೇಖಕ ಮೇಘಾ ಕುಮಾರ್ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ ನ ಹೆಸರು ಕೆಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವಹೇಳನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬಾತ್ರಾ ಆಕ್ಶೇಪಿಸಿದ್ದರು<ref name="batra_again">{{Cite news |date=3 June 2014 |title=It's Batra again: Book on sexual violence in Ahmedabad riots is 'set aside' by publisher |work=[[The Indian Express]] |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/its-batra-again-book-on-sexual-violence-in-ahmedabad-riots-is-set-aside-by-publisher/99/ |access-date=28 June 2014}}</ref>. ಪ್ರಕಾಶಕರು ಈ ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದರು. ಮುಂದುವರೆದು  ಪ್ರಕಾಶಕರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಕಾಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ಪುಸ್ತಕ  ''ಪ್ಲಾಸಿ ಟು ಪಾರ್ಟಿಷನ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಮಾಡ್ರನ್ ಇಂಡಿಯ'' - ಲೇಖಕ ಶೇಖರ್ ಬಂಡೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು<ref name="review_pressure">{{Cite news |date=4 June 2014 |title=Under pressure, publisher puts books under 'review' |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Under-pressure-publisher-puts-books-under-review/articleshow/36024216.cms |access-date=28 June 2014}}</ref>. === ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಕರ್ತೃತ್ವ === ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೧೪ ರಂದು, [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]] ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಸುತ್ತೋಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾತ್ರಾ ಅವರು ಬರೆದ ಆರು ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಪೂರಕ ಸಾಹಿತ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು<ref name="mustread">{{Cite news |date=25 July 2014 |title=Dinanath Batra's books are a must-read in Gujarat schools |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/news/national/dinanath-batra-man-behind-pulping-of-wendy-donigers-book-is-mustread-in-gujarat-schools/article6249539.ece |access-date=28 July 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-07-25 |title=Man who got Wendy Doniger pulped is made 'must reading' in Gujarat schools |url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/man-who-got-wendy-doniger-pulped-is-made-must-reading-in-gujarat-schools/ |access-date=2019-06-03 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref>. ಮೂಲತಃ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ]] ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿಗೆ]] ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ [[:en:Bhupendrasinh Chudasama|ಭೂಪೇಂದ್ರಸಿನ್ಹ್ ಚುಡಾಸಮಾ]] ಅವರು ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಕಡ್ಡಾಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ<ref name="mustread" /><ref name="supplementary">{{Cite news |title=Dinanath Batra's books to become supplementary read in Gujarat schools |work=[[Business Standard]] |url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/dinanath-batra-s-books-to-become-supplementary-read-in-gujarat-schools-114072501545_1.html |access-date=28 July 2014}}</ref>. ಗುಜರಾತ್‌ನ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರವ ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿತು ಎಂದು ಬಾತ್ರಾ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref name="blueprint"> {{Cite news |date=1 August 2014 |title=Preparing a blueprint to 'Indianise' education: Dinanath Batra |work=Firstpost |url=http://www.firstpost.com/india/preparing-blueprint-indianise-education-dinanath-batra-1644407.html |access-date=2014-11-14}} </ref>. ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮೋದಿಯವರ ಮುನ್ನುಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ<ref name="testtubes">{{Cite news |date=22 September 2014 |title=Test-Tubes in Hastinapur |work=[[Outlook India]] |url=http://www.outlookindia.com/article/TestTubes-In-Hastinapur/291554 |access-date=28 September 2014}}</ref>. ಪುರಾತನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ''[[ಅಖಂಡ ಭಾರತ|ಅಖಂಡ ಭಾರತದ]]'' ಭೌಗೋಳಿಕ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು <ref name=":0">{{Cite web |date=2017-07-24 |title=RSS' Dina Nath Batra wants Tagore, Urdu words removed from NCERT textbooks |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/rss-dina-nath-batra-wants-tagore-urdu-and-arabic-words-removed-from-ncert-textbooks/story-11iigvXLLMaTBrwQ0PiApM.html |access-date=2019-06-03 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref>. ಇದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಂದ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಪತ್ರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ರೊಮಿಲಾ ಥಾಪರ್ ಅವರು ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳು "ಇತಿಹಾಸವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಲ್ಪನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು <ref name="fantasy">{{Cite news |date=28 July 2014 |title=Historians slam Dina Nath Batra books, call them 'fantasy' |work=[[Hindustan Times]] |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/historians-slam-dina-nath-batra-books-call-them-fantasy/article1-1245617.aspx |url-status=dead |access-date=28 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729065956/http://www.hindustantimes.com/india-news/historians-slam-dina-nath-batra-books-call-them-fantasy/article1-1245617.aspx |archive-date=29 July 2014}}</ref>. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ಇದನ್ನು "ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ ಆದರೆ ಭಯಾನಕ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ <ref name="fantasy" />. ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. "ಇವರುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಅಥವ ಯಾವುದೇ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ದಾಖಲೆ ಇದೆಯೇ" ಎಂದು ಕೇಳಿದರು<ref name="fantasy" />. ಆಗಸ್ಟ್ ೧ ರಂದು, [[ವಡೋದರಾ|ವಡೋದರಾದ]] ಸ್ಥಳೀಯ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ವಿಭಾಗವು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮುಖಪುಟಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿತು. ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರ ಚಿತ್ರಗಳಿದಿದ್ದರಿಂದ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಯಕರಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಅವಮಾನ ಎಂದು ನಗರ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] ಘಟಕ ಬಣ್ಣಿಸಿತು<ref name="BurnBooks">{{Cite news |date=2 August 2014 |title=Cong burns Dinanath Batra's books |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Cong-burns-Dinanath-Batras-books/articleshow/39458264.cms |access-date=11 December 2014}}</ref>. === ಹರಿಯಾಣ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿಗೆ ನೇಮಕಾತಿ === ೧೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಂದು, ಹೊಸದಾಗಿ ಚುನಾಯಿತವಾದ [[ಹರಿಯಾಣ]] ರಾಜ್ಯದ ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರವು ಬಾತ್ರಾ ಅವರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರ ಹೊಸ ಸಮಿತಿಗೆ ನೇಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಸಮಿತಿಯು ರಾಜ್ಯದ ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ <ref name="haryana_committee">{{Cite news |date=12 November 2014 |title=Dinanath Batra to guide Haryana on education |work=[[Hindustan Times]] |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/rss-ideologue-dinanath-batra-to-guide-haryana-on-education/article1-1285430.aspx |url-status=dead |access-date=14 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141112194629/http://www.hindustantimes.com/india-news/rss-ideologue-dinanath-batra-to-guide-haryana-on-education/article1-1285430.aspx |archive-date=12 November 2014}}</ref>. === ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಅರ್.ಟಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳು === ಜುಲೈ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಅರ್.ಟಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು <ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Remove Riots, English and Urdu Words, and Praise of Mughals from Textbooks: Dinanath Batra |url=https://thewire.in/education/dinanath-batra-textbooks-ncert |access-date=2019-06-03 |website=The Wire}}</ref><ref>{{Cite web |title=RSS ideologue Dinanath Batra stokes another controversy, wants Urdu words removed from Gujarat textbooks |url=https://www.firstpost.com/india/rss-ideologue-dinanath-batra-stokes-another-controversy-wants-urdu-words-removed-from-gujarat-textbooks-3848737.html |access-date=2019-06-03 |website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-07-24 |title=Dina Nath Batra again: He wants Tagore, Urdu words off school texts |url=https://indianexpress.com/article/india/dina-nath-batra-again-he-wants-tagore-urdu-words-off-school-texts-4764094/ |access-date=2019-06-03 |website=The Indian Express |language=en-IN}}</ref>. == ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು == * ''ದಿ ಎನಿಮಿಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನೈಷನ್:ದಿ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಆಫ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್, ಮೆಕಲೆ ಅಂಡ್ ಮದರಸ,''೨೦೦೧<ref name="ChandraMukherjee2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dE9qEg-NgHMC&pg=PA731|title=India Since Independence|last=Bipan Chandra|last2=Aditya Mukherjee|last3=Mridula Mukherjee|date=1 January 2008|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310409-4|page=731|author-link=Bipan Chandra|access-date=24 May 2014}}</ref> * ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಶಕಾ ಸ್ವರೂಪ್(ಹಿಂದಿ) ಪ್ರಭಾತ್ ಪ್ರಕಾಶನ ೨೦೧೪. ಪುಟ ೨೭೨ ISBN <bdi>9789350489826</bdi> <ref name="swaroop">{{Cite web |title=Bharatiya Shiksha Ka Swaroop |url=http://www.prabhatbooks.com/bharatiya-shiksha-ka-swaroop.htm |access-date=14 November 2014 |publisher=Prabhat Prakashan |language=Hindi}}</ref><ref name="foreign_uni">{{Cite news |date=28 October 2014 |title=Dinanath Batra targets foreign universities in new book |work=[[Deccan Chronicle]] |url=http://www.deccanchronicle.com/141028/nation-current-affairs/article/dinanath-batra-targets-foreign-universities-new-book |access-date=14 November 2014}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ ಪ್ರಚಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಘ ಪರಿವಾರ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] pzhx8p92k9qbwudwshrs0xfw47shxsn 0 157674 1427790 1350593 2026-09-09T09:21:23Z Shiva Tej Patil 75545 ಆಂತರಿಕ ಸಂಪರ್ಕ 1427790 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ದೀಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|image=Dheekshith Shetty from sets of BLINK.png|caption=2022ರಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ|birth_date=<!-- reliable source needed for [[WP:DOB]] -->|birth_place=[[ಕುಂದಾಪುರ]], ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/post-lockdown-dheekshith-shetty-spends-time-farming-at-his-hometown/articleshow/82402827.cms</ref><!-- must cite published reliable source to verify -->|occupation=ನಟ|years_active=2016-ಇಂದಿನವರೆಗೆ|alma mater=<!-- must cite published reliable source to verify -->}} '''ದೀಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಕಿರುತೆರೆ ನಟ, ಇವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು [[ದಿಯಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ದಿಯಾ'']] (2020), ''ದಸರಾ'' (2023) ಮತ್ತು [[ಬ್ಲಿಂಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಬ್ಲಿಂಕ್'']] (2024) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಮತ್ತು [[ನಾಗಿಣಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ನಾಗಿಣಿ'']] ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Nachiyar |first=Nalme |date=2023-03-25 |title=An actor prepares: Dheekshith Shetty on ‘Dasara’ and a career of experimentation |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/an-actor-prepares-dheekshith-shetty-on-dasara-and-a-career-of-experimentation/article66655974.ece |access-date=2024-05-12 |issn=0971-751X}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ದೀಕ್ಷಿತ್ 2016 ರಲ್ಲಿ ''ಪ್ರೀತಿ ಎಂದರೇನು'' ಮತ್ತು ''ಸಾಕ್ಷಿ'' [[ಧಾರಾವಾಹಿ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದೀಪಿಕಾ ದಾಸ್ ಜೊತೆಗೆ ನಟಿಸಿದ ''[[ನಾಗಿಣಿ 2|ನಾಗಿಣಿ]]'' ಇಂದ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news |date=2019-07-08 |title=Kannada TV show Naagini completes 900 episodes; actors Deepika and Deekshith thank the viewers |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/kannada-tv-show-naagini-completes-900-episodes-actors-deepika-and-deekshith-thank-the-viewers/articleshow/70124602.cms |access-date=2024-05-12 |issn=0971-8257}}</ref> ಅವರು ''ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌'' ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದೀಪಿಕಾ ದಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಜೇತರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.<ref>{{Cite news |date=2017-12-04 |title=Naagini team wins Dance Karnataka Dance show |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/naagini-team-wins-dance-karnataka-dance-show/articleshow/61912523.cms |access-date=2024-05-12 |issn=0971-8257}}</ref> ಅವರು 2020 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ದಿಯಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಿಯಾ]]ದೊಂದಿಗೆ, [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ]] ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=2022-02-07 |title=Dia completes two years of its release |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/dia-completes-two-years-of-its-release/articleshow/89401936.cms |access-date=2024-05-12 |issn=0971-8257}}</ref> ಅವರು 2022 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕನ್ನಡ [[ಕಿರುಚಿತ್ರ|ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name=":0">{{Cite news |date=25 August 2020 |title=Dheekshith Shetty and Vainidhi Jagdish's short film to release this Friday |work=[[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/dheekshith-shetty-and-vainidhi-jagdishs-short-film-to-release-this-friday/articleshow/77744130.cms |url-status=live |access-date=14 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514085824/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/dheekshith-shetty-and-vainidhi-jagdishs-short-film-to-release-this-friday/articleshow/77744130.cms |archive-date=14 May 2022}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ''ಮುಗ್ಗುರು ಮೊನಗಲ್ಲು'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ''ದಿ ರೋಸ್ ವಿಲ್ಲಾ''ದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ [[ನಾನಿ (ನಟ)|ನಾನಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್ (ನಟಿ)|ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ''ದಸರಾ'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು ''.'' <ref>{{Cite news |date=2023-12-26 |title=Pan-Indian actors have a lot more options to choose from: Dheekshith Shetty |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/pan-indian-actors-have-a-lot-more-options-to-choose-from-dheekshith-shetty/articleshow/106234408.cms |access-date=2024-05-12 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=V,DHNS |first=Vivek M. |title='Dasara' and Dheekshith's triumph of hard work |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/dasara-and-dheekshiths-triumph-of-hard-work-1207671.html |access-date=2024-05-12 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ಅವರು [[ನಾನಿ (ನಟ)|ನಾನಿ]] ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಆಂಥಾಲಜಿ ಸರಣಿಯಾದ ''ಮೀಟ್ ಕ್ಯೂಟ್‌''ನಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |title=Exclusive! Dia star Dheekshith Shetty’s next is the Telugu anthology ‘Meet Cute’ |url=https://www.ottplay.com/news/exclusive-dia-star-dheekshith-shettys-next-is-the-telugu-anthology-meet-cute/06c8a68643436 |access-date=2024-05-12 |website=OTTPlay |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-09-19 |title=Dheekshith Shetty bags a Telugu film backed by Nani |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/dheekshith-shetty-bags-a-telugu-film-backed-by-nani/articleshow/86318180.cms |access-date=2024-05-12 |issn=0971-8257}}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ "''ಕೆ ಟಿ ಎಂ"'' 2024 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=S |first=Pranati A. |title='KTM' movie review: No good reason to watch this shoddy movie |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/ktm-movie-review-no-good-reason-to-watch-this-shoddy-movie-2896825 |access-date=2024-05-12 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ''ಬ್ಲಿಂಕ್,'' ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು [[ಈಡಿಪಸ್]] ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಸೈನ್ಸ್-ಫಿಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=M.V |first=Vivek |date=2024-03-09 |title=‘Blink’ movie review: Srinidhi Bengaluru makes a solid debut with a gripping time-travel drama |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/blink-movie-review-srinidhi-bengaluru-makes-a-solid-debut-with-a-gripping-time-travel-drama/article67932324.ece |access-date=2024-05-12 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Blink - Dheekshith Shetty on playing a character with Oedipus complex |url=https://www.ottplay.com/news/blink-dheekshith-shetty-on-playing-a-character-with-oedipus-complex/b415f5b077254 |access-date=2024-05-12 |website=OTTPlay |language=en}}</ref> ==ಚಿತ್ರಗಳು== === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {{pending films key}} {| class="wikitable sortable" |+ List of Dheekshith Shetty film credits |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಲನಚಿತ್ರ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿ ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- |- |2020 |''[[ದಿಯಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಿಯಾ]]'' |ರೋಹಿತ್ |[[ಕನ್ನಡ]] |{{nom|align=left}}—ಸೈಮಾ ಅವಾರ್ಡ್:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ (ಕನ್ನಡ) | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|date=18 January 2021|title=Dia movie review: Director Ashoka delivers a heart-warming, unique love story|url=https://www.cinemaexpress.com/reviews/kannada/2020/feb/07/dia-movie-review-16937.html|website=Cinema Express|access-date=14 May 2022|archive-date=15 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215195432/https://www.cinemaexpress.com/reviews/kannada/2020/feb/07/dia-movie-review-16937.html|url-status=live}}</ref><ref name="siima.2020.nominations"/> |- | rowspan="2" | 2021 |''ಮುಗ್ಗುರು ಮೊನಗಲ್ಲು'' |ಚಂದ್ರಾತ್ರೇಯ ಕಿಶೋರ್ ವರ್ಮ | rowspan="3" |[[ತೆಲುಗು]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=2021-08-06 |title=ಮುಗ್ಗುರು ಮೊನಗಲ್ಲು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶೆ|url=https://www.123telugu.com/reviews/mugguru-monagallu-telugu-movie-review.html |access-date=2021-10-04 |website=123telugu.com |language=en |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004045122/https://www.123telugu.com/reviews/mugguru-monagallu-telugu-movie-review.html |url-status=live }}</ref> |- |''ದ ರೋಸ್ ವಿಲ್ಲಾ'' |ರವಿ | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news|date=30 September 2021|title=''ದ ರೋಸ್ ವಿಲ್ಲಾ'' – ಟ್ರೈಲರ್|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/telugu/the-rose-villa-official-trailer/videoshow/86647793.cms|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=14 May 2022|archive-date=14 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514091333/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/telugu/the-rose-villa-official-trailer/videoshow/86647793.cms|url-status=live}}</ref> |- | 2023 | ''ದಸರಾ'' | ಸಿದ್ಧಂ ಸೂರ್ಯಂ "ಸೂರಿ" | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news |date=23 March 2022 |title=Dheekshith Shetty bags a film alongside Telugu star Nani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/dheekshith-shetty-bags-a-film-alongside-telugu-star-nani/articleshow/90376970.cms |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=14 May 2022 |archive-date=14 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514085823/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/dheekshith-shetty-bags-a-film-alongside-telugu-star-nani/articleshow/90376970.cms |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="2" | 2024 | ''ಕೆ ಟಿ ಎಂ'' | ಕಾರ್ತಿಕ್ | rowspan="5" |ಕನ್ನಡ | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ktm-movie-review-dheekshith-shetty-gives-his-all-in-a-film-stuck-in-a-time-warp/article67853404.ece |title='KTM' movie review: Dheekshith Shetty gives his all in a film stuck in a time warp |date=16 February 2024 |first1=Vivek |last1=M.V. |newspaper=[[The Hindu]] |url-access=subscription |archiveurl=https://archive.today/20240217102445/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ktm-movie-review-dheekshith-shetty-gives-his-all-in-a-film-stuck-in-a-time-warp/article67853404.ece |archivedate=17 February 2024 |url-status=live}}</ref> |- | ''[[ಬ್ಲಿಂಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬ್ಲಿಂಕ್]]'' | ಅಪೂರ್ವ | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news |last=S |first=Pranati A. |title='Blink' movie review: Brilliantly executed time-travel sci-fi drama |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/blink-movie-review-brilliantly-executed-time-travel-sci-fi-drama-2928616 |access-date=10 March 2024 |newspaper=[[Deccan Herald]] |language=en}}</ref> |- | ''ಇನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ'' | {{Pending film|italic=no|''ಶೀಘ್ರಮೇವ ಕಲ್ಯಾಣ ಪ್ರಾಪ್ತಿರಸ್ತು''}} | ಸಾಗರ್ | ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news|date=9 October 2021|title=Dheekshith Shetty talks about his bustling career|url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-lifestyle/dheekshith-shetty-talks-about-his-bustling-career-1045515.html|newspaper=[[Deccan Herald]]|access-date=10 July 2022|archive-date=27 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727183444/https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-lifestyle/dheekshith-shetty-talks-about-his-bustling-career-1045515.html|url-status=live}}</ref> |- | ''ಇನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ'' | {{Pending film|italic=no|''ಸ್ಟ್ರಾಬೆರ್ರಿ''}} | ''ಇನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ'' | ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|date=9 February 2022|title=Mangaluru: Arjun Lewis directorial Kannada movie 'Strawberry' poster released|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=924715|website=daijiworld|access-date=10 July 2022|archive-date=26 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426150520/https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=924715|url-status=live}}</ref> |- | ''ಇನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ'' | {{Pending film|italic=no|''ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ''}} | ''ಇನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ'' | ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|date=20 May 2024 |title=I am happy to take on a different genre with 'Bank of Bhagyalakshmi': Dheekshith Shetty |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2024/May/20/i-am-happy-to-take-on-a-different-genre-with-bank-of-bhagyalakshmi-dheekshith-shetty}}</ref> |- | ''ಇನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ'' | {{Pending film|italic=no|''ಕೆಜೆಕ್ಯೂ''}} | ''ಇನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ'' | ತೆಲುಗು | ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|date=20 February 2024|title=Dasara actor’s new Telugu movie titled KJQ|url=https://www.123telugu.com/mnews/dasara-actors-new-telugu-movie-titled-kjq.html}}</ref> |- | ''ಇನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ'' | {{Pending film|italic=no|''ದ ಗರ್ಲ್‌ಫ್ರೆಂಡ್''}} | ವಿಕ್ರಮ್ / ವಿಕ್ಕಿ | ತೆಲುಗು | ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|date=20 February 2024|title=The Girlfriend: Dheekshith Shetty to be the boyfriend of Rashmika mandana |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/the-girlfriend-dheekshith-shetty-to-be-the-boyfriend-of-rashmika-mandanna/articleshow/106221457.cms}}</ref> |- | ''ಇನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ'' | {{Pending film|italic=no|''ಒಪ್ಪೀಸ್''}} | ''ಇನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ'' | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|date=27 December 2023|title=Dheekshith Shetty To Make His Malayalam Debut With OPPEES|url=https://www.news18.com/movies/dheekshith-shetty-to-make-his-malayalam-debut-with-oppees-8719243.html}}</ref> |} ===ಕಿರು ಚಿತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಿತ್ರ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- |2020 |''ಓ ಫಿಶ್'' | rowspan="3"|ಕನ್ನಡ | style="text-align: center;" |<ref name=":0">{{Cite news |date=25 August 2020 |title=Dheekshith Shetty and Vainidhi Jagdish's short film to release this Friday |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/dheekshith-shetty-and-vainidhi-jagdishs-short-film-to-release-this-friday/articleshow/77744130.cms |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=14 May 2022 |archive-date=14 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514085824/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/dheekshith-shetty-and-vainidhi-jagdishs-short-film-to-release-this-friday/articleshow/77744130.cms |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''ನವಬೆಳಕು'' | style="text-align: center;" | |- |''ಸ್ಮೈಲ್'' | style="text-align: center;" | |} ===ಕಿರುತೆರೆ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿ ! scope="col" class="unsortable" | ಉಲ್ಲೇಖ |- |- | rowspan="2" | 2016 | ''ಪ್ರೀತಿ ಎಂದರೇನು'' | | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]] | rowspan="4" |ಕನ್ನಡ | | style="text-align: center;" | |- | ''ಸಾಕ್ಷಿ'' | |[[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ]] | | style="text-align: center;" | |- | 2016–2020 | ''[[ನಾಗಿಣಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ನಾಗಿಣಿ]]'' |ಅರ್ಜುನ್/ಪಾರ್ಥ | rowspan="2" |[[ಝೀ ಕನ್ನಡ]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news|date=11 February 2022|title=Dheekshith Shetty gets nostalgic recalling ''Naagini'' days|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/dheekshith-shetty-gets-nostalgic-recalling-naagini-days/articleshow/89495628.cms|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=14 May 2022|archive-date=14 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514090809/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/dheekshith-shetty-gets-nostalgic-recalling-naagini-days/articleshow/89495628.cms|url-status=live}}</ref> |- | 2017 | ''ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌'' | ಸ್ಪರ್ಧಿ | ವಿಜೇತ | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|date=4 December 2017|title=Naagini team wins Dance Karnataka Dance show|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/naagini-team-wins-dance-karnataka-dance-show/articleshow/61912523.cms|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=10 July 2022|archive-date=10 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710015359/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/naagini-team-wins-dance-karnataka-dance-show/articleshow/61912523.cms|url-status=live}}</ref> |- |2022 |''ಮೀಟ್ ಕ್ಯೂಟ್'' |ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ |[[ಸೋನಿ|ಸೋನಿ ಲಿವ್]] |[[ತೆಲುಗು]] |ಸಂಚಿಕೆ: "ಇನ್ ಲ(ಲಾ)ವ್" | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=26 April 2022 |title=Nani's Film Locks OTT Platform For Direct Release |url=https://www.mirchi9.com/movienews/nanis-film-locks-ott-platform-for-direct-release/ |website=Mirchi 9 |access-date=10 July 2022 |archive-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528172742/https://www.mirchi9.com/movienews/nanis-film-locks-ott-platform-for-direct-release/ |url-status=live }}</ref> |} == ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ದೀಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಲನಚಿತ್ರ ! scope="col" | ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! scope="col" | ವರ್ಗ ! class="unsortable" scope="col" | Ref. |- | 2020 | ''[[ದಿಯಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಿಯಾ]]'' | ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ಕನ್ನಡ(ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ) | style="text-align:center;" | <ref name="siima.2020.nominations">{{Cite web |title=The 9th South Indian International Movie Awards Nominations for 2020 |url=https://siima.in/2020-nominations.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824115648/https://siima.in/2020-nominations.php |archive-date=24 August 2021 |access-date=24 August 2021 |website=[[South Indian International Movie Awards]]}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ಕಲಾವಿದರು]] 5np0a2xaj6bld2czjwhvmbaezazo2c3 0 159242 1427752 1344221 2026-09-08T13:48:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427752 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Mineral_oil_bottle,_front.jpg|right|thumb|240x240px|ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುವ ಖನಿಜ ತೈಲದ ಬಾಟಲಿ.]] '''ಖನಿಜ ತೈಲ''' ಎಂದರೆ [[ಖನಿಜ]] ಮೂಲದ ಮತ್ತು [[ಎಣ್ಣೆ|ತೈಲಗಳಿಗೆ]] ವಿಧಿಸಲಾಗಿರುವ [[ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ|ಶ್ಯಾನತ್ವದ]] (ವಿಸ್ಕಾಸಿಟಿ) ಪರಿಮಿತಿಗಳ ಒಳಗೆ ಇರುವ [[ದ್ರವ]] (ಮಿನರಲ್ ಆಯಿಲ್). ಖನಿಜತೈಲಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾದದ್ದು [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್]]. ಖನಿಜ ತೈಲವು ವರ್ಣರಹಿತ, ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದು, ಉನ್ನತ [[ಆಲ್ಕೇನ್‌ಗಳು|ಆಲ್ಕೇನ್‍ಗಳ]] ಹಗುರ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|title=Opinion of the Scientific Panel on Food Additives, Flavourings, Processing Aids and Materials in Contact with Food (AFC) on a request from the Commission related the use of mineral oils in jute and sisal bags|journal=The EFSA Journal|year=2004|url=http://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/scientific_output/files/main_documents/162.pdf|access-date=2007-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180603121430/http://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/scientific_output/files/main_documents/162.pdf|archive-date=3 June 2018|url-status=dead}}</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇದು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್‍ನ ಆಸವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Mineral+oil Mineral oil (Dictionary.com)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930073926/http://dictionary.reference.com/browse/mineral+oil|date=30 September 2015}}</ref> ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯೋಗ, [[ವಾಹನ]] ಮತ್ತು [[ಯುದ್ಧ]] ಸಾಧನ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಇದು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯಿಂದ]] ತುಂಬ ಅಗ್ಗವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದಕ್ಕೂ, ವಿತರಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೆಚ್ಚ ತಗಲುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ [[ಸಾಂದ್ರತೆ]] ಸುಮಾರು 0.8–0.87 g/cm<sup>3</sup> ಆಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="kayelabymech">{{cite web |title=Mechanical properties of materials |url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/general_physics/2_2/2_2_1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311173419/http://www.kayelaby.npl.co.uk/general_physics/2_2/2_2_1.html |archive-date=11 March 2008 |access-date=2008-03-06 |work=Kaye and Laby Tables of Physical and Chemical Constants |publisher=National Physical Laboratory}}</ref> == ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ == ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಅಲ್ಪ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ [[ಆಕ್ಸಿಜನ್]], [[ಸಾರಜನಕ|ನೈಟ್ರೊಜನ್]] ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ [[ಗಂಧಕ]] ಬೆರೆತಿರುವ ಒಂದು [[ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ನುಗಳು|ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್]]. ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸದಸ್ಯರುಗಳಿಗೆ ವಿಧವಿಧವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಗುಣಗಳು ಇವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಷ್ಣತಾಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು [[ಅನಿಲ]] ರೂಪದಲ್ಲೂ, ಕೆಲವು ದ್ರವ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಇದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು [[ಮೇಣ|ಮೇಣದಂತಿರುತ್ತವೆ]]. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ಎರಡು ತೈಲಗಳೂ ಒಂದರಂತೆ ಒಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. == ಆಕರ == [[ಜಲಜಶಿಲೆ|ಜಲಜಶಿಲೆಗಳು]] ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮಿನ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರಗಳು. [[ಮರಳು|ಮರುಳುಗಳು]], [[ಮರಳು ಶಿಲೆ|ಮರಳುಕಲ್ಲುಗಳು]], [[:en:Conglomerate_(geology)|ಕಂಗ್ಲಾಮಿರೇಟುಗಳು]], [[:en:Dolomite_(rock)|ಡೋಲೊಮೈಟುಗಳು]] ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ವವಾಗಿ ಬಿರುಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ [[:en:Shale|ಶೇಲುಗಳು]] ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದ [[ಬಾವಿ|ಬಾವಿಗಳ]] ತೈಲಾಕರ ಶಿಲೆಗಳು. ಸಾಗರದ ಪದರಗಳೂ ಜತೆಗೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ [[ಖಂಡ|ಭೂಖಂಡಗಳ]] ಅಧಃಸ್ಥಳಗಳೂ ತೈಲೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. [[:en:Cambrian|ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಯುಗದಿಂದ]] [[:en:Pliocene|ಪ್ಲಿಯೋಸೀನ್ ಯುಗದವರೆಗಿನ]] ಎಲ್ಲ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲೂ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. [[:en:Tertiary|ಟರ್ಷಿಯರಿ ಯುಗದ]] [[ಕಲ್ಲು|ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಇದರ ಪರಿಮಾಣ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದು [[ಸಾವಯವ|ಜೀವಿಗಳಿಂದ]] ಎಂದು ಈಗ ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ [[ಸಮುದ್ರ|ಸಮುದ್ರದ]] [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೂತುಹೋದ ಜೀವಿ ವಸ್ತುಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಹೈಡ್ರೊಕಾರ್ಬನ್ನುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ತರುವಾಯ ಇವು ಸರಂಧ್ರ ಶಿಲೆಗಳೆಡೆಗೆ ಚಲಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಶೇಖರಗೊಂಡು ವಾಣಿಜ್ಯಾರ್ಹ ತೈಲಕೂಪಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಘಟನೆ ([[:en:Compaction_(geology)|ಕಾಂಪೇಕ್ಷನ್]]), ಲೋಮನಾಳತ್ವ ([[:en:Capillary_action|ಕ್ಯಾಪಿಲ್ಲಾರಿಟಿ]]), ಉತ್ಪ್ಲವನತೆ ([[:en:Buoyancy|ಬಾಯೆನ್ಸಿ]]), [[ಗುರುತ್ವ]], [[ಪ್ರವಾಹ|ಪ್ರವಾಹಗಳು]] ಮೊದಲಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ ಈ ಚಲನೆ ಏರ್ಪಡುವ ಹಾಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಅಭಿನತಿಕ ಶಿಲಾಮಡಿಕೆಗಳು ([[:en:Syncline|ಸಿಂಕ್ಲೈನಲ್ ಫೋಲ್ಡ್ಸ್]]), [[:en:Petroleum_trap|ಸ್ತರಭಂಗ ಪಾಶಗಳು]], [[:en:Salt_dome|ಲವಣಗುಮ್ಮಟಗಳು]], ಬಿರುಕಿನ ಬೆಣೆಗಳು, ಹೆಣಿಗೆ ಟ್ರ್ಯಾಪುಗಳು ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ವಿವಿಧ ಜೋಡಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತೈಲ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಬಹುದು. ಜಲಜ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತೈಲ ಅಷ್ಟು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಜಾಗಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು (ಎಂದರೆ ಸುಮಾರು 1213.33 ಮೀ. ಆಳ) ಸುಮಾರು 6067 ಮೀ.-9100 ಮೀ. ವರೆಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಕೊರೆಯುವ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಧಿಕಾಧಿಕವಾದ ಆಳಗಳಿಗೆ ಇಳಿದು ಗುರಿಮುಟ್ಟುವುದು ಈಗ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ತೈಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳತಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ [[ಒತ್ತಡ|ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ]] ಒಳಪಟ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಒತ್ತಡವೇ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಾವಿಗೂ, ಬಾವಿಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೂ ಚಿಮ್ಮಿಬರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತೈಲಾಕರದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ತೈಲಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ (oil field) ವಿಲೀನಾನಿಲ (soluble gas), ಜಲಸ್ಥಿತಿ ಮೂಲ ([[:en:Hydrostatic_head|ಹೈಡ್ರೋಸ್ಟ್ಯಾಟಿಕ್ ಹೆಡ್]]), ಪಟಲವಿರೂಪಣ ([[:en:Diastrophism|ಡಯಾಸ್ಟ್ರಾಫಿಸಂ]]), ಉಷ್ಣತಾ ಓಟ ([[:en:Temperature_gradient|ಟೆಂಪರೇಚರ್ ಗ್ರೇಡಿಯಂಟ್]]), ದ್ರವಗತಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಖನಿಜ]] ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ಕಾರಣಗಳು. [[:en:Oil_well|ಎಣ್ಣೆಬಾವಿಗಳನ್ನು]] ಪತ್ತೆಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮೇಲುತಳ ಮತ್ತು ಒಳತಳಗಳ [[ಭೂಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜರಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಆವೃತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Geophysical_survey|ಭೂಭೌತ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಗಳಿಂದ]] ಈ ಕಾರ್ಯ ಜರಗುತ್ತದೆ. == ಪ್ರಪಂಚದ ತೈಲನಿಧಿಗಳು == ಅಂಕೆ ಅಂಶಗಳು ತಿಳಿಸುವ ಹಾಗೆ 1950ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಶತಕೋಟಿ ಬ್ಯಾರೆಲ್ಲುಗಳಷ್ಟು ಎಣ್ಣೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆಗಿದೆ. ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತೈಲಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೆಲ್ಲ ಈ ಉತ್ಪಾದನ ಪರಿಮಾಣ ಕ್ರಮೇಣ ಏರುತ್ತಲೇ ಇದೆ. == ಉಪಯೋಗಗಳು == ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ (ಪವರ್) ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ [[ಶಕ್ತಿ|ಶಕ್ತಿಯ]] ಮೂಲವಾಗಿಯೂ, [[ಕೀಲೆಣ್ಣೆ|ಸ್ನೇಹಕ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿಯೂ]] (ಲ್ಯೂಬ್ರಿಕೆಂಟ್) ಖನಿಜ ತೈಲಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. [[ಮಾನವ]] ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮಿನ ಮೊತ್ತದ 90% ಭಾಗದಷ್ಟು ಈ ಎರಡು ಉಪಯೋಗಗಳಾಗಿ ವ್ಯಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಚ್ಚಾತೈಲಗಳ (crude oil) ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹಲವಾರು ಗೌಣೋತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧವಿಧವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು, [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿಗಳು]], ದ್ರಾವಕಗಳು ([[:en:Solvent|ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ಸ್]]),<ref>{{cite journal|pmid=21778473|date=2011|last1=Hess|first1=J.|last2=Bednarz|first2=D.|last3=Bae|first3=J.|last4=Pierce|first4=J.|title=Petroleum and health care: Evaluating and managing health care's vulnerability to petroleum supply shifts|journal=American Journal of Public Health|volume=101|issue=9|pages=1568–1579|doi=10.2105/AJPH.2011.300233|pmc=3154246}}</ref> [[ರಾಳ|ರಾಳಗಳು]], ಬಣ್ಣಗಳು, [[:en:Explosive|ಸ್ಫೋಟಕಗಳು]], [[:en:Antiseptic|ಪೂತಿನಾಶಕಗಳು]], [[ರಬ್ಬರು|ರಬ್ಬರ್]] ಸುಗಂಧಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಖನಿಜ ತೈಲವು [[ಲಿಥಿಯಮ್]], [[ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಮ್]] ಮತ್ತು [[ಸೋಡಿಯಮ್|ಸೋಡಿಯಮ್‍]] ಮುಂತಾದ ಕ್ಷಾರ ಲೋಹಗಳಂತಹ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ [[ಲೋಹ|ಲೋಹಗಳನ್ನು]] ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲು ಒಂದು ಅಗ್ಗದ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Information on alkali metals |url=https://ehs.stanford.edu/reference/information-alkali-metals |access-date=2022-05-10 |series=Stanford Environmental Health & Safety |publisher=[[Stanford University]] |place=Palo Alto, CA |lang=en-US |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523084910/https://ehs.stanford.edu/reference/information-alkali-metals |url-status=dead }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20130503161358/http://www.osha.gov/SLTC/healthguidelines/oilmist/recognition.html "Safety and Health Guideline for Oil Mist, Mineral Oil"], [[Occupational Safety and Health Administration]] * Lawrence Livermore National Laboratory – [http://www.llnl.gov/es_and_h/hsm/doc_14.07/doc14-07.html Safe handling of Alkali Metals] * [[Food and Agriculture Organization|FAO]] – [http://www.inchem.org/documents/jecfa/jecmono/v48aje08.htm Report on food safety of mineral oil], 1970 {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖನಿಜ ತೈಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಎಣ್ಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] cc3ao3fttgkppgv0s5pshh71ewl6wux 10 160575 1427744 1257342 2026-09-05T22:53:40Z en>Plastikspork 0 [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 August 23#Template:Lang-ro-Cyrl]] closed as keep ([[WP:XFDC#4.0.16|XFDcloser]]) 1257341 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:lang|langx}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> b2t9lzvo8lxg4ixz37k2ittlrezox1h 1427745 1427744 2026-09-08T13:39:29Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Langx]] 1257341 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:lang|langx}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> b2t9lzvo8lxg4ixz37k2ittlrezox1h 0 177230 1427781 1376510 2026-09-09T02:08:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427781 wikitext text/x-wiki ಇದು [[ನೇಪಾಳ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಮೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯದು ಮತ್ತು ದೇಶದ ವಿಮಾನ ಸೇವೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ತ್ರಿಭುವನ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಮಹಾನಗರ]]ವಾದ ಕಾಠ್ಮಂಡುಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಗೌತಮ ಬುದ್ಧರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಲುಂಬಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಎರಡನೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಪೋಖರಾ ನಗರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪೋಖರಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂರನೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು == {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text;" |- valign=baseline ! style="text-align:left;" | ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸ್ಥಳ ! style="text-align:left;" | ಪ್ರಾಂತ್ಯ ! style="text-align:left;" | ICAO ! style="text-align:left;" | IATA ! style="text-align:left;" | ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೆಸರು ! style="text-align:left;" | ಬಳಕೆ ! style="text-align:left;" | ಓಟದ ಪಥ(ಗಳು) ! style="text-align:left;" | [[ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು]] ! style="text-align:left;" | ಒಟ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು |- valign=top | ಕಾಠ್ಮಂಡು || ಬಾಗ್ಮತಿ || VNKT || KTM || '''ತ್ರಿಭುವನ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' || ಸಾರ್ವಜನಿಕ/ಮಿಲಿಟರಿ || {{Convert|3350|m|ft|abbr=on}} || {{smaller|{{coord|27|41|47|N|085|21|32|E|region:NP_type:airport}}}} || 9,423,725 (2024) |- | ಪೋಖರಾ || ಗಂಡಕಿ || VNPR || PHH || '''ಪೋಖರಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' || ಸಾರ್ವಜನಿಕ || {{Convert|2,500|m|ft|abbr=on}} || {{smaller|{{coord|28|11|22.9|N|84|00|53.6|E|region:NP_type:airport}}}} || 1,023,000 (2024) |- | ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಗರ || ಲುಂಬಿನಿ || VNBW || BWA || '''ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' || ಸಾರ್ವಜನಿಕ || {{Convert|3,000|m|ft|abbr=on}} || {{smaller|{{coord|27|30|20|N|083|24|58|E|region:NP_type:airport}}}} || ಸುಮಾರು 732,643 (2024) |} == ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು == {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |- style="vertical-align:baseline" ! style="text-align:left;" | ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸ್ಥಳ !ಪ್ರಾಂತ್ಯ ! style="text-align:left;" | [[ಜಿಲ್ಲೆ]] ! style="text-align:left;" | ICAO ! style="text-align:left;" | IATA ! style="text-align:left;" | ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೆಸರು ! style="text-align:left;" | [[ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು]] |- style="vertical-align:top" | ಬಜುರಾ |ಸುಡುರ್ಪಶ್ಚಿಮ|| ಬಜುರಾ || VNBR || BJU || '''ಬಜುರಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|29|30|10|N|081|40|10|E|region:NP_type:airport|name=ಬಜುರಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಭದ್ರಪುರ |ಕೋಶಿ|| ಝಾಪಾ || VNCG || BDP || '''ಭದ್ರಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|26|34|14|N|088|04|45|E|region:NP_type:airport|name=ಭದ್ರಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಭರತ್ಪುರ |ಬಾಗ್ಮತಿ|| | ಚಿತವನ್ || VNBP || BHR || '''ಭರತ್ಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|27|40|41|N|084|25|46|E|region:NP_type:airport|name=ಭರತ್ಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಭೋಜ್ಪುರ |ಕೋಶಿ|| ಭೋಜ್ಪುರ || VNBJ || BHP || '''ಭೋಜ್ಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|27|08|51|N|087|03|03|E|region:NP_type:airport|name=ಭೋಜ್ಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಬಿರಾಟ್ನಗರ |ಕೋಶಿ|| ಮೋರಂಗ್ || VNVT || BIR || '''ಬಿರಾಟ್ನಗರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|26|28|53|N|087|15|50|E|region:NP_type:airport|name=ಬಿರಾಟ್ನಗರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಬೀರೇಂದ್ರನಗರ |ಕರ್ನಾಲಿ|| ಸುರ್ಖೇತ್ || VNSK || SKH || '''ಸುರ್ಖೇತ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|28|35|09|N|081|38|07|E|region:NP_type:airport|name=ಸುರ್ಖೇತ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಚಂದನ್ನಾಥ್ |ಕರ್ನಾಲಿ|| ಜುಮ್ಲಾ || VNJL || JUM || '''ಜುಮ್ಲಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|29|16|26|N|082|11|23|E|region:NP_type:airport|name=ಜುಮ್ಲಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಧಂಗಡಿ |ಸುಡುರ್ಪಶ್ಚಿಮ|| ಕೈಲಾಲಿ || VNDH || DHI || '''ಧಂಗಡಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|28|45|12|N|080|34|55|E|region:NP_type:airport|name=ಧಂಗಡಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಡೋಲ್ಪಾ |ಕರ್ನಾಲಿ|| ಡೋಲ್ಪಾ || VNDP || DOP || '''ಡೋಲ್ಪಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|28|59|09|N|082|49|09|E|region:NP_type:airport|name=ಡೋಲ್ಪಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- |ಇಲಾಮ್ |ಕೋಶಿ |ಇಲಾಮ್ |VNFN |N/A |'''ಸುಕಿಲುಂಬಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|26|52|39.08|N|87|54|18.56|E|region:NP_type:airport|name=ಸುಕಿಲುಂಬಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಜನಕ್ಪುರ |ಮಧೇಶ್|| ಧನುಷಾ || VNJP || JKR || '''ಜನಕ್ಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|26|42|31|N|085|55|20|E|region:NP_type:airport|name=ಜನಕ್ಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಜಯ ಪೃಥ್ವಿ |ಸುಡುರ್ಪಶ್ಚಿಮ|| ಬಝಾಂಗ್ || VNBG || BJH || '''ಬಝಾಂಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|29|32|18|N|081|11|02|E|region:NP_type:airport|name=ಬಝಾಂಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಜಿತ್ಪುರ್ ಸಿಮಾರಾ |ಮಧೇಶ್|| ಬಾರಾ || VNSI || SIF || '''ಸಿಮಾರಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|27|09|34|N|084|58|48|E|region:NP_type:airport|name=ಸಿಮಾರಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಜೋಮ್ಸೋಮ್ |ಗಂಡಕಿ|| ಮುಸ್ತಾಂಗ್ || VNJS || JMO || '''ಜೋಮ್ಸೋಮ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|28|46|47|N|083|43|21|E|region:NP_type:airport|name=ಜೋಮ್ಸೋಮ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಖಾನಿಡಂಡಾ, ಖೋಟಾಂಗ್ |ಕೋಶಿ|| ಖೋಟಾಂಗ್ || VNKD || N/A ||'''ಮಾನ್ ಮಾಯಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|27|10|52|N|086|46|19|E|region:NP_type:airport|name=ಮಾನಮಾಯಾ ರೈ ಖಾನಿಡಂಡಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಖೋಟೆಹಾಂಗ್ |ಕೋಶಿ|| ಖೋಟಾಂಗ್ || VNTH || N/A || '''ಥಾಮ್ಖಾರ್ಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|27|02|47|N|086|51|29|E|region:NP_type:airport|name=ಥಾಮ್ಖಾರ್ಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಲುಕ್ಲಾ |ಕೋಶಿ|| ಸೋಲುಖುಂಬು || VNLK || LUA || '''ಟೆನ್ಜಿಂಗ್-ಹಿಲರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|27|41|16|N|086|43|53|E|region:NP_type:airport|name=ಟೆನ್ಜಿಂಗ್-ಹಿಲರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಮಂಥಲಿ |ಬಾಗ್ಮತಿ|| ರಾಮೇಚಾಪ್ || VNRC || RHP || '''ರಾಮೇಚಾಪ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|27|23|38|N|086|03|41|E|region:NP_type:airport|name=ರಾಮೇಚಾಪ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಮುಸಿಕೋಟ್ |ಕರ್ನಾಲಿ|| ಪಶ್ಚಿಮ ರುಕುಮ್ || VNSL ||RUK |'''ರುಕುಮ್ ಸಲ್ಲೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ'''<ref>{{cite web|title=ರುಕುಮ್ ಸಲ್ಲೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|url=https://www.caanepal.org.np/wp-content/uploads/2016/03/RUKUM-SALLE-AIRPORT.pdf|publisher=ನೇಪಾಳ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|accessdate=1 ಮೇ 2018}}</ref> | <small>{{coord|28|38|15|N|082|26|59|E|region:NP_type:airport|name=ರುಕುಮ್ಕೋಟ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ನೇಪಾಲ್ಗಂಜ್ |ಲುಂಬಿನಿ|| ಬಂಕೇ || VNNG || KEP || '''ನೇಪಾಲ್ಗಂಜ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|28|06|13|N|081|40|01|E|region:NP_type:airport|name=ನೇಪಾಲ್ಗಂಜ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ರಾಜ್ಬಿರಾಜ್ |ಮಧೇಶ್|| ಸಪ್ತರಿ || VNRB || RJB ||'''ರಾಜ್ಬಿರಾಜ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|26|30|30|N|086|44|15|E|region:NP_type:airport|name=ರಾಜ್ಬಿರಾಜ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- | ಪೋಖರಾ<ref>{{cite web |title=ಪೋಖರಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/pokhara-airport-served-0-9-million-passengers-in-2022/ |accessdate=15 ಜನವರಿ 2022}}</ref> || ಗಂಡಕಿ||ಕಾಸ್ಕಿ || VNPK||PKR || ಪೋಖರಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ||<small>{{coord|28|12|03|N|083|58|55|E|region:NP_type:airport|name=ಪೋಖರಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ರಾರಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ |ಕರ್ನಾಲಿ|| ಮುಗು || VNRR || N/A || '''ತಲ್ಚಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|29|31|18|N|082|08|49|E|region:NP_type:airport|name=ತಲ್ಚಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- |ರೇಸುಂಗಾ||ಲುಂಬಿನಿ |ಗುಲ್ಮಿ |VNRG |N/A |ಗುಲ್ಮಿ ರೇಸುಂಗಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ<ref>{{Cite web |date=2023-01-08 |title=ತಾರಾ ಏರ್ ಗುಲ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಮಾನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು |work=myRepublica - ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/tara-air-successfully-completes-its-test-flight-in-gulmi/ |access-date=2023-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108073808/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/tara-air-successfully-completes-its-test-flight-in-gulmi/ |archive-date=8 ಜನವರಿ 2023 }}</ref> | <small>{{coord|27|18|13|N|086|33|02|E|region:NP_type:airport|name=ಗುಲ್ಮಿ ರೇಸುಂಗಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |-style="vertical-align:top" | ರುಮ್ಜಾಟಾರ್ || ಕೋಶಿ ||ಒಖಲ್ಢುಂಗಾ || VNRT|| RUM ||'''ರುಮ್ಜಾಟಾರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ'''<ref>{{cite web|url=https://ekantipur.com/en/news/2024/10/06/kathmandu-rumjatar-flight-resumed-49-44.html |title=ಕಾಠ್ಮಂಡು-ರುಮ್ಜಾಟಾರ್ ವಿಮಾನ ಸೇವೆ ಪುನರಾರಂಭ |access-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |website=ekantipur.com}}</ref> | <small>{{coord|27|18|12.1|N|086|33|2.5|E|region:NP_type:airport|name=ರುಮ್ಜಾಟಾರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಸನ್ಫೆಬಗರ್ |ಸುಡುರ್ಪಶ್ಚಿಮ|| ಅಚ್ಛಾಮ್ || VNSR || FEB || ಸನ್ಫೆಬಗರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ | <small>{{coord|29|24|14|N|081|12|55|E|region:NP_type:airport|name=ಸನ್ಫೆಬಗರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಸಿಮಿಕೋಟ್ |ಕರ್ನಾಲಿ|| ಹುಮ್ಲಾ || VNST || IMK || '''ಸಿಮಿಕೋಟ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|29|58|16|N|081|49|08|E|region:NP_type:airport|name=ಸಿಮಿಕೋಟ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ಸೋಲು ಧುಧ್ಕುಂಡ |ಕೋಶಿ|| ಸೋಲುಖುಂಬು || VNPL || PPL || '''ಫಾಪ್ಲು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|27|31|05|N|086|35|04|E|region:NP_type:airport|name=ಫಾಪ್ಲು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ತಾಪ್ಲೆಜುಂಗ್ |ಕೋಶಿ|| ತಾಪ್ಲೆಜುಂಗ್ || VNTJ || TPJ || '''ತಾಪ್ಲೆಜುಂಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|27|21|04|N|087|41|44|E|region:NP_type:airport|name=ಸುಕೇತಾರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ತಿಕಾಪುರ |ಸುಡುರ್ಪಶ್ಚಿಮ|| ಕೈಲಾಲಿ|| VNTP || TPU || '''ತಿಕಾಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|28|31|19.2|N|081|07|21.6|E|region:NP_type:airport|name=ತಿಕಾಪುರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ತುಲ್ಸಿಪುರ್ |ಲುಂಬಿನಿ|| ಡಾಂಗ್ || VNDG || DNP || '''ಡಾಂಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|28|06|40|N|082|17|39|E|region:NP_type:airport|name=ಡಾಂಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |- style="vertical-align:top" | ತುಮ್ಲಿಂಗ್ಟಾರ್ |ಕೋಶಿ|| ಸಂಖುವಾಸಭಾ || VNTR || TMI || '''ತುಮ್ಲಿಂಗ್ಟಾರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' | <small>{{coord|27|18|54|N|087|11|36|E|region:NP_type:airport|name=ತುಮ್ಲಿಂಗ್ಟಾರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}</small> |} ==ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು== {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |- style="vertical-align:baseline" ! style="text-align:left;" | ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸ್ಥಳ !ಪ್ರಾಂತ್ಯ !ಜಿಲ್ಲೆ ! style="text-align:left;" | ವಿಧ ! style="text-align:left;" | ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೆಸರು ! style="text-align:left;" | [[ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು]] ! style="text-align:left;" | ಸ್ಥಿತಿ |- |ನಿಜ್ಗಢ್ |ಮಧೇಶ್ |ಬಾರಾ |ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ |ನಿಜ್ಗಢ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ |{{Coord|27|07|26.1|N|85|10|26.2|E|}} | |- |ತ್ರಿಯುಗ |ಕೋಶಿ |ಉದಯಪುರ |ದೇಶೀಯ |ಸಾಗರಮಾಥಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ |{{coord|26.7615628|86.7529999|region:NP|display=inline,title}} | |} ==ಕಾರ್ಯರಹಿತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು== ಕಾರ್ಯರಹಿತ ಮತ್ತು ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ<ref>{{cite web |title=ಹೋಡಬಾಜೀದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 23 ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಬಳಕೆಯಿಲ್ಲದೆ |url=https://ekantipur.com/news/2024/01/17/23-airports-built-in-hodbaji-are-not-in-use-23-25.html |website=ekantipur.com }}</ref> ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರೊಫೈಲ್ಗಳು<ref>{{cite web |title=ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರೊಫೈಲ್ಗಳು |url=https://caanepal.gov.np/aerodromes/airports_profile |publisher=ನೇಪಾಳ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210081242/https://caanepal.gov.np/aerodromes/airports_profile |url-status=dead }}</ref> {{static row numbers}} {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |- style="vertical-align:baseline" ! style="text-align:left;" | ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸ್ಥಳ ![[ಜಿಲ್ಲೆ]] ! style="text-align:left;" | ವಿಧ ! style="text-align:left;" | [[ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು]] ! style="text-align:left;" | ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೆಸರು ! style="text-align:left;" | ಸ್ಥಿತಿ |- | ಅರ್ಘಖಂಚಿ || ಅರ್ಘಖಂಚಿ|| ಮಣ್ಣಿನ || 27°59'30.0"N 83°07'02.5"E || ಅರ್ಘಾ ಭಗವತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆ |- | ಪಟನ್, ಬೈತಡಿ || ಬೈತಡಿ|| ಕಪ್ಪು ಟಾರ್ ಹಾಕಿದ || 28°12'46.6"N 83°39'56.7"E ||ಪಟನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|| ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | ಬಾಗ್ಲುಂಗ್|| ಬಾಗ್ಲುಂಗ್ || ಕಪ್ಪು ಟಾರ್ ಹಾಕಿದ || 28°12'46.6"N 83°39'56.7"E ||ಬಾಗ್ಲುಂಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|| ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- |ಚೌರ್ಜಹಾರಿ || ರುಕುಮ್ || ಕಪ್ಪು ಟಾರ್ ಹಾಕಿದ||228°37'40.3"N 82°11'39.3"E|| ರುಕುಮ್ ಚೌರ್ಜಹಾರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | ದಿಪಯಲ್ ಸಿಲ್ಗಢಿ || ದೋಟಿ ||ಕಪ್ಪು ಟಾರ್ ಹಾಕಿದ || 29°15'45.2"N 80°56'11.2"E|| ದೋಟಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | ಮನಾಂಗ್|| |ಮನಾಂಗ್ || ಕಪ್ಪು ಟಾರ್ ಹಾಕಿದ ||28° 57′ 48″N, 80° 08′ 53.6″E|| ಮನಾಂಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | ಲಾಮಿಡಂಡಾ || ಖೋಟಾಂಗ್ || ಕಪ್ಪು ಟಾರ್ ಹಾಕಿದ ||27°15'09.9"N 86°40'16.4"E|| ಲಾಮಿಡಂಡಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | ನರಹರಿನಾಥ್ || ಕಾಲಿಕೋಟ್|| ಕಪ್ಪು ಟಾರ್ ಹಾಕಿದ|| 29°10'18.2"N 81°34'35.5"E|| ಸುಂಥರಾಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | ಮಹೇಂದ್ರನಗರ ||ಕಾಂಚನಪುರ || ಮಣ್ಣಿನ|| 28.4°57'48"N 80.7°08'57.1"E|| ಮಹೇಂದ್ರನಗರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | ಪಹಾಡಾ|| ಡೋಲ್ಪಾ ||ಕಪ್ಪು ಟಾರ್ ಹಾಕಿದ || 29°03'33.4"N 82°44'39.8"E|| ಮಸಿನೇಚೌರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | ಪಾಲುಂಗ್ಟಾರ್|| ಗೋರ್ಖಾ || ಮಣ್ಣಿನ || 28°02'18.9"N 84°27'58.7"E || ಗೋರ್ಖಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ |- | ಗೋಕುಲೇಶ್ವರ್, ದಾರ್ಚುಲಾ|| ದಾರ್ಚುಲಾ || ಮಣ್ಣಿನ || 29°40'07.9"N 80°32'54.0"E|| ದಾರ್ಚುಲಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ |- | ಧೋರ್ಪಾಟನ್|| ಬಾಗ್ಲುಂಗ್ || ಮಣ್ಣಿನ || 28°29'30.8"N 83°03'05.9"E || ಧೋರ್ಪಾಟನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ |- | ಜಿರಿ|| ದೋಲಖಾ || ಮಣ್ಣಿನ || 27°37'34.2"N 86°13'50.5"E || ಜಿರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ |- | ಕಂಗೇಲ್ದಂಡಾ || ಸೋಲುಖುಂಬು || ಮಣ್ಣಿನ || 27°24'38.5"N 86°38'47.8"E || ಕಂಗೇಲ್ದಂಡಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ |- | ಖಿಜಿ ಚಂದೇಶ್ವರಿ|| ಒಖಲ್ಢುಂಗಾ || ಮಣ್ಣಿನ ||27°27'17.5"N 86°18'34.8"E || ಖಿಜಿ ಚಂದೇಶ್ವರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ |- | ಲಾಂಗ್ಟಾಂಗ್ || ರಸುಅ || ಮಣ್ಣಿನ ||28.4°12.3'00"N 85°36.2'00"E|| ಲಾಂಗ್ಟಾಂಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ |- | ಮೇಘೌಲಿ|| ಚಿತವನ್ || ಮಣ್ಣಿನ || 27°34'35.3"N 84°13'42.2"E || ಮೇಘೌಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ |- | ರೊಲ್ಪಾ|| ರೊಲ್ಪಾ|| ಮಣ್ಣಿನ|| 28°16'01.6"N 82°45'21.9"E|| ರೊಲ್ಪಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ |- |ಸ್ಯಾಂಗ್ಬೋಚೆ || ಸೋಲುಖುಂಬು || ಮಣ್ಣಿನ ||27°48'39.9"N 86°42'45.0"E|| ಸ್ಯಾಂಗ್ಬೋಚೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ || ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ |} == ನೋಡಿ == * ನೇಪಾಳದ ಸಾರಿಗೆ * ICAO ಸಂಕೇತದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ: V#VN - ನೇಪಾಳ * ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ:ವಿಕಿ ಯೋಜನೆ ವಿಮಾನಯಾನ/ಏರ್ಲೈನ್ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನ ಪಟ್ಟಿಗಳು: ಏಷ್ಯಾ#ನೇಪಾಳ * [http://www.lib.utexas.edu/maps/onc/txu-pclmaps-oclc-8322829_h_9.jpg ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ನಕ್ಷೆ] (1984) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} * [http://www.caanepal.org.np/ ನೇಪಾಳ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CAAN)] * [http://www.nepalfacts.com/airports-nepal-list/ ನೇಪಾಳ ಸತ್ಯ: ನೇಪಾಳದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221009121512/https://www.nepalfacts.com/airports-nepal-list/ |date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 }} * [https://www.travelhimalayan.com/domestic-international-flight-ticket.php ನೇಪಾಳ ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನ ಟಿಕೆಟ್ಟಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221007151354/https://www.travelhimalayan.com/domestic-international-flight-ticket.php |date=2022-10-07 }} * {{cite web | url=http://www.icao.int/anb/aig/Taxonomy/R4CDLocationIndicatorsbystate.pdf | title=ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ICAO ಸ್ಥಳ ಸೂಚಕಗಳು | publisher=[[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] | date=2006-01-12 | access-date=8 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008 | archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070926235554/http://www.icao.int/anb/aig/Taxonomy/R4CDLocationIndicatorsbystate.pdf | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://www.unece.org/cefact/locode/np.htm | title=UN ಸ್ಥಳ ಸಂಕೇತಗಳು: ನೇಪಾಳ |work=[[UN/LOCODE]] 2006-2 | publisher=[[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಈಕನಾಮಿಕ್ ಕಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ಯೂರೋಪ್|UNECE]] | date=2007-04-30}} – IATA ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ * [http://gc.kls2.com/cgi-bin/gclookup?Q=country:NP ಗ್ರೇಟ್ ಸರ್ಕಲ್ ಮ್ಯಾಪರ್: ನೇಪಾಳದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು] – IATA ಮತ್ತು ICAO ಸಂಕೇತಗಳು * {{usurped|1=[https://archive.today/20130217034402/http://www.worldaerodata.com/countries/Nepal.php ವರ್ಲ್ಡ್ ಏರೊ ಡೇಟಾ: ನೇಪಾಳ]}} – ICAO ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು * [http://www.pilotfriend.com/World%20airfield%20database/airfield%20codes/codes9/Nepal.htm ಪೈಲಟ್ ಫ್ರೆಂಡ್ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್] & ಗೂಗಲ್ ಅರ್ಥ್ ಅನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ CAAN ಸ್ಥಳವು ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. {{Asia in topic|ನೇಪಾಳದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು|ನೇಪಾಳ]] [[ವರ್ಗ:ನೇಪಾಳದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು| ]] [[ವರ್ಗ:ನೇಪಾಳ ಸಾರಿಗೆ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪಟ್ಟಿಗಳು|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೇಪಾಳದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು|ನೇಪಾಳ]] [[ವರ್ಗ:ನೇಪಾಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪಟ್ಟಿಗಳು|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೫ ಲೇಖನ]] kvg2tz8h1l237axqja55e91yieta0hf 0 177826 1427793 1360136 2026-09-09T10:11:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427793 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]</noinclude> [[ಚಿತ್ರ:Indira Gandhi official portrait.png|thumb|[[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]], ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಿ]] (೧೯೬೬)]] '''ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ''' ಎನ್ನುವುದು [[ಮತದಾನ]], [[ಚುನಾವಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ತ್ರೀ|ಮಹಿಳೆ]]ಯರ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಬಲೀಕರಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತದಾನ ಮಾಡುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಪ್ರಮಾಣವು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2023-09-22 |title=Nari Shakti: India okays women's reservation bill - but nothing will change soon |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-66878565 |access-date=2026-02-02 |language=en-GB}}</ref> == ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕುಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:The President of India, Smt. Pratibha Patil.jpg|thumb|[[ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್]], ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (೨೦೦೭)]]ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮತದಾನ ಹಕ್ಕು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ವಹಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿಗಳು ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯ ನೀತಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ತ್ವಗಳು ಸಮಾನ ವೇತನ, ಕಾನೂನು ಸಹಾಯ, ಮಾತೃತ್ವ ಪರಿಹಾರ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Part IV – Directive Principles of State Policy |url=https://constitution.org/1-Constitution/cons/india/p04.html |access-date=2026-02-02 |website=constitution.org}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯೇ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name=":0">{{Cite journal|title=Electoral Participation of Women in India: Key Determinants and Barriers|date=14 January 2011|last=Praveen|first=Rai|journal=Economic and Political Weekly|volume=XVLI|issue=3|pages=47–55}}</ref> == ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ == === ಮತದಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Droupadi Murmu POI official portrait.jpg|thumb|[[ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು]], ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (೨೦೨೨)]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮತಾಧಿಕಾರದ ಚಳವಳಿ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾನಧಿಕಾರ ಚಳವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಷರತ್ತುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=2018-03-27 |title=#OurTimeNow: Indian Suffrage Campaigners and how women won the vote in India |url=https://www.fawcettsociety.org.uk/blog/ourtimenow-indian-suffrage-campaigners-and-how-women-won-the-vote-in-india |access-date=2026-02-02 |website=The Fawcett Society |language=en}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಆಸ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref>Mithra, H.N. (2009). The Govt of India ACT 1919 Rules Thereunder and Govt Reports 1920, ISBN 978-1-113-74177-6</ref> ಈ ಹಕ್ಕುಗಳು ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆಯಂತಹ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದವು.<ref name=":0" /> ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ೩೨೬ನೇ ವಿಧಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕ ಮತಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ೧೯೬೨ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರ ಹಾಜರಾತಿ ೪೬.೬೩% ಇದ್ದರೆ, ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ ಇದು ೫೮.೬೦%ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಕಡಿಮೆಯಾದುದು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ ೧೬.೭% ಇದ್ದ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಅಂತರವು ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ೧.೪೬% ಗೆ ಇಳಿದಿದೆ. <ref>{{Cite news |date=2015-04-07 |title=State-Wise Voter Turnout in General Elections 2014 |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=105116 |access-date=2026-02-02 |work=archive.ph |archive-date=2015-04-07 |archive-url=https://archive.today/20150407003747/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=105116 |url-status=bot: unknown }}</ref> ೨೦೨೪ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರ ಹಾಜರಾತಿ ೬೫.೭೮% ಇದ್ದು, ಪುರುಷರ ಹಾಜರಾತಿ ೬೫.೮೦%ಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ELECTION COMMISSION OF INDIA press release. https://elections24.eci.gov.in/docs/BnS4hhbvK9.pdf{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ === ಭಾರತವು ಫೆಡರಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸತ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ೨೦೧೨ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ೧೦.೯೦% ಇತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇದು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ, ಹಂಗೇರಿ(೮.೮%), ಬ್ರೆಜಿಲ್(೯.೬%), ಚೀನಾ(೯.೧%) ಹಾಗೂ ಮಲೇಷಿಯಾ(೯.೮%)ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಲಿಂಗ ಅಂತರ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www3.weforum.org/docs/WEF_GenderGap_Report_2012.pdf The Global Gender Gap Report 2012], World Economic Forum, Switzerland, page 16</ref><ref>{{Citation |title=World Economic Forum Global Gender Gap Report (2005) |date=2013 |work=The Multimedia Encyclopedia of Women in Today's World Encyclopedia of Women in Today's World |url=https://doi.org/10.4135/9781452270388.n478 |access-date=2026-02-02 |place=2455 Teller Road, Thousand Oaks California 91320 United States |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-1-4522-7038-8}}</ref> {{Bar chart | title = ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರೀಣಿಗಳು<ref>{{cite web | url=https://www.dailypioneer.com/2019/india/17th-lok-sabha-to-see-more-women-power.html | title=17th Lok Sabha to see more women power | work=Daily Pioneer | date=25 May 2019 | access-date=6 September 2019 | archive-date=6 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190906043138/https://www.dailypioneer.com/2019/india/17th-lok-sabha-to-see-more-women-power.html | url-status=dead }}</ref> | label_type = ಲೋಕಸಭೆ <br> <small> (ಚುನಾಯಿತರಾದ ವರ್ಷ)</small> | data_type = ಚುನಾಯಿತ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ | bar_width = 15 | width_units = em | data_max = 100 | float = right | label1 = [[೧೮ನೇ]] <br> <small> (೨೦೨೪)</small> | data1 = 74 | label2 = [[೧೭ನೇ]] <br> <small> (೨೦೧೯)</small> | data2 = 78 | label3 = [[೧೬ನೇ]] <br> <small> (೨೦೧೪)</small> | data3 = 64 | label4 = [[೧೫ನೇ]] <br> <small> (೨೦೦೯)</small> | data4 = 52 }} === ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಸಂವಿಧಾನದ ೭೩ನೇ ಮತ್ತು ೭೪ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ೩೩% ಸ್ಥಾನ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Rai |first=Shirin M. |title=Women in Parliament: Beyond Numbers |year=2005 |isbn=9185391190 |pages=174–184 |chapter=Reserved Seats in South Asia: A Regional Perspective |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/237246253_Reserved_Seats_in_South_Asia_A_Regional_Perspective}}</ref> ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಕೇರಳ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಒಡಿಶಾ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ತ್ರಿಪುರಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳು ಈ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ೫೦%ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಈ ಕ್ರಮದ ನಂತರ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಕೂಡ ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಶೇ.೫೦ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದೆ .<ref>{{Cite web |last=Ministry of Panchayati Raj |title=Women Reservation in Panchayats |url=https://www.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=74501&reg=3&lang=2 |url-status=live |access-date=02 February 2026 |website=Press Information Bureau, Government of India}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹುಪಕ್ಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಮಹಿಳಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ. ಈ ಘಟಕಗಳು ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |last=Basu |first=Amrita |title=Women, Political Parties and Social Movements in South Asia |url=https://www.sacw.net/Wmov/BasuOP5.pdf |url-status=dead |access-date=02 February 2026 |website=South Asia Citizens Web |publisher=United Nations Research Institute for Social Development |archive-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219003116/http://sacw.net/Wmov/BasuOP5.pdf }}</ref> === ೫೦:೫೦ ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು === ೨೦೧೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ನಾಮ್ ತಮಿಳರ್ ಕಚ್ಚಿ ಪಕ್ಷವು ಒಟ್ಟು ೪೦ [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ.೫೦ರಷ್ಟು ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2019-05-28 |title=50:50 is right, prove Seeman's women candidates in TN Lok Sabha polls |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2019/May/28/5050-is-right-prove-seemans-women-candidates-in-tn-lok-sabha-polls-1982851.html |access-date=2026-02-02 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವೆಂದು ಇದನ್ನು ವರದಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite news |date=2021-05-03 |title=Seeman wins no seats, but his party makes a mark |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/seeman-wins-no-seats-but-his-party-makes-a-mark/articleshow/82363237.cms |access-date=2026-02-02 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ೨೦೨೧ರ ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಪಕ್ಷವು ೨೩೪ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ೧೧೭ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳಾ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸಿ ೫೦:೫೦ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=2021-03-09 |title=Tamil Nadu Assembly polls: NTK fields 234 candidates, 50% women |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/ntk-fields-234-candidates-50-women/articleshow/81400148.cms |access-date=2026-02-02 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರು !ಕ್ರಮ ಸಂಕ್ಯೆ !ಹೆಸರು !ಭಾವಚಿತ್ರ !ಪಕ್ಷ !ಹುದ್ದೆ !ಅವಧಿ !ವರ್ಷ ! |- |೧ |[[ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್]] |[[ಚಿತ್ರ:Annie Besant - portrait.jpg|frameless|125x125px]] |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ | |೧೯೧೭ |ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ |- |೨ |[[ಸರೋಜಿನಿ ನಾಯ್ಡು]] |[[ಚಿತ್ರ:Sarojini Naidu.png|frameless|134x134px]] |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ | |೧೯೨೫ - ೧೯೩೬ |ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ |- |೩ |ನೆಲ್ಲೈ ಸೇನ್ ಗುಪ್ತ | |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ | |೧೯೩೩ |ಚುನಾಯಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ |- |೪ |[[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]] |[[ಚಿತ್ರ:Indira Gandhi 1977.jpg|frameless|148x148px]] |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ | |೧೯೫೯, ೧೯೭೮ - ೧೯೮೩ | |- |೫ |[[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]] |[[ಚಿತ್ರ:Sonia Gandhi 2014 (cropped).jpg|frameless|139x139px]] |[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ | |೧೯೯೮ - ೨೦೧೭, ೨೦೧೯ - ೨೦೨೨ | |- |೬ |ಶಶಿಕಲಾ ಕಕೊಡ್ಕರ್ | |ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವಾದಿ ಗೋಮಂತಕ್ ಪಾರ್ಟಿ |ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ | |೧೯೭೩ | |- |೭ |[[ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ]] |[[ಚಿತ್ರ:Jayalalitha in 2016.jpg|frameless|130x130px]] |ಎ.ಐ.ಎ.ಡಿ.ಎಂ.ಕೆ |ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ | |೧೯೯೮ - ೨೦೧೬ |೫ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ |- |೮ |ಮಾಯವತಿ |[[ಚಿತ್ರ:Mayawati.jpg|frameless|139x139px]] |ಬಹುಜನ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಾರ್ಟಿ |ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ | |೨೦೦೩ ರಿಂದ | |- |೯ |[[ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] |[[ಚಿತ್ರ:Official portrait of Mamata Banerjee (cropped).jpg|frameless|130x130px]] |[[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] |ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ | |೨೦೦೧ ರಿಂದ |ಸ್ಥಾಪಕಿ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ |- |೧೦ |[[ಅನುಪ್ರಿಯಾ ಪಟೇಲ್]] |[[ಚಿತ್ರ:Anupriya Singh Patel with PM Modi in 2021.jpg|frameless|134x134px]] |[[ಅಪ್ನಾ ದಳ|ಅಪ್ನಾ ದಳ (ಸೋನೆಲಾಲ್)]] |ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ | |೨೦೧೬ ರಿಂದ |ಸ್ಥಾಪಕಿ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ |- |೧೧ |ಡಾ. ರೇಣುಕಾ ಸಿಲ್ವಾ | |ಗೋವಾ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಪಾರ್ಟಿ |ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ | |ಮಾರ್ಚ - ಜುಲೈ ೨೦೧೭ | |} == ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕೀಯ ಚಳವಳಿ == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ೧೯೦೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡು, ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡವು. ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪರವಹಿಸಲು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ವು ೧೯೫೨ರಿಂದ ೧೯೬೦ರವರೆಗೆ [[ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್ ಬಿಲ್]]ಗಳು ಜಾರಿಯಗುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. <ref>Basu, Aparna. [https://www.du.ac.in/fileadmin/DU/Academics/course_material/hrge_15.pdf "Indian Women's Movement]" (PDF). ''Foundation Course, Human rights, Gender and Environment''. University of Delhi</ref> == ಸವಾಲುಗಳು == ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು, ಸಾಕ್ಷರತೆ ಕೊರತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಸೀಮಿತತೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯ ಭೀತಿ ಸೇರಿವೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ಭೇದಭಾವ ಮತ್ತು ಗೃಹಕಾರ್ಯಗಳು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. == ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು == ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಮಿಷನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |last=National Mission for Empowerment of Women-Ministry of Women & Child Development, Government of India |title=Key Strategies National Mission for Empowerment of Women-Ministry of Women & Child Development, Government of India |url=http://www.nmew.gov.in/index1.php?lang=1&level=0&linkid=61&lid=26&ltypeid=2&domid=1 |access-date=2026-02-02 |website=www.nmew.gov.in |language=en |archive-date=2014-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424013101/http://www.nmew.gov.in/index1.php?lang=1&level=0&linkid=61&lid=26&ltypeid=2&domid=1 |url-status=dead }}</ref> [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯೂ]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Gender Equality and Empowerment » United Nations in India |url=http://in.one.un.org/task-teams/gender-equality-and-empowerment |access-date=2026-02-02 |website=in.one.un.org |language=en |archive-date=2013-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131118224232/http://in.one.un.org/task-teams/gender-equality-and-empowerment |url-status=dead }}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == [[ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಮಸೂದೆ|ಮಹಿಳಾ ಮತಾಧಿಕಾರ]] [[ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ಯ|ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} i3pqi6h2k05ulnxs1of0o6u17ujvxzg 2 179426 1427769 1376604 2026-09-08T17:12:45Z 2511069shreya.v 100051 1427769 wikitext text/x-wiki ಮಂಗಳೂರಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆ ಮ್ಯಾಂಗಲೋರ್ , ಅಥವಾ  ಸ್ಥಾನಿಯಾರವಾಗಿ  ಕುಡ್ಲ  ಅಂತ  ಕರೆಯುವ  ಈ  ಸುಂದರ  ಕೋಸ್ಟಲ್  ಸಿಟಿ , ಕರ್ನಾಟಕದ  ಸೌಥವೆಸ್ಟ್  ಭಾಗದಲ್ಲಿ ,  ಅರೇಬಿಯನ್  Sea  ತೀರದಲ್ಲಿ  ಇದೆ . ಇದು  ದಕ್ಷಿಣ  ಕನ್ನಡ  ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್  ನ  ಹೆಡ್ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್  ಆಗಿದ್ದು , ನೇತ್ರಾವತಿ  ಮತ್ತೆ  ಗುರುಪುರ  ಎಂದೀರದ್ದು  ರಿವರ್ಸ್  ಸಂಗಮವಾಗುವ  ಜಾಗದಲ್ಲಿ  ನೆಲೆಸಿದೆ . ಮಂಗಳೂರು  ಕೇವಲ  ಒಂದು  ಸಿಟಿ  ಅಲ್ಲ  - ಇದು  ಒಂದು  ಯುನಿಕ್  ಕಲ್ಚರಲ್  ಐಡೆಂಟಿಟಿ  ಯನ್ನು  ಹೊಂದಿರುವ  ಪ್ರದೇಶ , ಒಂದನ್ನು   "ತುಳು  ನಾಡು".  ಅಂತ  ಕರೆಯಲಾಗುತದೆ . ಈ  ನಗರ  ತನ್ನ  ಮುಲ್ಟಿಲಿಂಗುಳ್ಳಿ  ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್  ಗೆ , ಟೆಂಪಲ್ಸ್ -ಚುರ್ಚೆಸ್  -ಮೊಸ್ಕ್ಯೂಸ್  ನ  ರಿಲಿಜಿಯಸ್  ಹಾರ್ಮನಿ  ಗೆ , ಯಕ್ಷಗಾನ  ಮತ್ತು  ಕಂಬಳ   ಥರ  ಟ್ರಡಿಷನಲ್  ಆರ್ಟ್  ಫಾರ್ಮ್ಸ್  ಗೆ , ಮತ್ತು  ಸ್ಪೈಸಿ  ಸೀಫುಡ್  ಕಲಿಸಿನ್  ಗೆ  ಫೇಮಸ್  ಆಗಿದೆ . ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ  ಇದು  ಒಂದು  ಇಂಪಾರ್ಟೆಂಟ್  ಟ್ರೇಡಿಂಗ್  ಪೋರ್ಟ್  ಆಗಿತ್ತು,  ಮತ್ತು  ಇಂದು  ಇದು  ಎಜುಕೇಶನ್  ಹಬ್  ಮತ್ತೆ  "ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್  ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್  ಆ  ಇಂಡಿಯಾ"  ಅಂತ  kooda  ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ . ಈ  ಎಲ್ಲ  ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ಸ್  ಸೇರಿಕಂಡ  ಮಂಗಳೂರು  ಒಂದು  ವಿಶಿಷ್ಟ , ವೈವಿಧ್ಯಮಯ  ಮತ್ತೆ  ಸಮೃದ್ಧ   ನಗರ   ಆಗಿ   ಹೊರಹೊಮುತ್ತದೆ  - ಜನ  ಎಲ್ಲ  ಧರ್ಮಗಳು , ಭಾಷೆಗಳು  ಮತ್ತೆ  ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು  ಒಂದು  ಕಡೆ  ಸೆರನು  ವಾಸ  ಮಾಡುವ  ಒಂದು  ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್  ಎಕ್ಸಾಮ್ಪ್ಲೆ .ಇದು  ನೀವು  ಕೇಳಿದ  ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್ . ಇನ್ನು  ಡೀಟೇಲ್  ಬೇಕು  ಅಂದ್ರೆ  ಹೇಳ್ಲಿ , ನಾನು  ವಿಸ್ತರಿಸಿ  ಕೊಡುತ್ತೇನೆ . ಭಾಷಾ   ವೈವಿಧ್ಯ (Language Diversity) ಮಂಗಳೂರಿನ  ಅತಿ  ದೊಡ್ಡ  ವಿಶೇಶತೆ  ಎಂದ್ರೆ  ಇಲ್ಲಿನ  ಮುಲ್ಟಿಲಿಂಗುಳ್ಳಿ  ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ . ಇಲ್ಲಿ  ಮುಖ್ಯವಾಗಿ  ಮಾತನಾಡುವ  ಭಾಷೆ  ತುಳು , ಇದನ್ನು  ಅನ್ಸಿಯೆಂಟ್  ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್  ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್  ಎಲ್ಲ  ಪರಿಗುಣಿಸಲಾಗುತದೆ . ತುಳು  ಭಾಷೆಗೆ  ತನ್ನ  ಧೇ  ಆದ  ಹಳೆಯ  ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್  ಕೂಡ  ಇತ್ತು  ಅಂತ  ಹಿಸ್ಟೋರಿಯನ್ಸ್  ಹೇಳುತಾರೆ , ಆದರೂ  ಇಂದು  ಹೆಚ್ಚಿನ  ಭಲಕೇ  ಕನ್ನಡ  ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್  ಅಲ್ಲೇ  ಕಂಡುಬರುತದೆ . ತುಳುವಿನ  ಜೊತೆಗೆ , ಕೊಂಕಣಿ  ಭಾಷೆಯನ್ನು  ಗೌಡ  ಸರಸ್ವತ್  ಬ್ರಾಹ್ಮಣ  ಮತ್ತೆ  ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್  ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ  ಗಳು  ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ  ಮಾತನಾಡುತಾರೆ . ಇದಲ್ಲದೇ , ಬೀರಿ  ಭಾಷೆ  ಎಂಬುದು  ಲೋಕಲ್  ಮುಸ್ಲಿಂ  ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ  ನ  ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು , ಇದು  ಮಲಯಾಳಂ  ಮತ್ತೆ  ತುಳುವಿನ  ಮಿಶ್ರಣದಂತೆ  ಕಾಣುತದೆ . ಕನ್ನಡ  ಇಲ್ಲಿನ  ಅಫೀಷಿಯಲ್  ಮತ್ತೆ  ಎಜುಕೇಶನ್  ಭಾಷೆಯಾಗಿ  ಎಲ್ಲರನ್ನು  ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ  ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ  ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತದೆ . “ಇಷ್ಟೊಂದು  ಭಾಷೆಗಳು  ಒಂದೇ  ನಗರದಲ್ಲಿ  ಹಾರ್ಮನಿ  ಇಂದ  ಬಾಳುತ್ತಿರುವುದೇ  ಮಂಗಳೂರಿನ  ನಿಜ  ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ” ಅಂತ  ಜನರು  ಹೇಳುತಾರೆ ." ಧಾರ್ಮಿಕ  ಮತ್ತೆ  ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ  ಸಾಮರಸ್ಯ  (Religious & Cultural Harmony) ಮಂಗಳೂರು  ಎಂಬ  ಹೆಸರೇ  ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ  ಬಂದಿದೆ  ಅಂತ  ಹೇಳಲಾಗುತದೆ . ಈ  ನಗರದಲ್ಲಿ  ಹಿಂದೂ  ಟೆಂಪಲ್ಸ್ , ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್  ಚುರ್ಚೆಸ್  ಮತ್ತೆ  ಮುಸ್ಲಿಂ  ಮೊಸ್ಕ್ಯೂಸ್  ಮೂರು  ಸಮಾನ  ಪ್ರಮುಖತೆ  ಯಿಂದ  ಇರುವುದನ್ನು  ಕಾಣಬಹುದು . ಕದ್ರಿ  ಮಂಜುನಾಥ್  ಟೆಂಪಲ್  , ಮಿಲಾಗ್ರೇಸ್  ಚರ್ಚ್,  ಮತ್ತೆ   ಝೆಏನಾಥ್  ಬಕ್ಷ್  ಮಾಸ್ಕ್ಯು  ಇವೆಲ್ಲವೂ  ಈ  ನಗರದ  ಧಾರ್ಮಿಕ  ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ  ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ . ಸ್ತ . ಅಲೋಯ್ಸಿಸ್ಸ್  ಚಾಪೆಲ್  ತನ್ನ  ಫ್ರೆಸ್ಕೋಸ್  ಗಾಗಿ  ಫೇಮಸ್  ಆಗಿದ್ದು , ಇದನ್ನು  “ಇಂಡಿಯಾ'ಸ್  ಸಿಸ್ಟೀನ್  ಚಾಪೆಲ್ ” ಎಂದು  ಕರೆಯುತಾರೆ ." ಯಕ್ಷಗಾನ  ಮತ್ತೆ  ಜಾನಪದ  ಕಲೆಗಳು  (Yakshagana & Folk Arts) ಮಂಗಳೂರು  ಮತ್ತೆ  ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ  ಪ್ರದೇಶದ  ಅತ್ಯನ್ತ  ಪ್ರಸಿದ್ಧ  ಟ್ರಡಿಷನಲ್  ಆರ್ಟ್  ಫಾರಂ  ಎಂದ್ರೆ  ಯಕ್ಷಗಾನ . ಇದೊಂದು  ಡಾನ್ಸ್-ಡ್ರಾಮಾ  ಫಾರಂ  ಆಗಿದ್ದು , ಪೌರಾಣಿಕ  ಕಥೆಗಳನ್ನು  ಕಾಲೊರ್ಫುಲ್  ಕಾಸ್ಟ್ಯೂಮ್ಸ್ , ಎಲ್ಯಾಬೊರೇಟ  ಮೇಕ್ಅಪ್  ಮತ್ತೆ  ಪಾರಂಪಾರಿಕ  ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ  ರಾತ್ರಿಯಿಧಿ  ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತದೆ . ಇದಲ್ಲದೇ, ಭೂತ  ಕೋಲಾ  ಎಂಬ  ಸ್ಪಿರಿಟ್ -ವರ್ಶಿಪ್  ರಿಟ್ನಳ್ಳಿ  ಕೂಡ  ತುಳುನಾಡಿನ  ವಿಶಿಷ್ಟ  ಆಚರಣೆ . ಇದರಲ್ಲಿ  ಲೋಕಲ್  ಡೆಲಿಟಿಸ್  ಮತ್ತೆ  ಸ್ಪಿರಿಟ್ಸ್  ಗಳನ್ನೂ  ಪೂಜಿಸಿ , ಒಂದು  ಕಾಲ  ಪ್ರದರ್ಶನದ  ರೂಪದಲ್ಲಿ  ಆಚರಿಸ್ಕಲಾಗುತದೆ . ಕಂಬಳ  ಎಂಬ  ಟ್ರಡಿಷನಲ್  ಬಫೆಲೋ  ರೇಸ್   ಸಹ  ಈ  ಪ್ರದೇಶದ  ಫೇಮಸ್  ಸ್ಪೋರ್ಟಿಂಗ್  ಇವೆಂಟ್  ಆಗಿದ್ದು , ಇದನ್ನು  ಕೆಸರು  ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ  ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತದೆ . ಇದೆ  ರೀತಿ  ಕೋರಿ  ಕಟ್ಟಾ  ಎಂಬ  ಕೋಕ್  ಫೈಟ್  ಸಹ  ಸ್ಥಳೀಯ  ವಿಲೇಜ್  ಕಲ್ಚರ್  ಡಾ  ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಆಹಾರ  ಸಂಸ್ಕೃತಿ  (Food Culture) ಮಂಗಳೂರಿನ  ಕಲಿಸಿನ್  ಇಡೀ  ದೇಶದಲ್ಲೇ  ಫೇಮಸ್  ಆಗಿದೆ . ಕೊಕೊನಟ್ , ರೈಸ್  ಮತ್ತೆ  ಸೀಫುಡ್  ಇಲ್ಲಿನ  ಆಹಾರ  ಪದ್ಧತಿಯ  ಮುಖ್ಯ  ಆಧಾರಸ್ಥಮಭಗಳು . ನೀರ್  ದೋಸಾ,  ಕೋರಿ  ರೊಟ್ಟಿ , ಮ್ಯಾಂಗಲೋರ್  ಬೂನ್ಸ್,  ಮತ್ತೆ  ಗಡ್ಬಡ್  ಐಸ್  ಕ್ರೀಮ್  ಇವೆಲ್ಲ  ಪ್ರವಾಸಿಗರ  ಪ್ರಿಯ  ಆಹಾರಗಳಾಗಿವೆ . ಮಂಗಳೂರೇಯಾನ್  ಫಿಶ್  ಕರ್ರಿ  ತನ್ನ  ಸ್ಪೈಸಿ  ಮತ್ತೆ  ತಂಗ್ಯ್  ಫ್ಲೇವರ್  ಗಾಗಿ  ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು , ಇದರಲ್ಲಿ  ಕೊಕುಮ್  ಅಥವಾ  ಟ್ಯಾಮರಿಂಡ್  ಬಹಳಸಲಾಗುತದೆ . ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್  ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ  ಯಾ  ಸಣ್ಣ-ಸೊರ್ಪೊಟೆಲ್ , ಮತ್ತೆ  ಕೊಂಕಣಿ  ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ  ಯಾ  ಟ್ರಡಿಷನಲ್  ದಿಶೆಸ್  ಸಹ  ಈ   ನಗರದ  ಫುಡ್  ಡೈವರ್ಸಿಟಿ  ಗೆ  ಮತ್ತಷ್ಟು  ಬಣ್ಣ  ತುಂಬುತವೇ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತೆ  ಪರಂಪರೆ  (History & Heritage) ಮಂಗಳೂರು  ಪ್ರಾಚೀನ  ಕಾಲದಿಂದಲೂ  ಒಂದು  ಪ್ರಮುಖ  ಟ್ರೇಡಿಂಗ್  ಪೋರ್ಟ್  ಆಗಿತ್ತು . ಅರೇಬಿಯನ್  ಸೀ  ತೀರದಲ್ಲಿ  ಇರುವ  ಈ  ನಗರ , ಸ್ಪೈಸ್  ಟ್ರೇಡ್  ಗಾಗಿ  ಅರಬ್  ಟ್ರೇಡರ್ಸ್ , ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ , ಡಚ್  ಮತ್ತೆ  ಬ್ರಿಟಿಷ್  ಇವರೆಲ್ಲ   ra  ಗಮನ  ಸೆಳೆದಿತ್ತು . ಟೀಪು  ಸುಲ್ತಾನ್  ಈ  ಪ್ರದೇಶದ  ಮೇಲೆ  ಬಹಳ  ಪ್ರಭಾವ  ಬೀರಿದ್ದ , ಮತ್ತೆ  ಇಂದಿಗೂ  ಇಲ್ಲಿ  ಆತನ  ಕಾಲದ  ಕೆಲವು  ಸ್ಟ್ರೆಟ್ರ್ಸ್  ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ . ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್  ಆಳ್ವಿಕೆಯ  ಸಮಯದಲ್ಲಿ  ಅನೇಕ  ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್  ಚುರ್ಚೆಸ್  ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು , ಮತ್ತೆ  ಇದೆ  ಕಾರಣಕ್ಕೆ  ಇಂದಿಗೂ  ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ  ಗಣನೀಯ  ಪ್ರಮಾಣದ  ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್  ಪಾಪುಲೇಷನ್  ಕಂಡುಬರುತದೆ ." ಸೂರ್ಯ  ದೇವಾಲಯ , ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರ  ಟೆಂಪಲ್ , ಅಂಡ್  ಇತರ  ಅನ್ಸಿಯೆಂಟ್  ಟೆಂಪಲ್ಸ್  ಶೋ  ಅರ್ಚಿಟೆಕ್ಟುರಲ್  ಹೆರಿಟೇಜ್  ಆ  ರೀಜನ . ಆಳುಪ  ಡೈನಾಸ್ಟಿ  ರೂಲ್ಡ್  ರೀಜನ  ಲಾಂಗ್  ಟೈಮ್ . ಲೇಟರ್  ವಿಜಯನಗರ  ಎಂಪೈರ್ , ಕೆಳದಿ  ನಾಯಕಸ್  ಆಲ್ಸೋ  ರೂಲ್ಡ್  ರೀಜನ ಶಿಕ್ಷಣ  ಮತ್ತೆ  ಆಧುನಿಕ  Guruthu (Education & Modern Identity) ಇಂದು  ಮಂಗಳೂರು  ಒಂದು  ಮೇಜರ್  ಎಜುಕೇಶನ್  ಹಬ್  ಆಗಿ  ಬೆಳೆದಿದೆ . ಮಣಿಪಾಲ , ಸ್ತ . ಅಲೋಯ್ಸಿಸ್ಸ್  ಕಾಲೇಜು , ನಿಟಿಕ್  ಸುರಥಿಕಲ್  ಮುಂತಾದ  ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್  ಈ  ನಗರವನ್ನು  ಕರ್ನಾಟಕದ  ಪ್ರಮುಖ  ಎಜುಕೇಷನಲ್  ಡೆಸ್ಟಿನೇಷನ್  ಗಳಲ್ಲಿ  ಒಂದನ್ನಾಗಿಸಿವೆ . ಇದೆ  ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಇಟ್  ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ  ಮತ್ತೆ  ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್  ಸೆಕ್ಟರ್  ಸಹ  ಈ  ನಗರದಲ್ಲಿ  ಬಹಳ  ಬೆಳವಣಿಗೆ  ಕಂಡಿದೆ  - ಏಕೆಂದರೆ  ಮಂಗಳೂರನ್ನು  “ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್  ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್  ಆ  ಇಂಡಿಯಾ”  ಎಂದು  ಕರೆಯಲಾಗುತದೆ , ಏಕೆಂದರೆ  ಹಲವಾರು  ಪ್ರಮುಖ  ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್  ಆದ  ಕೆನರಾ  ಬ್ಯಾಂಕ್ , ಸಿಂಡಿಕೇಟ್  ಬ್ಯಾಂಕ್ , ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್  ಬ್ಯಾಂಕ್  ಇವೆಲ್ಲ  ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ  ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ  ಗುರುತಿನ  ಮಹತ್ವ  (Importance of Cultural Identity) ಮಂಗಳೂರಿನ  ಜನರು  ತಮ್ಮ  ತುಳು  ಕಲ್ಚರ್  ಬಗ್ಗೆ  ಬಹಳ  ಹೆಮ್ಮೆ  ಪಡುತಾರೆ , ಮತ್ತೆ  ಇತ್ತೀಚಿನ  ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ  ತುಳು  ಭಾಷೆಗೆ  ಈಘತ್  ಷೆಡ್ಯೂಲ್  ಆ  ದಿ  ಇಂಡಿಯನ್  ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್  ನಲ್ಲಿ  ಸ್ಥಾನ  ಸಿಗಬೇಕೆಂಬ  ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್  ಸಹ  ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ . ತುಳು  ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ  (Tulu film industry) ಸಹ  ಇತ್ತೀಚಿಗೆ  ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು , ಇದು  ಈ  ಭಾಷೆಗೆ  ಹೊಸ  ಜೀವ  ತುಂಬುತ್ತಿದೆ ." ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ , ಮಂಗಳೂರು  ಎಂಬುದು  ಕೇವಲ  ಒಂದು   ನಗರವಲ್ಲ , ಬದಲಿಗೆ  ವಿಭಿನ್ನ  ಭಾಷೆಗಳು , ಧರ್ಮಗಳು  ಮತ್ತೆ  ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ  ಒಂದು  ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್  ಕಾನ್ಫ್ಲ್ಯೂಎನ್ಸ . ಈ  ನಗರದ  ಯುನಿಕ್  ಐಡೆಂಟಿಟಿ  - ಅದರ  ತುಳು  ರೂಟ್ಸ್ , ಕೋಸ್ಟಲ್  ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ , ಮತ್ತೆ  ಮುಲ್ತಿಚುಲ್ಟುರಲ್  ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್  - ಇವೆಲ್ಲ  ಸೇರಿ  ಮಂಗಳೂರನ್ನು  ಕರ್ನಾಟಕದ  ಅತ್ಯನ್ತ  ವಿಶಿಷ್ಟ  ಮತ್ತೆ  ಆಕರ್ಷಕ  ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ  ಒಂದನ್ನಾಗಿಸಿದೆ ." cye4jm1wgkw0kdxf9jreze7efjj9mcn 2 179487 1427704 1375978 2026-09-08T12:20:51Z 2510246nikhil 100036 1427704 wikitext text/x-wiki ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು : - ಕರ್ನಾಟಕವು ತನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ  ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಡಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ, ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಆಚರಣೆಗಳಿವೆ. ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಹಬ್ಬಗಳು. ಈ ಹಬ್ಬಗಳು ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಬೇರುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ, ಸಮಾನತೆ, ಮತ್ತು ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಹಬ್ಬಗಳು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತರುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿವೆ. ಈ ಹಬ್ಬಗಳು ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರ ಕಾಲದಿಂದ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದು ನಾವು ಹೇಳಬಹುದು. ಹಬ್ಬ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಹಬ್ಬ ಎಂದರೆ ಕುಟುಂಬದವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವುದು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಬ್ಬಗಳು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ರಾಜ್ಯದ  ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ನಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರಿನ ದಸರಾ, ಕನ್ನಡಿಗರ ಯುಗಾದಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕರಗ, ಕರಾವಳಿಯ ಕಂಬಳ, ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ, ದೀಪಾವಳಿ, ಹಂಪಿ ಉತ್ಸವ, ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಆಯುಧಪೂಜೆ  ಮುಂತಾದವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ನಮ್ಮ ಜನಪದ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ – ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡಹಬ್ಬ :- ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕೃತ ಹಬ್ಬ ಎಂದರೇ ಅದು ನಮ್ಮ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡಹಬ್ಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯು ಮಹಿಷಾಸುರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ಎಂಬ ಹೆಸರು  "ಮಹಿಷೂರು" ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಹಬ್ಬಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದಾದದ್ದು ಮೈಸೂರು ದಸರಾ. ದಸರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ನಗರವೇ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ನಗರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಗೆ ಮಾಡುವ ಅದ್ಭುತ ದೀಪಾಲಂಕಾರ ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅರಮನೆಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದೇಶದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ದಸರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜನರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ. ಅಲಂಕರಿಸಿದ  ಆನೆಗಳು, ಕಲಾ ತಂಡಗಳು, ಜನಪದ ಕಲಾವಿದರು, ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಚಿನ್ನದ ಅಂಬಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಂಬೂ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಾಲದು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ದಸರಾ ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ ಪರಂಪರೆ, ಕಲೆ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಆಹಾರ ಮೇಳಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ.   ಯುಗಾದಿ – ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹೊಸ ಆರಂಭ :- ಯುಗಾದಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಯುಗಾದಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಆರಂಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಯುಗ" ಎಂದರೆ ಹೊಸತನ ಮತ್ತು "ಆದಿ" ಎಂದರೆ ಪ್ರಾರಂಭ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೊಸ ವರ್ಷ ೧ನೇ ಜನೇವರಿ ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಯುಗಾದಿ ಹೊಸ ವರ್ಷ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಗಿಡಮರಗಳು ಹೊಸ   ಎಲೆಗಳನ್ನು ಚಿಗುರಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಿಸರವು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕೂಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ  ಹಬ್ಬವು ಹೊಸ ಆರಂಭದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಯುಗಾದಿ ಬಂದಾಗ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಜನರು ಮುಂಜಾನೆ ಬೇಗ ಎದ್ದು ಎಣ್ಣೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಮಾವಿನ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ತೋರಣ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ದೇವರಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ದಿನ ವಿವಿಧ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಗಾದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯವೆಂದರೆ ಬೇವು-ಬೆಲ್ಲ ಸೇವಿಸುವುದು. ಬೇವು ಕಹಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಬೆಲ್ಲ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಂತೋಷ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ದುಃಖ, ಕಷ್ಟ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಿಫಲತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಬರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸಮಾನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಕುಟುಂಬದವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವುದು.  ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳು ಕುಟುಂಬದವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ – ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಹಬ್ಬ :- ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಬಹಳ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಗಣೇಶನನ್ನು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ದೇವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಶುಭ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಗಣೇಶನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದೆ. ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡುಬು ಮುಂತಾದ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಗಣೇಶನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗಂತೂ ಈ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು, ಏಕೆಂದರೆ ಗಣೇಶನನ್ನು ತರುವುದು, ಅಲಂಕರಿಸುವುದು, ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಯುವಕರು ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯು ಜನರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುವಾಗ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅಗತ್ಯ. ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ನಂತಹ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಬದಲು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಉತ್ತಮ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಗಣಪತಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಗಣೇಶನನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಬಿಡುವಾಗ ನದಿಗಳು, ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಲಮೂಲಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವೇನೆಂದರೆ ಗಣೇಶನನ್ನು ತರುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗಣೇಶನನ್ನು ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಯಾವುದೇ  ರೀತಿಯ ಹಾನಿಯಾಗದೆ ಇರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನನ್ನು ಜನರು ರಕ್ಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ  ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದು. ಬೆಂಗಳೂರು ಕರಗ – ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪುರಾತನ ಪರಂಪರೆ :- ಇಂದಿನ ಬೆಂಗಳೂರು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಆಧುನಿಕ ನಗರದೊಳಗೆ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಕರಗ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಇಂದು ಎಲ್ಲಾ ಸಮುದಾಯದ ಜನರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕರಗ ಹಬ್ಬವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹಳೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗದ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು  ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಧರ್ಮರಾಯಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕರಗ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ದ್ರೌಪದಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕರಗ ಹೊತ್ತ ಪೂಜಾರಿಯು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕುಂಭವನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕರಗ ಹೊತ್ತ ಪೂಜಾರಿಯು ಮಹಿಳೆಯ ವೇಷಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಈ ಆಚರಣೆಯ ಒಂದು ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ದ್ರೌಪದಿ ದೇವಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರಗ ಹಬ್ಬದ ದೊಡ್ಡ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಇದು ಪುರಾತನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನದ ನಡುವೆ ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹಂಪಿ ಉತ್ಸವ – ಇತಿಹಾಸದ ವೈಭವ :- ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಪಿ ಉತ್ಸವ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಹಂಪಿಯು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿರುವ ಹಂಪಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ರಥ, ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಸ್ಥಾನ, ವಿಠಲ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳು ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಹಂಪಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ಭವ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಉತ್ಸವವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹಂಪಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವದ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವುದು ಯುವಜನರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.  ಇತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಹಂಪಿಯಂತಹ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಂಪಿಗೆ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹಂಪಿ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಂಪಿ ಉತ್ಸವವು ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬ - ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬೆಳಕಿನ ಹಬ್ಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕಿನ ಹಾಗೂ ಕೆಟ್ಟದ್ದರ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದರ ವಿಜಯವನ್ನು ದೀಪಾವಳಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಬರುವ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಸುಂದರವಾದ ರಂಗೋಲಿಯನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಸಂಜೆ ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ದೇವರಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು  ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ದಿವಸ ವಾಹನಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ಕರೆದು ಆ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪೂಜೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾ ಮಕ್ಕಳು ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಂಧು-ಬಳಗದವರು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ ಪಟಾಕಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಟಾಕಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಾಯು ಮತ್ತು ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ. ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ದೀಪಾವಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕುಟುಂಬದವರ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಿಯವರ ಜೊತೆ ನಿಜವಾದ  ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಬ್ಬ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಎಲ್ಲರ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಬೆಳಕು ಹಾಗೂ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತರುವುದು ದೀಪಾವಳಿಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆಯುಧಪೂಜೆ :- ಸುಗ್ಗಿ ಹಬ್ಬವಾದ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೈತರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ದೇವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲ ಹಂಚುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. "ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ ತಿಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನಾಡಿ" ಎಂಬ ಗಾದೆ ಮಾತಿನಂತೆ ಜನರು ಎಲ್ಲರೊಡನೆ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಇರಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶ ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ದನಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ದನಕರುಗಳ ಕೊಂಬುಗಳಿಗೆ  ಬಣ್ಣ ಬಳಿದು, ಹೂವಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ದನಕರುಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ವರ್ಷವಿಡೀ  ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದುಡಿದಿರುವ ದನಕರುಗಳಿಗೆ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ದಿವಸ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಅಂಗವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಆಯುಧ ಪೂಜೆ ಕೂಡ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು  ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ದಿನ ಜನರು ತಮ್ಮ ನಿತ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಆಯುಧ, ಸಾಧನ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ರೈತರು ತಮ್ಮ ನೇಗಿಲು, ಕುಂಟೆ, ಕುಡುಗೋಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕೃಷಿಗೆಬೇಕಾದ  ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ಕುಶಲಕಾರ್ಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು, ವಾಹನ ಚಾಲಕರು ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿನ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಸಾಧನಗಳಿಗೂ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು. ಜನಪದ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಗಳು :- ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಜಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲ. ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಯೆಂದರೆ ಆಯಾ ದೇವರುಗಳನ್ನು ರಥದಲ್ಲಿಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುವುದು. ರಥ ಎಳೆಯುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆಟಿಕೆಯಂತಹ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ನಪ್ರಸಾದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.  ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪದ ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು , ಹಲವಾರು ಆಟಗಳು, ವಿವಿಧ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಬಂಧು-ಬಳಗದವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಜಾತ್ರೆಗಳು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಜಾತ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜಾತ್ರೆಗಳು ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಉಪಸಂಹಾರ :- ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಬ್ಬಗಳು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಜನಜೀವನದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಾಗಿವೆ. ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ವೈಭವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ, ಯುಗಾದಿ ಹೊಸ ಆರಂಭದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಕರಗ ನಮ್ಮ ಪುರಾತನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಾಗುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಕಂಬಳ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಬೆಳಕಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರೆ, ಹಂಪಿ ಉತ್ಸವ ನಮ್ಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯವು ಕೇವಲ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ, ಸಿಹಿತಿಂಡಿ, ಅಲಂಕಾರ ಅಥವಾ ಸಂಭ್ರಮಗಳಲಿಲ್ಲ. ಹಬ್ಬಗಳ ನಿಜವಾದ ಸಂತೋಷವೆಂದರೆ ಕುಟುಂಬದವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವುದು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಎಷ್ಟೇ ಮುಂದುವರಿದರೂ ನಮ್ಮ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ನಮ್ಮ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವಾಗ ಪರಿಸರವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಬ್ಬಗಳು ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದ ನೆನಪುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ಇಂದಿನ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಭಾಗವೂ ಆಗಿವೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ನಾವು ನೀಡಬೇಕಾದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪರಂಪರೆಯೂ ಆಗಿವೆ. “ನಮ್ಮ ನಾಡು, ನಮ್ಮ ಭಾಷೆ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಹಬ್ಬಗಳು – ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆ.” ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು, ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಹಬ್ಬಗಳು ಸದಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲಿ. ನಮ್ಮ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂಭ್ರಮ ಎಂದಿಗೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗದೆ, ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆ ಸದಾ ಜೀವಂತವಾಗಿರಲಿ ಎಂಬುವುದೇ ನನ್ನ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ವ ಪರಿಚಯ :- ನಮಸ್ಕಾರ. ನನ್ನ ಹೆಸರು ನಿಖಿಲ ಸಿದ್ದಪ್ಪ ಗುಡೆನ್ನವರ್. ನಾನು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಮದುರ್ಗ ತಾಲೂಕಿನ ಚುಂಚನೂರ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು. ನಾನು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಿಜಯೋತ್ಸವದ ದಿವಸವಾದ ೨೬ -೭-೨೦೦೭ ರಂದು ಶಿರಕೋಳ ಎಂಬ  ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಸಿದ್ದಪ್ಪ ಗುಡೆನ್ನವರ್  ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಕಲಾವತಿ ಗುಡೆನ್ನವರ್. ನನ್ನ ತಂದೆ ದುಡಿಯುವ ಹಾಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ನನ್ನ ತಾಯಿ ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನ ತಂದೆ ತಾಯಿಗೆ ನಾವು ಮೂರು ಜನ ಮಕ್ಕಳು. ನನ್ನ ಅಕ್ಕ  ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಗುಡೆನ್ನವರ್ ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಮ್ಮ ವಿನಾಯಕ್ ಗುಡೆನ್ನವರ್. ಇವರಿಬ್ಬರು  ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ  ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮನೆಯೇ ಮೊದಲ ಪಾಠ ಶಾಲೆ ಎಂಬ ಗಾದೆಯಂತೆ ನಾನು ನಮ್ಮ ತಂದೆ ತಾಯಿಯಿಂದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಗೌರವ ಕೊಡುವುದನ್ನು, ದೊಡ್ಡವರ ಮುಂದೆ ತಲೆ ಬಾಗುವುದನ್ನು  ಮತ್ತು ಅವರ ಹೇಳಿದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ತಪ್ಪದೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ನನ್ನ ತಂದೆ  ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಿಶ್ರಮದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನನ್ನ ತಾಯಿ ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವು  ಪ್ರೀತಿ, ಕಾಳಜಿ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.  ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಬಹಳ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ತಂದೆ ತಾಯಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೇ ನನ್ನ ಜೀವನದ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ನಾನು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ನಮ್ಮ ಚುಂಚನೂರಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದವನು. ನನಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಗಿಡಮರಗಳು, ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳು  ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಎಂದರೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟ. ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಾಗಿ ತುಂಬಿದ ಪರಿಸರವನ್ನು ನಾನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮುಂಜಾನೆಯಾದರೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳನ್ನು ಸಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಸುಗಳಿಗೆ ಮೇವು ನೀಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳಿಂದ  ಹಾಲನ್ನು ಕರೆದು ಡೈರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಎತ್ತುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು, ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿ ನೀರು ಹಾಯಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿ ರಾಶಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸಾಗಿಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮ ಊರಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಒಂದು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಇದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಕಲಿತಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಯಾವಾಗಾದರೂ ಊರಿಗೆ ಹೋದರೆ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ನಿಂದ ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಹಳ್ಳಿಯ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು  ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ  ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟರೆ  ಸುಖವಾಗಿ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ  ಬದುಕಬಹುದು. ಆದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಹಣವಿದ್ದರೂ ನೆಮ್ಮದಿ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದೆ. ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಗಾಳಿ, ಶುದ್ಧವಾದ ನೀರು, ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಡಲು ಜಾಗವಿಲ್ಲದಸ್ಟು ವಾಹನಗಳನ್ನು ನಾನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದ್ದೇನೆ.  ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ನೋಡಿ ನಾನು  ನಮ್ಮ ಚುಂಚನೂರಗೆ ಹೋದರೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ನಾನು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅಂಗನವಾಡಿ, ಎಲ್ಕೆಜಿ, ಯುಕೆಜಿ ಯನ್ನು ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದು. ನಾನು ಒಂದನೇ  ತರಗತಿಯಿಂದ ಏಳನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ  ನಮ್ಮೂರಿನ ಬಸವೇಶ್ವರ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ ಮುಗಿಸಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಎಂಟನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಆರ ಎಮ್ ಕತ್ತಿ ಪ್ರೌಡ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿತಿರುತ್ತೇನೆ. ಅದ ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ  ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಜೂನಿಯರ್  ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಿಯುಸಿಗೆ  ಕಾಮರ್ಸ್ ಮಾಡಲು ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವದರಿಂದ ಕಾಮರ್ಸ್ ಕೋರ್ಸನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದೆ. ನಂತರ ಈಗ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಕಾಂ ಪದವಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಬಹುತೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಶಾಲೆಯ ವಿಶಾಲವಾದ ಮೈದಾನ, ಶಾಲೆಯ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಗಿಡಮರಗಳು ಇದ್ದವು. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳು ಚಿಕ್ಕದಿದ್ದರೂ  ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಶಿಕ್ಷಣ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದು. ಅಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಜೊತೆಗೆ ಜೀವನದ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದೇನೆ.  ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಮಾನಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ತಂದೆ ತಾಯಿಗೆ ಹಾಗೂ ಗುರುಗಳಿಗೆ ಗೌರವಿಸುವುದನ್ನು  ಶಾಲೆಯಿಂದ ಕಲಿತಿದ್ದೇನೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ  ಕೂಡ  ನನಗೆ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ. ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಸಾಧನವಲ್ಲ, ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಎಂದು ನಾನು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಪಾಠಗಳನ್ನು, ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕಲಿಯಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ನನಗೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಸಿ ವಿದ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿದರು. ನನ್ನ ಶಾಲಾ ಜೀವನವು ನನಗೆ ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.  ಶಿಕ್ಷಕರು ನನ್ನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಡವಳಿಕೆ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ನಾನು ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾದಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಕ್ಲಾಸಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರು ಬಂದರೆ ಏನೋ ಒಂತರ  ಖುಷಿ ಇರುತಿತ್ತು. ಆ ಶಿಕ್ಷಕರ ಜೊತೆ ನಾನು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಬಂದವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದೆ ಆದ ಕಾರಣ ಯಾವುದೇ ಪಾಠದ್ ನೋಟ್ಸ್ ಬರೆಯಲು ಕೊಟ್ಟರೆ ಅವರಿಗೆ ನಾನು ಬರೆದಿರುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು. ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ನನಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣ. ಹಾಗೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಕೂಡ ಕನ್ನಡವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಲ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಅಂಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು ನನಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ತಂದೆ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಾತನಿಗೆ ನಾನು ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿ  ಉತ್ತಮ ಅಂಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಆಸೆ ಇತ್ತು.  ಹಾಗಾಗಿ ಓದುವುದರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಓದಿ  ನನ್ನ ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಟಿಂಕ್ಷನ್ ಅಲ್ಲಿ ಪಾಸಾಗಿದ್ದೇನೆ.  ನನ್ನ ಪಿಯುಸಿನಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ್ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ಆ ನಾಲ್ಕು ವಿಷಯಗಳು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು  ಆಗ ನನಗೆ  ಈ ನಾಲ್ಕು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟಿತ್ತು. ತದನಂತರ  ಆ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಅಂಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. ಅದೇ ಪ್ರಕಾರ ನಾನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಓದಿ ನನ್ನ ಸೆಕೆಂಡ ಪಿಯುಸಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನನಗೆ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದರು. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ  ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಿದೆ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಲವಾರು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಾದ ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ರನ್ನಿಂಗ್, ೨೦೦ ಮೀಟರ್ ರನ್ನಿಂಗ್, ೪೦೦ ಮೀಟರ್ ರನ್ನಿಂಗ್  ಮತ್ತು ರೀಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ.   ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ  ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿರುವ ಕಬಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಕಬಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ  ಪಡೆದು ಬಹುಮಾನ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಕ್ರೀಡೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕಬಡ್ಡಿ, ಕ್ರಿಕೆಟ್, ಮತ್ತು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾದ  ಆಟವಾಗಿವೆ. ಕ್ರೀಡೆಗಳು ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದಲ್ಲದೆ ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ.  ನಾನು ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಮೂಲಕ ಶಿಸ್ತು, ಸಹನೆ, ತಂಡದ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸೋಲು ಮತ್ತು ಗೆಲುವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವವೂ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಂದ ಕಲಿತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಪರಿಶ್ರಮ ಪಡುವುದು. ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮರ್ಪಣೆಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಬೇಗ ಕಲಿಯುವ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಧನಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. ವಿಫಲತೆಯನ್ನು ಸೋಲು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಯಶಸ್ಸಿನತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಪಾಠ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಕೂಡ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಅಮೂಲ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ಜೀವನದ ಸಂಪತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಸಂತೋಷದ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದೆವು.  ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯುಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ  ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆವು ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿರುವ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿರುವ ನೆನಪುಗಳಿವೆ.  ಅವರು ನನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿ. ಸ್ನೇಹವು ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಗೌರವದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಬಂಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರ ಜೊತೆ ರಜಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಟ ಆಡಲು ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ನೆನಪುಗಳಿವೆ. ನನಗೆ ಓದಿನ ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಹವ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ನನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಹವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಕಥೆಗಳು, ಹಿರಿಯರ ಕಾಲದ ಕತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವದು  ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದಲು ನನಗೆ ಇಷ್ಟ. ಪುಸ್ತಕಗಳು ಜ್ಞಾನದ ಭಂಡಾರವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಂತೆ ಜೀವನವಿಡಿ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಗೀತ ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ನನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಸಂಗೀತ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಉಲ್ಲಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡ ಹಾಡುಗಳು ಎಂದರೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟ. ಈ  ರೀತಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದೂ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟವಾದ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಾನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಹೊಸ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ತಂಡದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನನಗಿದೆ. ಇತರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸದಾ ಸಿದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ. ಸಮಯಪಾಲನೆ ಜೀವನದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ವಿನಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ವರ್ತಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇತರರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಮಾನವೀಯ ಗುಣಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಜೀವನವು ನನಗೆ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದೆ. ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲ, ಸಮಯ ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿದೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಶಾಶ್ವತ, ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಯಶಸ್ಸಿನ ಆಧಾರ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಫಲತೆಗಳು ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ, ಆ ಸೋಲುಗಳೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ನಾವು ಸೋತಾಗ ಕುಗ್ಗಬಾರದು ಕುಗ್ಗಿದರೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಹಾಗಾಗಿ  ಸೋಲುಗಳೇ ಯಶಸ್ಸಿನತ್ತ ಸಾಗುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಾಗಿವೆ. ಸೋಲೇ  ಗೆಲುವಿನ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಎಂದು ಬಾವಿಸಿ ಆ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಆ ಸೋಲನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ನಿರಾಶರಾಗದೆ ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸವಾಲನ್ನು ನಾನು ಒಂದು ಅವಕಾಶವಾಗಿ ನೋಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನನ್ನದು. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಎಲ್ಲವೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯಲು ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆ  ಬಂದರೂ ನಾನು ಹಿಂಜರಿಯದೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನಗೆ ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿ ಇದೆ. ನಾವು ಸಮಾಜದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಗಿಡ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ನಾನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. ಇಂದಿನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜ್ಞಾನ, ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ  ಒಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು  ನನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹೆಮ್ಮೆ ತರಬಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಬೇಕು, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ನಾನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಾಗರಿಕನಾಗಿ ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನನ್ನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಕನಸುಗಳಾಗಿವೆ.  ನನ್ನ ಪರಿಶ್ರಮ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಈ ಕನಸುಗಳನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ನಾನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತೇನೆ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. nsvtjx7oja1ao174us0cz0zomng6p29 2 179518 1427767 1376066 2026-09-08T16:41:55Z 2511072swaroophgg 100261 1427767 wikitext text/x-wiki '''''CIA 2 :-ನನ್ನ ಕೋರ್ಸ್''''' ಅನುವಾದಗಳು 1. ಅರ್ಥಂ: ಈ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ "ಸ್ವಯಂ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು" (ನೇರ ತೆರಿಗೆ) ಎಂದುಕೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆಗೆ ಮತ್ತು ಅನೆಕ್ಕದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಿಸಲು ಬಂಧಿಸಲು ಉದಾಹರಿಸಿದೆ. 2. ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಗಳು: ವಿವರಣ: "ಸ್ವಯಂ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು" (ನೇರ ತೆರಿಗೆ) ಅನೆಕ್ಕದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅಂಗಗಳು ಅನೆಕ್ಕದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಂಬಂಧಿಸಲು ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತ:** ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಹುತ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹಾಳಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಆರ್ಥಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಷ: ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಿಸಲು. ಕರೆಗಳ ವರ್ಷ:ಕಂಪನಿಗಳ ಪ್ರಯಾಣಗಳ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಿಸಲು.  ವಿವಿಧ ಹಿತಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ: ವಿವಿಧ ಹಿತಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲು ಸಮಾವಿಷ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಲು. 3. ಸ್ವಯಂ ಸಂಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳು: ಆರ್ಥಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಷ: ವಾರ್ಷಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಲು. ವಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಷ: ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಲು. ಪಾತ್ರಕರ್ತಾಗಳು: ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಂಪನಿಗಳು. ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು: ಜನರಲ್ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು, ನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಅನುಸರಿಸಲು. 4. ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಅಂಶಗಳು: ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳು ಉದಾಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಂಬಂಧಿಸಲು: ಸಲಾಹ: ಕಾರ್ಯದಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಧನ. ಬೋನಸ್:ಕಾರ್ಯದಾನಕ್ಕೆ ಅಧಿಕ ಪಣವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಸಲು. ಲಾಭಗಳು:ವಿವಿಧ ಲಾಭಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳು. ನಿವೆಷನಾಗಳು: ಬಿನಾಮಿಕ ನಿವೆಷನೆಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲು. ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು:ಬಾಂಧನ ಬ್ಯಾಂಕ ಬ್ಯಾಲನ್ಸ್, ವಿವಿಧ ರವಾಣಾ ವಿಧಾನಗಳು ಅನುಸರಿಸಲು. 5. ಕಾನೂನಿಕ ಭಾಗಗಳು: ಸ್ವಯಂ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧಾರಿಸಲು ಕಾನೂನಿಕ ನಿಯಮಗಳು ಉದಾಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು: • ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು: ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಂಬಂಧಿಸಲು. '''''CIA 1 :- ಸ್ವಯಂ ಪರಿಚಯ''''' ಹೆಸರು ಸ್ವರೂಪ್. ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದಕ್ಕೆ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ 5 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಕಾಂ. (Bachelor of Commerce) ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ದ್ವಿತೀಯ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನನ್ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಯಣ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಕರ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ನನಗೆ ಕೇವಲ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು, ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಾಸಕ್ಕೂ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.ನಾನು ಪ್ರೀತಿಯ ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಗಂಗಾಧರ್, ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಉಷಾ. ಅವರು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅವರು ನನಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಶಿಸ್ತು, ಗೌರವ ಮತ್ತು ದಯೆಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾದರೂ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೆ, ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಅವರು ಸದಾ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ.ನನಗೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಎಂಬ ಅಕ್ಕ ಇದ್ದಾಳೆ. ಅವರು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಂಬಲಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿ ಅವರು ನನಗೆ ಜೀವನದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿ, ಹೆಚ್ಚು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನನ್ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲೂ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದು ನನ್ನ ಅದೃಷ್ಟ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ, ನನಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ನಾನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ. ಬಿ.ಕಾಂ. ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಹಣಕಾಸು, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ಈ ವಿಷಯಗಳು ನನ್ನ ತಾರ್ಕಿಕ ಚಿಂತನೆ, ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿವೆ. ನೈಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ.ನನ್ನನ್ನು ನಾನು ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕಾದರೆ, ನಾನು ಸ್ನೇಹಪರ, ಪರಿಶ್ರಮಿ ಮತ್ತು ಸದಾ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹೊಸ ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ವಿಶೇಷತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ತಂಡದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಾನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ತಂಡದ ಕೆಲಸವು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ, ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಗಳ ವಿನಿಮಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿಯೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ.ಓದಿನ ಹೊರತಾಗಿ, ನನ್ನನ್ನು ಸದಾ ಚುರುಕಾಗಿಡುವ ಹಲವಾರು ಆಸಕ್ತಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್. ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ನನಗೆ ಸಾಹಸದ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಟ್ರೆಕ್ ನನಗೆ ಗುರಿ ತಲುಪಲು ತಾಳ್ಮೆ, ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದ ನಂತರ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಂತೋಷ ನನಗೆ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ನನಗೆ ಬೈಕ್ ರೈಡಿಂಗ್ ಕೂಡ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ. ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಗಳು ನನಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವುದು, ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವಾಗಿರುವುದು ನನಗೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡುತ್ತದೆ. ರೈಡಿಂಗ್ ನನಗೆ ಏಕಾಗ್ರತೆ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದೆ.ನಾನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದನ್ನೂ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು, ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಶಾಂತವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದು ನನಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಸರಳ ಸಂತೋಷಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಮೇಲೂ ನನಗೆ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಅವು ನನಗೆ ಶಿಸ್ತು, ತಂಡದ ಮನೋಭಾವ, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಲಿಸಿವೆ. ನಾನು ಆಡಿದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಖೋ ಖೋ ಮತ್ತು ಥ್ರೋಬಾಲ್ ನನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೀಡೆಗಳು. ಇವು ನನ್ನ ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿಯೂ ರೂಪಿಸಿವೆ. ಒತ್ತಡದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಶಾಂತವಾಗಿರುವುದು, ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಗೆಲುವು-ಸೋಲನ್ನು ಸಮಾನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಸಿವೆ.ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದರೆ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಉತ್ಸಾಹ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಸ ಸವಾಲು ನನ್ನನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ನನಗೆ ನೀಡಲಾದ ಯಾವುದೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗಿಂತ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗುಟ್ಟು ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ.ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಂತೆ ನನಗೂ ಕೆಲವು ದುರ್ಬಲತೆಗಳಿವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲವೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಚಿಸುವ ಸ್ವಭಾವವಿದೆ. ಆದರೆ ತಪ್ಪುಗಳು ನಮ್ಮ ಕಲಿಕೆಯ ಭಾಗ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನಾನು ನನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಲು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಭವದಿಂದ ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ನನ್ನ ಅನುಭವವು ನನ್ನ ಸಂವಹನ ಕೌಶಲ್ಯ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದೆ. ತರಗತಿಯ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದೇನೆ.ನನ್ನ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಗುರಿ ಎಂದರೆ ಉತ್ತಮ ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿ.ಕಾಂ. ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು. ಜೊತೆಗೆ ನನ್ನ ಸಂವಹನ ಕೌಶಲ್ಯ, ನಾಯಕತ್ವ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.ನನ್ನ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಗುರಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ನಾನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಾ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ನನ್ನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಸೆಯಿದೆ.ಯಶಸ್ಸಿಗಿಂತಲೂ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವುದು ನನಗೆ ಮುಖ್ಯ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಶಿಸ್ತು, ಗೌರವ, ದಯೆ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ ಎಂಬ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಾನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವ ಹೊಂದಿರುವುದು ಮತ್ತು ವಿನಮ್ರವಾಗಿರುವುದು ಶಾಶ್ವತ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ.ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ ಹೊಂದಿರುವ, ಆಶಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಹೊಸದನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಸದಾ ಸಿದ್ಧನಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್, ಬೈಕ್ ರೈಡಿಂಗ್, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಖೋ ಖೋ ಹಾಗೂ ಥ್ರೋಬಾಲ್ ಆಡುವುದು ನನ್ನ ಹವ್ಯಾಸಗಳು. ನನ್ನ ಕುಟುಂಬವೇ ನನ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ. ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೇ ನನ್ನ ಕನಸುಗಳನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ನನಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಮರ್ಪಣೆ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿ, ನಾನು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಬಲ್ಲೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನನ್ನದು.ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ ನಿಮಗೆ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ. 2gcopon3foekxe3z8r1pjtxgxatlgc5 0 180660 1427775 1384138 2026-09-09T00:00:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1427775 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=October 2022}} {{Short description|Constructivist building in Kharkiv, Ukraine}} {{Infobox building | name = ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ | native_name = {{native name|uk|Держпром}}<br />{{native name|ru|Госпром}} | caption = Aerial view in 2020 | building_type = ಕಚೇರಿ, ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರ | architectural_style = ರಚನಾವಾದಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ | address = ಮೈದಾನ್ ಸ್ವೋಬೋಡಿ, 5, ಖಾರ್ಕಿವ್, ಖಾರ್ಕಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್, 61022 | location_town = | location_country = {{UKR}} | client = | owner = | current_tenants = | coordinates = {{coord|50|0|24|N|36|13|37.5|E|type:landmark_region:BE|display=inline}} | construction_start_date = 1925 | inauguration_date = 7 ನವೆಂಬರ್ 1928 | cost = 14,176,000 [[Ukrainian karbovanets|UAK]] | height = | architectural = | antenna_spire = {{convert|108|m|ft|abbr=on}} | roof = {{convert|63|m|ft|abbr=on}} | floor_count = 13 | floor_area = {{convert|60,000|m2|sqft|abbr=on}} | elevator_count = 12 | architect = ಸೆರ್ಗೆಯ್ ಸೆರಾಫಿಮೊವ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಕ್ರಾವೆಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಫೆಲ್ಗರ್ | engineer = ಪಾವ್ಲೊ ರೊಟರ್ಟ್ | developer = ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಆರ್ಥಿಕ ಮಂಡಳಿ | public_transit = | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Будинок держпромисловості (ДЕРЖПРОМ)}}<br>(''House of State Industry (DERZHPROM)'') |designation1_type = Architecture, Urban Planning |designation1_number = 200031 }} | website = https://www.derzhprom.kh.ua/ }} '''ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್''' (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Держпром) ಅಥವಾ '''ಗೋಸ್ಪ್ರೊಮ್''' (ರಷ್ಯನ್: Госпром) ಕಟ್ಟಡವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನ ಫ್ರೀಡಮ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ರಚನಾವಾದಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಕಟ್ಟಡವು 1928ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|title=The First Soviet Skyscraper|url=http://travel.uaportal.com/news/52616.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070807173634/http://travel.uaportal.com:80/news/52616.html |archive-date=7 August 2007 }}</ref> ಇದರ ಹೆಸರು ಎರಡು ಪದಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟಾಗಿ "ರಾಜ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಸ್ಟೇಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದ ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವಿವಿಧ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಡುವೆ ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ವಿಶ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಹಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6249/|title = Derzhprom (The State Industry Building)|access-date=30 April 2026|publisher=World Heritage Centre}}</ref> 2024ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28ರಂದು ರಷ್ಯಾದ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಭಾರೀ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:palace of industry.jpg|thumb|left|1920ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ಕಟ್ಟಡ.]] [[File:Gosprom to Build 1925.jpg|thumb|left|ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಸುಮಾರು 1925.]] "ಮೊದಲ ಸೋವಿಯತ್ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ಕಟ್ಟಡದ ಭವ್ಯ ಉದ್ಘಾಟನೆಯು 1928ರ ನವೆಂಬರ್ 7ರಂದು ನಡೆಯಿತು. <ref name="GUE" /> ಖಾರ್ಕಿವ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSRನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಮಾದರಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವೂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ ಸೆರ್ಗೆಯ್ ಸೆರಾಫಿಮೊವ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಕ್ರಾವೆಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಫೆಲ್ಗರ್ ಅವರು ಕೇವಲ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref name="EHU">{{Cite encyclopedia |year=2021 |script-title=uk:ДЕРЖПРОМ, Будинок державної промисловості |encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]] |publisher=[[Naukova Dumka]] |location=Kyiv |url=http://www.history.org.ua/?termin=derzhprom_budynok_derzhavnoji_promyslovosti |access-date=30 April 2026 |last=Shvydenko |first=O. O. |editor-last=Smoliy |editor-first=Valeriy |editor-link=Valeriy Smoliy |volume=1 (supplementary) |language=uk |trans-title=DERZHPROM, the Building of State Industry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604023430/http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=derzhprom_budynok_derzhavnoji_promyslovosti |archive-date=4 June 2025}}</ref> 1928ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಏಕೈಕ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. 1930ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಮೀರಿಸುವಂತಹ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯೆಂದರೆ, ಕಟ್ಟಡದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮಮಿತಿಯನ್ನು ಚೌಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗೋಪುರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನವೀನವಾಗಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|last=ua_archi|date=13 November 2009|title=Госпром|url=https://ua-archi.livejournal.com/517.html|access-date=19 April 2021|website=Україна. Архітектура. Історія.}}</ref> ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್‌ನ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ, ವಿದ್ಯುತ್ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಸಂಪರ್ಕದಂತಹ ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಸದ ಕೊಳವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="EHU" /> ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿಮರ್ಶಕ ರೇನರ್ ಬಾನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅವರು ತಮ್ಮ *Theory and Design in the First Machine Age* ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1920ರ ದಶಕದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಡೆಸ್ಸಾವ್‌ನ ಬೌಹೌಸ್ ಮತ್ತು ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ನ ವ್ಯಾನ್ ನೆಲ್ಲೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>(Architectural Press 1972, p. 297).</ref>ಈ ಬಲಿಷ್ಠ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದಾಗಿ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನೂ ಇದು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸ್ಫೋಟಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಡದ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=8 November 2024 |script-title=uk:Держпром — найвідоміша конструктивістська будівля та символ Харкова, що двічі був ушкоджений російською авіабомбою |trans-title=Derzhprom—the most famous Constructivist building and a symbol of Kharkiv, which was damaged twice by Russian aerial bombing |url=https://suspilne.media/culture/867919-derzprom-najvidomisa-konstruktivistska-budivla-ta-simvol-harkova-so-bula-uskodzena-rosijskou-raketou/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414112548/https://suspilne.media/culture/867919-derzprom-najvidomisa-konstruktivistska-budivla-ta-simvol-harkova-so-bula-uskodzena-rosijskou-raketou/ |archive-date=14 April 2026 |access-date=30 April 2026 |website=[[Suspilne Kultura]] |language=uk}}</ref> 1926ರ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಸ್ಟೇಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಪಾವ್ಲೊ ರೊಟರ್ಟ್ ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ತೆರಳಿ ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಜೆರ್ಜಿನ್ಸ್ಕಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. 1926ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮರಳಿದರು. 1926ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite book |last1=Shuvalova |first1=E.A. |last2=Nuriddinov |first2=K.K. |last3=Hovakimyan |first3=S.S. |title=Conference Materials |date=2019 |chapter=Waste wood-based building materials |chapter-url=http://dx.doi.org/10.18411/sr-10-06-2019-25 |publisher=LJournal |doi=10.18411/sr-10-06-2019-25}}</ref> ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ಜಿಗಾ ವರ್ಟೊವ್ ಅವರ *ಲೆನಿನ್ ಕುರಿತು ಮೂರು ಹಾಡುಗಳು* ಮತ್ತು ಸೆರ್ಗೆಯ್ ಐಸೆನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಅವರ *ದಿ ಜನರಲ್ ಲೈನ್* ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. 1934ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಕೀವ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ನಂತರ ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್‌ನ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ನಂತರ ರಚನಾವಾದಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ವಾದಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧವೂ ಕಟ್ಟಡದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಖಾರ್ಕಿವ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನರ ಕಮಿಸಾರ್‌ಗಳ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1950ರ ದಶಕದಿಂದ ಕಟ್ಟಡದ ಒಂದು ಗೋಪುರವನ್ನು ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ರಿಲೇ ಗೋಪುರವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="GUE">{{Cite encyclopedia |script-title=uk:Держпром у Харкові |encyclopedia=[[Great Ukrainian Encyclopedia]] |url=https://vue.gov.ua/%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%83_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96 |access-date=30 April 2026 |last=Vechersky |first=Victor |date=5 April 2022 |author-link=Victor Vechersky |language=uk |trans-title=Derzhprom in Kharkiv |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116165022/https://vue.gov.ua/%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%83_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96 |archive-date=16 November 2024}}</ref> ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 2017ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="bomb2">{{Cite web |date=2024-10-30 |title=Kharkiv’s historic Derzhprom skyscraper becomes latest victim of Russian bombardments |url=https://kyivindependent.com/kharkivs-historic-skyscraper-becomes-the-latest-victim-of-russias-bombardments/ |access-date=2024-10-29 |website=The Kyiv Independent |author=Elsa Court |language=en}}</ref> ಮತ್ತು 2022ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಇದನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವರ್ಧಿತ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿತು. <ref name="bomb">{{Cite web |date=2024-10-29|title=UPDATED: Russia’s attack on Kharkiv injures 9, damages historic landmark |url=https://kyivindependent.com/russia-strikes-center-of-kharkiv-with-aerial-glide-bombs-injuring-at-least-5-people/ |access-date=2024-10-29 |website=The Kyiv Independent |author1=Kateryna Hodunova |author2=Olena Goncharova |language=en}}</ref> [[File:Attack on Derzhprom, 28 October 2024 (40).jpg|thumb|After the strike in 2024]] 2022ರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 2024ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28ರಂದು ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ ಬಾಂಬ್ ಬಿತ್ತು. ಅದು FAB-500 ಮಾದರಿಯ ಬಾಂಬ್ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="bomb2"/> 2022ರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ರಷ್ಯಾ–ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 2024ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28ರಂದು ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ ಬಾಂಬ್ ಬಿತ್ತು. ಅದು FAB-500 ಮಾದರಿಯ ಬಾಂಬ್ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2024-10-28 |title=Навіть Гітлер не зруйнував: у Харкові "приліт" по будівлі Держпрому (фото, відео) |url=https://tsn.ua/ukrayina/u-harkovi-prilit-po-budivli-derzhpromu-socmerezhi-foto-2689140.html |access-date=2024-10-28 |website=ТСН.ua |language=uk}}</ref><ref>{{Cite news |last=Murray |first=Warren |date=2024-10-29 |title=Ukraine war briefing: Bomb shatters historic landmark in Kharkiv |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/29/ukraine-war-briefing-bomb-derzhprom-historic-landmark-kharkiv |access-date=2024-10-29 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref name="bomb"/> ಈ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಖಾರ್ಕಿವ್ ಮೇಯರ್ ಇಹೋರ್ ತೆರೆಖೋವ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಕಚೇರಿ ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಫ್ರೀಡಮ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು ವೇಗವಾದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Koloniei |first=Dmytro |date=4 November 2024 |title= |script-title=uk:ЮНЕСКО допоможе відновити будівлю Держпрому у Харкові |trans-title=UNESCO will help restore the building of Derzhprom in Kharkiv |url=https://infocity.kharkiv.ua/obshchestvo/iunesko-dopomozhe-vidnovyty-budivliu-derzhpromu-u-kharkovi/ |access-date=6 November 2024 |website=Infocity}}</ref> == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ, ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ನಗರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|title=Госпром – символ Харькова и символ стиля|url=https://galinaaksyenova.livejournal.com/10275.html|access-date=19 April 2021|website=galinaaksyenova.livejournal.com}}</ref> ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್‌ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಚನಾವಾದಿ ಶೈಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web|title=Госпром – символ Харькова. Есть ли у него будущее|url=https://vecherniy.kharkov.ua/news/26020/|access-date=19 April 2021|website=vecherniy.kharkov.ua|archive-date=17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417063804/https://vecherniy.kharkov.ua/news/26020/|url-status=dead}}</ref> Tಈ ಕಟ್ಟಡವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೌಂದರ್ಯಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು "ಸಂಪರ್ಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಗತಿ"ಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಯುರೋಪ್ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹೊಸತನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite journal|last=В.в|first=Бородин|date=13 August 2007|title=Системы показателей, используемые для оценки финансово – хозяйственной деятельности туристских организаций|url=http://www.rusnauka.com/9._EISN_2007/Stroitelstvo/21548.doc.htm|journal=Наука: теория и практика|volume=2|issue=2007}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ದೆರ್ಝ್‌ಪ್ರೊಮ್ ಕಟ್ಟಡವು ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: * ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಾರ್ಯ – ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. * ವೈಚಾರಿಕ ಕಾರ್ಯ – ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಗತಿಪರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿ ತೋರಿಸುವುದು. * ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯ – ಹೊಸ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನ ವಿಶಾಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಂತಹ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೂ ಇದು ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. * ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕಾರ್ಯ – "ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಜಗತ್ತು" ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಯುಗ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುವುದು. * ಸಂಯೋಜನಾ ಕಾರ್ಯ – ನಗರದ ಸ್ಥಳ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು. ಚೌಕ ಮತ್ತು ನಗರದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಚೌಕ ಮತ್ತು ನಗರದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು. * ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯ – ಸರಳವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದ ರೂಪಗಳ ಮೂಲಕ ಮೂಲಭೂತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಸಂಕೇತಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.artandarchitecture.org.uk/search/results.html?object_id=%2265e45e1597e2c1c05ddbae896ddd921ec67b0875%22&display=Palace+of+Industry 1930s photographs by Robert Byron ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412032517/http://www.artandarchitecture.org.uk/search/results.html?object_id=%2265e45e1597e2c1c05ddbae896ddd921ec67b0875%22&display=Palace+of+Industry |date=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 }} * [http://www.kharkov.ua/culture/2b.html Article on the building] {{in lang|ru}} * [https://web.archive.org/web/20080204034754/http://news.webshots.com/photo/2255496620089413999ycXTEE View during the war] * [http://englishrussia.com/?p=2952 Photos by Luftwaffe pilots during World War II, some of the Derzhprom building] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226085519/http://englishrussia.com/?p=2952 |date=26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 }} * [https://www.panoramio.com/photo/2534222 Photo of the Derzhprom building] * [https://www.cca.qc.ca/en/search?query=Gosprom&filters=%7B%22forms_collection_library_bookstore%22%3A%5B%22photographs%22%5D%7D Derzhprom/Gosprom building, photographs by Georges Dedoyard and others], [[Canadian Centre for Architecture]] ([https://www.cca.qc.ca/en/search?query=Gosprom&img_filter=1 digitized items]) {{coord|50|0|23|N|36|13|38|E|type:landmark_region:UA|display=title}} [[Category:Buildings and structures in Kharkiv]] [[Category:Buildings and structures built in the Soviet Union]] [[Category:Commercial buildings completed in 1928]] [[Category:Constructivist architecture]] [[Category:1928 establishments in the Soviet Union]] [[Category:World Heritage Tentative List]] [[Category:Modernist architecture in Ukraine]] askvrge08cz68rb2tz9fxbjn9j11dbj 2 187160 1427784 1427559 2026-09-09T05:16:11Z 2530332 Gowthami Gowramma M.M 100267 /* ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು */ 1427784 wikitext text/x-wiki == ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು == ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಹಳ್ಳಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ನಡುವೆ ಹುಟ್ಟಿ, ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬರಹಗಾರರು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಅನುಭವ, ಭಾವನೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲಸದ ಆಯಾಸವನ್ನು ಮರೆಯಲು, ಮನರಂಜನೆ ಪಡೆಯಲು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಮನದಾಳದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅವರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಧನವಲ್ಲ; ಅದು ಜನರ ನೈಜ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೂ ಆಗಿದೆ. '''ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾವನೆಗಳು''' ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅವರ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾದ ಜೀವನ, ತವರು ಮನೆಯ ನೆನಪು, ತಾಯಿಯ ಮಮತೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗೂ ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಮದುವೆಯಾಗಿ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ನಂತರ ತವರು ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದ ನೋವು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ತವರು ಮನೆಯ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಗಲಿರುಳು ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತಾಯಿಯ ಪ್ರೀತಿ, ತಂದೆಯ ಮನೆಯ ಹಿರಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯು ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಅತ್ತೆಯ ಕಿರುಕುಳ, ನಾದಿನಿಯರ ಚುಚ್ಚುಮಾತು, ಗಂಡನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಹಾಗೂ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾಳೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಸುಖ-ದುಃಖ, ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ನೋವು-ನಲಿವುಗಳ ನೈಜ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿವೆ. '''ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು''' ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಕಲನವನ್ನು '''‘'''ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು'''’''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ‘ಗರತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯ ಬೀಸುವಾಗ, ನಾಟಿ ಮಾಡುವಾಗ, ಕಳೆ ತೆಗೆಯುವಾಗ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸುಂದರವಾದ ಜನಪದ ತ್ರಿಪದಿಗಳು ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾವನೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ತಾಯಿಯ ಮೇಲಿನ ಮಮತೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗೂ ತವರು ಮನೆ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. '''ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು''' ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳ ತ್ರಿಪದಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೊಗಡಿನ ಸರಳ ಮತ್ತು ಸಹಜ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮನದಾಳದ ಭಾವನೆಗಳು, ಸುಖ-ದುಃಖ, ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಾನುಭವಗಳ ಸುಂದರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಹಂಬಲ, ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಮೇಲಿನ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಹಾಗೂ ತವರು ಮನೆಯ ಏಳಿಗೆಯ ಬಯಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಕಷ್ಟ, ನೋವು, ಅತ್ತೆಯ ಕಿರುಕುಳ, ನಾದಿನಿಯರ ಚುಚ್ಚುಮಾತು ಮತ್ತು ಗಂಡನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮುಂತಾದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ, ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಣವೂ ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಆಯಾಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ ನೀಡುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಜೀವನಾನುಭವ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಾಗಿವೆ. ತಾಯ್ತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ "ಕೂಸಿದ ಮನೆಗೆ ಬೀಸಣಿಗೆ ಯಾಕೆ, ಕೂಸು ಕಂದಮ್ಮ ಒಳ ಹೊರಗೆ. ಕೂಸು ಕಂದಮ್ಮ ಒಳ ಹೊರಗೆ ಸುಳಿದರೆ, ಬೀಸಣಿಗೆ ಗಾಳಿ ಸುಳಿದಂತೆ". ಈ ರೀತಿಯ ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಸರಳತೆ, ಹೆಣ್ಣಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ದೈನಂದಿನ ಅನುಭವಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಕೇವಲ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನಾನುಭವ, ಭಾವನೆ, ನೋವು, ಪ್ರೀತಿ, ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಹಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. .ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ, ಅಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಹಂಬಲ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮದುವೆಯಾಗಿ ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಹೋದ ನಂತರವೂ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ತವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ತಾಯಿ-ತಂದೆ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರು ಮತ್ತು ತವರು ಮನೆಯವರ ನೆನಪು ಅವಳನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ನೆನೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅದು ಸದಾ ಸುಖ-ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಬೇಕು ಎಂಬ ಬಯಕೆಯೂ ಅವಳಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಕೇವಲ ನೆನಪಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಅದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಒಳಿತಿನ ಬಯಕೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗರತಿಯ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳಿಗಿರುವ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ದಾರಿಹೋಕನಿಗೆ ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಯ ವಿಳಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದವರನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ತನ್ನ ವಂದನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ತಾನು ಸ್ವತಃ ತವರು ಮನೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ, ದಾರಿಹೋಕನ ಮೂಲಕವಾದರೂ ತನ್ನ ಮನೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅವಳು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದರಿಂದ ತವರು ಮನೆಯವರನ್ನು ನೋಡುವ, ಅವರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಳ ಆಳವಾದ ಹಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ತವರು ಗ್ರಾಮದ ಜನರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಒಂದು ಬಾವಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವಳು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಾವಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ ಗ್ರಾಮದ ಜನರಿಗೆ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಅವರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವಳ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವಳ ಕಾಳಜಿ ಕೇವಲ ತನ್ನ ತಾಯಿ-ತಂದೆ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದವರಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ತವರು ಗ್ರಾಮದ ಎಲ್ಲ ಜನರ ಒಳಿತಿನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವಳು ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಗರತಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪ್ರೀತಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ತವರು ಮನೆಯವರನ್ನು ನೆನೆಯುವುದು, ಅವರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವ ಹಂಬಲ, ಅವರಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ವಂದನೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ತವರು ಗ್ರಾಮವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವಳ ತವರು ಮನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಗಾಢವಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯು ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೋವು-ನಲಿವಿನ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಏಳಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಸಾಧನವಲ್ಲ, ಅದು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಂತರಂಗದ ಕನ್ನಡಿ. ಲಿಖಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳ ಸುಖ-ದುಃಖ, ಆಶೋತ್ತರಗಳು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಗಳು ಜನಪದ ಗೀತೆ ಹಾಗೂ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರಾವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ತನ್ನ ದೈನಂದಿನ ಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳು ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚದೆ, ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾಳೆ. ತವರು ಮನೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ, ಗಂಡನ ಮನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಹೆರಿಗೆಯ ನೋವು, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ವಾತ್ಸಲ್ಯ—ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಅವಳ ಸಹನೆ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವೆಯೂ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಧ್ವನಿ ಈ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಮಹಿಳೆಯ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಇಂದಿಗೂ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. '''<nowiki>https://rediscoverpune.wordpress.com/2012/01/28/kannada-jaanapadafolk-song-song-kusidda-manege/</nowiki>''' '''<nowiki>https://www.kannadajournal.com/archives/2017/vol3issue3/PartB/10-3-20-185.pdf</nowiki>''' 56gfircfs7r2ey7al47dm0u3rbwavzz 0 187194 1427705 1427685 2026-09-08T13:33:10Z A826 72368 A826 [[ಆರ್‌ವಿಎಸ್‌ಎಂಹೆಚ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಪ್ರಯಾರ್]] ಪುಟವನ್ನು [[ಆರ್‌ವಿಎಸ್‌ಎಂ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಪ್ರಯಾರ್]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1427685 wikitext text/x-wiki ==ಆರ್‌ವಿಎಸ್‌ಎಂಹೆಚ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಪ್ರಯಾರ್== https://schoolwiki.in/images/4/4e/RVSM-PRAYAR.jpg ಇದು [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ]] ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]] ಉಪಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅನುದಾನಿತ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಲೆ ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಓಚಿರಾ ದೇವಾಲಯ]] ಶಾಲೆಯಿಂದ 1 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದೇವಿಕುಲಂಗರ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. 5 ರಿಂದ 12 ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 1500 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಶಾಲೆಯು 2017 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು.<ref>https://rvsm.edu.in/</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳ ಜನರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಶಾಲೆ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವ ನಾಗರಿಕರಾದ ವಲ್ಲತ್ತೂರು ಪಿ. ಕೆ. ಗೋಪಾಲ ಪಿಳ್ಳೈ, ಮಂಜಾಡೆ .ಎನ್. ಶಂಕರಕುರುಪ್ ಮತ್ತು ಅಂಬಿಝೆತ್ ಎನ್. ಕೇಶವಕುರುಪ್ ಅವರು 1917 ರಲ್ಲಿ (ಇಡವ ತಿಂಗಳು 1092 ರಲ್ಲಿ) ಶ್ರೀ ಮೂಲಂ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರನೇ ವರ್ಷದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು (ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಂ.ಯು.ಪಿ. ಶಾಲೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ದಿವಾನ್ ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ನೀಡಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಶಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಒನಟ್ಟುಕರ ಪ್ರದೇಶದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಶಾಲೆಯು ಇನ್ನೂ ಉತ್ತಮ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು 1949 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಾಗಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. 2000 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಾಯಿತು. https://schoolwiki.in/images/5/5a/Sree_moolam.jpg https://schoolwiki.in/images/f/f6/Divan.jpeg ==ಭೌತಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು== ಶಾಲೆಯು ಮೂರುವರೆ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯು 9 ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ 42 ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯು ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ 10 ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶಾಲೆಯು ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಆಟದ ಮೈದಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ RVSM ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಶಾಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿವೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 27 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್, ಯುಪಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 10 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 20 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. 150 ಜನರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೆಮಿನಾರ್ ಹಾಲ್ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ==ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು== ಸ್ಕೌಟ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್ ಎನ್‌ಸಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರೂಪ್ ವರ್ಗ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ವಿದ್ಯಾರಂಗಂ ಕಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆ ಕ್ಲಬ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಎಸ್‌ಪಿಸಿ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಜೆಆರ್‌ಸಿ ಎಎಸ್‌ಎಪಿ ಲಿಟಲ್ ಕೈಟ್ಸ್ ನೆರಕಜ್ಚಾ(ನೇರ್ ಕಾಯಿಚ್ಚ,ನೇರವಾಗಿ ಕಂಡು ಅರಿಯುವುದು) ==ನಿರ್ವಹಣೆ== ವಿದ್ಯಾಪ್ರಚರಣಂ ಪ್ರೈವೆಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ==ಮಾಜಿ ನಿರ್ವಾಹಕರು== ಮೆನತೇರಿಲ್ ಕೇಶವ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಪಿ.ಎನ್. ಕುಂಜುಕೃಷ್ಣನ್ ಟಿ.ಎನ್. ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಎಸ್.ಕುಂಜು ಪಿಳ್ಳೈ ಸುಕುಮಾರ ಪಿಳ್ಳೈ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೆ ಜಾನ್.ಕೆ. ಜಾರ್ಜ್ ಭಾಗೀರಥಿಯಮ್ಮ ರಾಜಶೇಖರನ್ ಪಿಳ್ಳೆ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯಮ್ಮ ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ.ಎಸ್. ಪಿ.ಎಸ್. ರಮಾದೇವಿ ರೇವಮ್ಮ.ಎಸ್. ವಿ.ಎಸ್. ಲೇಖಾ ಜಿ.ಜಯಶ್ರೀ ಪಿ.ಮಾಯಾ ಆರ್.ಜಯಶ್ರೀ ==ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು= ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ ಪ್ರೊ. ಎಸ್. ಗುಪ್ತನ್ ನಾಯರ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿ ರಾಘವನ್ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಉಪಸಭಾಪತಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಕೆ.ಒ. ಆಯಿಷಾ ಭಾಯಿ ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ ಶ್ರೀ. ಎಂ.ಕೆ. ಹೇಮಚಂದ್ರನ್ ಶ್ರೀ ಅಬ್ದುಲ್ ಸತಾರ್ಕುಂಜು (ಐಪಿಎಸ್, ನಿವೃತ್ತ) ಟಿಕೆಎಂ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಮಾಜಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ ಪ್ರೊ. ಪಿ.ಒ.ಜೆ. ಲೆಬ್ಬಾ ಮಿಲ್ಮಾದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ. ಪ್ರಯಾರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಪ್ರೊ. (ಡಾ.) ಕೆ. ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಖ್ಯಾತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶ್ರೀ. ಜಿ.ಪಿ. ವಿಜಯಕುಮಾರ್ (ಸೆವೆನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್) ಖ್ಯಾತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶ್ರೀ. ಜಿ.ಪಿ. ಜಯಕುಮಾರ್ (ಭಾವಚಿತ್ರ) ಖ್ಯಾತ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಶ್ರೀ. ಕೆ.ಪಿ. ನಂಬಿಯತಿರಿ ==ನಿರ್ದೇಶನಗಳು== ಕಾಯಂಕಾಲಂ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 8 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಓಚಿರಾ ಪಟ್ಟಣದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 1.6 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಓಚಿರಾ-ವಳ್ಳಿಕ್ಕಾವು/ಆಯ್ರಂತೆಂಗು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಯಾರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ 092ncrupuv8h21m6rd5kuhtc5e1oltt 1427751 1427705 2026-09-08T13:46:38Z A826 72368 1427751 wikitext text/x-wiki ಆರ್‌ವಿಎಸ್‌ಎಂ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಪ್ರಯಾರ್ ಇದು ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಯಂಕುಲಂ ಉಪಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅನುದಾನಿತ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಲೆಯು ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಓಚಿರಾ ದೇವಾಲಯವು ಶಾಲೆಯಿಂದ 1 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದೇವಿಕುಲಂಗರ ಪಂಚಾಯತ್ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. 5 ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ 12 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 1500 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಶಾಲೆಯು 2017 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು. {{Infobox school | name = ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ. ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ | native_name = ആർ.വി.എസ്.എം. ഹയർസെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ | image = File:RVSM_Higher_Secondary_School.jpg | image_size = 350px | caption = ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ. ಶಾಲೆ - ಪ್ರಯಾರ್ | address = ಪ್ರಯಾರ್ | city = ಪ್ರಯಾರ್ | postal_code = 690547 | country = India | coordinates = {{coord|9.1301999|76.5037673|type:edu_region:IN|display=inline,title}} | schooltype = ಶಾಲೆ | fundingtype = ಅನುದಾನಿತ | religious_affiliation = ಇಲ್ಲ | established = {{start date and age|1917}} | founder = ವಲ್ಲತ್ತೂರು ಪಿ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲಪಿಳ್ಳೈ, ಮಂಜಾಡೆ ಎನ್. ಶಂಕರಕುರುಪ್, ಅಂಬಿಝೇತ್ ಎನ್. ಕೇಶವಕುರುಪ್ | status = ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ | closed = | locale = ಗ್ರಾಮೀಣ | sister_school = | school_board = ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ | district = ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ | us_nces_district_id = | local_authority = | authority = ವಿದ್ಯಾಪ್ರಚಾರಣ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | educational_authority = | category = ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ | oversight = | trust = | authorizer = | superintendent = | trustee = | specialist = | session = | school_number = 36056 | school_code = 36056 | urn = | MOE = | ofsted = | ceeb = | us_nces_school_id = 32110600305 | president = | chair = | chairman = ಎಂ.ಕೆ. ಷಾಜಹಾನ್ | chairperson = | dean = | administrator = | rector = | director = | principal = ಬೀನಾ ಭಾಸ್ಕರನ್ | principal_label = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು | principal1 = | principal2 = | principal3 = | principal4 = | campus_director = | headmistress = ಆರ್. ಆಶಾ | headmaster = | head_of_school = | head_teacher = | executive_headteacher = | acting_headteacher = | head = | head_label = | head_name2 = | head2 = | rel_head_name = | rel_head = | r_head_label = | r_head = | officer_in_charge = | chaplain = | staff = | faculty = 64 | teaching_staff = | employees = | key_people = | grades = ೫–೧೨ | grades_label = ತರಗತಿಗಳು | years = | years_taught = | nursery_years_taught = | primary_years_taught = | secondary_years_taught = | gender = ಸಹ-ಶಿಕ್ಷಣ | gender_label = ಲಿಂಗ | lower_age = 10 | upper_age = 18 | age_range = | enrollment = 1500 | enrollment_as_of = 2017 | enrolment = | enrolment_as_of = | capacity = | sixth_form_students = | grade_preK = | gradeK = | grade1 = | grade2 = | grade3 = | grade4 = | grade5 = 502 | grade6 = | grade7 = | grade8 = | grade9 = | grade10 = 474 | grade11 = 357 | grade12 = 332 | grade13 = | other = | other_grade_enrollment = | other_grade_label = | international_students = | classes = 52 | avg_class_size = 35-40 | ratio = 24:1 | system = ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ | classes_offered = | language = ಮಲಯಾಳಂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | schedule_type = | schedule = | hours_in_day = | classrooms = 52 | campuses = | campus = ಗ್ರಾಮೀಣ | campus_size = 3.5 ಎಕರೆ | area = | campus_type = ಗ್ರಾಮೀಣ | houses = | student_union = | student_union_label = | colors = ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ | colours = | slogan = | song = | fight_song = | athletics = | athletic_conference = | sports = ಫುಟ್ಬಾಲ್, ಕ್ರಿಕೆಟ್, ಖೋ-ಖೋ, ಕಬಡ್ಡಿ, ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ | mascot = | nickname = ಆರ್ವಿಎಸ್ಎಂ | teams = | team_name = | rival = | rivals = | accreditation = | accreditations = | USNWR_ranking = | national_ranking = | test_average = | test_name = | decile = | publication = | newspaper = | yearbook = | products = | endowment = | budget = | fees = | annual_tuition = | tuition = | revenue = | communities = | feeder_schools = | feeder_to = | graduates = 100+ | graduates_year = ವಾರ್ಷಿಕ | affiliation = | affiliations = | alumni = | alumni_name = | nobel_laureates = | information = | free_label = | free_text = | free_label1 = | free_text1 = | free_label2 = | free_text2 = | free_label3 = | free_text3 = | free_label4 = | free_text4 = | free_label5 = | free_text5 = | website = {{URL|http://rvsm.edu.in}} | footnotes = | picture = | picture_caption = | picture2 = | picture_caption2 = | module = | lastupdate = 2026 }} == ಇತಿಹಾಸ == ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಶಾಲೆಯಿಲ್ಲದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಾಗರಿಕರಾದ ವಲ್ಲತ್ತೂರು ಪಿ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲಪಿಳ್ಳೈ, ಮಂಜಾಡೆ ಎನ್. ಶಂಕರಕುರುಪ್ ಮತ್ತು ಅಂಬಿಝೇತ್ ಎನ್. ಕೇಶವಕುರುಪ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1917 ರಲ್ಲಿ (1092 ಇಡವ ತಿಂಗಳು) ಶ್ರೀ ಮೂಲಂ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಅರವತ್ತನೇ ವರ್ಷದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು (ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ.ಯು.ಪಿ. ಶಾಲೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ದಿವಾನ್ ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಓಣಾಟ್ಟುಕರ ಪ್ರದೇಶದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಶಾಲೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಉತ್ತಮ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. 1949 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 2000 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಾಯಿತು. == ಭೌತಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ಶಾಲೆಯು ಮೂರೂವರೆ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ 9 ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ 42 ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿಗೆ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ 10 ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ. ಶಾಲೆಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಆಟದ ಮೈದಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ. ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಶಾಲೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿವೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 27 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್, ಯು.ಪಿ. ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 10 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 20 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. 150 ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೆಮಿನಾರ್ ಹಾಲ್ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. == ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == * ಸ್ಕೌಟ್ & ಗೈಡ್ಸ್ * ಎನ್.ಸಿ.ಸಿ. * ಬ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರೂಪ್ * ತರಗತಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ * ವಿದ್ಯಾರಂಗಂ ಕಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆ * ಕ್ಲಬ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು * ಎಸ್.ಪಿ.ಸಿ. * ಎನ್.ಎಸ್.ಎಸ್. * ಜೆ.ಆರ್.ಸಿ. * ಎ.ಎಸ್.ಎ.ಪಿ. * ಲಿಟಲ್ ಕೈಟ್ಸ್ * ನೇರ್ ಕಾಜ್ಚ == ನಿರ್ವಹಣೆ == ವಿದ್ಯಾಪ್ರಚಾರಣ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ == ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು == # ಮೇನಾಥೇರಿಲ್ ಕೇಶವಪಣಿಕ್ಕರ್ # ಪಿ.ಎನ್. ಕುಂಜುಕೃಷ್ಣನ್ # ಟಿ.ಎನ್. ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ # ಎಸ್. ಕುಂಜುಪಿಳ್ಳೈ # ಸುಕುಮಾರಪಿಳ್ಳೈ # '''ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣಪಿಳ್ಳೈ''' # ಜಾನ್.ಕೆ. ಜಾರ್ಜ್ # ಭಾಗೀರಥಿಯಮ್ಮ # ರಾಜಶೇಖರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ # ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯಮ್ಮ # ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ # ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ.ಎಸ್. # ಪಿ.ಎಸ್. ರಮಾದೇವಿ # ರೇವಮ್ಮ.ಎಸ್. # ವಿ.ಎಸ್. ಲೇಖಾ # ಜಿ. ಜಯಶ್ರೀ # ಪಿ. ಮಾಯಾ # ಆರ್. ಜಯಶ್ರೀ == ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು == * ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ ಪ್ರೊ. ಎಸ್. ಗುಪ್ತನ್ ನಾಯರ್ * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿ ರಾಘವನ್ * ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆ ಶ್ರೀಮತಿ ಕೆ.ಒ. ಆಯಿಷಾ ಭಾಯಿ * ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಶ್ರೀ. ಎಂ.ಕೆ. ಹೇಮಚಂದ್ರನ್ * ಶ್ರೀ ಅಬ್ದುಲ್ ಸತ್ತಾರ್ ಕುಂಜು (ಐ.ಪಿ.ಎಸ್., ನಿವೃತ್ತ) * ಟಿ.ಕೆ.ಎಂ. ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಮಾಜಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ ಪ್ರೊ. ಪಿ.ಒ.ಜೆ. ಲೆಬ್ಬಾ * ಮಿಲ್ಮಾದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ. ಪ್ರಯಾರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ * ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಪ್ರೊ.(ಡಾ.) ಕೆ. ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ * ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶ್ರೀ. ಜಿ.ಪಿ. ವಿಜಯಕುಮಾರ್ (ಸೆವೆನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್) * ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶ್ರೀ. ಜಿ.ಪಿ. ಜಯಕುಮಾರ್ (ಭಾವಚಿತ್ರ) * ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಶ್ರೀ. ಕೆ.ಪಿ. ನಂಬ್ಯಾತಿರಿ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://rvsm.edu.in ಶಾಲೆಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [https://schoolwiki.in/ആർ_വി_എസ്_എം_എച്ച്_എസ്_എസ്_പ്രയാർ details at schoolswiki.in] == ಮಾರ್ಗ == * ಕಾಯಂಕುಲಂ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ 8 ಕಿ.ಮೀ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೆ. * ಓಚಿರಾ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 1.6 ಕಿ.ಮೀ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇದೆ. * ಓಚಿರಾ - ವಳ್ಳಿಕ್ಕಾವು / ಆಯಿರಂತೆಂಗು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಯಾರ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. [[ವರ್ಗ:ಶಾಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] 8y9fk8inkg0sr05389osz22sd6de5uo 1427755 1427751 2026-09-08T13:58:17Z A826 72368 1427755 wikitext text/x-wiki ಆರ್‌ವಿಎಸ್‌ಎಂ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಪ್ರಯಾರ್ ಇದು [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಯಂಕುಲಂ ಉಪಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅನುದಾನಿತ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಲೆಯು ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಓಚಿರಾ ದೇವಾಲಯವು ಶಾಲೆಯಿಂದ 1 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದೇವಿಕುಲಂಗರ ಪಂಚಾಯತ್ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. 5 ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ 12 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 1500 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಶಾಲೆಯು 2017 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು. {{Infobox school | name = ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ. ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ | native_name = ആർ.വി.എസ്.എം. ഹയർസെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ | image = File:RVSM_Higher_Secondary_School.jpg | image_size = 350px | caption = ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ. ಶಾಲೆ - ಪ್ರಯಾರ್ | address = ಪ್ರಯಾರ್ | city = ಪ್ರಯಾರ್ | postal_code = 690547 | country = India | coordinates = {{coord|9.1301999|76.5037673|type:edu_region:IN|display=inline,title}} | schooltype = ಶಾಲೆ | fundingtype = ಅನುದಾನಿತ | religious_affiliation = ಇಲ್ಲ | established = 1917 | founder = ವಲ್ಲತ್ತೂರು ಪಿ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲಪಿಳ್ಳೈ, ಮಂಜಾಡೆ ಎನ್. ಶಂಕರಕುರುಪ್, ಅಂಬಿಝೇತ್ ಎನ್. ಕೇಶವಕುರುಪ್ | status = ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ | closed = | locale = ಗ್ರಾಮೀಣ | sister_school = | school_board = ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ | district = ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ | us_nces_district_id = | local_authority = | authority = ವಿದ್ಯಾಪ್ರಚಾರಣ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | educational_authority = | category = ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ | oversight = | trust = | authorizer = | superintendent = | trustee = | specialist = | session = | school_number = 36056 | school_code = 36056 | urn = | MOE = | ofsted = | ceeb = | us_nces_school_id = 32110600305 | president = | chair = | chairman = ಎಂ.ಕೆ. ಷಾಜಹಾನ್ | chairperson = | dean = | administrator = | rector = | director = | principal = ಬೀನಾ ಭಾಸ್ಕರನ್ | principal_label = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು | principal1 = | principal2 = | principal3 = | principal4 = | campus_director = | headmistress = ಆರ್. ಆಶಾ | headmaster = | head_of_school = | head_teacher = | executive_headteacher = | acting_headteacher = | head = | head_label = | head_name2 = | head2 = | rel_head_name = | rel_head = | r_head_label = | r_head = | officer_in_charge = | chaplain = | staff = | faculty = 64 | teaching_staff = | employees = | key_people = | grades = ೫–೧೨ | grades_label = ತರಗತಿಗಳು | years = | years_taught = | nursery_years_taught = | primary_years_taught = | secondary_years_taught = | gender = ಸಹ-ಶಿಕ್ಷಣ | gender_label = ಲಿಂಗ | lower_age = 10 | upper_age = 18 | age_range = | enrollment = 1500 | enrollment_as_of = 2017 | enrolment = | enrolment_as_of = | capacity = | sixth_form_students = | grade_preK = | gradeK = | grade1 = | grade2 = | grade3 = | grade4 = | grade5 = 502 | grade6 = | grade7 = | grade8 = | grade9 = | grade10 = 474 | grade11 = 357 | grade12 = 332 | grade13 = | other = | other_grade_enrollment = | other_grade_label = | international_students = | classes = 52 | avg_class_size = 35-40 | ratio = 24:1 | system = ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ | classes_offered = | language = ಮಲಯಾಳಂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | schedule_type = | schedule = | hours_in_day = | classrooms = 52 | campuses = | campus = ಗ್ರಾಮೀಣ | campus_size = 3.5 ಎಕರೆ | area = | campus_type = ಗ್ರಾಮೀಣ | houses = | student_union = | student_union_label = | colors = ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ | colours = | slogan = | song = | fight_song = | athletics = | athletic_conference = | sports = ಫುಟ್ಬಾಲ್, ಕ್ರಿಕೆಟ್, ಖೋ-ಖೋ, ಕಬಡ್ಡಿ, ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ | mascot = | nickname = ಆರ್ವಿಎಸ್ಎಂ | teams = | team_name = | rival = | rivals = | accreditation = | accreditations = | USNWR_ranking = | national_ranking = | test_average = | test_name = | decile = | publication = | newspaper = | yearbook = | products = | endowment = | budget = | fees = | annual_tuition = | tuition = | revenue = | communities = | feeder_schools = | feeder_to = | graduates = 100+ | graduates_year = ವಾರ್ಷಿಕ | affiliation = | affiliations = | alumni = | alumni_name = | nobel_laureates = | information = | free_label = | free_text = | free_label1 = | free_text1 = | free_label2 = | free_text2 = | free_label3 = | free_text3 = | free_label4 = | free_text4 = | free_label5 = | free_text5 = | website = {{URL|http://rvsm.edu.in}} | footnotes = | picture = | picture_caption = | picture2 = | picture_caption2 = | module = | lastupdate = 2026 }} == ಇತಿಹಾಸ == ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಶಾಲೆಯಿಲ್ಲದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಾಗರಿಕರಾದ ವಲ್ಲತ್ತೂರು ಪಿ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲಪಿಳ್ಳೈ, ಮಂಜಾಡೆ ಎನ್. ಶಂಕರಕುರುಪ್ ಮತ್ತು ಅಂಬಿಝೇತ್ ಎನ್. ಕೇಶವಕುರುಪ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1917 ರಲ್ಲಿ (1092 ಇಡವ ತಿಂಗಳು) ಶ್ರೀ ಮೂಲಂ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಅರವತ್ತನೇ ವರ್ಷದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು (ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ.ಯು.ಪಿ. ಶಾಲೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ದಿವಾನ್ ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಓಣಾಟ್ಟುಕರ ಪ್ರದೇಶದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಶಾಲೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಉತ್ತಮ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. 1949 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 2000 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಾಯಿತು. == ಭೌತಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ಶಾಲೆಯು ಮೂರೂವರೆ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ 9 ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ 42 ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿಗೆ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ 10 ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ. ಶಾಲೆಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಆಟದ ಮೈದಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ. ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಶಾಲೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿವೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 27 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್, ಯು.ಪಿ. ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 10 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 20 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. 150 ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೆಮಿನಾರ್ ಹಾಲ್ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. == ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == * ಸ್ಕೌಟ್ & ಗೈಡ್ಸ್ * ಎನ್.ಸಿ.ಸಿ. * ಬ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರೂಪ್ * ತರಗತಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ * ವಿದ್ಯಾರಂಗಂ ಕಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆ * ಕ್ಲಬ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು * ಎಸ್.ಪಿ.ಸಿ. * ಎನ್.ಎಸ್.ಎಸ್. * ಜೆ.ಆರ್.ಸಿ. * ಎ.ಎಸ್.ಎ.ಪಿ. * ಲಿಟಲ್ ಕೈಟ್ಸ್ * ನೇರ್ ಕಾಜ್ಚ == ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು == # ಮೇನಾಥೇರಿಲ್ ಕೇಶವಪಣಿಕ್ಕರ್ # ಪಿ.ಎನ್. ಕುಂಜುಕೃಷ್ಣನ್ # ಟಿ.ಎನ್. ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ # ಎಸ್. ಕುಂಜುಪಿಳ್ಳೈ # ಸುಕುಮಾರಪಿಳ್ಳೈ # '''ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣಪಿಳ್ಳೈ''' # ಜಾನ್.ಕೆ. ಜಾರ್ಜ್ # ಭಾಗೀರಥಿಯಮ್ಮ # ರಾಜಶೇಖರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ # ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯಮ್ಮ # ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ # ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ.ಎಸ್. # ಪಿ.ಎಸ್. ರಮಾದೇವಿ # ರೇವಮ್ಮ.ಎಸ್. # ವಿ.ಎಸ್. ಲೇಖಾ # ಜಿ. ಜಯಶ್ರೀ # ಪಿ. ಮಾಯಾ # ಆರ್. ಜಯಶ್ರೀ == ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು == * ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ ಪ್ರೊ. ಎಸ್. ಗುಪ್ತನ್ ನಾಯರ್ * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿ ರಾಘವನ್ * ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆ ಶ್ರೀಮತಿ ಕೆ.ಒ. ಆಯಿಷಾ ಭಾಯಿ * ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಶ್ರೀ. ಎಂ.ಕೆ. ಹೇಮಚಂದ್ರನ್ * ಶ್ರೀ ಅಬ್ದುಲ್ ಸತ್ತಾರ್ ಕುಂಜು (ಐ.ಪಿ.ಎಸ್., ನಿವೃತ್ತ) * ಟಿ.ಕೆ.ಎಂ. ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಮಾಜಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ ಪ್ರೊ. ಪಿ.ಒ.ಜೆ. ಲೆಬ್ಬಾ * ಮಿಲ್ಮಾದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ. ಪ್ರಯಾರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ * ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಪ್ರೊ.(ಡಾ.) ಕೆ. ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ * ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶ್ರೀ. ಜಿ.ಪಿ. ವಿಜಯಕುಮಾರ್ (ಸೆವೆನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್) * ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶ್ರೀ. ಜಿ.ಪಿ. ಜಯಕುಮಾರ್ (ಭಾವಚಿತ್ರ) * ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಶ್ರೀ. ಕೆ.ಪಿ. ನಂಬ್ಯಾತಿರಿ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://rvsm.edu.in ಶಾಲೆಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [https://schoolwiki.in/ആർ_വി_എസ്_എം_എച്ച്_എസ്_എസ്_പ്രയാർ details at schoolswiki.in] == ಮಾರ್ಗ == * [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]] ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ 8 ಕಿ.ಮೀ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೆ. * ಓಚಿರಾ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 1.6 ಕಿ.ಮೀ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇದೆ. * ಓಚಿರಾ - ವಳ್ಳಿಕ್ಕಾವು / ಆಯಿರಂತೆಂಗು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಯಾರ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. [[ವರ್ಗ:ಶಾಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] pikxnojelwg2qq1dd4dsoh5321mc4mx 1427766 1427755 2026-09-08T16:25:29Z A826 72368 added [[Category:ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1427766 wikitext text/x-wiki ಆರ್‌ವಿಎಸ್‌ಎಂ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಪ್ರಯಾರ್ ಇದು [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಯಂಕುಲಂ ಉಪಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅನುದಾನಿತ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಲೆಯು ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಓಚಿರಾ ದೇವಾಲಯವು ಶಾಲೆಯಿಂದ 1 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದೇವಿಕುಲಂಗರ ಪಂಚಾಯತ್ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. 5 ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ 12 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 1500 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಶಾಲೆಯು 2017 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು. {{Infobox school | name = ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ. ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ | native_name = ആർ.വി.എസ്.എം. ഹയർസെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ | image = File:RVSM_Higher_Secondary_School.jpg | image_size = 350px | caption = ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ. ಶಾಲೆ - ಪ್ರಯಾರ್ | address = ಪ್ರಯಾರ್ | city = ಪ್ರಯಾರ್ | postal_code = 690547 | country = India | coordinates = {{coord|9.1301999|76.5037673|type:edu_region:IN|display=inline,title}} | schooltype = ಶಾಲೆ | fundingtype = ಅನುದಾನಿತ | religious_affiliation = ಇಲ್ಲ | established = 1917 | founder = ವಲ್ಲತ್ತೂರು ಪಿ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲಪಿಳ್ಳೈ, ಮಂಜಾಡೆ ಎನ್. ಶಂಕರಕುರುಪ್, ಅಂಬಿಝೇತ್ ಎನ್. ಕೇಶವಕುರುಪ್ | status = ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ | closed = | locale = ಗ್ರಾಮೀಣ | sister_school = | school_board = ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ | district = ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ | us_nces_district_id = | local_authority = | authority = ವಿದ್ಯಾಪ್ರಚಾರಣ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | educational_authority = | category = ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ | oversight = | trust = | authorizer = | superintendent = | trustee = | specialist = | session = | school_number = 36056 | school_code = 36056 | urn = | MOE = | ofsted = | ceeb = | us_nces_school_id = 32110600305 | president = | chair = | chairman = ಎಂ.ಕೆ. ಷಾಜಹಾನ್ | chairperson = | dean = | administrator = | rector = | director = | principal = ಬೀನಾ ಭಾಸ್ಕರನ್ | principal_label = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು | principal1 = | principal2 = | principal3 = | principal4 = | campus_director = | headmistress = ಆರ್. ಆಶಾ | headmaster = | head_of_school = | head_teacher = | executive_headteacher = | acting_headteacher = | head = | head_label = | head_name2 = | head2 = | rel_head_name = | rel_head = | r_head_label = | r_head = | officer_in_charge = | chaplain = | staff = | faculty = 64 | teaching_staff = | employees = | key_people = | grades = ೫–೧೨ | grades_label = ತರಗತಿಗಳು | years = | years_taught = | nursery_years_taught = | primary_years_taught = | secondary_years_taught = | gender = ಸಹ-ಶಿಕ್ಷಣ | gender_label = ಲಿಂಗ | lower_age = 10 | upper_age = 18 | age_range = | enrollment = 1500 | enrollment_as_of = 2017 | enrolment = | enrolment_as_of = | capacity = | sixth_form_students = | grade_preK = | gradeK = | grade1 = | grade2 = | grade3 = | grade4 = | grade5 = 502 | grade6 = | grade7 = | grade8 = | grade9 = | grade10 = 474 | grade11 = 357 | grade12 = 332 | grade13 = | other = | other_grade_enrollment = | other_grade_label = | international_students = | classes = 52 | avg_class_size = 35-40 | ratio = 24:1 | system = ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ | classes_offered = | language = ಮಲಯಾಳಂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | schedule_type = | schedule = | hours_in_day = | classrooms = 52 | campuses = | campus = ಗ್ರಾಮೀಣ | campus_size = 3.5 ಎಕರೆ | area = | campus_type = ಗ್ರಾಮೀಣ | houses = | student_union = | student_union_label = | colors = ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ | colours = | slogan = | song = | fight_song = | athletics = | athletic_conference = | sports = ಫುಟ್ಬಾಲ್, ಕ್ರಿಕೆಟ್, ಖೋ-ಖೋ, ಕಬಡ್ಡಿ, ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ | mascot = | nickname = ಆರ್ವಿಎಸ್ಎಂ | teams = | team_name = | rival = | rivals = | accreditation = | accreditations = | USNWR_ranking = | national_ranking = | test_average = | test_name = | decile = | publication = | newspaper = | yearbook = | products = | endowment = | budget = | fees = | annual_tuition = | tuition = | revenue = | communities = | feeder_schools = | feeder_to = | graduates = 100+ | graduates_year = ವಾರ್ಷಿಕ | affiliation = | affiliations = | alumni = | alumni_name = | nobel_laureates = | information = | free_label = | free_text = | free_label1 = | free_text1 = | free_label2 = | free_text2 = | free_label3 = | free_text3 = | free_label4 = | free_text4 = | free_label5 = | free_text5 = | website = {{URL|http://rvsm.edu.in}} | footnotes = | picture = | picture_caption = | picture2 = | picture_caption2 = | module = | lastupdate = 2026 }} == ಇತಿಹಾಸ == ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಶಾಲೆಯಿಲ್ಲದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಾಗರಿಕರಾದ ವಲ್ಲತ್ತೂರು ಪಿ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲಪಿಳ್ಳೈ, ಮಂಜಾಡೆ ಎನ್. ಶಂಕರಕುರುಪ್ ಮತ್ತು ಅಂಬಿಝೇತ್ ಎನ್. ಕೇಶವಕುರುಪ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1917 ರಲ್ಲಿ (1092 ಇಡವ ತಿಂಗಳು) ಶ್ರೀ ಮೂಲಂ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜರ ಅರವತ್ತನೇ ವರ್ಷದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು (ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ.ಯು.ಪಿ. ಶಾಲೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ದಿವಾನ್ ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಓಣಾಟ್ಟುಕರ ಪ್ರದೇಶದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಈ ಶಾಲೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಉತ್ತಮ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. 1949 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 2000 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಾಯಿತು. == ಭೌತಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ಶಾಲೆಯು ಮೂರೂವರೆ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ 9 ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ 42 ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿಗೆ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ 10 ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ. ಶಾಲೆಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಆಟದ ಮೈದಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಆರ್.ವಿ.ಎಸ್.ಎಂ. ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಶಾಲೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿವೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 27 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್, ಯು.ಪಿ. ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 10 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 20 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳ ಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. 150 ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೆಮಿನಾರ್ ಹಾಲ್ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. == ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == * ಸ್ಕೌಟ್ & ಗೈಡ್ಸ್ * ಎನ್.ಸಿ.ಸಿ. * ಬ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರೂಪ್ * ತರಗತಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ * ವಿದ್ಯಾರಂಗಂ ಕಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ವೇದಿಕೆ * ಕ್ಲಬ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು * ಎಸ್.ಪಿ.ಸಿ. * ಎನ್.ಎಸ್.ಎಸ್. * ಜೆ.ಆರ್.ಸಿ. * ಎ.ಎಸ್.ಎ.ಪಿ. * ಲಿಟಲ್ ಕೈಟ್ಸ್ * ನೇರ್ ಕಾಜ್ಚ == ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು == # ಮೇನಾಥೇರಿಲ್ ಕೇಶವಪಣಿಕ್ಕರ್ # ಪಿ.ಎನ್. ಕುಂಜುಕೃಷ್ಣನ್ # ಟಿ.ಎನ್. ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ # ಎಸ್. ಕುಂಜುಪಿಳ್ಳೈ # ಸುಕುಮಾರಪಿಳ್ಳೈ # '''ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣಪಿಳ್ಳೈ''' # ಜಾನ್.ಕೆ. ಜಾರ್ಜ್ # ಭಾಗೀರಥಿಯಮ್ಮ # ರಾಜಶೇಖರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ # ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯಮ್ಮ # ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ # ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ.ಎಸ್. # ಪಿ.ಎಸ್. ರಮಾದೇವಿ # ರೇವಮ್ಮ.ಎಸ್. # ವಿ.ಎಸ್. ಲೇಖಾ # ಜಿ. ಜಯಶ್ರೀ # ಪಿ. ಮಾಯಾ # ಆರ್. ಜಯಶ್ರೀ == ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು == * ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ ಪ್ರೊ. ಎಸ್. ಗುಪ್ತನ್ ನಾಯರ್ * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಪುತುಪ್ಪಳ್ಳಿ ರಾಘವನ್ * ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆ ಶ್ರೀಮತಿ ಕೆ.ಒ. ಆಯಿಷಾ ಭಾಯಿ * ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಶ್ರೀ. ಎಂ.ಕೆ. ಹೇಮಚಂದ್ರನ್ * ಶ್ರೀ ಅಬ್ದುಲ್ ಸತ್ತಾರ್ ಕುಂಜು (ಐ.ಪಿ.ಎಸ್., ನಿವೃತ್ತ) * ಟಿ.ಕೆ.ಎಂ. ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಮಾಜಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ ಪ್ರೊ. ಪಿ.ಒ.ಜೆ. ಲೆಬ್ಬಾ * ಮಿಲ್ಮಾದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ. ಪ್ರಯಾರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ * ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಪ್ರೊ.(ಡಾ.) ಕೆ. ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ * ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶ್ರೀ. ಜಿ.ಪಿ. ವಿಜಯಕುಮಾರ್ (ಸೆವೆನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್) * ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶ್ರೀ. ಜಿ.ಪಿ. ಜಯಕುಮಾರ್ (ಭಾವಚಿತ್ರ) * ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಶ್ರೀ. ಕೆ.ಪಿ. ನಂಬ್ಯಾತಿರಿ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://rvsm.edu.in ಶಾಲೆಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [https://schoolwiki.in/ആർ_വി_എസ്_എം_എച്ച്_എസ്_എസ്_പ്രയാർ details at schoolswiki.in] == ಮಾರ್ಗ == * [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]] ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ 8 ಕಿ.ಮೀ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೆ. * ಓಚಿರಾ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 1.6 ಕಿ.ಮೀ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇದೆ. * ಓಚಿರಾ - ವಳ್ಳಿಕ್ಕಾವು / ಆಯಿರಂತೆಂಗು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಯಾರ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. [[ವರ್ಗ:ಶಾಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] [[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] 472dj9uy547pu5iwmwogitioqqt97mu 3 187196 1427703 2026-09-08T12:05:55Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1427703 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Mrs Mice}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೫, ೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) nh9w1lkko7ibhyfjwl1dypa7bhuq34q 0 187197 1427706 2026-09-08T13:33:10Z A826 72368 A826 [[ಆರ್‌ವಿಎಸ್‌ಎಂಹೆಚ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಪ್ರಯಾರ್]] ಪುಟವನ್ನು [[ಆರ್‌ವಿಎಸ್‌ಎಂ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಪ್ರಯಾರ್]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1427706 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಆರ್‌ವಿಎಸ್‌ಎಂ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಪ್ರಯಾರ್]] 2l74lkuba1l1mdkjnnvk320arhztyhj 10 187198 1427724 2021-04-19T18:13:40Z en>Trialpears 0 Combine two patterns, should almost certainly be cut down more, but not right now 1427724 wikitext text/x-wiki {{#if:{{Has short description}} ||{{#invoke:String|replace|source= <!-- =======Short description======= -->{{#if:{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Ss]chool}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Hochschule}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Secondary school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Education in Canada}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Hh]igh school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Secondary School}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Malaysia school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Malaysia School}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[iI]nfobox UK school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox US school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox secondary school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Public School}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[sS]chool infobox}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox middle school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox high school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox School2}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox HighSchool}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ss]chool}}|{{#invoke:Type in location|main|<!-- ===Type logic=== No refs, brs or templates-->{{#ifexpr:{{#invoke:String|len|{{#invoke:String|match|s={{delink|1={{{type}}}}}|pattern=[^<{;]*|nomatch=}}}} < 40|{{#invoke:String2|sentence|{{trim|{{#invoke:String|match|s={{delink|1={{{type}}}}}|pattern=[^<{;]*|nomatch=}}<!-- Add school to end--> {{#switch:{{#invoke:String|match|s={{#invoke:String|match|s= {{delink|1={{{type}}}}}|pattern=[^<{;]*|nomatch=}}|pattern=[%a%d]*%s?$|nomatch=}} |college |school |academy |College |School |Academy= |#default = school }}}}}}|School}}<!-- ===Location logic=== -->|{{comma separated entries | 1 = {{#if:{{{city|}}}|{{{city|}}}}} | 2 = {{#if:{{{county|}}}|{{{county}}}}} | 3 = {{#if:{{{state|}}}|{{{state}}}}} | 4 = {{#if:{{{province|}}}|{{{province}}}}} | 5 = {{#if:{{{country|}}}|{{#ifexist:Template:Country data {{{country}}}|{{Getalias|{{{country}}}}}|{{{country}}}}}}} }}|check-patterns = [Ss]chool;[Cc]ollege;[Aa]cademy;|full-loc=yes}}}}|pattern='"`uniq%-%-ref%-%d*%-qinu`"'|replace=|plain= false }}}}<noinclude>{{documentation|content={{lua|Module:String|Module:Is infobox in lead}} This template is used for generating a short description for Infobox school.}}</noinclude> k6st4ujyrxkttzfjce82fm2wzbbwpxn 1427725 1427724 2026-09-08T13:39:27Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_school/short_description]] 1427724 wikitext text/x-wiki {{#if:{{Has short description}} ||{{#invoke:String|replace|source= <!-- =======Short description======= -->{{#if:{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox [Ss]chool}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Hochschule}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Secondary school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Education in Canada}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Hh]igh school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Secondary School}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Malaysia school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Malaysia School}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[iI]nfobox UK school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox US school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox secondary school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox Public School}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[sS]chool infobox}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox middle school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox high school}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox School2}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ii]nfobox HighSchool}}{{#invoke:Is infobox in lead|main|[Ss]chool}}|{{#invoke:Type in location|main|<!-- ===Type logic=== No refs, brs or templates-->{{#ifexpr:{{#invoke:String|len|{{#invoke:String|match|s={{delink|1={{{type}}}}}|pattern=[^<{;]*|nomatch=}}}} < 40|{{#invoke:String2|sentence|{{trim|{{#invoke:String|match|s={{delink|1={{{type}}}}}|pattern=[^<{;]*|nomatch=}}<!-- Add school to end--> {{#switch:{{#invoke:String|match|s={{#invoke:String|match|s= {{delink|1={{{type}}}}}|pattern=[^<{;]*|nomatch=}}|pattern=[%a%d]*%s?$|nomatch=}} |college |school |academy |College |School |Academy= |#default = school }}}}}}|School}}<!-- ===Location logic=== -->|{{comma separated entries | 1 = {{#if:{{{city|}}}|{{{city|}}}}} | 2 = {{#if:{{{county|}}}|{{{county}}}}} | 3 = {{#if:{{{state|}}}|{{{state}}}}} | 4 = {{#if:{{{province|}}}|{{{province}}}}} | 5 = {{#if:{{{country|}}}|{{#ifexist:Template:Country data {{{country}}}|{{Getalias|{{{country}}}}}|{{{country}}}}}}} }}|check-patterns = [Ss]chool;[Cc]ollege;[Aa]cademy;|full-loc=yes}}}}|pattern='"`uniq%-%-ref%-%d*%-qinu`"'|replace=|plain= false }}}}<noinclude>{{documentation|content={{lua|Module:String|Module:Is infobox in lead}} This template is used for generating a short description for Infobox school.}}</noinclude> k6st4ujyrxkttzfjce82fm2wzbbwpxn 10 187199 1427726 2018-02-23T17:02:14Z en>Primefac 0 Changed protection level for "[[Template:EduBase]]": [[WP:HIGHRISK|high-risk]] template with 2000+ transclusions ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1427726 wikitext text/x-wiki [https://get-information-schools.service.gov.uk/Establishments/Establishment/Details/{{{1}}} {{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|EduBase details for {{{1}}}}}]<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> qd5dcno6jrm8rs76iex7d3subwn2qho 1427727 1427726 2026-09-08T13:39:27Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:EduBase]] 1427726 wikitext text/x-wiki [https://get-information-schools.service.gov.uk/Establishments/Establishment/Details/{{{1}}} {{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|EduBase details for {{{1}}}}}]<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> qd5dcno6jrm8rs76iex7d3subwn2qho 10 187200 1427728 2018-02-23T17:02:13Z en>Primefac 0 Changed protection level for "[[Template:DfE performance tables]]": [[WP:HIGHRISK|high-risk]] template with 2000+ transclusions ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1427728 wikitext text/x-wiki [https://www.compare-school-performance.service.gov.uk/school/{{{1}}} {{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|Performance tables for {{{1}}}}}]<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> ljfneenf246i1ysn8fzdlw2ngiq7kfx 1427729 1427728 2026-09-08T13:39:27Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:DfE_performance_tables]] 1427728 wikitext text/x-wiki [https://www.compare-school-performance.service.gov.uk/school/{{{1}}} {{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|Performance tables for {{{1}}}}}]<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> ljfneenf246i1ysn8fzdlw2ngiq7kfx 10 187201 1427730 2018-02-23T17:02:48Z en>Primefac 0 Changed protection level for "[[Template:Ofsted]]": [[WP:HIGHRISK|high-risk]] template with 2000+ transclusions ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1427730 wikitext text/x-wiki [https://reports.ofsted.gov.uk/inspection-reports/find-inspection-report/provider/ELS/{{{1|{{{id|{{#property:P2253|[[Category:Ofsted template with no id set]]}}}}}}}} {{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|Ofsted details for unique reference number {{{1|{{{id|{{#property:P2253|}}}}}}}}}}]<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> rnwgaqgq2bokqi2mf1ibqt0oh4a7ybl 1427731 1427730 2026-09-08T13:39:27Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Ofsted]] 1427730 wikitext text/x-wiki [https://reports.ofsted.gov.uk/inspection-reports/find-inspection-report/provider/ELS/{{{1|{{{id|{{#property:P2253|[[Category:Ofsted template with no id set]]}}}}}}}} {{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|Ofsted details for unique reference number {{{1|{{{id|{{#property:P2253|}}}}}}}}}}]<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> rnwgaqgq2bokqi2mf1ibqt0oh4a7ybl 10 187202 1427732 2025-07-14T18:00:15Z en>MusikBot II 0 Changed protection settings for "[[Template:FTE]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 2563 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require extended confirmed access] (indefinite) [Move=Require extended confirmed access] (indefinite)) 1427732 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Full-time equivalent]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} kjewaarodmb6wr4km0ynszf3iqfseh9 1427733 1427732 2026-09-08T13:39:28Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:FTE]] 1427732 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Full-time equivalent]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} kjewaarodmb6wr4km0ynszf3iqfseh9 10 187203 1427734 2021-02-03T17:29:15Z en>Jonesey95 0 Fix empty citation, unnamed or unsupported parameter, or invalid parameter value; see [[Help:CS1 errors]] 1427734 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if: {{{do_not_render|}}}|| {{#if: {{{do_not_show_link|}}}|{{{1}}}|[https://nces.ed.gov/ccd/schoolsearch/school_detail.asp?Search=1&ID={{{1}}} {{{1}}}]}} }}{{#tag:ref| {{cite web |title=Search for Public Schools - {{{school_name}}} ({{{1}}}) |url=https://nces.ed.gov/ccd/schoolsearch/school_detail.asp?Search=1&ID={{{1}}} |publisher=[[Institute of Education Sciences]] |website=[[National Center for Education Statistics]] |access-date={{{access_date}}} }} |name={{#if: {{{ref_name|}}}|{{{ref_name}}}|"nces_sch"}}}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 85akejiu6t3936hw0sq4p9ympqpc6cl 1427735 1427734 2026-09-08T13:39:28Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:NCES_School_ID]] 1427734 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if: {{{do_not_render|}}}|| {{#if: {{{do_not_show_link|}}}|{{{1}}}|[https://nces.ed.gov/ccd/schoolsearch/school_detail.asp?Search=1&ID={{{1}}} {{{1}}}]}} }}{{#tag:ref| {{cite web |title=Search for Public Schools - {{{school_name}}} ({{{1}}}) |url=https://nces.ed.gov/ccd/schoolsearch/school_detail.asp?Search=1&ID={{{1}}} |publisher=[[Institute of Education Sciences]] |website=[[National Center for Education Statistics]] |access-date={{{access_date}}} }} |name={{#if: {{{ref_name|}}}|{{{ref_name}}}|"nces_sch"}}}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 85akejiu6t3936hw0sq4p9ympqpc6cl 10 187204 1427742 2026-09-07T21:35:22Z en>Meters 0 Reverted edit by [[Special:Contribs/~2026-48520-19|~2026-48520-19]] ([[User talk:~2026-48520-19|talk]]) to last version by Voidxor 1427742 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Categories where indicated at the bottom of this page, please; interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{High-use|demo={{ROOTPAGENAME}}}} {{Auto short description}} {{Uses TemplateStyles}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Infobox mapframe|Module:Coordinates|Module:Check for conflicting parameters|Module:Check for unknown parameters}} {{Tl|Infobox school}} can be used for adding at-a-glance comparative information to articles about schools, other than school districts, universities or colleges (see {{Tl|Infobox school district}}, {{Tl|Infobox university}} and [[:Category:Universities and colleges infobox templates|related infobox templates]] for higher-education facilities). Examples of use for this template would include primary and secondary schools. == Usage == {{See also|Wikipedia:WikiProject Schools/Article advice#Selecting the correct Infobox}} === Basic syntax === To add an empty infobox with the most common options, you can copy and paste the blank template below, but be sure to remove any unused parameters. You can add more information by copying any relevant parameters available from the [[#Full syntax|full syntax]]. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox school | name = | native_name = <!-- {{Lang|language tag|name in native language}} --> | image = | alt = | caption = | motto = <!-- or | mottoes = --> | motto_translation = | location = | country = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | type = | religious_affiliation = | established = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=yes}} --> | founder = <!-- or | founders = --> | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=yes}} --> | school_board = | district = | authority = <!-- or | educational_authority = or | local_authority = --> | oversight = <!-- use | oversight_label = to override the default label --> | principal = <!-- use | principal_label = to override the default label --> | head = <!-- use | head_label = to override the default label --> | staff = | faculty = | grades = <!-- use | grades_label = to override the default label --> | gender = <!-- use | gender_label = to override the default label --> | age_range = <!-- or | lower_age = and | upper_age = --> | enrollment = <!-- or | enrolment = --> | language = | campus_size = | campus_type = | colors = <!-- or | colours = --> | accreditation = <!-- or | accreditations = --> | publication = | newspaper = | yearbook = | affiliation = <!-- or | affiliations = --> | website = <!-- {{URL|school.url}} or {{URL|1=school.url}} if the url contains an equals sign --> | footnotes = }} </syntaxhighlight> === Additional principals === Per talk page consensus, do not use any of these fields to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy", or "Vice". <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | principal1 = <!-- use | principal_label1 = to override the default label --> | principal2 = <!-- use | principal_label2 = to override the default label --> | principal3 = <!-- use | principal_label3 = to override the default label --> | principal4 = <!-- use | principal_label4 = to override the default label --> </syntaxhighlight> <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | head_name2 = | head2 = | r_head = <!-- use | r_head_label = to override the default label --> </syntaxhighlight> === Additional free text fields === Per talk page consensus, do not use any of these fields to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy", or "Vice". <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | free_label = | free_text = | free_label1 = | free_text1 = | free_label2 = | free_text2 = | free_label3 = | free_text3 = | free_label4 = | free_text4 = | free_label5 = | free_text5 = </syntaxhighlight> === Full syntax === {{Parameter names example | name | native_name | latin_name | logo | logo_size | logo_alt | seal_image | seal_size | seal_alt | image | image_size | alt | caption | motto | motto_translation | address | location | region | city | county | state | province | postal_code= {{{postal_code}}} ''or'' {{{zipcode}}} | country | country1 | coordinates={{Coord|0|0}} | coordinates_footnotes | mapframe-zoom=0 | other_name={{{other_name}}} ''or''&nbsp;{{{other_names}}} | former_name={{{former_name}}} ''or''&nbsp;{{{former_names}}} | type | religious_affiliation | denomination | patron | established={{{established}}} ''or''&nbsp;{{{founded}}} ''or''&nbsp;{{{opened}}} | founder={{{founder}}} ''or''&nbsp;{{{founders}}} | status | closed | locale | sister_school | school_board | district | us_nces_district_id | local_authority | educational_authority={{{educational_authority}}} ''or''&nbsp;{{{authority}}} | category_label | category | oversight_label | oversight | trust | authorizer | superintendent | trustee | specialist={{{specialist}}} ''or''&nbsp;{{{specialists}}} | session | school_number | school_code | urn | MOE | ofsted | ceeb | us_nces_school_id | president | chair_label | chair | chairman_label | chairman | chairperson_label | chairperson | dean | administrator | rector | director | principal_label | principal | principal_label1 | principal1 | principal_label2 | principal2 | principal_label3 | principal3 | principal_label4 | principal4 | campus_director | headmistress | headmaster | head_of_school | head_teacher={{{head_teacher}}} ''or''&nbsp;{{{headteacher}}} | executive_headteacher | acting_headteacher | head_label | head | head_name2 | head2 | r_head_label | r_head | officer_in_charge | chaplain | staff | faculty | teaching_staff | employees | key_people | grades_label | grades | years | years_taught | nursery_years_taught | primary_years_taught | secondary_years_taught | gender_label | gender | age_range={{{age_range}}} ''or'' {{{lower_age}}}&nbsp;to&nbsp;{{{upper_age}}} | enrollment={{{enrollment}}} ''or''&nbsp;{{{enrolment}}} | enrollment_as_of={{{enrollment_as_of}}} ''or''&nbsp;{{{enrolment_as_of}}} | capacity | sixth_form_students | grade_preK | gradeK | grade1 | grade2 | grade3 | grade4 | grade5 | grade6 | grade7 | grade8 | grade9 | grade10 | grade11 | grade12 | grade13 | other | other_grade_label | other_grade_enrollment | other_grade_label_1 | other_grade_enrollment_1 | other_grade_label_2 | other_grade_enrollment_2 | international_students | classes | avg_class_size | ratio | system | classes_offered | language | schedule_type | schedule | hours_in_day | classrooms | campuses | campus | campus_size | area | campus_type | houses | student_union_label | student_union | colors={{{colors}}} ''or''&nbsp;{{{colours}}} | slogan | song | fight_song | athletics | athletic_conference | sports | mascot | nickname | teams_label | teams | team_name | rival={{{rival}}} ''or''&nbsp;{{{rivals}}} | accreditation={{{accreditation}}} ''or''&nbsp;{{{accreditations}}} | USNWR_ranking | national_ranking | test_name | test_average | decile | publication | newspaper | yearbook | products | endowment | budget | fees | annual_tuition | tuition | revenue | communities | feeder_schools | feeder_to | graduates_year | graduates | affiliation={{{affiliation}}} ''or''&nbsp;{{{affiliations}}} | alumni | alumni_name | nobel_laureates | information | free_label | free_text | free_label1 | free_text1 | free_label2 | free_text2 | free_label3 | free_text3 | free_label4 | free_text4 | free_label5 | free_text5 | website | footnotes | picture | picture_caption | picture2 | picture_caption2 | module | lastupdate }} To add an empty infobox with all options, you can copy and paste the blank template below, but be sure to remove any unused parameters. Alternatively, it may be easier to use the [[#Basic syntax|basic syntax]] and then add more information by copying any relevant parameters from the template below. <small>(Note for new editors: '''this is a list of all parameters available in this template'''. Adding your own will not work and will flag up as an unsupported parameter. You can discuss any parameter concerns on the [[Template_talk:Infobox_school|talk page]]. Don't forget, you can make use of the [[#Additional free text fields|additional free text fields]])</small> <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox school | name = | native_name = <!-- {{Lang|language tag|name in native language}} --> | latin_name = | logo = | logo_size = | logo_alt = | seal_image = | seal_size = | seal_alt = | image = | image_size = | alt = | caption = | motto = <!-- or | mottoes = --> | motto_translation = | address = | location = | region = | city = <!-- or | town = --> | county = | state = | province = | postal_code = | zipcode = | country = | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=yes}} --> | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=yes}} --> | locale = | sister_school = | school_board = | district = | us_nces_district_id = | local_authority = | educational_authority = <!-- or | authority = --> | category = <!-- use | category_label = to override the default label --> | oversight = <!-- use | oversight_label = to override the default label --> | trust = | authorizer = | superintendent = | trustee = | specialist = <!-- or | specialists = --> | session = | school_number = | school_code = | urn = | MOE = | ofsted = | ceeb = | us_nces_school_id = | president = | chair = <!-- use | chair_label = to override the default label --> | chairman = <!-- use | chairman_label = to override the default label --> | chairperson = <!-- use | chairperson_label = to override the default label --> | dean = | administrator = | rector = | director = | principal = <!-- use | principal_label = to override the default label --> | campus_director = | headmistress = | headmaster = | head_of_school = | head_teacher = <!-- or | headteacher = --> | executive_headteacher = | acting_headteacher = | head = <!-- use | head_label = to override the default label --> | r_head = <!-- use | r_head_label = to override the default label --> | officer_in_charge = | chaplain = | staff = | faculty = | teaching_staff = | employees = | key_people = | grades = <!-- use | grades_label = to override the default label --> | years = | years_taught = <!-- use | nursery_years_taught =, | primary_years_taught =, | secondary_years_taught = for additional information --> | gender = <!-- use | gender_label = to override the default label --> | age_range = <!-- or | lower_age = and | upper_age = --> | lower_age = <!-- or | age_range = --> | upper_age = <!-- or | age_range = --> | enrollment = <!-- or | enrolment = --> | enrollment_as_of = <!-- or | enrolment_as_of = --> | capacity = | sixth_form_students = | grade_preK = | gradeK = | grade1 = | grade2 = | grade3 = | grade4 = | grade5 = | grade6 = | grade7 = | grade8 = | grade9 = | grade10 = | grade11 = | grade12 = | grade13 = | other = <!-- use | other_grade_label = to override the default label --> | other_grade_label_1 = | other_grade_enrollment_1 = | other_grade_label_2 = | other_grade_enrollment_2 = | international_students = | classes = | avg_class_size = | ratio = | system = | classes_offered = | language = | schedule_type = | schedule = | hours_in_day = | classrooms = | campuses = | campus = | campus_size = | area = | campus_type = | houses = | student_union = <!-- use | student_union_label = to override the default label --> | colors = <!-- or | colours = --> | slogan = | song = | fight_song = | athletics = | athletic_conference = | sports = | mascot = | nickname = | teams = <!-- use | teams_label = to override the default label --> | team_name = | rival = <!-- or | rivals = --> | accreditation = <!-- or | accreditations = --> | USNWR_ranking = | national_ranking = | test_name = | test_average = | decile = | publication = | newspaper = | yearbook = | products = | endowment = | budget = | fees = | tuition = | annual_tuition = | revenue = | communities = | feeder_schools = | feeder_to = | graduates = | graduates_year = | affiliation = <!-- or | affiliations = --> | alumni = | alumni_name = | nobel_laureates = | information = <!-- do not enter phone numbers or email addresses --> | website = <!-- {{URL|school.url}} or {{URL|1=school.url}} if the url contains an equals sign --> | footnotes = | picture = | picture_caption = | picture2 = | picture_caption2 = }} </syntaxhighlight> === Embedding === Any infobox which supports embedding can be embedded within infobox school, using the <code>module</code> parameter. For example, to embed {{Tl|Infobox NRHP}}, use the following syntax <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox school | name = Wikipedia High School | image = ... ... | module = {{Infobox NRHP | embed = yes | name = Wikipedia High School | nrhp_type = nhl | image = | caption = ... }} }} </syntaxhighlight> {{Clear}} == Parameters == {| class="wikitable" style="margin:auto; width:100%" |- ! style="text-align: left" | Parameter ! style="text-align: left" | Description |- ! name | Name of the school. If left blank, the pagename will display. |- ! native_name | Name of the school in its native language, if different from its English name. |- ! latin_name | Latin name of the school, if applicable. |- ! logo | rowspan=3 | Logo file name with no wikimarkup, e.g. ''Logo.png'', size in pixels, e.g. ''150px'', alt text for visually impaired readers who cannot see it; see [[WP:ALT]]. |- ! logo_size |- ! logo_alt |- ! seal_image | rowspan=3 | Seal file name with no wikimarkup, e.g. ''Seal.png'', size in pixels, e.g. ''150px'', alt text for visually impaired readers who cannot see it; see [[WP:ALT]]. |- ! seal_size |- ! seal_alt |- ! image | rowspan=4 | Image file name with no wikimarkup, e.g. ''MySchool.png'', size in pixels, e.g. ''150px'', alt text for visually impaired readers who cannot see it; see [[WP:ALT]], and caption text which is displayed below the image; see [[WP:CAPTION]]. |- ! image_size |- ! alt |- ! caption |- ! address | Street address on which the school is located. Causes the section heading to appear as "Address" instead of "Location". |- ! location | Location, could include address; separate lines with <nowiki><br /></nowiki>. |- ! region | Region in which the school is located. |- ! city<br />town | City, town or village in which the school is located. |- ! county | County or Local Government Area in which the school is located. |- ! state | State in which the school is located. |- ! province | Province in which the school is located. |- ! postcode<br />postalcode | The school's postcode. '''postalcode''' provides identical results. |- ! zipcode | The school's zip code. |- ! country | Country in which the school is located (plain text; do not use flag icons, do not wikilink; see [[WP:SCH/AG]] and [[WP:OVERLINK]]). |- <!--! country1 | Country, in [[ISO 3166-1 alpha-3]] form<br />Useful for stating a semi-autonomous area and the mother country |AUS, GER, USA --> ! coordinates | [[Geographic coordinate system|Geographic coordinates]]. Use {{Tl|Coord}} with ''display=inline,title''; for example: <code><nowiki>{{Coord|dd|mm|ss|N/S|dd|mm|ss|E/W|display=inline,title}}</nowiki></code>. <code>type:edu</code> is '''automatically added''', unless a different <code>type:</code> is specified. |- ! coordinates_footnotes | Footnotes for '''coordinates'''. |- ! other_name<br />other_names | Alternate ''current'' name by which the school is known, such as acronyms and abbreviations. If there is more than one, use '''other_names''' instead. |- ! former_name<br />former_names | Name by which the school used to be known. If there is more than one, use '''former_names''' instead. |- ! type | Type of school (public, private, etc.). For affiliations like "Christian", use {{Para|religious_affiliation}}. For gender like "Co-educational", use {{Para|gender}}. |- ! motto<br />mottoes | The school's motto. If shown in foreign language then use appropriate language template (such as {{Tlx|Langx|la}} template for Latin text). If there is more than one, use '''mottoes''' instead. |- ! motto_translation | English translation of the school's motto, if applicable. |- ! religious_affiliation | The school's religious affiliation. |- ! denomination | If a faith school, the [[Religious denomination|denomination]]. |- ! patron | [[Patron saint]] of the school. |- ! established<br />founded<br />opened | Date of establishment/founding. Add {{Tl|Circa}} before any approximate dates. Use {{Tl|Start date}} where possible. |- ! founder<br />founders | Founder of the school. If there is more than one, use '''founders''' instead. |- ! status | Status of the school, if open or not. For US schools, attributes can also be included from the [http://nces.ed.gov/ccd/commonfiles/glossary.asp Common Core of Data (CCD) School and District Glossary] page on the [[National Center for Education Statistics]] (NCES) website. |- ! closed | Date the school closed. Use {{Tl|End date}} where possible. |- ! locale | Locale of the school. |- ! sister_school | The [[sister school]], if any. The main article should clarify the sister's relationship (same management, mutual agreement, other bonds, etc.), give the history of the arrangement and, of course, references. |- ! school_board | [[Board of education|Board]] the school comes under. |- ! district | The [[school district]] of the school. |- ! {{Flag icon|United States}} us_nces_district_id | For US schools only, the District ID which can be found by searching for the school district at the [http://nces.ed.gov/ccd/districtsearch/ Common Core of Data (CCD)] page on the NCES website. Also note that <nowiki>{{</nowiki>[[Template:NCES District ID|NCES District ID]]<nowiki>}}</nowiki> may be useful here. |- ! {{Flag icon|United Kingdom}} local_authority | For UK schools only, the [[local education authority|local authority]]. This can be found by searching for the school at the "[https://get-information-schools.service.gov.uk/ Get information about schools]" page on the [[Gov.uk|GOV.UK]] website for schools in [[England]] and [[Wales]] ("[http://mylocalschool.wales.gov.uk/ My Local School]" page on the [[Welsh Government|GOV.WALES]] website can also be used for schools in Wales), and "[https://education.gov.scot/parentzone/find-a-school Find a school]" page on the [[Scottish Government|GOV.SCOT]] website for schools in [[Scotland]]. |- ! authority | rowspan=2 | Authority the school comes under. |- ! educational_authority |- ! category | rowspan=2 | Category of school. Use '''category_label''' to override the default label "Category". |- ! category_label |- ! oversight | rowspan=2 | Oversight the school comes under. Use '''oversight_label''' to override the default label "Oversight". |- ! oversight_label |- ! trust | If the school is a sponsor led academy or a foundation school it may be part of a trust or foundation. |- ! authorizer | School authorizer. |- ! superintendent | Superintendent of the school. |- ! trustee | Area trustee of the school. |- ! specialist<br />specialists | Specialist of the school. If there is more than one, use '''specialists''' instead. |- ! session | Session of the school. |- ! school_number | Official number (not for phone number). |- ! school_code | School code, if applicable. |- ! {{Flag icon|England}}{{Flag icon|Wales}} urn | The 6-digit [[Department for Education]] Unique Reference Number (URN) of a school in England and Wales, which can be found by searching for the school at the "[https://get-information-schools.service.gov.uk/ Get information about schools]" page on the [[Gov.uk|GOV.UK]] website ([https://www.gov.uk/government/organisations/ofsted Ofsted] and "[http://mylocalschool.wales.gov.uk/ My Local School]" page on the [[Welsh Government|GOV.WALES]] website can also be used). The field generates a link to the school's information and comparison pages on the GOV.UK website. |- ! {{Flag icon|New Zealand}} MOE | For New Zealand schools only, the [[Ministry of Education (New Zealand)|Ministry of Education]] Institution number. |- ! {{Flag icon|England}} ofsted | Any non-blank text in this field signifies that the school's teaching is inspected by [[Ofsted]], and causes a link to the Ofsted reports page for the school to be generated from the value of the '''urn''' field. |- ! {{Flag icon|United States}} ceeb | For US high schools and post secondary schools only, the [[College Board#CEEB Code|CEEB code]] which can be found at {{URL|http://sat.collegeboard.org/register/sat-code-search}}. |- ! {{Flag icon|United States}} us_nces_school_id | For US schools only, the School ID which can be found by searching for the school at the following respective pages on the NCES website:<br />{{Bulleted list |For public (government funded) schools, use the [http://nces.ed.gov/ccd/schoolsearch/ Common Core of Data (CCD)] page and consider using the <nowiki>{{</nowiki>[[Template:NCES School ID|NCES School ID]]<nowiki>}}</nowiki> template. |For private schools, use the [http://nces.ed.gov/surveys/pss/privateschoolsearch/ Private School Universe Survey (PSS)] page and consider using the <nowiki>{{</nowiki>[[Template:NCES Private School ID|NCES Private School ID]]<nowiki>}}</nowiki> template.}} |- ! president | "President" - first of various fields to describe the head and/or important officials of the school. Use only the parameters applicable to the school. |- ! chair | rowspan=2 | Oversight the school comes under. Use '''chair_label''' to override the default label "Chair". |- ! chair_label |- ! chairman | rowspan=2 | Oversight the school comes under. Use '''chairman_label''' to override the default label "Chairman". |- ! chairman_label |- ! chairperson | rowspan=2 | Oversight the school comes under. Use '''chairperson_label''' to override the default label "Chairperson". |- ! chairperson_label |- ! dean | rowspan="4" | More fields to describe officials of the school. Use only the parameters applicable to the school. |- ! administrator |- ! rector |- ! director |- ! principal | rowspan="10" | Principal(s) of the school. Use '''_label''' parameters to override the default label "Principal". (Per talk page consensus, do not use any of these fields to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy, or "Vice") |- ! principal_label |- ! principal1 |- ! principal_label1 |- ! principal2 |- ! principal_label2 |- ! principal3 |- ! principal_label3 |- ! principal4 |- ! principal_label4 |- ! campus_director | rowspan="7" | More fields to describe officials of the school. Use only the parameters applicable to the school. |- ! headmistress |- ! headmaster |- ! head_of_school |- ! head_teacher<br />headteacher |- ! executive_headteacher |- ! acting_headteacher |- ! head | rowspan=2 | The name of the school head. For use when the available parameters below aren't applicable to the school. Use '''head_label''' to override the default label "Head teacher". (Per talk page consensus, do not use this field to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy, or "Vice") |- ! head_label |- ! head2 | rowspan=2 | The name of the school head. For use when the available parameters below aren't applicable to the school. Won't display unless '''head_name2''' is also specified. (Per talk page consensus, do not use this field to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy, or "Vice") |- ! head_name2 |- ! r_head | rowspan=2 | The name of the religious head. Use '''r_head_label''' to override the default label "Religious head". |- ! r_head_label |- ! officer_in_charge | rowspan="2" | More fields to describe officials of the school. Use only the parameters applicable to the school. |- ! chaplain |- ! staff | Number of staff. |- ! faculty | Number of faculty. |- ! teaching_staff | Number of teaching staff, other alternative terms are '''employees''' and '''key_people'''. |- ! employees | Number of employees. |- ! key_people | Key people. (Per talk page consensus, do not use this field to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy, or "Vice") |- ! grades | rowspan=2 | Grade levels. Use '''grades_label''' to override the default label "Grades". Can also use '''years''' and '''years_taught'''. |- ! grades_label |- ! years | Years offered. |- ! years_taught | Years taught. |- ! nursery_years_taught | Nursery years taught. |- ! primary_years_taught | Primary years taught. |- ! secondary_years_taught | Secondary years taught. |- ! gender | rowspan=2 | Gender of the students at the school, or <code><nowiki>[[Mixed-sex education|Co-educational]]</nowiki></code>. Use '''gender_label''' to override the default label "Gender". |- ! gender_label |- ! age_range | Age range of students. As an alternative, use '''lower_age''' with or without '''upper_age'''. |- ! lower_age | The lowest age at which a pupil can enter the school. Displayed with or without '''upper_age'''. |- ! upper_age | The age at which students normally leave. Leave this undefined if there is no upper age limit, and the age field will be displayed as "{{{lower_age}}}+". |- ! enrollment<br />enrolment<br />students<br />pupils<br />roll | Number of the school's students. Use the appropriate term. |- ! enrollment_as_of<br />enrolment_as_of<br />students_as_of<br />pupils_as_of | The date, year or academic year the enrollment/enrolment figure refers to. |- ! capacity | The schools capacity, in terms of the number of pupils. |- ! sixth_form_students | Number of [[Sixth form|sixth-form]] students. |- ! grade_preK | Pre-kindergarten enrollment. |- ! gradeK | Kindergarten enrollment. |- ! grade1<br />...<br />grade13 | Enrollment for each grade. |- ! other | Other grade enrollment. Use this alone to get an entry simply labeled "Other" for enrollment figures of other grades. |- ! other_grade_label<br />other_grade_label_1<br />other_grade_label_2 | rowspan=2 | Other grade label. Use with '''other_grade_enrollment''' to get a custom labeled entry for enrollment figures of other grades. |- ! other_grade_enrollment<br />other_grade_enrollment_1<br />other_grade_enrollment_2 |- ! international_students | International students. |- ! classes | Number of classes in the school. |- ! average_class_size | The average number of students in a classroom at the school. |- ! ratio | The student:teacher ratio at the school. |- ! system | The education system the school follows. |- ! classes_offered | Classes offered at the school. |- ! language | Language the school teaches in. |- ! schedule_type | Schedule type. |- ! schedule | Schedule. |- ! hours_in_day | Hours in school day. |- ! classrooms | Number of classrooms in the school. |- ! campus | rowspan="2" | The name or names of the school campus, may also use '''campuses'''. |- ! campuses |- ! campus_size | The size of the school campus (see [[WP:OVERLINK]] for guidance of overlinking measurements). |- ! area | Area of school building(s). |- ! campus_type | Urban, suburban, etc. |- ! houses | The names of any [[House system|school houses]] the school might have. If the school has too many houses to fit into the infobox, give the number of houses with a [[Help:Link#Section_linking_.28anchors.29|link]] to the relevant section within the article (e.g. [[Uppingham School]]). |- ! student_union | rowspan=2 | Name of student union. Use '''student_union_label''' to override the default label "Student Union/Association". |- ! student_union_label |- ! colors<br />colours | The [[School colors|school colors/colours]] (use appropriate spelling; if using one parameter, delete other parameter, if present). There is no need to wikilink the colors. Use of <nowiki>{{</nowiki>[[Template:Color box|Color box]]<nowiki>}}</nowiki> will provide adequate illustration to the reader (e.g. [[Amador Valley High School]]). |- ! slogan | The school's slogan. |- ! song | Name of the [[School song|school's song]]. |- ! fight_song | Name of the school's [[fight song]]. |- ! athletics | What type of athletics are held at the school; or Yes or No. |- ! athletics_conference | Name of athletics conference. |- ! sports | Main sport(s) at the school; or Yes or No. |- ! mascot | Name of the school's mascot. |- ! nickname | The school's [[athletic nickname]]. |- ! teams | rowspan=2 | Teams. Use '''teams_label''' to override the default label "Teams". |- ! teams_label |- ! team_name | Names of any athletic teams. |- ! rival<br />rivals | Rival of the school. If there is more than one, use '''rivals''' instead. |- ! accreditation<br />accreditations | Accreditation of the school. If there is more than one, use '''accreditations''' instead. |- ! {{Flag icon|United States}} USNWR_ranking | For US schools only, the [[U.S. News & World Report]] (USNWR) ranking in league tables. |- ! national_ranking | The school's national ranking. |- ! test_average | rowspan=2 | The school's average test score. Use '''test_name''' to override the default label "Test average". |- ! test_name |- ! bar_pass_rate | If a law school, the most recent bar pass rate in percent. |- ! {{Flag icon|New Zealand}} decile | For New Zealand schools only, the [[socioeconomic decile]] of the school. |- ! publication | Name of the school publication. |- ! newspaper | Name of the school newspaper (template automatically italicizes it). |- ! yearbook | Name of the school yearbook (template automatically italicizes it). |- ! products | Any products the school produces. |- ! endowment | Endowment. |- ! budget | School budget. |- ! fees | rowspan=3 | School fees, may also use '''tuition''' and '''annual_tuition'''. |- ! tuition |- ! annual_tuition |- ! revenue | School revenue. |- ! communities | Communities the school serves. |- ! feeder_schools | Name(s) of schools which feed this school. |- ! feeder_to | Name(s) of schools which are fed by this school. |- ! graduates | rowspan=2 | Number of graduates, use with '''graduates_year''' to display the year. |- ! graduates_year |- ! affiliation<br />affiliations | Affiliation of the school. If there is more than one, use '''affiliations''' instead. |- ! alumni | Notable alumni of the school (wikilink all names). |- ! alumni_name | Name of the school's alumni. |- ! nobel_laureates | Number of or list of notable [[List of Nobel laureates|Nobel laureates]] from the school (wikilink all names). |- ! information | Information (do not enter phone numbers or email addresses). |- ! free_label | rowspan="12" | Additional free text fields. '''_label''' parameters must be defined (and non-blank) in order for the corresponding text to be shown. |- ! free_text |- ! free_label1 |- ! free_text1 |- ! free_label2 |- ! free_text2 |- ! free_label3 |- ! free_text3 |- ! free_label4 |- ! free_text4 |- ! free_label5 |- ! free_text5 |- ! website | URL of the school's website. Use {{Tl|URL}}: '''<nowiki>{{URL|school.url}}</nowiki>'''. Note that if the URL contains an equals sign, then it must be written as '''<nowiki>{{URL|1=school.url}}</nowiki>'''. |- ! footnotes | Any footnotes. |- ! picture | rowspan=4 | Picture(s) of the school, displays at bottom. Use file name with no wikimarkup, e.g. ''MySchool.png'', and caption text which is displayed below the picture; see [[WP:CAPTION]]. |- ! picture_caption |- ! picture2 |- ! picture_caption2 |- ! module | See [[#Embedding]]. |- ! lastupdate | Date of last update (use <nowiki>{{subst:Date}}</nowiki> or <nowiki>{{subst:Date|2=mdy}}</nowiki> for the current date). |} === Map and coordinates === The mapframe map uses the values in the {{Para|coordinates}} parameter if specified, or else from Wikidata if available. {{Infobox mapframe/doc/parameters | onByDefault = yes, if {{para|coordinates}} can be parsed by [[Module:Coordinates]]' coord2text function, and unless {{para|module}} contains a mapframe | mapframe-marker = school | mapframe-type = edu | mapframe-wikidata = yes }} ==== Map for multiple campuses ==== The mapframe map can be overridden using the {{Para|mapframe-custom}} parameter with the {{Tl|Maplink}} template for schools with multiple campuses. Simply add the following parameters below the {{Para|coordinates}} parameter: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | mapframe-custom = {{Maplink |frame=yes |plain=yes |frame-align=center |frame-width=270 |zoom=13 |type=point |coord={{Coord|LAT|LON}} |marker=school |title= |description= |type2=point |coord2={{Coord|LAT|LON}} |marker2=school |title2= |description2=}} </syntaxhighlight> The above can be used for schools with two campuses (the zoom may have to be adjusted depending on how far apart the campuses are, as to ensure the markers can be seen). More campuses can be shown by adding the same parameter set with a sequential number to the end of the parameter name. For example, the third would start with {{Para|type3|point}}, and so on. === Deprecated parameters === * There are no deprecated parameters at this time. == Examples == === United Kingdom school example === {{Infobox school | name = The Judd School | image = The Judd School - Main School Building.JPG | alt = An L-shaped, red bricked building with a white bell tower. A tree is to the left of the photo | caption = The main school building, from the south of the site | motto = {{Langx|la|Deus Dat Incrementum}} | motto_translation = God Gives Growth / God Gives Gifts | address = Brook Street | town = [[Tonbridge]] | county = Kent | postcode = TN9 2PN | country = England | coordinates = {{Coord|51.188115|0.264445|region:GB-KEN_dim:100|format=dms|display=inline<!--,title-->}} | other_name = Judd | type = [[Voluntary aided school|Voluntary aided]] [[grammar school]] | established = {{Start date and age|1888}} | founder = [[Worshipful Company of Skinners|The Skinners' Company]] | local_authority = [[Kent County Council]] | urn = 118843 | ofsted = Yes | chairman = Charles Doyle<ref>{{cite web |title=Governors |url=https://www.judd.online/page/?title=Governors&pid=47 |website=The Judd School |accessdate=9 July 2020}}</ref> | headteacher = Jonathan Wood<ref>{{cite web |title=About Us |url=http://www.judd.online/about-us |website=The Judd School |accessdate=8 November 2018}}</ref> | gender = {{Unbulleted list|Boys (11 to 16)|Mixed (16 to 18)}} | age_range = 11–18 | enrolment = 1,152 (2019)<ref name="GOV.UK">{{cite web |title=The Judd School |url=https://get-information-schools.service.gov.uk/Establishments/Establishment/Details/118843 |website=Get information about schools |publisher=UK Government |accessdate=12 June 2019}}</ref> | capacity = 1,095<ref name="GOV.UK" /> | houses = {{Hlist|Morgan|Starling|Rendall|Byrant|Taylor|Evans}} | colours = Navy and maroon {{Color box|Navy}}{{Color box|Maroon}} | alumni = Old Juddians | website = {{URL|judd.online}} | footnotes = Example of footnotes }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox school | name = The Judd School | image = The Judd School - Main School Building.JPG | alt = An L-shaped, red bricked building with a white bell tower. A tree is to the left of the photo | caption = The main school building, from the south of the site | motto = {{Langx|la|Deus Dat Incrementum}} | motto_translation = God Gives Growth / God Gives Gifts | address = Brook Street | town = [[Tonbridge]] | county = Kent | postcode = TN9 2PN | country = England | coordinates = {{Coord|51.188115|0.264445|region:GB-KEN_dim:100|format=dms|display=inline,title}} | other_name = Judd | type = [[Voluntary aided school|Voluntary aided]] [[grammar school]] | established = {{Start date and age|1888}} | founder = [[Worshipful Company of Skinners|The Skinners' Company]] | local_authority = [[Kent County Council]] | urn = 118843 | ofsted = Yes | chairman = Charles Doyle<ref>{{cite web |title=Governors |url=https://www.judd.online/page/?title=Governors&pid=47 |website=The Judd School |accessdate=9 July 2020}}</ref> | headteacher = Jonathan Wood<ref>{{cite web |title=About Us |url=http://www.judd.online/about-us |website=The Judd School |accessdate=8 November 2018}}</ref> | gender = {{Unbulleted list|Boys (11 to 16)|Mixed (16 to 18)}} | age_range = 11–18 | enrolment = 1,152 (2019)<ref name="GOV.UK">{{cite web |title=The Judd School |url=https://get-information-schools.service.gov.uk/Establishments/Establishment/Details/118843 |website=Get information about schools |publisher=UK Government |accessdate=12 June 2019}}</ref> | capacity = 1,095<ref name="GOV.UK" /> | houses = {{Hlist|Morgan|Starling|Rendall|Byrant|Taylor|Evans}} | colours = Navy and maroon {{Color box|Navy}}{{Color box|Maroon}} | alumni = Old Juddians | website = {{URL|judd.online}} | footnotes = Example of footnotes }} </syntaxhighlight> '''References''' {{Reflist}} {{Clear}} === United States school example === {{Infobox school | name = Amador Valley High School | image = Amador Valley and Pleasanton Ridge.jpg | alt = Amador Valley and Pleasanton Ridge | motto = School of Champions | address = 1155 Santa Rita Road | city = [[Pleasanton, California|Pleasanton]] | state = California | zipcode = 94566 | country = United States | coordinates = {{Coord|37.6681740|-121.8743425|format=dms|region:US-CA|display=inline<!--,title-->}} | other_names = {{Hlist|Amador Valley|Amador|AVHS}} | former_name = Amador Valley Joint Union High School | type = [[State school|Public]] [[Secondary school|high school]] | established = {{Start date|1922|03|14}} | district = [[Pleasanton Unified School District]] | us_nces_school_id = {{NCES School ID|060002009282|school_name=Amador Valley High School|access_date=8 November 2018|ref_name=NCES}} | principal = Michael Williams | teaching_staff = 105.75 {{FTE}}<ref name="NCES" /> | grades = 9–12 | enrollment = 2,628 (2015–2016)<ref name="NCES" /> | ratio = 24.85<ref name="NCES" /> | campus_size = {{Convert|39.27|acre|ha}} | campus_type = Suburban | colors = {{Color box|Purple}}{{Color box|Gold}} Purple and gold | mascot = The [[Don (honorific)|Don]] | rival = [[Foothill High School (Pleasanton, California)|Foothill High School]]<ref>{{cite news |last1=Bonagura |first1=Kyle |title=Foothill-Amador Valley rivalry runs deeper than just football |url=https://www.eastbaytimes.com/2009/11/12/foothill-amador-valley-rivalry-runs-deeper-than-just-football/ |accessdate=September 21, 2020 |work=[[East Bay Times]] |date=August 15, 2016 |orig-year=2009}}</ref> | newspaper = The Amadon | yearbook = The Book of Names and Faces | website = {{URL|amador.pleasantonusd.net}} | footnotes = Example of footnotes }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox school | name = Amador Valley High School | image = Amador Valley and Pleasanton Ridge.jpg | alt = Amador Valley and Pleasanton Ridge | motto = School of Champions | address = 1155 Santa Rita Road | city = [[Pleasanton, California|Pleasanton]] | state = California | zipcode = 94566 | country = United States | coordinates = {{Coord|37.6681740|-121.8743425|format=dms|region:US-CA|display=inline,title}} | other_names = {{Hlist|Amador Valley|Amador|AVHS}} | former_name = Amador Valley Joint Union High School | type = [[State school|Public]] [[Secondary school|high school]] | established = {{Start date|1922|03|14}} | district = [[Pleasanton Unified School District]] | us_nces_school_id = {{NCES School ID|060002009282|school_name=Amador Valley High School|access_date=8 November 2018|ref_name=NCES}} | principal = Michael Williams | teaching_staff = 105.75 {{FTE}}<ref name="NCES" /> | grades = 9–12 | enrollment = 2,628 (2015–2016)<ref name="NCES" /> | ratio = 24.85<ref name="NCES" /> | campus_size = {{Convert|39.27|acre|ha}} | campus_type = Suburban | colors = {{Color box|Purple}}{{Color box|Gold}} Purple and gold | mascot = The [[Don (honorific)|Don]] | rival = [[Foothill High School (Pleasanton, California)|Foothill High School]]<ref>{{cite news |last1=Bonagura |first1=Kyle |title=Foothill-Amador Valley rivalry runs deeper than just football |url=https://www.eastbaytimes.com/2009/11/12/foothill-amador-valley-rivalry-runs-deeper-than-just-football/ |accessdate=September 21, 2020 |work=[[East Bay Times]] |date=August 15, 2016 |orig-year=2009}}</ref> | newspaper = The Amadon | yearbook = The Book of Names and Faces | website = {{URL|amador.pleasantonusd.net}} | footnotes = Example of footnotes }} </syntaxhighlight> '''References''' {{Reflist}} {{Clear}} === Australia school example === {{Infobox school | name = North Sydney Boys High School | image = NSBHS front.jpg | alt = North Sydney Boys High School front entrance | caption = North Sydney Boys High School front entrance | motto = {{Langx|la|Vincit qui se vincit}} | motto_translation = He conquers who conquers himself | city = [[Crows Nest, New South Wales|Crows Nest]] | state = New South Wales | country = Australia | coordinates = {{Coord|33|49|46|S|151|12|27|E|region:AU-NSW|display=inline<!--,title-->}} | type = [[State school|Public]] [[secondary school]] | established = {{Start date|1912}}<ref name="NSBHS">{{cite web |title=School History |url=https://northsydbo-h.schools.nsw.gov.au/about-our-school/history.html |publisher=North Sydney Boys High School |accessdate=21 September 2020}}</ref> | principal = Robyn Hughes | teaching_staff = ~54 | grades = 7–12 | enrolment = ~915 (2019)<ref name=SchoolLocator>{{cite web |url=https://www.myschool.edu.au/school/41320 |title=North Sydney Boys High School |accessdate=21 September 2020 |work=My School |publisher=Australian Curriculum, Assessment and Reporting Authority}}</ref> | campus_type = Suburban | alumni = Old Falconians | colours = Bismark, coral and gold {{Color box|#800000}}{{Color box|#FF7F50}}{{Color box|#FFD700}} | website = {{URL|northsydbo-h.schools.nsw.gov.au}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox school | name = North Sydney Boys High School | image = NSBHS front.jpg | alt = North Sydney Boys High School front entrance | caption = North Sydney Boys High School front entrance | motto = {{Langx|la|Vincit qui se vincit}} | motto_translation = He conquers who conquers himself | city = [[Crows Nest, New South Wales|Crows Nest]] | state = New South Wales | country = Australia | coordinates = {{Coord|33|49|46|S|151|12|27|E|region:AU-NSW|display=inline,title}} | type = [[State school|Public]] [[secondary school]] | established = {{Start date|1912}}<ref name="NSBHS">{{cite web |title=School History |url=https://northsydbo-h.schools.nsw.gov.au/about-our-school/history.html |publisher=North Sydney Boys High School |accessdate=21 September 2020}}</ref> | principal = Robyn Hughes | teaching_staff = ~54 | grades = 7–12 | enrolment = ~915 (2019)<ref name=SchoolLocator>{{cite web |url=https://www.myschool.edu.au/school/41320 |title=North Sydney Boys High School |accessdate=21 September 2020 |work=My School |publisher=Australian Curriculum, Assessment and Reporting Authority}}</ref> | campus_type = Suburban | alumni = Old Falconians | colours = Bismark, coral and gold {{Color box|#800000}}{{Color box|#FF7F50}}{{Color box|#FFD700}} | website = {{URL|northsydbo-h.schools.nsw.gov.au}} }} </syntaxhighlight> '''References''' {{Reflist}} {{Clear}} == TemplateData == {{collapse top|[[Wikipedia:TemplateData|TemplateData]] documentation used by [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]] and other tools}} {{TemplateData header|noheader=1}} <templatedata> { "params": { "box_width": { "label": "Infobox width", "description": "Desired width of the infobox, can be expressed as percentage, pixels or em", "type": "string", "example": "280px", "default": "250px" }, "box_style": { "label": "Infobox CSS", "description": "CSS styling for the infobox", "type": "string" }, "name": { "label": "Name", "type": "string", "description": "Name of the school. If left blank, the page name will display", "default": "{{PAGENAMEBASE}}" }, "native_name": { "label": "Native name", "type": "string", "description": "Name of the school in its native language, if different from its English name" }, "latin_name": { "label": "Latin name", "type": "string", "description": "Latin name of the school, if applicable" }, "logo": { "label": "Logo", "type": "wiki-file-name", "description": "Filename of the school logo on Wikipedia or Wikimedia Commons, with no wikimarkup", "example": "Logo.png" }, "logo_alt": { "label": "Logo accessibility text", "type": "string", "description": "Description of the elements in the school logo, suitable for a screen reader or other aid to the visually impaired" }, "logo_size": { "label": "Logo size", "type": "number", "description": "Desired size of the school logo in pixels, without 'px' suffix", "example": "150" }, "seal_image": { "label": "Seal Image", "type": "wiki-file-name", "description": "Filename of the school seal on Wikipedia or Wikimedia Commons, with no wikimarkup", "example": "Seal.png" }, "seal_alt": { "label": "Seal accessibility text", "type": "string", "description": "Description of the elements in the school seal, suitable for a screen reader or other aid to the visually impaired" }, "seal_size": { "label": "Seal size", "type": "number", "description": "Desired size of the school seal in pixels, without 'px' suffix", "example": "150" }, "image": { "label": "Image", "type": "wiki-file-name", "description": "Filename of the school image on Wikipedia or Wikimedia Commons, with no wikimarkup", "example": "MySchool.png" }, "image_size": { "label": "Image size", "type": "number", "description": "Desired size of the school image in pixels, without 'px' suffix", "example": "200" }, "alt": { "label": "Image accessibility text", "type": "string", "description": "Description of the elements in the school image, suitable for a screen reader or other aid to the visually impaired" }, "caption": { "label": "Caption", "type": "string", "description": "Caption text which is displayed below the school image" }, "motto": { "label": "Motto", "type": "string", "description": "Motto of the school", "example": "Semper fidelis" }, "motto_translation": { "label": "Motto translation", "type": "string", "description": "English translation of the school's motto, if applicable" }, "location": { "label": "Location", "type": "string", "description": "Location, could include address" }, "address": { "label": "Street address", "type": "string", "description": "Street address on which the school is located, which will make the section heading appear as \"Address\" instead of \"Location\"" }, "region": { "label": "Region", "type": "string", "description": "Region in which the school is located" }, "city": { "label": "City", "type": "string", "description": "City, town or village in which the school is located", "aliases": [ "town" ] }, "county": { "label": "County", "type": "string", "description": "County or Local Government Area in which the school is located" }, "state": { "label": "State", "type": "string", "description": "State in which the school is located" }, "province": { "label": "Province", "type": "string", "description": "Province in which the school is located" }, "zipcode": { "label": "Zip code", "type": "string", "description": "Zip code of the school, alternative term for postal code" }, "country": { "label": "Country", "type": "string", "description": "Country of the school" }, "country1": { "label": "Country 1", "type": "string", "description": "Country of the school" }, "coordinates": { "label": "Coordinates", "type": "wiki-template-name", "description": "Geographic coordinates of the school. Use {{Coord}} template with display=inline,title", "example": "{{Coord|dd|mm|ss|N/S|dd|mm|ss|E/W|display=inline,title}}" }, "coordinates_footnotes": { "label": "Coordinates footnotes", "type": "string", "description": "Footnotes for the school's coordinates" }, "other_name": { "label": "Other name", "type": "string", "description": "Alternate name by which the school is known, such as acronyms and abbreviations. If there is more than one, use other_names instead" }, "other_names": { "label": "Other names", "type": "string", "description": "Alternate names by which the school is known, such as acronyms and abbreviations. If there is only one, use other_name instead" }, "former_name": { "label": "Former name", "type": "string", "description": "Name by which the school used to be known. If there is more than one, use former_names instead" }, "former_names": { "label": "Former names", "type": "string", "description": "Names by which the school used to be known. If there is only one, use former_name instead" }, "schooltype": { "label": "School type", "type": "string", "description": "Type of school. If entered with funding type or type, will display as funding type, schooltype or type schooltype", "deprecated": "Replaced by the type parameter" }, "fundingtype": { "label": "Funding Type", "type": "string", "description": "Funding type of the school. If an article on \"fundingtype school\" exists, will automatically be linked to it", "deprecated": "Replaced by the type parameter" }, "type": { "label": "Type", "type": "string", "description": "Type of school" }, "religious_affiliation": { "label": "Religious affiliation", "type": "string", "description": "The school's religious affiliation" }, "denomination": { "label": "Denomination", "type": "string", "description": "If a faith school, the denomination" }, "patron": { "label": "Patron", "type": "string", "description": "Patron saint of the school" }, "established": { "label": "Established", "type": "wiki-template-name", "description": "Date the school was established/founded/opened. Add {{Circa}} template before any approximate dates. Use {{Start date}} template where possible", "suggested": true, "aliases": [ "founded", "opened" ] }, "founder": { "label": "Founder", "type": "string", "description": "Founder of the school. If there is more than one, use founders instead" }, "status": { "label": "Status", "type": "string", "description": "Status of the school" }, "closed": { "label": "Closed", "type": "wiki-template-name", "description": "Date the school was closed. Use {{End date}} template where possible" }, "locale": { "label": "Locale", "type": "string", "description": "Locale of the school" }, "sister_school": { "label": "Sister school", "type": "string", "description": "The sister school, if any. The main article should clarify the sister's relationship (same management, mutual agreement, other bonds, etc.), give the history of the arrangement and, of course, references" }, "school_board": { "label": "School board", "type": "string", "description": "Board, the school comes under" }, "district": { "label": "School district", "type": "string", "description": "The school district of the school" }, "us_nces_district_id": { "label": "NCES District ID (US)", "type": "wiki-template-name", "description": "The District ID of a school district in the United States, which can be found by searching for the school district at the Common Core of Data (CCD) page on the NCES website. Also note that {{NCES District ID}} template may be useful here" }, "authority": { "label": "Authority", "type": "string", "description": "Authority, the school comes under" }, "educational_authority": { "label": "Educational authority", "type": "string", "description": "Authority, the school comes under" }, "category": { "label": "Category", "type": "string", "description": "Category of the school. Use Category label parameter to override the default label \"Category\"" }, "category_label": { "label": "Category label", "default": "Category", "description": "Used in conjunction with the Category parameter, to override the default label \"Category\"", "type": "string" }, "oversight": { "label": "Oversight", "type": "string", "description": "Oversight, the school comes under. Use Oversight label parameter to override the default label \"Oversight\"" }, "oversight_label": { "label": "Oversight label", "type": "string", "description": "Used in conjunction with the Oversight parameter, to override the default label \"Oversight\"", "default": "Oversight" }, "authorizer": { "label": "Authorizer", "type": "string", "description": "School authorizer" }, "superintendent": { "label": "Superintendent", "type": "string", "description": "Superintendent of the school" }, "trustee": { "label": "Trustee", "type": "string", "description": "Area trustee of the school" }, "specialist": { "label": "Specialist", "type": "string", "description": "Specialist of the school. If there is more than one, use Specialists parameter instead" }, "session": { "label": "Session", "type": "string", "description": "Session of the school" }, "school_number": { "label": "School number", "type": "number", "description": "Official number (not for phone number)" }, "school_code": { "label": "School code", "type": "number", "description": "School code, if applicable" }, "MOE": { "label": "MOE (New Zealand)", "type": "number", "description": "The Ministry of Education Institution number of a school in New Zealand" }, "ofsted": { "label": "Ofsted (United Kingdom)", "type": "string", "description": "Any non-blank text in this parameter signifies that the school's teaching is inspected by Ofsted (United Kingdom), and causes a link to the Ofsted reports page for the school to be generated from the value of the urn parameter" }, "ceeb": { "label": "CEEB (United States)", "type": "number", "description": "The 6-digit CEEB code of a high school or post secondary school in the United States, which can be found by searching for school on the College Board website" }, "us_nces_school_id": { "label": "NCES School ID (United States)", "type": "string", "description": "The School ID of the school in the United States, which can be found by searching for the school at the Common Core of Data (CCD) page for public (government funded) schools, and Private School Universe Survey (PSS) page for private schools, on the NCES website" }, "president": { "label": "President", "type": "string", "description": "The president of the school" }, "chair": { "label": "Chair", "type": "string", "description": "Chair of the school. Use Chair label parameter to override the default label \"Chair\"" }, "chair_label": { "label": "Chair label", "type": "string", "default": "Chair", "description": "Used in conjunction with the Chair parameter, to override the default label \"Chair\"" }, "chairman": { "label": "Chairman", "type": "string", "description": "Chairman of the school. Use Chairman label parameter to override the default label \"Chairman\"" }, "chairman_label": { "label": "Chairman label", "type": "string", "default": "Chairman", "description": "Used in conjunction with the Chairman parameter, to override the default label \"Chairman\"" }, "chairperson": { "label": "Chairperson", "type": "string", "description": "Chairperson of the school, use Chairperson label parameter to override the default label \"Chairperson\"" }, "chairperson_label": { "label": "Chairperson label", "type": "string", "default": "Chairperson", "description": "Used in conjunction with the Chairperson parameter, to override the default label \"Chairperson\"" }, "dean": { "label": "Dean", "type": "string", "description": "Dean of the school" }, "administrator": { "label": "Administrator", "type": "string", "description": "Administrator of the school" }, "rector": { "label": "Rector", "type": "string", "description": "Rector of the school" }, "director": { "label": "Director", "type": "string", "description": "Director of the school" }, "principal": { "label": "Principal", "type": "string", "description": "Principal of the school, use Principal label parameter to override the default label \"Principal\"" }, "principal_label": { "label": "Principal label", "type": "string", "description": "Used in conjunction with the Principal parameter, to override the default label \"Princpal\"", "default": "Principal" }, "principal1": { "label": "Principal 1", "type": "string" }, "principal_label1": { "label": "Principal label 1", "type": "string", "description": "Label for principal 1", "default": "Principal" }, "principal2": { "label": "Principal 2", "type": "string" }, "principal_label2": { "label": "Principal label 2", "type": "string", "description": "Label for principal 2", "default": "Principal" }, "principal3": { "label": "Principal 3", "type": "string" }, "principal_label3": { "label": "Principal label 3", "type": "string", "description": "Label for principal 3", "default": "Principal" }, "principal4": { "label": "Principal 4", "type": "string" }, "principal_label4": { "label": "Principal label 4", "type": "string", "description": "Label for principal 4", "default": "Principal" }, "campus_director": { "label": "Campus director", "type": "string", "description": "Campus director of the school" }, "headmistress": { "label": "Headmistress", "type": "string", "description": "Headmistress of the school" }, "headmaster": { "label": "Headmaster", "type": "string", "description": "Headmaster of the school" }, "head_of_school": { "label": "Head of school", "type": "string", "description": "Head of the school" }, "head_teacher": { "label": "Head teacher", "type": "string", "description": "Head teacher of the school" }, "executive_headteacher": { "label": "Executive head teacher", "type": "string", "description": "Executive head teacher of the school" }, "acting_headteacher": { "label": "Acting head teacher", "type": "string", "description": "Acting head teacher of the school" }, "head": { "label": "Head", "type": "string", "description": "Head of the school, use Head label to override the default label \"Head teacher\"" }, "head2": { "label": "Head 2", "type": "string" }, "head_name2": { "label": "Head label 2", "type": "string", "description": "Label for head2" }, "r_head": { "label": "R head", "type": "string" }, "r_head_label": { "label": "R head label", "type": "string", "description": "Label for r_head" }, "officer_in_charge": { "label": "Officer in charge", "type": "string" }, "chaplain": { "label": "Chaplain", "type": "string", "description": "Chaplain of the school" }, "staff": { "label": "Staff", "type": "number", "description": " Number of staff" }, "faculty": { "label": "Faculty", "type": "number", "description": " Number of faculty of the school" }, "teaching_staff": { "label": "Teaching staff", "type": "number", "description": "Number of the school's teaching staff" }, "employees": { "label": "Employees", "type": "number", "description": "Number of the school's employees staff" }, "key_people": { "label": "Key People", "type": "number", "description": " Number of the school's Key People" }, "grades": { "label": "Grades", "type": "string", "description": "Grade levels. Use Grades label parameter to override the default label \"Grades\"" }, "grades_label": { "label": "Grades label", "type": "string", "default": "Grades", "description": "Used in conjunction with the Grades parameter, to override the default label \"Grades\"" }, "years": { "label": "Years", "type": "number", "description": "Years offered" }, "years_taught": { "label": "Years taught", "type": "string" }, "nursery_years_taught": { "label": "ECE levels", "type": "string", "description": "Early childhood education instruction levels offered", "example": "24 months through Transitional Kindergarten" }, "secondary_years_taught": { "label": "Secondary education levels", "type": "string", "description": "Range of secondary education instruction levels offered", "example": "6th through 9th grades" }, "gender": { "label": "Gender", "type": "string", "description": "Gender of the students at the school. Use Gender label to override the default label \"Gender\"" }, "gender_label": { "label": "Gender label", "type": "string", "default": "Gender", "description": "Used in conjunction with the Gender parameter, to override the default label \"Gender\"" }, "lower_age": { "label": "Lower age", "type": "string", "description": "The youngest age at which a student can be enrolled at the school" }, "upper_age": { "label": "Upper age", "type": "string", "description": "The oldest age at which a student may be enrolled at the school" }, "age_range": { "label": "Age range", "type": "string", "description": "Age range of students" }, "enrollment": { "label": "Enrollment", "type": "number", "description": "Number of the school's students", "aliases": [ "enrolment" ] }, "sixth_form_students": { "label": "Sixth form students", "type": "string" }, "grade_preK": { "label": "Grade pre K", "type": "string", "description": "Pre-kindergarten enrollment" }, "gradeK": { "label": "Grade K", "type": "string", "description": "Kindergarten enrollment" }, "grade1": { "label": "Grade 1", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade2": { "label": "Grade 2", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade3": { "label": "Grade 3", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade4": { "label": "Grade 4", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade5": { "label": "Grade 5", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade6": { "label": "Grade 6", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade7": { "label": "Grade 7", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade8": { "label": "Grade 8", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade9": { "label": "Grade 9", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade10": { "label": "Grade 10", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade11": { "label": "Grade 11", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade12": { "label": "Grade 12", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade13": { "label": "Grade 13", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "other": { "label": "Other", "type": "number", "description": "Other grade enrollment" }, "other_grade_enrollment": { "label": "Other grade enrollment", "type": "string", "aliases": [ "other_grade_enrolment" ] }, "other_grade_label": { "label": "Other grade enrollment label", "type": "string", "default": "Other" }, "other_grade_enrollment_1": { "label": "Other grade enrollment 1", "type": "string", "aliases": [ "other_grade_enrolment_1" ] }, "other_grade_label_1": { "label": "Other grade enrollment 1 label", "type": "string", "default": "Other" }, "other_grade_enrollment_2": { "label": "Other grade enrollment 2", "type": "string", "aliases": [ "other_grade_enrolment_2" ] }, "other_grade_label_2": { "label": "Other grade enrollment 2 label", "type": "string", "default": "Other" }, "international_students": { "label": "International Students", "type": "number", "description": "Number of International Students" }, "classes": { "label": "Classes", "type": "number", "description": " Number of classes in the school" }, "average_class_size": { "label": "Average class size", "type": "number", "description": "The average number of students in a classroom at the school", "aliases": [ "avg_class_size" ] }, "ratio": { "label": "Ratio", "type": "number", "description": "The student:teacher ratio at the school" }, "system": { "label": "System", "type": "string", "description": " The education system the school follows" }, "classes_offered": { "label": "Classes offered", "type": "number", "description": "Classes offered at the school" }, "schedule_type": { "label": "Scheduled type", "type": "string", "description": "Schedule type of the school" }, "schedule": { "label": "Schedule", "type": "string", "description": "Schedule of the School" }, "hours_in_day": { "label": "Hours in Day", "type": "number", "description": "Hours in the school day" }, "classrooms": { "label": "Classrooms", "type": "number", "description": "Number of classrooms in the school" }, "campuses": { "label": "Campuses", "type": "string", "description": "The names of the school campuses" }, "campus": { "label": "Campus", "type": "string", "description": "The name of the school campus" }, "campus_size": { "label": "Campus size", "type": "number", "description": "The size of the school campus" }, "area": { "label": "Area", "type": "string", "description": "Total area of the school building(s)" }, "campus_type": { "label": "Campus type", "type": "string", "description": "Type of campus", "example": "Urban" }, "houses": { "label": "Houses", "type": "string", "description": "The names of any school houses the school might have. If the school has too many houses, give the number of houses with a link to the relevant section within the article" }, "student_union": { "label": "Student union", "type": "string" }, "student_union_label": { "label": "Label for student union", "type": "string", "default": "Student Union/Association" }, "colors": { "label": "Colors", "type": "wiki-template-name", "description": "The school colors/colours (use appropriate spelling; if using one parameter, delete other parameter, if present). There is no need to wikilink the colors. Use of {{Color box}} template will provide adequate illustration to the reader", "aliases": [ "colours" ] }, "slogan": { "label": "Slogan", "type": "string", "description": "The school's slogan" }, "song": { "label": "Song", "type": "string", "description": "Name of the school's song" }, "athletics": { "label": "Athletics", "type": "string", "description": "What type of athletics are held at the school; or Yes or No" }, "sports": { "label": "Sports", "type": "string", "description": "Main sport(s) at the school; or Yes or No" }, "mascot": { "label": "Mascot", "type": "string", "description": "School mascot" }, "nickname": { "label": "Nickname", "type": "string", "description": "The school's athletic nickname" }, "teams": { "label": "Teams", "type": "string" }, "teams_label": { "label": "Label for teams", "type": "string", "default": "Teams" }, "team_name": { "label": "Team name", "type": "string", "description": "Names of any school athletic teams" }, "rival": { "label": "Rival", "type": "string", "description": "Rival of the school. If there is more than one, use rivals parameter instead", "aliases": [ "rivals" ] }, "accreditation": { "label": "Accreditation", "type": "string", "description": "Accreditation of the school. If there is more than one, use accreditations parameter instead.", "aliases": [ "accreditations" ] }, "USNWR_ranking": { "label": "USNWR ranking (United States)", "type": "number", "description": "The U.S. News & World Report (USNWR) ranking in league tables of a school in the United States" }, "national_ranking": { "label": "National ranking", "type": "number", "description": "The school's national ranking" }, "test_name": { "label": "Test name", "type": "string", "description": "Used in conjunction with the Test average parameter, to override the default label \"Test average\"", "default": "Test average" }, "test_average": { "label": "Test average", "type": "number", "description": "The school's average test score, use test_name parameter to override the default label \"Test average\"" }, "decile": { "label": "Decile (New Zealand)", "type": "string", "description": "The Socioeconomic decile of a school in New Zealand" }, "publication": { "label": "Publication", "type": "string", "description": "Any publications that the school produces" }, "newspaper": { "label": "Newspaper", "type": "string", "description": "Name of the school newspaper (template automatically italicizes it)" }, "yearbook": { "label": "Yearbook", "type": "string", "description": "Name of the school yearbook (template automatically italicizes it)" }, "products": { "label": "Products", "type": "string" }, "endowment": { "label": "Endowment", "type": "string" }, "budget": { "label": "Budget", "type": "number", "description": "School budget" }, "fees": { "label": "Fees", "type": "number", "description": "Fees of the School" }, "annual_tuition": { "label": "Annual tuition", "type": "string" }, "tuition": { "label": "Tuition", "type": "string" }, "revenue": { "label": "Revenue", "type": "number", "description": "Revenue of the School" }, "communities": { "label": "Communities", "type": "string", "description": "Communities served" }, "feeder_schools": { "label": "Feeder schools", "type": "string", "description": "Name(s) of schools which feed this school" }, "feeder_to": { "label": "Feeder to", "type": "string", "description": "Name(s) of schools which are fed by this school" }, "graduates": { "label": "Graduates", "type": "number", "description": "Number of graduates from the school" }, "graduates_year": { "label": "Graduates Year", "type": "number", "description": "Year of aforementioned number of graduates" }, "affiliation": { "label": "Affiliations", "type": "string", "description": "Affiliation of the school. If there is more than one, use affiliations parameter instead", "aliases": [ "affiliations" ] }, "alumni": { "label": "Alumni", "type": "string", "description": "Name of the school's alumni" }, "alumni_name": { "label": "Alumni name", "type": "string" }, "nobel_laureates": { "label": "Nobel laureates", "type": "string", "description": "Any notable Nobel laureates from the school" }, "information": { "label": "Information", "type": "string", "description": "Any other information about the school, do not enter phone numbers or email addresses" }, "free": { "label": "Free text", "type": "string", "aliases": [ "free_text" ] }, "free_label": { "label": "Free label", "type": "string", "description": "Label for free text", "default": "Other" }, "free_1": { "label": "Free text 1", "type": "string", "description": "Free text", "aliases": [ "free_text1" ] }, "free_label1": { "label": "Free label 1", "type": "string", "description": "Label for free text 1", "aliases": [ "free_label_1" ] }, "free_2": { "label": "Free text 2", "type": "string", "description": "Free text", "aliases": [ "free_text2" ] }, "free_label2": { "label": "Free label 2", "type": "string", "description": "Label for free text 2", "aliases": [ "free_label_2" ] }, "free_3": { "label": "Free text 3", "type": "string", "description": "Free text", "aliases": [ "free_text3" ] }, "free_label3": { "label": "Free label 3", "type": "string", "description": "Label for free text 3", "aliases": [ "free_label_3" ] }, "free_4": { "label": "Free text 4", "type": "string", "description": "Free text", "aliases": [ "free_text4" ] }, "free_label4": { "label": "Free label 4", "type": "string", "description": "Label for free text 4", "aliases": [ "free_label_4" ] }, "free_5": { "label": "Free text 5", "type": "string", "description": "Free text", "aliases": [ "free_text5" ] }, "free_label5": { "label": "Free label 5", "type": "string", "description": "Label for free text 5", "aliases": [ "free_label_5" ] }, "website": { "label": "Website", "type": "wiki-template-name", "description": "URL of the school's website. Use {{URL}} template: {{URL|school.url}}. Note that if the URL contains an equals sign, then it must be written as {{URL|1=school.url}}", "example": "{{URL|www.schoolname.com}}" }, "footnotes": { "label": "Footnotes", "type": "string", "description": "Any footnotes" }, "picture": { "label": "Picture", "type": "wiki-file-name", "description": "Filename of the first school picture on Wikipedia or Wikimedia Commons that displays at the bottom, with no wikimarkup", "example": "MySchool.png" }, "picture_caption": { "label": "Picture caption", "type": "string", "description": "Caption text which is displayed below the first school picture" }, "picture2": { "label": "Picture 2", "type": "wiki-file-name", "description": "Filename of the second school picture on Wikipedia or Wikimedia Commons that displays at the bottom, with no wikimarkup", "example": "MySchool.png" }, "picture_caption2": { "label": "Picture caption 2", "type": "string", "description": "Caption text which is displayed below the second school picture" }, "enrollment_as_of": { "label": "Enrollment point in time", "type": "string", "aliases": [ "enrolment_as_of" ], "description": "Specific academic term or date range from which the enrollment figure(s) were sourced", "example": "2015-2016" }, "module": { "label": "Module", "type": "content" }, "lastupdate": { "label": "Last update", "type": "date", "description": "Date the infobox was last updated" }, "fight_song": { "label": "Fight song", "description": "Name of the school's fight song", "type": "string" }, "trust": { "label": "Trust", "type": "string", "description": "If the school is a sponsor led academy or a foundation school it may be part of a trust or foundation" }, "local_authority": { "label": "Local authority (UK)", "description": "For UK schools only, the local authority which can be found by searching for the school at the \"Get information about schools\" page on the GOV.UK website for schools in England and Wales (\"My Local School\" page on the GOV.WALES website can also be used for schools in Wales), and \"Find a school\" page on the GOV.SCOT website for schools in Scotland", "type": "string" }, "urn": { "label": "URN (United Kingdom)", "description": "The 6-digit Department for Education Unique Reference Number (URN) of a school in England and Wales, which can be found by searching for the school at the \"Get information about schools\" page on the GOV.UK website (Ofsted and \"My Local School\" page on the GOV.WALES website can also be used). The parameter generates a link to the school's information and comparison pages on the GOV.UK website", "type": "number" }, "capacity": { "label": "Enrollment limit", "description": "Maximum number of students the school is permitted to enroll at any given time", "type": "number" }, "mottoes": { "label": "Mottoes", "description": "If the school has more than one motto, use this parameter and place the mottoes within the {{Unbulleted indent list}} template", "type": "wiki-template-name" }, "founders": { "label": "Founders", "description": "If more than one founder, use this parameter and place all founders within {{Hlist}} template. If there is only one, use founder instead", "type": "wiki-template-name" }, "specialists": { "label": "Specialists", "description": "If the school has more than one specialist, use this parameter and place all specialists within the {{Hlist}} template", "type": "wiki-template-name" }, "primary_years_taught": { "label": "Primary education levels", "description": "Range of primary education instruction levels offered", "example": "1st through 5th grades", "type": "string" }, "language": { "label": "Language", "description": "Language the school teaches in", "type": "string" }, "postal_code": { "label": "Postal code", "description": "Postal code of the school", "type": "string" }, "head_label": { "label": "Head label", "description": "Used in conjunction with the Head parameter, to override the default label \"Head teacher\"", "type": "string", "default": "Head teacher" }, "athletic_conference": { "label": "Athletic conference", "description": "The athletic conference of the school", "type": "string" } }, "format": "{{_\n | _______________________ = _\n}}", "paramOrder": [ "box_width", "box_style", "name", "native_name", "latin_name", "logo", "logo_size", "logo_alt", "seal_image", "seal_size", "seal_alt", "image", "image_size", "alt", "caption", "motto", "mottoes", "motto_translation", "location", "address", "region", "city", "county", "state", "province", "postal_code", "zipcode", "country", "country1", "coordinates", "coordinates_footnotes", "other_name", "other_names", "former_name", "former_names", "schooltype", "fundingtype", "type", "religious_affiliation", "denomination", "patron", "established", "founder", "founders", "status", "closed", "locale", "sister_school", "school_board", "district", "us_nces_district_id", "local_authority", "authority", "educational_authority", "category_label", "category", "oversight_label", "oversight", "trust", "authorizer", "superintendent", "trustee", "specialist", "specialists", "session", "school_number", "school_code", "urn", "MOE", "ofsted", "ceeb", "us_nces_school_id", "president", "chair_label", "chair", "chairman_label", "chairman", "chairperson_label", "chairperson", "dean", "administrator", "rector", "director", "principal_label", "principal", "principal_label1", "principal1", "principal_label2", "principal2", "principal_label3", "principal3", "principal_label4", "principal4", "campus_director", "headmistress", "headmaster", "head_of_school", "head_teacher", "executive_headteacher", "acting_headteacher", "head_label", "head", "head_name2", "head2", "r_head", "r_head_label", "officer_in_charge", "chaplain", "staff", "faculty", "teaching_staff", "employees", "key_people", "grades_label", "grades", "years", "years_taught", "nursery_years_taught", "primary_years_taught", "secondary_years_taught", "gender_label", "gender", "age_range", "lower_age", "upper_age", "enrollment", "enrollment_as_of", "capacity", "sixth_form_students", "grade_preK", "gradeK", "grade1", "grade2", "grade3", "grade4", "grade5", "grade6", "grade7", "grade8", "grade9", "grade10", "grade11", "grade12", "grade13", "other", "other_grade_label", "other_grade_enrollment", "other_grade_label_1", "other_grade_enrollment_1", "other_grade_label_2", "other_grade_enrollment_2", "international_students", "classes", "average_class_size", "ratio", "system", "classes_offered", "language", "schedule_type", "schedule", "hours_in_day", "classrooms", "campuses", "campus", "campus_size", "area", "campus_type", "houses", "student_union_label", "student_union", "colors", "slogan", "song", "fight_song", "athletics", "athletic_conference", "sports", "mascot", "nickname", "teams", "teams_label", "team_name", "rival", "accreditation", "USNWR_ranking", "national_ranking", "test_name", "test_average", "decile", "publication", "newspaper", "yearbook", "products", "endowment", "budget", "fees", "annual_tuition", "tuition", "revenue", "communities", "feeder_schools", "feeder_to", "graduates", "graduates_year", "affiliation", "alumni", "alumni_name", "nobel_laureates", "information", "free", "free_label", "free_1", "free_label1", "free_2", "free_label2", "free_3", "free_label3", "free_4", "free_label4", "free_5", "free_label5", "website", "footnotes", "picture", "picture_caption", "picture2", "picture_caption2", "module", "lastupdate" ], "description": "Infobox for details of school organisations" } </templatedata> {{collapse bottom}} == Microformat == {{UF-hcard-geo}} == Tracking categories == {{infobox tracking cats}} * {{clc|Pages using infobox school with a linked country}} * {{clc|Pages using infobox school with an unknown country}} * {{clc|Pages using infobox school with a linked country1}} * {{clc|Pages using infobox school with an unknown country1}} * {{clc|Pages using infobox school with a mascot image}} * {{clc|Pages using infobox school with the module parameter}} * {{clc|Pages using infobox school with coordinates not using the Coord template}} {{Organization infoboxes}} {{Buildings and structures infobox templates}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!--Categories below this line, please; interwikis at Wikidata--> [[Category:Education infobox templates|School]] [[Category:Buildings and structures infobox templates|School]] [[Category:Infobox templates with module parameter|School]] [[Category:Infobox templates with updated parameter|School]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> czxazcsgw1qxl2efwtm5nse0z1b7ygt 1427743 1427742 2026-09-08T13:39:28Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_school/doc]] 1427742 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Categories where indicated at the bottom of this page, please; interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{High-use|demo={{ROOTPAGENAME}}}} {{Auto short description}} {{Uses TemplateStyles}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Infobox mapframe|Module:Coordinates|Module:Check for conflicting parameters|Module:Check for unknown parameters}} {{Tl|Infobox school}} can be used for adding at-a-glance comparative information to articles about schools, other than school districts, universities or colleges (see {{Tl|Infobox school district}}, {{Tl|Infobox university}} and [[:Category:Universities and colleges infobox templates|related infobox templates]] for higher-education facilities). Examples of use for this template would include primary and secondary schools. == Usage == {{See also|Wikipedia:WikiProject Schools/Article advice#Selecting the correct Infobox}} === Basic syntax === To add an empty infobox with the most common options, you can copy and paste the blank template below, but be sure to remove any unused parameters. You can add more information by copying any relevant parameters available from the [[#Full syntax|full syntax]]. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox school | name = | native_name = <!-- {{Lang|language tag|name in native language}} --> | image = | alt = | caption = | motto = <!-- or | mottoes = --> | motto_translation = | location = | country = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | type = | religious_affiliation = | established = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=yes}} --> | founder = <!-- or | founders = --> | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=yes}} --> | school_board = | district = | authority = <!-- or | educational_authority = or | local_authority = --> | oversight = <!-- use | oversight_label = to override the default label --> | principal = <!-- use | principal_label = to override the default label --> | head = <!-- use | head_label = to override the default label --> | staff = | faculty = | grades = <!-- use | grades_label = to override the default label --> | gender = <!-- use | gender_label = to override the default label --> | age_range = <!-- or | lower_age = and | upper_age = --> | enrollment = <!-- or | enrolment = --> | language = | campus_size = | campus_type = | colors = <!-- or | colours = --> | accreditation = <!-- or | accreditations = --> | publication = | newspaper = | yearbook = | affiliation = <!-- or | affiliations = --> | website = <!-- {{URL|school.url}} or {{URL|1=school.url}} if the url contains an equals sign --> | footnotes = }} </syntaxhighlight> === Additional principals === Per talk page consensus, do not use any of these fields to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy", or "Vice". <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | principal1 = <!-- use | principal_label1 = to override the default label --> | principal2 = <!-- use | principal_label2 = to override the default label --> | principal3 = <!-- use | principal_label3 = to override the default label --> | principal4 = <!-- use | principal_label4 = to override the default label --> </syntaxhighlight> <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | head_name2 = | head2 = | r_head = <!-- use | r_head_label = to override the default label --> </syntaxhighlight> === Additional free text fields === Per talk page consensus, do not use any of these fields to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy", or "Vice". <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | free_label = | free_text = | free_label1 = | free_text1 = | free_label2 = | free_text2 = | free_label3 = | free_text3 = | free_label4 = | free_text4 = | free_label5 = | free_text5 = </syntaxhighlight> === Full syntax === {{Parameter names example | name | native_name | latin_name | logo | logo_size | logo_alt | seal_image | seal_size | seal_alt | image | image_size | alt | caption | motto | motto_translation | address | location | region | city | county | state | province | postal_code= {{{postal_code}}} ''or'' {{{zipcode}}} | country | country1 | coordinates={{Coord|0|0}} | coordinates_footnotes | mapframe-zoom=0 | other_name={{{other_name}}} ''or''&nbsp;{{{other_names}}} | former_name={{{former_name}}} ''or''&nbsp;{{{former_names}}} | type | religious_affiliation | denomination | patron | established={{{established}}} ''or''&nbsp;{{{founded}}} ''or''&nbsp;{{{opened}}} | founder={{{founder}}} ''or''&nbsp;{{{founders}}} | status | closed | locale | sister_school | school_board | district | us_nces_district_id | local_authority | educational_authority={{{educational_authority}}} ''or''&nbsp;{{{authority}}} | category_label | category | oversight_label | oversight | trust | authorizer | superintendent | trustee | specialist={{{specialist}}} ''or''&nbsp;{{{specialists}}} | session | school_number | school_code | urn | MOE | ofsted | ceeb | us_nces_school_id | president | chair_label | chair | chairman_label | chairman | chairperson_label | chairperson | dean | administrator | rector | director | principal_label | principal | principal_label1 | principal1 | principal_label2 | principal2 | principal_label3 | principal3 | principal_label4 | principal4 | campus_director | headmistress | headmaster | head_of_school | head_teacher={{{head_teacher}}} ''or''&nbsp;{{{headteacher}}} | executive_headteacher | acting_headteacher | head_label | head | head_name2 | head2 | r_head_label | r_head | officer_in_charge | chaplain | staff | faculty | teaching_staff | employees | key_people | grades_label | grades | years | years_taught | nursery_years_taught | primary_years_taught | secondary_years_taught | gender_label | gender | age_range={{{age_range}}} ''or'' {{{lower_age}}}&nbsp;to&nbsp;{{{upper_age}}} | enrollment={{{enrollment}}} ''or''&nbsp;{{{enrolment}}} | enrollment_as_of={{{enrollment_as_of}}} ''or''&nbsp;{{{enrolment_as_of}}} | capacity | sixth_form_students | grade_preK | gradeK | grade1 | grade2 | grade3 | grade4 | grade5 | grade6 | grade7 | grade8 | grade9 | grade10 | grade11 | grade12 | grade13 | other | other_grade_label | other_grade_enrollment | other_grade_label_1 | other_grade_enrollment_1 | other_grade_label_2 | other_grade_enrollment_2 | international_students | classes | avg_class_size | ratio | system | classes_offered | language | schedule_type | schedule | hours_in_day | classrooms | campuses | campus | campus_size | area | campus_type | houses | student_union_label | student_union | colors={{{colors}}} ''or''&nbsp;{{{colours}}} | slogan | song | fight_song | athletics | athletic_conference | sports | mascot | nickname | teams_label | teams | team_name | rival={{{rival}}} ''or''&nbsp;{{{rivals}}} | accreditation={{{accreditation}}} ''or''&nbsp;{{{accreditations}}} | USNWR_ranking | national_ranking | test_name | test_average | decile | publication | newspaper | yearbook | products | endowment | budget | fees | annual_tuition | tuition | revenue | communities | feeder_schools | feeder_to | graduates_year | graduates | affiliation={{{affiliation}}} ''or''&nbsp;{{{affiliations}}} | alumni | alumni_name | nobel_laureates | information | free_label | free_text | free_label1 | free_text1 | free_label2 | free_text2 | free_label3 | free_text3 | free_label4 | free_text4 | free_label5 | free_text5 | website | footnotes | picture | picture_caption | picture2 | picture_caption2 | module | lastupdate }} To add an empty infobox with all options, you can copy and paste the blank template below, but be sure to remove any unused parameters. Alternatively, it may be easier to use the [[#Basic syntax|basic syntax]] and then add more information by copying any relevant parameters from the template below. <small>(Note for new editors: '''this is a list of all parameters available in this template'''. Adding your own will not work and will flag up as an unsupported parameter. You can discuss any parameter concerns on the [[Template_talk:Infobox_school|talk page]]. Don't forget, you can make use of the [[#Additional free text fields|additional free text fields]])</small> <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox school | name = | native_name = <!-- {{Lang|language tag|name in native language}} --> | latin_name = | logo = | logo_size = | logo_alt = | seal_image = | seal_size = | seal_alt = | image = | image_size = | alt = | caption = | motto = <!-- or | mottoes = --> | motto_translation = | address = | location = | region = | city = <!-- or | town = --> | county = | state = | province = | postal_code = | zipcode = | country = | country1 = | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | coordinates_footnotes = | other_name = <!-- or | other_names = --> | former_name = <!-- or | former_names = --> | type = | religious_affiliation = | denomination = | patron = | established = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD|df=yes}} --> | founder = <!-- or | founders = --> | status = | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=yes}} --> | locale = | sister_school = | school_board = | district = | us_nces_district_id = | local_authority = | educational_authority = <!-- or | authority = --> | category = <!-- use | category_label = to override the default label --> | oversight = <!-- use | oversight_label = to override the default label --> | trust = | authorizer = | superintendent = | trustee = | specialist = <!-- or | specialists = --> | session = | school_number = | school_code = | urn = | MOE = | ofsted = | ceeb = | us_nces_school_id = | president = | chair = <!-- use | chair_label = to override the default label --> | chairman = <!-- use | chairman_label = to override the default label --> | chairperson = <!-- use | chairperson_label = to override the default label --> | dean = | administrator = | rector = | director = | principal = <!-- use | principal_label = to override the default label --> | campus_director = | headmistress = | headmaster = | head_of_school = | head_teacher = <!-- or | headteacher = --> | executive_headteacher = | acting_headteacher = | head = <!-- use | head_label = to override the default label --> | r_head = <!-- use | r_head_label = to override the default label --> | officer_in_charge = | chaplain = | staff = | faculty = | teaching_staff = | employees = | key_people = | grades = <!-- use | grades_label = to override the default label --> | years = | years_taught = <!-- use | nursery_years_taught =, | primary_years_taught =, | secondary_years_taught = for additional information --> | gender = <!-- use | gender_label = to override the default label --> | age_range = <!-- or | lower_age = and | upper_age = --> | lower_age = <!-- or | age_range = --> | upper_age = <!-- or | age_range = --> | enrollment = <!-- or | enrolment = --> | enrollment_as_of = <!-- or | enrolment_as_of = --> | capacity = | sixth_form_students = | grade_preK = | gradeK = | grade1 = | grade2 = | grade3 = | grade4 = | grade5 = | grade6 = | grade7 = | grade8 = | grade9 = | grade10 = | grade11 = | grade12 = | grade13 = | other = <!-- use | other_grade_label = to override the default label --> | other_grade_label_1 = | other_grade_enrollment_1 = | other_grade_label_2 = | other_grade_enrollment_2 = | international_students = | classes = | avg_class_size = | ratio = | system = | classes_offered = | language = | schedule_type = | schedule = | hours_in_day = | classrooms = | campuses = | campus = | campus_size = | area = | campus_type = | houses = | student_union = <!-- use | student_union_label = to override the default label --> | colors = <!-- or | colours = --> | slogan = | song = | fight_song = | athletics = | athletic_conference = | sports = | mascot = | nickname = | teams = <!-- use | teams_label = to override the default label --> | team_name = | rival = <!-- or | rivals = --> | accreditation = <!-- or | accreditations = --> | USNWR_ranking = | national_ranking = | test_name = | test_average = | decile = | publication = | newspaper = | yearbook = | products = | endowment = | budget = | fees = | tuition = | annual_tuition = | revenue = | communities = | feeder_schools = | feeder_to = | graduates = | graduates_year = | affiliation = <!-- or | affiliations = --> | alumni = | alumni_name = | nobel_laureates = | information = <!-- do not enter phone numbers or email addresses --> | website = <!-- {{URL|school.url}} or {{URL|1=school.url}} if the url contains an equals sign --> | footnotes = | picture = | picture_caption = | picture2 = | picture_caption2 = }} </syntaxhighlight> === Embedding === Any infobox which supports embedding can be embedded within infobox school, using the <code>module</code> parameter. For example, to embed {{Tl|Infobox NRHP}}, use the following syntax <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{Infobox school | name = Wikipedia High School | image = ... ... | module = {{Infobox NRHP | embed = yes | name = Wikipedia High School | nrhp_type = nhl | image = | caption = ... }} }} </syntaxhighlight> {{Clear}} == Parameters == {| class="wikitable" style="margin:auto; width:100%" |- ! style="text-align: left" | Parameter ! style="text-align: left" | Description |- ! name | Name of the school. If left blank, the pagename will display. |- ! native_name | Name of the school in its native language, if different from its English name. |- ! latin_name | Latin name of the school, if applicable. |- ! logo | rowspan=3 | Logo file name with no wikimarkup, e.g. ''Logo.png'', size in pixels, e.g. ''150px'', alt text for visually impaired readers who cannot see it; see [[WP:ALT]]. |- ! logo_size |- ! logo_alt |- ! seal_image | rowspan=3 | Seal file name with no wikimarkup, e.g. ''Seal.png'', size in pixels, e.g. ''150px'', alt text for visually impaired readers who cannot see it; see [[WP:ALT]]. |- ! seal_size |- ! seal_alt |- ! image | rowspan=4 | Image file name with no wikimarkup, e.g. ''MySchool.png'', size in pixels, e.g. ''150px'', alt text for visually impaired readers who cannot see it; see [[WP:ALT]], and caption text which is displayed below the image; see [[WP:CAPTION]]. |- ! image_size |- ! alt |- ! caption |- ! address | Street address on which the school is located. Causes the section heading to appear as "Address" instead of "Location". |- ! location | Location, could include address; separate lines with <nowiki><br /></nowiki>. |- ! region | Region in which the school is located. |- ! city<br />town | City, town or village in which the school is located. |- ! county | County or Local Government Area in which the school is located. |- ! state | State in which the school is located. |- ! province | Province in which the school is located. |- ! postcode<br />postalcode | The school's postcode. '''postalcode''' provides identical results. |- ! zipcode | The school's zip code. |- ! country | Country in which the school is located (plain text; do not use flag icons, do not wikilink; see [[WP:SCH/AG]] and [[WP:OVERLINK]]). |- <!--! country1 | Country, in [[ISO 3166-1 alpha-3]] form<br />Useful for stating a semi-autonomous area and the mother country |AUS, GER, USA --> ! coordinates | [[Geographic coordinate system|Geographic coordinates]]. Use {{Tl|Coord}} with ''display=inline,title''; for example: <code><nowiki>{{Coord|dd|mm|ss|N/S|dd|mm|ss|E/W|display=inline,title}}</nowiki></code>. <code>type:edu</code> is '''automatically added''', unless a different <code>type:</code> is specified. |- ! coordinates_footnotes | Footnotes for '''coordinates'''. |- ! other_name<br />other_names | Alternate ''current'' name by which the school is known, such as acronyms and abbreviations. If there is more than one, use '''other_names''' instead. |- ! former_name<br />former_names | Name by which the school used to be known. If there is more than one, use '''former_names''' instead. |- ! type | Type of school (public, private, etc.). For affiliations like "Christian", use {{Para|religious_affiliation}}. For gender like "Co-educational", use {{Para|gender}}. |- ! motto<br />mottoes | The school's motto. If shown in foreign language then use appropriate language template (such as {{Tlx|Langx|la}} template for Latin text). If there is more than one, use '''mottoes''' instead. |- ! motto_translation | English translation of the school's motto, if applicable. |- ! religious_affiliation | The school's religious affiliation. |- ! denomination | If a faith school, the [[Religious denomination|denomination]]. |- ! patron | [[Patron saint]] of the school. |- ! established<br />founded<br />opened | Date of establishment/founding. Add {{Tl|Circa}} before any approximate dates. Use {{Tl|Start date}} where possible. |- ! founder<br />founders | Founder of the school. If there is more than one, use '''founders''' instead. |- ! status | Status of the school, if open or not. For US schools, attributes can also be included from the [http://nces.ed.gov/ccd/commonfiles/glossary.asp Common Core of Data (CCD) School and District Glossary] page on the [[National Center for Education Statistics]] (NCES) website. |- ! closed | Date the school closed. Use {{Tl|End date}} where possible. |- ! locale | Locale of the school. |- ! sister_school | The [[sister school]], if any. The main article should clarify the sister's relationship (same management, mutual agreement, other bonds, etc.), give the history of the arrangement and, of course, references. |- ! school_board | [[Board of education|Board]] the school comes under. |- ! district | The [[school district]] of the school. |- ! {{Flag icon|United States}} us_nces_district_id | For US schools only, the District ID which can be found by searching for the school district at the [http://nces.ed.gov/ccd/districtsearch/ Common Core of Data (CCD)] page on the NCES website. Also note that <nowiki>{{</nowiki>[[Template:NCES District ID|NCES District ID]]<nowiki>}}</nowiki> may be useful here. |- ! {{Flag icon|United Kingdom}} local_authority | For UK schools only, the [[local education authority|local authority]]. This can be found by searching for the school at the "[https://get-information-schools.service.gov.uk/ Get information about schools]" page on the [[Gov.uk|GOV.UK]] website for schools in [[England]] and [[Wales]] ("[http://mylocalschool.wales.gov.uk/ My Local School]" page on the [[Welsh Government|GOV.WALES]] website can also be used for schools in Wales), and "[https://education.gov.scot/parentzone/find-a-school Find a school]" page on the [[Scottish Government|GOV.SCOT]] website for schools in [[Scotland]]. |- ! authority | rowspan=2 | Authority the school comes under. |- ! educational_authority |- ! category | rowspan=2 | Category of school. Use '''category_label''' to override the default label "Category". |- ! category_label |- ! oversight | rowspan=2 | Oversight the school comes under. Use '''oversight_label''' to override the default label "Oversight". |- ! oversight_label |- ! trust | If the school is a sponsor led academy or a foundation school it may be part of a trust or foundation. |- ! authorizer | School authorizer. |- ! superintendent | Superintendent of the school. |- ! trustee | Area trustee of the school. |- ! specialist<br />specialists | Specialist of the school. If there is more than one, use '''specialists''' instead. |- ! session | Session of the school. |- ! school_number | Official number (not for phone number). |- ! school_code | School code, if applicable. |- ! {{Flag icon|England}}{{Flag icon|Wales}} urn | The 6-digit [[Department for Education]] Unique Reference Number (URN) of a school in England and Wales, which can be found by searching for the school at the "[https://get-information-schools.service.gov.uk/ Get information about schools]" page on the [[Gov.uk|GOV.UK]] website ([https://www.gov.uk/government/organisations/ofsted Ofsted] and "[http://mylocalschool.wales.gov.uk/ My Local School]" page on the [[Welsh Government|GOV.WALES]] website can also be used). The field generates a link to the school's information and comparison pages on the GOV.UK website. |- ! {{Flag icon|New Zealand}} MOE | For New Zealand schools only, the [[Ministry of Education (New Zealand)|Ministry of Education]] Institution number. |- ! {{Flag icon|England}} ofsted | Any non-blank text in this field signifies that the school's teaching is inspected by [[Ofsted]], and causes a link to the Ofsted reports page for the school to be generated from the value of the '''urn''' field. |- ! {{Flag icon|United States}} ceeb | For US high schools and post secondary schools only, the [[College Board#CEEB Code|CEEB code]] which can be found at {{URL|http://sat.collegeboard.org/register/sat-code-search}}. |- ! {{Flag icon|United States}} us_nces_school_id | For US schools only, the School ID which can be found by searching for the school at the following respective pages on the NCES website:<br />{{Bulleted list |For public (government funded) schools, use the [http://nces.ed.gov/ccd/schoolsearch/ Common Core of Data (CCD)] page and consider using the <nowiki>{{</nowiki>[[Template:NCES School ID|NCES School ID]]<nowiki>}}</nowiki> template. |For private schools, use the [http://nces.ed.gov/surveys/pss/privateschoolsearch/ Private School Universe Survey (PSS)] page and consider using the <nowiki>{{</nowiki>[[Template:NCES Private School ID|NCES Private School ID]]<nowiki>}}</nowiki> template.}} |- ! president | "President" - first of various fields to describe the head and/or important officials of the school. Use only the parameters applicable to the school. |- ! chair | rowspan=2 | Oversight the school comes under. Use '''chair_label''' to override the default label "Chair". |- ! chair_label |- ! chairman | rowspan=2 | Oversight the school comes under. Use '''chairman_label''' to override the default label "Chairman". |- ! chairman_label |- ! chairperson | rowspan=2 | Oversight the school comes under. Use '''chairperson_label''' to override the default label "Chairperson". |- ! chairperson_label |- ! dean | rowspan="4" | More fields to describe officials of the school. Use only the parameters applicable to the school. |- ! administrator |- ! rector |- ! director |- ! principal | rowspan="10" | Principal(s) of the school. Use '''_label''' parameters to override the default label "Principal". (Per talk page consensus, do not use any of these fields to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy, or "Vice") |- ! principal_label |- ! principal1 |- ! principal_label1 |- ! principal2 |- ! principal_label2 |- ! principal3 |- ! principal_label3 |- ! principal4 |- ! principal_label4 |- ! campus_director | rowspan="7" | More fields to describe officials of the school. Use only the parameters applicable to the school. |- ! headmistress |- ! headmaster |- ! head_of_school |- ! head_teacher<br />headteacher |- ! executive_headteacher |- ! acting_headteacher |- ! head | rowspan=2 | The name of the school head. For use when the available parameters below aren't applicable to the school. Use '''head_label''' to override the default label "Head teacher". (Per talk page consensus, do not use this field to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy, or "Vice") |- ! head_label |- ! head2 | rowspan=2 | The name of the school head. For use when the available parameters below aren't applicable to the school. Won't display unless '''head_name2''' is also specified. (Per talk page consensus, do not use this field to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy, or "Vice") |- ! head_name2 |- ! r_head | rowspan=2 | The name of the religious head. Use '''r_head_label''' to override the default label "Religious head". |- ! r_head_label |- ! officer_in_charge | rowspan="2" | More fields to describe officials of the school. Use only the parameters applicable to the school. |- ! chaplain |- ! staff | Number of staff. |- ! faculty | Number of faculty. |- ! teaching_staff | Number of teaching staff, other alternative terms are '''employees''' and '''key_people'''. |- ! employees | Number of employees. |- ! key_people | Key people. (Per talk page consensus, do not use this field to add "Athletic Director" or titles starting with "Assistant", "Deputy, or "Vice") |- ! grades | rowspan=2 | Grade levels. Use '''grades_label''' to override the default label "Grades". Can also use '''years''' and '''years_taught'''. |- ! grades_label |- ! years | Years offered. |- ! years_taught | Years taught. |- ! nursery_years_taught | Nursery years taught. |- ! primary_years_taught | Primary years taught. |- ! secondary_years_taught | Secondary years taught. |- ! gender | rowspan=2 | Gender of the students at the school, or <code><nowiki>[[Mixed-sex education|Co-educational]]</nowiki></code>. Use '''gender_label''' to override the default label "Gender". |- ! gender_label |- ! age_range | Age range of students. As an alternative, use '''lower_age''' with or without '''upper_age'''. |- ! lower_age | The lowest age at which a pupil can enter the school. Displayed with or without '''upper_age'''. |- ! upper_age | The age at which students normally leave. Leave this undefined if there is no upper age limit, and the age field will be displayed as "{{{lower_age}}}+". |- ! enrollment<br />enrolment<br />students<br />pupils<br />roll | Number of the school's students. Use the appropriate term. |- ! enrollment_as_of<br />enrolment_as_of<br />students_as_of<br />pupils_as_of | The date, year or academic year the enrollment/enrolment figure refers to. |- ! capacity | The schools capacity, in terms of the number of pupils. |- ! sixth_form_students | Number of [[Sixth form|sixth-form]] students. |- ! grade_preK | Pre-kindergarten enrollment. |- ! gradeK | Kindergarten enrollment. |- ! grade1<br />...<br />grade13 | Enrollment for each grade. |- ! other | Other grade enrollment. Use this alone to get an entry simply labeled "Other" for enrollment figures of other grades. |- ! other_grade_label<br />other_grade_label_1<br />other_grade_label_2 | rowspan=2 | Other grade label. Use with '''other_grade_enrollment''' to get a custom labeled entry for enrollment figures of other grades. |- ! other_grade_enrollment<br />other_grade_enrollment_1<br />other_grade_enrollment_2 |- ! international_students | International students. |- ! classes | Number of classes in the school. |- ! average_class_size | The average number of students in a classroom at the school. |- ! ratio | The student:teacher ratio at the school. |- ! system | The education system the school follows. |- ! classes_offered | Classes offered at the school. |- ! language | Language the school teaches in. |- ! schedule_type | Schedule type. |- ! schedule | Schedule. |- ! hours_in_day | Hours in school day. |- ! classrooms | Number of classrooms in the school. |- ! campus | rowspan="2" | The name or names of the school campus, may also use '''campuses'''. |- ! campuses |- ! campus_size | The size of the school campus (see [[WP:OVERLINK]] for guidance of overlinking measurements). |- ! area | Area of school building(s). |- ! campus_type | Urban, suburban, etc. |- ! houses | The names of any [[House system|school houses]] the school might have. If the school has too many houses to fit into the infobox, give the number of houses with a [[Help:Link#Section_linking_.28anchors.29|link]] to the relevant section within the article (e.g. [[Uppingham School]]). |- ! student_union | rowspan=2 | Name of student union. Use '''student_union_label''' to override the default label "Student Union/Association". |- ! student_union_label |- ! colors<br />colours | The [[School colors|school colors/colours]] (use appropriate spelling; if using one parameter, delete other parameter, if present). There is no need to wikilink the colors. Use of <nowiki>{{</nowiki>[[Template:Color box|Color box]]<nowiki>}}</nowiki> will provide adequate illustration to the reader (e.g. [[Amador Valley High School]]). |- ! slogan | The school's slogan. |- ! song | Name of the [[School song|school's song]]. |- ! fight_song | Name of the school's [[fight song]]. |- ! athletics | What type of athletics are held at the school; or Yes or No. |- ! athletics_conference | Name of athletics conference. |- ! sports | Main sport(s) at the school; or Yes or No. |- ! mascot | Name of the school's mascot. |- ! nickname | The school's [[athletic nickname]]. |- ! teams | rowspan=2 | Teams. Use '''teams_label''' to override the default label "Teams". |- ! teams_label |- ! team_name | Names of any athletic teams. |- ! rival<br />rivals | Rival of the school. If there is more than one, use '''rivals''' instead. |- ! accreditation<br />accreditations | Accreditation of the school. If there is more than one, use '''accreditations''' instead. |- ! {{Flag icon|United States}} USNWR_ranking | For US schools only, the [[U.S. News & World Report]] (USNWR) ranking in league tables. |- ! national_ranking | The school's national ranking. |- ! test_average | rowspan=2 | The school's average test score. Use '''test_name''' to override the default label "Test average". |- ! test_name |- ! bar_pass_rate | If a law school, the most recent bar pass rate in percent. |- ! {{Flag icon|New Zealand}} decile | For New Zealand schools only, the [[socioeconomic decile]] of the school. |- ! publication | Name of the school publication. |- ! newspaper | Name of the school newspaper (template automatically italicizes it). |- ! yearbook | Name of the school yearbook (template automatically italicizes it). |- ! products | Any products the school produces. |- ! endowment | Endowment. |- ! budget | School budget. |- ! fees | rowspan=3 | School fees, may also use '''tuition''' and '''annual_tuition'''. |- ! tuition |- ! annual_tuition |- ! revenue | School revenue. |- ! communities | Communities the school serves. |- ! feeder_schools | Name(s) of schools which feed this school. |- ! feeder_to | Name(s) of schools which are fed by this school. |- ! graduates | rowspan=2 | Number of graduates, use with '''graduates_year''' to display the year. |- ! graduates_year |- ! affiliation<br />affiliations | Affiliation of the school. If there is more than one, use '''affiliations''' instead. |- ! alumni | Notable alumni of the school (wikilink all names). |- ! alumni_name | Name of the school's alumni. |- ! nobel_laureates | Number of or list of notable [[List of Nobel laureates|Nobel laureates]] from the school (wikilink all names). |- ! information | Information (do not enter phone numbers or email addresses). |- ! free_label | rowspan="12" | Additional free text fields. '''_label''' parameters must be defined (and non-blank) in order for the corresponding text to be shown. |- ! free_text |- ! free_label1 |- ! free_text1 |- ! free_label2 |- ! free_text2 |- ! free_label3 |- ! free_text3 |- ! free_label4 |- ! free_text4 |- ! free_label5 |- ! free_text5 |- ! website | URL of the school's website. Use {{Tl|URL}}: '''<nowiki>{{URL|school.url}}</nowiki>'''. Note that if the URL contains an equals sign, then it must be written as '''<nowiki>{{URL|1=school.url}}</nowiki>'''. |- ! footnotes | Any footnotes. |- ! picture | rowspan=4 | Picture(s) of the school, displays at bottom. Use file name with no wikimarkup, e.g. ''MySchool.png'', and caption text which is displayed below the picture; see [[WP:CAPTION]]. |- ! picture_caption |- ! picture2 |- ! picture_caption2 |- ! module | See [[#Embedding]]. |- ! lastupdate | Date of last update (use <nowiki>{{subst:Date}}</nowiki> or <nowiki>{{subst:Date|2=mdy}}</nowiki> for the current date). |} === Map and coordinates === The mapframe map uses the values in the {{Para|coordinates}} parameter if specified, or else from Wikidata if available. {{Infobox mapframe/doc/parameters | onByDefault = yes, if {{para|coordinates}} can be parsed by [[Module:Coordinates]]' coord2text function, and unless {{para|module}} contains a mapframe | mapframe-marker = school | mapframe-type = edu | mapframe-wikidata = yes }} ==== Map for multiple campuses ==== The mapframe map can be overridden using the {{Para|mapframe-custom}} parameter with the {{Tl|Maplink}} template for schools with multiple campuses. Simply add the following parameters below the {{Para|coordinates}} parameter: <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | mapframe-custom = {{Maplink |frame=yes |plain=yes |frame-align=center |frame-width=270 |zoom=13 |type=point |coord={{Coord|LAT|LON}} |marker=school |title= |description= |type2=point |coord2={{Coord|LAT|LON}} |marker2=school |title2= |description2=}} </syntaxhighlight> The above can be used for schools with two campuses (the zoom may have to be adjusted depending on how far apart the campuses are, as to ensure the markers can be seen). More campuses can be shown by adding the same parameter set with a sequential number to the end of the parameter name. For example, the third would start with {{Para|type3|point}}, and so on. === Deprecated parameters === * There are no deprecated parameters at this time. == Examples == === United Kingdom school example === {{Infobox school | name = The Judd School | image = The Judd School - Main School Building.JPG | alt = An L-shaped, red bricked building with a white bell tower. A tree is to the left of the photo | caption = The main school building, from the south of the site | motto = {{Langx|la|Deus Dat Incrementum}} | motto_translation = God Gives Growth / God Gives Gifts | address = Brook Street | town = [[Tonbridge]] | county = Kent | postcode = TN9 2PN | country = England | coordinates = {{Coord|51.188115|0.264445|region:GB-KEN_dim:100|format=dms|display=inline<!--,title-->}} | other_name = Judd | type = [[Voluntary aided school|Voluntary aided]] [[grammar school]] | established = {{Start date and age|1888}} | founder = [[Worshipful Company of Skinners|The Skinners' Company]] | local_authority = [[Kent County Council]] | urn = 118843 | ofsted = Yes | chairman = Charles Doyle<ref>{{cite web |title=Governors |url=https://www.judd.online/page/?title=Governors&pid=47 |website=The Judd School |accessdate=9 July 2020}}</ref> | headteacher = Jonathan Wood<ref>{{cite web |title=About Us |url=http://www.judd.online/about-us |website=The Judd School |accessdate=8 November 2018}}</ref> | gender = {{Unbulleted list|Boys (11 to 16)|Mixed (16 to 18)}} | age_range = 11–18 | enrolment = 1,152 (2019)<ref name="GOV.UK">{{cite web |title=The Judd School |url=https://get-information-schools.service.gov.uk/Establishments/Establishment/Details/118843 |website=Get information about schools |publisher=UK Government |accessdate=12 June 2019}}</ref> | capacity = 1,095<ref name="GOV.UK" /> | houses = {{Hlist|Morgan|Starling|Rendall|Byrant|Taylor|Evans}} | colours = Navy and maroon {{Color box|Navy}}{{Color box|Maroon}} | alumni = Old Juddians | website = {{URL|judd.online}} | footnotes = Example of footnotes }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox school | name = The Judd School | image = The Judd School - Main School Building.JPG | alt = An L-shaped, red bricked building with a white bell tower. A tree is to the left of the photo | caption = The main school building, from the south of the site | motto = {{Langx|la|Deus Dat Incrementum}} | motto_translation = God Gives Growth / God Gives Gifts | address = Brook Street | town = [[Tonbridge]] | county = Kent | postcode = TN9 2PN | country = England | coordinates = {{Coord|51.188115|0.264445|region:GB-KEN_dim:100|format=dms|display=inline,title}} | other_name = Judd | type = [[Voluntary aided school|Voluntary aided]] [[grammar school]] | established = {{Start date and age|1888}} | founder = [[Worshipful Company of Skinners|The Skinners' Company]] | local_authority = [[Kent County Council]] | urn = 118843 | ofsted = Yes | chairman = Charles Doyle<ref>{{cite web |title=Governors |url=https://www.judd.online/page/?title=Governors&pid=47 |website=The Judd School |accessdate=9 July 2020}}</ref> | headteacher = Jonathan Wood<ref>{{cite web |title=About Us |url=http://www.judd.online/about-us |website=The Judd School |accessdate=8 November 2018}}</ref> | gender = {{Unbulleted list|Boys (11 to 16)|Mixed (16 to 18)}} | age_range = 11–18 | enrolment = 1,152 (2019)<ref name="GOV.UK">{{cite web |title=The Judd School |url=https://get-information-schools.service.gov.uk/Establishments/Establishment/Details/118843 |website=Get information about schools |publisher=UK Government |accessdate=12 June 2019}}</ref> | capacity = 1,095<ref name="GOV.UK" /> | houses = {{Hlist|Morgan|Starling|Rendall|Byrant|Taylor|Evans}} | colours = Navy and maroon {{Color box|Navy}}{{Color box|Maroon}} | alumni = Old Juddians | website = {{URL|judd.online}} | footnotes = Example of footnotes }} </syntaxhighlight> '''References''' {{Reflist}} {{Clear}} === United States school example === {{Infobox school | name = Amador Valley High School | image = Amador Valley and Pleasanton Ridge.jpg | alt = Amador Valley and Pleasanton Ridge | motto = School of Champions | address = 1155 Santa Rita Road | city = [[Pleasanton, California|Pleasanton]] | state = California | zipcode = 94566 | country = United States | coordinates = {{Coord|37.6681740|-121.8743425|format=dms|region:US-CA|display=inline<!--,title-->}} | other_names = {{Hlist|Amador Valley|Amador|AVHS}} | former_name = Amador Valley Joint Union High School | type = [[State school|Public]] [[Secondary school|high school]] | established = {{Start date|1922|03|14}} | district = [[Pleasanton Unified School District]] | us_nces_school_id = {{NCES School ID|060002009282|school_name=Amador Valley High School|access_date=8 November 2018|ref_name=NCES}} | principal = Michael Williams | teaching_staff = 105.75 {{FTE}}<ref name="NCES" /> | grades = 9–12 | enrollment = 2,628 (2015–2016)<ref name="NCES" /> | ratio = 24.85<ref name="NCES" /> | campus_size = {{Convert|39.27|acre|ha}} | campus_type = Suburban | colors = {{Color box|Purple}}{{Color box|Gold}} Purple and gold | mascot = The [[Don (honorific)|Don]] | rival = [[Foothill High School (Pleasanton, California)|Foothill High School]]<ref>{{cite news |last1=Bonagura |first1=Kyle |title=Foothill-Amador Valley rivalry runs deeper than just football |url=https://www.eastbaytimes.com/2009/11/12/foothill-amador-valley-rivalry-runs-deeper-than-just-football/ |accessdate=September 21, 2020 |work=[[East Bay Times]] |date=August 15, 2016 |orig-year=2009}}</ref> | newspaper = The Amadon | yearbook = The Book of Names and Faces | website = {{URL|amador.pleasantonusd.net}} | footnotes = Example of footnotes }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox school | name = Amador Valley High School | image = Amador Valley and Pleasanton Ridge.jpg | alt = Amador Valley and Pleasanton Ridge | motto = School of Champions | address = 1155 Santa Rita Road | city = [[Pleasanton, California|Pleasanton]] | state = California | zipcode = 94566 | country = United States | coordinates = {{Coord|37.6681740|-121.8743425|format=dms|region:US-CA|display=inline,title}} | other_names = {{Hlist|Amador Valley|Amador|AVHS}} | former_name = Amador Valley Joint Union High School | type = [[State school|Public]] [[Secondary school|high school]] | established = {{Start date|1922|03|14}} | district = [[Pleasanton Unified School District]] | us_nces_school_id = {{NCES School ID|060002009282|school_name=Amador Valley High School|access_date=8 November 2018|ref_name=NCES}} | principal = Michael Williams | teaching_staff = 105.75 {{FTE}}<ref name="NCES" /> | grades = 9–12 | enrollment = 2,628 (2015–2016)<ref name="NCES" /> | ratio = 24.85<ref name="NCES" /> | campus_size = {{Convert|39.27|acre|ha}} | campus_type = Suburban | colors = {{Color box|Purple}}{{Color box|Gold}} Purple and gold | mascot = The [[Don (honorific)|Don]] | rival = [[Foothill High School (Pleasanton, California)|Foothill High School]]<ref>{{cite news |last1=Bonagura |first1=Kyle |title=Foothill-Amador Valley rivalry runs deeper than just football |url=https://www.eastbaytimes.com/2009/11/12/foothill-amador-valley-rivalry-runs-deeper-than-just-football/ |accessdate=September 21, 2020 |work=[[East Bay Times]] |date=August 15, 2016 |orig-year=2009}}</ref> | newspaper = The Amadon | yearbook = The Book of Names and Faces | website = {{URL|amador.pleasantonusd.net}} | footnotes = Example of footnotes }} </syntaxhighlight> '''References''' {{Reflist}} {{Clear}} === Australia school example === {{Infobox school | name = North Sydney Boys High School | image = NSBHS front.jpg | alt = North Sydney Boys High School front entrance | caption = North Sydney Boys High School front entrance | motto = {{Langx|la|Vincit qui se vincit}} | motto_translation = He conquers who conquers himself | city = [[Crows Nest, New South Wales|Crows Nest]] | state = New South Wales | country = Australia | coordinates = {{Coord|33|49|46|S|151|12|27|E|region:AU-NSW|display=inline<!--,title-->}} | type = [[State school|Public]] [[secondary school]] | established = {{Start date|1912}}<ref name="NSBHS">{{cite web |title=School History |url=https://northsydbo-h.schools.nsw.gov.au/about-our-school/history.html |publisher=North Sydney Boys High School |accessdate=21 September 2020}}</ref> | principal = Robyn Hughes | teaching_staff = ~54 | grades = 7–12 | enrolment = ~915 (2019)<ref name=SchoolLocator>{{cite web |url=https://www.myschool.edu.au/school/41320 |title=North Sydney Boys High School |accessdate=21 September 2020 |work=My School |publisher=Australian Curriculum, Assessment and Reporting Authority}}</ref> | campus_type = Suburban | alumni = Old Falconians | colours = Bismark, coral and gold {{Color box|#800000}}{{Color box|#FF7F50}}{{Color box|#FFD700}} | website = {{URL|northsydbo-h.schools.nsw.gov.au}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox school | name = North Sydney Boys High School | image = NSBHS front.jpg | alt = North Sydney Boys High School front entrance | caption = North Sydney Boys High School front entrance | motto = {{Langx|la|Vincit qui se vincit}} | motto_translation = He conquers who conquers himself | city = [[Crows Nest, New South Wales|Crows Nest]] | state = New South Wales | country = Australia | coordinates = {{Coord|33|49|46|S|151|12|27|E|region:AU-NSW|display=inline,title}} | type = [[State school|Public]] [[secondary school]] | established = {{Start date|1912}}<ref name="NSBHS">{{cite web |title=School History |url=https://northsydbo-h.schools.nsw.gov.au/about-our-school/history.html |publisher=North Sydney Boys High School |accessdate=21 September 2020}}</ref> | principal = Robyn Hughes | teaching_staff = ~54 | grades = 7–12 | enrolment = ~915 (2019)<ref name=SchoolLocator>{{cite web |url=https://www.myschool.edu.au/school/41320 |title=North Sydney Boys High School |accessdate=21 September 2020 |work=My School |publisher=Australian Curriculum, Assessment and Reporting Authority}}</ref> | campus_type = Suburban | alumni = Old Falconians | colours = Bismark, coral and gold {{Color box|#800000}}{{Color box|#FF7F50}}{{Color box|#FFD700}} | website = {{URL|northsydbo-h.schools.nsw.gov.au}} }} </syntaxhighlight> '''References''' {{Reflist}} {{Clear}} == TemplateData == {{collapse top|[[Wikipedia:TemplateData|TemplateData]] documentation used by [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]] and other tools}} {{TemplateData header|noheader=1}} <templatedata> { "params": { "box_width": { "label": "Infobox width", "description": "Desired width of the infobox, can be expressed as percentage, pixels or em", "type": "string", "example": "280px", "default": "250px" }, "box_style": { "label": "Infobox CSS", "description": "CSS styling for the infobox", "type": "string" }, "name": { "label": "Name", "type": "string", "description": "Name of the school. If left blank, the page name will display", "default": "{{PAGENAMEBASE}}" }, "native_name": { "label": "Native name", "type": "string", "description": "Name of the school in its native language, if different from its English name" }, "latin_name": { "label": "Latin name", "type": "string", "description": "Latin name of the school, if applicable" }, "logo": { "label": "Logo", "type": "wiki-file-name", "description": "Filename of the school logo on Wikipedia or Wikimedia Commons, with no wikimarkup", "example": "Logo.png" }, "logo_alt": { "label": "Logo accessibility text", "type": "string", "description": "Description of the elements in the school logo, suitable for a screen reader or other aid to the visually impaired" }, "logo_size": { "label": "Logo size", "type": "number", "description": "Desired size of the school logo in pixels, without 'px' suffix", "example": "150" }, "seal_image": { "label": "Seal Image", "type": "wiki-file-name", "description": "Filename of the school seal on Wikipedia or Wikimedia Commons, with no wikimarkup", "example": "Seal.png" }, "seal_alt": { "label": "Seal accessibility text", "type": "string", "description": "Description of the elements in the school seal, suitable for a screen reader or other aid to the visually impaired" }, "seal_size": { "label": "Seal size", "type": "number", "description": "Desired size of the school seal in pixels, without 'px' suffix", "example": "150" }, "image": { "label": "Image", "type": "wiki-file-name", "description": "Filename of the school image on Wikipedia or Wikimedia Commons, with no wikimarkup", "example": "MySchool.png" }, "image_size": { "label": "Image size", "type": "number", "description": "Desired size of the school image in pixels, without 'px' suffix", "example": "200" }, "alt": { "label": "Image accessibility text", "type": "string", "description": "Description of the elements in the school image, suitable for a screen reader or other aid to the visually impaired" }, "caption": { "label": "Caption", "type": "string", "description": "Caption text which is displayed below the school image" }, "motto": { "label": "Motto", "type": "string", "description": "Motto of the school", "example": "Semper fidelis" }, "motto_translation": { "label": "Motto translation", "type": "string", "description": "English translation of the school's motto, if applicable" }, "location": { "label": "Location", "type": "string", "description": "Location, could include address" }, "address": { "label": "Street address", "type": "string", "description": "Street address on which the school is located, which will make the section heading appear as \"Address\" instead of \"Location\"" }, "region": { "label": "Region", "type": "string", "description": "Region in which the school is located" }, "city": { "label": "City", "type": "string", "description": "City, town or village in which the school is located", "aliases": [ "town" ] }, "county": { "label": "County", "type": "string", "description": "County or Local Government Area in which the school is located" }, "state": { "label": "State", "type": "string", "description": "State in which the school is located" }, "province": { "label": "Province", "type": "string", "description": "Province in which the school is located" }, "zipcode": { "label": "Zip code", "type": "string", "description": "Zip code of the school, alternative term for postal code" }, "country": { "label": "Country", "type": "string", "description": "Country of the school" }, "country1": { "label": "Country 1", "type": "string", "description": "Country of the school" }, "coordinates": { "label": "Coordinates", "type": "wiki-template-name", "description": "Geographic coordinates of the school. Use {{Coord}} template with display=inline,title", "example": "{{Coord|dd|mm|ss|N/S|dd|mm|ss|E/W|display=inline,title}}" }, "coordinates_footnotes": { "label": "Coordinates footnotes", "type": "string", "description": "Footnotes for the school's coordinates" }, "other_name": { "label": "Other name", "type": "string", "description": "Alternate name by which the school is known, such as acronyms and abbreviations. If there is more than one, use other_names instead" }, "other_names": { "label": "Other names", "type": "string", "description": "Alternate names by which the school is known, such as acronyms and abbreviations. If there is only one, use other_name instead" }, "former_name": { "label": "Former name", "type": "string", "description": "Name by which the school used to be known. If there is more than one, use former_names instead" }, "former_names": { "label": "Former names", "type": "string", "description": "Names by which the school used to be known. If there is only one, use former_name instead" }, "schooltype": { "label": "School type", "type": "string", "description": "Type of school. If entered with funding type or type, will display as funding type, schooltype or type schooltype", "deprecated": "Replaced by the type parameter" }, "fundingtype": { "label": "Funding Type", "type": "string", "description": "Funding type of the school. If an article on \"fundingtype school\" exists, will automatically be linked to it", "deprecated": "Replaced by the type parameter" }, "type": { "label": "Type", "type": "string", "description": "Type of school" }, "religious_affiliation": { "label": "Religious affiliation", "type": "string", "description": "The school's religious affiliation" }, "denomination": { "label": "Denomination", "type": "string", "description": "If a faith school, the denomination" }, "patron": { "label": "Patron", "type": "string", "description": "Patron saint of the school" }, "established": { "label": "Established", "type": "wiki-template-name", "description": "Date the school was established/founded/opened. Add {{Circa}} template before any approximate dates. Use {{Start date}} template where possible", "suggested": true, "aliases": [ "founded", "opened" ] }, "founder": { "label": "Founder", "type": "string", "description": "Founder of the school. If there is more than one, use founders instead" }, "status": { "label": "Status", "type": "string", "description": "Status of the school" }, "closed": { "label": "Closed", "type": "wiki-template-name", "description": "Date the school was closed. Use {{End date}} template where possible" }, "locale": { "label": "Locale", "type": "string", "description": "Locale of the school" }, "sister_school": { "label": "Sister school", "type": "string", "description": "The sister school, if any. The main article should clarify the sister's relationship (same management, mutual agreement, other bonds, etc.), give the history of the arrangement and, of course, references" }, "school_board": { "label": "School board", "type": "string", "description": "Board, the school comes under" }, "district": { "label": "School district", "type": "string", "description": "The school district of the school" }, "us_nces_district_id": { "label": "NCES District ID (US)", "type": "wiki-template-name", "description": "The District ID of a school district in the United States, which can be found by searching for the school district at the Common Core of Data (CCD) page on the NCES website. Also note that {{NCES District ID}} template may be useful here" }, "authority": { "label": "Authority", "type": "string", "description": "Authority, the school comes under" }, "educational_authority": { "label": "Educational authority", "type": "string", "description": "Authority, the school comes under" }, "category": { "label": "Category", "type": "string", "description": "Category of the school. Use Category label parameter to override the default label \"Category\"" }, "category_label": { "label": "Category label", "default": "Category", "description": "Used in conjunction with the Category parameter, to override the default label \"Category\"", "type": "string" }, "oversight": { "label": "Oversight", "type": "string", "description": "Oversight, the school comes under. Use Oversight label parameter to override the default label \"Oversight\"" }, "oversight_label": { "label": "Oversight label", "type": "string", "description": "Used in conjunction with the Oversight parameter, to override the default label \"Oversight\"", "default": "Oversight" }, "authorizer": { "label": "Authorizer", "type": "string", "description": "School authorizer" }, "superintendent": { "label": "Superintendent", "type": "string", "description": "Superintendent of the school" }, "trustee": { "label": "Trustee", "type": "string", "description": "Area trustee of the school" }, "specialist": { "label": "Specialist", "type": "string", "description": "Specialist of the school. If there is more than one, use Specialists parameter instead" }, "session": { "label": "Session", "type": "string", "description": "Session of the school" }, "school_number": { "label": "School number", "type": "number", "description": "Official number (not for phone number)" }, "school_code": { "label": "School code", "type": "number", "description": "School code, if applicable" }, "MOE": { "label": "MOE (New Zealand)", "type": "number", "description": "The Ministry of Education Institution number of a school in New Zealand" }, "ofsted": { "label": "Ofsted (United Kingdom)", "type": "string", "description": "Any non-blank text in this parameter signifies that the school's teaching is inspected by Ofsted (United Kingdom), and causes a link to the Ofsted reports page for the school to be generated from the value of the urn parameter" }, "ceeb": { "label": "CEEB (United States)", "type": "number", "description": "The 6-digit CEEB code of a high school or post secondary school in the United States, which can be found by searching for school on the College Board website" }, "us_nces_school_id": { "label": "NCES School ID (United States)", "type": "string", "description": "The School ID of the school in the United States, which can be found by searching for the school at the Common Core of Data (CCD) page for public (government funded) schools, and Private School Universe Survey (PSS) page for private schools, on the NCES website" }, "president": { "label": "President", "type": "string", "description": "The president of the school" }, "chair": { "label": "Chair", "type": "string", "description": "Chair of the school. Use Chair label parameter to override the default label \"Chair\"" }, "chair_label": { "label": "Chair label", "type": "string", "default": "Chair", "description": "Used in conjunction with the Chair parameter, to override the default label \"Chair\"" }, "chairman": { "label": "Chairman", "type": "string", "description": "Chairman of the school. Use Chairman label parameter to override the default label \"Chairman\"" }, "chairman_label": { "label": "Chairman label", "type": "string", "default": "Chairman", "description": "Used in conjunction with the Chairman parameter, to override the default label \"Chairman\"" }, "chairperson": { "label": "Chairperson", "type": "string", "description": "Chairperson of the school, use Chairperson label parameter to override the default label \"Chairperson\"" }, "chairperson_label": { "label": "Chairperson label", "type": "string", "default": "Chairperson", "description": "Used in conjunction with the Chairperson parameter, to override the default label \"Chairperson\"" }, "dean": { "label": "Dean", "type": "string", "description": "Dean of the school" }, "administrator": { "label": "Administrator", "type": "string", "description": "Administrator of the school" }, "rector": { "label": "Rector", "type": "string", "description": "Rector of the school" }, "director": { "label": "Director", "type": "string", "description": "Director of the school" }, "principal": { "label": "Principal", "type": "string", "description": "Principal of the school, use Principal label parameter to override the default label \"Principal\"" }, "principal_label": { "label": "Principal label", "type": "string", "description": "Used in conjunction with the Principal parameter, to override the default label \"Princpal\"", "default": "Principal" }, "principal1": { "label": "Principal 1", "type": "string" }, "principal_label1": { "label": "Principal label 1", "type": "string", "description": "Label for principal 1", "default": "Principal" }, "principal2": { "label": "Principal 2", "type": "string" }, "principal_label2": { "label": "Principal label 2", "type": "string", "description": "Label for principal 2", "default": "Principal" }, "principal3": { "label": "Principal 3", "type": "string" }, "principal_label3": { "label": "Principal label 3", "type": "string", "description": "Label for principal 3", "default": "Principal" }, "principal4": { "label": "Principal 4", "type": "string" }, "principal_label4": { "label": "Principal label 4", "type": "string", "description": "Label for principal 4", "default": "Principal" }, "campus_director": { "label": "Campus director", "type": "string", "description": "Campus director of the school" }, "headmistress": { "label": "Headmistress", "type": "string", "description": "Headmistress of the school" }, "headmaster": { "label": "Headmaster", "type": "string", "description": "Headmaster of the school" }, "head_of_school": { "label": "Head of school", "type": "string", "description": "Head of the school" }, "head_teacher": { "label": "Head teacher", "type": "string", "description": "Head teacher of the school" }, "executive_headteacher": { "label": "Executive head teacher", "type": "string", "description": "Executive head teacher of the school" }, "acting_headteacher": { "label": "Acting head teacher", "type": "string", "description": "Acting head teacher of the school" }, "head": { "label": "Head", "type": "string", "description": "Head of the school, use Head label to override the default label \"Head teacher\"" }, "head2": { "label": "Head 2", "type": "string" }, "head_name2": { "label": "Head label 2", "type": "string", "description": "Label for head2" }, "r_head": { "label": "R head", "type": "string" }, "r_head_label": { "label": "R head label", "type": "string", "description": "Label for r_head" }, "officer_in_charge": { "label": "Officer in charge", "type": "string" }, "chaplain": { "label": "Chaplain", "type": "string", "description": "Chaplain of the school" }, "staff": { "label": "Staff", "type": "number", "description": " Number of staff" }, "faculty": { "label": "Faculty", "type": "number", "description": " Number of faculty of the school" }, "teaching_staff": { "label": "Teaching staff", "type": "number", "description": "Number of the school's teaching staff" }, "employees": { "label": "Employees", "type": "number", "description": "Number of the school's employees staff" }, "key_people": { "label": "Key People", "type": "number", "description": " Number of the school's Key People" }, "grades": { "label": "Grades", "type": "string", "description": "Grade levels. Use Grades label parameter to override the default label \"Grades\"" }, "grades_label": { "label": "Grades label", "type": "string", "default": "Grades", "description": "Used in conjunction with the Grades parameter, to override the default label \"Grades\"" }, "years": { "label": "Years", "type": "number", "description": "Years offered" }, "years_taught": { "label": "Years taught", "type": "string" }, "nursery_years_taught": { "label": "ECE levels", "type": "string", "description": "Early childhood education instruction levels offered", "example": "24 months through Transitional Kindergarten" }, "secondary_years_taught": { "label": "Secondary education levels", "type": "string", "description": "Range of secondary education instruction levels offered", "example": "6th through 9th grades" }, "gender": { "label": "Gender", "type": "string", "description": "Gender of the students at the school. Use Gender label to override the default label \"Gender\"" }, "gender_label": { "label": "Gender label", "type": "string", "default": "Gender", "description": "Used in conjunction with the Gender parameter, to override the default label \"Gender\"" }, "lower_age": { "label": "Lower age", "type": "string", "description": "The youngest age at which a student can be enrolled at the school" }, "upper_age": { "label": "Upper age", "type": "string", "description": "The oldest age at which a student may be enrolled at the school" }, "age_range": { "label": "Age range", "type": "string", "description": "Age range of students" }, "enrollment": { "label": "Enrollment", "type": "number", "description": "Number of the school's students", "aliases": [ "enrolment" ] }, "sixth_form_students": { "label": "Sixth form students", "type": "string" }, "grade_preK": { "label": "Grade pre K", "type": "string", "description": "Pre-kindergarten enrollment" }, "gradeK": { "label": "Grade K", "type": "string", "description": "Kindergarten enrollment" }, "grade1": { "label": "Grade 1", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade2": { "label": "Grade 2", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade3": { "label": "Grade 3", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade4": { "label": "Grade 4", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade5": { "label": "Grade 5", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade6": { "label": "Grade 6", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade7": { "label": "Grade 7", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade8": { "label": "Grade 8", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade9": { "label": "Grade 9", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade10": { "label": "Grade 10", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade11": { "label": "Grade 11", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade12": { "label": "Grade 12", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "grade13": { "label": "Grade 13", "type": "number", "description": "Enrollment for this grade" }, "other": { "label": "Other", "type": "number", "description": "Other grade enrollment" }, "other_grade_enrollment": { "label": "Other grade enrollment", "type": "string", "aliases": [ "other_grade_enrolment" ] }, "other_grade_label": { "label": "Other grade enrollment label", "type": "string", "default": "Other" }, "other_grade_enrollment_1": { "label": "Other grade enrollment 1", "type": "string", "aliases": [ "other_grade_enrolment_1" ] }, "other_grade_label_1": { "label": "Other grade enrollment 1 label", "type": "string", "default": "Other" }, "other_grade_enrollment_2": { "label": "Other grade enrollment 2", "type": "string", "aliases": [ "other_grade_enrolment_2" ] }, "other_grade_label_2": { "label": "Other grade enrollment 2 label", "type": "string", "default": "Other" }, "international_students": { "label": "International Students", "type": "number", "description": "Number of International Students" }, "classes": { "label": "Classes", "type": "number", "description": " Number of classes in the school" }, "average_class_size": { "label": "Average class size", "type": "number", "description": "The average number of students in a classroom at the school", "aliases": [ "avg_class_size" ] }, "ratio": { "label": "Ratio", "type": "number", "description": "The student:teacher ratio at the school" }, "system": { "label": "System", "type": "string", "description": " The education system the school follows" }, "classes_offered": { "label": "Classes offered", "type": "number", "description": "Classes offered at the school" }, "schedule_type": { "label": "Scheduled type", "type": "string", "description": "Schedule type of the school" }, "schedule": { "label": "Schedule", "type": "string", "description": "Schedule of the School" }, "hours_in_day": { "label": "Hours in Day", "type": "number", "description": "Hours in the school day" }, "classrooms": { "label": "Classrooms", "type": "number", "description": "Number of classrooms in the school" }, "campuses": { "label": "Campuses", "type": "string", "description": "The names of the school campuses" }, "campus": { "label": "Campus", "type": "string", "description": "The name of the school campus" }, "campus_size": { "label": "Campus size", "type": "number", "description": "The size of the school campus" }, "area": { "label": "Area", "type": "string", "description": "Total area of the school building(s)" }, "campus_type": { "label": "Campus type", "type": "string", "description": "Type of campus", "example": "Urban" }, "houses": { "label": "Houses", "type": "string", "description": "The names of any school houses the school might have. If the school has too many houses, give the number of houses with a link to the relevant section within the article" }, "student_union": { "label": "Student union", "type": "string" }, "student_union_label": { "label": "Label for student union", "type": "string", "default": "Student Union/Association" }, "colors": { "label": "Colors", "type": "wiki-template-name", "description": "The school colors/colours (use appropriate spelling; if using one parameter, delete other parameter, if present). There is no need to wikilink the colors. Use of {{Color box}} template will provide adequate illustration to the reader", "aliases": [ "colours" ] }, "slogan": { "label": "Slogan", "type": "string", "description": "The school's slogan" }, "song": { "label": "Song", "type": "string", "description": "Name of the school's song" }, "athletics": { "label": "Athletics", "type": "string", "description": "What type of athletics are held at the school; or Yes or No" }, "sports": { "label": "Sports", "type": "string", "description": "Main sport(s) at the school; or Yes or No" }, "mascot": { "label": "Mascot", "type": "string", "description": "School mascot" }, "nickname": { "label": "Nickname", "type": "string", "description": "The school's athletic nickname" }, "teams": { "label": "Teams", "type": "string" }, "teams_label": { "label": "Label for teams", "type": "string", "default": "Teams" }, "team_name": { "label": "Team name", "type": "string", "description": "Names of any school athletic teams" }, "rival": { "label": "Rival", "type": "string", "description": "Rival of the school. If there is more than one, use rivals parameter instead", "aliases": [ "rivals" ] }, "accreditation": { "label": "Accreditation", "type": "string", "description": "Accreditation of the school. If there is more than one, use accreditations parameter instead.", "aliases": [ "accreditations" ] }, "USNWR_ranking": { "label": "USNWR ranking (United States)", "type": "number", "description": "The U.S. News & World Report (USNWR) ranking in league tables of a school in the United States" }, "national_ranking": { "label": "National ranking", "type": "number", "description": "The school's national ranking" }, "test_name": { "label": "Test name", "type": "string", "description": "Used in conjunction with the Test average parameter, to override the default label \"Test average\"", "default": "Test average" }, "test_average": { "label": "Test average", "type": "number", "description": "The school's average test score, use test_name parameter to override the default label \"Test average\"" }, "decile": { "label": "Decile (New Zealand)", "type": "string", "description": "The Socioeconomic decile of a school in New Zealand" }, "publication": { "label": "Publication", "type": "string", "description": "Any publications that the school produces" }, "newspaper": { "label": "Newspaper", "type": "string", "description": "Name of the school newspaper (template automatically italicizes it)" }, "yearbook": { "label": "Yearbook", "type": "string", "description": "Name of the school yearbook (template automatically italicizes it)" }, "products": { "label": "Products", "type": "string" }, "endowment": { "label": "Endowment", "type": "string" }, "budget": { "label": "Budget", "type": "number", "description": "School budget" }, "fees": { "label": "Fees", "type": "number", "description": "Fees of the School" }, "annual_tuition": { "label": "Annual tuition", "type": "string" }, "tuition": { "label": "Tuition", "type": "string" }, "revenue": { "label": "Revenue", "type": "number", "description": "Revenue of the School" }, "communities": { "label": "Communities", "type": "string", "description": "Communities served" }, "feeder_schools": { "label": "Feeder schools", "type": "string", "description": "Name(s) of schools which feed this school" }, "feeder_to": { "label": "Feeder to", "type": "string", "description": "Name(s) of schools which are fed by this school" }, "graduates": { "label": "Graduates", "type": "number", "description": "Number of graduates from the school" }, "graduates_year": { "label": "Graduates Year", "type": "number", "description": "Year of aforementioned number of graduates" }, "affiliation": { "label": "Affiliations", "type": "string", "description": "Affiliation of the school. If there is more than one, use affiliations parameter instead", "aliases": [ "affiliations" ] }, "alumni": { "label": "Alumni", "type": "string", "description": "Name of the school's alumni" }, "alumni_name": { "label": "Alumni name", "type": "string" }, "nobel_laureates": { "label": "Nobel laureates", "type": "string", "description": "Any notable Nobel laureates from the school" }, "information": { "label": "Information", "type": "string", "description": "Any other information about the school, do not enter phone numbers or email addresses" }, "free": { "label": "Free text", "type": "string", "aliases": [ "free_text" ] }, "free_label": { "label": "Free label", "type": "string", "description": "Label for free text", "default": "Other" }, "free_1": { "label": "Free text 1", "type": "string", "description": "Free text", "aliases": [ "free_text1" ] }, "free_label1": { "label": "Free label 1", "type": "string", "description": "Label for free text 1", "aliases": [ "free_label_1" ] }, "free_2": { "label": "Free text 2", "type": "string", "description": "Free text", "aliases": [ "free_text2" ] }, "free_label2": { "label": "Free label 2", "type": "string", "description": "Label for free text 2", "aliases": [ "free_label_2" ] }, "free_3": { "label": "Free text 3", "type": "string", "description": "Free text", "aliases": [ "free_text3" ] }, "free_label3": { "label": "Free label 3", "type": "string", "description": "Label for free text 3", "aliases": [ "free_label_3" ] }, "free_4": { "label": "Free text 4", "type": "string", "description": "Free text", "aliases": [ "free_text4" ] }, "free_label4": { "label": "Free label 4", "type": "string", "description": "Label for free text 4", "aliases": [ "free_label_4" ] }, "free_5": { "label": "Free text 5", "type": "string", "description": "Free text", "aliases": [ "free_text5" ] }, "free_label5": { "label": "Free label 5", "type": "string", "description": "Label for free text 5", "aliases": [ "free_label_5" ] }, "website": { "label": "Website", "type": "wiki-template-name", "description": "URL of the school's website. Use {{URL}} template: {{URL|school.url}}. Note that if the URL contains an equals sign, then it must be written as {{URL|1=school.url}}", "example": "{{URL|www.schoolname.com}}" }, "footnotes": { "label": "Footnotes", "type": "string", "description": "Any footnotes" }, "picture": { "label": "Picture", "type": "wiki-file-name", "description": "Filename of the first school picture on Wikipedia or Wikimedia Commons that displays at the bottom, with no wikimarkup", "example": "MySchool.png" }, "picture_caption": { "label": "Picture caption", "type": "string", "description": "Caption text which is displayed below the first school picture" }, "picture2": { "label": "Picture 2", "type": "wiki-file-name", "description": "Filename of the second school picture on Wikipedia or Wikimedia Commons that displays at the bottom, with no wikimarkup", "example": "MySchool.png" }, "picture_caption2": { "label": "Picture caption 2", "type": "string", "description": "Caption text which is displayed below the second school picture" }, "enrollment_as_of": { "label": "Enrollment point in time", "type": "string", "aliases": [ "enrolment_as_of" ], "description": "Specific academic term or date range from which the enrollment figure(s) were sourced", "example": "2015-2016" }, "module": { "label": "Module", "type": "content" }, "lastupdate": { "label": "Last update", "type": "date", "description": "Date the infobox was last updated" }, "fight_song": { "label": "Fight song", "description": "Name of the school's fight song", "type": "string" }, "trust": { "label": "Trust", "type": "string", "description": "If the school is a sponsor led academy or a foundation school it may be part of a trust or foundation" }, "local_authority": { "label": "Local authority (UK)", "description": "For UK schools only, the local authority which can be found by searching for the school at the \"Get information about schools\" page on the GOV.UK website for schools in England and Wales (\"My Local School\" page on the GOV.WALES website can also be used for schools in Wales), and \"Find a school\" page on the GOV.SCOT website for schools in Scotland", "type": "string" }, "urn": { "label": "URN (United Kingdom)", "description": "The 6-digit Department for Education Unique Reference Number (URN) of a school in England and Wales, which can be found by searching for the school at the \"Get information about schools\" page on the GOV.UK website (Ofsted and \"My Local School\" page on the GOV.WALES website can also be used). The parameter generates a link to the school's information and comparison pages on the GOV.UK website", "type": "number" }, "capacity": { "label": "Enrollment limit", "description": "Maximum number of students the school is permitted to enroll at any given time", "type": "number" }, "mottoes": { "label": "Mottoes", "description": "If the school has more than one motto, use this parameter and place the mottoes within the {{Unbulleted indent list}} template", "type": "wiki-template-name" }, "founders": { "label": "Founders", "description": "If more than one founder, use this parameter and place all founders within {{Hlist}} template. If there is only one, use founder instead", "type": "wiki-template-name" }, "specialists": { "label": "Specialists", "description": "If the school has more than one specialist, use this parameter and place all specialists within the {{Hlist}} template", "type": "wiki-template-name" }, "primary_years_taught": { "label": "Primary education levels", "description": "Range of primary education instruction levels offered", "example": "1st through 5th grades", "type": "string" }, "language": { "label": "Language", "description": "Language the school teaches in", "type": "string" }, "postal_code": { "label": "Postal code", "description": "Postal code of the school", "type": "string" }, "head_label": { "label": "Head label", "description": "Used in conjunction with the Head parameter, to override the default label \"Head teacher\"", "type": "string", "default": "Head teacher" }, "athletic_conference": { "label": "Athletic conference", "description": "The athletic conference of the school", "type": "string" } }, "format": "{{_\n | _______________________ = _\n}}", "paramOrder": [ "box_width", "box_style", "name", "native_name", "latin_name", "logo", "logo_size", "logo_alt", "seal_image", "seal_size", "seal_alt", "image", "image_size", "alt", "caption", "motto", "mottoes", "motto_translation", "location", "address", "region", "city", "county", "state", "province", "postal_code", "zipcode", "country", "country1", "coordinates", "coordinates_footnotes", "other_name", "other_names", "former_name", "former_names", "schooltype", "fundingtype", "type", "religious_affiliation", "denomination", "patron", "established", "founder", "founders", "status", "closed", "locale", "sister_school", "school_board", "district", "us_nces_district_id", "local_authority", "authority", "educational_authority", "category_label", "category", "oversight_label", "oversight", "trust", "authorizer", "superintendent", "trustee", "specialist", "specialists", "session", "school_number", "school_code", "urn", "MOE", "ofsted", "ceeb", "us_nces_school_id", "president", "chair_label", "chair", "chairman_label", "chairman", "chairperson_label", "chairperson", "dean", "administrator", "rector", "director", "principal_label", "principal", "principal_label1", "principal1", "principal_label2", "principal2", "principal_label3", "principal3", "principal_label4", "principal4", "campus_director", "headmistress", "headmaster", "head_of_school", "head_teacher", "executive_headteacher", "acting_headteacher", "head_label", "head", "head_name2", "head2", "r_head", "r_head_label", "officer_in_charge", "chaplain", "staff", "faculty", "teaching_staff", "employees", "key_people", "grades_label", "grades", "years", "years_taught", "nursery_years_taught", "primary_years_taught", "secondary_years_taught", "gender_label", "gender", "age_range", "lower_age", "upper_age", "enrollment", "enrollment_as_of", "capacity", "sixth_form_students", "grade_preK", "gradeK", "grade1", "grade2", "grade3", "grade4", "grade5", "grade6", "grade7", "grade8", "grade9", "grade10", "grade11", "grade12", "grade13", "other", "other_grade_label", "other_grade_enrollment", "other_grade_label_1", "other_grade_enrollment_1", "other_grade_label_2", "other_grade_enrollment_2", "international_students", "classes", "average_class_size", "ratio", "system", "classes_offered", "language", "schedule_type", "schedule", "hours_in_day", "classrooms", "campuses", "campus", "campus_size", "area", "campus_type", "houses", "student_union_label", "student_union", "colors", "slogan", "song", "fight_song", "athletics", "athletic_conference", "sports", "mascot", "nickname", "teams", "teams_label", "team_name", "rival", "accreditation", "USNWR_ranking", "national_ranking", "test_name", "test_average", "decile", "publication", "newspaper", "yearbook", "products", "endowment", "budget", "fees", "annual_tuition", "tuition", "revenue", "communities", "feeder_schools", "feeder_to", "graduates", "graduates_year", "affiliation", "alumni", "alumni_name", "nobel_laureates", "information", "free", "free_label", "free_1", "free_label1", "free_2", "free_label2", "free_3", "free_label3", "free_4", "free_label4", "free_5", "free_label5", "website", "footnotes", "picture", "picture_caption", "picture2", "picture_caption2", "module", "lastupdate" ], "description": "Infobox for details of school organisations" } </templatedata> {{collapse bottom}} == Microformat == {{UF-hcard-geo}} == Tracking categories == {{infobox tracking cats}} * {{clc|Pages using infobox school with a linked country}} * {{clc|Pages using infobox school with an unknown country}} * {{clc|Pages using infobox school with a linked country1}} * {{clc|Pages using infobox school with an unknown country1}} * {{clc|Pages using infobox school with a mascot image}} * {{clc|Pages using infobox school with the module parameter}} * {{clc|Pages using infobox school with coordinates not using the Coord template}} {{Organization infoboxes}} {{Buildings and structures infobox templates}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!--Categories below this line, please; interwikis at Wikidata--> [[Category:Education infobox templates|School]] [[Category:Buildings and structures infobox templates|School]] [[Category:Infobox templates with module parameter|School]] [[Category:Infobox templates with updated parameter|School]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> czxazcsgw1qxl2efwtm5nse0z1b7ygt 10 187205 1427746 2025-07-14T18:00:16Z en>MusikBot II 0 Changed protection settings for "[[Template:Full-time equivalent]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 2564 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require extended confirmed access] (indefinite) [Move=Require extended confirmed access] (indefinite)) 1427746 wikitext text/x-wiki (on an [[Full-time equivalent|FTE]] basis)<noinclude>{{documentation}}</noinclude> p7g34ez1y02dndhfs2ze9tpjzpfgxwb 1427747 1427746 2026-09-08T13:39:30Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Full-time_equivalent]] 1427746 wikitext text/x-wiki (on an [[Full-time equivalent|FTE]] basis)<noinclude>{{documentation}}</noinclude> p7g34ez1y02dndhfs2ze9tpjzpfgxwb 10 187206 1427748 2024-11-09T19:14:52Z en>Pppery 0 /* {{pp-template}} */ 1427748 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .ib-school .infobox-header, .ib-school .infobox-above { background: lavender; color: #202122; } .ib-school .infobox-image .logo, .ib-school .infobox-image .seal{ background-color: #f8f9fa; } egor9t0a7id086dotffbllj0qoztrcq 1427749 1427748 2026-09-08T13:39:30Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_school/styles.css]] 1427748 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .ib-school .infobox-header, .ib-school .infobox-above { background: lavender; color: #202122; } .ib-school .infobox-image .logo, .ib-school .infobox-image .seal{ background-color: #f8f9fa; } egor9t0a7id086dotffbllj0qoztrcq 828 187207 1427753 2026-09-08T13:57:02Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: local p = {} function p.main(frame) local args = frame.args local year = tonumber(args[1] or '') local month = tonumber(args[2] or '') local day = tonumber(args[3] or '') if not year or not month or not day then return '' end local start_date = os.time({year=year, month=month, day=day}) local current_date = os.time() local diff = os.difftime(current_date, start_date) local days = math.floor(diff / 86400)... 1427753 Scribunto text/plain local p = {} function p.main(frame) local args = frame.args local year = tonumber(args[1] or '') local month = tonumber(args[2] or '') local day = tonumber(args[3] or '') if not year or not month or not day then return '' end local start_date = os.time({year=year, month=month, day=day}) local current_date = os.time() local diff = os.difftime(current_date, start_date) local days = math.floor(diff / 86400) if days < 0 then return '0 days ago' elseif days == 0 then return 'today' elseif days == 1 then return '1 day ago' elseif days < 30 then return days .. ' days ago' elseif days < 60 then return '1 month ago' elseif days < 365 then local months = math.floor(days / 30) return months .. ' months ago' else local years = math.floor(days / 365) if years == 1 then return '1 year ago' else return years .. ' years ago' end end end return p 2re7e8sfo6z596t9f8ppw4026860kes 828 187208 1427754 2026-09-08T13:57:15Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: local p = {} function p.main(frame) local args = frame.args local year = tonumber(args[1] or '') local month = tonumber(args[2] or '') if not year then return '' end local current_year = tonumber(os.date('%Y')) local current_month = tonumber(os.date('%m')) if month then -- Year + Month local years = current_year - year local months = current_month - month if months < 0 then... 1427754 Scribunto text/plain local p = {} function p.main(frame) local args = frame.args local year = tonumber(args[1] or '') local month = tonumber(args[2] or '') if not year then return '' end local current_year = tonumber(os.date('%Y')) local current_month = tonumber(os.date('%m')) if month then -- Year + Month local years = current_year - year local months = current_month - month if months < 0 then years = years - 1 months = months + 12 end if years == 0 then if months == 0 then return 'this month' elseif months == 1 then return '1 month ago' else return months .. ' months ago' end elseif years == 1 then if months == 0 then return '1 year ago' else return '1 year, ' .. months .. ' months ago' end else if months == 0 then return years .. ' years ago' else return years .. ' years, ' .. months .. ' months ago' end end else -- Year only local years = current_year - year if years == 0 then return 'this year' elseif years == 1 then return '1 year ago' else return years .. ' years ago' end end end return p s2cjr4wu9p8jkr3u6uo5cvj0njehmwb 3 187209 1427756 2026-09-08T14:06:01Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1427756 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Prakruthi I G}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೬, ೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 37abhd6tt08ny300a89askytgerv4yq 3 187210 1427777 2026-09-09T00:48:01Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1427777 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Muttannn B biradar}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೧೮, ೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) dz6w8yvnyoib3nrwkywqx5gk0dcdyax 0 187211 1427785 2026-09-09T06:41:15Z Shreelatha.Halemane 88264 ಹೊಸ ಪುಟ: ==ನೆಟ್ಟೂರು (ಕಣ್ಣೂರು)== [[File:NTTF Tellichery.jpg|thumb|NTTF Tellichery]] [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]]ದ ತಲೆಸ್ಸೆರಿ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಯ ಅಧಿಕಾರಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ನೆಟ್ಟೂರು. ಎನ್.ಹೆಚ್. 17 ಮಾರ್ಗವು [[ಕಣ್ಣೂರು|ಕಣ್ಣೂರಿ]]ನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ತ... 1427785 wikitext text/x-wiki ==ನೆಟ್ಟೂರು (ಕಣ್ಣೂರು)== [[File:NTTF Tellichery.jpg|thumb|NTTF Tellichery]] [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]]ದ ತಲೆಸ್ಸೆರಿ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಯ ಅಧಿಕಾರಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ನೆಟ್ಟೂರು. ಎನ್.ಹೆಚ್. 17 ಮಾರ್ಗವು [[ಕಣ್ಣೂರು|ಕಣ್ಣೂರಿ]]ನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ತಲೆಕೆರೆಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಅಂರಕಂಡಿ-ತಲಸ್ಸೆಸ್ ರಾಜ್ಯ ಮಾರ್ಗ ನೆಟ್ಟೂರ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕುಯ್ಯಾಲಿ, ಅಂರಕಂಡಿ ನದಿಗಳು ನಡುವೆ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ<ref>https://web.archive.org/web/20120303191133/http://kerals.com/keralatourism/kerala.php?t=10</ref> ನೆಟ್ಟೂರು. ==ನೆಟ್ಟೂರ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್== [[File:India Kerala location map.svg|thumb|map of the Kerala.]] ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ NTTF 1959 ರಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ S.S.I. ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಸರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಹಿಲ್ಫ್‌ಸ್ವೆರ್ಕ್ ಡೆರ್ ಇವಾಂಚಲಿಶೆನ್ ಕಿರ್ಚೆನ್ ಡೆರ್ ಶ್ವೇಯ್ಸುಮ್ ಸೇರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆರ್ಮನ್ ಗುಂಟೆರ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಗುಂಟೆರ್ಟ್ ಬಂಗ್ಲಾವ್ ಎಂಬುದೊಂದು ಎಟುಪ್ ಇಂದಿನ NTTF ಕಾಂಪಸಿನ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿರುವ ಮಲಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ.ಹರ್ಮನ್ ಗುಂಟೆರ್ಟ್ 1839 ನೆಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿರುವಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೊದಲ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಲಯಾಳಂ]] [[ನಿಘಂಟು|ನಿಘಂಟ]]ನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು[[.ಜರ್ಮನ್ ಮಿಶನರಿ]]ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ತೋಟದಲ್ಲಿ ನೆಯ್ತ್ ಮಲ್ಲಿಲುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ ಅದು ನಂತರ ಕಣ್ಣೂರಿಗೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ ಉದ್ಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20080116053221/http://www.hinduonnet.com/edu/2004/08/24/stories/2004082400080200.htm</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೇರಳದ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಫಲಿತಾಂಶದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟೂರಿಗೆ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 1847ನೇ ನೆಟ್ಟೂರಿನಿಂದ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಯ ರಾಜ್ಯಸಮಾಚಾರ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.1850 ರವರೆಗೆ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಸಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳು ಈ ಗುಂಟೆರ್ಟ್ ಬಂಗ್ಲಾವಿಲ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. 1847 ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಸಮಾಚಾರವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲೆಯಾಳ ಪತ್ರಿಕೆ ಪಶ್ಚಿಮೋದ್ಯಮ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಲೆಗೆಸೆರೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ದೇವಾಲಯಗಳು== ಚಿರಕಕ್ಕಾವು ದೇವಸ್ಥಾನವು ನೆಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ ನೆಟ್ಟೂರು ಪಿ ದಾಮೋದರನ್ ನೆಟ್ಟೂರಿನವರು. ದಿವಂಗತ ಮೂರ್ಕೋತ್ ಕುಮಾರನ್, ಲೇಖಕ, ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಗಳ ಕಟ್ಟಾ ಶಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಮಾಜ ಸೇವಕ, ಪ್ರಸ್ತುತ NTTF ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ನೆಟ್ಟೂರಿನ ಆಗಿನ ಮಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಿ ತಲಶ್ಶೇರಿ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಈಗ BEMP ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಟ್ಟೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾದ ಚಿರಕ್ಕಾವ್ ದೇವಾಲಯ. ==ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ಸೇನಾನಿ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ನೆಟ್ಟೂರು [[ಪಿ ದಾಮೋದರನ್ ನೆಟ್ಟೂರು]] ನಿವಾಸಿ. ಲೇಖಕರು ಶ್ರೀನಾರಾಯಣ ಗುರುವಿನ ಮುಂದಿನ ಶಿಷ್ಯನೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದ ಮೂರ್ಕೋತ್ ಕುಮಾರನ್ ನೆಟ್ಟೂರಿನ ಇಂದಿನ ಎನ್. ಟಿ. ಟಿ. ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಯಿತು. ಅನ್ನತ್ತೆ ಶಾಲೆಯು ನಂತರ ನವೀಕೃತ ಮತ್ತು ತಲೆಸ್ಸೆರೆ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ==ಸಾರಿಗೆ== ಗ್ರಾಮವನ್ನು ತೊಟ್ಟು ಹಾದುಹೋಗುವ ಹೆದ್ದಾರಿ ತಲೆಸೆರೆ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಮುರಿದು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಗೋವ, ಮುಂಬೈ ಮೇಳದವರೆಗೆ ತೆಕ್ಕೆ [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದಿಂದ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರಿಗೆ ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಇರಿಟ್ಟಿಗೆ ಪೂರ್ವದ ಒಂದು ರಸ್ತೆ [[ಮೈಸೂರು]]ವಿಗೂ ಬಾಂಗ್ಲೂರಿಗೂ ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಗಲಾಪುರಂ-ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮಾರ್ಗದ ತಲಸ್ಸೆಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದ ತೀವಂಡಿ ನಿಲ್ದಾಣ. ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಬುಕ್ಕಿಂಗ್ ಇದ್ದರೆ ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಇಲ್ಲಿಂದ ತೀವಂಡಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕಣ್ಣೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸುಮಾರು 24 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾದರೂ ಮಿಡಲ್ ಈಸ್ಟೇನ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನೇರವಾಗಿ ವಿಮಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. n42kg8qf78os970p73nyy8hoxiau87k 2 187212 1427786 2026-09-09T07:16:46Z 2510342Manya 100050 ಹೊಸ ಪುಟ: = ಕನ್ನಡ ಸಂಗೀತದ ವಿಕಾಸಾ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ = == ಪೀಠಿಕೆ == ಸಂಗೀತ ಎಂಬುದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ... 1427786 wikitext text/x-wiki = ಕನ್ನಡ ಸಂಗೀತದ ವಿಕಾಸಾ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ = == ಪೀಠಿಕೆ == ಸಂಗೀತ ಎಂಬುದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ದೊಡ್ಡ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ನಮ್ಮ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಗಳು, ಭಾವಗೀತೆಗಳು, ಸಿನಿಮಾಗಳ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಯುವಕರ ಸಂಗೀತದವರೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಹಾಡುಗಳು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿವೆ. ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ತನ್ನ ಮೂಲ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆದಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ಸಂಗಿತದ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. == ೧. ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ: ನಮ್ಮ ಮಣ್ಣಿನ ಹಾಡುಗಳು == ಕನ್ನಡ ಸಂಗೀತದ ನಿಜವಾದ ಬೇರು ಎಂದರೆ ಅದು ನಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ, ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವಾಗ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಇದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. * '''ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಗಳು:''' ಸೋಬಾನೆ ಪದಗಳು, ತ್ರಿಪದಿಗಳು, ಲಾವಣಿ, ರಂಗಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೋಗುಳ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಊರಿನಲ್ಲೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. * '''ಮಹತ್ವ:''' ಈ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ರೂಪ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹರಿದುಬಂದ ಈ ಹಾಡುಗಳು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಹೊಸ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಈ ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. == ೨. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ == ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರಿದೆ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಕಾಲವು ಕನ್ನಡದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು. * '''ವಚನಗಳು:''' ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಅವರಂತಹ ಶರಣರು ಸರಳ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಚನಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದರು. * '''ಸಂಗೀತದ ಪಿತಾಮಹ:''' ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸದ ಹಂತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. * '''ಕೀರ್ತನೆಗಳು:''' ಪುರಂದರದಾಸರು ಮತ್ತು ಕನಕದಾಸರು ಸರಳ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಾಡಬಹುದಾದ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. == ೩. ಭಾವಗೀತೆ ಮತ್ತು ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ == ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕುವೆಂಪು, ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ, ಕೆ.ಎಸ್. ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಅವರಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಕವಿಗಳು ಬರೆದ ಕವಿತೆಗಳಿಗೆ ರಾಗ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹಾಡುವ ಶೈಲಿ ಶುರುವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಭಾವಗೀತೆ ಅಥವಾ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. * '''ಪ್ರಮುಖರು:''' ಪಿ. ಕಾಳಿಂಗರಾವ್ ಅವರು ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಗಾಯಕರು. * '''ಬೆಳವಣಿಗೆ:''' ಮೈಸೂರು ಅನಂತಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಸಿ. ಅಶ್ವಥ್ ಅವರು ಕವಿಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಗೆ ಮಧುರವಾದ ಈಣ ನೀಡಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆದ್ದರು. 'ಬಾರಿಸು ಕನ್ನಡ ಡಿಂಡಿಮವ', 'ಮೈಸೂರು ಮಲ್ಲಿಗೆ' ಮುಂತಾದ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲಿರುತ್ತಿದ್ದವು. == ೪. ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತದ ಆರಂಭ == ಸಿನಿಮಾಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳು ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಮನರಂಜನೆಯಾದವು. ೧೯೩೪ರಲ್ಲಿ ಬಂದ 'ಸತಿ ಸುಲೋಚನಾ' ಚಿತ್ರದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಪಯಣ ದಶಕಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. * '''ಹಳೆಯ ದಿನಗಳು:''' ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರಾಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಜಿ.ಕೆ. ವೆಂಕಟೇಶ್, ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಎಂ. ರಂಗರಾವ್ ಅವರಂತಹ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮಧುರವಾದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. * '''ಗಾಯಕರ ಕೊಡುಗೆ:''' ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ಪಿ.ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎಸ್.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಮತ್ತು ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಅವರ ಗಾಯನವು ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿತು. ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕನ್ನಡ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಾದರಿಯಾಗಿತ್ತು. == ೫. ಹಂಸಲೇಖ ಮತ್ತು ನೂತನ ಟ್ರೆಂಡ್ == ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟವರು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಂಸಲೇಖ ಅವರು. * '''ಬದಲಾವಣೆ:''' ಇವರು ಜಾನಪದ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಯುವಜನತೆಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದರು. 'ಪ್ರೇಮಲೋಕ' ಮತ್ತು 'ರಣಧೀರ' ಮುಂತಾದ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಸಂಚಲನ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. * '''ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳು:''' 'ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ' ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಮರಳಿ ಮೆಲೋಡಿ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕಿತು. == ೬. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುಗ == ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಂಗೀತವು ದೇಶದ ಗಡಿ ದಾಟಿ ಇಡೀ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆದಂತೆ ಹಾಡುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕೂಡ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. * '''ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ:''' ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್ ಮತ್ತು ಕಾಂತಾರ ಮುಂತಾದ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಇಡೀ ದೇಶದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ. 'ವರಾಹ ರೂಪಂ' ನಂತಹ ಹಾಡುಗಳು ನಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿವೆ. * '''ಅಂತರ್ಜಾಲ ಮತ್ತು ಯುವಕರು:''' ಇಂದಿನ ಯುವಕರು ಅಂತರಜಾಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ರಾಪ್ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳ ಹೊಸ ರೂಪಗಳು ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ. == ಉಪಸಂಹಾರ == ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕನ್ನಡ ಸಂಗೀತವು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಶುರುವಾದ ಈ ಪಯಣ, ದಾಸರ ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಕಾವ್ಯಮಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಇಂದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ. ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ಹಾಡುವ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಬದಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತಲುಪುವ ಸಂಗೀತದ ನಾದ ಮಾತ್ರ ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. fc61l7ajz7gzjg7homqo9rs3hbrk59p 0 187213 1427787 2026-09-09T07:43:23Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತ<br /><small>五台山</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Mount Wutai.JPG|220px]]<br /><small>ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತದ ದೃಶ್ಯ</small> |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#cedff2;" | ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ... 1427787 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತ<br /><small>五台山</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Mount Wutai.JPG|220px]]<br /><small>ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತದ ದೃಶ್ಯ</small> |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#cedff2;" | ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ |- ! scope="row" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | Mount Wutai |- ! scope="row" | ದೇಶ | ಚೀನಾ |- ! scope="row" | ಪ್ರಾಂತ್ಯ | ಷಾನ್‌ಕ್ಸಿ |- ! scope="row" | ಮಾನದಂಡ | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (ii), (iii), (iv), (vi) |- ! scope="row" | ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂಖ್ಯೆ | [https://whc.unesco.org/en/list/1279/ 1279] |- ! scope="row" | ಶಾಸನ ವರ್ಷ | 2009 |- ! scope="row" | ಪ್ರದೇಶ | 18,415 ha |- ! scope="row" | ಬಫರ್ ವಲಯ | 42,312 ha |- ! scope="row" | ಎತ್ತರ (ಗರಿಷ್ಠ) | 3,058 ಮೀ. (ಯೆಡೋ ಶಿಖರ) |- ! scope="row" | ಮಠಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ | 53 |- ! scope="row" | ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ | ಮಂಜುಶ್ರೀ ಬೋಧಿಸತ್ವ |} '''ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತ''' (ಚೀನೀ: 五台山; "ಐದು ಶಿಖರಗಳ ಪರ್ವತ") ಚೀನಾದ ಷಾನ್‌ಕ್ಸಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಬೌದ್ಧ ಪರ್ವತ. ಚೀನಾದ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ಬೌದ್ಧ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದಾಗಿದ್ದು, ಜ್ಞಾನದ ಬೋಧಿಸತ್ವ ಮಂಜುಶ್ರೀಯ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನವೆಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tcg">{{cite web |url=https://www.travelchinaguide.com/attraction/shanxi/taiyuan/mt_wutai.htm |title=Mt. Wutai, Shanxi - One of the Four Sacred Buddhist Mountains |publisher=TravelChinaGuide |access-date=2026-09-04}}</ref> ಸಮತಟ್ಟಾದ ಐದು ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 53 ಮಠಗಳಿದ್ದು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="unesco">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1279/ |title=Mount Wutai |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-04}}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಚೀನಾದ ಇತರ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಬೌದ್ಧ ಪರ್ವತಗಳಾದ ಎಮೈ, ಜಿಯುಹುವಾ ಮತ್ತು ಪುಟುವೊ ಜೊತೆಗೆ ವುಟಾಯ್ ಸೇರಿ, ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಮೂಹ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Foguang Temple 1.JPG|thumb|left|250px|ಫೋಗುವಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ]] ತಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (618–907) ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ 360ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಇಂದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 47 ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ.<ref name="tcg"/> ಫೋಗುವಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಪೂರ್ವ ಸಭಾಂಗಣ ತಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಉಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಮರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಜೀವಂತ ಗಾತ್ರದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಈ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ರಾಜಾಶ್ರಯದೊಂದಿಗೆ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ನೇಪಾಳ, ಮಂಗೋಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಆಳವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯವನ್ನೂ ಸಾರುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Foguang Temple 9.JPG|thumb|right|250px|ಫೋಗುವಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಾಂಗಣ ಶಿಲ್ಪಗಳು]] ನಂಚಾನ್ ಮತ್ತು ಫೋಗುವಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯಗಳಂತಹ ತಾಂಗ್ ಕಾಲದ ರಚನೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="tcg"/> ಇಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬೆಂಕಿ, ಕೀಟಬಾಧೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವ ಕಾರಣ, ಇವುಗಳ ಉಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನೇ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಧನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಐದು ಶಿಖರಗಳು == [[File:Xiantong Temple2.JPG|thumb|right|250px|ಷಿಯಾಂಟಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ]] ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತದ ಐದು ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ: ಪೂರ್ವದ ವಾಂಗ್‌ಹೈ ಶಿಖರ ಸೂರ್ಯೋದಯ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ, ಪಶ್ಚಿಮದ ಗುವಾಯುಯೆ ಶಿಖರ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ, ದಕ್ಷಿಣದ ಜಿನ್‌ಕ್ಸಿಯು ಶಿಖರ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಪುಷ್ಪಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಉತ್ತರದ ಯೆಡೋ ಶಿಖರ 3,058 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಅತಿ ಎತ್ತರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರದ ಕುಯಿಯಾನ್ ಶಿಖರ ಪಾಚಿ ಆವರಿಸಿದ "ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ತಿರುಚಿದ ಬಂಡೆ"ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name="tcg"/> ಎಲ್ಲಾ ಐದೂ ಶಿಖರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಾಗದ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗಾಗಿ, ವುಫಾಂಗ್ ಮಂಜುಶ್ರೀ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಐದೂ ಶಿಖರಗಳ ಮಂಜುಶ್ರೀ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="tcg"/> ಈ ಐದೂ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತೈಹುವಾಯ್ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಬಹುಪಾಲು ಯಾತ್ರಿಕರು ವಿವಿಧ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನದ ಕಾರಣ, ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೂ ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳು == [[File:Great White Pagoda2.JPG|thumb|left|250px|ಬೃಹತ್ ಶ್ವೇತ ಸ್ತೂಪ, ಟಾಯುವಾನ್ ದೇವಾಲಯ]] * '''ಟಾಯುವಾನ್ ದೇವಾಲಯ''' – ಇಲ್ಲಿನ 75.3 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಬೃಹತ್ ಶ್ವೇತ ಸ್ತೂಪ ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ತೈಹುವಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಡುವೆ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref name="tcg"/> * '''ಷಿಯಾಂಟಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ''' – ವುಟಾಯ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು; ತಾಂಬ್ರ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಸಾವಿರ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ತಾಮ್ರ ಸ್ತೂಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದ್ದು, ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. * '''ಶುಷಿಯಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ''' – ಮಿಂಗ್ ಕಾಲದ ಈ ವಿಶಾಲ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ 500 "ತೂಗಾಡುವ" ಶಿಲ್ಪಗಳಿದ್ದು, ಬೌದ್ಧ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತ್ರಿ-ಆಯಾಮದ ಪರ್ವತ-ಜಲ ದೃಶ್ಯಗಳೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> * '''ನಂಚಾನ್ ದೇವಾಲಯ''' – ಕ್ರಿ.ಶ. 782ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೊಂದು; ಸರಳ ಆದರೆ ಸುಂದರ ತಾಂಗ್ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ.<ref name="tcg"/> == ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ == [[File:Entrance Paifang of Shuxiang Temple, Wutaishan (20240608081824).jpg|thumb|right|250px|ಶುಷಿಯಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ಗೋಪುರ]] ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತವನ್ನು "ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ" ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ.<ref name="tcg"/> ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಮತ್ತು ಹಾನ್ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥಗಳೆರಡೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಚೀನಾದ ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತಗಳ ಜೀವಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಅಪೂರ್ವ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಚೀನಾ, ಟಿಬೆಟ್, ಮಂಗೋಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದಿಂದ ಬರುವ ಯಾತ್ರಿಕರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. == ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ == 2009ರಲ್ಲಿ ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತವನ್ನು (ii), (iii), (iv) ಮತ್ತು (vi) ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ನಡುವಿನ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಚೀನೀ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ಈ ತಾಣ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ == ಆಧುನಿಕ ರೈಲು, ಬಸ್ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಇಂದಿಗೂ ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರಿಕರ ಪ್ರವಾಹ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.<ref name="tcg"/> ತೈಹುವಾಯ್ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬೌದ್ಧ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಮರದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಸರ್ಕಾರ ವಿಶೇಷ ಅಗ್ನಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ನಂತರ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಪಾರಂಪರಿಕ ವಲಯದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಪರ್ವತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಪರ್ವತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತ ಇಂದಿಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> h7en9n43xe80o9zipfzbsisb136spk1 1427788 1427787 2026-09-09T07:47:27Z Reema Jalihal 87461 1427788 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತ<br /><small>五台山</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Mount Wutai.JPG|220px]]<br /><small>ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತದ ದೃಶ್ಯ</small> |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#cedff2;" | ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ |- ! scope="row" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | Mount Wutai |- ! scope="row" | ದೇಶ | ಚೀನಾ |- ! scope="row" | ಪ್ರಾಂತ್ಯ | ಷಾನ್‌ಕ್ಸಿ |- ! scope="row" | ಮಾನದಂಡ | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (ii), (iii), (iv), (vi) |- ! scope="row" | ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂಖ್ಯೆ | [https://whc.unesco.org/en/list/1279/ ೧೨೭೯] |- ! scope="row" | ಶಾಸನ ವರ್ಷ | ೨೦೦೯ |- ! scope="row" | ಪ್ರದೇಶ | ೧೮,೪೧೫ ha |- ! scope="row" | ಬಫರ್ ವಲಯ | ೪೨,೩೧೨ ha |- ! scope="row" | ಎತ್ತರ (ಗರಿಷ್ಠ) | ೩.೦೫೮ ಮೀ. (ಯೆಡೋ ಶಿಖರ) |- ! scope="row" | ಮಠಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ | ೫೩ |- ! scope="row" | ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ | ಮಂಜುಶ್ರೀ ಬೋಧಿಸತ್ವ |} '''ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತ''' (ಚೀನೀ: 五台山; "ಐದು ಶಿಖರಗಳ ಪರ್ವತ") ಚೀನಾದ ಷಾನ್‌ಕ್ಸಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಬೌದ್ಧ ಪರ್ವತ. ಚೀನಾದ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ಬೌದ್ಧ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದಾಗಿದ್ದು, ಜ್ಞಾನದ ಬೋಧಿಸತ್ವ ಮಂಜುಶ್ರೀಯ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನವೆಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tcg">{{cite web |url=https://www.travelchinaguide.com/attraction/shanxi/taiyuan/mt_wutai.htm |title=Mt. Wutai, Shanxi - One of the Four Sacred Buddhist Mountains |publisher=TravelChinaGuide |access-date=2026-09-04}}</ref> ಸಮತಟ್ಟಾದ ಐದು ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೫೩ ಮಠಗಳಿದ್ದು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="unesco">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1279/ |title=Mount Wutai |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-04}}</ref> ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಚೀನಾದ ಇತರ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಬೌದ್ಧ ಪರ್ವತಗಳಾದ ಎಮೈ, ಜಿಯುಹುವಾ ಮತ್ತು ಪುಟುವೊ ಜೊತೆಗೆ ವುಟಾಯ್ ಸೇರಿ, ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಮೂಹ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Foguang Temple 1.JPG|thumb|left|250px|ಫೋಗುವಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ]] ತಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (೬೧೮–೯೦೭) ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ೩೬೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಇಂದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೪೭ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ.<ref name="tcg"/> ಫೋಗುವಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಪೂರ್ವ ಸಭಾಂಗಣ ತಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಉಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಮರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಜೀವಂತ ಗಾತ್ರದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಈ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ರಾಜಾಶ್ರಯದೊಂದಿಗೆ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ನೇಪಾಳ, ಮಂಗೋಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಆಳವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯವನ್ನೂ ಸಾರುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Foguang Temple 9.JPG|thumb|right|250px|ಫೋಗುವಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಾಂಗಣ ಶಿಲ್ಪಗಳು]] ನಂಚಾನ್ ಮತ್ತು ಫೋಗುವಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯಗಳಂತಹ ತಾಂಗ್ ಕಾಲದ ರಚನೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="tcg"/> ಇಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬೆಂಕಿ, ಕೀಟಬಾಧೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವ ಕಾರಣ, ಇವುಗಳ ಉಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನೇ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಧನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಐದು ಶಿಖರಗಳು == [[File:Xiantong Temple2.JPG|thumb|right|250px|ಷಿಯಾಂಟಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ]] ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತದ ಐದು ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ: ಪೂರ್ವದ ವಾಂಗ್‌ಹೈ ಶಿಖರ ಸೂರ್ಯೋದಯ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ, ಪಶ್ಚಿಮದ ಗುವಾಯುಯೆ ಶಿಖರ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ, ದಕ್ಷಿಣದ ಜಿನ್‌ಕ್ಸಿಯು ಶಿಖರ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಪುಷ್ಪಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಉತ್ತರದ ಯೆಡೋ ಶಿಖರ ೩,೦೫೮ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಅತಿ ಎತ್ತರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೇಂದ್ರದ ಕುಯಿಯಾನ್ ಶಿಖರ ಪಾಚಿ ಆವರಿಸಿದ "ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ತಿರುಚಿದ ಬಂಡೆ"ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name="tcg"/> ಎಲ್ಲಾ ಐದೂ ಶಿಖರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಾಗದ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗಾಗಿ, ವುಫಾಂಗ್ ಮಂಜುಶ್ರೀ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಐದೂ ಶಿಖರಗಳ ಮಂಜುಶ್ರೀ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="tcg"/> ಈ ಐದೂ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತೈಹುವಾಯ್ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಬಹುಪಾಲು ಯಾತ್ರಿಕರು ವಿವಿಧ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನದ ಕಾರಣ, ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೂ ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳು == [[File:Great White Pagoda2.JPG|thumb|left|250px|ಬೃಹತ್ ಶ್ವೇತ ಸ್ತೂಪ, ಟಾಯುವಾನ್ ದೇವಾಲಯ]] * '''ಟಾಯುವಾನ್ ದೇವಾಲಯ''' – ಇಲ್ಲಿನ ೭೫.೩ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಬೃಹತ್ ಶ್ವೇತ ಸ್ತೂಪ ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ತೈಹುವಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಡುವೆ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref name="tcg"/> * '''ಷಿಯಾಂಟಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ''' – ವುಟಾಯ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು; ತಾಂಬ್ರ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಸಾವಿರ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ತಾಮ್ರ ಸ್ತೂಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದ್ದು, ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. * '''ಶುಷಿಯಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ''' – ಮಿಂಗ್ ಕಾಲದ ಈ ವಿಶಾಲ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ೫೦೦ "ತೂಗಾಡುವ" ಶಿಲ್ಪಗಳಿದ್ದು, ಬೌದ್ಧ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತ್ರಿ-ಆಯಾಮದ ಪರ್ವತ-ಜಲ ದೃಶ್ಯಗಳೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> * '''ನಂಚಾನ್ ದೇವಾಲಯ''' – ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೮೨ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೊಂದು; ಸರಳ ಆದರೆ ಸುಂದರ ತಾಂಗ್ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ.<ref name="tcg"/> == ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ == [[File:Entrance Paifang of Shuxiang Temple, Wutaishan (20240608081824).jpg|thumb|right|250px|ಶುಷಿಯಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ಗೋಪುರ]] ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತವನ್ನು "ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ" ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ.<ref name="tcg"/> ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಮತ್ತು ಹಾನ್ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥಗಳೆರಡೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಚೀನಾದ ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತಗಳ ಜೀವಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಅಪೂರ್ವ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಚೀನಾ, ಟಿಬೆಟ್, ಮಂಗೋಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದಿಂದ ಬರುವ ಯಾತ್ರಿಕರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. == ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ == ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತವನ್ನು (ii), (iii), (iv) ಮತ್ತು (vi) ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ನಡುವಿನ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಚೀನೀ ತಾತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ಈ ತಾಣ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ == ಆಧುನಿಕ ರೈಲು, ಬಸ್ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಇಂದಿಗೂ ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರಿಕರ ಪ್ರವಾಹ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.<ref name="tcg"/> ತೈಹುವಾಯ್ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬೌದ್ಧ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಮರದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಚೀನೀ ಸರ್ಕಾರ ವಿಶೇಷ ಅಗ್ನಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ನಂತರ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಪಾರಂಪರಿಕ ವಲಯದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಪರ್ವತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಪರ್ವತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವುಟಾಯ್ ಪರ್ವತ ಇಂದಿಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> 0zym0tdb2tgdbsgzj8qx2m5ip55qg1i 0 187214 1427795 2026-09-09T11:21:55Z Shreelatha.Halemane 88264 ಹೊಸ ಪುಟ: ==ಅಂಚಂಪೀಡಿಕ, ಕಣ್ಣೂರು== ಅಂಚಂಪೀಡಿಕ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಅಂಚಂಪೀಡಿಕವು ಕಣ್ಣೂರು ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನಿಂದ ಸರಿಸುಮಾರು 13.5 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್... 1427795 wikitext text/x-wiki ==ಅಂಚಂಪೀಡಿಕ, ಕಣ್ಣೂರು== ಅಂಚಂಪೀಡಿಕ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಅಂಚಂಪೀಡಿಕವು ಕಣ್ಣೂರು ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನಿಂದ ಸರಿಸುಮಾರು 13.5 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ತಳಿಪರಂಬ]] ಪುರಸಭೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20171020145610/http://www.taliparambamunicipality.in/about</ref> [[File:ParassinikkadavuValapattamRiver.jpg|thumb|ParassinikkadavuValapattamRiver]] ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== [[File:ParassinikkadavuBridge.jpg|thumb|ParassinikkadavuBridge]] ಅಂಚಂಪೀಡಿಕವು ಕಣ್ಣೂರು, ತಳಿಪರಂಬ ಮತ್ತು ಚೆರುಕುನ್ನು ನಡುವಿನ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅಂಚಂಪೀಡಿಕವು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮೊರಜಾ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕಳ್ಳಿಯಸ್ಸೆರಿ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಚೆರುಕುನ್ನು ಮತ್ತು ಕನ್ನಪುರಂ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಧರ್ಮಶಾಲಾದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20160303173033/http://kannur.gov.in/village.htm</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಅಂಚಂಪೀಡಿಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ "ಐದನೇ ಅಂಗಡಿ". ಪಟ್ಟಣವು 2010 ರಿಂದ ಪ್ರಚಂಡ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ನೆಕ್ಸಸ್ ಆಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಅಂಚಂಪೀಡಿಕವು ಹಿಂದೆ [[ಕೋಲತ್ತಿರಿ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರ, [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡನು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ರಾಜ್ಯವು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿರಕ್ಕಲ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಯ ನಂತರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲಿಯಾಶ್ಸೇರಿ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20160303233120/http://kannur.gov.in/mapkannur.jpg</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== 2011 ರ ಭಾರತ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂತೂರಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 36,290 ಆಗಿದ್ದು, 17,154 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 19,136 ಮಹಿಳೆಯರು. ಅಂತೂರು ಮೊರಾಜ ಮತ್ತು ಅಂತೂರು ಎಂಬ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪಂಚಾಯತ್ ಆಗಿತ್ತು. 1990 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಹೊಸ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಅಂತೂರು ಪಂಚಾಯತ್ ಅನ್ನು ತಳಿಪರಂಬದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ತಳಿಪರಂಬದ ಹೊಸ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, 2015 ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ತಳಿಪರಂಬದಿಂದ ಅಂತೂರು ಅನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪುರಸಭೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಅಂಥೂರು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ಒಂದು ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು NH-17 ನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಳಿಪರಂಬ ಬಳಿ ಇದೆ. ==ಆಡಳಿತ == ಜಿಲ್ಲೆ: ಕಣ್ಣೂರು ತಾಲೂಕು/ತಹಸೀಲ್: ತಳಿಪರಂಬ ಪುರಸಭೆ: ಅಂದೂರು ಬ್ಲಾಕ್: ತಳಿಪರಂಬ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ: ತಳಿಪರಂಬ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ: ಕಣ್ಣೂರು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ: ಕನ್ನಪುರಂ ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ: ಕಣ್ಣಪುರಂ ==ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳು == ಅಂಚಂಪೀಡಿಕ-670331 ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ವೆಲ್ಲಿಕ್ಕೀಲ್ ಇಕೋ ಟೂರಿಸಂ ಪಾರ್ಕ್ ==ಇತರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು== [[File:VismayaParkGate.JPG|thumb|VismayaParkGate]] ನೀಲಿಯಾರ್ ಕೊಟ್ಟಂ (ಕಣ್ಣೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಹತ್ತಿರ) ಓಝಕ್ರೋಮ್ ದೇವಾಲಯದ ಕೊಳ ಮೊರಜಾ ಮತ್ತು ಕಾನೂಲಿನ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ಪುನ್ನಕುಳಂಗರದ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೊರಜಾ, ಮುತುವಣಿ ಮತ್ತು ಮೈಲಾಡು ಬೆಟ್ಟಗಳು ==ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್, [[ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವು]] ಪರರಾಸಿಯಾನಿಕ್ಕಡವು ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮಂಗಟ್ಟುಪರಂಬು ದೂರದರ್ಶನ ಠಾಣೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಕಣ್ಣೂರು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಶನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಕಣ್ಣೂರು ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೆಲ್ಟ್ರಾನ್ ನಗರ ಕೆಲ್ಟ್ರಾನ್, ಕಣ್ಣೂರು ಕೇರಳ ಕ್ಲೇಸ್ ಮತ್ತು ಸೆರಾಮಿಕ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಣ್ಣೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ==ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== ಕಲ್ಲಿಯಶ್ಸೇರಿ ವತ್ತಕಿಲ್ ಶ್ರೀ ಮುಚ್ಚಿಲೊಟ್ಟು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಂದಮ್ಮತ್ತಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪರಕ್ಕೋತ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮೊರಾಜ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಂಚಂಪೀಡಿಕ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ ಕಪ್ಪೋತುಕಾವು ==ಆಡಳಿತ== ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು (ಭಾರತ) - ಶ್ರೀ ಎಂ. ವಿಜಿನ್ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆ - ಶ್ರೀಮತಿ ಪಿ.ಕೆ.ಶ್ರೀಮತಿ ಟೀಚರ್ ==ಸಾರಿಗೆ== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ (NH-66) ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿಯಶ್ಸೇರಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ಮಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬೈ]] ಅನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ನ್ ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರ]]ವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಅಂಚಂಪೀಡಿಕದಿಂದ ಕಣ್ಣೂರು, ತಳಿಪರಂಬ ಮತ್ತು ಚೆರುಕುನ್ನುಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕವು ಈ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮಂಗಳೂರು-ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಾಪುರಂ ಮತ್ತು ಪಪ್ಪಿನಿಸ್ಸೇರಿ. ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು 38 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. 27hjycr6jadk6vt3ry7ztrb8kw353on