ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 4 818 1428433 1428384 2026-09-16T13:47:01Z Mallikarjunasj 11080 /* ಚರ್ಚೆ */ Endorsing Santosh Notagar 1428433 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by user and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] 8passor94tf7o4jfyqf7nakg17akzds 1428434 1428433 2026-09-16T13:55:43Z Vikashegde 417 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428434 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರ ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by user and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] e4i5b5ksvzyfknuiih309zlov82wygw 1428435 1428434 2026-09-16T13:56:06Z Vikashegde 417 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428435 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by user and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] bm5hx9ho63sj8vb6fhiv6mac4pzl8y9 1428436 1428435 2026-09-16T13:59:09Z Vikashegde 417 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428436 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by user and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ ನೋಟಗಾರ ಅವರು ವಿಕಿಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] 2yzmj51c11cqd80ktq8k8wu11qxdiz9 1428477 1428436 2026-09-17T03:50:42Z PrathikRamesh11 91326 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428477 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by user and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ ನೋಟಗಾರ ಅವರು ವಿಕಿಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನಿರ್ವಾಹಕತ್ವದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:PrathikRamesh11|PrathikRamesh11]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:PrathikRamesh11|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೦, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] 6i2ujy8uta58xj01nwd23wwifuv66if 1428531 1428477 2026-09-17T09:37:45Z VASANTH S.N. 728 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428531 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}}-- [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೭, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by user and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ ನೋಟಗಾರ ಅವರು ವಿಕಿಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನಿರ್ವಾಹಕತ್ವದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:PrathikRamesh11|PrathikRamesh11]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:PrathikRamesh11|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೦, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] 5erccbtc4mp17b7xvj96b6pawh7xjp5 1428533 1428531 2026-09-17T09:41:29Z VASANTH S.N. 728 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428533 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}}-- [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೭, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by user and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ ನೋಟಗಾರ ಅವರು ವಿಕಿಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನಿರ್ವಾಹಕತ್ವದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:PrathikRamesh11|PrathikRamesh11]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:PrathikRamesh11|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೦, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] ikptzh6sp91m64oh1m70zzst8dhiuam 1428534 1428533 2026-09-17T09:41:41Z Shreelatha.Halemane 88264 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428534 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}}-- [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೭, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by user and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ ನೋಟಗಾರ ಅವರು ವಿಕಿಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನಿರ್ವಾಹಕತ್ವದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:PrathikRamesh11|PrathikRamesh11]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:PrathikRamesh11|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೦, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.----[[ಸದಸ್ಯ:Shreelatha.Halemane|Shreelatha.Halemane]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shreelatha.Halemane|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] 9z5av4zhqkd4f1uucp7lqpfoef7fgj9 1428542 1428534 2026-09-17T10:43:41Z Vinoda mamatharai 34224 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428542 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}}-- [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೭, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by u--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)ser and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ ನೋಟಗಾರ ಅವರು ವಿಕಿಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನಿರ್ವಾಹಕತ್ವದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:PrathikRamesh11|PrathikRamesh11]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:PrathikRamesh11|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೦, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.----[[ಸದಸ್ಯ:Shreelatha.Halemane|Shreelatha.Halemane]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shreelatha.Halemane|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{support}}ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] a1queunqru71yyww4hrzoym7u3vk1ci 1428543 1428542 2026-09-17T10:44:25Z Vinoda mamatharai 34224 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428543 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}}-- [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೭, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by u--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)ser and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ ನೋಟಗಾರ ಅವರು ವಿಕಿಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನಿರ್ವಾಹಕತ್ವದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:PrathikRamesh11|PrathikRamesh11]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:PrathikRamesh11|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೦, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.----[[ಸದಸ್ಯ:Shreelatha.Halemane|Shreelatha.Halemane]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shreelatha.Halemane|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{support}}ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೪, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] qbv85ycxg8b6ccedzwqkq0a5eio1ama 1428544 1428543 2026-09-17T10:45:07Z Vinoda mamatharai 34224 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428544 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}}-- [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೭, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by u--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)ser and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ ನೋಟಗಾರ ಅವರು ವಿಕಿಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನಿರ್ವಾಹಕತ್ವದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:PrathikRamesh11|PrathikRamesh11]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:PrathikRamesh11|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೦, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.----[[ಸದಸ್ಯ:Shreelatha.Halemane|Shreelatha.Halemane]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shreelatha.Halemane|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೪, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] pfud9nmx97kjuia7mm06jagyuap4w0z 1428545 1428544 2026-09-17T10:48:00Z Kavitha G. Kana 30404 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428545 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}}-- [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೭, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by u--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)ser and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ ನೋಟಗಾರ ಅವರು ವಿಕಿಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನಿರ್ವಾಹಕತ್ವದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:PrathikRamesh11|PrathikRamesh11]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:PrathikRamesh11|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೦, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.----[[ಸದಸ್ಯ:Shreelatha.Halemane|Shreelatha.Halemane]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shreelatha.Halemane|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| Santhosh is active in multiple projects on Wikipedia; there is a need for more administrators in Kannada wikipedia, so I endorse him for this administrator role.}} [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೪, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] dcs7eyf0u1ndekjeks8spkhrwl0qp3e 1428546 1428545 2026-09-17T10:53:41Z Kavitha G. Kana 30404 /* ಚರ್ಚೆ */ 1428546 wikitext text/x-wiki {{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}} '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಿಯಮಗಳು== ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ] ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''<code>ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ</code>''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)</code>. ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು: * ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ. * ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ: ** <nowiki>=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === </nowiki> '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು. * ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. == ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator == === [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)=== * {{Userlinks|Gopala Krishna A}} ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}}-- [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೭, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| Responsible for leading this role, there is a need for more administrators in the Kannada Wikipedia. So I endorse him for the administrator role.}} [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೨೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]=== * {{Userlinks|Santhosh Notagar99}} ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ==== ಚರ್ಚೆ ==== # {{ss|Considering outreach works done by u--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)ser and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}<span style="display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;">[[User:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD; font-weight:bold;">❖ Hariprasad Shetty10 ❖</span>]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|<span style="color:#6A0DAD;">✉</span>]] </span> ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss|I agree that he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ ನೋಟಗಾರ ಅವರು ವಿಕಿಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} -- ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನಿರ್ವಾಹಕತ್ವದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:PrathikRamesh11|PrathikRamesh11]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:PrathikRamesh11|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೦, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{support}} --[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.----[[ಸದಸ್ಯ:Shreelatha.Halemane|Shreelatha.Halemane]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shreelatha.Halemane|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) # {{ss| Santhosh is active in multiple projects on Wikipedia; there is a need for more administrators in Kannada wikipedia, so I endorse him for this administrator role.}} [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) #{{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೪, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat== [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]] cshmprq5y6n8kpioljhs34za2twcre7 10 1005 1428431 1383763 2026-09-16T13:37:27Z Vikashegde 417 ಸುದ್ದಿ ಸೇರ್ಪಡೆ 1428431 wikitext text/x-wiki <!--- ಐದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸುದ್ದಿಗಳು ಬೇಡ ---> <!---ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಸುದ್ದಿಗೆ ಚಿತ್ರ ಇರುವುದು ಅವಶ್ಯಕ. ಆ ಸುದ್ದಿಯ ಮುಂದೆ (ಚಿತ್ರಿತ) ಎಂದು ಸೇರಿಸಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಈ ಸಾಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಸೇರಿಸಿ ---> <!---ಹೊಸ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಮೇಲೆ ಸೇರಿಸಿ. ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯಿರಿ. ---> <!--ಹೊಸ ಸುದ್ದಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಪುಟದ ಕೊಂಡಿ ಇರುವುದು ಅವಶ್ಯ. ಆ ಕೊಂಡಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಟ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ನಂತರ ಸುದ್ದಿ ಸೇರಿಸಿ --> [[File:Padma Bhushan Shri Anant Nag.jpg|250px|right]] <div style="float: right;margin-left:0.5em"> </div> *'''ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬''': ಹಿರಿಯ ನಟ [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] (ಚಿತ್ರಿತ) ಅವರಿಗೆ [[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಘೋಷಣೆ [https://www.prajavani.net/entertainment/cinema/senior-actor-anant-nag-dadasaheb-phalke-award-4265979] *'''ಆಗಸ್ಟ್ ೨೧''': ಹೆಸರಾಂತ ನಟಿ [[ಸಾಹುಕಾರ್ ಜಾನಕಿ]] ವಿಧಿವಶ [https://udayavani.com/sandalwood-news/legendary-actress-sowcar-janaki-dies-at-94-749166?lang=kn] *'''ಆಗಸ್ಟ್ ೨೧''': [[ಲಡಾಖ್]]‌ನಲ್ಲಿ [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] [[ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಹೈಕೋರ್ಟ್‌]]ನ ಪೀಠ ಸ್ಥಾಪನೆ [https://www.kannadaprabha.com/nation/2026/Aug/20/centre-approves-high-court-bench-in-ladakh-shah-hails-move-to-ease-justice-access] * '''ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦''': [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]ದ ನೂತನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಪಕ್ಷದ (ಬಿಎನ್‌ಪಿ) ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಮಿರ್ಜಾ ಫಕ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಅಲಂಗೀರ್ ಆಯ್ಕೆ [https://www.kannadaprabha.com/world/2026/Aug/20/bnps-mirza-fakhrul-islam-alamgir-elected-as-bangladeshs-new-president] *'''ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦''': ನೀಟ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ-ಪೊಲೀಸ್ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ತನಿಖೆಗೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಿದ [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್]] [https://www.kannadaprabha.com/nation/2026/Aug/20/neet-protest-sc-forms-panel-to-probe-police-excesses] <div align=right>{{ಸಂಪಾದಿಸಿ|ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುದ್ದಿ}}</div> lbqg1qyx9ac6fqpu4fqbc86mqxmrany 0 2265 1428502 1364944 2026-09-17T06:57:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428502 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಊರು | name = ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = ರಾಜಧಾನಿ | image_skyline = Shillong.jpg | image_alt = | image_caption =ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್ ನಗರದ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ | nickname = Scotland of the East | map_alt = | map_caption = | latd = 25.5667 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 91.8833 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಮೇಘಾಲಯ]] | subdivision_type2 = ಜಿಲ್ಲೆ | subdivision_name2 = [[ಈಸ್ಟ್ ಖಾಸಿ ಹಿಲ್ಸ್]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 64.36 | elevation_footnotes = | elevation_m = 1525 | population_total = 354,325<ref>http://www.census2011.co.in/census/city/187-shillong.html</ref> | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = 234 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆ | demographics1_title1 =ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] | timezone1 = IST | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 793 001&nbsp;– 793 100 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0364 | registration_plate = ML-05 | website = {{URL|http://smb.gov.in/}} | footnotes = }} [[ಮೇಘಾಲಯ]] [[ರಾಜ್ಯ|ರಾಜ್ಯದ]] [[ರಾಜಧಾನಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.easternpanorama.in/ Eastern Panorama – Oldest Magazine of North East India] *[http://meghalaya.gov.in/ Meghalaya State Government Portal] *[http://www.shillong.com/ Shillong.com] *[http://www.shillongonline.com/ Shillong Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160526034306/http://shillongonline.com/ |date=2016-05-26 }} *[http://resuonline.wordpress.com Resubelpara]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.theshillongtimes.com/ The Shillong Times – North East India Second Oldest English Daily] *[http://www.mawphor.com/ Online news in Khasi] {{ಚುಟುಕು}} {{ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] 6z3j5muujj1il8hd2aks6pyd2u0f5hu 0 7587 1428430 1384490 2026-09-16T13:37:13Z NesaraNesara 98708 /* */ 1428430 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಅನಂತ್ ನಾಗ್ | image = File:Anantnag actor.jpg|thumb| | caption = | birth_name = ಅನಂತ್ ನಾಗರಕಟ್ಟೆ | birth_date = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-೦೪-೧೯೪೮ | birth_place = ಶಿರಾಲಿ, ಹೊನ್ನಾವರ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ) | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ನಟ/ರಾಜಕಾರಣಿ | spouse = ಗಾಯತ್ರಿ (m. ೧೯೮೭) | children = ಅದಿತಿ ಅನಂತ್ ನಾಗ್ | relatives = [[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್]] [[ಅರುಂಧತಿ ನಾಗ್]] | awards = [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] (2025) [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಸೌತ್|ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br/>[[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (2017)|website | signature = |- }} '''ಅನಂತನಾಗ್''' (ಅನಂತ್ ನಾಗರಕಟ್ಟೆ) - [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಯಕ ನಟರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ಇವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ರಾಜ್ಯ]] [[ಸರಕಾರ|ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ]] ಹಿಂದೆ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.frontline.in/arts-and-culture/cinema/films-were-bolder-in-the-past/article5184996.ece</ref> ==ಜೀವನ== ಅನಂತನಾಗ್ ಜನಿಸಿದ್ದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೪, ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ. ಅಮ್ಮ ಆನಂದಿ, ತಂದೆ ಸದಾನಂದ ನಾಗರಕಟ್ಟೆ. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಓದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ]] ಆನಂದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ. ಆ ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ|ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ]] ಚಿತ್ರಾಪುರ ಮಠದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಅನಂತ್, ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿ ಮತ್ತು [[ಮರಾಠಿ]] [[ರಂಗಭೂಮಿ|ರಂಗಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರ ಸಹೋದರ [[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರೂ ಸಹ ಖ್ಯಾತ ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು.<ref>http://kannada.filmibeat.com/celebs/ananth-nag/biography.html</ref> ==ನಟನಾಗಿ== ನಟನಾಗಿ ಅನಂತ್ ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]], [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/bangalore/About-real-life-and-reel-lives/articleshow/6765949.cms</ref> ಶ್ಯಾಂ ಬೆನೆಗಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ‘ಅಂಕುರ್’ ಅನಂತ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ. ಮುಂದೆ "ನಿಶಾಂತ್", "ಕಲಿಯುಗ್", "ಗೆಹ್ರಾಯಿ", "ಭೂಮಿಕಾ", "ಮಂಗಳಸೂತ್ರ್", "ಕೊಂಡುರಾ" ಮತ್ತು "ರಾತ್" ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನಂತ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿಯ ಅಮೋಲ್ ಪಾಲೇಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ‘ಅನಾಹತ್’, ಮಲಯಾಳಂನ ‘ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್’, ತೆಲುಗಿನ ‘ಅನುಗ್ರಹಂ’, ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ‘ಸ್ಟಂಬಲ್’ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ== ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಪಿ.ವಿ. ನಂಜರಾಜ ಅರಸ್ ಅವರ ‘[[ಸಂಕಲ್ಪ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಂಕಲ್ಪ]]’ ಚಿತ್ರದಿಂದ. ‘ಸಂಕಲ್ಪ’ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಚಿತ್ರ. ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಜಿ.ವಿ. ಅಯ್ಯರ್ ಅವರ ‘[[ಹಂಸಗೀತೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಂಸಗೀತೆ]]’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರ ''ಭೈರವಿ ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ''ನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೧೯೭೭ರ [[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್|ದೊರೈ ಭಗವಾನರ]] ‘[[ಬಯಲುದಾರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಯಲುದಾರಿ]]’ ಚಿತ್ರ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ‘[[ಹಂಸಗೀತೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಂಸಗೀತೆ]]’, ‘[[ಕನ್ನೇಶ್ವರ ರಾಮ]]’, ‘[[ಬರ]]’, ‘[[ಅವಸ್ಥೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅವಸ್ಥೆ]]’, ‘[[ಉದ್ಭವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉದ್ಭವ]]’, ‘[[ಮಿಂಚಿನ ಓಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಿಂಚಿನ ಓಟ]]’, ‘[[ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್]]’, ‘[[ಬೆಳದಿಂಗಳ ಬಾಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆಳದಿಂಗಳ ಬಾಲೆ]]’, ‘[[ಮತದಾನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮತದಾನ]]’, ‘[[ಮೌನಿ]]’, ‘[[ಅನುರೂಪ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನುರೂಪ]]’, ‘[[ರಾಮಾಪುರದ ರಾವಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮಾಪುರದ ರಾವಣ]]’, ‘[[ಸಿಂಹಾಸನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಿಂಹಾಸನ]]’, ‘[[ಅನ್ವೇಷಣೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನ್ವೇಷಣೆ]]’, ‘[[ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್]]’ ಧಾರಾವಾಹಿ ಸರಣಿ ಮುಂತಾದವು ವಸ್ತು ಮತ್ತು ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ. ''ಅನಂತನಾಗ್ – ಲಕ್ಷ್ಮೀ'' ತಾರಾಜೋಡಿ ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ‘[[ಬೆಂಕಿಯ ಬಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆಂಕಿಯ ಬಲೆ]]’, ‘[[ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ]]’, ‘[[ಇಬ್ಬನಿ ಕರಗಿತು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಇಬ್ಬನಿ ಕರಗಿತು]]’, [[ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು]]’, ‘[[ಮಕ್ಕಳಿರಲವ್ವ ಮನೆತುಂಬ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಕ್ಕಳಿರಲವ್ವ ಮನೆತುಂಬ]]’, ‘[[ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ]]’, ‘[[ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ]]’, ‘[[ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]]’, ‘[[ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬೇಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬೇಡಿ]]’ ಮುಂತಾದ 25ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ‘[[ಅರುಣರಾಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅರುಣರಾಗ]]’, ‘[[ಅನುಪಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನುಪಮ]]’, ‘[[ಮುಳ್ಳಿನ ಗುಲಾಬಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುಳ್ಳಿನಗುಲಾಬಿ]]’, ‘[[ಹೊಸ ನೀರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೊಸ ನೀರು]]’, ‘[[ಬಾಡದ ಹೂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಾಡದ ಹೂ]]’, ‘[[ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜನ್ಮಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ]]’, ಮುಂತಾದವು ಅನಂತ್ ಇತರ ನಟಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳು. ನಾಯಕನಾಗಿ ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕನ್ನಡದ ನಟರಲ್ಲಿ ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಮೊದಲಿಗರು. ‘[[ಚಾಲೆಂಜ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಾಲೆಂಜ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]]’, ‘[[ಗೋಲ್‍ಮಾಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಲ್ ಮಾಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ]]’, ‘[[ಸುಖ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಹನ್ನೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳು]]’, ‘[[ಹೆಂಡ್ತೀಗ್ಹೇಳ್ಬೇಡಿ]]’, ‘[[ಗೌರಿ ಗಣೇಶ(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೌರಿ ಗಣೇಶ]]’, ‘[[ಗಣೇಶ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ]]’, ‘[[ಮನೇಲಿ ಇಲಿ ಬೀದೀಲಿ ಹುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮನೇಲಿ ಇಲಿ ಬೀದೀಲಿ ಹುಲಿ]]’, ‘[[ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]]’, ‘[[ನಾರದ ವಿಜಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾರದ ವಿಜಯ]]’, ‘[[ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ]]’, ‘[[ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳ್ಬೇಡಿ]]’, ‘[[ಗಾಯತ್ರಿ ಮದುವೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಯತ್ರಿ ಮದುವೆ’]], ‘[[ಇನ್ನೊಂದು ಮದುವೆ]]’, ‘[[ಯಾರಿಗೆ ಸಾಲುತ್ತೆ ಸಂಬಳ]]’, ‘[[ಉಂಡು ಹೋದ ಕೊಂಡುಹೋದ]]’, ‘[[ಉದ್ಭವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉದ್ಭವ]]’, ‘[[ಹೆಂಡ್ತಿ ಬೇಕು ಹೆಂಡ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೆಂಡ್ತಿ ಬೇಕು ಹೆಂಡ್ತಿ]]’, ‘[[ಸಮಯಕ್ಕೊಂದು ಸುಳ್ಳು]]’ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದವು. ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಅವರು ಇತರ ನಟರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್|ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]] ಜೊತೆಗಿನ ‘[[ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು]]’,[[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ (ನಟ)|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]] ಜೊತೆಗಿನ ‘[[ನಿಷ್ಕರ್ಷ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಿಷ್ಕರ್ಷ]]’, ‘[[ಮತ್ತೆ ಹಾಡಿತು ಕೋಗಿಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮತ್ತೆ ಹಾಡಿತು ಕೋಗಿಲೆ]]’, ‘[[ಜೀವನದಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೀವನದಿ]]’, [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] ಅವರ ‘[[ರಣಧೀರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಣಧೀರ]]’, [[ಶಾಂತಿ ಕ್ರಾಂತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಾಂತಿಕ್ರಾಂತಿ]]’ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ‘[[ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ|ಮುಂಗಾರುಮಳೆ]]’, ‘[[ಗಾಳಿಪಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ]]’ ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಜನಪ್ರಿಯ [[ಧಾರಾವಾಹಿ]]ಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ, [[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ [[ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್]] ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯೂ ಕಿರುತೆರೆಯ ಹಲವಾರು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿ== [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ ಶಾಸಕರಾದ ಅನಂತನಾಗ್, ನಂತರ [[ಜೆ ಹೆಚ್ ಪಟೇಲ್|ಜೆ.ಹೆಚ್.ಪಟೇಲ್]] ಅವರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ==ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ== ===ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳು=== {|class="wikitable sortable sortable" border="೧" ! ಸಂಖ್ಯೆ ! ವರ್ಷ ! ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು ! ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ ! ನಿರ್ದೇಶನ ! ನಿರ್ಮಾಪಕರು ! ಸಂಗೀತ ! ಛಾಯಗ್ರಹಣ |---- |೧ |[[1973]] |[[ಸಂಕಲ್ಪ]] | |[[ಪಿ. ವಿ. ನಂಜರಾಜ್ ಅರಸ್]] |[[ಪಿ. ವಿ. ನಂಜರಾಜ್ ಅರಸ್]] |--- |--- |೨ |[[1975]] |[[ದೇವರ ಕಣ್ಣು]] |[[ಭಗವತಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ವೈ.ಆರ್.ಸ್ವಾಮಿ]] |[[ಎಸ್.ಎನ್.ಪಾಲ್]] |[[ಟಿ.ಜಿ.ಲಿಂಗಪ್ಪ]] |[[ಚಿಟ್ಟಿಬಾಬು]] |---- |---- |೩ |[[1975]] |[[ಹಂಸಗೀತೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಂಸಗೀತೆ]] |[[ಅನಂತಲಕ್ಷ್ಮಿ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಜಿ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್|ಜಿ.ವಿ.ಐಯ್ಯರ್]] |[[ಜಿ.ವಿ.ಐಯ್ಯರ್]] |[[ಎಂ. ಬಾಲಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ|ಬಾಲಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ]] |[[ನಿಮಾಯ್ ಘೋಶ್]] |---- |---- |೪ |[[1976]] |[[ಬಯಲುದಾರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಯಲು ದಾರಿ]] |[[ಅನುಪಮ ಮೂವೀಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ದೊರೆ-ಭಗವಾನ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] | |---- |---- |೫ |[[1977]] |[[ಕನ್ನೇಶ್ವರ ರಾಮ]] |[[ಶಾರದ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ಸತ್ಯು]] |[[ಎಂ.ಭಕ್ತವತ್ಸಲ]] |[[ಬಿ. ವಿ. ಕಾರಂತ್|ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಾಂತ್]] |[[ಇಶಾನ್ ಆರ್ಯ]] |---- |---- |೬ |[[1977]] |[[ಅನುರೂಪ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನುರೂಪ]] |[[ಲಂಕೇಶ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್|ಲಂಕೇಶ್]] |[[ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್]] |[[ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥ್|ರಾಜೀವ್ ತಾರನಾಥ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೭ |[[1978]] |[[ಕುದುರೆಮುಖ]] |[[ಶ್ರೀ ಭಗವತಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ವೈ.ಆರ್.ಸ್ವಾಮಿ]] |[[ವೈ.ಆರ್.ಸ್ವಾಮಿ]] |[[ಟಿ.ಜಿ.ಲಿಂಗಪ್ಪ]] |[[ಆರ್.ಚಿಟ್ಟಿಬಾಬು]] |---- |---- |೮ |[[1978]] |[[ಮಾತು ತಪ್ಪದ ಮಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾತು ತಪ್ಪದ ಮಗ]] |[[ಭರತ ಸಿನಿ ಆರ್ಟ್ಸ್]] |[[ಪೇಕೇಟಿ ಶಿವರಾಂ]] |[[ಕೆ.ಆರ್.ಬಲಾನಿ]] |[[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]] |[[ಜೆ.ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ]] |---- |---- |೯ |[[1978]] |[[ಪ್ರೇಮಾಯಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರೇಮಾಯಣ]] |[[ರೂಪಯನ್]] |[[ಗೀತಪ್ರಿಯ]] |[[ಎಂ.ಪ್ರಭಾಕರ್]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಯು.ಎಮ್.ಎನ್.ಶರೀಫ್]] |---- |---- |೧೦ |[[1978]] |[[ಮಧುರ ಸಂಗಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಧುರ ಸಂಗಮ]] |[[ಡಿ.ವಿ.ಆರ್.ಮೂವೀಸ್]] |[[ಟಿ.ಪಿ.ವೇಣುಗೋಪಾಲ್]] |[[ವಿ.ವಿಜಯಚಂದರ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಎಮ್.ಎ.ರೆಹಮಾನ್]] |---- |---- |೧೧ |[[1979]] |[[ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ]] |[[ಸಪ್ತಸ್ವರ ಮೂವಿ ಮೇಕರ್ಸ್]] |[[ಬಿ. ವಿಜಯಾ ರೆಡ್ಡಿ|ವಿಜಯ್]] |[[ಸಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಎಸ್.ವಿ.ಶ್ರೀಕಾಂತ್]] |---- |---- |೧೨ |[[೧೯೭೯]] |[[ಮುತ್ತು ಒಂದು ಮುತ್ತು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುತ್ತು ಒಂದು ಮುತ್ತು]] | |[[ಆರ್. ಎನ್. ಜಯಗೋಪಾಲ್]] |[[ಆರ್. ಎನ್. ಜಯಗೋಪಾಲ್]] |--- |೧೩ |[[1979]] |[[ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ]] |[[ಮಂತ್ರಾಲಯ ಆರ್ಟ್ ಮೂವೀಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ಎನ್.ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೪ |[[1980]] |[[ಮಿಂಚಿನ ಓಟ]] |[[ಸಂಕೇತ್]] |[[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] |ಅನಂತನಾಗ್ |[[ಎಲ್. ವೈದ್ಯನಾಥನ್|ಎಲ್.ವೈದ್ಯನಾಥನ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೧೫ |[[1980]] |[[ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಧೈರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] |[[ವಿಜಯವಾಣಿ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಗೋಪು]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ಅಶೋಕ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಎಮ್.ಜಿ.ಬೆಂಜಮಿನ್]] |---- |---- |೧೬ |[[1980]] |[[ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಆರು ಕಣ್ಣು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಆರು ಕಣ್ಣು]] |[[ಮಹಿಜಾ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ವಿ.ಮಧುಸೂದನರಾವ್]] |[[ಸಿ.ಹೆಚ್.ಪ್ರಕಾಶರಾವ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಜೇಶ್ವರ ರಾವ್]] |[[ಎಸ್.ಎಸ್.ಲಾಲ್]] |---- |---- |೧೭ |[[1980]] |[[ನಾರದ ವಿಜಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾರದ ವಿಜಯ]] |[[ಜೈನ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ]] |[[ಎನ್.ವೀರಸ್ವಾಮಿ]] |[[ಅಶ್ವತ್-ವೈದಿ]] |[[ಆರ್.ಮಧುಸೂದನ್]] |---- |---- |೧೮ |[[1980]] |[[ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ]] |[[ಪುಷ್ಪ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] |[[ಎನ್.ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ]] |[[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೧೯ |[[1980]] |[[ಪ್ರೇಮಜ್ವಾಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರೇಮಜ್ವಾಲೆ]] |[[ತುಮಕೂರು ಚಿತ್ರಾಲಯ]] |[[ಗೀತಪ್ರಿಯ]] |[[ಸಿ.ಪಿ.ಮೂಡಲಗಿರಿಯಪ್ಪ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಅಣ್ಣ|ಅಣ್ಣಯ್ಯ]] |---- |---- |೨೦ |[[1981]] |[[ಅನುಪಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನುಪಮ]] |[[ವಿಜಯ ವಿನಾಯಕ ಮೂವಿ ಮೇಕರ್ಸ್]] |[[ರೇಣುಕಾಶರ್ಮ]] |[[ಜೆ.ಜಯಮ್ಮ]] |[[ಅಶ್ವತ್-ವೈದಿ]] |---- |---- |೨೧ |[[1981]] |[[ಮರೆಯದ ಹಾಡು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮರೆಯದ ಹಾಡು]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಎಸ್.ಮೂವೀಸ್]] |[[ಆರ್.ಎನ್.ಜಯಗೋಪಾಲ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಎಸ್.ಮೂವೀಸ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಆರ್.ಎನ್.ಕೆ.ಪ್ರಸಾದ್]] |---- |---- |೨೨ |[[1981]] |[[ಶ್ರೀಮಾನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರೀಮಾನ್]] |[[ಗುರುಕರ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಗೀತಪ್ರಿಯ]] |[[ಮಂಜುಳ ಶಂಕರ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಚಿಟ್ಟಿಬಾಬು]] |---- |---- |೨೩ |[[1982]] |[[ಅಂದದ ಅರಮನೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಂದದ ಅರಮನೆ]] |[[ವರ್ಣಶ್ರೀ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ವಿ.ಸೋಮಶೇಖರ್]] |[[ಪ್ರಮಿಳ ಶಂಕರ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೨೪ |[[1982]] |[[ಬಾಡದ ಹೂವು]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ಎನ್.ಮೂವೀಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್]] |[[ಅಶ್ವತ್-ವೈದಿ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೨೫ |[[1982]] |[[ಮುಳ್ಳಿನ ಗುಲಾಬಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುಳ್ಳಿನ ಗುಲಾಬಿ]] |[[ನವದುರ್ಗ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಬಿ. ವಿಜಯಾ ರೆಡ್ಡಿ|ವಿಜಯ್]] |[[ವಿಜಯರೆಡ್ಡಿ]] |[[ಸತ್ಯಂ]] |[[ಸಾಯಿ ಪ್ರಸಾದ್]] |---- |---- |೨೬ |[[1982]] |ಬರ |[[ಎಂ.ಎಸ್.ಸತ್ಯು ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ಸತ್ಯು]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ಸತ್ಯು]] |[[ಅಶೋಕ್ ಗುಂಜಾಲ್]] |---- |---- |೨೭ |[[1982]] |[[ನನ್ನ ದೇವರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನನ್ನ ದೇವರು]] |[[ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಭಾಗ್ಯ ಕಲಾಮಂದಿರ]] |[[ಬಿ.ಮಲ್ಲೇಶ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ಅಶೋಕ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೨೮ |[[1982]] |[[ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ವರ್ಣ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗ]] |[[ಟಿ.ಜಿ.ಲಿಂಗಪ್ಪ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಹರಿದಾಸ್]] |---- |---- |೨೯ |[[1982]] |[[ಬೆತ್ತಲೆ ಸೇವೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆತ್ತಲೆ ಸೇವೆ]] |[[ಜನಪ್ರಿಯ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಡಿ.ಟಿ.ಜಯಕುಮಾರ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೩೦ |[[1983]] |[[ಸಿಂಹಾಸನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಿಂಹಾಸನ]] |[[ಅಜಂತ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಸಿ.ಆರ್.ಸಿಂಹ]] |[[ಎ.ಆರ್.ರಾಜು]] |[[ಅಶ್ವತ್-ವೈದಿ]] |[[ಎಸ್.ಯಾದವ್]] |---- |---- |೩೧ |[[1983]] |[[ಅನ್ವೇಷಣೆ]] |[[ಸೌಮ್ಯ ಆರ್ಟ್ಸ್]] |[[ನಾಗಾಭರಣ|ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] |[[ರಾಜಾ]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೩೨ |[[1983]] |[[ಬೆಂಕಿಯ ಬಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆಂಕಿಯ ಬಲೆ]] |[[ಮಂತ್ರಾಲಯ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ರಮೇಶ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] | |---- |---- |೩೩ |[[1983]] |[[ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು]] |[[ಪದ್ಮಾವತಿ ಸಿನಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಚಿ.ದತ್ತರಾಜ್]] |[[ಜೆ.ಜಯಮ್ಮ]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೩೪ |[[1983]] |[[ಪ್ರಹ್ಲಾದ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭಕ್ತಪ್ರಹ್ಲಾದ]] |[[ವೈಷ್ಣವಿ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಬಿ. ವಿಜಯಾ ರೆಡ್ಡಿ|ವಿಜಯ್]] |[[ಎಸ್.ಎ.ಗೋವಿಂದರಾಜ್]] |[[ಟಿ.ಜಿ.ಲಿಂಗಪ್ಪ]] | |---- |---- |೩೫ |[[1983]] |[[ಇಬ್ಬನಿ ಕರಗಿತು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಇಬ್ಬನಿ ಕರಗಿತು]] |[[ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಮೋಹನ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಚಿಟ್ಟಿಬಾಬು]] |---- |---- |೩೫ |[[1983]] |[[ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು]] |[[ಕಲಾನಿಕೇತನ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಹೆಚ್.ಎಸ್.ಅನಂತ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೩೬ |[[1983]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಮದುವೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಯತ್ರಿ ಮದುವೆ]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಬಿ.ಮಲ್ಲೇಶ್]] |[[ಲಕ್ಷ್ಮಣ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೩೭ |[[1983]] |[[ಮಕ್ಕಳೇ ದೇವರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಕ್ಕಳೇ ದೇವರು]] |[[ಬಾಲ ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಆರ್.ಎನ್.ಜಯಗೋಪಾಲ್]] |[[ವೈ.ಯಶೋದಮ್ಮ]] |[[ಸತ್ಯಂ]] |[[ಪಿ.ಭಾಸ್ಕರರಾವ್]] |---- |---- |೩೮ |[[1983]] |[[ಚಲಿಸದ ಸಾಗರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಲಿಸದ ಸಾಗರ]] |[[ನವದುರ್ಗ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಬಿ. ವಿಜಯಾ ರೆಡ್ಡಿ|ವಿಜಯ್]] |[[ವಿಜಯರೆಡ್ಡಿ]] |[[ಸತ್ಯಂ]] |[[ಅಣ್ಣ|ಅಣ್ಣಯ್ಯ]] |---- |---- |೩೯ |[[1983]] |[[ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಚಿತ್ರಾಲಯ]] |[[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] |[[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಕುಲಶೇಖರ್]] |---- |---- |೪೦ |[[1984]] |[[ಸುಖ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ೧೨ ಸೂತ್ರಗಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸುಖ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ೧೨ ಸೂತ್ರಗಳು]] | |[[ರಾಜಾಚಂದ್ರ]] |[[ಹೆಚ್.ಆರ್.ಪ್ರಭಾಕರ್]] |[[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] |[[ಚಂಗಯ್ಯ]] |---- |---- |೪೧ |[[1984]] |[[ಪ್ರೇಮವೇ ಬಾಳಿನ ಬೆಳಕು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರೇಮವೆ ಬಾಳಿನ ಬೆಳಕು]] |[[ಭುವನೇಶ್ವರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಎ. ವಿ. ಶೇಷಗಿರಿರಾವ್|ಎ.ವಿ.ಶೇಷಗಿರರಾವ್]] |[[ಅಂಕಲಗಿ ಬ್ರದರ್ಸ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] | |---- |---- |೪೨ |[[1984]] |[[ಪ್ರೇಮಸಾಕ್ಷಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರೇಮಸಾಕ್ಷಿ]] |[[ಪ್ರಭಾತ್ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಮಲ್ಲೇಶ್]] |[[ಹೆಚ್.ವಿ.ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೪೩ |[[1984]] |[[ರಾಮಾಪುರದ ರಾವಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮಾಪುರದ ರಾವಣ]] |[[ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರಾಜಾಚಂದ್ರ]] |[[ಸಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್|ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೪೪ |[[1984]] |[[ಒಲವೇ ಬದುಕು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಒಲವೇ ಬದುಕು]] |[[ದುರ್ಗ ದತ್ತ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೪೫ |[[1984]] |[[ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್]] |[[ಸಂಕೇತ್]] |[[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] |[[ಸಂಕೇತ್]] |[[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]] |[[ಶಂಕರ್]] |---- |---- |೪೬ |[[1984]] |[[ಮಕ್ಕಳಿರಲವ್ವ ಮನೆತುಂಬ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಕ್ಕಳಿರಲವ್ವ ಮನೆತುಂಬ]] |[[ದುರ್ಗ ದತ್ತ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ನಾಗಾಭರಣ|ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] |[[ಶಿವಾನಂದ್ ಸವಣೂರ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಕುಲಶೇಖರ್]] |---- |---- |೪೭ |[[1985]] |[[ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬೇಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬೇಡಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಮಂತ್ರಾಲಯ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ರಮೇಶ್ ರಿಜ್ವಿ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] | |---- |---- |೪೮ |[[1985]] |[[ಪರಮೇಶಿ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಸಂಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರಮೇಶಿ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಸಂಗ]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಚಿತ್ರಾಲಯ]] |[[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]] |[[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಕುಲಶೇಖರ್]] |---- |---- |೪೯ |[[1985]] |[[ಶ್ವೇತಗುಲಾಬಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ವೇತಗುಲಾಬಿ]] |[[ಜಯದುರ್ಗ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕಲ್ಯಾಣ್ ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೫೦ |[[1985]] |[[ಹಾವು ಏಣಿಯಾಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಾವು ಏಣಿಯಾಟ]] |[[ಶ್ರೀ ಸಾಯಿ ಗುರು ಫಿಲಂಸ್]] |[[ವಿ.ಆರ್.ಕೆ.ಪ್ರಸಾದ್]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ಎಸ್.ಮೂರ್ತಿ]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಮಧು ಅಂಬಟ್]] |---- |---- |೫೧ |[[1985]] |[[ಸೇಡಿನ ಹಕ್ಕಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸೇಡಿನ ಹಕ್ಕಿ]] |[[ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೂವೀಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಚಿಟ್ಟಿಬಾಬು]] |---- |---- |೫೨ |[[1985]] |[[ಶಬ್ದಗಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಬ್ದಗಳು]] |[[ಶ್ರೀ ಬಹದ್ದೂರ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] |[[ಸುರೇಶ್ ದಾವಣಗೆರೆ]] |[[ಎಂ.ಸುರೇಶ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ನಿಮಯ್ ಘೋಶ್]] |---- |---- |೫೩ |[[1985]] |[[ಹೆಂಡ್ತಿ ಬೇಕು ಹೆಂಡ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೆಂಡ್ತಿ ಬೇಕು ಹೆಂಡ್ತಿ]] |[[ಪ್ರಭಾತ್ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಅನಿಲ್ ಆನಂದ್]] |[[ಹೆಚ್.ವಿ.ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ದೇವಧರ್]] |---- |---- |೫೪ |[[1986]] |[[ಹೊಸ ನೀರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೊಸ ನೀರು]] |[[ಪಂಚಮ್ ಮೂವಿ ಮೇಕರ್ಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ಸಚಿದಾನಂದ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೫೫ |[[1986]] |[[ನೆನಪಿನ ದೋಣಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನೆನಪಿನ ದೋಣಿ]] |[[ಸಂತೋಷ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ನಾಗಾಭರಣ|ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] |[[ವಿ.ವರ್ಗೀಸ್]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೫೬ |[[1986]] |[[ಅರುಣರಾಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅರುಣರಾಗ]] |[[ಜಯದುರ್ಗ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಜಯರಾಮ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಮಾಪಾಕ್ಷಿ]] |---- |---- |೫೭ |[[1986]] |[[ಮನೆಯೇ ಮಂತ್ರಾಲಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮನೆಯೇ ಮಂತ್ರಾಲಯ]] |[[ರೋಹಿಣಿ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಭಾರ್ಗವ]] |[[ರೋಹಿಣಿ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಡಿ.ವಿ.ರಾಜಾರಾಮ್]] |---- |---- |೫೮ |[[1987]] |[[ತಾಯಿ]] |[[ಪ್ರಗತಿ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಪೇರಾಲ]] |[[ಕೆ.ಸಿ.ಎನ್.ಚಂದ್ರ]] |[[ಸತ್ಯಂ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೫೯ |[[1987]] |[[ಅಗ್ನಿಪರ್ವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಗ್ನಿಪರ್ವ]] |[[ಶ್ರೀ ತುಳಸಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಕೆ.ಸುಂದರನಾಥ ಸುವರ್ಣ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |[[ವೈದ್ಯನಾಥನ್]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೬೦ |[[1987]] |[[ಅವಸ್ಥೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅವಸ್ಥೆ]] |[[ಚಿಗುರು ಮೂವೀಸ್]] |[[ಕೃಷ್ಣ ಮಸಡಿ]] |[[ಮಹಿಮಾ ಪಟೇಲ್]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೬೧ |[[1987]] |[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]] |[[ರೋಹಿಣಿ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಭಾರ್ಗವ]] |[[ಅನುರಾಧ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಆರ್.ಮಧುಸೂದನ್]] |---- |---- |೬೨ |[[1987]] |[[ಅತಿರಥ ಮಹಾರಥ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅತಿರಥ ಮಹಾರಥ]] |[[ಜ್ಯೋತಿ ಆರ್ಟ್ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಪೇರಾಲ]] |[[ಭೀಮವರಪು]] |[[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] |[[ಕಬೀರ್ ಲಾಲ್]] |---- |---- |೬೩ |[[1987]] |[[ದೈವಶಕ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದೈವಶಕ್ತಿ]] |[[ಎ.ಎನ್.ಎಸ್.ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರೇಣುಕಾಶರ್ಮ]] |[[ಬಿ.ಎನ್.ಗಂಗಾಧರ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೬೪ |[[1988]] |[[ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಮಹೇಶ್ವರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಮಹೇಶ್ವರ]] |[[ರೋಹಿಣಿ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ರಾಜಾಚಂದ್ರ]] |[[ಅಮ್ರತ್ ಸಿಂಗ್]] |[[ವಿಜಯಾನಂದ್]] | |---- |---- |೬೫ |[[1988]] |[[ರಣಧೀರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಣಧೀರ]] |[[ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರವಿಚಂದ್ರನ್|ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್]] |[[ರವಿಚಂದ್ರನ್|ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಆರ್.ಮಧುಸೂದನ್]] |---- |---- |೬೬ |[[1988]] |[[ಶಾಂತಿನಿವಾಸ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಾಂತಿನಿವಾಸ]] |[[ವಿಜಯ ಸಿನಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಭಾರ್ಗವ]] |[[ಆರ್.ಎಫ್.ಮಾಣಿಕ್ ಚಂದ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಡಿ.ವಿ.ರಾಜಾರಾಮ್]] |---- |---- |೬೭ |[[1988]] |[[ವರ್ಣಚಕ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವರ್ಣಚಕ್ರ]] |[[ನಾಗೇಶ್ ಇಂಟರ್ನಾಷನಲ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕೆ.ಟಿ.ವೆಂಕಟಗಿರಿ]] |[[ಕಲ್ಯಾಣ್ ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೬೮ |[[1988]] |[[ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಮಹಿಮೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರೀ.ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಮಹಿಮೆ]] |[[ಎಸ್.ಆರ್.ಸಿನಿ ಅಸೋಷಿಯೇಟ್ಸ್]] |[[ಅನಿಲ್ ಬೈಂದೂರು]] |[[ಎಸ್.ಆರ್.ಸಿನಿ]] |[[ಎಮ್.ಎಸ್.ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೬೯ |[[1988]] |[[ಬಾಳೊಂದು ಭಾವಗೀತೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಾಳೊಂದು ಭಾವಗೀತೆ]] |[[ವಿಜಯೇಶ್ವರಿ]] |[[ಗೀತಪ್ರಿಯ]] |[[ಗೀತ ಶ್ರೀನಾಥ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಬಿ.ಎನ್.ಹರಿದಾಸ್]] |---- |---- |೭೦ |[[1988]] |[[ಮುತ್ತೈದೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುತ್ತೈದೆ]] |[[ಚಿತ್ರ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರೇಣುಕಾಶರ್ಮ]] |[[ಕೆ.ಚಿದಂಬರಶೆಟ್ಟಿ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ವಿ.ಪ್ರಭಾಕರ್]] |---- |---- |೭೧ |[[1989]] |[[ಅಮಾನುಷ]] |[[ಪೃಥ್ವಿ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ನಂಜುಂಡೇಗೌಡ]] |[[ಪಾಂಡುರಂಗವಿಠಲ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೭೨ |[[1989]] |[[ಹೆಂಡ್ತಿಗೇಳ್ಬೇಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೆಂಡ್ತಿಗೇಳ್ಬೇಡಿ]] |[[ರಕ್ಷಿತಾ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ಶೋಭಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ವಿಜಯಾನಂದ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೭೩ |[[1989]] |[[ಇದು ಸಾಧ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಇದು ಸಾಧ್ಯ]] |[[ಜೈನ್ ಮೂವೀಸ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ವಿಜಯಾನಂದ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೭೪ |[[1989]] |[[ಆಕಾಶ|ಗಗನ]] |[[ರವಿಕಿರಣ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ಎಸ್.ಆರ್.ಕೃಷ್ಣನ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |ಕೃಷ್ಣ |---- |---- |೭೫ |[[1990]] |[[ಗೋಲ್‍ಮಾಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಲ್‍ಮಾಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ]] |[[ಚಿತ್ರ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಕೆ.ಚಿದಂಬರಶೆಟ್ಟಿ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಜೆ.ಜಿ.ಕೃಷ್ಣ]] |---- |---- |೭೬ |[[1990]] |[[ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು]] |[[ಪ್ರಗತಿ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] |[[ಕೆ.ಸಿ.ಎನ್.ಮೋಹನ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೭೭ |[[1990]] |[[ಸ್ವರ್ಣ ಸಂಸಾರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ವರ್ಣ ಸಂಸಾರ]] |[[ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |ಕೃಷ್ಣ |---- |---- |೭೮ |[[1990]] |[[ಚಾಲೆಂಜ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಾಲೆಂಜ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] |[[ಚಿತ್ರ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಕೆ.ಚಿದಂಬರಶೆಟ್ಟಿ]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಆರ್.ಎನ್.ಕೆ.ಪ್ರಸಾದ್]] |---- |---- |೭೯ |[[1990]] |[[ಉದ್ಭವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉದ್ಭವ]] |[[ಸ್ಪಂದನ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಮೈಸೂರು ಗೋಪಿ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೮೦ |[[1990]] |[[ಅಭಿಮನ್ಯು]] |[[ಶ್ರೀ ಸುದರ್ಶನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರವಿರಾಜ]] |[[ಬಾಬು]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಲೋಕಸಿಂಗ್]] |---- |---- |೮೧ |[[1990]] |[[ಮತ್ತೆ ಹಾಡಿತು ಕೋಗಿಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮತ್ತೆ ಹಾಡಿತು ಕೋಗಿಲೆ]] |[[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಭಾರ್ಗವ]] |[[ಎಸ್.ಶಂಕರ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಡಿ.ವಿ.ರಾಜಾರಾಮ್]] |---- |---- |೮೨ |[[1990]] |[[ಅನಂತ ಪ್ರೇಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನಂತ ಪ್ರೇಮ]] |[[ನೂರ್ ಜಹಾನ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಜನಾರ್ಧನ್]] |[[ನೂರ್ ಜಹಾನ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಟಿ.ಜನಾರ್ಧನ್]] |---- |---- |೮೩ |[[1990]] |[[ಗಣೇಶನ ಮದುವೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಣೇಶನ ಮದುವೆ]] |[[ಕಲಾಪ್ರಿಯ]] |[[ಫಣಿರಾಮಚಂದ್ರ]] |[[ಪದ್ಮ ಸುದೀಂದ್ರ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್]] |---- |---- |೮೪ |[[1990]] |[[ಇವಳೆಂಥಾ ಹೆಂಡ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಇವಳೆಂಥಾ ಹೆಂಡ್ತಿ]] |[[ರೋಹನ್ ಫಿಲಂ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಮುದ್ದುರಾಜ್]] |[[ಶ್ಯಾಮ್ ಎನ್.ಶೆಟ್ಟಿ]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಶ್ರೀರಂಗ]] |---- |---- |೮೫ |[[1991]] |[[ಮನೇಲಿ ಇಲಿ ಬೀದೀಲಿ ಹುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮನೇಲಿ ಇಲಿ ಬೀದೀಲಿ ಹುಲಿ]] |[[ಮಂತ್ರಾಲಯ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಬಿ.ಹೆಚ್.ಬುಚ್ಚಿರೆಡ್ಡಿ]] |[[ಶಂಕರ್-ಗಣೇಶ್]] |[[ಜಾನಿಲಾಲ್]] |---- |---- |೮೬ |[[1991]] |[[ಗೋಲ್‍ಮಾಲ್ ಭಾಗ-೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಲ್‍ಮಾಲ್ ಭಾಗ-೨]] |[[ಬಿ.ಆರ್.ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ರಾಮನ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಕಬೀರ್ ಲಾಲ್]] |---- |---- |೮೭ |[[1991]] |[[ರೋಲ್‍ಕಾಲ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರೋಲ್‌ಕಾಲ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಸಂಮೃದ್ದ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] |[[ಎಸ್.ಆರ್.ರಾಜೇಶ್ವರಿ]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |ಕೃಷ್ಣ |---- |---- |೮೮ |[[1991]] |[[ಗೌರಿ ಗಣೇಶ(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೌರಿ ಗಣೇಶ]] |[[ಕಲಾಸಿಂಧು]] |[[ಫಣಿರಾಮಚಂದ್ರ]] |[[ಜಿ.ವಿಶ್ವನಾಥ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್]] |---- |---- |೮೯ |[[1991]] |[[ಹೊಸಮನೆ ಅಳಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೊಸಮನೆ ಅಳಿಯ]] |[[ಯಶಸ್ವಿ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] |[[ಪುಷ್ಪ ಎಸ್.ಮೂರ್ತಿ]] |[[ಮನೋರಂಜನ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] |---- |---- |೯೦ |[[1991]] |[[ನಾಗಿಣಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾಗಿಣಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಶ್ರೀಪ್ರಿಯ]] |[[ಬಿ.ಎನ್.ಗಂಗಾಧರ್]] |[[ಶಂಕರ್-ಗಣೇಶ್]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೯೧ |[[1992]] |[[ಉಂಡು ಹೋದ ಕೊಂಡು ಹೋದ]] |[[ಪದ್ಮಾಂಬ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ನಾಗತಿಹಳ್ಳಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] |[[ಜಿ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೯೨ |[[1992]] |[[ವಜ್ರಾಯುಧ]] |[[ಸಂಮೃದ್ದ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] |[[ಎಸ್.ಆರ್.ರಾಜೇಶ್ವರಿ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ವಿ.ಕೆ.ಕಣ್ಣನ್]] |---- |---- |೯೩ |[[1992]] |[[ಗಣೇಶ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಣೇಶ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] |[[ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ]] |[[ಫಣಿರಾಮಚಂದ್ರ]] |[[ವಿಶ್ವಸಾಗರ್]] |[[ವಿ.ಮನೋಹರ್]] |[[ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್]] |---- |---- |೯೪ |[[1992]] |[[ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ಕಥೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ಕಥೆ]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಸಿನಿ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಫಣಿರಾಮಚಂದ್ರ]] |[[ಕೃಷ್ಣ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಸಿಂಗ್]] |---- |---- |೯೫ |[[1992]] |[[ಶಕ್ತಿ ಯುಕ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಕ್ತಿ ಯುಕ್ತಿ]] |[[ಸಿ.ಕೆ.ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] |[[ಎಲ್.ಎನ್.ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] |[[ಮನೋರಂಜನ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] |---- |---- |೯೬ |[[1992]] |[[ಮರಣ ಮೃದಂಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮರಣ ಮೃದಂಗ]] |[[ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] |[[ಕೆ.ಚಿದಂಬರಶೆಟ್ಟಿ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ್]] |---- |---- |೯೭ |[[1992]] |[[ಝೇಂಕಾರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಝೇಂಕಾರ]] |[[ತ್ರೀಮೂರ್ತಿ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ರಘುರಾಮ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಪಟೇಲ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಜೆ.ರಾಬರ್ಟ್]] |---- |---- |೯೮ |[[1993]] |[[ರಾಜಕೀಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಜಕೀಯ]] |[[ಮುತ್ಯಾಲಮ್ಮನ್ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಶಿವಮಣಿ]] |[[ಪಿ.ಪಿ.ವರದರಾಜನ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೯೯ |[[1993]] |[[ಆತಂಕ]] |[[ಎಸ್.ಎಸ್.ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಶಾರದ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಜಾನಿಲಾಲ್]] |---- |---- |೧೦೦ |[[1993]] |[[ಮಾಂಗಲ್ಯ ಬಂಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಂಗಲ್ಯ ಬಂಧನ]] |[[ಅನುಪಮ ಆರ್ಟ್ಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ಎಸ್.ಕೆ.ಭಗವಾನ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಜೆ.ಜಿ.ಕೃಷ್ಣ]] |---- |---- |೧೦೧ |[[1993]] |[[ಕಾದಂಬರಿ]] |[[ಕಲಸಂಗಮ]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಸಾವಿತ್ರಿ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೦೨ |[[1993]] |[[ನಿಷ್ಕರ್ಷ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಿಷ್ಕರ್ಷ]] |[[ಸೃಷ್ಟಿ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಸುನೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ದೇಸಾಯಿ|ಸುನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ದೇಸಾಯಿ]] |[[ದೊಡ್ಡಬಸವನ]] |[[ಗುಣಸಿಂಗ್]] |[[ಪಿ.ರಾಜನ್]] |---- |---- |೧೦೩ |[[1994]] |[[ತೂಗುವೆ ಕೃಷ್ಣನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ತೂಗುವೆ ಕೃಷ್ಣನ]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಸಿನಿ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ವಸಂತ ಕುಣಿಗಲ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಕೃಷ್ಣ]] |[[ಮನೋರಂಜನ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] |[[ಬಿ.ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ]] |---- |---- |೧೦೪ |[[1994]] |[[ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳ್ಬೇಡಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಬನಶಂಕರಿ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಆಶ ಗುಣಶೇಖರ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೦೫ |[[೧೯೯೫|1995]] |[[ಬೆಳದಿಂಗಳ ಬಾಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆಳದಿಂಗಳ ಬಾಲೆ]] |[[ಸಹನ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸುನೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ದೇಸಾಯಿ|ಸುನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ದೇಸಾಯಿ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಮುರಳಿ]] |[[ಗುಣಸಿಂಗ್]] |[[ಪಿ.ರಾಜನ್]] |---- |---- |೧೦೬ |[[೧೯೯೫|1995]] |[[ನಿಲುಕದ ನಕ್ಷತ್ರ]] |[[ಮುಕ್ತ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಎಸ್.ನಾಗರಾಜ್]] |[[ಸಂಗೀತ ರಾಜ]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೦೭ |[[1996]] |[[ಸಮಕ್ಕೊಂದು ಸುಳ್ಳು]] |[[ಬಿ.ಆರ್.ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ರಾಮನ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಭಾಷಲಾಲ್]] |---- |---- |೧೦೮ |[[1996]] |[[ತಾಳಿ ಪೂಜೆ]] |[[ವಿಷ್ಣು ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ವಿ.ಚಂದ್ರಹಾಸ]] |[[ಎಸ್.ಎಸ್.ಹೆಗ್ಡೆ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಸಿ.ಡಿ.ರಾಜು]] |---- |---- |೧೦೯ |[[1996]] |[[ನಿರ್ಬಂಧ]] |[[ಸೃಷ್ಟಿ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಹೆಚ್.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್]] |[[ದೊಡ್ಡಗೌಡ ಪಾಟೀಲ್]] |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೧೧೦ |[[1996]] |[[ಜೀವನದಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೀವನದಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಧನಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] |[[ಪಿ.ಧನರಾಜ್]] |[[ಕೋಟಿ]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೧೧ |[[1997]] |[[ಗಣೇಶ ಐ ಲವ್ ಯು]] |[[ಜಿ.ಆರ್.ಕೆ.ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಹೆಚ್.ಎಸ್.ಫಣಿರಾಮಚಂದ್ರ]] |[[ಜಿ.ಆರ್.ಕೆ.ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] |[[ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್]] |---- |---- |೧೧೨ |[[1999]] |[[ವಿಶ್ವ]] | |[[ಶಿವಮಣಿ]] |[[ಪಿ.ಧನರಾಜ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ರಮೇಶ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೧೩ |[[1999]] |[[ನಾನೇನು ಮಾಡಿಲ್ಲ]] | |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ಎನ್.ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಕೆ.ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಪಿ.ಕೆ.ಹೆಚ್.ದಾಸ್]] |---- |---- |೧೧೪ |[[2000]] |[[ಟೈಗರ್ ಪದ್ಮಿನಿ]] |[[ರೇಣುಕ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಬಿ.ಮಲ್ಲೇಶ್]] |[[ರೇಣುಕಾದೇವಿ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಕಣ್ಣನ್]] |---- |---- |೧೧೫ |[[2000]] |[[ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ|ಚಾಮುಂಡಿ]] |[[ರಾಮು ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಎ.ಮೋಹನ್ ಗಾಂಧಿ]] |[[ರಾಮು]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಪ್ರತಾಪ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರತಾಪ್]] |---- |---- |೧೧೬ |[[2000]] |[[ಕೃಷ್ಣಲೀಲಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣಲೀಲಾ]] |[[ರಾಕ್‌ಲೈನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] |[[ರಾಕಲೈನ್ ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ವಿ.ಮನೋಹರ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೧೧೭ |[[2000]] |[[ನನ್ನ್ ಹೆಂಡ್ತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದಾಳೆ]] |[[ಭವಾನಿ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] |[[ಪಿ.ಕೆ.ಹೆಚ್.ದಾಸ್]] |---- |---- |೧೧೮ |[[2000]] |[[ಸ್ವಲ್ಪ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್ ಮಾಡ್ಕೊಳ್ಳಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಕೆ.ಟಿ.ವೀರೇಶ್]] |[[ಸಾಧುಕೋಕಿಲ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೧೧೯ |[[2001]] |[[ಮತದಾನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮತದಾನ]] | |[[ಟಿ.ಎನ್.ಸೀತಾರಾಮ್]] | |[[ಸಿ.ಅಶ್ವತ್, ವಿ.ಮನೋಹರ್]] | |---- |---- |೧೨೦ |[[2001]] |[[ಕುರಿಗಳು ಸಾರ್ ಕುರಿಗಳು]] | |[[ಎಸ್.ವಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಸಿಂಗ್ ಬಾಬು]] | | | |---- |---- |೧೨೧ |[[2001]] |[[ಅಸುರ]] | |[[ಎಸ್.ಮಹೇಂದರ್]] | |[[ಗುರುಕಿರಣ್]] | |---- |---- |೧೨೨ |[[2001]] |[[ಆಂಟಿಪ್ರೀತ್ಸೆ]] | |[[ಹೆಚ್.ವಾಸು]] |[[ಮುನಿರತ್ನ]] |[[ಚೈತನ್ಯ (ಎಲ್.ಎನ್.ಶಾಸ್ತ್ರಿ)]] | |---- |---- |೧೨೩ |[[2001]] |[[ಚಿತ್ರ]] |[[ಉಷಾಕಿರಣ್ ಮೂವೀಸ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್]] |[[ಗುರುಕಿರಣ್]] |[[ಪಿ.ಆರ್.ಸೌಂದರ್ ರಾಜ್]] |---- |---- |೧೨೪ |[[2001]] |[[ಅಮ್ಮ]] |[[ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] |[[ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್, ಎಸ್.ಸಿ.ಅಂಬರೀಶ್]] |[[ಎಮ್.ಎಮ್.ಕೀರವಾಣಿ]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೨೫ |[[2001]] |[[ನೀಲ]] |[[ದೃಷ್ಟಿ ಸೃಷ್ಟಿ]] |[[ನಾಗಾಭರಣ|ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] |[[ಡಾ.ಅಜಯಕುಮಾರ್, ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಜಿ.ಎಸ್.ಭಾಸ್ಕರ್]] |---- |---- |೧೨೬ |[[2002]] |[[ಭೂತಯ್ಯನ ಮಕ್ಕಳು]] |[[ಶ್ರೀ ರಾಜಮಾತ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ಮುದ್ದುರಾಜ್]] |[[ಆರ್.ಗಿರಿ]] | | |---- |---- |೧೨೭ |[[2002]] |[[ಮನಸೇ ಓ ಮನಸೇ]] | |[[ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್]] |[[ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್]] |[[ವಿ.ಮನೋಹರ್]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೨೮ |[[2002]] |[[ನಾನು ನಾನೇ]] | |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] |[[ಮಡಿಕೊಂಡ ಮುರಳಿಕೃಷ್ಣ]] |[[ದೇವ]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೨೯ |[[2002]] |[[ಹಾಲಿವುಡ್]] |[[ರಾಮು ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ರಾಮು]] |[[ಗುರುಕಿರಣ್]] |[[ಪಿ.ಕೆ.ಹೆಚ್.ದಾಸ್]] |---- |---- |೧೩೦ |[[೨೦೦೩|2003]] |[[ಆನಂದ]] |[[ಉಷಾಕಿರಣ್ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಮುಳ್ಳಪೂಡಿ]] |[[ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್]] |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] |[[ಪಿ.ಕೆ.ಹೆಚ್.ದಾಸ್]] |---- |---- |೧೩೧ |[[೨೦೦೩|2003]] |[[ಬೆಂಗಳೂರು ಬಂದ್]] |[[ಓಂ ಶಕ್ತಿ ಸಿನಿ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ತೇಸಿ ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಎಂ.ವೆಂಕಟೇಶ್, ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್,]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] | |---- |---- |೧೩೨ |[[೨೦೦೩|2003]] |[[ಲಂಕೇಶ್ ಪತ್ರಿಕೆ]] |[[ಲಕ್ಷ್ಮಿಶ್ರೀ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] |[[ಕೆ.ಮಂಜು]] |[[ಬಬ್ಡಿ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೧೩೩ |[[೨೦೦೩|2003]] |[[ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಣಯ]] |[[ಇಂಡೋ-ಹಾಲಿವುಡ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]] |[[ಮನೋಮೂರ್ತಿ, ರಾಮಪ್ರಸಾದ್, ಸೋಮಶೇಖರ್, ]] |[[ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ|ಮನೋಮೂರ್ತಿ]] | |---- |---- |೧೩೪ |[[೨೦೦೩|2003]] |[[ಖುಷಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಜೈಮಾತ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಜೆ.ಜಯಮ್ಮ]] |[[ಗುರುಕಿರಣ್]] |[[ಹೆಚ್.ಸಿ.ಸುರೇಶ್]] |---- |---- |೧೩೫ |[[೨೦೦೪|2004]] |[[ಸಾಗರಿ]] |[[ಸ್ನೇಹ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ವಿಕ್ಟರಿ ವಾಸು]] |[[ಸಂಜಯ್]] |[[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ|ಸಾಧುಕೋಕಿಲ]] |[[ಸಿ.ಡಿ.ರಾಜು]] |---- |---- |೧೩೬ |[[೨೦೦೪|2004]] |[[ಬಿಡಲಾರೆ]] |[[ಶ್ರೀ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರಮಣ]] |[[ಆರ್.ಎಫ್.ಮಾಣಿಕ್ ಚಂದ್, ಕೆ.ಪಿ.ಪ್ರಭುಶಂಕರ್]] |[[ಇಂದ್ರ]] |[[ಸತೀಶ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೩೭ |[[೨೦೦೪|2004]] |[[ಪಕ್ಕದಮನೆ ಹುಡುಗಿ]] |[[ಶಿವಕುಮಾರ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್]] | |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] | |---- |---- |೧೩೮ |[[೨೦೦೫|2005]] |[[ನೆನಪಿರಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನೆನಪಿರಲಿ]] |[[ಕಲ್ಪನ ಶಕ್ತಿ]] |[[ರತ್ನಜ]] |[[ಅಜಯ್ ಆರ್.ಗೌಡ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೩೯ |[[೨೦೦೫|2005]] |[[ವಿಷ್ಣುಸೇನಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಷ್ಣುಸೇನಾ]] |[[ಶ್ರೀ ಹೃದಯೇಶ್ವರಿ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಬಿ.ನಾಗಣ್ಣ]] |[[ಎಂ.ಗೋವಿಂದ್]] |[[ದೇವ]] |[[ರಮೇಶ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೪೦ |[[೨೦೦೬|2006]] |[[ಶ್ರೀ]] |[[ಶ್ರೀ ಚೌಡೇಶ್ವರಿ ಸಿನಿ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ದುಶ್ಯಂತ್, ಕೆ.ಎಸ್.ಸಂತೋಷಕುಮಾರ್]] |[[ವಾಲಿಸ ಸಂದೀಪ್]] |[[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್]] |---- |---- |೧೪೧ |[[೨೦೦೬|2006]] |[[ಉಪ್ಪಿದಾದಾ ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್]] |[[ಜೆಮಿನಿ ಫಿಲಂ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್]] |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು]] |[[ಕೆ.ಭೂಪಯ್ಯ]] |[[ಆರ್.ಪಿ.ಪಟ್ನಾಯಕ್]] |[[ಹೆಚ್.ಎಮ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೪೨ |[[೨೦೦೬|2006]] |[[ರವಿಶಾಸ್ತ್ರಿ]] |[[ಸಂದೇಶ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್]] |[[ಸಂದೇಶ್ ನಾಗರಾಜ್]] |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |} ===ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾಗಳು=== * ಅಂಕುರ (1974) * ನಿಶಾಂತ (1975) * ಭೂಮಿಕಾ (1977) * ಮಂಥನ್ (1977) * ಕೊಂಡುರಾ (1978) * ಕಲಿಯುಗ್ (1980) * ಮಂಗಲಸೂತ್ರ (1981) * ಗೆಹ್ರಾಯಿ (1982) * ಸೂಖಾ/ಬರ (1983) * ರಾತ್ (1990) * ಯುವಾ (2002) ==ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು== *[[ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ]] *[[ಅಭಿಮಾನ|ಗರ್ವ]] *[[ದುರ್ಗೆ|ದುರ್ಗಾ]] *[[ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್]] ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಪುರಸ್ಕಾರ== ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಿಂಚಿನ ಓಟ (1979-80) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಹೊಸ ನೀರು (1985-86) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಅವಸ್ಥೆ (1987-88) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಗಂಗವ್ವ ಗಂಗಾಮಾಯಿ (1994-95) * ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ - ಮಿಂಚಿನ ಓಟ (1979-80) [ಶಂಕರ ನಾಗ್ ಜೊತೆ] * ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2010) ಫಿಲಂಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ ಕನ್ನಡ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ (1979) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಬರ (1982) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಹೆಂಡ್ತಿಹೇಳ್ಬೇಡಿ (1989) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಉದ್ಭವ (1990) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಗೌರಿ ಗಣೇಶ (1991) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಗೋದಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು (2016) * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನ - "ನನ್ನ ತಮ್ಮ ಶಂಕರ" * ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2007) ==ಉಲ್ಲೇಖ == <References /> {{Authority control}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} <br> <br> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] 3upb6l7pasph2yh33rc7ixzcvoksnxn 1428484 1428430 2026-09-17T05:36:12Z Namanaganesh 2634 1428484 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಅನಂತ್ ನಾಗ್ | image = File:Anantnag actor.jpg|thumb| | caption = | birth_name = ಅನಂತ್ ನಾಗರಕಟ್ಟೆ | birth_date = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-೦೪-೧೯೪೮ | birth_place = ಶಿರಾಲಿ, ಹೊನ್ನಾವರ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ) | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ನಟ/ರಾಜಕಾರಣಿ | spouse = ಗಾಯತ್ರಿ (m. ೧೯೮೭) | children = ಅದಿತಿ ಅನಂತ್ ನಾಗ್ | relatives = [[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್]] [[ಅರುಂಧತಿ ನಾಗ್]] | awards = [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] (2025) [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಸೌತ್|ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br/>[[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (2017)|website | signature = |- }} '''ಅನಂತನಾಗ್''' (ಅನಂತ್ ನಾಗರಕಟ್ಟೆ) - [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಯಕ ನಟರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ಇವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ರಾಜ್ಯ]] [[ಸರಕಾರ|ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ]] ಹಿಂದೆ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.frontline.in/arts-and-culture/cinema/films-were-bolder-in-the-past/article5184996.ece</ref> ==ಜೀವನ== ಅನಂತನಾಗ್ ಜನಿಸಿದ್ದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೪, ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ. ಅಮ್ಮ ಆನಂದಿ, ತಂದೆ ಸದಾನಂದ ನಾಗರಕಟ್ಟೆ. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಓದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ]] ಆನಂದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ. ಆ ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ|ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ]] ಚಿತ್ರಾಪುರ ಮಠದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಅನಂತ್, ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿ ಮತ್ತು [[ಮರಾಠಿ]] [[ರಂಗಭೂಮಿ|ರಂಗಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರ ಸಹೋದರ [[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರೂ ಸಹ ಖ್ಯಾತ ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು.<ref>http://kannada.filmibeat.com/celebs/ananth-nag/biography.html</ref> ==ನಟನಾಗಿ== ನಟನಾಗಿ ಅನಂತ್ ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]], [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/bangalore/About-real-life-and-reel-lives/articleshow/6765949.cms</ref> ಶ್ಯಾಂ ಬೆನೆಗಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ‘ಅಂಕುರ್’ ಅನಂತ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ. ಮುಂದೆ "ನಿಶಾಂತ್", "ಕಲಿಯುಗ್", "ಗೆಹ್ರಾಯಿ", "ಭೂಮಿಕಾ", "ಮಂಗಳಸೂತ್ರ್", "ಕೊಂಡುರಾ" ಮತ್ತು "ರಾತ್" ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನಂತ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿಯ ಅಮೋಲ್ ಪಾಲೇಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ‘ಅನಾಹತ್’, ಮಲಯಾಳಂನ ‘ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್’, ತೆಲುಗಿನ ‘ಅನುಗ್ರಹಂ’, ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ‘ಸ್ಟಂಬಲ್’ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ== ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಪಿ.ವಿ. ನಂಜರಾಜ ಅರಸ್ ಅವರ ‘[[ಸಂಕಲ್ಪ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಂಕಲ್ಪ]]’ ಚಿತ್ರದಿಂದ. ‘ಸಂಕಲ್ಪ’ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಚಿತ್ರ. ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಜಿ.ವಿ. ಅಯ್ಯರ್ ಅವರ ‘[[ಹಂಸಗೀತೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಂಸಗೀತೆ]]’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರ ''ಭೈರವಿ ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ''ನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೧೯೭೭ರ [[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್|ದೊರೈ ಭಗವಾನರ]] ‘[[ಬಯಲುದಾರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಯಲುದಾರಿ]]’ ಚಿತ್ರ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ‘[[ಹಂಸಗೀತೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಂಸಗೀತೆ]]’, ‘[[ಕನ್ನೇಶ್ವರ ರಾಮ]]’, ‘[[ಬರ]]’, ‘[[ಅವಸ್ಥೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅವಸ್ಥೆ]]’, ‘[[ಉದ್ಭವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉದ್ಭವ]]’, ‘[[ಮಿಂಚಿನ ಓಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಿಂಚಿನ ಓಟ]]’, ‘[[ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್]]’, ‘[[ಬೆಳದಿಂಗಳ ಬಾಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆಳದಿಂಗಳ ಬಾಲೆ]]’, ‘[[ಮತದಾನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮತದಾನ]]’, ‘[[ಮೌನಿ]]’, ‘[[ಅನುರೂಪ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನುರೂಪ]]’, ‘[[ರಾಮಾಪುರದ ರಾವಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮಾಪುರದ ರಾವಣ]]’, ‘[[ಸಿಂಹಾಸನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಿಂಹಾಸನ]]’, ‘[[ಅನ್ವೇಷಣೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನ್ವೇಷಣೆ]]’, ‘[[ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್]]’ ಧಾರಾವಾಹಿ ಸರಣಿ ಮುಂತಾದವು ವಸ್ತು ಮತ್ತು ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ. ''ಅನಂತನಾಗ್ – ಲಕ್ಷ್ಮೀ'' ತಾರಾಜೋಡಿ ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ‘[[ಬೆಂಕಿಯ ಬಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆಂಕಿಯ ಬಲೆ]]’, ‘[[ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ]]’, ‘[[ಇಬ್ಬನಿ ಕರಗಿತು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಇಬ್ಬನಿ ಕರಗಿತು]]’, [[ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು]]’, ‘[[ಮಕ್ಕಳಿರಲವ್ವ ಮನೆತುಂಬ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಕ್ಕಳಿರಲವ್ವ ಮನೆತುಂಬ]]’, ‘[[ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ]]’, ‘[[ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ]]’, ‘[[ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]]’, ‘[[ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬೇಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬೇಡಿ]]’ ಮುಂತಾದ 25ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ‘[[ಅರುಣರಾಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅರುಣರಾಗ]]’, ‘[[ಅನುಪಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನುಪಮ]]’, ‘[[ಮುಳ್ಳಿನ ಗುಲಾಬಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುಳ್ಳಿನಗುಲಾಬಿ]]’, ‘[[ಹೊಸ ನೀರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೊಸ ನೀರು]]’, ‘[[ಬಾಡದ ಹೂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಾಡದ ಹೂ]]’, ‘[[ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜನ್ಮಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ]]’, ಮುಂತಾದವು ಅನಂತ್ ಇತರ ನಟಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳು. ನಾಯಕನಾಗಿ ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕನ್ನಡದ ನಟರಲ್ಲಿ ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಮೊದಲಿಗರು. ‘[[ಚಾಲೆಂಜ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಾಲೆಂಜ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]]’, ‘[[ಗೋಲ್‍ಮಾಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಲ್ ಮಾಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ]]’, ‘[[ಸುಖ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಹನ್ನೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳು]]’, ‘[[ಹೆಂಡ್ತೀಗ್ಹೇಳ್ಬೇಡಿ]]’, ‘[[ಗೌರಿ ಗಣೇಶ(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೌರಿ ಗಣೇಶ]]’, ‘[[ಗಣೇಶ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ]]’, ‘[[ಮನೇಲಿ ಇಲಿ ಬೀದೀಲಿ ಹುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮನೇಲಿ ಇಲಿ ಬೀದೀಲಿ ಹುಲಿ]]’, ‘[[ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]]’, ‘[[ನಾರದ ವಿಜಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾರದ ವಿಜಯ]]’, ‘[[ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ]]’, ‘[[ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳ್ಬೇಡಿ]]’, ‘[[ಗಾಯತ್ರಿ ಮದುವೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಯತ್ರಿ ಮದುವೆ’]], ‘[[ಇನ್ನೊಂದು ಮದುವೆ]]’, ‘[[ಯಾರಿಗೆ ಸಾಲುತ್ತೆ ಸಂಬಳ]]’, ‘[[ಉಂಡು ಹೋದ ಕೊಂಡುಹೋದ]]’, ‘[[ಉದ್ಭವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉದ್ಭವ]]’, ‘[[ಹೆಂಡ್ತಿ ಬೇಕು ಹೆಂಡ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೆಂಡ್ತಿ ಬೇಕು ಹೆಂಡ್ತಿ]]’, ‘[[ಸಮಯಕ್ಕೊಂದು ಸುಳ್ಳು]]’ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದವು. ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಅವರು ಇತರ ನಟರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್|ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]] ಜೊತೆಗಿನ ‘[[ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು]]’,[[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ (ನಟ)|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]] ಜೊತೆಗಿನ ‘[[ನಿಷ್ಕರ್ಷ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಿಷ್ಕರ್ಷ]]’, ‘[[ಮತ್ತೆ ಹಾಡಿತು ಕೋಗಿಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮತ್ತೆ ಹಾಡಿತು ಕೋಗಿಲೆ]]’, ‘[[ಜೀವನದಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೀವನದಿ]]’, [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] ಅವರ ‘[[ರಣಧೀರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಣಧೀರ]]’, [[ಶಾಂತಿ ಕ್ರಾಂತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಾಂತಿಕ್ರಾಂತಿ]]’ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ‘[[ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ|ಮುಂಗಾರುಮಳೆ]]’, ‘[[ಗಾಳಿಪಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ]]’ ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಜನಪ್ರಿಯ [[ಧಾರಾವಾಹಿ]]ಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ, [[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ [[ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್]] ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯೂ ಕಿರುತೆರೆಯ ಹಲವಾರು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿ== [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ ಶಾಸಕರಾದ ಅನಂತನಾಗ್, ನಂತರ [[ಜೆ ಹೆಚ್ ಪಟೇಲ್|ಜೆ.ಹೆಚ್.ಪಟೇಲ್]] ಅವರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ==ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ== ===ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳು=== {|class="wikitable sortable sortable" border="೧" ! ಸಂಖ್ಯೆ ! ವರ್ಷ ! ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು ! ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ ! ನಿರ್ದೇಶನ ! ನಿರ್ಮಾಪಕರು ! ಸಂಗೀತ ! ಛಾಯಗ್ರಹಣ |---- |೧ |[[1973]] |[[ಸಂಕಲ್ಪ]] | |[[ಪಿ. ವಿ. ನಂಜರಾಜ್ ಅರಸ್]] |[[ಪಿ. ವಿ. ನಂಜರಾಜ್ ಅರಸ್]] |--- |--- |೨ |[[1975]] |[[ದೇವರ ಕಣ್ಣು]] |[[ಭಗವತಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ವೈ.ಆರ್.ಸ್ವಾಮಿ]] |[[ಎಸ್.ಎನ್.ಪಾಲ್]] |[[ಟಿ.ಜಿ.ಲಿಂಗಪ್ಪ]] |[[ಚಿಟ್ಟಿಬಾಬು]] |---- |---- |೩ |[[1975]] |[[ಹಂಸಗೀತೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಂಸಗೀತೆ]] |[[ಅನಂತಲಕ್ಷ್ಮಿ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಜಿ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್|ಜಿ.ವಿ.ಐಯ್ಯರ್]] |[[ಜಿ.ವಿ.ಐಯ್ಯರ್]] |[[ಎಂ. ಬಾಲಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ|ಬಾಲಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ]] |[[ನಿಮಾಯ್ ಘೋಶ್]] |---- |---- |೪ |[[1976]] |[[ಬಯಲುದಾರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಯಲು ದಾರಿ]] |[[ಅನುಪಮ ಮೂವೀಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ದೊರೆ-ಭಗವಾನ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] | |---- |---- |೫ |[[1977]] |[[ಕನ್ನೇಶ್ವರ ರಾಮ]] |[[ಶಾರದ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ಸತ್ಯು]] |[[ಎಂ.ಭಕ್ತವತ್ಸಲ]] |[[ಬಿ. ವಿ. ಕಾರಂತ್|ಬಿ.ವಿ.ಕಾರಾಂತ್]] |[[ಇಶಾನ್ ಆರ್ಯ]] |---- |---- |೬ |[[1977]] |[[ಅನುರೂಪ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನುರೂಪ]] |[[ಲಂಕೇಶ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್|ಲಂಕೇಶ್]] |[[ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್]] |[[ರಾಜೀವ್ ತಾರಾನಾಥ್|ರಾಜೀವ್ ತಾರನಾಥ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೭ |[[1978]] |[[ಕುದುರೆಮುಖ]] |[[ಶ್ರೀ ಭಗವತಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ವೈ.ಆರ್.ಸ್ವಾಮಿ]] |[[ವೈ.ಆರ್.ಸ್ವಾಮಿ]] |[[ಟಿ.ಜಿ.ಲಿಂಗಪ್ಪ]] |[[ಆರ್.ಚಿಟ್ಟಿಬಾಬು]] |---- |---- |೮ |[[1978]] |[[ಮಾತು ತಪ್ಪದ ಮಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾತು ತಪ್ಪದ ಮಗ]] |[[ಭರತ ಸಿನಿ ಆರ್ಟ್ಸ್]] |[[ಪೇಕೇಟಿ ಶಿವರಾಂ]] |[[ಕೆ.ಆರ್.ಬಲಾನಿ]] |[[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]] |[[ಜೆ.ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ]] |---- |---- |೯ |[[1978]] |[[ಪ್ರೇಮಾಯಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರೇಮಾಯಣ]] |[[ರೂಪಯನ್]] |[[ಗೀತಪ್ರಿಯ]] |[[ಎಂ.ಪ್ರಭಾಕರ್]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಯು.ಎಮ್.ಎನ್.ಶರೀಫ್]] |---- |---- |೧೦ |[[1978]] |[[ಮಧುರ ಸಂಗಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಧುರ ಸಂಗಮ]] |[[ಡಿ.ವಿ.ಆರ್.ಮೂವೀಸ್]] |[[ಟಿ.ಪಿ.ವೇಣುಗೋಪಾಲ್]] |[[ವಿ.ವಿಜಯಚಂದರ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಎಮ್.ಎ.ರೆಹಮಾನ್]] |---- |---- |೧೧ |[[1979]] |[[ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ]] |[[ಸಪ್ತಸ್ವರ ಮೂವಿ ಮೇಕರ್ಸ್]] |[[ಬಿ. ವಿಜಯಾ ರೆಡ್ಡಿ|ವಿಜಯ್]] |[[ಸಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಎಸ್.ವಿ.ಶ್ರೀಕಾಂತ್]] |---- |---- |೧೨ |[[೧೯೭೯]] |[[ಮುತ್ತು ಒಂದು ಮುತ್ತು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುತ್ತು ಒಂದು ಮುತ್ತು]] | |[[ಆರ್. ಎನ್. ಜಯಗೋಪಾಲ್]] |[[ಆರ್. ಎನ್. ಜಯಗೋಪಾಲ್]] |--- |೧೩ |[[1979]] |[[ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ]] |[[ಮಂತ್ರಾಲಯ ಆರ್ಟ್ ಮೂವೀಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ಎನ್.ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೪ |[[1980]] |[[ಮಿಂಚಿನ ಓಟ]] |[[ಸಂಕೇತ್]] |[[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] |ಅನಂತನಾಗ್ |[[ಎಲ್. ವೈದ್ಯನಾಥನ್|ಎಲ್.ವೈದ್ಯನಾಥನ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೧೫ |[[1980]] |[[ಧೈರ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಧೈರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] |[[ವಿಜಯವಾಣಿ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಗೋಪು]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ಅಶೋಕ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಎಮ್.ಜಿ.ಬೆಂಜಮಿನ್]] |---- |---- |೧೬ |[[1980]] |[[ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಆರು ಕಣ್ಣು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಆರು ಕಣ್ಣು]] |[[ಮಹಿಜಾ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ವಿ.ಮಧುಸೂದನರಾವ್]] |[[ಸಿ.ಹೆಚ್.ಪ್ರಕಾಶರಾವ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಜೇಶ್ವರ ರಾವ್]] |[[ಎಸ್.ಎಸ್.ಲಾಲ್]] |---- |---- |೧೭ |[[1980]] |[[ನಾರದ ವಿಜಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾರದ ವಿಜಯ]] |[[ಜೈನ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ]] |[[ಎನ್.ವೀರಸ್ವಾಮಿ]] |[[ಅಶ್ವತ್-ವೈದಿ]] |[[ಆರ್.ಮಧುಸೂದನ್]] |---- |---- |೧೮ |[[1980]] |[[ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ]] |[[ಪುಷ್ಪ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] |[[ಎನ್.ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ]] |[[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೧೯ |[[1980]] |[[ಪ್ರೇಮಜ್ವಾಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರೇಮಜ್ವಾಲೆ]] |[[ತುಮಕೂರು ಚಿತ್ರಾಲಯ]] |[[ಗೀತಪ್ರಿಯ]] |[[ಸಿ.ಪಿ.ಮೂಡಲಗಿರಿಯಪ್ಪ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಅಣ್ಣ|ಅಣ್ಣಯ್ಯ]] |---- |---- |೨೦ |[[1981]] |[[ಅನುಪಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನುಪಮ]] |[[ವಿಜಯ ವಿನಾಯಕ ಮೂವಿ ಮೇಕರ್ಸ್]] |[[ರೇಣುಕಾಶರ್ಮ]] |[[ಜೆ.ಜಯಮ್ಮ]] |[[ಅಶ್ವತ್-ವೈದಿ]] |---- |---- |೨೧ |[[1981]] |[[ಮರೆಯದ ಹಾಡು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮರೆಯದ ಹಾಡು]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಎಸ್.ಮೂವೀಸ್]] |[[ಆರ್.ಎನ್.ಜಯಗೋಪಾಲ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಎಸ್.ಮೂವೀಸ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಆರ್.ಎನ್.ಕೆ.ಪ್ರಸಾದ್]] |---- |---- |೨೨ |[[1981]] |[[ಶ್ರೀಮಾನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರೀಮಾನ್]] |[[ಗುರುಕರ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಗೀತಪ್ರಿಯ]] |[[ಮಂಜುಳ ಶಂಕರ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಚಿಟ್ಟಿಬಾಬು]] |---- |---- |೨೩ |[[1982]] |[[ಅಂದದ ಅರಮನೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಂದದ ಅರಮನೆ]] |[[ವರ್ಣಶ್ರೀ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ವಿ.ಸೋಮಶೇಖರ್]] |[[ಪ್ರಮಿಳ ಶಂಕರ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೨೪ |[[1982]] |[[ಬಾಡದ ಹೂವು]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ಎನ್.ಮೂವೀಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್]] |[[ಅಶ್ವತ್-ವೈದಿ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೨೫ |[[1982]] |[[ಮುಳ್ಳಿನ ಗುಲಾಬಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುಳ್ಳಿನ ಗುಲಾಬಿ]] |[[ನವದುರ್ಗ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಬಿ. ವಿಜಯಾ ರೆಡ್ಡಿ|ವಿಜಯ್]] |[[ವಿಜಯರೆಡ್ಡಿ]] |[[ಸತ್ಯಂ]] |[[ಸಾಯಿ ಪ್ರಸಾದ್]] |---- |---- |೨೬ |[[1982]] |ಬರ |[[ಎಂ.ಎಸ್.ಸತ್ಯು ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ಸತ್ಯು]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ಸತ್ಯು]] |[[ಅಶೋಕ್ ಗುಂಜಾಲ್]] |---- |---- |೨೭ |[[1982]] |[[ನನ್ನ ದೇವರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನನ್ನ ದೇವರು]] |[[ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಭಾಗ್ಯ ಕಲಾಮಂದಿರ]] |[[ಬಿ.ಮಲ್ಲೇಶ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ಅಶೋಕ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೨೮ |[[1982]] |[[ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಾಸ್ಯರತ್ನ ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ವರ್ಣ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗ]] |[[ಟಿ.ಜಿ.ಲಿಂಗಪ್ಪ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಹರಿದಾಸ್]] |---- |---- |೨೯ |[[1982]] |[[ಬೆತ್ತಲೆ ಸೇವೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆತ್ತಲೆ ಸೇವೆ]] |[[ಜನಪ್ರಿಯ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಡಿ.ಟಿ.ಜಯಕುಮಾರ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೩೦ |[[1983]] |[[ಸಿಂಹಾಸನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಿಂಹಾಸನ]] |[[ಅಜಂತ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಸಿ.ಆರ್.ಸಿಂಹ]] |[[ಎ.ಆರ್.ರಾಜು]] |[[ಅಶ್ವತ್-ವೈದಿ]] |[[ಎಸ್.ಯಾದವ್]] |---- |---- |೩೧ |[[1983]] |[[ಅನ್ವೇಷಣೆ]] |[[ಸೌಮ್ಯ ಆರ್ಟ್ಸ್]] |[[ನಾಗಾಭರಣ|ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] |[[ರಾಜಾ]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೩೨ |[[1983]] |[[ಬೆಂಕಿಯ ಬಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆಂಕಿಯ ಬಲೆ]] |[[ಮಂತ್ರಾಲಯ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ರಮೇಶ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] | |---- |---- |೩೩ |[[1983]] |[[ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು]] |[[ಪದ್ಮಾವತಿ ಸಿನಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಚಿ.ದತ್ತರಾಜ್]] |[[ಜೆ.ಜಯಮ್ಮ]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೩೪ |[[1983]] |[[ಪ್ರಹ್ಲಾದ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭಕ್ತಪ್ರಹ್ಲಾದ]] |[[ವೈಷ್ಣವಿ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಬಿ. ವಿಜಯಾ ರೆಡ್ಡಿ|ವಿಜಯ್]] |[[ಎಸ್.ಎ.ಗೋವಿಂದರಾಜ್]] |[[ಟಿ.ಜಿ.ಲಿಂಗಪ್ಪ]] | |---- |---- |೩೫ |[[1983]] |[[ಇಬ್ಬನಿ ಕರಗಿತು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಇಬ್ಬನಿ ಕರಗಿತು]] |[[ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಮೋಹನ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಚಿಟ್ಟಿಬಾಬು]] |---- |---- |೩೫ |[[1983]] |[[ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು]] |[[ಕಲಾನಿಕೇತನ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಹೆಚ್.ಎಸ್.ಅನಂತ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೩೬ |[[1983]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಮದುವೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಯತ್ರಿ ಮದುವೆ]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಬಿ.ಮಲ್ಲೇಶ್]] |[[ಲಕ್ಷ್ಮಣ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೩೭ |[[1983]] |[[ಮಕ್ಕಳೇ ದೇವರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಕ್ಕಳೇ ದೇವರು]] |[[ಬಾಲ ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಆರ್.ಎನ್.ಜಯಗೋಪಾಲ್]] |[[ವೈ.ಯಶೋದಮ್ಮ]] |[[ಸತ್ಯಂ]] |[[ಪಿ.ಭಾಸ್ಕರರಾವ್]] |---- |---- |೩೮ |[[1983]] |[[ಚಲಿಸದ ಸಾಗರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಲಿಸದ ಸಾಗರ]] |[[ನವದುರ್ಗ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಬಿ. ವಿಜಯಾ ರೆಡ್ಡಿ|ವಿಜಯ್]] |[[ವಿಜಯರೆಡ್ಡಿ]] |[[ಸತ್ಯಂ]] |[[ಅಣ್ಣ|ಅಣ್ಣಯ್ಯ]] |---- |---- |೩೯ |[[1983]] |[[ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಚಿತ್ರಾಲಯ]] |[[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] |[[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಕುಲಶೇಖರ್]] |---- |---- |೪೦ |[[1984]] |[[ಸುಖ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ೧೨ ಸೂತ್ರಗಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸುಖ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ೧೨ ಸೂತ್ರಗಳು]] | |[[ರಾಜಾಚಂದ್ರ]] |[[ಹೆಚ್.ಆರ್.ಪ್ರಭಾಕರ್]] |[[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] |[[ಚಂಗಯ್ಯ]] |---- |---- |೪೧ |[[1984]] |[[ಪ್ರೇಮವೇ ಬಾಳಿನ ಬೆಳಕು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರೇಮವೆ ಬಾಳಿನ ಬೆಳಕು]] |[[ಭುವನೇಶ್ವರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಎ. ವಿ. ಶೇಷಗಿರಿರಾವ್|ಎ.ವಿ.ಶೇಷಗಿರರಾವ್]] |[[ಅಂಕಲಗಿ ಬ್ರದರ್ಸ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] | |---- |---- |೪೨ |[[1984]] |[[ಪ್ರೇಮಸಾಕ್ಷಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರೇಮಸಾಕ್ಷಿ]] |[[ಪ್ರಭಾತ್ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಮಲ್ಲೇಶ್]] |[[ಹೆಚ್.ವಿ.ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೪೩ |[[1984]] |[[ರಾಮಾಪುರದ ರಾವಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮಾಪುರದ ರಾವಣ]] |[[ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರಾಜಾಚಂದ್ರ]] |[[ಸಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್|ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೪೪ |[[1984]] |[[ಒಲವೇ ಬದುಕು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಒಲವೇ ಬದುಕು]] |[[ದುರ್ಗ ದತ್ತ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೪೫ |[[1984]] |[[ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್]] |[[ಸಂಕೇತ್]] |[[ಶಂಕರ್ ನಾಗ್|ಶಂಕರನಾಗ್]] |[[ಸಂಕೇತ್]] |[[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]] |[[ಶಂಕರ್]] |---- |---- |೪೬ |[[1984]] |[[ಮಕ್ಕಳಿರಲವ್ವ ಮನೆತುಂಬ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಕ್ಕಳಿರಲವ್ವ ಮನೆತುಂಬ]] |[[ದುರ್ಗ ದತ್ತ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ನಾಗಾಭರಣ|ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] |[[ಶಿವಾನಂದ್ ಸವಣೂರ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಕುಲಶೇಖರ್]] |---- |---- |೪೭ |[[1985]] |[[ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬೇಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬೇಡಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಮಂತ್ರಾಲಯ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ರಮೇಶ್ ರಿಜ್ವಿ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] | |---- |---- |೪೮ |[[1985]] |[[ಪರಮೇಶಿ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಸಂಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರಮೇಶಿ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಸಂಗ]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಚಿತ್ರಾಲಯ]] |[[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]] |[[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಕುಲಶೇಖರ್]] |---- |---- |೪೯ |[[1985]] |[[ಶ್ವೇತಗುಲಾಬಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ವೇತಗುಲಾಬಿ]] |[[ಜಯದುರ್ಗ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕಲ್ಯಾಣ್ ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೫೦ |[[1985]] |[[ಹಾವು ಏಣಿಯಾಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಾವು ಏಣಿಯಾಟ]] |[[ಶ್ರೀ ಸಾಯಿ ಗುರು ಫಿಲಂಸ್]] |[[ವಿ.ಆರ್.ಕೆ.ಪ್ರಸಾದ್]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ಎಸ್.ಮೂರ್ತಿ]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಮಧು ಅಂಬಟ್]] |---- |---- |೫೧ |[[1985]] |[[ಸೇಡಿನ ಹಕ್ಕಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸೇಡಿನ ಹಕ್ಕಿ]] |[[ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೂವೀಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಚಿಟ್ಟಿಬಾಬು]] |---- |---- |೫೨ |[[1985]] |[[ಶಬ್ದಗಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಬ್ದಗಳು]] |[[ಶ್ರೀ ಬಹದ್ದೂರ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] |[[ಸುರೇಶ್ ದಾವಣಗೆರೆ]] |[[ಎಂ.ಸುರೇಶ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ನಿಮಯ್ ಘೋಶ್]] |---- |---- |೫೩ |[[1985]] |[[ಹೆಂಡ್ತಿ ಬೇಕು ಹೆಂಡ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೆಂಡ್ತಿ ಬೇಕು ಹೆಂಡ್ತಿ]] |[[ಪ್ರಭಾತ್ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಅನಿಲ್ ಆನಂದ್]] |[[ಹೆಚ್.ವಿ.ನಾಗೇಂದ್ರಪ್ಪ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ದೇವಧರ್]] |---- |---- |೫೪ |[[1986]] |[[ಹೊಸ ನೀರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೊಸ ನೀರು]] |[[ಪಂಚಮ್ ಮೂವಿ ಮೇಕರ್ಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ಸಚಿದಾನಂದ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೫೫ |[[1986]] |[[ನೆನಪಿನ ದೋಣಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನೆನಪಿನ ದೋಣಿ]] |[[ಸಂತೋಷ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ನಾಗಾಭರಣ|ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] |[[ವಿ.ವರ್ಗೀಸ್]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೫೬ |[[1986]] |[[ಅರುಣರಾಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅರುಣರಾಗ]] |[[ಜಯದುರ್ಗ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಜಯರಾಮ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಮಾಪಾಕ್ಷಿ]] |---- |---- |೫೭ |[[1986]] |[[ಮನೆಯೇ ಮಂತ್ರಾಲಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮನೆಯೇ ಮಂತ್ರಾಲಯ]] |[[ರೋಹಿಣಿ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಭಾರ್ಗವ]] |[[ರೋಹಿಣಿ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಡಿ.ವಿ.ರಾಜಾರಾಮ್]] |---- |---- |೫೮ |[[1987]] |[[ತಾಯಿ]] |[[ಪ್ರಗತಿ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಪೇರಾಲ]] |[[ಕೆ.ಸಿ.ಎನ್.ಚಂದ್ರ]] |[[ಸತ್ಯಂ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೫೯ |[[1987]] |[[ಅಗ್ನಿಪರ್ವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಗ್ನಿಪರ್ವ]] |[[ಶ್ರೀ ತುಳಸಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಕೆ.ಸುಂದರನಾಥ ಸುವರ್ಣ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |[[ವೈದ್ಯನಾಥನ್]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೬೦ |[[1987]] |[[ಅವಸ್ಥೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅವಸ್ಥೆ]] |[[ಚಿಗುರು ಮೂವೀಸ್]] |[[ಕೃಷ್ಣ ಮಸಡಿ]] |[[ಮಹಿಮಾ ಪಟೇಲ್]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೬೧ |[[1987]] |[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]] |[[ರೋಹಿಣಿ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಭಾರ್ಗವ]] |[[ಅನುರಾಧ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಆರ್.ಮಧುಸೂದನ್]] |---- |---- |೬೨ |[[1987]] |[[ಅತಿರಥ ಮಹಾರಥ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅತಿರಥ ಮಹಾರಥ]] |[[ಜ್ಯೋತಿ ಆರ್ಟ್ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಪೇರಾಲ]] |[[ಭೀಮವರಪು]] |[[ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] |[[ಕಬೀರ್ ಲಾಲ್]] |---- |---- |೬೩ |[[1987]] |[[ದೈವಶಕ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದೈವಶಕ್ತಿ]] |[[ಎ.ಎನ್.ಎಸ್.ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರೇಣುಕಾಶರ್ಮ]] |[[ಬಿ.ಎನ್.ಗಂಗಾಧರ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೬೪ |[[1988]] |[[ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಮಹೇಶ್ವರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಮಹೇಶ್ವರ]] |[[ರೋಹಿಣಿ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ರಾಜಾಚಂದ್ರ]] |[[ಅಮ್ರತ್ ಸಿಂಗ್]] |[[ವಿಜಯಾನಂದ್]] | |---- |---- |೬೫ |[[1988]] |[[ರಣಧೀರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಣಧೀರ]] |[[ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರವಿಚಂದ್ರನ್|ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್]] |[[ರವಿಚಂದ್ರನ್|ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಆರ್.ಮಧುಸೂದನ್]] |---- |---- |೬೬ |[[1988]] |[[ಶಾಂತಿನಿವಾಸ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಾಂತಿನಿವಾಸ]] |[[ವಿಜಯ ಸಿನಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಭಾರ್ಗವ]] |[[ಆರ್.ಎಫ್.ಮಾಣಿಕ್ ಚಂದ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಡಿ.ವಿ.ರಾಜಾರಾಮ್]] |---- |---- |೬೭ |[[1988]] |[[ವರ್ಣಚಕ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವರ್ಣಚಕ್ರ]] |[[ನಾಗೇಶ್ ಇಂಟರ್ನಾಷನಲ್]] |[[ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್]] |[[ಕೆ.ಟಿ.ವೆಂಕಟಗಿರಿ]] |[[ಕಲ್ಯಾಣ್ ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೬೮ |[[1988]] |[[ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಮಹಿಮೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರೀ.ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಮಹಿಮೆ]] |[[ಎಸ್.ಆರ್.ಸಿನಿ ಅಸೋಷಿಯೇಟ್ಸ್]] |[[ಅನಿಲ್ ಬೈಂದೂರು]] |[[ಎಸ್.ಆರ್.ಸಿನಿ]] |[[ಎಮ್.ಎಸ್.ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೬೯ |[[1988]] |[[ಬಾಳೊಂದು ಭಾವಗೀತೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಾಳೊಂದು ಭಾವಗೀತೆ]] |[[ವಿಜಯೇಶ್ವರಿ]] |[[ಗೀತಪ್ರಿಯ]] |[[ಗೀತ ಶ್ರೀನಾಥ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಬಿ.ಎನ್.ಹರಿದಾಸ್]] |---- |---- |೭೦ |[[1988]] |[[ಮುತ್ತೈದೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುತ್ತೈದೆ]] |[[ಚಿತ್ರ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರೇಣುಕಾಶರ್ಮ]] |[[ಕೆ.ಚಿದಂಬರಶೆಟ್ಟಿ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ವಿ.ಪ್ರಭಾಕರ್]] |---- |---- |೭೧ |[[1989]] |[[ಅಮಾನುಷ]] |[[ಪೃಥ್ವಿ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ನಂಜುಂಡೇಗೌಡ]] |[[ಪಾಂಡುರಂಗವಿಠಲ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೭೨ |[[1989]] |[[ಹೆಂಡ್ತಿಗೇಳ್ಬೇಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೆಂಡ್ತಿಗೇಳ್ಬೇಡಿ]] |[[ರಕ್ಷಿತಾ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ಶೋಭಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ವಿಜಯಾನಂದ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೭೩ |[[1989]] |[[ಇದು ಸಾಧ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಇದು ಸಾಧ್ಯ]] |[[ಜೈನ್ ಮೂವೀಸ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ವಿಜಯಾನಂದ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೭೪ |[[1989]] |[[ಆಕಾಶ|ಗಗನ]] |[[ರವಿಕಿರಣ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ಎಸ್.ಆರ್.ಕೃಷ್ಣನ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |ಕೃಷ್ಣ |---- |---- |೭೫ |[[1990]] |[[ಗೋಲ್‍ಮಾಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಲ್‍ಮಾಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ]] |[[ಚಿತ್ರ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಕೆ.ಚಿದಂಬರಶೆಟ್ಟಿ]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಜೆ.ಜಿ.ಕೃಷ್ಣ]] |---- |---- |೭೬ |[[1990]] |[[ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು]] |[[ಪ್ರಗತಿ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] |[[ಕೆ.ಸಿ.ಎನ್.ಮೋಹನ್]] |[[ಎಮ್.ರಂಗರಾವ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೭೭ |[[1990]] |[[ಸ್ವರ್ಣ ಸಂಸಾರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ವರ್ಣ ಸಂಸಾರ]] |[[ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಪಿಚ್ಚರ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |ಕೃಷ್ಣ |---- |---- |೭೮ |[[1990]] |[[ಚಾಲೆಂಜ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಾಲೆಂಜ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] |[[ಚಿತ್ರ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಕೆ.ಚಿದಂಬರಶೆಟ್ಟಿ]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಆರ್.ಎನ್.ಕೆ.ಪ್ರಸಾದ್]] |---- |---- |೭೯ |[[1990]] |[[ಉದ್ಭವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉದ್ಭವ]] |[[ಸ್ಪಂದನ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಮೈಸೂರು ಗೋಪಿ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಬಸವರಾಜ್]] |---- |---- |೮೦ |[[1990]] |[[ಅಭಿಮನ್ಯು]] |[[ಶ್ರೀ ಸುದರ್ಶನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರವಿರಾಜ]] |[[ಬಾಬು]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಲೋಕಸಿಂಗ್]] |---- |---- |೮೧ |[[1990]] |[[ಮತ್ತೆ ಹಾಡಿತು ಕೋಗಿಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮತ್ತೆ ಹಾಡಿತು ಕೋಗಿಲೆ]] |[[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಭಾರ್ಗವ]] |[[ಎಸ್.ಶಂಕರ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಡಿ.ವಿ.ರಾಜಾರಾಮ್]] |---- |---- |೮೨ |[[1990]] |[[ಅನಂತ ಪ್ರೇಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅನಂತ ಪ್ರೇಮ]] |[[ನೂರ್ ಜಹಾನ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಜನಾರ್ಧನ್]] |[[ನೂರ್ ಜಹಾನ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಟಿ.ಜನಾರ್ಧನ್]] |---- |---- |೮೩ |[[1990]] |[[ಗಣೇಶನ ಮದುವೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಣೇಶನ ಮದುವೆ]] |[[ಕಲಾಪ್ರಿಯ]] |[[ಫಣಿರಾಮಚಂದ್ರ]] |[[ಪದ್ಮ ಸುದೀಂದ್ರ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್]] |---- |---- |೮೪ |[[1990]] |[[ಇವಳೆಂಥಾ ಹೆಂಡ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಇವಳೆಂಥಾ ಹೆಂಡ್ತಿ]] |[[ರೋಹನ್ ಫಿಲಂ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಮುದ್ದುರಾಜ್]] |[[ಶ್ಯಾಮ್ ಎನ್.ಶೆಟ್ಟಿ]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಶ್ರೀರಂಗ]] |---- |---- |೮೫ |[[1991]] |[[ಮನೇಲಿ ಇಲಿ ಬೀದೀಲಿ ಹುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮನೇಲಿ ಇಲಿ ಬೀದೀಲಿ ಹುಲಿ]] |[[ಮಂತ್ರಾಲಯ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಬಿ.ಹೆಚ್.ಬುಚ್ಚಿರೆಡ್ಡಿ]] |[[ಶಂಕರ್-ಗಣೇಶ್]] |[[ಜಾನಿಲಾಲ್]] |---- |---- |೮೬ |[[1991]] |[[ಗೋಲ್‍ಮಾಲ್ ಭಾಗ-೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಲ್‍ಮಾಲ್ ಭಾಗ-೨]] |[[ಬಿ.ಆರ್.ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ರಾಮನ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಕಬೀರ್ ಲಾಲ್]] |---- |---- |೮೭ |[[1991]] |[[ರೋಲ್‍ಕಾಲ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರೋಲ್‌ಕಾಲ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಸಂಮೃದ್ದ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] |[[ಎಸ್.ಆರ್.ರಾಜೇಶ್ವರಿ]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |ಕೃಷ್ಣ |---- |---- |೮೮ |[[1991]] |[[ಗೌರಿ ಗಣೇಶ(ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೌರಿ ಗಣೇಶ]] |[[ಕಲಾಸಿಂಧು]] |[[ಫಣಿರಾಮಚಂದ್ರ]] |[[ಜಿ.ವಿಶ್ವನಾಥ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್]] |---- |---- |೮೯ |[[1991]] |[[ಹೊಸಮನೆ ಅಳಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೊಸಮನೆ ಅಳಿಯ]] |[[ಯಶಸ್ವಿ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] |[[ಪುಷ್ಪ ಎಸ್.ಮೂರ್ತಿ]] |[[ಮನೋರಂಜನ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] |---- |---- |೯೦ |[[1991]] |[[ನಾಗಿಣಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾಗಿಣಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಶ್ರೀಪ್ರಿಯ]] |[[ಬಿ.ಎನ್.ಗಂಗಾಧರ್]] |[[ಶಂಕರ್-ಗಣೇಶ್]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೯೧ |[[1992]] |[[ಉಂಡು ಹೋದ ಕೊಂಡು ಹೋದ]] |[[ಪದ್ಮಾಂಬ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ನಾಗತಿಹಳ್ಳಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] |[[ಜಿ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೯೨ |[[1992]] |[[ವಜ್ರಾಯುಧ]] |[[ಸಂಮೃದ್ದ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] |[[ಎಸ್.ಆರ್.ರಾಜೇಶ್ವರಿ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ವಿ.ಕೆ.ಕಣ್ಣನ್]] |---- |---- |೯೩ |[[1992]] |[[ಗಣೇಶ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಣೇಶ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] |[[ಕಲಾಪ್ರೇಮಿ]] |[[ಫಣಿರಾಮಚಂದ್ರ]] |[[ವಿಶ್ವಸಾಗರ್]] |[[ವಿ.ಮನೋಹರ್]] |[[ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್]] |---- |---- |೯೪ |[[1992]] |[[ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ಕಥೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ಕಥೆ]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಸಿನಿ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಫಣಿರಾಮಚಂದ್ರ]] |[[ಕೃಷ್ಣ]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಸಿಂಗ್]] |---- |---- |೯೫ |[[1992]] |[[ಶಕ್ತಿ ಯುಕ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಕ್ತಿ ಯುಕ್ತಿ]] |[[ಸಿ.ಕೆ.ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] |[[ಎಲ್.ಎನ್.ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] |[[ಮನೋರಂಜನ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] |---- |---- |೯೬ |[[1992]] |[[ಮರಣ ಮೃದಂಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮರಣ ಮೃದಂಗ]] |[[ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] |[[ಕೆ.ಚಿದಂಬರಶೆಟ್ಟಿ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ್]] |---- |---- |೯೭ |[[1992]] |[[ಝೇಂಕಾರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಝೇಂಕಾರ]] |[[ತ್ರೀಮೂರ್ತಿ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ರಘುರಾಮ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಪಟೇಲ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಜೆ.ರಾಬರ್ಟ್]] |---- |---- |೯೮ |[[1993]] |[[ರಾಜಕೀಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಜಕೀಯ]] |[[ಮುತ್ಯಾಲಮ್ಮನ್ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಶಿವಮಣಿ]] |[[ಪಿ.ಪಿ.ವರದರಾಜನ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೯೯ |[[1993]] |[[ಆತಂಕ]] |[[ಎಸ್.ಎಸ್.ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಶಾರದ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಜಾನಿಲಾಲ್]] |---- |---- |೧೦೦ |[[1993]] |[[ಮಾಂಗಲ್ಯ ಬಂಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಂಗಲ್ಯ ಬಂಧನ]] |[[ಅನುಪಮ ಆರ್ಟ್ಸ್]] |[[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] |[[ಎಸ್.ಕೆ.ಭಗವಾನ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಜೆ.ಜಿ.ಕೃಷ್ಣ]] |---- |---- |೧೦೧ |[[1993]] |[[ಕಾದಂಬರಿ]] |[[ಕಲಸಂಗಮ]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಸಾವಿತ್ರಿ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೦೨ |[[1993]] |[[ನಿಷ್ಕರ್ಷ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಿಷ್ಕರ್ಷ]] |[[ಸೃಷ್ಟಿ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಸುನೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ದೇಸಾಯಿ|ಸುನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ದೇಸಾಯಿ]] |[[ದೊಡ್ಡಬಸವನ]] |[[ಗುಣಸಿಂಗ್]] |[[ಪಿ.ರಾಜನ್]] |---- |---- |೧೦೩ |[[1994]] |[[ತೂಗುವೆ ಕೃಷ್ಣನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ತೂಗುವೆ ಕೃಷ್ಣನ]] |[[ಗಾಯತ್ರಿ ಸಿನಿ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ವಸಂತ ಕುಣಿಗಲ್]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಕೃಷ್ಣ]] |[[ಮನೋರಂಜನ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] |[[ಬಿ.ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ]] |---- |---- |೧೦೪ |[[1994]] |[[ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳ್ಬೇಡಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಬನಶಂಕರಿ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಆಶ ಗುಣಶೇಖರ್]] |[[ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೦೫ |[[೧೯೯೫|1995]] |[[ಬೆಳದಿಂಗಳ ಬಾಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬೆಳದಿಂಗಳ ಬಾಲೆ]] |[[ಸಹನ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸುನೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ದೇಸಾಯಿ|ಸುನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ದೇಸಾಯಿ]] |[[ಬಿ.ಎಸ್.ಮುರಳಿ]] |[[ಗುಣಸಿಂಗ್]] |[[ಪಿ.ರಾಜನ್]] |---- |---- |೧೦೬ |[[೧೯೯೫|1995]] |[[ನಿಲುಕದ ನಕ್ಷತ್ರ]] |[[ಮುಕ್ತ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಎಸ್.ನಾಗರಾಜ್]] |[[ಸಂಗೀತ ರಾಜ]] |[[ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೦೭ |[[1996]] |[[ಸಮಕ್ಕೊಂದು ಸುಳ್ಳು]] |[[ಬಿ.ಆರ್.ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ರಾಮನ್]] |[[ಉಪೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್|ಉಪೇಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಭಾಷಲಾಲ್]] |---- |---- |೧೦೮ |[[1996]] |[[ತಾಳಿ ಪೂಜೆ]] |[[ವಿಷ್ಣು ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ವಿ.ಚಂದ್ರಹಾಸ]] |[[ಎಸ್.ಎಸ್.ಹೆಗ್ಡೆ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಸಿ.ಡಿ.ರಾಜು]] |---- |---- |೧೦೯ |[[1996]] |[[ನಿರ್ಬಂಧ]] |[[ಸೃಷ್ಟಿ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಹೆಚ್.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್]] |[[ದೊಡ್ಡಗೌಡ ಪಾಟೀಲ್]] |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೧೧೦ |[[1996]] |[[ಜೀವನದಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೀವನದಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಧನಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] |[[ಪಿ.ಧನರಾಜ್]] |[[ಕೋಟಿ]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೧೧ |[[1997]] |[[ಗಣೇಶ ಐ ಲವ್ ಯು]] |[[ಜಿ.ಆರ್.ಕೆ.ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಹೆಚ್.ಎಸ್.ಫಣಿರಾಮಚಂದ್ರ]] |[[ಜಿ.ಆರ್.ಕೆ.ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] |[[ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್]] |---- |---- |೧೧೨ |[[1999]] |[[ವಿಶ್ವ]] | |[[ಶಿವಮಣಿ]] |[[ಪಿ.ಧನರಾಜ್]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ರಮೇಶ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೧೩ |[[1999]] |[[ನಾನೇನು ಮಾಡಿಲ್ಲ]] | |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ಎನ್.ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್]] |[[ಕೆ.ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಪಿ.ಕೆ.ಹೆಚ್.ದಾಸ್]] |---- |---- |೧೧೪ |[[2000]] |[[ಟೈಗರ್ ಪದ್ಮಿನಿ]] |[[ರೇಣುಕ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಬಿ.ಮಲ್ಲೇಶ್]] |[[ರೇಣುಕಾದೇವಿ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಕಣ್ಣನ್]] |---- |---- |೧೧೫ |[[2000]] |[[ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ|ಚಾಮುಂಡಿ]] |[[ರಾಮು ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಎ.ಮೋಹನ್ ಗಾಂಧಿ]] |[[ರಾಮು]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ಪ್ರತಾಪ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರತಾಪ್]] |---- |---- |೧೧೬ |[[2000]] |[[ಕೃಷ್ಣಲೀಲಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣಲೀಲಾ]] |[[ರಾಕ್‌ಲೈನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] |[[ರಾಕಲೈನ್ ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ವಿ.ಮನೋಹರ್]] |[[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] |---- |---- |೧೧೭ |[[2000]] |[[ನನ್ನ್ ಹೆಂಡ್ತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದಾಳೆ]] |[[ಭವಾನಿ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] |[[ಪಿ.ಕೆ.ಹೆಚ್.ದಾಸ್]] |---- |---- |೧೧೮ |[[2000]] |[[ಸ್ವಲ್ಪ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್ ಮಾಡ್ಕೊಳ್ಳಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ಕೋಡ್ಲು ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] |[[ಕೆ.ಟಿ.ವೀರೇಶ್]] |[[ಸಾಧುಕೋಕಿಲ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೧೧೯ |[[2001]] |[[ಮತದಾನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮತದಾನ]] | |[[ಟಿ.ಎನ್.ಸೀತಾರಾಮ್]] | |[[ಸಿ.ಅಶ್ವತ್, ವಿ.ಮನೋಹರ್]] | |---- |---- |೧೨೦ |[[2001]] |[[ಕುರಿಗಳು ಸಾರ್ ಕುರಿಗಳು]] | |[[ಎಸ್.ವಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಸಿಂಗ್ ಬಾಬು]] | | | |---- |---- |೧೨೧ |[[2001]] |[[ಅಸುರ]] | |[[ಎಸ್.ಮಹೇಂದರ್]] | |[[ಗುರುಕಿರಣ್]] | |---- |---- |೧೨೨ |[[2001]] |[[ಆಂಟಿಪ್ರೀತ್ಸೆ]] | |[[ಹೆಚ್.ವಾಸು]] |[[ಮುನಿರತ್ನ]] |[[ಚೈತನ್ಯ (ಎಲ್.ಎನ್.ಶಾಸ್ತ್ರಿ)]] | |---- |---- |೧೨೩ |[[2001]] |[[ಚಿತ್ರ]] |[[ಉಷಾಕಿರಣ್ ಮೂವೀಸ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್]] |[[ಗುರುಕಿರಣ್]] |[[ಪಿ.ಆರ್.ಸೌಂದರ್ ರಾಜ್]] |---- |---- |೧೨೪ |[[2001]] |[[ಅಮ್ಮ]] |[[ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] |[[ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್, ಎಸ್.ಸಿ.ಅಂಬರೀಶ್]] |[[ಎಮ್.ಎಮ್.ಕೀರವಾಣಿ]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೨೫ |[[2001]] |[[ನೀಲ]] |[[ದೃಷ್ಟಿ ಸೃಷ್ಟಿ]] |[[ನಾಗಾಭರಣ|ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] |[[ಡಾ.ಅಜಯಕುಮಾರ್, ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] |[[ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್]] |[[ಜಿ.ಎಸ್.ಭಾಸ್ಕರ್]] |---- |---- |೧೨೬ |[[2002]] |[[ಭೂತಯ್ಯನ ಮಕ್ಕಳು]] |[[ಶ್ರೀ ರಾಜಮಾತ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಜಿ.ಕೆ.ಮುದ್ದುರಾಜ್]] |[[ಆರ್.ಗಿರಿ]] | | |---- |---- |೧೨೭ |[[2002]] |[[ಮನಸೇ ಓ ಮನಸೇ]] | |[[ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್]] |[[ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್]] |[[ವಿ.ಮನೋಹರ್]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೨೮ |[[2002]] |[[ನಾನು ನಾನೇ]] | |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] |[[ಮಡಿಕೊಂಡ ಮುರಳಿಕೃಷ್ಣ]] |[[ದೇವ]] |[[ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೨೯ |[[2002]] |[[ಹಾಲಿವುಡ್]] |[[ರಾಮು ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]] |[[ರಾಮು]] |[[ಗುರುಕಿರಣ್]] |[[ಪಿ.ಕೆ.ಹೆಚ್.ದಾಸ್]] |---- |---- |೧೩೦ |[[೨೦೦೩|2003]] |[[ಆನಂದ]] |[[ಉಷಾಕಿರಣ್ ಮೂವೀಸ್]] |[[ಮುಳ್ಳಪೂಡಿ]] |[[ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್]] |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] |[[ಪಿ.ಕೆ.ಹೆಚ್.ದಾಸ್]] |---- |---- |೧೩೧ |[[೨೦೦೩|2003]] |[[ಬೆಂಗಳೂರು ಬಂದ್]] |[[ಓಂ ಶಕ್ತಿ ಸಿನಿ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ತೇಸಿ ವೆಂಕಟೇಶ್]] |[[ಎಂ.ವೆಂಕಟೇಶ್, ಆರ್.ಮಂಜುನಾಥ್,]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] | |---- |---- |೧೩೨ |[[೨೦೦೩|2003]] |[[ಲಂಕೇಶ್ ಪತ್ರಿಕೆ]] |[[ಲಕ್ಷ್ಮಿಶ್ರೀ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] |[[ಕೆ.ಮಂಜು]] |[[ಬಬ್ಡಿ]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |---- |೧೩೩ |[[೨೦೦೩|2003]] |[[ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಣಯ]] |[[ಇಂಡೋ-ಹಾಲಿವುಡ್ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]] |[[ಮನೋಮೂರ್ತಿ, ರಾಮಪ್ರಸಾದ್, ಸೋಮಶೇಖರ್, ]] |[[ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ|ಮನೋಮೂರ್ತಿ]] | |---- |---- |೧೩೪ |[[೨೦೦೩|2003]] |[[ಖುಷಿ]] |[[ಶ್ರೀ ಜೈಮಾತ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಜೆ.ಜಯಮ್ಮ]] |[[ಗುರುಕಿರಣ್]] |[[ಹೆಚ್.ಸಿ.ಸುರೇಶ್]] |---- |---- |೧೩೫ |[[೨೦೦೪|2004]] |[[ಸಾಗರಿ]] |[[ಸ್ನೇಹ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |[[ವಿಕ್ಟರಿ ವಾಸು]] |[[ಸಂಜಯ್]] |[[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ|ಸಾಧುಕೋಕಿಲ]] |[[ಸಿ.ಡಿ.ರಾಜು]] |---- |---- |೧೩೬ |[[೨೦೦೪|2004]] |[[ಬಿಡಲಾರೆ]] |[[ಶ್ರೀ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ರಮಣ]] |[[ಆರ್.ಎಫ್.ಮಾಣಿಕ್ ಚಂದ್, ಕೆ.ಪಿ.ಪ್ರಭುಶಂಕರ್]] |[[ಇಂದ್ರ]] |[[ಸತೀಶ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೩೭ |[[೨೦೦೪|2004]] |[[ಪಕ್ಕದಮನೆ ಹುಡುಗಿ]] |[[ಶಿವಕುಮಾರ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್]] | |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] | |---- |---- |೧೩೮ |[[೨೦೦೫|2005]] |[[ನೆನಪಿರಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನೆನಪಿರಲಿ]] |[[ಕಲ್ಪನ ಶಕ್ತಿ]] |[[ರತ್ನಜ]] |[[ಅಜಯ್ ಆರ್.ಗೌಡ]] |[[ಹಂಸಲೇಖ]] |[[ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೩೯ |[[೨೦೦೫|2005]] |[[ವಿಷ್ಣುಸೇನಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಷ್ಣುಸೇನಾ]] |[[ಶ್ರೀ ಹೃದಯೇಶ್ವರಿ ಫಿಲಂಸ್]] |[[ಬಿ.ನಾಗಣ್ಣ]] |[[ಎಂ.ಗೋವಿಂದ್]] |[[ದೇವ]] |[[ರಮೇಶ್ ಬಾಬು]] |---- |---- |೧೪೦ |[[೨೦೦೬|2006]] |[[ಶ್ರೀ]] |[[ಶ್ರೀ ಚೌಡೇಶ್ವರಿ ಸಿನಿ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]] |[[ಪ್ರಕಾಶ್]] |[[ಕೆ.ಎಸ್.ದುಶ್ಯಂತ್, ಕೆ.ಎಸ್.ಸಂತೋಷಕುಮಾರ್]] |[[ವಾಲಿಸ ಸಂದೀಪ್]] |[[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್]] |---- |---- |೧೪೧ |[[೨೦೦೬|2006]] |[[ಉಪ್ಪಿದಾದಾ ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್]] |[[ಜೆಮಿನಿ ಫಿಲಂ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್]] |[[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು]] |[[ಕೆ.ಭೂಪಯ್ಯ]] |[[ಆರ್.ಪಿ.ಪಟ್ನಾಯಕ್]] |[[ಹೆಚ್.ಎಮ್.ರಾಮಚಂದ್ರ]] |---- |---- |೧೪೨ |[[೨೦೦೬|2006]] |[[ರವಿಶಾಸ್ತ್ರಿ]] |[[ಸಂದೇಶ್ ಕಂಬೈನ್ಸ್]] |[[ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್]] |[[ಸಂದೇಶ್ ನಾಗರಾಜ್]] |[[ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್]] |[[ಸುಂದರನಾಥ್ ಸುವರ್ಣ]] |---- |} ===ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾಗಳು=== * ಅಂಕುರ (1974) * ನಿಶಾಂತ (1975) * ಭೂಮಿಕಾ (1977) * ಮಂಥನ್ (1977) * ಕೊಂಡುರಾ (1978) * ಕಲಿಯುಗ್ (1980) * ಮಂಗಲಸೂತ್ರ (1981) * ಗೆಹ್ರಾಯಿ (1982) * ಸೂಖಾ/ಬರ (1983) * ರಾತ್ (1990) * ಯುವಾ (2002) ==ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು== *[[ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ]] *[[ಅಭಿಮಾನ|ಗರ್ವ]] *[[ದುರ್ಗೆ|ದುರ್ಗಾ]] *[[ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್]] ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಪುರಸ್ಕಾರ== ಭಾರತೀಯಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ 2024 ನೇ ಸಾಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಘೋಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22ರಂದುಗುಜರಾತ್ ನ ಕೇವಾಡಿಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ 72ne ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಅವರು ಈಗೌರವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಿಂಚಿನ ಓಟ (1979-80) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಹೊಸ ನೀರು (1985-86) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಅವಸ್ಥೆ (1987-88) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಗಂಗವ್ವ ಗಂಗಾಮಾಯಿ (1994-95) * ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ - ಮಿಂಚಿನ ಓಟ (1979-80) [ಶಂಕರ ನಾಗ್ ಜೊತೆ] * ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2010) ಫಿಲಂಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ ಕನ್ನಡ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ (1979) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಬರ (1982) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಹೆಂಡ್ತಿಹೇಳ್ಬೇಡಿ (1989) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಉದ್ಭವ (1990) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಗೌರಿ ಗಣೇಶ (1991) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಗೋದಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು (2016) * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನ - "ನನ್ನ ತಮ್ಮ ಶಂಕರ" * ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2007) ==ಉಲ್ಲೇಖ == <References /> {{Authority control}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕರು}} <br> <br> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] rk7lc5fuc2eyp27csoscq1q3d452y28 0 11348 1428503 1364970 2026-09-17T06:59:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428503 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Gagana chukki 01.jpg‎|300px|right|thumb|ಗಗನಚುಕ್ಕಿ ಜಲಪಾತ]] [[File:Bharachukki Falls, Shivanasamudra.jpg|thumb|Shivanasamudra in Autumn]] ಶಿವನ ಸಮುದ್ರ ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನಗರ. [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ]] ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈ ಊರಿನ ಬಳಿ ನದಿಯು ಎರಡು ಕವಲುಗಳಾಗಿ ''ಗಗನಚುಕ್ಕಿ'' ಮತ್ತು ''ಭರಚುಕ್ಕಿ'' ಎಂಬ [[ಜಲಪಾತ|ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು]] ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[೧೯೦೨|೧೯೦೨ರಲ್ಲಿ]] [[ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರ]] ಒಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="first">{{citeweb|url=http://www.hindu.com/2007/07/19/stories/2007071959390300.htm|work=The Hindu|date=2007-07-19|title=Shivanasamudra Falls comes alive|access-date=2017-02-23|archive-date=2008-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080228150337/http://www.hindu.com/2007/07/19/stories/2007071959390300.htm|url-status=dead}}</ref> ಇಡೀ [[ಏಷ್ಯಾ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರ ಇದು.ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ,ಈ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೋಲಾರದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಕಳೆಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.bangaloreindia.org.uk/excursions/shivanasamudra-waterfalls.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-09 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603060947/http://www.bangaloreindia.org.uk/excursions/shivanasamudra-waterfalls.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಶಿಂಷಾ ಜಲವಿದ್ಯುದಾಗಾರದ ಬಳಿಯಿರುವ ಗಗನಚುಕ್ಕಿಯ ಹರವು ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ ರಭಸ ಹೆಚ್ಚು. ಮಧ್ಯರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಳಿಯಿರುವ ಭರಚುಕ್ಕಿ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ನದಿಯ ಹರವು ವಿಶಾಲ. [[ಬೆಂಗಳೂರು]]-[[ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ]] ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಗನಚುಕ್ಕಿಯನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಭರಚುಕ್ಕಿ ತಲುಪಲು ಸ್ವಂತ ವಾಹನವೇ ಬೇಕು. ನೀರಿನ ರಭಸ ಎರಡೂ ಕಡೆ ತೀವ್ರ. ಕಣಿವೆ ಕೊಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶವಾದ್ದರಿಂದ ಜಲಪಾತಗಳ ತಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದು ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ.<ref>https://www.trawell.in/karnataka/shivanasamudra-falls</ref> ==ಜಲಪಾತಗಳು== ಶಿವನ ಸಮುದ್ರ ಜಲಪಾತವು ಕಾವೇರಿ ನದಿ ನೀರಾಗಿದೆ, ನದಿ ಬಂಡೆಗಳ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಪ್ರಪಾತಗಳು ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳು ರೂಪಿಸಲು ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url= http://www.bengaloorutourism.com/shivanasamudra-falls.php|title= Shivanasamudra Falls|access-date= 2017-02-23|archive-date= 2017-12-10|archive-url= https://web.archive.org/web/20171210151253/http://www.bengaloorutourism.com/shivanasamudra-falls.php|url-status= dead}}</ref> ಶಿವನ ಸಮುದ್ರ ದ್ವೀಪ ಪಟ್ಟಣದ ಅವಳಿ ಜಲಪಾತಗಳು ನದಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಹಜವಾಗಿ ನದಿಗಳ ನಾಲ್ಕನೇ ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗುಂಪು ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇವೆ.<ref>https://books.google.co.in/books?id=oKG9DgAAQBAJ&pg=PA130&dq=shivanasamudra+falls&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjbxvHVwY3dAhVC6Y8KHW0hCkgQ6AEILTAC</ref> ಇದು ಒಂದು ವಿಭಜನೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಜಲಪಾತ. ನೀರಿನ ಹರಿವು ಅಡ್ಡ ಜಲಪಾತಗಳ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಂದು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಮೊದಲು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹಲವು ಚಾನಲ್ ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿತ ಜಲಪಾತಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು 305 ಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲ, 98 ಮೀ ಎತ್ತರ, ಮತ್ತು 934 ಘನ ಮೀಟರ್ / ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಪರಿಮಾಣ 18.887 ಘನ ಮೀಟರ್ / ಸೆಕೆಂಡು ಆಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಜಲಪಾತ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜುಲೈಯಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರವರೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹರಿವಿನ ಸಮಯ.<ref name="waterfall">{{cite web |url=http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=149 |title=World Waterfall Database |access-date=2017-02-23 |archive-date=2006-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061114204057/http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=149 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಜಲಪಾತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಇದೆ, ಎಡ ವಿಭಾಗ ಗಗನಚುಕ್ಕಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಲ ವಿಭಾಗ ಭರಚುಕ್ಕಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಭರಚುಕ್ಕಿ [http://wikimapia.org/192518/Barachukki-waterfalls-Shivanasamudra-Sivasamudram] ಜಲಪಾತವು ಗಗನಚುಕ್ಕಿ ಜಲಪಾತದಿಂದ ನೈ‌ಋತ್ಯ ಕೆಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ಇದೆ.[http://wikimapia.org/1284526/Gagganchucki-waterfalls] ಇದು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ವಿಭಜಿಸುವ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಶಾಖೆ ಗಗನಚುಕ್ಕಿ ಅವಳಿ ಜಲಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಶಾಖೆ ಭರಚುಕ್ಕಿ ಜಲಪಾತಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಗನ ಚುಕ್ಕಿ ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ಶಿವನ ಸಮುದ್ರ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರರಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಅವಳಿ ಜಲಪಾತಗಳು ತೋರಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಗಗನ ಚುಕ್ಕಿ== ದೊಡ್ಡ ಕುದುರೆಬಾಲದ ಜಲಪಾತವು ಗಗನ ಚುಕ್ಕಿ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ನದಿ ಕಬಿನಿಯು ನದಿ ಕಾವೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರವಾಹಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ - ಆಗಸ್ಟ್ - ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳ ಮೂಲಕ ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ನದಿಯ 90 ಮೀಟರ್ ಜಲಪಾತ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ. ==ಭರಚುಕ್ಕಿ== ಭಾರಚುಕ್ಕಿ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವುದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮೊನಚಾದ ರೋರಿಂಗ್ ಕ್ಯಾಸ್ಕೇಡಿಂಗ್ ಜಲಪಾತ. ಭಾರಚುಕ್ಕಿಯು ಗಗನ ಚುಕ್ಕಿಯ ನೈಋತ್ಯ ಕಡೆಗೆ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರಚುಕ್ಕಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ದಡದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಪುರಾತನ ದರ್ಗಾ ಕಾಣ‍ತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಪೂಜಿಸಲು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಗಳಾವು ಇಲ್ಲದೆ, ಅನೇಕ ಬಂಡೆಗಳು ಇಲ್ಲದೆ ಬೀಳುವ ನೀರಿನ ಸ್ಥಿರ ಅಲೆಗಳ ಕಾರಣ ಗಗನ ಚುಕ್ಕಿ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಭಾರಚುಕ್ಕಿ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಹಾಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಗಗನ ಚುಕ್ಕಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಗ ದರ್ಗಾ ಹಜರತ್ ಮರ್ದನೆ ಗೈಬ್. ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ಪೋಸ್ಟ್ ಇದ್ದರು ಸಹ, ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಜನರು ಬಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿಳಿದು,ಅನೇಕ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಿಂದ 139 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು== ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು "ಮಧ್ಯ ರಂಗ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವ ಭಕ್ತರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ರಂಗಾ ನಡುವೆ, ಇಲ್ಲಿ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ’ಮೋಹನ ರಂಗಾ’ ಮತ್ತು ’ಜಗಮೋಹನ್ ರಂಗಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ದೇವರು ಯುವ ರೂಪ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯ ರಂಗ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಸತಿ ಒಂದು ಸುಂದರ ಆರಾಧ್ಯ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ಜನರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಅರ್ಚಕ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಇರದ ಕಾರಣ ದೇವಾಲಯ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮುಚ್ಚಿ ಇರುತ್ತದೆ, ದುಃಖವೆಂದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ದೇವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಸ್ಥಳ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಕಡಿಮೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://rcmysore-portal.kar.nic.in/temples/shivanasamudratemple/about.html</ref> ದ್ವೀಪದ ಮೂರು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಶ್ರೀ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಶಿವನ ಸಮುದ್ರ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಆದಿ ಗುರು ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಮತ್ತು "ಶ್ರೀಚಕ್ರ" ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ರಂಗನಾಥ ವಿಗ್ರಹದಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸಪ್ತರಿಷಿಗಳು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ 1 ಕಿ ಮೀ ದೊರ ಇದೆ. ==ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ== ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಹೈಡ್ರೊ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಪವರ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಜಲಪಾತ ಇದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಲ್ದಾಣ ಮೈಸೂರು ದಿವಾನ್ ಸರ್ ಕೆ ಶೇಷಾದ್ರಿ ಅಯ್ಯ ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://traveltwosome.com/day-trips-from-bangalore-10-twin-falls-shivanasamudra-plus-more/</ref> ಇದು ರಚಿತವಾದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತನ್ನು ಕೋಲಾರ ಗೋಲ್ಡ್ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} <references/> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.maplandia.com/india/karnataka/mandya/sivasamudram/ Sivasamudram Map] * [http://www.indiatravelforum.in/threads/shivanasamudra-an-entwinement-of-enchanting-droplets-and-flourishing-cascade.376/ Shivanasamudra Travelogue] * [http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=149 Cauvery or Sivasamudram Falls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114204057/http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=149 |date=2006-11-14 }} * [http://thinkingparticle.com/articles/shivanasamudra-waterfalls-weekend-destination-bangalore Travel Guide Shivanasamudra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170226111050/http://www.thinkingparticle.com/articles/shivanasamudra-waterfalls-weekend-destination-bangalore |date=2017-02-26 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಜಲಪಾತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಲಪಾತಗಳು]] dcplt9uptc2xmthms8iyivzyzc9m9d7 14 15417 1428540 1263544 2026-09-17T10:36:10Z Sakshi Prakash Dhulavvagol 101788 ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ – ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ಹೋಳಿ ಮಾಹಿತಿ⁠ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ Utsav ಪೋರ್ಟಲ್ – Holi Utsava, Bagalkote Holi Utsava – Bagalkote⁠. 1428540 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] '''ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ – ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆ''' '''1. ಪರಿಚಯ''' ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಹಬ್ಬವಾದ ಹೋಳಿಗೆ ಬಾಗಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. '''2. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ''' ಬಾಗಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಆಚರಣೆಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವರದಿಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ ಬಾಗಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಆಚರಣೆ 11 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು 2022ರ Times of India ವರದಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯ ಅವಧಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. '''The Times of India''' ಹೀಗಾಗಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಹೋಳಿ ಕೇವಲ ಬಣ್ಣಗಳ ಆಚರಣೆಯಾಗಿರದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. '''3. ಕಾಮದಹನ''' ಹಬ್ಬದ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮದಹನವೂ ಒಂದು. ಕಾಮದಹನವು ಕಾಮ ಮತ್ತು ಇತರ ದುಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ನಂತರ ಬಣ್ಣದಾಟದ ಸಂಭ್ರಮ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. '''4. ಬಣ್ಣದಾಟ''' ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಹೋಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬಣ್ಣದಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜನರು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಣ ಬಣ್ಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೀರಿನ ಬಣ್ಣಗಳು, ನೀರಿನ ಪಿಚಕಾರಿಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇದೆ. '''5. ಐದು ಪ್ರಮುಖ ‘ಒಣಿ’ಗಳು''' ಬಾಗಲಕೋಟೆ ನಗರದ ಹೋಳಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಐದು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ: '''ಜೈನಪೇಟೆ''' '''ಹೊಸಪೇಟೆ''' '''ಹಾಲಪೇಟೆ''' '''ಕಿಲ್ಲಾ''' '''ವೆಂಕಟಪೇಟೆ''' ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸಪೇಟೆ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಆಚರಣಾ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. '''6. ಹಲಗೆ ಮೇಳ''' ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಹೋಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಜನಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲಗೆ ಮೇಳವೂ ಒಂದು. ಹಲಗೆಯ ತಾಳಬದ್ಧ ನಾದವು ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತದೆ. 2026ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೂ ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಹೋಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಲಗಿಯ ನಾದ ಮತ್ತು ಹಲಗೆ ಮೇಳಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. '''Karnataka Tourism''' ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಹಲಗೆ ಮೇಳವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. '''Kannada Prabha''' '''7. ಸೋಗಿನ ಬಂಡಿ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಆಚರಣೆ''' ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಹೋಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೋಗಿನ ಬಂಡಿ, ಜನಪದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವು ಹಬ್ಬದ ಜನಪದ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. '''TV9 Kannada +1''' '''8. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು''' ಹೋಳಿ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮನರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ Utsav ಪೋರ್ಟಲ್ ಕೂಡ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಹೋಳಿ ಉತ್ಸವದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. '''Utsav''' '''9. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ''' ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಹೋಳಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದರೂ ವಿವಿಧ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಜನರು ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. '''10. ಆಚರಣೆಯ ಬದಲಾವಣೆ''' ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹೋಳಿ ಆಚರಣೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಹಿಂದಿನ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಆಚರಣೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಕಾಮದಹನ, ಬಣ್ಣದಾಟ, ಹಲಗೆ ಮೇಳ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಹೋಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತುಗಳಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ. '''The Times of India +1''' '''11. 2026ರ ಆಚರಣೆಯ ಉದಾಹರಣೆ''' 2026ರ ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಹೋಳಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಕಾಮದಹನ, ಮೂರು ದಿನಗಳ ಬಣ್ಣದಾಟ, ಸೋಗಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದವು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. '''Asianet Suvarna News''' ಇದರಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಧುನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೂ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. '''12. ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು''' “ಬಣ್ಣದಾಟ + ಹಲಗೆ ಮೇಳ + ಕಾಮದಹನ + ಜನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯ + ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ” — ಇವು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. "ಬೆಣ್ಣೂರು" ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗ್ರಾಮ. ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ,ಬಾಗಲಕೋಟ ತಾಲೂಕಿನ,ಬೆಣ್ಣೂರು ಗ್ರಾಮ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಗಲಕೋಟೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 20 km ದೂರದಲ್ಲಿರುವ, ಈ ಗ್ರಾಮವು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. "ಬೆಣ್ಣೂರು" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣ, ಇಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೋರೆಹಣ್ಣು(ಬಾರಿ ಹಣ್ಣು) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದರಂತೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನ ಹೊಂದಿತ್ತು. "ಬಣದೂರು" ಎಂದು ಮೊದಲು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೂರು ಎಂದು ಕರೆಯತೊಡಗಿದರು. ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಣ್ಣೂರು ಗ್ರಾಮವಿದೆ. ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯದ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ 1996ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಿನಿಂದಾಗಿ ಜಲಾವೃತವಾಯಿತು. ನಂತರ ನದಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 4km ದೂರದಲ್ಲಿ, "ಕೃಷ್ಣ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ"ಯ ಪುನರ್ ವಸತಿ ಗ್ರಾಮವಾಗಿ ಬೆಣ್ಣೂರು ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳೆಂದರೆ, ಶೇಂಗಾ, ತೊಗರಿ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಬ್ಬು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀ ಲಕ್ಕಮ್ಮ ದೇವಿ ಬೆಣ್ಣೂರು ಗ್ರಾಮದ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ. ಪ್ರತಿ ಮಹಾನವಮಿಯ ದಿನದಂದು ಮಹಾ ರಥೋತ್ಸವವು ಬಹಳ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದಲೂ ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. == ಶಿರೂರು == ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ ಶಿರೂರು ಪಟ್ಟಣದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು ಬಾಗಲಕೋಟ ಆಗಿದೆ. ಶಿರೂರು ಪಟ್ಟಣದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಮೊದಲು ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿತ್ತು ಹಿಂದೆ ಈ ಊರನ್ನು ಶಿರ್ ಮತ್ತು ಸಿರಿಯೂರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಊರು ಮೊದಲು ಬದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೆರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಊರಿನ ಜನರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಭೇದಭಾವ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಬಾಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಏಳು ಕೆರೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ,1 ಹಿರೆಕೆರೆ 2 ಪಡಿಗೇರೆ 3. ಅಂತಲಕರೆ 4. ಬೋಸರೆಡ್ಡಿಕೆರೆ 5.ಗಾಳಿದುರ್ಗಮ್ಮನ ಕೆರೆ 6 ಶಿವನಕೆರೆ 7.ಸಣ್ಣ ಅಂತಲಕೆರೆ ಈ ಊರಿನ ಜನರು ತಮ್ಮ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು ಎಂದರೆ ಜೋಳ, ಹೆಸರು, ಶೇಂಗಾ, ತೊಗರಿ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಸಜ್ಜಿ, ಕಬ್ಬು, ಕಡಲೆ, ಮೆಣಸು, ಇತ್ಯಾದಿ.... ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ದಿನದಂದು ರಥವನ್ನು ಎಳೆದು ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಸಂತೋಷದ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಆಟಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:-ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಲ್ಲನ್ನು ಎತ್ತುವುದು, ಟ್ಯಾಕ್ಟರ್ ರಿವರ್ಸ್, ಇತ್ಯಾದಿ.... 0o6yeqaze7mv5im0rbrcih6wie7jf1x 10 19240 1428512 1376363 2026-09-17T07:32:54Z A826 72368 1428512 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = ib-company vcard | templatestyles = Infobox company/styles.css | child = {{lc:{{{embed}}}}} | decat = yes | titleclass = fn org | titlestyle = font-size: 125%; | title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''ಕಂಪನಿ''' | {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | imageclass = ib-company-logo logo | image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{logo|}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{logo|}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{if empty|{{{logo_upright|}}}|1}} |alt={{{logo_alt|}}} |class= {{{logo_class|}}} |maxsize=250px}} | caption = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|}}} |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{image_alt|}}} }} | caption2 = {{{image_caption|}}} | label1 = {{longitem|[[ವ್ಯಾಪಾರ ನಾಮ]]}} | data1 = {{{trade_name|}}} | label2 = {{longitem|ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು}} | data2 = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }} | label3 = {{longitem|[[ರೋಮನೀಕರಣ|ರೋಮನೀಕೃತ]] ಹೆಸರು}} | data3 = {{{romanized_name|}}} | label4 = ಹಿಂದೆ | class4 = nickname | data4 = {{if empty|{{{former_names|}}}|{{{former_name|}}}}} | label5 = ಪ್ರಕಾರ | class5 = category | data5 = {{{type|}}} | label6 = {{longitem|[[ಟಿಕರ್ ಚಿಹ್ನೆ|ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿ]]}} | data6 = {{{traded_as|}}} | label7 = [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಐಡೆಂಟಿಫಿಕೇಶನ್ ಸಂಖ್ಯೆ|ISIN]] | data7 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }} | label8 = ಉದ್ಯಮ | class8 = category | data8 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{industry|}}} }} | label9 = ಪ್ರಕಾರ | class9 = category | data9 = {{{genre|}}} | label10 = ಹಿಂದಿನ{{#if:{{{predecessors|}}}|ವು}} | data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{predecessors|}}}|{{{predecessor|}}}}} }} | label11 = ಸಂಯೋಜಿತ | data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1001 |name=incorporated |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{incorporated|}}} }} | label12 = ಸ್ಥಾಪನೆ | data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes | {{{founded|}}} }} | label13 = ಸ್ಥಾಪಕ{{#if:{{{founders|}}}|ರು}} | class13 = agent | data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{founders|}}}|{{{founder|}}}}} }} | label14 = ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ | data14 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{defunct|}}} }} | label15 = ಅಂತ್ಯ | data15 = {{{fate|}}} | label16 = ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ{{#if:{{{successors|}}}|ಗಳು}} | data16 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{successors|}}}|{{{successor|}}}}} }} | label17 = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | class17 = {{#if:{{{hq_location|}}}{{{headquarters|}}} | label | adr}}} | data17 = {{#if:{{{hq_location|}}}{{{hq_location_city|}}}{{{hq_location_country|}}} | {{Comma separated entries | 1 = {{{headquarters|}}} | 2 = {{{hq_location|}}} | 3 = {{#if:{{{hq_location_city|}}} |<div class="ib-company-locality locality"> {{{hq_location_city|}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{hq_location_country|}}} |<div class="ib-company-country country-name"> {{{hq_location_country|}}}</div>}} }} | {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} | {{Comma separated entries | 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} |<div class="ib-company-locality locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}</div>}} | 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=countrry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} |<div class="ib-company-country country-name">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}</div>}} }} }} }} | label19 = {{longitem|ಸ್ಥಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ}} | data19 = {{{num_locations|}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | &nbsp;({{{num_locations_year}}}) }} | label20 = {{longitem|ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶ{{#if:{{{areas_served|}}}|ಗಳು}}}} | data20 = {{if empty|{{{areas_served|}}}|{{{area_served|}}}}} | label21 = ಪ್ರಮುಖ&nbsp;ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು | class21 = agent | data21 = {{{key_people|}}} | label22 = ಉತ್ಪನ್ನಗಳು | data22 = {{{products|}}} | label23 = {{longitem|ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಮಾಣ}} | data23 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | &nbsp;({{{production_year}}}) }} }} | label24 = ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು | data24 = {{{brands|}}} | label25 = ಸೇವೆಗಳು | class25 = category | data25 = {{{services|}}} | label26 = ಆದಾಯ | data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | &nbsp;({{{revenue_year}}}) }} }} | label27 = {{longitem|[[ಬಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಗಳಿಕೆ|ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಆದಾಯ]]}} | data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | &nbsp;({{{income_year}}}) }} }} | label28 = {{longitem|[[ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯ]]}} | data28 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{net_income|}}}{{#if:{{{net_income_year|}}} | &nbsp;({{{net_income_year|}}}) }} }} | label29 = [[ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ತಿಗಳು|AUM]] | data29 = {{{aum|}}} | label30 = {{nowrap|[[ಆಸ್ತಿ|ಒಟ್ಟು ಆಸ್ತಿಗಳು]]}} | data30 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | &nbsp;({{{assets_year}}}) }} }} | label31 = {{nowrap|[[ಇಕ್ವಿಟಿ (ಹಣಕಾಸು)|ಒಟ್ಟು ಇಕ್ವಿಟಿ]]}} | data31 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | &nbsp;({{{equity_year}}})}} }} | label32 = ಮಾಲೀಕ{{#if:{{{owners|}}}|ರು}} | data32 = {{if empty|{{{owners|}}}|{{{owner|}}}}} | label33 = ಸದಸ್ಯರು | data33 = {{{num_members|}}}{{#if:{{{num_members_year|}}} | &nbsp;({{{num_members_year|}}})}} | label34 = {{longitem|ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ}} | data34 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | &nbsp;({{{num_employees_year}}}) }} }} | label35 = [[ಮಾತೃ ಕಂಪನಿ|ಮಾತೃ ಸಂಸ್ಥೆ]] | data35 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }} | label36 = [[ವಿಭಾಗ (ವ್ಯಾಪಾರ)|ವಿಭಾಗಗಳು]] | data36 = {{{divisions|}}} | label37 = [[ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ|ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] | data37 = {{{subsidiaries|}}} | data39 = {{{module|}}} | label40 = [[ಬಾಸೆಲ್ III|ಬಂಡವಾಳ ಅನುಪಾತ]] | data40 = {{{ratio|}}} | label41 = ರೇಟಿಂಗ್ | data41 = {{{rating|}}} | label42 = ಜಾಲತಾಣ | data42 = {{#if:{{{website|}}}| {{{website|}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }} | below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು'''{{break}}{{{footnotes}}} }} }}<!-- Tracking categories: -->{{main other|{{#ifeq:{{if empty|{{{logo|}}}|{{wikidata|property|raw|P154}}}}|{{{logo|}}}||[[Category:Pages using infobox company with a logo from wikidata]] }}{{#if:{{{image|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{image|}}}| |_}}|{{#invoke:string|replace|{{if empty|{{{logo|}}}|{{wikidata|property|raw|P154}}}}| |_}}|[[Category:Pages using infobox company with a duplicate image]]|}}|}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox company with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox company]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| area_served | areas_served | assets | assets_year | aum | brands | defunct | divisions | embed | equity | equity_year | fate | fetchwikidata | footnotes | former_name | former_names | founded | founder | founders | genre | headquarters | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | incorporated | industry | ISIN | key_people | logo | logo_alt | logo_caption | logo_class | logo_size | logo_upright | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | noicon | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | num_members | num_members_year | operating_income | owner | owners | parent | predecessor | predecessors | production | production_year | products | qid | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsidiaries | successor | successors | suppressfields | trade_name | traded_as | type | website }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox company]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox company with conflicting parameters}} | former_names; former_name | predecessors; predecessor | founders; founder | successors; successor | areas_served; area_served | owners; owner }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> c4wx51mxk1zxg107ez7ws8n97hjm91f 1428516 1428512 2026-09-17T07:39:03Z A826 72368 1428516 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = ib-company vcard | templatestyles = Infobox company/styles.css | child = {{lc:{{{embed}}}}} | decat = yes | titleclass = fn org | titlestyle = font-size: 125%; | title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''ಕಂಪನಿ''' | {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | imageclass = ib-company-logo logo | image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{logo|}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{logo|}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{if empty|{{{logo_upright|}}}|1}} |alt={{{logo_alt|}}} |class= {{{logo_class|}}} |maxsize=250px}} | caption = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image|}}} |size={{{image_size|}}} |upright={{if empty|{{{image_upright|}}}|1}} |alt={{{image_alt|}}} }} | caption2 = {{{image_caption|}}} | label1 = {{longitem|[[ವ್ಯಾಪಾರ ನಾಮ]]}} | data1 = {{{trade_name|}}} | label2 = {{longitem|ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರು}} | data2 = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }} | label3 = {{longitem|[[ರೋಮನೀಕರಣ|ರೋಮನೀಕೃತ]] ಹೆಸರು}} | data3 = {{{romanized_name|}}} | label4 = ಹಿಂದೆ | class4 = nickname | data4 = {{if empty|{{{former_names|}}}|{{{former_name|}}}}} | label5 = ಪ್ರಕಾರ | class5 = category | data5 = {{{type|}}} | label6 = {{longitem|[[ಟಿಕರ್ ಚಿಹ್ನೆ|ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿ]]}} | data6 = {{{traded_as|}}} | label7 = [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಐಡೆಂಟಿಫಿಕೇಶನ್ ಸಂಖ್ಯೆ|ISIN]] | data7 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }} | label8 = ಉದ್ಯಮ | class8 = category | data8 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{industry|}}} }} | label9 = ಪ್ರಕಾರ | class9 = category | data9 = {{{genre|}}} | label10 = ಹಿಂದಿನ{{#if:{{{predecessors|}}}|ವು}} | data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{predecessors|}}}|{{{predecessor|}}}}} }} | label11 = ಸಂಯೋಜಿತ | data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1001 |name=incorporated |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{incorporated|}}} }} | label12 = ಸ್ಥಾಪನೆ | data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes | {{if empty|{{{founded|}}}|{{{foundation|}}}}} }} | label13 = ಸ್ಥಾಪಕ{{#if:{{{founders|}}}|ರು}} | class13 = agent | data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{founders|}}}|{{{founder|}}}}} }} | label14 = ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ | data14 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{{defunct|}}} }} | label15 = ಅಂತ್ಯ | data15 = {{{fate|}}} | label16 = ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ{{#if:{{{successors|}}}|ಗಳು}} | data16 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes |{{if empty|{{{successors|}}}|{{{successor|}}}}} }} | label17 = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | class17 = {{#if:{{{hq_location|}}}{{{headquarters|}}}{{{location_city|}}} | label | adr}}} | data17 = {{#if:{{{hq_location|}}}{{{hq_location_city|}}}{{{hq_location_country|}}}{{{location_city|}}}{{{location_country|}}} | {{Comma separated entries | 1 = {{{headquarters|}}} | 2 = {{{hq_location|}}} | 3 = {{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} |<div class="ib-company-locality locality"> {{if empty|{{{hq_location_city|}}}|{{{location_city|}}}}} </div>}} | 4 = {{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} |<div class="ib-company-country country-name"> {{if empty|{{{hq_location_country|}}}|{{{location_country|}}}}} </div>}} }} | {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} | {{Comma separated entries | 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} |<div class="ib-company-locality locality">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}</div>}} | 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=countrry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }} |<div class="ib-company-country country-name">{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 }}</div>}} }} }} }} | label19 = {{longitem|ಸ್ಥಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ}} | data19 = {{if empty|{{{num_locations|}}}|{{{locations|}}}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | &nbsp;({{{num_locations_year}}}) }} | label20 = {{longitem|ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶ{{#if:{{{areas_served|}}}|ಗಳು}}}} | data20 = {{if empty|{{{areas_served|}}}|{{{area_served|}}}}} | label21 = ಪ್ರಮುಖ&nbsp;ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು | class21 = agent | data21 = {{{key_people|}}} | label22 = ಉತ್ಪನ್ನಗಳು | data22 = {{{products|}}} | label23 = {{longitem|ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಮಾಣ}} | data23 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | &nbsp;({{{production_year}}}) }} }} | label24 = ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು | data24 = {{{brands|}}} | label25 = ಸೇವೆಗಳು | class25 = category | data25 = {{{services|}}} | label26 = ಆದಾಯ | data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | &nbsp;({{{revenue_year}}}) }} }} | label27 = {{longitem|[[ಬಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಗಳಿಕೆ|ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಆದಾಯ]]}} | data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | &nbsp;({{{income_year}}}) }} }} | label28 = {{longitem|[[ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯ]]}} | data28 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{net_income|}}}{{#if:{{{net_income_year|}}} | &nbsp;({{{net_income_year|}}}) }} }} | label29 = [[ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ತಿಗಳು|AUM]] | data29 = {{{aum|}}} | label30 = {{nowrap|[[ಆಸ್ತಿ|ಒಟ್ಟು ಆಸ್ತಿಗಳು]]}} | data30 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | &nbsp;({{{assets_year}}}) }} }} | label31 = {{nowrap|[[ಇಕ್ವಿಟಿ (ಹಣಕಾಸು)|ಒಟ್ಟು ಇಕ್ವಿಟಿ]]}} | data31 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | &nbsp;({{{equity_year}}})}} }} | label32 = ಮಾಲೀಕ{{#if:{{{owners|}}}|ರು}} | data32 = {{if empty|{{{owners|}}}|{{{owner|}}}}} | label33 = ಸದಸ್ಯರು | data33 = {{{num_members|}}}{{#if:{{{num_members_year|}}} | &nbsp;({{{num_members_year|}}})}} | label34 = {{longitem|ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ}} | data34 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | &nbsp;({{{num_employees_year}}}) }} }} | label35 = [[ಮಾತೃ ಕಂಪನಿ|ಮಾತೃ ಸಂಸ್ಥೆ]] | data35 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep="<br />" |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }} | label36 = [[ವಿಭಾಗ (ವ್ಯಾಪಾರ)|ವಿಭಾಗಗಳು]] | data36 = {{{divisions|}}} | label37 = [[ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ|ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] | data37 = {{if empty|{{{subsidiaries|}}}|{{{subsid|}}}}} | data39 = {{{module|}}} | label40 = [[ಬಾಸೆಲ್ III|ಬಂಡವಾಳ ಅನುಪಾತ]] | data40 = {{{ratio|}}} | label41 = ರೇಟಿಂಗ್ | data41 = {{{rating|}}} | label42 = ಜಾಲತಾಣ | data42 = {{#if:{{{website|}}}| {{{website|}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }} | below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು'''{{break}}{{{footnotes}}} }} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> owwltn3qmrf2cp0vvvr9c3bj6cw941k 0 21392 1428443 1375077 2026-09-16T16:29:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428443 wikitext text/x-wiki {{otheruses4|the electronic protocol|the medieval King of Denmark|Harald I of Denmark}} [[ಚಿತ್ರ:Bluetooth.svg|thumb|Bluetooth ಲೋಗೋ.]] '''Bluetooth''' ಎಂಬುದು ಅಲ್ಪ ಅಂತರದ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿ ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ [[ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಜಾಲ]]ಗಳನ್ನು (PANಗಳು) ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ದತ್ತ ಹಸ್ತಾಂತರ ನಡೆಸಲು ಬಳಸುವ [[ಮುಕ್ತ ಮಾನಕ|ಮುಕ್ತ]] [[ನಿಸ್ತಂತು]] ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌. ಮೂಲತಃ ಇದನ್ನು [[RS232]] ದತ್ತ ತಂತಿಗಳಿಗೆ ನಿಸ್ತಂತು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೇಳೈಸುವಿಕೆಯ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಇದು ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ==ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಲೋಗೋ== ''Bluetooth'' ಪದವು [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌]]ನ ಹತ್ತನೇ-ಶತಮಾನದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ I|ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ I]]ರ ಹೆಸರಾದ ಹಳೆಯ ನಾರ್ಸ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಬ್ಲಾಟನ್‌'' ಅಥವಾ ಡ್ಯಾನಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಬ್ಲಾಟಂಡ್‌'' ಎಂಬುದರ [[ಆಂಗ್ಲೀಕರಣ|ಆಂಗ್ಲೀಕೃತ]] ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದಿರದ ಡ್ಯಾನಿಷ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಏಕೀಕೃತಗೊಳಿಸಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದನು. ಇದರ ಅಂತರಾರ್ಥವೇನೆಂದರೆ Bluetooth ಸಂವಹನ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="sysopt">{{cite web |url=http://www.sysopt.com/features/network/article.php/3532506 |title=Bluetooth Technology and Implications |publisher=SysOpt.com |last=Monson |first=Heidi |date=1999-12-14 |accessdate=2009-02-17 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/61AaIXeMK?url=http://www.sysopt.com/features/network/article.php/3532506 |url-status=dead }}</ref><ref name="BTooth">{{cite web |url=http://www.bluetooth.com/Bluetooth/SIG/ |title=About the Bluetooth SIG |publisher=Bluetooth SIG |date= |accessdate=2008-02-01 |archive-date=2006-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060318114724/http://www.bluetooth.com/Bluetooth/SIG/ |url-status=dead }}</ref><ref name="EETimes">{{cite web |url=http://www.eetimes.eu/scandinavia/206902019?cid=RSSfeed_eetimesEU_scandinavia |title=How Bluetooth got its name |first=Jim |last=Kardach |publisher= |date=2008-05-03 |accessdate=2009-02-24 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/61AaH3ocn?url=http://www.electronics-eetimes.com/scandinavia/206902019?cid=RSSfeed_eetimesEU_scandinavia |url-status=dead }}</ref> Bluetooth ಚಿಹ್ನೆಯು [[ಬಂಧಕ ರೂನ್‌]] ಚಿಹ್ನೆಯು [[ಜರ್ಮನ್ ಜನರು|ಜರ್ಮನಿಯ]] [[ರೂನ್‌ನ ಅಕ್ಷರ|ರೂನ್‌ಗಳು]]&nbsp;[[ಚಿತ್ರ:H-rune.gif|10px]] ([[ಹಗ್ಲಾಜ್‌|ಹಗಲ್ಲ್‌]]) ಮತ್ತು &nbsp;[[ಚಿತ್ರ:Runic letter berkanan.svg|6px]] ([[ಬರ್ಕಾನನ್‌]])ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ==ಅಳವಡಿಕೆ== Bluetooth [[ತರಂಗಾಂತರ-ಜಿಗಿತದ ಹರವಿನ ರೋಹಿತ]] ಎಂಬ ರೇಡಿಯೋ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾದ ದತ್ತವನ್ನು ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಛೇದಿಸಿ ನಂತರ 79 ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತದೆ. ತರಂಗಾಂತರಕರಣವು ತನ್ನ ಮೂಲ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ [[ಗಾಸ್ಸಿಯನ್‌ ತರಂಗಾಂತರ-ಪಲ್ಲಟ ಕೀಲಿಸುವಿಕೆ]] (GFSK) ಆಗಿದೆ. ಇದು 1 [[ದತ್ತ ದರ ಏಕಮಾನಗಳು|Mb/s]]ನಷ್ಟು ಒಟ್ಟಾರೆ [[ದತ್ತ ದರ ಏಕಮಾನಗಳು|ದತ್ತ ದರ]]ವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. Bluetooth [[ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ]]ಗಳು, [[ದೂರವಾಣಿ]]ಗಳು, [[ಮಡಿಲಗಣಕ]]ಗಳು, [[ಖಾಸಗಿ ಗಣಕ]]ಗಳು, [[ಗಣಕ ಮುದ್ರಕ|ಮುದ್ರಕಗಳು]], [[ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] (GPS) ಗ್ರಾಹಕಗಳು, [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾ|ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಿ]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ಗಳು ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪರವಾನಗಿರಹಿತ ಔದ್ಯಮಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ([[ISM ಬ್ಯಾಂಡ್‌|ISM]]) 2.4&nbsp;GHz ಕಿರು-ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ [[ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರ]] ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು [[Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ]] (SIG)ನವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಅದರ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. Bluetooth SIG ಸಮೂಹವು ದೂರಸಂವಹನ, ಗಣಕೀಕರಣ, ಜಾಲ, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಗ್ರಾಹಕ ಉಪಕರಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="autogenerated1">ನ್ಯೂಟನ್‌, ಹೆರಾಲ್ಡ್‌‌. 2007''ನ್ಯೂಟನ್‌'ಸ್‌‌ ಟೆಲಿಕಾಂ ಡಿಕ್ಷನರಿ.'' ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌: ಫ್ಲಾಟಿರಾನ್‌ ಪ್ರಕಾಶನ.</ref> ==ಬಳಕೆಗಳು== Bluetooth ಮಾನಕವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಸಂವಹನ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸಹಾ ಆಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅಲ್ಪ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುವ ಹಾಗೆ, (ಶಕ್ತಿ-ವರ್ಗ-ಅವಲಂಬಿತ: 1 ಮೀಟರ್‌, 10 ಮೀಟರ್‌ಗಳು, 100 ಮೀಟರ್‌ಗಳು) ಅಲ್ಪ-ವೆಚ್ಚದ [[ಪ್ರೇಷಕ-ಗ್ರಾಹಕ]] [[ಅನುಕಲಿತ ಮಂಡಲ|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿಪ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರತಿ ಮಾದರಿಯ ಸಾಧನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Works/ |title=How Bluetooth Technology Works |publisher=Bluetooth SIG |accessdate=2008-02-01 |archive-date=2008-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080117000828/http://bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Works/ |url-status=dead }}</ref> Bluetooth ಈ ಸಾಧನಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಷ್ಟು ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಧನಗಳು ರೇಡಿಯೋ (ಪ್ರಸಾರ) ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಲೇಬೇಕೆಂಬ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ.<ref name="autogenerated1" /> {| class="wikitable" !ವರ್ಗ !ಗರಿಷ್ಠ ಅನುಮತಿಸಿದ ಶಕ್ತಿ<br />[[ಮಿಲಿವ್ಯಾಟ್‌|mW]] ([[dBm]]) !ವ್ಯಾಪ್ತಿ<br />(ಸರಿಸುಮಾರು) |- ! ವರ್ಗ 1 | 100&nbsp;mW (20&nbsp;dBm) | ~100 ಮೀಟರ್‌ಗಳು |- ! ವರ್ಗ 2 | 2.5&nbsp;mW (4&nbsp;dBm) | ~10 ಮೀಟರ್‌ಗಳು |- ! ವರ್ಗ 3 | 1&nbsp;mW (0&nbsp;dBm) | ~1 ಮೀಟರ್‌ |} ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗ 2 ಸಾಧನಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ವರ್ಗ 1 ಪ್ರೇಷಕ-ಗ್ರಾಹಕ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿತವಾದರೆ ಅಪ್ಪಟ ವರ್ಗ 2 ಜಾಲದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ವಿಸ್ತರಿತಗೊಳ್ಳುವುದು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ವರ್ಗ 1 ಸಾಧನಗಳಿಗಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸರಣ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" !ಆವೃತ್ತಿ !ದತ್ತ ವೇಗ<br /> |- ! ಆವೃತ್ತಿ 1.2 | 1&nbsp;[[Mbit/s]] |- ! ಆವೃತ್ತಿ 2.0 + EDR | 3&nbsp;[[Mbit/s]] |} ===Bluetooth ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯತೆಗಳು=== {{main|Bluetooth profile}} Bluetoothಅನ್ನು ಬಳಸಲು, ಸಾಧನವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ Bluetooth ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹವರ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಲೇಬೇಕು. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಅನ್ವಯಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ===ಅನ್ವಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ === [[ಚಿತ್ರ:Bluetooth headset.jpg|thumb|250px|right|ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ Bluetooth ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನ.]] ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಚಲಿತ Bluetooth ಅನ್ವಯಗಳೆಂದರೆ : * [[ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ]] ಹಾಗೂ [[ಹಸ್ತಮುಕ್ತ|ಹಸ್ತ-ಮುಕ್ತ]] [[ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನ (ದೂರವಾಣಿ/ಗಣಕ)|ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನ]]ಗಳ ನಡುವೆ ನಿಸ್ತಂತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ. ಇದು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡ ಅನ್ವಯಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು. * ಅಲ್ಪ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸೀಮಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ PCಗಳ ನಡುವಿನ ನಿಸ್ತಂತು ಜಾಲ. * [[ಗಣಕ ಮೌಸ್‌|ಮೌಸ್‌]], [[ಗಣಕ ಕೀಲಿಮಣೆ|ಕೀಲಿಮಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಗಣಕ ಮುದ್ರಕ|ಮುದ್ರಕ]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ PCಯ ಆದಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರದಾನ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಸ್ತಂತು ಸಂವಹನ. * [[OBEX]] ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ಕಡತಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಸಂಪರ್ಕ ವಿವರಗಳು, ಭೇಟಿಯ ದಿನಚರಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾಪನಾಕಾರಕಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ. * ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಂತಿ ಸಂಪರ್ಕಿತ [[RS-232|ಸರಣಿ]] ಸಂವಹನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಾಧನಗಳು, [[ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|GPS ಗ್ರಾಹಕಗಳು]], ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಕರಣಗಳು, ಬಾರ್‌ ಕೋಡ್‌ ಪರಿಶೋಧಕಗಳು, ಮತ್ತು ದಟ್ಟಣೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧನಗಳ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ . * ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ [[ಅವಗೆಂಪು]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಉನ್ನತ [USB] ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ ಅಗತ್ಯವಿರದ ಮತ್ತು ತಂತಿ-ಮುಕ್ತ ಸಂಪರ್ಕವು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅಲ್ಪ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ ಅನ್ವಯಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ. * Bluetooth-ಸಶಕ್ತ ಜಾಹಿರಾತು ಫಲಕಗಳಿಂದ ಇತರೆ ಗೋಚರವಾಗುವ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಪುಟ್ಟ ಜಾಹಿರಾತುಗಳ ಕಳಿಸುವಿಕೆ{{Fact|date=March 2009}}. * ಎರಡು ಔದ್ಯಮಿಕ Ethernet (ಉದಾ., [[PROFINET]]) ಜಾಲಗಳ ನಡುವೆ ನಿಸ್ತಂತು ಸೇತುವೆ. * ಎರಡು ಏಳನೇ-ತಲೆಮಾರಿನ [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು|ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳಾದ]], ನಿಂಟೆಂಡೋದ [[ವೈ]] <ref> {{cite web |url=http://bluetooth.com/Bluetooth/Products/Products/Product_Details.htm?ProductID=2951 |title=Wii Controller |publisher=Bluetooth SIG |accessdate=2008-02-01 }}</ref> ಮತ್ತು ಸೋನಿಯ [[ಪ್ಲೇ ಸ್ಟೇಷನ್ 3|ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌ 3]]ಗಳು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿಸ್ತಂತು ನಿಯಂತ್ರಕಗಳಿಗೆ Bluetoothಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. * ದತ್ತ-ಸಶಕ್ತ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಯನ್ನು ಮೋಡೆಮ್‌ನಂತೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಂಡು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಣಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ PDAಗಳಲ್ಲಿ ಡಯಲ್‌-ಅಪ್‌ ಅಂತರಜಾಲ ಬಳಕೆ. ===ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ Bluetooth vs. Wi-Fi IEEE 802.11 ಬಳಕೆ=== Bluetooth ಮತ್ತು [[Wi-Fi]]ಗಳು ಇಂದಿನ ಕಛೇರಿಗಳು, ಗೃಹಗಳು, ಮತ್ತು ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ: ಜಾಲಗಳನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ, ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಕಡತಗಳನ್ನು PDAಗಳಿಂದ ಗಣಕಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಂತಹಾ ಅನೇಕ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವೆರಡೂ ಪರವಾನಗಿರಹಿತ ನಿಸ್ತಂತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು. [[Wi-Fi]] ಅಂತರ್ಗತ ಸಾಧನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಇತರ ಅನ್ವಯಗಳಿಗೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅನ್ವಯಗಳ ವರ್ಗವನ್ನು [[WLAN]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿಂದ, ಎಂದರೆ ನಿಸ್ತಂತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಲಯ ಜಾಲ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಧಾರಣ [[ಸ್ಥಳೀಯ ವಲಯ ಜಾಲ]] ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಗೆಂದು ತಂತಿಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ Wi-Fi ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. Bluetoothಅನ್ನು ಬಹಿರ್ಗತ ಸಾಧನಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಅನ್ವಯಗಳಿಗೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅನ್ವಯಗಳ ವರ್ಗವನ್ನು ನಿಸ್ತಂತು [[ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಜಾಲ]] (WPAN) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಖಾಸಗೀ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅನ್ವಯಗಳಿಗೆಂದು ಯಾವುದೇ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ತಂತಿಗಳಿಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ Bluetooth ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ==== Bluetooth ಸಾಧನಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Drone 4.jpg|thumb|250px|right|100&nbsp;m ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ Bluetooth USB ಡಾಂಗಲ್‌.]] Bluetooth ಅನೇಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾದ, ದೂರವಾಣಿಗಳು, [[ವೈ]], [[ಪ್ಲೇ ಸ್ಟೇಷನ್ 3|ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌ 3]], [[ಲೆಗೊ ಮೈಂಡ್‌ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಸ್‌ NXT|ಲೆಗೊ ಮೈಂಡ್‌ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಸ್ NXT]] ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೆಲ ಉನ್ನತ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟ ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳು{{Fact|date=March 2009}}, ಮೋಡೆಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಲ್ಪ-ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ಮಾಹಿತಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ನಡೆಸಬೇಕಾದಂತಹಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಉಪಯುಕ್ತ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ದತ್ತವನ್ನು ದೂರವಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ (ಎಂದರೆ, Bluetooth ಶ್ರವ್ಯಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ) ಅಥವಾ ಬೈಟ್‌ ದತ್ತವನ್ನು ಹಸ್ತ-ಆಧರಿತ ಗಣಕಗಳ ನಡುವೆ (ಕಡತಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ) ವರ್ಗಾವಣೆ ನಡೆಸಲು Bluetoothಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. Bluetooth ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ಸೇವೆಗಳ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅಣಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. Bluetooth ಸಾಧನಗಳು ತಾವು ನೀಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಸೇವೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಬಲ್ಲವು. ಇನ್ನಿತರ ಅನೇಕ ಜಾಲ ವಿಧಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸುರಕ್ಷತೆ, ಜಾಲ ವಿಳಾಸ ಮತ್ತು ಅನುಮತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ==== Wi-Fi ==== {{mainarticle|Wi-Fi}} [[Wi-Fi]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ Ethernet ಜಾಲವಾಗಿದ್ದು, ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸಲು, ಕಡತಗಳ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಹಸ್ತ-ಮುಕ್ತ ಸಾಧನಗಳು) ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಏರ್ಪಡಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. Wi-Fi ಸಹಾ Bluetooth ಬಳಸುವಂತಹುದೇ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದೊಡಗೂಡಿದ್ದು, ಉತ್ತಮ ಕ್ಷಮತೆಯ ಸಂಪರ್ಕ ನೀಡುತ್ತದೆ. Wi-Fiಅನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ನಿಸ್ತಂತು [[Ethernet]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವರಣೆಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾಗೂ ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದರಿಂದ ನಿಖರವಾಗಿದೆ. Wi-Fiಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಣಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಾದರೂ, ಇದು ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಜಾಲಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇದು ವೇಗವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಮೂಲ ನೆಲೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, Bluetoothಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಗಣಕ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:BluetoothUSB.jpg|thumb|250px|right|ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ Bluetooth USB ಡಾಂಗಲ್‌.]] [[ಚಿತ್ರ:DELL TrueMobile 350 Bluetooth card.jpg|thumb|250px|right|ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ ಗಣಕದ ಆಂತರಿಕ Bluetooth ಫಲಕ (14×36×4&nbsp;mm).]] [[ಖಾಸಗಿ ಗಣಕ]]ವೊಂದು ಇನ್ನಿತರ Bluetooth ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ]]ಗಳು, [[ಮೌಸ್‌ (ಗಣಕ)|ಮೌಸ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಗಣಕ ಕೀಲಿಮಣೆ|ಕೀಲಿಮಣೆಗಳು]]) Bluetooth ಸಂಯೋಜಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲೇಬೇಕು. ಆದರೆ ಕೆಲವು [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಗಣಕ]]ಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಮಡಿಲಗಣಕ]]ಗಳು Bluetooth ಸಂಯೋಜಕವನ್ನು ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನಿತರ ಗಣಕಗಳಿಗೆ [[ಡಾಂಗಲ್‌]] ಮಾದರಿಯ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಯೋಜಕದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಯೋಜಕ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ತನ್ನ ಪೂರ್ವೀಕ ಸಾಧನವಾದ [[ಅವಕೆಂಪು ದತ್ತ ಕೂಟ|IrDA]]ದಂತಲ್ಲದೇ, Bluetooth ತನ್ನ ಏಕೈಕ ಸಂಯೋಜಕದೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳು ಗಣಕದೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ===ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೆಂಬಲ === {{details|Bluetooth stack}} 2002ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[Mac OS X v10.2]] ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದಲೂ [[Apple Inc.|Apple]] ಸಂಸ್ಥೆಯು Bluetoothಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಲಿದೆ.<ref> {{cite press release |url=http://www.apple.com/pr/library/2002/jul/17jaguar.html |title=Apple Introduces "Jaguar," the Next Major Release of Mac OS X |publisher=Apple |date=2002-07-17 |accessdate=2008-02-04 }}</ref> [[Microsoft]] ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ, [[Windows XP#ಸೇವಾ ಆವೃತ್ತಿ 2|Windows XP ಸೇವಾ ಆವೃತ್ತಿ 2]] ಮತ್ತು ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು Bluetooth ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿಯೇ ಹೊಂದಿವೆ. ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಬಳಕೆದಾರರು ಉಪಯೋಗಿಸುವ Microsoftನಿಂದ ನೇರ ಬೆಂಬಲವಿರದ ಸಂಯೋಜಕಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref> {{cite web |publisher=Microsoft Technet |work=Changes to Functionality in Microsoft Windows XP Service Pack 2 |title=Network Protection Technologie |url=http://www.microsoft.com/technet/prodtechnol/winxppro/maintain/sp2netwk.mspx |accessdate=2008-02-01 }}</ref> Microsoftನ ಸ್ವ-ಉತ್ಪಾದಿತ Bluetooth ಡಾಂಗಲ್‌ಗಳು (ಅವರ Bluetooth ಗಣಕ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ) ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಾಹ್ಯ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವು ಕನಿಷ್ಟ Windows XP ಸೇವಾ ಆವೃತ್ತಿ 2ನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. [[BlueZ]] ಮತ್ತು Affix ಎಂಬ ಎರಡು ಜನಪ್ರಿಯ [[Bluetooth ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌]]ಗಳನ್ನು [[Linux]] ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ [[Qualcomm]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ [[BlueZ]] <ref>{{Cite web |url=http://www.bluez.org/ |title=BlueZ - ಅಧಿಕೃತ Linux Bluetooth ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ |access-date=2009-10-29 |archive-date=2019-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190522085659/http://www.bluez.org/ |url-status=dead }}</ref> ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ ಬಹಳಷ್ಟು Linux ಕರ್ನಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಡಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. Affix ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ಅನ್ನು [[Nokia]] ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. [[FreeBSD]] ತನ್ನ 5.0 ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದೀಚೆಗೆ Bluetooth ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. [[NetBSD]] ತನ್ನ 4.0 ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದೀಚೆಗೆ Bluetooth ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇದರ Bluetooth ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ಅನ್ನು [[OpenBSD]]ಗೂ ಸಹಾ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು == Bluetooth ಸಶಕ್ತ [[ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ]]ಯೊಂದು ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಲು, ಮುಕ್ತ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಸಾಧನ ವೇದಿಕೆ (OMTP) ಫೋರಂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ "Bluetooth ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪರ್ಕತ್ವ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು; ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿರುವ ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. ==ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ಜಾಪ್‌ ಹಾರ್ಟನ್‌ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ವೆನ್‌ ಮ್ಯಾಟ್ಟಿಸನ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು [[ಸ್ವೀಡನ್‌]]ನ [[ಲುಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[Ericsson|Ericsson ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ವೇದಿಕೆ]] ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು 1994ರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref> {{cite news |date=2001-05-24 |title=The Bluetooth Blues |publisher=Information Age |url=http://www.information-age.com/article/2001/may/the_bluetooth_blues |accessdate=2008-02-01 }}</ref> ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯು [[ತರಂಗಾಂತರ-ಜಿಗಿತದ ಹರವಿನ ರೋಹಿತ]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು [[Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ|Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಗುಂಪು]] ([[ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ|SIG]]) ತಂಡದವರು ನಿಯಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು. SIGಯನ್ನು ಮೇ 20, 1998ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಈ ಸಮೂಹವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 11,000 ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಸಮೂಹವನ್ನು [[Ericsson|Erricson‌]], [[IBM]], [[Intel]], [[Toshiba]], ಮತ್ತು [[Nokia]]ಗಳು ಸೇರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ ನಂತರ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ===Bluetooth 1.0 ಮತ್ತು 1.0B === 1.0 ಮತ್ತು 1.0B ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಅನೇಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವಲ್ಲದೇ ಉತ್ಪಾದಕರು ತಂತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸಬಲ್ಲಂತೆ ಮಾಡಲು ಬಹಳ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನನುಭವಿಸಿದವು. 1.0 ಮತ್ತು 1.0B ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದ Bluetooth ಯಂತ್ರಾಂಶ ಸಾಧನ ವಿಳಾಸ(BD_ADDR) ಪ್ರಸರಣವನ್ನು [[ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ|ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು]] ಹೊಂದುವ ಕಾರ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ( ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅನಾಮಧೇಯತೆಯನ್ನು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವಂತೆ ) ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈ ವಿಚಾರವೇ, ಅನೇಕ Bluetooth ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸಲೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಸೇವೆಗಳ ಅಲಭ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. === Bluetooth 1.1 === * ಇದನ್ನು [[IEEE 802.15#ಕಾರ್ಯ ಗುಂಪು 1 (WPAN/Bluetooth)|IEEE ಮಾನಕ 802.15.1-2002]] ಎಂದು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. * 1.0B ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ಅನೇಕ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಗೂಢಲಿಪೀಕರಿಸದ ವಾಹಿನಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. * ಸ್ವೀಕೃತ ಸಂಕೇತ ಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚಕ ([[RSSI]]). === Bluetooth 1.2 === ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು 1.1 ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಮ್ಮುಖ ಸಹವರ್ತನೆ]] ಹೊಂದಿದ್ದು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಧಿತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: * ವೇಗದ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಗೋಚರಿಕೆ * ''ಹೊಂದಿಸಬಹುದಾದ [[ತರಂಗಾಂತರ-ಜಿಗಿತದ ಹರವಿನ ರೋಹಿತ]] (AFH)'' , ಜಿಗಿತದ ಕ್ರಮಾನುಗತಿಯಲ್ಲಿ ಒತ್ತೊತ್ತಾದ ತರಂಗಾಂತರಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡದೇ [[ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರ ವ್ಯತಿಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ. * ಕಾರ್ಯತಃ 721 kbit/sಗಳವರೆಗೆ 1.1ನೇ ಆವೃತ್ತಿಗಿಂತ ಉನ್ನತ ಸಂವಹನ ವೇಗ. * ಶ್ರವ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಧ್ವನಿ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ವರ್ಧಿಸಲು ಅಸಮರ್ಪಕ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳ ಪುನರ್‌ಸಂವಹನವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಬಲ್ಲ, ಏಕಕಾಲಿಕ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲ ವರ್ಧಿಸಿದ ಸಮಕಾಲಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು (eSCO). * ಮೂರು-ತಂತಿ [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅಸಮ್ಮಿತೀಯ ಗ್ರಾಹಕ/ಪ್ರೇಷಕ|UART]]ಗೆ [[ಹೋಸ್ಟ್‌ ನಿಯಂತ್ರಕ ಅಂತರ್ವರ್ತನ]] (HCI) ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. * ಇದನ್ನು [[IEEE 802.15#ಕಾರ್ಯ ಗುಂಪು 1 (WPAN/Bluetooth)|IEEE ಮಾನಕ 802.15.1-2005]] ಎಂದು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. * L2CAPಗಾಗಿ ಹರಿವು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಸಂವಹನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. === Bluetooth 2.0 === Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯ ಈ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್‌ 10, 2004ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ 1.2ರೊಂದಿಗೆ ಹಿಮ್ಮುಖ ಸಹವರ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆ ದರ|ವೇಗದ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆ]]ಗೆಂದು ವೃದ್ಧಿಸಿದ ದತ್ತ ದರದ (EDR) ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಕಾರ್ಯತಃ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆ ದರವು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 2.1 ಮೆಗಾಬಿಟ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದರೂ ಸಾಧಾರಣ EDR ದರವು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 3 ಮೆಗಾಬಿಟ್‌ಗಳಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.newswireless.net/index.cfm/article/629 |title=High speed Bluetooth comes a step closer: enhanced data rate approved |author=Guy Kewney |date=2004-11-16 |publisher=Newswireless.net |accessdate=2008-02-04 |archive-date=2018-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115173504/http://www.newswireless.net/index.cfm/article/629 |url-status=dead }}</ref> ದತ್ತ ಸಂವಹನಕ್ಕೆಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೇಡಿಯೋ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ವೇಗವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನಕ , ಅಥವಾ ಮೂಲ ದರದ ಸಂವಹನವು 1 [[Mbit/s]]ನಷ್ಟು ಸಮಗ್ರ ವಾಯು ದತ್ತ ದರದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತದ, [[ಗಾಸ್ಸಿಯನ್‌ ತರಂಗಾಂತರ-ಪಲ್ಲಟ ಕೀಲಿಸುವಿಕೆ]] (GFSK) ತರಂಗಾಂತರಕರಣವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. π/4-[[DQPSK]] ಮತ್ತು 8[[DPSK]] ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಾಂತರಗಳೊಂದಿಗೆ GFSK ಮತ್ತು [[ಹಂತ ಪಲ್ಲಟ ಕೀಲಿಸುವಿಕೆ]] (PSK) ತರಂಗಾಂತರಕರಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು EDR ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 2, ಮತ್ತು 3 Mbit/sಗಳಷ್ಟು ಸಮಗ್ರ ವಾಯು ದತ್ತ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="bluetooth_specs">{{cite web |url=http://www.bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Building/Specifications/ |title=Specification Documents |publisher=Bluetooth SIG |accessdate=2008-02-04 |archive-date=2008-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220035526/http://www.bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Building/Specifications/ |url-status=dead }}</ref> 2.0 ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, EDR ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: * ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಸಂವಹನ ವೇಗ — ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ 10 ಪಟ್ಟು {{Fact|date=May 2009}} (2.1 [[Mbit/s]]) ನೀಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಉಂಟು. * ಅಧಿಕ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದಾಗಿ ಬಹುವಿಧವಾದ ಏಕಕಾಲಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯದ ಇಳಿಕೆ. * ಇಳಿಸಿದ [[ಕಾರ್ಯ ಆವರ್ತನ|ಕಾರ್ಯ ಆವರ್ತನೆ]]ಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆ. [[Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ]] (SIG) ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು "Bluetooth 2.0 + EDR" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿರುವದರಿಂದ EDR ಕೇವಲ ಐಚ್ಛಿಕ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. EDR ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, 2.0 ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ದತ್ತ ದರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸದೆಯೇ "Bluetooth 2.0"ಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಸಹವರ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾಧನವೆಂದರೆ, HTC TyTN ಪಾಕೆಟ್‌ PC ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ, ತನ್ನ ದತ್ತಾಂಶ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ "EDR ರಹಿತ Bluetooth 2.0" ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.europe.htc.com/z/pdf/products/1766_TyTN_LFLT_OUT.PDF |title=HTC TyTN Specification |format=PDF |publisher=HTC |accessdate=2008-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061012113727/http://www.europe.htc.com/z/pdf/products/1766_TyTN_LFLT_OUT.PDF|archivedate=2006-10-12}}</ref> === Bluetooth 2.1 === Bluetooth ಮೂಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ ಆವೃತ್ತಿ 2.1ಯು ಸಹವರ್ತಿ 1.2 ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಮ್ಮುಖ ಸಹವರ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜುಲೈ 26, 2007ರಿಂದ Bluetooth SIGಯು ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="bluetooth_specs" /> ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯು ಕೆಳಕಂಡ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ;ವಿಸ್ತರಿತ ವಿಚಾರಣೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (EIR) :ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನದ ಹೆಸರು, ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸೇವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಸಂವಹನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದಕರಿಂದ ಸೂಚಿತವಾದ ದತ್ತಗಳೂ ಸೇರಿರಬಹುದು. ;ಗೋಚರಿಕೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಉಪಮಾನ್ಯತೆ :ಸಾಧನಗಳು ಗೋಚರಿಕೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಅಲ್ಪ-ಶಕ್ತಿ ವಿಧಾನ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅದರಲ್ಲೂ ಅಸಮ್ಮಿತ ದತ್ತ ಹರಿವಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಕ್ತಿವ್ಯಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯುವುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿರುವ [[ಮಾನವ ಅಂತರ್ವರ್ತನ ಸಾಧನ]]ಗಳೆಂದರೆ (HID) ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು 3ರಿಂದ 10 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮೌಸ್‌ ಮತ್ತು ಕೀಲಿಮಣೆ ಸಾಧನಗಳು.{{Fact|date=May 2009}} ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಧನಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಮುನ್ನ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದ ಸಮಯವನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರಲು ಸೂಚಿಸುವ ಸಂದೇಶಗಳ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದವು. ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ 2.1 ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯು ಸಾಧನ ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ 5 ಅಥವಾ 10 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆವರ್ತನೆಯಿಲ್ಲದೇ ಪರಸ್ಪರ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ;ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕಿರುವಿರಾಮ/ಮುಂದುವರಿಕೆ (EPR) :ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದ ಸಂಕೇತದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು Bluetooth ಹೋಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಅಲ್ಪ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಪೂರೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಗೂಢಲಿಪೀಕೃತ ACL ಸಂಪರ್ಕದ ಪಾತ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಗೂಢಲಿಪಿ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲೇಬೇಕಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ 23.3 ಗಂಟೆಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (ಒಂದು Bluetooth ದಿನ) ACL ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಗೂಢಲಿಪಿ ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಗೂಢಲಿಪಿ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪುನರನುಸಂಧಾನಗೊಳಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮುನ್ನ Bluetooth ಹೋಸ್ಟ್‌ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದಲ್ಲಿನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯತ್ಯಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ Bluetooth ಹೋಸ್ಟ್‌ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆಯಲ್ಲಿ (ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ದತ್ತವು, ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣವು ವಿರಮಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಕಳುಹಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದರೂ) ಕಿರುವಿರಾಮವನ್ನು ನೀಡುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. EPR ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, Bluetooth ಹೋಸ್ಟ್‌ ಕಿರುವಿರಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಸೂಚನೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿರದಿದ್ದರೂ Bluetooth ನಿಯಂತ್ರಕವು ಸಂಕೇತವು ಪುರುತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಮುನ್ನ ಯಾವುದೇ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣಗೊಳ್ಳದ ದತ್ತವು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳದಿರುವ ಹಾಗೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಿರುತ್ತದೆ. ;ಸುರಕ್ಷಿತ ಸರಳ ಜೋಡಣೆ (SSP) :ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು Bluetooth ಸಾಧನಗಳ ಜೋಡಣೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು Bluetoothನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref> {{cite paper |date=2006-08-03 |title=Simple Pairing Whitepaper |version=Version V10r00 |publisher=Bluetooth SIG |url=http://bluetooth.com/NR/rdonlyres/0A0B3F36-D15F-4470-85A6-F2CCFA26F70F/0/SimplePairing_WP_V10r00.pdf |format=PDF |accessdate=2007-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070616082658/http://bluetooth.com/NR/rdonlyres/0A0B3F36-D15F-4470-85A6-F2CCFA26F70F/0/SimplePairing_WP_V10r00.pdf|archivedate=2007-06-16}}</ref> ;[[ಸಮೀಪ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂವಹನ]] (NFC) ಸಹಕಾರ :NFC ರೇಡಿಯೋ ಅಂತರ್ವರ್ತನವು ಲಭ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಸುರಕ್ಷಿತ Bluetooth ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ರಚನೆಯೂ ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು SSPಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ NFCಯು ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯದ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನವೊಂದು NFC ಸಹಿತ Bluetooth 2.1 ದೂರವಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೇವಲ ಎರಡೂ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರ (ಕೆಲ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳು) ತರುವುದರಿಂದಲೇ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ದೂರವಾಣಿ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಫಲಕದ ಸಮೀಪ ತರುವುದರಿಂದಲೇ ಅವುಗಳಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಫಲಕವೊಂದಕ್ಕೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪೂರಣವಾಗುವಿಕೆ.<ref> {{cite news |date=2007-03-15 |title=Bluetooth 2.1 Offers Touch Based Pairing, Reduced Power Consumption |url=http://www.mobileburn.com/news.jsp?Id=3213 |publisher=MobileBurn |author=Michael Oryl |accessdate=2008-02-04 }}</ref><ref>{{cite news |date=2007-02-14 |title=How NFC can to speed Bluetooth transactions-today |url=http://www.wirelessnetdesignline.com/howto/showArticle.jhtml?articleID=180201430 |publisher=Wireless Net DesignLine |author=Taoufik Ghanname |accessdate=2008-02-04 |archive-date=2008-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308173634/http://www.wirelessnetdesignline.com/howto/showArticle.jhtml?articleID=180201430 |url-status=dead }}</ref> === Bluetooth 3.0 === ಏಪ್ರಿಲ್‌ 21, 2009ರಂದು 3.0 ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು <ref name="bluetooth_specs" /> [https://www.bluetooth.org/apps/content/ Bluetooth SIG] ಸಮೂಹವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸೌಲಭ್ಯವೆಂದರೆ AMPಯಾಗಿದ್ದು (ಪರ್ಯಾಯ MAC/PHY), 802.11ಅನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ವಾಹಕವನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. AMPನಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು: 802.11 ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಟ್ರಾ-ವೈಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್|UWB]], ಆದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳಲ್ಲಿ UWBಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://news.zdnet.co.uk/communications/0,1000000085,39643174,00.htm |title=Bluetooth 3.0 released without ultrawideband |author=David Meyer |date=2009-04-22 |publisher=zdnet.co.uk |accessdate=2009-04-22 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/61Ab2PiA6?url=http://www.zdnet.co.uk/news/networking/2009/04/22/bluetooth-30-released-without-ultrawideband-39643174/ |url-status=dead }}</ref> ;ಪರ್ಯಾಯ MAC/PHY :Bluetooth ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳ ದತ್ತವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ [[ಮಾಧ್ಯಮ ಬಳಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ|MAC]] ಮತ್ತು [[PHY]]ಗಳೆರಡರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಧನಗಳ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಈಗಲೂ Bluetooth ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ದತ್ತವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಪರ್ಯಾಯ MAC PHY (802.11, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ Wi-Fiನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವ)ವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. Bluetoothನ ರುಜುವಾತಾದ ಅಲ್ಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಪರ್ಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿರುವಾಗ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ದತ್ತವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಪ್ರತಿ ಬಿಟ್‌ಗೆ ಅಲ್ಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅಂತರಾರ್ಥ. ;ಏಕಪ್ರಸಾರಿತ ಸಂಪರ್ಕರಹಿತ ದತ್ತ :ಸೇವಾ ದತ್ತವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ L2CAP ವಾಹಿನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸದೇ ಕಳುಹಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರ ಚಟುವಟಿಕೆ ಹಾಗೂ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆ/ ಪುನರ್ಸಂಪರ್ಕಗಳ ನಡುವೆ ಅಲ್ಪ ವಿಳಂಬವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಈ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ದತ್ತಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತ. ;ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿ ಗಾತ್ರ ಪಡೆಯುವಿಕೆ :ಗೂಢಲಿಪೀಕರಿಸಿದ ACL ಸಂಪರ್ಕದ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು Bluetooth ಹೋಸ್ಟ್‌ಗೆ ಹೊಸದೊಂದು ಮಾನಕ HCI ಆದೇಶವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಪರ್ಕದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿ ಗಾತ್ರವು SIM ಬಳಕೆ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ Bluetooth ನಿಯಂತ್ರಕಗಳಿಗೆ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಮಾನಕ HCI ಅಂತರ್ವರ್ತನದ ಮೂಲಕವೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ===ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ Bluetooth=== {{main|Bluetooth low energy}} ಏಪ್ರಿಲ್‌ 20, 2009ರಂದು, ಪ್ರಸ್ತುತದ Bluetooth ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸದಾದ ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ Bluetoothಅನ್ನು ಪೂರ್ಣರೂಪವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ ಆಗಿ Bluetooth SIG ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ''ವಿಬ್ರೀ '' ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಹೆಸರಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಇದನ್ನು ನಂತರ ''Bluetooth ULP'' (ಅತ್ಯಲ್ಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ) ಎಂದು ಕರೆದರೂ ನಂತರ ಈ ಹೆಸರೂ ಹಳೆಯದಾಗಿ ''ಅಲ್ಪಶಕ್ತಿ Bluetooth'' ಎಂಬುದು ಅಂತಿಮ ಹೆಸರಾಯಿತು. ಜೂನ್‌ 12, 2007ರಂದು, Nokia ಮತ್ತು Bluetooth SIGಗಳು [[ವಿಬ್ರೀ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯು, ಅತ್ಯಲ್ಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ Bluetooth ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿ Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು.<ref>{{cite press release |url=http://www.wibree.com/press/Wibree_pressrelease_final_1206.pdf |title=Wibree forum merges with Bluetooth SIG |date=2007-06-12 |publisher=Nokia |format=PDF |accessdate=2008-02-04 |archive-date=2014-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141229073516/http://www.wibree.com/press/Wibree_pressrelease_final_1206.pdf |url-status=dead }}</ref> ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳೆಂದರೆ ಕರೆಗಾರ ID ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಲ್ಲ ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳು, ಧರಿಸುವವರ ಹೃದಯ ಬಡಿತವನ್ನು ಕಸರತ್ತು ನಡೆಸುವಾದ ಗಮನಿಸುವ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂವೇದಕಗಳು, ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನಗಳು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನಗಳ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮೂಹವು ಈ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನಗಳು ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ Bluetooth ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾಧನಗಳ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ===ಭವಿಷ್ಯ === ;ಪ್ರಸಾರ ವಾಹಿನಿ :Bluetooth ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ Bluetoothನ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಪ್ರಸಕ್ತ ನಿಯಮಿತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ವಿಧಾನದ ಬದಲಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವಂತಹಾ ಜಾಹಿರಾತು ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ;ಟೊಪಾಲಜಿ ನಿರ್ವಹಣೆ :ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಸ್ಕ್ಯಾಟರ್‌ನೆಟ್‌]] ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಿಕೊನೆಟ್‌]] ಟೊಪಾಲಜಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಅಣಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆದಾರರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹಜವಾಗಿ “ಕಾರ್ಯನಿರತ”ವಾದಂತಿರಬೇಕು. ;[[ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ|QoS]] ಸುಧಾರಣೆಗಳು :ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅದೇ [[ಪಿಕೊನೆಟ್‌|ಪಿಕೋನೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ದತ್ತಸಂಚಾರವಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ದತ್ತಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಿಸುವುದನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು. ====AMP ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ UWB==== {{main|ultra-wideband}} Bluetooth 3.0ರ ಅಧಿಕ ವೇಗ (AMP) ಸೌಲಭ್ಯವು 802.11ರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ AMP ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ಉಳಿದ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರಗಳೊಂದಿಗೂ ಬಳಸಲೆಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು [[ಅಲ್ಟ್ರಾ-ವೈಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್|UWB]]ಗೆಂದೇ ಮೂಲವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರೂ, UWBಯ Bluetooth ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯ ಅಂಗವಾದ ವೈಮೀಡಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟವು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಮಾರ್ಚ್‌ 16, 2009ರಂದು, [[ವೈಮೀಡಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವು ವೈಮೀಡಿಯಾ [[ಅಲ್ಟ್ರಾ-ವೈಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್]] (UWB) ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಸ್ತಾಂತರ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ವೈಮೀಡಿಯಾ ಭವಿಷ್ಯದ ಅಧಿಕ ವೇಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮೀಕರಿಸಿದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು, Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ (SIG), [[ನಿಸ್ತಂತು USB]] ಪ್ರೋತ್ಸಾಹನಾ ಸಮೂಹ ಮತ್ತು [[USB ಉತ್ಪಾದಕರ ಫೋರಂ|USB ಕಾರ್ಯವಾಹಿ ಫೋರಂ]]ಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಹಸ್ತಾಂತರವಾದ ನಂತರ ವೈಮೀಡಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟವು ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಿದೆ.<ref>[http://www.wimedia.org/ http://www.wimedia.org/], [http://www.wimedia.org/imwp/download.asp?ContentID=15508 http://www.wimedia.org/imwp/download.asp?ContentID=15508]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.wimedia.org/imwp/download.asp?ContentID=15506 http://www.wimedia.org/imwp/download.asp?ContentID=15506] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323120814/http://www.wimedia.org/imwp/download.asp?ContentID=15506 |date=2009-03-23 }}, [http://www.bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Technology_Transfer/ http://www.bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Technology_Transfer/]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.usb.org/press/WiMedia_Tech_Transfer/ http://www.usb.org/press/WiMedia_Tech_Transfer/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610211240/http://www.usb.org/press/WiMedia_Tech_Transfer/ |date=2011-06-10 }}, [http://www.incisor.tv/2009/03/what-to-make-of-bluetooth-sig-wimedia.html http://www.incisor.tv/2009/03/what-to-make-of-bluetooth-sig-wimedia.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916054407/http://www.incisor.tv/2009/03/what-to-make-of-bluetooth-sig-wimedia.html |date=2018-09-16 }}</ref> ==ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾಹಿತಿ== ===Bluetooth ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ === {{main|Bluetooth stack|Bluetooth protocols}} "Bluetoothಅನ್ನು ಮೂಲ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು, ತಂತಿ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು, ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಯ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪದರ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಯಂತ್ರಶಿಲ್ಪವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ." <ref name="autogenerated2">ಸ್ಟಾಲ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌, ವಿಲಿಯಂ. 2005.''ವೈರ್‌ಲೆಸ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌.'' ಮೇಲಿನ ಸ್ಯಾಡಲ್‌ ನದಿ, NJ: ಪಿಯರ್‌ಸನ್‌ ಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಹಾಲ್‌.</ref> ಎಲ್ಲಾ Bluetooth ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳೆಂದರೆ: LMP, L2CAP ಮತ್ತು SDPಗಳು. ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ: HCI ಮತ್ತು RFCOMM ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು ಸರಿ ಸುಮಾರು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ. ====LMP (ಸಂಪರ್ಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)==== ಎರಡು ಸಾಧನಗಳ ನಡುವಿನ ರೇಡಿಯೋ ಸಂಪರ್ಕದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಕದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ====L2CAP (ತಾರ್ಕಿಕ/ಅನುಮೇಯ ಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣ &amp; ಅಳವಡಿಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)==== ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾಯಿಯ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಎರಡು ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ತಾರ್ಕಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಘಟಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸರಿತವಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಮರುಜೋಡಣೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 672 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣ MTU ಆಗಿ, ಮತ್ತು 48 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಟ ಬೆಂಬಲಿತ MTUವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ, 64kBವರೆಗೆ ಅಣಿಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ದತ್ತಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು L2CAP ತನ್ನ ಮೂಲ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪುನರ್ಸಂವಹನ & ಹರಿವು ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕಾರ್ಹ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ವಾಹಿನಿಗೆ ಏಕಕಾಲಿಕ ದತ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಲು ಪುನರ್ಸಂವಹನಗಳು ಮತ್ತು CRC ತಾಳೆ ನೋಡುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ L2CAPಅನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. Bluetooth ಮೂಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯ 1ನೇ ಅನುಬಂಧವು ಎರಡು ಅಧಿಕ L2CAP ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮೂಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಕಾರ್ಯತಃ ಮೂಲ ಪುನರ್ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಹರಿವು ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ: * '''ವರ್ಧಿತ ಪುನರ್ಸಂವಹನ ವಿಧಾನ''' (ERTM): ಈ ವಿಧಾನವು ಮೂಲ ಪುನರ್ಸಂವಹನ ವಿಧಾನದ ಸುಧಾರಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ನಂಬಿಕಾರ್ಹ L2CAP ವಾಹಿನಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. * '''ಪ್ರವಹಿಸುವ ವಿಧಾನ''' (SM): ಇದೊಂದು ಯಾವುದೇ ಪುನರ್ಸಂವಹನ ಅಥವಾ ಹರಿವು ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಸರಳ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ನಂಬಿಕಾರ್ಹವಲ್ಲದ L2CAP ವಾಹಿನಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯು ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಪದರ Bluetooth BDR/EDR ವಾಯು ಅಂತರ್ವರ್ತನ ಪುನರ್ಸಂವಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಚದುರುವಿಕೆಯ ಕಾಲಾವಕಾಶ (ರೇಡಿಯೋ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸುವಿಕೆಗೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸಮಯ)ಗಳನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪದರವು ಸರಣಿಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ERTM ಅಥವಾ SMಗೆಂದು ಅಣಿಗೊಳಿಸಿದ L2CAP ವಾಹಿನಿಗಳು ಮಾತ್ರವೇ AMP ತಾರ್ಕಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ====SDP (ಸೇವಾ ಪ್ರಕಟಣಾ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)==== ಸಾಧನಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಯಾವ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆಯೆಂದು ಹಾಗೂ ಯಾವ ಪರಿಮಾಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಈ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ,ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಯೊಂದನ್ನು Bluetooth ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಾಗ, SDPಯನ್ನು ಯಾವ [[Bluetooth ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಯಾವ ಸಂಪರ್ಕ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಬಹುಸಂಘಟಿಕ ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳು ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನದಿಂದ ( ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ, ಹಸ್ತ ಮುಕ್ತ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ, [[ಉನ್ನತ ಧ್ವನಿ ವಿತರಣಾ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ|ಉನ್ನತ ಶ್ರವ್ಯ ಹಂಚಿಕೆ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ]] ಇತ್ಯಾದಿ) ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಸೇವೆಯು [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅಸದೃಶ ಸಂಕೇತ]] (UUID)ದಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಧಿಕೃತ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ (Bluetooth ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು) ಕಿರು ರೂಪದ UUID (ಪೂರ್ಣ 128 ಬಿಟ್‌ಗಳ ಬದಲಿಗೆ 16 ಬಿಟ್‌ಗಳು)ಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ====HCI (ಹೋಸ್ಟ್‌/ನಿಯಂತ್ರಕ ಅಂತರ್ವರ್ತನ)==== ಇದು ಹೋಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ (e.g., PC ಅಥವಾ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ OS) ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ( Bluetooth IC)ಗಳ ನಡುವಿನ ಮಾನಕೀಕರಿಸಿದ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಈ ಮಾನಕವು ಹೋಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಕ ICಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಟ ಅಳವಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ HCI ಸಾಗಣೆ ಪದರ ಮಾನಕಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅದೇ ಆದೇಶ, ಸಂಗತಿ ಮತ್ತು ದತ್ತ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಯಂತ್ರಾಂಶ ಅಂತರ್ವರ್ತನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವವೆಂದರೆ [[USB]] (PCಗಳಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು [[UART]] (ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು PDAಗಳಲ್ಲಿ). ಸರಳ ಕಾರ್ಯರೀತಿಯುಳ್ಳ Bluetooth ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ (e.g., ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳು) ಹೋಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂಸ್ಕಾರಕದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ HCI ಐಚ್ಛಿಕವಾದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅಂತರ್ವರ್ತನವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ====RFCOMM (ತಂತಿ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)==== ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರ ಸಂವಹನ (RFCOMM) ಎಂಬುದು ಅವಾಸ್ತವ ಸರಣಿ ದತ್ತ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಬಳಸುವ ತಂತಿ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌. RFCOMM ದ್ವಿಮಾನ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಲ್ಲದೇ Bluetooth ಬೇಸ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಪದರದ ಮೇಲೆ [[EIA-232]] (ಹಿಂದಿನ RS-232) ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ. TCPಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ RFCOMM ಸರಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದತ್ತ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಧಾರಿತ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು AT ಆದೇಶಗಳಿಗೆ ವಾಹಕವಾಗಿ, Bluetooth ಮೇಲಿನ OBEXಗೆ ಸಾಗಣಾ ಪದರವಾಗಿ ಸಹಾ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ Bluetooth ಅನ್ವಯಗಳು RFCOMMಅನ್ನು ಅದರ ಬಹು ವ್ಯಾಪಕ ಬೆಂಬಲ ಹಾಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ APIಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಸರಣಿ ಪೋರ್ಟ್‌ನ್ನು ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಅನ್ವಯಗಳು RFCOMM ಬಳಸುವಂತೆ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಬಲ್ಲವು. ====BNEP (Bluetooth ಜಾಲ ಆವರಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)==== BNEP ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ನ ದತ್ತವನ್ನು L2CAP ವಾಹಿನಿಯ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವೇನೆಂದರೆ ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಜಾಲ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯದಲ್ಲಿ IP ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ. BNEP ನಿಸ್ತಂತು LANನಲ್ಲಿ [[ಉಪಜಾಲ ಬಳಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌|SNAP]]ನಂತಹಾ ಕಾರ್ಯಶೈಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ====AVCTP (ಶ್ರವ್ಯ/ದೃಶ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಗಣೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)==== ದೂರ ನಿಯಂತ್ರಣ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವು AV/C ಆದೇಶಗಳನ್ನು L2CAP ವಾಹಿನಿಯ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಟೀರಿಯೋ ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬಟನ್‌ಗಳು ಸಂಗೀತ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಈ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ====AVDTP (ಶ್ರವ್ಯ/ದೃಶ್ಯ ದತ್ತ ಸಾಗಣೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)==== ಸ್ಟೀರಿಯೋ ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ L2CAP ವಾಹಿನಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹರಿಸಲು ಉನ್ನತ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಸರಣ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ದೃಶ್ಯ ಪ್ರಸರಣ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು ಬಳಸಲೆಂದು ಇದನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ====ದೂರವಾಣಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌==== ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ದ್ವಿಮಾನ-ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ (TCS BIN) ಬಿಟ್‌-ಆಧರಿತ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಆಗಿದ್ದು Bluetooth ಸಾಧನಗಳ ನಡುವಿನ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ದತ್ತ ಕರೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಳಸುವ ಕರೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಕೇತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ವರ್ಣಿಸಬಹುದು. ಇದರೊಂದಿಗೆ, "Bluetooth TCS ಸಾಧನಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಚಲನಶೀಲತೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಧಾನವನ್ನು TCS BIN ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ." ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ತಂತಿರಹಿತ ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ TCS-BIN ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಂತಹಾ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೇವಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯದಾಗಿದೆ. ====ಅಳವಡಿಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು ==== ಅಳವಡಿಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು ಇತರೆ ಮಾನಕ-ರಚನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ Bluetoothನ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು, Bluetooth ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಬಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಿವೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಳವಡಿಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳೆಂದರೆ: ;ನೆಲೆಯಿಂದ-ನೆಲೆಗೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ (PPP) :IP ಡಾಟಾಗ್ರಾಂಗಳನ್ನು ನೆಲೆಯಿಂದ-ನೆಲೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಬಳಸುವ ಅಂತರಜಾಲ ಮಾನಕ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌. ;TCP/IP/UDP :TCP/IP ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ತಳಹದಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು. ;ವಸ್ತು ವಿನಿಮಯ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ (OBEX) :ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವಿಧಾನ ನೀಡುವಂತಹಾ ವಸ್ತುಗಳ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆಂದು ಬಳಸುವ ಕಾಲಾವಧಿ-ಪದರ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್. ;ನಿಸ್ತಂತು ಅನ್ವಯ ಆವರಣ/ನಿಸ್ತಂತು ಅನ್ವಯ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ (WAE/WAP) :WAE ನಿಸ್ತಂತು ಸಾಧನಗಳಿಗೆಂದು ಒಂದು ಅನ್ವಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, WAP ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡುವ ಮುಕ್ತ ಮಾನಕವಾಗಿದೆ.<ref name="autogenerated2" /> ===ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ === ನಿಯಂತ್ರಕ Bluetooth ಸಾಧನವೊಂದು [[ನಿಸ್ತಂತು ಬಳಕೆದಾರ ಸಮೂಹ|ನಿಸ್ತಂತು ಬಳಕೆದಾರ ಗುಂಪಿ]]ನಲ್ಲಿರುವ ಏಳಕ್ಕೆ ಮೀರದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯ ಎಂಟು ಸಾಧನಗಳಿರಬಹುದಾದ ಜಾಲ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ [[ಪಿಕೊನೆಟ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಿಕೊನೆಟ್‌ ಎಂಬುದು Bluetooth ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮೂಲ ಸಾಧನವೊಂದನ್ನು ಇತರ ಏಳು ಸಕ್ರಿಯ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್‌ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡುವ ತಾತ್ಪೂರ್ತಿಕ ಗಣಕ ಜಾಲವಾಗಿದೆ. 255 ಇತರೆ ಸಾಧನಗಳು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಇಲ್ಲವೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಧನವು ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಾದರೂ ಸಕ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನದ ನಡುವೆ, ದತ್ತ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸಾಧನಗಳು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅಧೀನ ಸಾಧನವು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಧನವಾಗಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಧನವು ಒಂದು ಸಾಧನದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ [[ಸುತ್ತು-ಸರದಿ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವಿಕೆ|ಸುತ್ತು-ಸರದಿ‌]]ಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. (ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಧನದಿಂದ ಇತರೆ ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸಮಕಾಲಿಕ ಸಂವಹನವು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.) Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಿಕೋನೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ [[ಸ್ಕ್ಯಾಟರ್‌ನೆಟ್‌]]ಅನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸೇತುವೆಯ ಹಾಗೆ ಒಮ್ಮೆಗೆ ಒಂದು ಪಿಕೋನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಕವಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಅಧೀನ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುವಂತಹಾ ಕೆಲ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಇದು ಹೊಂದಿರಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ USB Bluetooth [[ಸಂಯೋಜಕ (ಗಣಕ)|ಸಂಯೋಜಕ]]ಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು [[IrDA]] ಸಂಯೋಜಕವನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿವೆ. ಹಳೆಯ (2003ಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ) Bluetooth ಸಂಯೋಜಕಗಳು Bluetooth ಸಾಧನ ಪಟ್ಟಿ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ-ಶಕ್ತಿಯ Bluetooth ರೇಡಿಯೋ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೆಲವೇ ನಿಯಮಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮಾತ್ರ ಶಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಮಾದರಿಯ ಸಾಧನಗಳು ಗಣಕಗಳನ್ನು Bluetoothನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಸಂಯೋಜಕಗಳು ನೀಡುವ ಮಾದರಿಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ===ಬೇಸ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ದೋಷ ತಿದ್ದುಪಡಿ=== Bluetooth ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರುವ ಮೂರು ವಿಧವಾದ [[ದೋಷ ತಿದ್ದುಪಡಿ]]ಗಳೆಂದರೆ, * 1/3 ದರ್ಜೆಯ [[ಮುಂಚೂಣಿಯ ದೋಷ ತಿದ್ದುಪಡಿ]] (FEC) * 2/3 ದರ್ಜೆಯ FEC * [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪುನರಾವರ್ತಿತ-ಕೋರಿಕೆ]] (ARQ) ===ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಏರ್ಪಡಿಕೆ === ಯಾವುದೇ Bluetooth ಸಾಧನವು ಆಗ್ರಹದ ಮೇರೆಗೆ ಕೆಳಕಂಡ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರವಾನಿಸಬಲ್ಲದು: * ಸಾಧನದ ಹೆಸರು. * ಸಾಧನದ ದರ್ಜೆ. * ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸೇವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ. * ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾಹಿತಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಾಧನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಉತ್ಪಾದಕರು, ಬಳಸಿರುವ Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳು, ಕ್ಲಾಕ್‌ ಆಫ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳು. ಯಾವುದೇ ಸಾಧನವು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲೆಂದು ಉಳಿದ ಸಾಧನಗಳ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದೇ ಸಾಧನವನ್ನು ಆ ಮಾದರಿಯ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವ ಕುರಿತು ಅಣಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಸಂಪರ್ಕಿಸಲೆತ್ನಿಸುವ ಸಾಧನವು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕಾದ ಸಾಧನದ ವಿಳಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಕೋರಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೇ, ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಧನವೊಂದರ ಸೇವೆಯ ಬಳಕೆಯು ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಸಾಧನದ ಮಾಲಿಕರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದರೂ, ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಾಧನವು ಆರಂಭಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಈ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಾಯ್ದಿಡಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲ ಸಾಧನಗಳು ಒಮ್ಮೆಗೆ ಒಂದೇ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರಬಹುದಲ್ಲದೇ, ಅಂತಹಾ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿತವಾದ ಸಾಧನಗಳು ಸಂಪರ್ಕಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಧನದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನ ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಸಾಧನವು ಅಸದೃಶ 48-ಬಿಟ್‌ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಈ ವಿಳಾಸಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಉಪಯುಕ್ತವಾದ, ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಸೂಚಿತಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ Bluetooth ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಇತರೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಸಾಧನಗಳಿಗೆಂದು ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುವಾಗ ಮತ್ತು ಜೋಡಿಯಾಗಿರುವ ಸಾಧನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರವಾಣಿಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದಕರ ಮತ್ತು ದೂರವಾಣಿ ಮಾದರಿಯ ಹೆಸರನ್ನು Bluetooth ಹೆಸರಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರವಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಡಿಲಗಣಕಗಳು ಕೇವಲ Bluetooth ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರಿಂದ, ದೂರ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಸಾಧನಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದೂ ಉಂಟು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ [[Sony Ericsson T610|T610]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ ([[ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕಿಂಗ್‌]] ನೋಡಿ). ===ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ === ಸಾಧನಗಳ ಜೋಡಿಗಳು ''ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿ'' ಎಂದು ಹೆಸರಾದ [[ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಗುಟ್ಟು|ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಗುಟ್ಟ]]ನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನೇರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ''ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಯು ಸಂಗ್ರಹಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ''ಬಂಧಿತ'' ಸಾಧನಗಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಬಂಧಿತ ಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಯಸುವ ಸಾಧನವು [[ಗೂಢಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರ|ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದ ಮೂಲಕ]] ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನದ ಗುರುತನ್ನು ತಾನು ಈ ಹಿಂದೆ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಾಧನವೇ ಎಂಬುದನ್ನು [[ದೃಢೀಕರಣ|ದೃಢಪಡಿಸಿ]]ಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಯೊಂದು ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ, ಸಾಧನಗಳ ನಡುವಿನ ದೃಢೀಕರಿಸಿದ ACL ಸಂಪರ್ಕವು [[ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ|ಗೂಢಲಿಪೀಕೃತ]]ಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು ವಾಯುತರಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದತ್ತವು [[ಕದ್ದಾಲಿಕೆ]]ಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಬೇಕಾದರೂ ಅಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳ ನಡುವಿನ ಬಂಧನವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದು, ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಧನವೊಂದು ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಧನದ ಜೊತೆಗಿದ್ದ ಬಂಧನವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿರುವುದರ ಅರಿವಿಲ್ಲದೇ ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. Bluetooth ಸೇವೆಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಇಲ್ಲವೇ ದೃಢೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ, ಇದೇ ನಿರೀಕ್ಷೆಯು ನಿಗದಿತ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮುನ್ನ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಹಾ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲ ಸೇವೆಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಸ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು ಸೇವೆಯ ಬಳಕೆ-ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಕೆದಾರರ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ನಡೆಯದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದೃಢೀಕರಣ ಅಥವಾ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು Bluetooth 2.1 ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸರಳ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ: * '''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ''' : Bluetooth 2.1ರ ಮುನ್ನ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಏಕೈಕ ವಿಧಾನವಿದು. ಪ್ರತಿ ಸಾಧನವು PIN ಸಂಕೇತವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಬೇಕಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ, ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳು ಒಂದೇ PIN ಸಂಕೇತವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಮಾತ್ರವೇ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ 16-ಅಂಕಿ ACSII ಪದವನ್ನು PIN ಸಂಕೇತವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧನಗಳೂ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಭವನೀಯ PIN ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ** '''ನಿಯಮಿತ ಆದಾನ ಸಾಧನಗಳು''' : ಈ ಮಾದರಿಯ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಆದಾನಗಳಿರುವ Bluetooth ಹಸ್ತ-ಮುಕ್ತ ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನ. ಈ ಸಾಧನಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಒಂದು ''ಸ್ಥಿರ PIN'' ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ "0000" ಅಥವಾ "1234". ** '''ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಆದಾನ ಸಾಧನಗಳು''' : ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳು ಇವುಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ 16 ಅಂಕಿಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಿರಬಹುದಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ. ** '''ಅಕ್ಷರ-ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಆದಾನ ಸಾಧನಗಳು''' : PCಗಳು ಮತ್ತು ಚೂಟಿ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳು ಈ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿವೆ. ಇವು ಪೂರ್ಣ ASCII ಪಠ್ಯವನ್ನು PIN ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಲು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರು ಇತರೆ ಸಾಧನದ ಆದಾನದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿರಬೇಕು, ಬಳಕೆದಾರರು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಆದಾನ ಮಿತಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಲ್ಲ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. * '''ಸುರಕ್ಷಿತ ಸರಳ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ''' : Bluetooth 2.1 ಆವೃತ್ತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. Bluetooth 2.1 ಆವೃತ್ತಿಯ ಸಾಧನವು 2.0ನೇ ಆವೃತ್ತಿ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸಬಲ್ಲ ಹಾಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಬಲ್ಲದು. ಸುರಕ್ಷಿತ ಸರಳ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೀಲಿ ಗೂಢಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೀಲಿ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ]]ದ ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು , ಕೆಳಕಂಡ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ: ** '''ಸಹಜ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ''' : ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವ ಹಾಗೆ ಈ ವಿಧಾನವು ಸಹಜವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ; ಆದರೂ ಸಾಧನವು ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಮುನ್ನ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಕೋರಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಬಹಳ ನಿಯಮಿತ IO ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿರುವ ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಈ ಮಾದರಿಯ ನಿಯಮಿತ ಸಾಧನಗಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸ್ಥಿರ PIN ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಿಂತ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದುದಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು [[ಮಾನವ-ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ದಾಳಿ|ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ]]ರಹಿತ (MITM) ಸುರಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ** '''ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಹೋಲಿಕೆ''' : ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳೂ ಪ್ರದರ್ಶಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಒಂದು ಸಾಧನವು ದ್ವಿಮಾನ ಹೌದು/ಇಲ್ಲ ಬಳಕೆದಾರ ಆದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನವು 6-ಅಂಕಿಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಸಾಧನದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರ ಇವೆರಡೂ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಹೋಲಿಸಿ ಎರಡೂ ಒಂದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿರುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ಬಳಕೆದಾರ(ರು) ಆದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಧನದ(ಗಳ)ಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಬೇಕು. ಈ ವಿಧಾನವು, ಬಳಕೆದಾರರು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿ ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢೀಕರಿಸಿದ್ದಾದರೆ MITM ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ** '''ಸಂಕೇತಕೀಲಿ ನಮೂದನೆ ''' : ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ದರ್ಶಕ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧನ ಹಾಗೂ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕೀಲಿಮಣೆ ನಮೂದನೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ (ಕೀಲಿಮಣೆಯಂತಹಾ) ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ಇಲ್ಲವೇ ಎರಡು ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕೀಲಿಮಣೆ ನಮೂದನೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕೀಲಿಮಣೆಯ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರರು ನಂತರ ನಮೂದಿಸುವ ಹಾಗೆ ದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ 6-ಅಂಕಿಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಧನದ ಬಳಕೆದಾರರು ಒಂದೇ 6-ಅಂಕಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ MITM ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನೀಡಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ** '''ಶ್ರೇಣಿ/ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗೆ''' (OOB): ಈ ವಿಧಾನವು ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು (NFCನಂತಹಾ) ಬಾಹ್ಯ ಸಂವಹನ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯು Bluetooth ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಡೆಯುವುದಾದರೂ, OOB ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಸಕ್ತ OOB ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾದರಿಯ MITM ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡಬಲ್ಲದಾಗಿರುತ್ತದೆ. SSPಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸರಳವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ: * ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಕೇತಕೀಲಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. * MITM ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಹೋಲಿಕೆ'' ಯಲ್ಲಿ, MITM ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಸರಳ ಸಮತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. * NFCಯೊಂದಿಗಿನ OOB ಬಳಕೆಯು ಸಾಧನಗಳು ದೀರ್ಘವಾದ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಮೀಪ ಬಂದ ಮರುಕ್ಷಣ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ====ಸುರಕ್ಷತಾ ಅಗತ್ಯಗಳು==== Bluetooth 2.1 ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಮುನ್ನ, ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣವು ಅಗತ್ಯವಿರದೇ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿಯು ಕೇವಲ ಸುಮಾರು 23.5 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರವೇ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು; ಈ ಅವಧಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿಯ ಬಳಕೆ ಸರಳ [[ಪ್ರವಾಹ ಗೂಢಲಿಪಿ ದಾಳಿ|XOR ದಾಳಿಗಳ]] ಮೂಲಕವೇ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿಯ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. * ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆ ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಯ ಮೂಲ ಕಾರಣವು ಅಗತ್ಯತೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯೇ ಎಂದು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. * Bluetooth 2.1 ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತದೆ: ** ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣವು ಎಲ್ಲಾ SDPಯಲ್ಲದ (ಸೇವಾ ಪ್ರಕಟಣಾ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌) ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ** ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಬೇಕಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದ ಕಿರುವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೂ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೂ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ** ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿಯ ಅವಧಿಯು ಮುಗಿಯುವ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿರಲೇಬೇಕು. ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು Bluetooth ಚಿಪ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ, ಸಾಧನದ ಕಡತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಶೇಖರಿಸಬಹುದು. ಅನೇಕ Bluetooth ಚಿಪ್‌ ತಯಾರಕರು ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ; ಆದರೂ ಸಾಧನದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಾದರೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿ ಸಹಾ ಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾಯಿಸಿರುತ್ತದೆ. ===ವಾಯು ಅಂತರ್ವರ್ತನ=== ಈ [[ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ (ಗಣಕ)|ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌]] 2.4-2.4835 [[GHz]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪರವಾನಗಿ-ಮುಕ್ತ [[ISM ಬ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತದೆ. 2.45&nbsp;GHz ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ಬಳಸುವ ಇತರೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು , Bluetooth ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಈ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು 79 ವಾಹಿನಿಗಳಾಗಿ (ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ 1&nbsp;MHz ವಿಸ್ತಾರವಿರುವಂತೆ) ವಿಭಜಿಸುವುದಲ್ಲದೇ ವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 1600ರವರೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. 1.1 ಮತ್ತು 1.2ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸಾಧನಗಳು 723.1 [[ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಕಿಲೊಬಿಟ್‌ಗಳು|kbit/s]]ನಷ್ಟು ವೇಗವನ್ನು ಮುಟ್ಟಬಲ್ಲವು. 2.0ನೇ ಆವೃತ್ತಿ ಸಾಧನಗಳು Bluetooth ಉನ್ನತ ದತ್ತ ದರ (EDR) ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು 2.1 [[Mbit/s]]ನಷ್ಟು ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಬಲ್ಲವು. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ, 2.0ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸಾಧನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತವಾದರೂ, ಇವುಗಳು ನೀಡುವ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ವೇಗದ ಸಂವಹನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 1.x ಸಾಧನಗಳ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಯದ (ಸಮಾನ ದಟ್ಟಣೆಯ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ) ಅರ್ಧದಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. ==ಭದ್ರತೆ== ===ಅವಲೋಕನ=== Bluetooth [[ಗೋಪ್ಯತೆ]], [[ದೃಢೀಕರಣ]] ಮತ್ತು [[ಕೀಲಿ (ಗೂಢಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರ)|ಕೀಲಿ]] ರಚನೆಗಳನ್ನು [[SAFER|SAFER+]] [[ಬ್ಲಾಕ್‌ ಗೂಢಲಿಪಿ]]ಯ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿದ ಗ್ರಾಹಕೀಕರಿಸಿದ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಳವಡಿಸುತ್ತದೆ. Bluetooth ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಕೀಲಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗುವ Bluetooth PINನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸಾಧನವು (e.g., ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳು ಅಥವಾ ಆ ಮಾದರಿಯ ಪರಿಮಿತಿಗೊಳಪಟ್ಟ ಬಳಕೆದಾರ ಅಂತರ್ವರ್ತನಗಳುಳ್ಳ ಸಾಧನಗಳು) ಸ್ಥಿರ PINಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೆಲ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೋಡಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೀಲಿ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಕ ಕೀಲಿಯನ್ನು E22 ಕ್ರಮಾವಳಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> {{cite web |author=Juha T. Vainio |date=2000-05-25 |title=Bluetooth Security |publisher=Helsinki University of Technology |url=http://www.iki.fi/jiitv/bluesec.pdf |accessdate=2009-01-01 }}</ref> ಗೋಪ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಿಸಿದ ಗುಪ್ತ ವಿವರ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಿಂದೆಯೇ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಕ ಕೀಲಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ [[E0 (ಗೂಢಲಿಪಿ)|E0]] ಪ್ರವಾಹ ಗೂಢಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗೂಢಲಿಪೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಇಲ್ಲವೇ ಎರಡೂ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾದ Bluetooth PINನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುವ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಅಂತರ್ವರ್ತನದಲ್ಲಿ ಕಳಿಸಲಾಗುವ ದತ್ತವನ್ನು ಗೂಢಲಿಪೀಕರಿಸುವಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂಡ್ರಿಯಾಸ್‌ ಬೆಕರ್‌ ಎಂಬುವವರು Bluetoothನ ಸುರಕ್ಷತಾ ಲೋಪಗಳಿಂದಾಗಬಹುದಾದ ಶೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite paper |author=Andreas Becker |date=2007-08-16 |title=Bluetooth Security & Hacks |publisher=Ruhr-Universität Bochum |url=http://gsyc.es/~anto/ubicuos2/bluetooth_security_and_hacks.pdf |format=PDF |accessdate=2007-10-10 |archive-date=2016-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321205619/http://gsyc.es/~anto/ubicuos2/bluetooth_security_and_hacks.pdf |url-status=dead }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ , ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (NIST) ಸಂಸ್ಥೆಯು Bluetooth ಭದ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ, Bluetooth ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಮಾರ್ಗೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ Bluetoothನ ಭದ್ರತಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕುರಿತು ಕೈಪಿಡಿಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. Bluetooth ತನ್ನದೇ ಆದ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಸೇವಾ ನಿರಾಕರಣೆ ದಾಳಿಗಳು, ಕದ್ದಾಲಿಕೆ, ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ, ಸಂದೇಶ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ದುರ್ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಆಸ್ಪದವೀಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರು/ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಹಾನಿ ನಿರೋಧಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ Bluetooth ಸಾಧನಗಳ ಜೀವನಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಾನಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸೂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರತಾ ತಾಳೆಪಟ್ಟಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷಿತ Bluetooth ಪಿಕೋನೆಟ್‌ಗಳು, ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳು, ಮತ್ತು ಚೂಟಿ ಕಾರ್ಡ್‌ರೀಡರ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಗೆಂದು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು NISTಯ ಭದ್ರತಾ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite paper |author=Scarfone, K., and Padgette, J. |date=September 2008 |title=Guide to Bluetooth Security |publisher=National Institute of Standards and Technology |url=http://csrc.nist.gov/publications/nistpubs/800-121/SP800-121.pdf |format=PDF |accessdate=2008-10-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090206120157/http://csrc.nist.gov/publications/nistpubs/800-121/SP800-121.pdf|archivedate=2009-02-06}}</ref> ===ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ === [[ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕಿಂಗ್‌]] ಎಂದರೆ ಬಳಕೆದಾರನೊಬ್ಬನು ಚಿತ್ರ ಇಲ್ಲವೇ ಸಂದೇಶವೊಂದನ್ನು ಅಪರಿಚಿತ ಬಳಕೆದಾರರೊಬ್ಬರಿಗೆ Bluetooth ನಿಸ್ತಂತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಕಳುಹಿಸುವುದು. ಇದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನ್ವಯಗಳೆಂದರೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂದೇಶಗಳು (e.g., "ನಿಮ್ಮ ಸಾಧನವು ಈಗತಾನೆ ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕ್‌ ಆಗಿದೆ!"). <ref>{{cite web |title=What is bluejacking? |publisher=Helsinki University of Technology |url=http://www.bluejackq.com/what-is-bluejacking.shtml |accessdate=2008-05-01 |archive-date=2008-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226202517/http://www.bluejackq.com/what-is-bluejacking.shtml |url-status=dead }}</ref> ಸಾಧನದಿಂದ ಯಾವುದೇ ದತ್ತದ ನಿರ್ಮೂಲನ ಅಥವಾ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ===ಸುರಕ್ಷತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಇತಿಹಾಸ === ==== 2001 ==== 2001ರಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಜಾಕೊಬ್‌ಸನ್‌ ಮತ್ತು ವೆಟ್ಜೆಲ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ತಂತ್ರಜ್ಞರು Bluetoothನ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದುದಲ್ಲದೇ, ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಸುರಕ್ಷತಾ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಸಹಾ ತೋರಿಸಿದರು.<ref> {{cite web |title=Security Weaknesses in Bluetooth |publisher= RSA Security Conf. – Cryptographer’s Track |url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.23.7357 |accessdate=2009-03-01 }}</ref> ====2003==== ನವೆಂಬರ್‌ 2003ರಲ್ಲಿ , A.L. ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಲಿ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆನ್‌ ಮತ್ತು ಆಡಮ್‌ ಲೌರಿ/ಲಾರಿ ಎಂಬ ತಂತ್ರಜ್ಞರು Bluetooth ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿಂದ ಖಾಸಗಿ ದತ್ತದ ಅನಾವರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು.<ref>{{cite web |title=Bluetooth |publisher=The Bunker |url=http://www.thebunker.net/resources/bluetooth |accessdate=2007-02-01 |archive-date=2007-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070126012417/http://www.thebunker.net/resources/bluetooth |url-status=dead }}</ref> ಆದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ವರದಿಯಾದ ಭದ್ರತಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೆಲ ತೀರ ಸಾಧಾರಣ ಗುಣಮಟ್ಟದ Bluetooth ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲ. ನಂತರದ ಪ್ರಯೋಗವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಟ್ರಿಫಿನೈಟ್‌.ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹರ್ಫರ್ಟ್‌ ಎಂಬುವವರು [[CeBIT]]ನ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರ-ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಗಹನತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. [[ಬ್ಲೂಬಗ್ಗಿಂಗ್‌|ಬ್ಲೂಬಗ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಹೊಸತೊಂದು ಮಾದರಿಯ ದಾಳಿಯನ್ನು ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref> {{cite web |title=BlueBug |publisher=Trifinite.org |url=http://trifinite.org/trifinite_stuff_bluebug.html |accessdate=2007-02-01 }}</ref> Bluetooth ಸಂವಹನದಲ್ಲಿನ ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎತ್ತಿದ ಅನೇಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಸಹಾ ಒಂದು. ====2004==== 2004ರಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ Bluetoothನ ಮೂಲಕ ಹರಡಲೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ [[ಗಣಕ ವೈರಸ್‌|ವೈರಸ್‌]] [[Symbian OS]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref> {{cite news |author=John Oates |date=2004-06-15 |title=Virus attacks mobiles via Bluetooth |publisher=[[The Register]] |url=http://www.theregister.co.uk/2004/06/15/symbian_virus/ |accessdate=2007-02-01 }}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ಅಪರಿಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರವೇ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ವೈರಸ್‌ನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ [[Kaspersky Lab]]ನವರು ವರ್ಣಿಸಿದರು. ಈ ವೈರಸ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ "29A" ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವೈರಸ್‌ ರಚನಾಕಾರರ ಗುಂಪೊಂದು ರಚಿಸಿ ವೈರಸ್‌-ನಿರೋಧಕ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ವೈರಸ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹರಡದೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು Bluetooth ಅಥವಾ [[Symbian OS]]ಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯ (ಆದರೆ ನಿಜವಲ್ಲದ್ದು) ಭದ್ರತಾ ಲೋಪವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್‌ 2004ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವ-ದಾಖಲೆ-ಸಜ್ಜಿತ ಪ್ರಯೋಗವೊಂದರಲ್ಲಿ (ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ [[Bluetooth ಛಿದ್ರಣ]]) 2ನೇ ದರ್ಜೆಯ Bluetooth ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದು ದಿಕ್ಸೂಚಕ ಆಂಟೆನಾಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೇತ ವರ್ಧಕಗಳ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ 1.78&nbsp;km (1.08 ಮೈಲಿ)ಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದೆಂದು ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.<ref> {{cite web |title=Long Distance Snarf |publisher=Trifinite.org |url=http://trifinite.org/trifinite_stuff_lds.html |accessdate=2007-02-01 }}</ref> ನಿರೀಕ್ಷೆಗೂ ಮೀರಿದ ದೂರದಿಂದ ಭೇದ್ಯ Bluetooth-ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ದಾಳಿಕೋರರಿಗೆ ಆಸ್ಪದವೀಯುವ ನಿಗೂಢ ಭದ್ರತಾ ಲೋಪವನ್ನು ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಎತ್ತಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುವ ಮುನ್ನ ದಾಳಿಕೋರರು ದಾಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುವ ಸಾಧನದಿಂದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದಾಳಿಕೋರರು ಸಾಧನದ Bluetooth ವಿಳಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಯಾವ ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ರವಾನಿಸಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳದೇ ಯಾವುದೇ Bluetooth ಸಾಧನವನ್ನು ದಾಳಿಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ====2005==== ಜನವರಿ 2005ರಲ್ಲಿ, Lasco.A ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಜಾಹಿರಾತುರೂಪಿ ವರ್ಮ್‌ವೊಂದು Symbian OS (ಸೀರೀಸ್‌ 60 ವೇದಿಕೆ) ಬಳಸುವ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು Bluetooth-ಸಶಕ್ತ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವೃದ್ಧಿಯಾಗತೊಡಗಿದುದಲ್ಲದೇ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಹರಡತೊಡಗಿತು. ಇದೊಂದು ಸ್ವಯಂ-ಸ್ಥಾಪಕ ವರ್ಮ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಬಳಕೆದಾರರು ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಧನದಿಂದ (ವೆಲಾಸ್ಕೊ.ಸಿಸ್‌) ಕಡತ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದೊಡನೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ನಂತರ, ಇನ್ನಿತರ Bluetooth-ಸಶಕ್ತ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಲೆಂದು ಹುಡುಕತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಈ ವರ್ಮ್‌ ಸಾಧನದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನಿತರ .SIS ಕಡತಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬುತ್ತದಲ್ಲದೇ, ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ (ಸುರಕ್ಷಿತ ಡಿಜಿಟಲ್‌, ಕಿರು ಫ್ಲಾಷ್‌ ಸಾಧನಗಳು , ಇತ್ಯಾದಿ.) ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ನಕಲುಗೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಮ್‌ ಸಂಚಾರಿ ಸಾಧನವನ್ನು ಅಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು.<ref>{{cite web |url=http://www.f-secure.com/v-descs/lasco_a.shtml |title=F-Secure Malware Information Pages: Lasco.A |publisher=F-Secure.com |accessdate=2008-05-05 |archive-date=2008-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517091014/http://www.f-secure.com/v-descs/lasco_a.shtml |url-status=dead }}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ, [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಭದ್ರತಾ ಸಂಶೋಧಕರು ವಾಣಿಜ್ಯ Bluetooth ಸಾಧನಗಳ ನಡುವಿನ PIN-ಆಧರಿತ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಕೃತ ದಾಳಿಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ದಾಳಿಗಳು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತಃ ವೇಗವಾಗಿರಬಲ್ಲದು ಹಾಗೂ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಕೀಲಿ ರಚನೆಯು ದಾಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸ್ಪದವನ್ನೀಯಬಲ್ಲದು. ಈ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಾಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಂತಹ ನಿಗದಿತ ವರ್ಗದ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಬಲ, ಅಸಮ್ಮಿತೀಯ ಕೀಲಿ ರಚನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref> {{cite paper |author=Ford-Long Wong, Frank Stajano, Jolyon Clulow |date=2005-04 |title=Repairing the Bluetooth pairing protocol |publisher=University of Cambridge Computer Laboratory |url=http://www.cl.cam.ac.uk/~fw242/publications/2005-WongStaClu-bluetooth.pdf |format=PDF |accessdate=2007-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060618190023/http://www.cl.cam.ac.uk/~fw242/publications/2005-WongStaClu-bluetooth.pdf|archivedate=2006-06-18}}</ref> ಜೂನ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ, [http://www.eng.tau.ac.il/~shakedy ಯಾನಿವ್‌ ಶೇಕ್‌ಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109192150/http://www.eng.tau.ac.il/~shakedy/ |date=2007-11-09 }} ಮತ್ತು [http://www.eng.tau.ac.il/~yash/ ಅವಿಶೈ ವೂಲ್‌] ಎಂಬುವವರು Bluetooth ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಸಕ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಎರಡೂ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ PIN ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅಗತ್ಯ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ದಾಳಿಕೋರನು ಮಾಡುವ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ದಾಳಿಯು, ದಾಳಿಕೋರರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರೆ ಸಂವಹನಗಳ ಕದ್ದಾಲಿಕೆ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ವಂಚನೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಕ್ರಿಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅಳವಡಿಸಿದರೆ ನಿಯಂತ್ರಕ ಹಾಗೂ ಅಧೀನ ಸಾಧನಗಳೆರಡೂ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಾದ ನಂತರ, ಮೊದಲ ವಿಧಾನವನ್ನು PIN ಸಂಕೇತವನ್ನು ಭೇದಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ದುರ್ಬಲತೆಯೆಂದರೆ ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧನವು PIN ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪುನಃ ನಮೂದಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದಾಗ ದಾಳಿಗೊಳಪಟ್ಟ ಸಾಧನದ ಬಳಕೆದಾರರು ನಮೂದಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರವೇ ದಾಳಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದು. ಇಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲದೇ, ಬಹಳಷ್ಟು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ Bluetooth ಸಾಧನಗಳು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅವಧಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ ಸಕ್ರಿಯ ದಾಳಿಯು ಗ್ರಾಹಕೀಕರಿಸಿದ ಯಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಹುಶಃ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite paper |author=Yaniv Shaked, Avishai Wool |date=2005-05-02 |title=Cracking the Bluetooth PIN |publisher=School of Electrical Engineering Systems, Tel Aviv University |url=http://www.eng.tau.ac.il/~yash/shaked-wool-mobisys05/ |accessdate=2007-02-01 |archive-date=2018-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223163532/http://www.eng.tau.ac.il/~yash/shaked-wool-mobisys05/ |url-status=dead }}</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಷೈರ್‌|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌ಷೈರ್‌]] ಪೋಲಿಸರು, ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿರಬಹುದಾದ ಇತರೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು Bluetooth-ಸಶಕ್ತ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ರವಾನಿಸಿದ್ದರು. ಪೋಲೀಸರು ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಡಿಲಗಣಕಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವುದಾದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಚಾರಿ ಜಾಲಸಂಬಂಧಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿರಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref> {{cite news |title=Phone pirates in seek and steal mission |publisher=Cambridge Evening News |url=http://www.cambridge-news.co.uk/news/region_wide/2005/08/17/06967453-8002-45f8-b520-66b9bed6f29f.lpf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070717035938/http://www.cambridge-news.co.uk/news/region_wide/2005/08/17/06967453-8002-45f8-b520-66b9bed6f29f.lpf |archivedate=2007-07-17 |accessdate=2008-02-04 }}</ref> ====2006==== ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ, [[Secure Network]] ಮತ್ತು [[F-Secure]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಶೋಧಕರು ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಗೋಚರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಹರಡಬಹುದಾದ ಅನೇಕ Bluetooth ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು Bluetooth ವರ್ಮ್‌ನ ಸಂಭಾವ್ಯ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಿದ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite paper |title=Going Around with Bluetooth in Full Safety |url=http://www.securenetwork.it/bluebag_brochure.pdf |publisher=F-Secure |date=2006-05 |format=PDF |accessdate=2008-02-04 |archive-date=2006-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060610072813/http://www.securenetwork.it/bluebag_brochure.pdf |url-status=dead }}</ref> ====2007==== ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್‌ನ Hack.lu ಭದ್ರತಾ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೆವಿನ್‌ ಫಿನಿಸ್ಟೆರೆ ಮತ್ತು ಥಿಯೆರ್ರಿ ಜಾಲ್ಲರ್‌ ಎಂಬುವವರು ದೂರವಾಹಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಅನ್ನು Bluetooth ಮೂಲಕ Mac OS X v10.3.9 ಮತ್ತು v10.4 ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಹಾ ಮಾಡಿದರು. ವೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಷೇಕ್‌ಡ್‌ರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ Bluetooth PIN ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಕೀಲಿಗಳ ಭೇದಕವನ್ನೂ ಸಹಾ ಅವರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ==ಆರೋಗ್ಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು== {{main|Wireless electronic devices and health}} 2.4 GHzರಿಂದ 2.4835 GHzವರೆಗಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ [[ಮೈಕ್ರೋವೇವ್‌]] [[ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರ]] ರೋಹಿತವನ್ನು Bluetooth ಬಳಸುತ್ತದೆ. Bluetooth ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತದ ಗರಿಷ್ಠ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯೆಂದರೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಗ 1, ವರ್ಗ 2, ವರ್ಗ 3 ಸಾಧನಗಳಿಗೆ 100&nbsp;mW, 2.5&nbsp;mW, ಮತ್ತು 1&nbsp;mW. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವರ್ಗ 1 ಸಾಧನಗಳು ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಹಾಗೂ ಇನ್ನೆರಡು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತೂ ಕೆಳಗಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ursi.org/Proceedings/ProcGA05/pdf/K03.7(01682).pdf |author=M. Hietanen, T. Alanko |title=Occupational Exposure Related to Radiofrequency Fields from Wireless Communication Systems |work=XXVIIIth General Assembly of URSI - Proceedings |publisher=[http://www.ursi.org/ Union Radio-Scientifique Internationale] |format=PDF |date=2005-10 |accessdate=2007-04-19 |archive-date=2006-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061006124651/http://www.ursi.org/Proceedings/ProcGA05/pdf/K03.7%2801682%29.pdf |url-status=dead }}</ref> ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ, ವರ್ಗ 2 ಮತ್ತು ವರ್ಗ 3 Bluetooth ಸಾಧನಗಳು ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯದ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ , ವರ್ಗ 1 ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸಮನಾದ ಅಪಾಯದ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ==ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ== {{div col}} * [[ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕಿಂಗ್‌]] * [[ಬ್ಲೂಸ್ನಿಪಿಂಗ್|ಬ್ಲೂಸ್ನಿಪಿಂಗ್‌]] * [[Bluetoothಗೆಂದು Java APIಗಳು]] * [[ಜೆಲ್ಲಿಂಗ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ ದತ್ತ ಸರ್ವರ್‌]] * [[ಹಸ್ತಮುಕ್ತ]] * [[IEEE 802.15]] * [[ಗಣಕ ಮಾನಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಸಮೀಪ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂವಹನ]] * [[ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಜಾಲ]] * [[ಟೆಥರಿಂಗ್‌]] * [[ವಿಬ್ರೀ]] - ಪ್ರಸಕ್ತ ULP Bluetooth ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೊಂದಿರುವ Nokiaದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯ ಪೂರಕ ಮಾನಕ. * [[ನಿಸ್ತಂತು USB]] * [[ಝಿಗ್‌ಬೀ]] - ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಯದ [[ISM ಬ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಹಗುರ ನಿಸ್ತಂತು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌. {{div col end}} ==ಆಕರಗಳು== {{reflist|2}} ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{External links|date=May 2009}} * [http://www.bluetooth.org Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ ಜಾಲತಾಣ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ)] * [http://www.bluetooth.com ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆಂದು ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅಧಿಕೃತ Bluetooth ಜಾಲತಾಣ ] * [http://gadgetguide.bluetooth.com ಅಧಿಕೃತ Bluetooth ಸಾಧನಗಳ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆಂದು ರಚಿಸಿದ ಕೈಪಿಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415222823/http://gadgetguide.bluetooth.com/ |date=2012-04-15 }} * [http://www.omtp.org/Publications/Display.aspx?Id=8f152a02-4120-4933-a1e5-74c7ad472bc8 OMTP Bluetooth ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪರ್ಕತ್ವ ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090329225025/http://www.omtp.org/Publications/Display.aspx?Id=8f152a02-4120-4933-a1e5-74c7ad472bc8 |date=2009-03-29 }} * [http://news.softpedia.com/news/Bluetooth-over-Wi-Fi-Kills-Nearby-WiMax-Networks-81415.shtml ಇತರೆ 3G ಮತ್ತು IMT-2000 (aka WiMAX ಸಾಧನಗಳು)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327101702/http://news.softpedia.com/news/Bluetooth-over-Wi-Fi-Kills-Nearby-WiMax-Networks-81415.shtml |date=2008-03-27 }} ಗಳ ಮೇಲೆ Bluetooth ಪರಿಣಾಮ, ಸಾಫ್ಟ್‌ಪೀಡಿಯಾ ವರದಿ {{Internet access}} {{cdma}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Bluetooth]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಚಾರಿ ಗಣಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಲ ಮಾನಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಿಸ್ತಂತು]] [[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] atrg8b2b67t7mvir9he4fkwle44cmnn 0 21743 1428465 1360648 2026-09-16T23:18:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428465 wikitext text/x-wiki ಯಾಕೊ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉಗಾಂಡಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಯಾಕೋ ಬ್ಯಾಂಕ್ [[ಉಗಾಂಡ|ಉಗಾಂಡಾದ]] ಶ್ರೇಣಿ ೨ ಸಾಲ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದು [[ಕೇಂದ್ರಿಯ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಕವಾದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಉಗಾಂಡಾದಿಂದ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>https://bou.or.ug/bouwebsite/bouwebsitecontent/Supervision/Supervised_Institutions/Supervision/financial_institutions/2023/LICENSED-CREDIT-INSTITUTIONS.pdf</ref> ==ಸ್ಥಾನ== ಯಾಕೊ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಯು ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಮಾಲ್, ಲುಗೊಗೊ ಬೈಪಾಸ್ ರಸ್ತೆ, ಕಂಪಾಲಾದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.google.com/maps/dir/Central+Bank+of+Uganda,+37%2F45,+Plot+17%2F19+Kampala+Road,+Kampala/Yako+Bank+Uganda+Ltd+-+Head+Office+%7C+Forest+Mall+Branch,+Lugogo+By-Pass+Forest+Mall+Block+A,+First+Floor,+39C,+Kampala/@0.3330002,32.5721038,12.86z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc80f7f01c39:0x6b9adae1ecae2406!2m2!1d32.5803791!2d0.3137527!1m5!1m1!1s0x177dbbb8171ce069:0x9ebede99e3c010d!2m2!1d32.6057317!2d0.3276109!3e0?entry=ttu</ref> ಇದು ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಪೂರ್ವ|ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ]] ಸುಮಾರು ೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೩ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>https://www.yakobank.com/introduction/{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಅವಲೋಕನ== [[ಬ್ಯಾಂಕ್]] ದೇಶದ ಸಣ್ಣ ಸಾಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ೨೦೨೧ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ವೆಚ್ಚ-ಲಾಭದ ಅನುಪಾತ ಶೇಕಡಾ ೧೬.೭೬ ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ೧೦.೭೧ ಪ್ರತಿಶತದಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ ೨೩.೩೫ ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೆ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |url=https://www.summitcl.com/the-state-of-capital-adequacy-of-banks-in-2021-in-uganda/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-12-08 |archive-date=2024-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209091407/https://www.summitcl.com/the-state-of-capital-adequacy-of-banks-in-2021-in-uganda/ |url-status=dead }}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಯಾಕೋ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ೨೦೧೫ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾಕೊ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಉಗಾಂಡಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೈಕ್ರೋಫೈನಾನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>https://www.independent.co.ug/changes-to-microfinance-deposit-taking-institutions-act-approved/</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಉಗಾಂಡಾದಿಂದ ಶ್ರೇಣಿ ೨ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಯಾಕೊ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉಗಾಂಡಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅದರ ಪರವಾನಗಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮೇಲಾಧಾರ ಮತ್ತು ಮೇಲಾಧಾರಿತವಲ್ಲದ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾಕೋ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ [[ವಿದೇಶೀ ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯದೊಂದಿಗೆ]] ವ್ಯವಹರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.yakobank.com/introduction/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-12-08 |archive-date=2024-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241208153122/https://www.yakobank.com/introduction/ |url-status=dead }}</ref> ==ಮಾಲೀಕತ್ವ== ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ==ಬ್ರಾಂಚ್ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್== ಜೂನ್ ೨೦೨೪ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯಾಕೊ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉಗಾಂಡಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು: #ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆ: ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಮಾಲ್, ಲುಗೊಗೊ ಬೈಪಾಸ್ ರಸ್ತೆ, ಕಂಪಾಲಾ #ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಶಾಖೆ: ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಅವೆನ್ಯೂ, ಕಂಪಾಲಾ #ಜಿಂಜಾ ಶಾಖೆ: ಮೇನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಜಿಂಜಾ. ==ಇತರ ಪರಿಗಣನೆಗಳು== ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಯಾಕೊ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉಗಾಂಡಾ ಗ್ರೀನ್ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟರ್ (ಯುಜಿಇಎಫ್ಎ) ನೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಂತರದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ೨೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯುಜಿಇಎಫ್ಎ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ೬.೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್ ಧನಸಹಾಯದ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ಛ್ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು. ಯಾಕೊ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಉಗಾಂಡಾದ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಯುಜಿಇಎಫ್ಎ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಧನಸಹಾಯ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>https://ugefa.eu/news/yako-bank-and-ugefa-formally-launch-their-partnership</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] tjmve16t9inbuupmef82h91ok5s7een 0 21894 1428422 1376556 2026-09-16T12:25:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428422 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Facebox}} {{Infobox Dotcom company | company_name = Facebook, Inc. | company_logo = Facebook.svg | company_type = [[Private company|Private]] | foundation = [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]], [[Massachusetts]], USA (February 4, 2004)<ref name="Growth"/> | location = [[Palo Alto, California|Palo Alto]], [[California]]<br />[[Dublin]], [[Republic of Ireland|Ireland]] (international headquarters for Europe, Africa, Middle East)<br />[[Seoul]], [[South Korea]] (international headquarters for Asia) | key_people = [[Mark Zuckerberg]], [[Entrepreneur|Founder]] and [[Chief executive officer|CEO]]<br />[[Dustin Moskovitz]], Co-founder<br />[[Sheryl Sandberg]], [[Chief operating officer|COO]] <br /> [[Matt Cohler]], VP of [[Product Management]]<br />[[Chris Hughes (Facebook)|Chris Hughes]], Co-founder | revenue = {{profit}} 300 million USD (2008 est.)<ref name="Estimated annual sales">{{cite web |url=http://www.forbes.com/2008/09/16/billionaire-bachelors-single-lists-cx_mm_0916bachelor_slide_11.html?thisSpeed=30000|title= By The Numbers: Billionaire Bachelors|accessdate=2008-09-20 |publisher=[[Forbes]] }}</ref> | net_income = | num_employees = 900+ <ref name="pressinfo">[http://www.facebook.com/press/info.php "Press Info"], Facebook. Retrieved August 31, 2009.</ref> | url = [http://www.facebook.com/ Facebook.com] | website_type = [[Social network service]] | language = [[Afrikaans]], [[Albanian language|Albanian]], [[Arabic language|Arabic]], [[Azeri language|Azeri]], [[Basque language|Basque]], [[Bengali language|Bengali]], [[Bosnian language|Bosnian]], [[Bulgarian language|Bulgarian]], [[Catalan language|Catalan]], [[Chinese language|Chinese]] ([[Simplified Chinese character|simplified]]), Chinese ([[Hong Kong Cantonese|Hong Kong]]), Chinese ([[Taiwanese Mandarin|Taiwan]]), [[Croatian language|Croatian]], Czech, [[Danish language|Danish]], [[Dutch language|Dutch]], English ([[British English|UK]]), English ([[American English|US]]), English (Pirate), [[Esperanto]], [[Estonian language|Estonian]], [[Faroese language|Faroese]], [[Filipino language|Filipino]], [[Finnish language|Finnish]], [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] ([[Quebec French|Canada]]), French ([[Languages of France|France]]), [[Galician language|Galician]], [[Georgian language|Georgian]], [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]], [[Greek language|Greek]], [[Hebrew language|Hebrew]], [[Hindi]], [[Hungarian language|Hungarian]], [[Icelandic language|Icelandic]], [[Indonesian language|Indonesian]], Irish, [[Italian language|Italian]], [[Japanese language|Japanese]], [[Korean language|Korean]], [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]], [[Latvian language|Latvian]] [[Lithuanian language|Lithuanian]], [[Macedonian language|Macedonian]], [[Malay language|Malay]], [[Malayalam language|Malayalam]], [[Maltese language|Maltese]], [[Nepali language|Nepali]], [[Norwegian language|Norwegian]] ([[Bokmål]]), Norwegian ([[Nynorsk]]), Polish, [[Portuguese language|Portuguese]] ([[Brazilian Portuguese|Brazil]]), Portuguese ([[European Portuguese|Europe]]), [[Persian language|Persian]], [[Punjabi language|Punjabi]], [[Romanian language|Romanian]], [[Russian language|Russian]], [[Serbian language|Serbian]], [[Slovak language|Slovak]], [[Slovene language|Slovene]], [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್]], Spanish ([[Castilian Spanish|Castile]]), [[Swahili language|Swahili]], [[Swedish language|Swedish]], [[Tamil language|Tamil]], [[ತೆಲುಗು]], [[Thai language|Thai]], [[Turkish language|Turkish]], [[Ukrainian language|Ukrainian]], [[Vietnamese language|Vietnamese]], [[Welsh language|Welsh]] | advertising = [[Banner ads]], [[referral marketing]] | registration = Required | launch_date = February 2004 | alexa = 2<ref>{{cite web| url=http://www.alexa.com/siteinfo/facebook.com| title=facebook.com - Traffic Details from Alexa| publisher=[[Alexa Internet]], Inc| accessdate=2009-10-17| archive-date=2016-12-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20161221123429/http://www.alexa.com/siteinfo/facebook.com| url-status=dead}}</ref> }} '''ಫೇಸ್‌ಬುಕ್''' ಒಂದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ]] ಜಾಲತಾಣ, ಇದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮತ್ತು [[ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಮಾಲಿಕತ್ವ]] ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಪನಿ Facebook, Inc.<ref name="Growth">{{cite web|accessdate=2008-12-19|url=http://venturebeat.com/2008/12/18/2008-growth-puts-facebook-in-better-position-to-make-money/|title=2008 Growth Puts Facebook In Better Position to Make Money|work=VentureBeat|date=2008-12-18|author=Eldon, Eric.|archive-date=2008-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219102830/http://venturebeat.com/2008/12/18/2008-growth-puts-facebook-in-better-position-to-make-money/|url-status=dead}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಹ ನವೀಕರಿಸಿ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಬಹುದು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬಳಕೆದಾರರು ಊರು, ಕಾರ್ಯಾಲಯ, ಶಾಲೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದವರು ಸಂಘಟಿಸಿದ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಬಹುದು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ [[ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷ]]ದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಆಡುಮಾತಿನ ಹೆಸರಿಂದ ಈ ವೆಬ್‍ಸೈಟ್‌‍ನ ಹೆಸರು ಉಗಮಗೊಂಡಿದೆ. [[ಮಾರ್ಕ್‌‍ ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್]] [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌‍ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜಿನ [[ಜೊತೆವಾಸಿಗರು]] ಮತ್ತು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್]]ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಗೆಳೆಯರಾದ [[ಎಡ್ವಾರ್ಡೊ ಸೆವರಿನ್]], [[ಡಸ್ಟಿನ್ ಮಸ್ಕೊವಿಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ ಹ್ಯುಸ್]]‌ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಶೋಧಿಸಿದರು.<ref name="companybios">[http://www.facebook.com/press/info.php?founderbios= "ಫೌಂಡರ್‌ ಬೈಯಾಸ್‌"], ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌. ಮರುಸಂಪಾದನೆ ಜುಲೈ 31, 2009.</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಜಾಲತಾಣದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಕೇವಲ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಅದು [[ಬೊಸ್ಟನ್]] ಏರಿಯಾ, ದಿ [[ಐವಿ ಲೀಗ್]], ಮತ್ತು [[ಸ್ಟಾನ್‌‍ಫೋರ್ಡ್‌‍ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಂತಹ ಇತರ ಕಾಲೇಜುಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಇನ್ನೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತ ಯಾವುದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡತೊಡಗಿತು, ನಂತರ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ 13 ವರ್ಷ ಹಾಗು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರು ಯಾರಾದರೂ ಸೇರಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜಾಲತಾಣವು ಇಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 300 ಮಿಲಿಯನ್‌‍ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.facebook.com/press/info.php?statistics "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಸ್ಟಾಟೀಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌"]. ಮರುಸಂಪಾದನೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 18, 2009.</ref> ಫೇಸ್‌‍ಬುಕ್ ಕೆಲವು [[ವಿವಾದ]]ಗಳಿಗೆ ಕೂಡಾ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. [[ಸಿರಿಯಾ]],<ref>[http://www.economist.com/world/mideast-africa/displaystory.cfm?story_id=11792330 "ರೆಡ್‌ ಲೈನ್ಸ್‌ ದಟ್‌ ಕ್ಯಾನ್‌ನಾಟ್‌ ಬಿ ಕ್ರಾಸ್‌ಡ್‌"], ದಿ ಎಕಾನಾಮಿಸ್ಟ್‌, ಜುಲೈ 24, 2008. ಅಗಸ್ಟ್ 17, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> [[ಚೀನಾ]]<ref name="chinablock">{{cite web |title= China's Facebook Status: Blocked|url= http://blogs.abcnews.com/theworldnewser/2009/07/chinas-facebook-status-blocked.html|date= July 8, 2009|work= |publisher= ABC News|accessdate=13 July 2009}}</ref>, [[ವಿಯಟ್ನಾಮ್‌‍]]<ref>{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2009/11/17/international/i033256S37.DTL|title=Vietnam Internet users fear Facebook blackout|author=Ben Stocking|publisher=Associated Press|date=2009-11-17|accessdate=2009-11-17|archive-date=2010-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20100521004654/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2009%2F11%2F17%2Finternational%2Fi033256S37.DTL|url-status=dead}}</ref>, ಮತ್ತು [[ಇರಾನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ‍ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಇದನ್ನು ಹಲವು ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ರದ್ದು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>ಬೆನ್‌ಜೀ, ರಾಬರ್ಟ್‌.[http://www.thestar.com/News/article/210014 "][http://www.thestar.com/News/article/210014 ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಬ್ಯಾನ್ಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಒಂಟಾರಿಯೊ ಸ್ಟಾಫ್ಫರ್ಸ್‌"], ದಿಸ್ಟಾರ್‌.ಕಾಂ, ಮೇ 3, 2007. ಅಗಸ್ಟ್ 16, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> [[ಗೋಪ್ಯತೆ]] ಕೂಡ ಒಂದು ವಿವಾದಾಂಶವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಸೋರ್ಸ್ ಕೋಡ್‌ ಹಾಗು ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ಥಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಫೇಸ್‌‍ಬುಕ್‌‌ ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://bits.blogs.nytimes.com/2008/04/07/facebook-to-settle-thorny-lawsuit-over-its-origins/ "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಟು ಸೆಟ್ಲ್‌ ಥಾರ್ನಿ ಲಾಸೂಟ್‌ ಓವರ್ ‌ಇಟ್ಸ್‌ ಆರಿಜಿನ್ಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510084908/http://bits.blogs.nytimes.com/2008/04/07/facebook-to-settle-thorny-lawsuit-over-its-origins/ |date=2011-05-10 }}, ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಏಪ್ರಿಲ್‌ 7, 2008. ಮರುಸಂಪಾದನೆ ನಂವೆಂಬರ್‌ 5, 2009.</ref> 2009ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[Compete.com]] ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನ[[ಮೈಸ್ಪೇಸ್]]ನ ನಂತರ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ತಿಂಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಹಲವು ಸಲ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಎಂದು ಫೇಸ್‌‍ಬುಕ್‌ಗೆ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref name="Kazeniac">{{cite news|author=Kazeniac, Andy|title=Social Networks: Facebook Takes Over Top Spot, Twitter Climbs|url=http://blog.compete.com/2009/02/09/facebook-myspace-twitter-social-network/|date=2009-02-09|publisher=Compete.com|accessdate=2009-02-17|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721111825/http://blog.compete.com/2009/02/09/facebook-myspace-twitter-social-network/|url-status=dead}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಫೇಸ್‌‍ಮ್ಯಾಶ್‌ === [[ಚಿತ್ರ:MarkZuckerberg.jpg|thumb|[[Mark Zuckerberg]] created Facebook in his [[Harvard University|Harvard]] dorm room.]] [[ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್‌]] ನಲ್ಲಿ ಸೊಪೊಮೋರ್‌ರಾಗಿ ಹಾಜರಿದ್ದಾಗ [[ಮಾರ್ಕ್ ಜ಼ುಕರ್‌ಬರ್ಗ್]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28,2003ರಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌‍ಮ್ಯಾಶ್‌‍ ಅನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು. ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಂಸನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸೈಟ್ ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆವೃತ್ತಿ ಹಾಟ್‌ ಆರ್‌ ನಾಟ್‌‍ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=357292 |title=Hundreds Register for New Facebook Website |first=Alan J. |last=Tabak |date=February 9, 2004 |publisher=Harvard Crimson |accessdate=2008-11-07 |archive-date=2005-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050403215543/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=357292 |url-status=bot: unknown }}</ref> ಆ ರಾತ್ರಿ, ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್ ಒಂದು ಹುಡುಗಿ ಅವನಿಗೆ ಹೇಗೆ ತಳ್ಳಿದಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತು ಬ್ಲಾಗ್ ಬರೆಯುತ್ತಿದರು ಮತ್ತು ಈಗ ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರ ಹಾಕಲು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು:<ref name="Hoffman, Claire">{{cite web|accessdate=2009-02-05|url=http://www.rollingstone.com/news/story/21129674/the_battle_for_facebook/|title=The Battle for Facebook|publisher=Rolling Stone|date=2008-06-28|author=Hoffman, Claire|archive-date=2008-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080703220456/http://www.rollingstone.com/news/story/21129674/the_battle_for_facebook/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news | first=Bari | last=Schwartz | coauthors= |authorlink= | title=Hot or Not? Website Briefly Judges Looks | date=2003-11-04 | publisher= | url =http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=349808 | work =Harvard Crimson | pages = | accessdate = 2009-07-26 | language = }}</ref><ref>{{cite web| accessdate=2009-02-05| url=http://www.techcrunch.com/2008/05/13/facemash-returns-as-what-else-a-facebook-app-uliken/| title=Facemash Returns As (What Else?) A Facebook App Called ULiken| publisher=Tech Crunch| date=2008-05-13}}</ref> {{quote|I'm a little intoxicated, not gonna lie. So what if it's not even 10 p.m. and it's a Tuesday night? What? The Kirkland [dorm] facebook is open on my desktop and some of these people have pretty horrendous facebook pics. I almost want to put some of these faces next to pictures of farm animals and have people vote on which is more attractive.|9:48 pm}} {{quote|Yea, it's on. I'm not exactly sure how the farm animals are going to fit into this whole thing (you can't really ever be sure with farm animals . . .), but I like the idea of comparing two people together.|11:09 pm}} {{quote|Let the hacking begin.|12:58 am}} [[ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್‍ಸನ್]]'' ಪ್ರಕಾರ, ಫೇಸ್‍ಮ್ಯಾಶ್‌ "ಆನ್‍ಲೈನ್ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ಗಳ ಒಂಭತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಸಂಕಲನ ಮಾಡಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕವಿಟ್ಟು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ’ಚುರುಕಾ’ಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಕೇಳುವುದು." ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು, ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್ ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರಸಾರ ಕೆಂದ್ರದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿ ಖಾಸಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯದ ಮನೆಗಳ ಐಡಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಕಲಿಸಿಕೊಂಡರು. '' ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌‌‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಮಾಹಿತಿಗಳ ವಿವರ ಸೂಚಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗು ಆರಂಭದ ತಾಣ 450 ವೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು 22,000 ಛಾಯಾಚಿತ್ರ-ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಗಳು ಆನ್‌ಲೈನ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>ಲೊಕೆ, ಲಾರಾ. [http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1644040,00.html "ದ ಪ್ಯುಚರ್‌ ಆಪ್‌ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309054110/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1644040,00.html |date=2010-03-09 }}, ಟೈಮ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌, ಜುಲೈ 17, 2007. ಮರುಸಂಪಾದನೆ ನವೆಂಬರ್‌ 13, 2009ರಲ್ಲಿ.</ref> ಆರಂಭದ ಸೈಟ್ ಭೌತಿಕ ಜನಸಮುದಾಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು -- ಅವರ ವಾಸ್ತವ ಸ್ವರೂಪದೊಂದಿಗೆ—ಮುಖ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿ ನಂತರ ಇದೇ ಫೇ‍ಸ್‍ಬುಕ್ ಆಯಿತು.<ref>ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಿಟ್‌, ಎಲ್ಲೆನ್‌. [http://www.fastcompany.com/magazine/115/open_features-hacker-dropout-ceo.html "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌’ಸ್‌ ಮಾರ್ಕ್‌ ಜುಕರ್ಬಗ್‌: ಹ್ಯಾಕರ್‌. ][http://www.fastcompany.com/magazine/115/open_features-hacker-dropout-ceo.html ಡ್ರಾಪ್‌ಔಟ್‌. ][http://www.fastcompany.com/magazine/115/open_features-hacker-dropout-ceo.html ಸಿಇಓ. "], ಫಾಸ್ಟ್‌ ಕಂಪನಿ, ಮೇ 1, 2007. ನವೆಂಬರ್‌ 5, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದನೆ.</ref> "ಬಹುಶ ಇದು ಇತರ ಶಾಲೆಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಇದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳದೇ ಪ್ರಾಯಶಃ ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ತೆಗಳಬಹುದು (ಒಳ್ಳೆಯವರಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ...)," ಎಂದು ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್ ತಮ್ಮ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಬ್ಲಾಗ್‍ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. "ಆದರೆ ಒಂದು ಅಂಶ ನಿಶ್ಚಿತ ಮತ್ತು ಅದು ಈ ಸೈಟ್ ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಒಂದು ಸೆಳೆತವಿತ್ತು. ಓಹೊ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರು ಇದನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕಿತ್ತು ..." <ref name="02138Mag">{{cite news | first=Luke | last=O'Brien | url=http://www.02138mag.com/magazine/article/1724.html | title=Poking Facebook | work=[[02138]] | date=November/December 2007 | pages=66 | accessdate=2008-06-26 | archive-date=2019-02-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190220230053/http://www.02138mag.com/magazine/article/1724.html | url-status=dead }}</ref> ಈ ಸೈಟ್ ಬೇಗನೆ ಹಲವು ಆವರಣಗಳ ಸಮೂಹದ ಲಿಸ್ಟ್-ಸರ್ವರುಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಬಂದ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್ [[ಭದ್ರತೆಯ ನಿಯಮ ಭಂಗ]] ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಆಪಾದಿಸಿತು, ಕಾಪಿರೈಟ್‍ಗಳ ಮತ್ತು ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಗೋಪ್ಯಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡಿರುವರೆಂದು ಅವರು [[ಬಹಿಷ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮದಲ್ಲಿ ಆಪಾದನೆಗಳನೆಲ್ಲ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದರು.<ref name="facemash survives">{{cite web|accessdate=2009-02-05|url=http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=350143|title=Facemash Creator Survives Ad Board |publisher=[[The Harvard Crimson]]|date=2003-11-19|author=Kaplan, Katherine}}</ref> ಈ ಆರಂಭದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್‌ರ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು, ಆರು ತಿಂಗಳಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಕೊನೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಉಪಕರಣವೊಂದನ್ನು 500 ಆಗಸ್ಟನ್ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆಒಂದು ಪುಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯೂ ಇರುವಂತೆ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹಪಾಠಿಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ತೆರೆದರು ಮತ್ತು ಜನರು ತಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. "ಇವರೆಗಿನ ಯಾವುದೆ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿಗಿಂತ ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಉತ್ತಮ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿರುವರು ಎಂದು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಹೇಳಿದರು. ಇದು ನನ್ನ ಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೂಕು ನುಗ್ಗಲು. ಫೇಸ್‌‍ಬುಕ್‌‍ ಜೊತೆ, ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್‌‍ ಅನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡಲು ನಾನು ಏನಾದರೊಂದು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದೆ," ಎಂದು ಜೂಕರಬರ್ಗ್ ಟೆಕ್‌ಕ್ರಂಚ್‌‍ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು. ===ದ ಫೇಸ್‌‍ಬುಕ್‌‍=== thumb|left|250px|ಫೆಬ್ರುವರಿ 12, 2004ರಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಬರುವ ಆರು ತಿಂಗಳಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್ ಒಂದು ಹೊಸ ಜಾಲತಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಜನವರಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಕೋಡ್ ಬರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಫೇಸ್‍ಮ್ಯಾಶ್ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ, ದ ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್‍ಸನ್ ಸಂಪಾದಕೀಯದಿಂದ ಅವರು ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದರೆಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ ಗಮನಿಸಿದ ಹಾಗೆ,"ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾದ ಜಾಲತಾಣ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಬೇಕಿರುವ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಿದೆ". "ಇದಕ್ಕೆ ತೊಂಬಾ ಲಾಭಗಳಿವೆ".<ref name="Hoffman, Claire"/> ಫೆಬ್ರುವರಿ 4, 2004,ರಂದು ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್‍ '''ದ ಫೇಸ್‌‍ಬುಕ್‌‍''' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಮೂಲವಾಗಿ thefacebook.com ರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದೆ.<ref name="skepticism">{{cite web|accessdate=2008-04-30|url=http://online.wsj.com/article/SB118539991204578084.html?mod=googlenews_wsj|title=Judge Expresses Skepticism About Facebook Lawsuit |work=[[The Wall Street Journal]]|date=2007-07-25|author=Seward, Zachary M. }}</ref> "ಎಲ್ಲರು ಹಾರ್‌‍ವರ್ಡ್‌‍ನೊಳಗಿನ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಫೇಸ್‌‍ಬುಕ್‌‍ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ," ಎಂದು ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್ ದಿ ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್‌‍ಸನ್‌‍ ಹೇಳಿದರು. "ಇದು ಅವಿವೇಕಿತನ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಸುತ್ತ ಸುಳಿಯಲು ಕೂಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಾಗಬಹುದು. ನಾನು ಅವರಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲೆ ಅದು ಕೂಡ ಒಂದೇ ವಾರದಲ್ಲಿ."<ref name="Hundreds register">{{cite web|accessdate=2008-11-07|url=http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=357292|title=Hundreds Register for New Facebook Website|publisher=Harvard Crimson|date=February 9, 2004|author=Tabak, Alan|archive-date=2005-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20050403215543/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=357292|url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಕ್ ಸೈಟ್‍ನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ,ಅವರು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಆನಂತರ ಅವರಲೊಬ್ಬರು ಇದನ್ನು ಕರ್ಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‍ ಹೌಸ್ ಆನ್‌‍ಲೈನ್‌ ಮೇಲಿಂಗ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು, ಅದು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮುನ್ನುರು ಜನರಿದ್ದ ಹಾಗೆ," ಕೊಠಡಿ ಸಹವಾಸಿ [[ಡಸ್‌‍ಟಿನ್‌‍ ಮೊಸ್ಕವಿಟ್ಸ್‌]]ರ ಪ್ರಕಾರ. "ಒಂದು ಸಲ ಅವರು ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಹಲವು ಜನರು ಸೇರಿದರು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರು ಇತರ ಮನೆಯವರ ಜನರಿಗೆ ಹೇಳತೊಡಗಿದರು. ರಾತ್ರಿಯಾದ ಹಾಗೆ, ನಾವು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೋಡತೊಡಗಿದೆವು. ಇಪ್ಪತ್ತು-ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಗಳೊಳಗೆ, ನಮ್ಮ ಹತ್ತಿರ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡು ನೂರರಿಂದ ಹದಿನೈದು ನೂರರವರೆಗೆ ದಾಖಲಾತಿಗಳಿದ್ದವು."<ref>{{cite news | first=John | last=Cassidy | coauthors= |authorlink= | title=Me Media | date=2006-05-13 | publisher= | url =http://www.newyorker.com/archive/2006/05/15/060515fa_fact_cassidy | work =[[The New Yorker]] | pages = | accessdate = 2009-07-20 | language = }}</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಕೇವಲ [[ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜಿ]]ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮೊದಲನೆಯ ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಹಾರ್‌ವರ್ಡ್‍ನ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಪದವಿ ಪಡೆಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ]] ಸಮೂಹ ಈ ಸೇವೆಗೆ ದಾಖಲಾತಿ ಪಡೆದ್ದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-07|url=https://www.theguardian.com/technology/2007/jul/25/media.newmedia|title=A brief history of Facebook |work=[[The Guardian]]|date=2007-07-25|author=Phillips, Sarah }}</ref> [[ಎಡ್ವಾರ್ಡೊ ಸೇವರ್ನ]] (ವ್ಯಾಪಾರದ ರೂಪಗಳು), [[ಡಸ್ಟಿನ್ ಮೊಸ್ಕವಿಟ್ಸ್]] (ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್), ಆಂಡ್ರು ಮ್ಯಕಾಲಮ್ (ದೃಶ್ಯ ಸಂಕೇತಗಳ ಕಲೆಗಾರ), ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ ಹ್ಯೂಸ್‍ರವರು]] ಜಾಲತಾಣದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಜ್ಯೂಕರ್‌‌‍ಬರ್ಗ್ ಜೊತೆಗೂಡಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ 2004ರಲ್ಲಿ, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ [[ಸ್ಟಾನ್‍ಫೊರ್ಡ್]], [[ಕೊಲಂಬಿಯ]], ಮತ್ತು ಯೇಲ್ ಗೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿತು.<ref name="timeline">{{cite web|accessdate=2008-03-05|url=http://www.facebook.com/press/info.php?timeline|title=Press Room |publisher=Facebook|date=2007-01-01 }}</ref> ಈ ವಿಸ್ತಾರ [[ಐವಿ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು ಬೊಸ್ಟನ್ ಏರಿಯಾ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತೆರೆಯುವ ತನಕ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಹೀಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶುರುವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-06-13|url=http://www.forbes.com/2006/09/11/facebook-opens-up-cx_rr_0911facebook.html|title=Open Facebook |publisher=[[Forbes]]|date=2006-09-11|author=Rosmarin, Rachel }}</ref> ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ 2004ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್ ಅವರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ [[ಶೊನ್ ಪಾರ್ಕರ್‌]]ರವರು ಈ ಕಂಪನಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು.<ref name="NYT_260505">{{cite news | author = Rosen, Ellen | title = Student's Start-Up Draws Attention and $13 Million | url = https://www.nytimes.com/2005/05/26/business/26sbiz.html?_r=2&scp=1&sq=thefacebook+parker&st=nyt | publisher = ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' | year = 2005 | date = 2005-05-26 | accessdate = 2009-05-18 }}</ref> ಜೂನ್ 2004ರಲ್ಲಿ, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳ ನೆಲೆಯನ್ನು [[ಪ್ಯಾಲೊ ಆಲ್ಟೊ]], [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]]ಗೆ ಜರಗಿಸಿದರು.<ref name="timeline"/> 2005ರಲ್ಲಿ $200,000ಗೆ facebook.com [[ಡೊಮೇನ್ ಹೆಸರ]]ನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ನಂತರ ಕಂಪನಿಯು ಅದರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ''ದ'' ತ್ಯಜಿಸಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-06-13|url=http://www.theregister.co.uk/2007/10/01/facebook_domain_dispute/|title=Facebook wins Manx battle for face-book.com|publisher=The Register|date=2007-10-01|author=Williams, Chris|archive-date=2012-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308182635/http://www.theregister.co.uk/2007/10/01/facebook_domain_dispute/|url-status=dead}}|</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಒಂದು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್ ಅವರು ಮುಂದಿನ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾದ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news|title=Facebook is the go-to Web site for students looking to hook up|work=[[Dayton Daily News]]|date=2006-08-03|author=Dempsey, Laura}}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಪ್ರಸಾರಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಲು ಆಮಂತ್ರಣ ಬೇಕಿತ್ತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-06-13|url=http://www.forbes.com/security/2007/01/25/myspace-security-identity-tech-security-cx_ll_0124myspaceage.html|title=Why MySpace Doesn't Card|publisher=[[Forbes]]|date=2007-01-25|author=Lerer, Lisa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080602081817/http://www.forbes.com/security/2007/01/25/myspace-security-identity-tech-security-cx_ll_0124myspaceage.html|archivedate=2008-06-02|url-status=live}}</ref> ನಂತರ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು, [[Apple Inc.]] ಮತ್ತು [[Microsoft]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಹಲವು ಕಂಪನಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-09|url=http://www.businessweek.com/technology/content/sep2006/tc20060912_682123.htm?chan=top+news_top+news+index_technology|title=Facebook: Opening the Doors Wider |work=[[BusinessWeek]]|date=2006-09-12|author=Lacy, Sarah }}</ref> ಆನಂತರ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26, 2006 ರಂದು, ಸಕ್ರಮವಾದ [[ಇ-ಮೆಲ್ ವಿಳಾಸ]]ವನ್ನು ಹೊಂದ 13 ವರ್ಷದವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಿಗೆ ತೆರೆದಿತ್ತು.<ref name="welcome">{{cite news | first=Carolyn | last=Abram | url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=2210227130|accessdate=2008-03-08|publisher=Facebook | title=Welcome to Facebook, everyone | date=2006-09-26}}</ref><ref name="tos">{{cite web|accessdate=2008-03-05|url=http://www.facebook.com/terms.php|title=Terms of Use|publisher=Facebook|date=2007-11-15}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ತನ್ನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಡಬ್ಲಿನ್, ಐರಲ್ಯಾಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-11-30|url=http://www.facebook.com/press/releases.php?p=59042|title=Press Releases|publisher=Facebook|date=2008-11-30}}</ref> == ಆಯವ್ಯಯ ಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:1601californiaavelobby.jpg|thumb|right|ಸ್ಟಾನ್ಫೋರ್ಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊ, ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇಂದ್ರಕಛೇರಿಗಳಿಗೆ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಪ್ರವೇಶ]] [[File:Windowsat1601californiaave.jpg|thumb|right| ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇಂದ್ರಕಛೇರಿಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ನೋಟ]] ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಬಂಡವಾಳ [[US$]] 500,000 ಜೂನ್ 2004ರಲ್ಲಿ [[PayPal]] ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಪೀಟರ್ ಟೀಯಲ್]] ಇವರಿಂದ ದೊರಕಿತು.<ref name="beware">{{cite web|accessdate=2008-04-30|url=http://www.theage.com.au/news/general/beware-facebook/2008/01/18/1200620184398.html?page=fullpage#contentSwap2|title=Why you should beware of Facebook |work=[[The Age]]|date=2008-01-20 }}</ref> ಇದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ [[ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಈಡುಮಾಡುವ ಬಂಡವಾಳ]]ದಲ್ಲಿ [[ಆಕ್ಸೆಲ್‌ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್‌]] ಇವರಿಂದ $12.7 ಮಿಲಿಯನ್, ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಗ್ರೇಲಾಕ್‌]] ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್ ಇವರಿಂದ $27.5 ಮಿಲಿಯನ್‍ರಷ್ಟು ದೊರಕಿತು.<ref name="beware"/><ref name="25mil">{{cite news|accessdate=2008-03-08 | first=Sam | last=Teller | url=http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=503336| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070818200839/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=503336 | title=Investors Add $25M to Facebook’s Coffers |work=[[The Harvard Crimson]] | date=2006-04-25|archivedate=2006-04-25}}</ref> ಒಂದು [[ಹಣ ಸರಾಗದ ವಿವರಣೆ]]ಯ ರಹಸ್ಯ ಸೋರಿಕೆ ತೋರಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ 2005ರ [[ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ]]ದಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ಗೆ $3.63 ಮಿಲಿಯನ್‍ರಷ್ಟು ನಷ್ಟವಾಯಿತು.<ref name="cash flows">{{cite web|accessdate=2008-04-30|url=http://www.02138mag.com/asset/1138.html|title=Statement of Cash Flows|work=[[02138]]|archive-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005044046/http://www.02138mag.com/asset/1138.html|url-status=dead}}</ref> ಜುಲೈ 19, 2005ರಲ್ಲಿ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ್]] ಜಾಲತಾಣ [[ಮೈಸ್ಪೇಸ್]] ಮಾರಾಟ [[News Corp]]ಗೆ ಆದ ನಂತರ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಕೂಡ ಯಾವುದಾದರು ದೊಡ್ಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗಬಹುದೆಂದು ವದಂತಿ ಹರಡಿತು.<ref>{{cite news|accessdate=2008-03-07|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4695495.stm|title=News Corp in $580&nbsp;m internet buy|publisher=BBC News|date=2005-07-19 }}</ref> ಜುಕರ್ಬರ್ಗ್‌ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮಾರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಈಗಾಗಲೆ ಹೇಳಿ ಎಲ್ಲಾ ವದಂತಿಗಳನ್ನು ವಿರೊದ್ಧಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url=http://facebook.com/topic.php?uid=2208601394&topic=1841&start=500#post5339 | title=Free Flow of Information on the Internet discussions | accessdate=2006-09-13 | author=Zuckerberg, Mark | last=Zuckerberg | first=Mark | publisher=Facebook |date=2006-09-08}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 28, 2006ರಲ್ಲಿ, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗಳಿಕೆಯ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಬಿಸಿನೆಸ್‍ವೀಕ್ ವರದಿಸಿತು. ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಒಬ್ಬ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಸವಾಲುದಾರನ $750 ಮಿಲಿಯನ್‍ರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಪುನಃ, ಇವರ ಮಾರುವ ಬೇಲೆ $2 ಬಿಲಿಯನ್‍ಗೆ ಏರಿದೆ ಎಂದು ವದಂತಿ ಹಬ್ಬಿತು.<ref name="2bil">{{cite news | first=Steve | last=Rosenbush | url=http://www.businessweek.com/technology/content/mar2006/tc20060327_215976.htm | title=Facebook's on the Block | work=[[BusinessWeek]] | date=2006-03-28 | accessdate=2006-04-03}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನ ಗಳಿಕೆಗೆ ಸಂಭಂಧ ಪಟ್ಟಂತೆ Facebook ಮತ್ತು [[Yahoo!]] ನಡುವೆ ಗಂಭೀರ ಮಾತುಗಳಾದವು, ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ $1 ಬಿಲಿಯನ್‍ರಷ್ಟಿಗೆ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿದವು.<ref>{{cite news| last = Delaney| first = Kevin| title = Facebook, Riding a Web Trend, Flirts With a Big-Money Deal| page = 1| publisher = [[Dow Jones]]| date = 2006-09-21| accessdate = 2006-09-21 }}</ref> ಆಗ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಬೋರ್ಡ್‍ನ ಸದಸ್ಯರಾದ ಟೀಯಲ್, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನ ನಿಯೋಜಿತ ಆದಾಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 2015ರ ವೇಳೆಗೆ ಅವರ ಆಂತರಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸುಮಾರು $8 ಬಿಲಿಯನ್‍ರಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು [[MTV]] ಬ್ರಾಂಡ್‍ರವರ ವೈಯಕಾಮ್, shared target demographic audience ನ ಕಂಪನಿ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-30|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601204&sid=aqwoCAVu._zA|title=Facebook, Courted By Yahoo, Won't Sell, Director Says (Update3) |publisher=[[Bloomberg L.P.]]|date=2006-12-15|author=Sullivan, Brian }}</ref> ಜುಲೈ 17, 2007ರಲ್ಲಿ, ನಾವು ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ಅನ್ನು ಮಾರುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಮಾಡುವರೆಂದು ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್‌ರವರು ಹೇಳಿದರು, ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದು "ನಾವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಂಪನಿ ಮಾರುವುದನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ... ನಾವು [[IPO]] ಗಳನ್ನು ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದು ಕಂಪನಿಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ."<ref name="future">{{cite news|accessdate=2008-03-05|url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1644040,00.html|title=The Future of Facebook|work=[[Time (magazine)|Time]]|date=2007-06-17|author=Sakuma, Paul|archive-date=2010-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20100309054110/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1644040,00.html|url-status=dead}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ 5% ಹಕ್ಕನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅನುಮತಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ನೀಡಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿತು, ಅವರು ಅಂದಾಜು $300–500 ಮಿಲಿಯನ್‍ರಷ್ಟು ಬಂಡವಾಳದ ಮಂಡನೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-30|url=http://www.usatoday.com/tech/techinvestor/corporatenews/2007-10-02-facebook-suitors_N.htm|title=Tech giants poke around Facebook |work=[[USA Today]]|date=2007-10-02|author=Swartz, Jon }}</ref> ಆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಗೂಗಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳು, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನ ಒಂದು ಭಾಗ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-05|url=http://online.wsj.com/article/SB119065193646437586.html?mod=hps_us_whats_news |title=Microsoft Fires Volley At Google in Ad Battle|work=[[The Wall Street Journal]]|date=2007-09-25|author=Delaney, Kevin}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24,2007ರಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನ 1.6% ರಷ್ಟು ಪಾಲಿಗೆ $240 ಮಿಲಿಯನ್‍ಗೆ ಖರೀದಿಸಿತು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು, ಒಟ್ಟು ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಮೌಲ್ಯ ಸುಮಾರು $15 ಬಿಲಿಯನ್‍ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="MSPR1">{{cite web |url=http://www.microsoft.com/Presspass/press/2007/oct07/10-24FacebookPR.mspx |title=Facebook and Microsoft Expand Strategic Alliance |accessdate=2007-11-08 |publisher=[[Microsoft]] |date=2007-10-24 }}</ref> ಹೇಗೆಯಾದರು, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳಿರುವ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಸ್ಟಾಕ್‍ನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿತ್ತು, "ಲಿಕ್ವಿಡೇಷನ್ ಪ್ರಿಫರೆನ್ಸಸ್" ನಂತಹ ಸ್ಟಾಕ್‍ಗಳು, ಇದರ ಅರ್ಥ ಕಂಪನಿ ಮಾರಾಟವಾದರೆ ಅನ್ಯ ಸ್ಟಾಕ್‍ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಗೆ ಮೊದಲು ಹಣ ಪಾವತಿಸಲಾಗುವುದು. ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ನ ಖರೀದಿಯಿಂದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಹಿರಾತುಗಾರರು ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನ ಮೇಲೆ ಅವರ ಜಾಹಿರಾತನ್ನು ಇಡಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸೇರಿತು.<ref name="BW-6Aug08"/> ನವೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ, [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‍ನ]] ಬಿಲಿಯನೆರ್ [[ಲಿ ಕ-ಶಿಂಗ್]] ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನಲ್ಲಿ $60 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೂಡಿದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-30|url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=158391|title= Li Ka-shing invests 60 million dollars in Facebook: report |work=[[Tehran Times]]|date=2007-12-03 }}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2008ರಲ್ಲಿ, ''[[ಬಿಸಿನೆಸ್‍ವೀಕ್]]'' ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಂದ ಖಾಸಗಿ ಮಾರಾಟ ಅಲ್ಲದೆ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಈಡುಮಾಡುವ ಬಂಡವಾಳದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಖರೀದಿಗಳು, ಪಾಲು ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಇದರಿಂದ ಕಂಪನಿಯ ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ $3.75 ಬಿಲಿಯನ್‍ರಿಂದ $5 ಬಿಲಿಯನ್‍ರಷ್ಟು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು.<ref name="BW-6Aug08">{{cite web|url=http://www.businessweek.com/magazine/content/08_33/b4096000952343.htm?chan=rss_topEmailedStories_ssi_5|title=Facebook Stock For Sale|accessdate=2008-08-06|publisher=BusinessWeek}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ, ಜ಼ುಕರಬರ್ಗ್‍ ಹೇಳಿದರು "ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ್‍ಗಳನ್ನು ಹೂಡುಕುಗಳ ತರಹ ಹಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ತರಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ... ಈಗಿನಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿನ್ಯಾಸ ಯಾವುದೆಂದು ನಾವು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಬೇಕು ಆದರೆ ಇವತ್ತು ಅದು ನಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಲ್ಲ."<ref>{{cite news |url=http://www.alleyinsider.com/2008/10/zuckerberg-facebook-will-have-a-business-plan-in-three-years |work=Silicon Alley Insider |date=October 10, 2008 |title =Zuckerberg: Facebook Will Have A Business Plan In Three Years |author=Peter Kafka }}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2009ರಲ್ಲಿ, [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದ ವಾಸ್ತವ-ಸಮಯ [[ವಾರ್ತೆಯ ಮೊತ್ತಾದಾರ]] [[FriendFeed]] ಅನ್ನು ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಗಳಿಸಿತು.<ref>[http://www.techcrunch.com/2009/08/10/facebook-acquires-friendfeed/ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಅಕ್ವೈರ್ಸ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್‌ಪೀಡ್‌] ಟೆಕ್‌ಕ್ರಂಚ್‌</ref> FriendFeed ಆಗ ತಾನೆ ಆರಂಭವಾದ ಒಂದು ಕಂಪನಿ, ಇದನ್ನು ಮಾಜಿ Google ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು [[Gmail]]ನ ಮೊದಲನೇಯ ಇಂಜಿನೀಯರಾದ [[ಪೌಲ್ ಬುಖೈಟ್]] ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರು "[[ದುಷ್ಟರಾಗ ಬೇಡಿ]]" ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.<ref>[http://blogoscoped.com/archive/2007-07-16-n55.html ಪಾಲ್‌ ಬುಚೈಟ್‌ ಆನ್‌ ಜಿ‍ಮೇಲ್‌, ಆಡ್ಸೆನ್ಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಂಡ್‌ ಮೋರ್‌] ಗೂಗಲ್‌ ಬ್ಲಾಗೊಸ್ಕೊಪ್ಡ್‌</ref><ref>[http://googlesystem.blogspot.com/2008/03/dont-be-evil-trigger-for-ethical.html ಡೊಂಟ್‌ ಬಿ ಎವಿಲ್‌, ಎ ಟ್ರಿಗ್ಗರ್‌ ಫಾರ್‌ ಎಥಿಕಾಲ್‌ ಕ್ವಾಶನ್ಸ್‌] ಗೂಗಲ್‌ ಆಪರೇಟಿಂಗ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಬ್ಲಾಗ್‌</ref><ref>[http://www.crazyengineers.com/small-talk/1-cover-story/78-small-talk-with-mr-paul-buchheit-creator-of-gmail-adsense-a-friendfeed ಜಿಮೇಲ್‌ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ-ಮಿ.ಪಾಲ್‌ ಬುಚ್ಚೈಟ್‌ ಜೊತೆ ಸಣ್ಣ ಮಾತುಕತೆ, ಅಡ್ಸೆನ್ಸ್‌ &amp; ಪ್ರೆಂಡ್‌ಪೀಡ್‌!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318080321/http://www.crazyengineers.com/small-talk/1-cover-story/78-small-talk-with-mr-paul-buchheit-creator-of-gmail-adsense-a-friendfeed |date=2009-03-18 }} ಕ್ರೇಜಿಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009ರಲ್ಲಿ, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತನ್ನ [[ಹಣದ ಪ್ರವಾಹ]]ವನ್ನು ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಹಕ್ಕುಸಾಧಿಸು.<ref>[http://www.cbc.ca/technology/story/2009/09/16/tech-facebook-300-million-users.html ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ 'ಕ್ಯಾಶ್‌ ಫ್ಲೊ ಪಾಸಿಟಿವ್‌,' ಸೈನ್ಸ್‌ 300M ಯುಸರ್ಸ್‌] </ref> == ವೆಬ್ ಸೈಟ್ == [[ಚಿತ್ರ:Facebook log in.png|right|thumb|250px|ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಹೋಮ್‌ಫೇಜ್‌ ಲಕ್ಷಣವು ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ಬಳಕೆದಾರಿಗಿರುವ ಮೇಲ್ಬಾಗದ ಬಲಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಗಿನ್‌ ಮಾಡುವ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಭೇಟಿಗಾರರಿಗಾಗಿ ನೇರ ನೋಂದಾವಣಿ ಇದೆ.]] ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯ ಅಥವಾ ನೈಪುಣ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅನುಸಾರ 200ರಷ್ಟು ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಸೇರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು.<ref>[http://www.facebook.com/pages/Groups/2361831622 ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಡಾಟ್‌.ಕಾಂ], ಅಕ್ಸೆಸ್ಡ್‌ ಆಗಸ್ಟ್‌ 17, 2009</ref> ಆ ಸಮೂಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆದಿದ್ದರೆ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನ ಹುಡುಕು ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ತೋರುವುದು.<ref>[http://www.facebook.com/help/search.php?hq=What+are+the+group+privacy+options%3F&amp;ref=hq ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌.ಕಾಂ], ಅಕ್ಸೆಸ್ಡ್‌ ಆಗಸ್ಟ್‌ 16, 2009</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ಅಪರಿಚಿತರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪುಟಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{cite web|accessdate=2009-06-13|url=http://www.facebook.com/pages/?browse|title=Fan pages |publisher=Facebook }}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೋಫೈಲ್‍ನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಎಂದು ಸೆಟ್ ಮಾಡಿ ಪರಿಚಿತರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೋಫೈಲ್‍ಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಎಂದು ಕೂಡ ಸೆಟ್ ಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{cite web|accessdate=2009-06-13|url=http://www.facebook.com/privacy/?view=search|title=Search Privacy |publisher=Facebook }}</ref> ಇದರಿಂದ ಆಪ್ತ ಮಿತ್ರರು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಮಿತ್ರ ಎಂದು ಸೇರಿಸಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಪ್ರೋಫೈಲ್‍ಗಳನ್ನು ಅಪ್‍ಡೇಟ್ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಆಪ್ತ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅವರು ಊರು, ವೃತ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನ, ಶಾಲೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‍ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸೇರಿ ತಮ್ಮ ಆಪ್ತ ಮಿತ್ರರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-07|url=http://www.facebook.com/editaccount.php?networks|title=Facebook—My Account |publisher=Facebook }}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರೋಫೈಲ್‍ಗಳು ಯಾವುದೆ ಅಪರಿಚಿತ ಅಥವಾ ಪರಿಚಿತರನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಗೋಪ್ಯತನವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರೋಪೈಲ್‍ಗಳನ್ನು ಯಾರಾದರು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು ಆದರೆ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರೋಫೈಲ್‍ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಜಾಲತಾಣ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಉಚ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾನರ್ ಜಾಹಿರಾತು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಜಾಹಿರಾತುಗಳಿಂದ ಆದಾಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="tc">{{cite web|accessdate=2008-03-09|url=http://news.zdnet.com/2100-9588_22-6066533.html|title=Facebook goes corporate|publisher=[[ZDNet]]|date=2006-04-28|author=Barton, Zoe|archive-date=2008-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080526001748/http://news.zdnet.com/2100-9588_22-6066533.html|url-status=dead}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂದೇಶಗಳ ಬದಲಾವಣೆ, ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಸೇರುವುದು, ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರೋಫೈಲ್‍ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-07|url=http://www.facebook.com/sitetour/profile.php|title=Edit Your Profile |publisher=Facebook }}</ref> ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಆಗಿ, ಪ್ರೋಫೈಲ್ ಡೇಟಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಒಂದೆ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‍ನ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು "ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ಸಮುದಾಯದ ಮಿತಿಗಳಿಗೆ" ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.<ref name="Principles">{{cite web|url=http://www.facebook.com/policy.php?ref=pf|title=Facebook Principles|publisher=Facebook|accessdate=2009-01-14}}</ref> [[ಬ್ಯಾನರ್ ಜಾಹಿರಾತು]]ಗಳ ನೀಡುವುದಲ್ಲಿ Microsoft ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಪಾಲುದಾರ,<ref>{{cite web|title=Product Overview FAQ: Facebook Ads|url=http://www.facebook.com/press/faq.php#Facebook+Ads|publisher=Facebook|accessdate=2008-03-10}}</ref> ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಬರೀ Microsoftನ [[ಜಾಹಿರಾತು ವಸ್ತುಗಳ ವಿವರ]]ದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾಹಿರಾತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡುವುದು. ಒಂದು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಅಧ್ಯಯನ]]ದ ಕಂಪನಿ [[comScore]] ಪ್ರಕಾರ, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ತನ್ನ ಸಂದರ್ಶಕರಿಂದ Google ಅಥವಾ Microsoft ರಷ್ಟು ಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಆದರೆ [[Yahoo!]]ಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ.<ref>{{cite news|author=Story, Louise|title=To Aim Ads, Web Is Keeping Closer Eye on You|url=https://www.nytimes.com/2008/03/10/technology/10privacy.html|work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|date=2008-03-10|accessdate=2008-03-09}}</ref> === ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನದ ವಿಕಾಸನೆ=== <gallery> File:Original-facebook.jpg|(ದ) ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಸಿರ್ಕಾ2004–2005. File:Facebookzuckerberg.png|ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಸಿರ್ಕಾ 2006. File:Facebook2007.jpg|ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಸಿರ್ಕಾ 2007. File:Facebook-lite.png|ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಸಿರ್ಕಾ 2009. </gallery> ==== ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಲೈಟ್==== ಆಗಸ್ಟ್ 2009ರಲ್ಲಿ, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣದ ಹೊಸ "[[ಲೈಟ್]]" ಆವೃತ್ತಿಯ ತೆರೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು, ನಿಧಾನವಾದ ಅಥವಾ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟು ಬರುವ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕ್‍ದ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಇದು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಲೈಟ್ ಕೆಲವು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು, ಹಲವು ಮೂರನೆಯ-ಸದಸ್ಯರ ಉಪಯೋಗಳನ್ನು ವರ್ಜಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಬ್ಯಾಂಡ್‍ವಿಡ್ತನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇತ್ತು.<ref name="BBCLite">{{Cite news |title=Facebook slims down to Facebook Lite |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8249835.stm |date=11 September 2009 |publisher=BBC |accessdate=12 September 2009 }}</ref> ಸ್ಲಿಮ್ಡ್-ಡೌನ್ ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನದ ಒಂದು ಬೀಟಾ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಪರೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು,<ref>[http://mashable.com/2009/08/12/facebook-lite-screenshots/ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಲಿಟೆ: ದಿ ಅರ್ಲಿ ಡೀಟೈಲ್ಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಶಾಟ್ಸ್‌]</ref> [[USA]],[[ಕ್ಯಾನಡ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯ]]ದ ಬಳಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಗಲವಾದ ರೊಲೌಟ್ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮುಂಚೆ.<ref name="BBCLite"/> === ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು === {{Main|Facebook features}} ಹಲವು ಬಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನ್ನು [[ಮೈಸ್ಪೇಸ್‍ಗೆ]] ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಎರಡು ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸು ಮಟ್ಟ.<ref>{{cite news|accessdate=2008-03-08|url=https://www.nytimes.com/2007/05/25/technology/25social.html|title=Facebook Expands Into MySpace’s Territory |work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|author=Stone, Brad|date=2007-05-25 }}</ref> ಮೈಸ್ಪೇಸ್ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರೋಫೈಲ್‍ಗಳನ್ನು [[HTML]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಸ್‍ಕೇಡಿಂಗ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಶೀಟ್ಸ್]] (CSS) ಬಳಸಿ ಅಲಂಕರಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಬರೀ [[ಸಾದಾ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್]] ಬರಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-30|url=http://www.pcworld.com/article/id,134635-c,categories/article.html|title=Is Facebook the New MySpace?|work=[[PC World (magazine)|PC World]]|date=2007-07-24|author=Sullivan, Mark|archive-date=2013-06-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6HfswytHQ?url=http://www.techhive.com/article/134635/article.html|url-status=dead}}</ref> ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನ ಹಲವು ವೈಶಿಷ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಬಳಕೆದಾರರು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಸೇರಿವೆ: [[ವಾಲ್]], ಪ್ರತಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರೋಫೈಲ್ ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸ್ಥಳ, ಬಳಕೆದಾರನು ನೋಡಲು ಮಿತ್ರರು ಇಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ;<ref name="off">{{cite web |last=Der |first=Kevin |url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=3532972130 |title=Facebook is off-the-wall |accessdate=2007-07-30|publisher=Facebook }}</ref> [[ಪೋಕ್ಸ್]], ಬಳಕೆದಾರರು ಪರಸ್ಪರರಿಗೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ "ತಿವಿತ" ಕಳುಹಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ(ಒಂದು ಪ್ರಕಟನೆ ನಂತರ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ತಿವಿತಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುವುದು);<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-09|url=http://www.facebook.com/help.php?page=20|title=Inbox, Messages and Pokes |publisher=Facebook }}</ref> [[ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು]], ಇಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಆಲ್ಬಮ್ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್‍ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು;<ref name="gifts">{{cite web|url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=2406207130|accessdate=2008-03-05|title=The Facebook Gifts|publisher=Facebook}}</ref> ಮತ್ತು [[ಸ್ಥಾನಮಾನ]], ಇದು ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳ ಹಾಗು ಆಗುಹೊಗೂಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.news.com.au/technology/story/0,25642,22822400-5014108,00.html | title=Facebook is... reconsidering the word "is" | accessdate=2008-03-08|publisher=[[News Limited]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071128222428/http://www.news.com.au/technology/story/0,25642,22822400-5014108,00.html|archivedate=2007-11-28}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರೋಫೈಲ್‍ನ ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಅನುಸಾರ ಯಾರಿಗಾದರು ಅವರ ವಾಲ್‍ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಫೈಲ್ ಕಾಣುವುದು. ಜುಲೈ 2007ರಲ್ಲಿ, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ತನ್ನ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ವಾಲ್ ಮೇಲೆ ಅಟ್ಯಾಚ್‍ಮೇನ್ಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪೋಸ್ಟ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಆದರೆ ಈ ವಾಲ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಬರಿ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಿತ್ತು.<ref name="off"/> ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ, ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ಹಲವು ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಅದರ ಜಾಲತಾಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2006ರಂದು, ಒಂದು [[ನ್ಯೂಸ್‌ ಫೀಡ್‌]] ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರ ಮುಖಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಮುಂಬರುವ ಸಂಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ನೇಹಿತರ ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಗಳ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=2207967130|title=Facebook Gets a Facelift|accessdate=2008-02-11|last=Sanghvi|first=Ruchi|date=2006-09-06|publisher=Facebook}}</ref> ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಸ್‌ ಫೀಡ್‌, ಫೇಸ್‌ ಬುಕ್‌ ಬಳಕೆದಾರರಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು; ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅಪೇಕ್ಷಿತವಲ್ಲದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಬಳಕೆದಾರರು ಇದನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಇತರ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ವಯಕ್ತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ತುಂಬಾ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು (ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಸಂಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಳಕೆದಾರರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು).<ref>{{cite web|accessdate=2008-06-28|url=http://www.businessweek.com/technology/content/sep2006/tc20060908_536553.htm?campaign_id=rss_tech|title=Facebook Learns from Its Fumble |publisher=[[BusinessWeek]]|date=2006-09-08|author=[[Sarah Lacy|Lacy, Sarah]] }}</ref> ಈ ಅಸಮಾಧನದ ಪ್ರತಿವುತ್ತರವಾಗಿ, ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಬೇಕಿರುವ ಗ್ರಾಹಕೀಯಕರಣದ ಗೋಪ್ಯತೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಲ್ಲಿ ಅಸಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಕ್ಷಮಾಯಾಚನೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಬಳಕೆದಾರರು ಯಾವ ತರಹದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ತಾನೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಳಕೆದಾರರು ಈಗ ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ತರಹದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಅಪ್‍ಡೇಟ್‍ನ್ನು ಮಿತ್ರರು ನೋಡದ ಹಾಗೆ ತಡೆಯಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರೋಫೈಲ್ ಬದಲಾವಣೆ, ವಾಲ್ ಪೋಸ್ಟ್ಸ್, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ ಮಿತ್ರರ ಮಾಹಿತಿ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-06-28|url=http://www.informationweek.com/news/internet/ebusiness/showArticle.jhtml?articleID=192700574|title=Facebook Founder Apologizes In Privacy Flap; Users Given More Control |publisher=[[InformationWeek]]|date=2006-09-08|author=Gonsalves, Antone }}</ref> ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‍ನ ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಒಂದು ಉಪಯೋಗವೆಂದರೆ [[ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]]ಗಳ ಬಳಸುವಿಕೆ, ಇಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರು ಆಲ್ಬಮ್ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್‍ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-06-28|url=http://www.techcrunch.com/2007/05/24/facebook-launches-facebook-platform-they-are-the-anti-myspace/|title=Facebook Launches Facebook Platform; They are the Anti-MySpace |publisher=[[TechCrunch]]|date=2007-05-24|author=[[Michael Arrington|Arrington, Michael]] }}</ref> ಫೇಸ್‍ಬುಕ್ ತನ್ನ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್‍ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, [[Photobucket]] ಮತ್ತು [[Flickr]] ರಂತಹ ಇತರ [[ಚಿತ್ರಗಳ ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ]] ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅವುಗಳು ತನ್ನ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಪ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡುವ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೇರಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರು ಒಂದು ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿ 60 ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಪ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡುವದನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, 200 ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಹೊಸ ಮಿತಿಯ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಕೆಲವು ಬಳಕೆದಾರರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರುಗಳು 200-ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ ಇತರರಿಗೆ ಇಲ್ಲದ ಈ ಸೌಲಭ್ಯದ ಕುರಿತ ವಿಶಯಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.facebook.com/topic.php?uid=2305272732&topic=7363 |title=Upload: 60 or 200 photos in the same album? |accessdate=2009-01-25}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.facebook.com/topic.php?uid=2305272732&topic=4947 |title=How can I add more than 60 photos to an album? |accessdate=2009-01-25}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.facebook.com/album.php?aid=2003726&l=5f3c8&id=1352160452 |title=Example of album from a regular user with a 200-photo limit |accessdate=2009-01-25}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರ ಗುಂಪನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಯಕ್ತಿಕ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದಾದ ಗೌಪ್ಯತೆ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕೂಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೇವಲ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮಾತ್ರ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಅನ್ನು ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಫೇಸ್‌ ಬುಕ್‌ ವೀಕ್ಷಕರೂ ಅಲ್ಲಿರುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವಂತೆ, ಕೂಡಾ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಅವಕಾಶವೆಂದರೆ ನಾವು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು [[ಟ್ಯಾಗ್‌]] ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಫೋಟೊಗಳನ್ನು ಲೇಬಲ್‌ ಮಾಡಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ಬಳಕೆದಾರನ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಬಳಕೆದಾರನು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ತನ್ನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಗ್‌ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದು ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ನೀವು ಅವರನ್ನು ಟ್ಯಾಗ್‌ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ನಿಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಲು ಲಿಂಕ್‌ ಒಂದನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=http://www.facebook.com/help.php?page=7|title=Photos|publisher=Facebook|archiveurl=https://archive.today/20120909021131/http://www.facebook.com/help/?page=7|archivedate=2012-09-09|url-status=live}}</ref> ಫೇಸ್‌ ಬುಕ್‌ ನೋಟ್ಸ್‌‍ ಅನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್‌‍ 22, 2006ರಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಗ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಗಿಂಗ್‌ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ನೀಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ನಂತರ ಬಳಕೆದಾರರು [[Xanga]] [[LiveJournal]], [[Blogger]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನೀತರ ಬ್ಲಾಗಿಂಗ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌ಗಳಿಂದ ಬ್ಲಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref name="welcome"/> ವಿವಿಧ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಚಾಟ್‌ ಮಾಡಲು [[ತ್ವರಿತ ಸಂದೇಶ]] ಕಳುಹಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು [[Comet]]-ಆಧಾರಿತ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ ಅನ್ನು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಏಪ್ರಿಲ್‌‍ 7, 2008ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌-ಆಧಾರಿತ [[ತ್ವರಿತ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವ]] ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಗೆ ಸಮನಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-06-02|url=http://www.facebook.com/note.php?note_id=14218138919&id=9445547199&index=0|title=Facebook Chat |publisher=Facebook|date=2008-05-14|author=Eugene }}</ref><ref>{{cite press release | title = April 6, 2008 Press Release | publisher = Facebook | date = 2008-04-06 | url = http://www.facebook.com/press/releases.php?p=27681 | accessdate = 2008-04-11 }}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ವಸ್ತುನಿಷ್ಟ ಉಡುಗೊರೆಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ರೀತಿಯ ಒಂದು [[ಉಡುಗೊರೆಗಳ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ 2007ರ ಪೆಬ್ರುವರಿ 8ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲು 1.೦೦ ಡಾಲರ್‌ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಈ ಉಡುಗೊರೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಯಕ್ತಿಕ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕಳುಹಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=2234372130|title=Give gifts on Facebook! |publisher=Facebook }}</ref><ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=http://www.facebook.com/help.php?page=16|title=Gifts|publisher=Facebook|archiveurl=https://archive.today/20121127225727/http://www.greenleft.org.au/node/14550|archivedate=2012-11-27|url-status=live}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಉಚಿತ ಕ್ಲಾಸಿಪೈಡ್‌ ಜಾಹಿರಾತುಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂಥಹ [[ಮಾರ್ಕೇಟ್‌ಪ್ಲೇಸ್‌]] ಅನ್ನು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ 2007ರ ಮೇ 14ರಂದು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=2383962130|title=The Marketplace Is Open... |publisher=Facebook }}</ref> [[CNET]]ಯು ಮಾರ್ಕೇಟ್‌ಪ್ಲೇಸ್‌ ಅನ್ನು [[Craigslist]] ಜೊತೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿತ್ತು, ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಇವೆರಡರ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಮಾರ್ಕೇಟ್‌ಪ್ಲೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅದೇ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಬಳಕೆದಾರರು ಮಾತ್ರ ವೀಕ್ಷಣೆಮಾದಬಹುದು ಆದರೆ Craigslistನಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರು ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=http://www.news.com/8301-10784_3-9718779-7.html|title=Hands-on with Facebook Marketplace|publisher=[[CNET]]|date=2007-05-13|author=McCarthy, Caroline|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829185733/https://www.cnet.com/news/|url-status=dead}}</ref> ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಒಂದು ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ನವವಿನ್ಯಾಸವಾದ "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಬೇಟಾ"ವನ್ನು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ 2008ರ ಜುಲೈ 20ರಂದು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಮಿನಿ-ಫೀಡ್ ಮತ್ತು ವಾಲ್‌ಗಳು ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡಿದ್ದವು, ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಟ್ಯಾಬ್ಡ್‌ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಮತ್ತು "ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ" ನೋಟದ ರಚನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[https://www.nytimes.com/idg/IDG_852573C4006938800025748D0064C292.html?ref=technology "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಫೇಸ್‌ಲಿಪ್ಟ್‌ ಟಾರ್ಗೆಟ್ಸ್‌ ಏಜಿಂಗ್‌ ಯುಸರ್ಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ನ್ಯೂ ಕಾಂಪಿಟೇಟರ್ಸ್‌"]. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್ ಜುಲೈ 21, 2008.</ref> ಪ್ರಥಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ 2008ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ತನ್ನ ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://blog.new.facebook.com/blog.php?post=30074837130|title=Moving to the new Facebook|publisher=Facebook|accessdate=2008-09-12}}</ref> ಸುಲಭವಾದ ಹೊಸ ಸೈನ್‌ಅಪ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು 2008ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 11ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.techcrunch.com/2008/12/11/facebook-testing-even-simpler-sign-up-closing-the-gap-with-myspace-in-the-us/ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಇವನ್‌ ಸಿಂಪ್ಲರ್‌ ಸೈನ್‌ ಅಪ್‌; ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್‌ ದ ಗ್ಯಾಪ್‌ ವಿತ್‌ ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌ ಇನ್‌ ದ ಯು.ಎಸ್‌], [[ಟೆಕ್‌ಕ್ರಂಚ್‌‍]]. ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 11, 2008.</ref> 2009ರ ಜೂನ್‌ 13ರಂದು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌, ಪುಟಗಳನ್ನು [[URL]]ಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಂದರೆ <code>http://www.facebook.com/facebook</code>, ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ <code>http://www.facebook.com/profile.php?id=20531316728</code>ಗೆ ಜೋಡಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು "ಯೂಸರ್‌ನೇಮ್‌" ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2009-06-13|url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=90316352130|title=Coming Soon: Facebook Usernames|author=DiPersia, Blaise|date=2009-06-09}}</ref> === ವೇದಿಕೆ === {{Update|date=November 2009}} [[ಚಿತ್ರ:Facebook mobile.jpg|thumb|ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಮೊಬೈಲ್‌ ಭೌಗೋಳಿಕ ಬಳಕೆದಾದ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ]] [[ಚಿತ್ರ:Facebookheadquarters.jpg|thumb|right|ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌‍ನ ಹಳೆ ಕೇಂದ್ರಕಛೇರಿಗಳು ಕ್ಯಾಲಿಪೊರ್ನಿಯಾದ ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿವೆ.]] ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂಥಹ [[ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌]]ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು [[ಸಾಪ್ಟ್‌ವೇರ‍್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವವರಿಗೆ]] ಒಂದು [[ಚೌಕಟ್ಟ]]ನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ತನ್ನ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯನ್ನು 2007ರ ಮೇ 24ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref name="CNN">{{cite web|accessdate=2008-03-05|url=http://money.cnn.com/2007/05/24/technology/facebook.fortune/|title=Facebook's plan to hook up the world|publisher=CNN|date=2007-05-29|author=Kirkpatrick, David|archive-date=2008-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226142813/http://money.cnn.com/2007/05/24/technology/facebook.fortune/|url-status=dead}}</ref><ref name="F8">{{cite news | url=http://developers.facebook.com/news.php?blog=1&story=21 | title=Facebook Platform Launches | publisher=Facebook | date=2007-05-27 | accessdate=2007-09-03 | archive-date=2009-07-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090701102219/http://developers.facebook.com/news.php?blog=1&story=21 | url-status=dead }}</ref> [[ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಮಾರ್ಕಪ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಕಪ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ಅನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು; ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವವರು ರಚಿಸುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ <ref name="CNN"/><ref name="F8"/> ಉಡುಗೊರೆಗಳು, ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ವಸ್ತುನಿಷ್ಟ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ , [[ಮಾರ್ಕೇಟ್‌ಪ್ಲೇಸ್‌]], ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಉಚಿತ ಕ್ಲಾಸಿಪೈಡ್ ಜಾಹಿರಾತುಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವ ಅವಕಾಶ, [[ಘಟನೆಗಳು]], ಮುಂಬರುವ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವಿಧಾನ, ಮತ್ತು [[ವೀಡಿಯೋ]]ಗಳು, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಿ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite news|accessdate=2008-05-03|url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070705.wgtfacebook05/BNStory/Technology/|title=Facebook users embracing the Marketplace |work=[[Globe and Mail]]|date=2007-07-05|author=George-Cosh, David |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080823222240/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070705.wgtfacebook05/BNStory/Technology/|archivedate=2008-08-23}}</ref><ref>{{cite web|accessdate=2008-05-03|url=http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws|title=Facebook Launches Video System|work=[[PC World (magazine)|PC World]]|date=2007-05-25|author=Schwankert, Steven|archive-date=2009-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090323155658/http://www.pcworld.com/article/132245-1/article.html?tk=nl_dnxnws|url-status=dead}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ [[ಚೆಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕ್ರಾಬಲ್‌]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=http://www.facebook.com/apps/application.php?id=2427617054&ref=s|title=Chess |publisher=Facebook}}</ref><ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=http://online.wsj.com/article/SB119222790761657777.html|title=Networking Your Way To a Triple-Word Score |work=[[The Wall Street Journal]]|date=2007-10-13|author=Brophy-Warren, Jamin }}</ref> ಈ ಆಟಗಳು [[ಅಸಿಂಕ್ರೊನಿಯಸ್‌‍]] ರೀತಿಯವುಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅಂದರೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಆಡುವಾಗ ಮಾಡಿದ ನಡೆಗಳು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಒಂದು ನಡೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ನಡೆಯ ನಡುವೆ ಸಮಯಾವಕಾಶ ನೀಡಿ ಆಟ ಆಡಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/11/20/BU5LTFF6N.DTL&type=business|title=Mountain View startup Meebo aims to revolutionize instant messaging|work=[[San Francisco Chronicle]]|archive-date=2008-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001004012/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2007/11/20/BU5LTFF6N.DTL&type=business|url-status=dead}}</ref> 2007, ನವೆಂಬರ್‌ 3ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿ ದಿನ ನೂರರಂತೆ, ಏಳು ಸಾವಿರ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|accessdate=2008-05-07|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/11/02/AR2007110201894_pf.html|title=Widgets Become Coins of the Social Realm |work=[[The Washington Post]]|date=2007-11-03|author=Rampell, Catherine|page=D01 }}</ref> 2008ರ ಜುಲೈ 23ರ ಅಭಿವರ್ಧಕರ ಎರಡನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮಾವೇಶದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 33,000<ref>{{cite web |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/07/23/BU7C11TAES.DTL |title=Developers compete at Facebook conference |accessdate=2008-08-14 |last=Ustinova |first=Anastasia |date=2008-07-23 |work=San Francisco Chronicle |publisher= |doi= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080804160746/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/07/23/BU7C11TAES.DTL |archivedate=2008-08-04 |quote= |url-status=dead }}</ref> ಗಳಸ್ಟಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನೋಂದಾಯಿತ ಅಭಿವರ್ಧಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 400,000ವನ್ನು ಮೀರಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.facebook.com/press/releases.php?p=48242 |title=Facebook Expands Power of Platform Across the Web and Around the World |accessdate=2008-08-14 |date=2008-07-23 |publisher=Facebook |doi= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> ಫೇಸ್‌ಬು‍ಕ್‌ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳ ಒಳಗೆ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ "ಸ್ಪ್ಯಾಮಿಂಗನ್ನು" ಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ "ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ [[ಸ್ಪ್ಯಾಮ್‌]]ಗೆ" ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವಿವಾದ ಎದ್ದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/08/29/AR2007082900041_pf.html|title=Facebook cracks down on developer spam |work=[[The Washington Post]] }}</ref> 2008ರ ಆರಂಭದಿಂದ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ ಸಾಪ್ಟ್‌ವೇರ‍್‌ಗಳನ್ನು ಫೇಸ್‌ಬು‍ಕ್‌ ವೀಕ್ಷಕರ ಕುಸಿತದ ಮೂಲ ಕಾರಣಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು{{By whom|date=November 2009}}, ಇದರ ಕುಸಿತ ಬೇಳವಣಿಗೆ ಡೆಸೆಂಬರ್‌ 2007ರಿಂದ ಜನೇವರಿ 2008ರ ವರೆಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. 2004ರಲ್ಲಿನ ಇದರ ಕಾರ್ಯಾರಂಬದಿಂದಲೇ ಮೊದಲ ಕುಸಿತ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು. [[Xbox 360]] ಮತ್ತು [[Nintendo DSi]]ನೊಂದಿಗೆ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜೂನ್‌ 1ರಂದು E3ಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.xbox.com/en-US/community/events/e3/facebook.htm |title=ಮೈಕ್ರೊಸಾಪ್ಟ್‌ ಇ3 ಅನೌನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ |access-date=2009-12-07 |archive-date=2009-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611152155/http://www.xbox.com/en-us/community/events/e3/facebook.htm |url-status=dead }}</ref> === ಐಪೋನ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಪ್‌ === ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಐಫೋನ್‌ ಜಾಲತಾಣವು ಆಗಸ್ಟ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 2008ರ ಜುಲೈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ,1.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಜನರು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="facebook2">[http://blog.facebook.com/blog.php?post=22389032130 ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಫಾರ್‌ ಐಪೋನ್‌ | ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌]</ref> [[ಐಫೋನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಐಪಾಡ್‌ ಟಚ್‌]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಉಚಿತ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಫಾರ್‌ ಐಫೋನ್‌"ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 2008ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="facebook2"/> ಈ ಆ‍ಯ್‌ಪ್‌ನ 2.0 ಆವೃತ್ತಿಯು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಕ ಮನವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಚನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತಹ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇವೆಗಳ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |author="Hoffman, Harrison" |title=Facebook delivers version 2.0 of its iPhone App" |url=http://news.cnet.com/8301-13515_3-10054221-26.html?tag=mncol |date=2008-09-30 |accessdate=2009-08-28 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 3.೦ ಆವೃತ್ತಿಯು ಆಗಸ್ಟ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಕೆಅವು ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಐಫೋನ್‌ 3ಜಿಎಸ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |author="Dolcourt, Jessica" |title=Facebook 3.0 for iPhone pours on the features" |url=http://news.cnet.com/8301-17939_109-10319772-2.html?tag=mncol |date=2008-08-27 |accessdate=2009-08-28 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಇನ್ನಿತರ ತಂತ್ರಗಳು === ಅನೇಕ [[ಹೊಸ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್‌]]ಗಳು ತನ್ನ ವೆಬ್‌ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. [[ನೊಕಿಯಾ]]ವು ನೊಕಿಯಾ S60 ತಂತ್ರವಾದ N97ಗಾಗಿ ತನ್ನ [[ಓವಿಐ ಸ್ಟೋರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಫ್‌ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಜಾಲತಾಣದ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Facebook for Nokia N97 and Nokia 5800 |url=http://www.themobileblog.in/2009/07/08/facebook-for-nokia-n97-and-nokia-5800/ |date=2009-07-08 |accessdate=2009-08-28 |archive-date=2009-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731014924/http://www.themobileblog.in/2009/07/08/facebook-for-nokia-n97-and-nokia-5800/ |url-status=dead }}</ref> <br />ಗೂಗಲ್‌ನ [[ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರಾಯಿಡ್‌]]ಓಎಸ್‌ ಎರಡು ಕಂಪನಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಪ್ರತಿಟಿಸಲು ಅಧಿಕೃತ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಅಪ್ಲೀಕೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |author=Arrington, Michael |title=Don't hold your breath for the Facebook Android App |url=http://www.techcrunch.com/2008/10/22/dont-hold-your-breathe-for-the-facebook-android-app/}}</ref> ಹೀಗಾಗಿ,"ವ್ರಾಫರ್‌" ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಾದ ಎಫ್‌ಬುಕ್‌ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು,ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಮೊಬೈಲ್‌ ಜಾಲತಾಣದ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Android gets Facebook application after all |url=http://androidcommunity.com/android-gets-facebook-application-after-all-20081113/ |date=2008-11-13 |accessdate=2009-08-28 |archive-date=2009-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822044404/http://androidcommunity.com/android-gets-facebook-application-after-all-20081113/ |url-status=dead }}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಕೆಲವು ಮೂರನೇ ಗುಂಪಿನ ಅಪ್ಲೀಕೇಶನ್‌ಗಳಾದ ಬ್ಲೂ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಬ್ಬರ್‌ಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು. ಅವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಎಪಿಐನ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite web|title=Bloo, Babbler Bring Native Facebook Apps to Android Phones|url=http://www.insidefacebook.com/2009/07/06/bloo-babbler-bring-native-facebook-apps-to-android-phones/|date=2009-07-06|accessdate=2009-08-28|archive-date=2009-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090811091631/http://www.insidefacebook.com/2009/07/06/bloo-babbler-bring-native-facebook-apps-to-android-phones/|url-status=dead}}</ref> <br /> [[ಆರ್‌ಐಎಮ್‌]] ತನ್ನ [[ಬ್ಲಾಕ್‌ಬೆರ್ರಿ]] ತಂತ್ರದ ಮಾದರಿಗಾಗಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಅಪ್ಲೀಕೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಸಹ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದು ಬ್ಲಾಕ್‌ಬೆರ್ರಿ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರಿನಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮಾದರಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾಲರ್‌ ಐಡಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿವಿವರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=BlackBerry – Facebook for BlackBerrySmartphones|url=http://www.na.blackberry.com/eng/devices/features/social/facebook.jsp#tab_tab_overview accessdate=2009-08-28|access-date=2009-12-07|archive-date=2009-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091103062359/http://na.blackberry.com/eng/devices/features/social/facebook.jsp#tab_tab_overview|url-status=dead}}</ref> === ಅಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸೋರಿಕೆ=== ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಸೆಳೆಯಲು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸೋರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಎ2007 ಸೋರಿಕೆಯು ಭದ್ರತಾ ರಹಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ, ಕೆಲವು ಬಳಕೆದಾರರು ಬೇರೆ ಬಳಕೆದಾರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮೇಲ್‌ ಅನ್ನು ಓದಲು ಅದು ಶಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.zdnetasia.com/news/security/0,39044215,62030242,00.htm |title=ಕಾರೊಲಿನ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾರ್ಥಿ, "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಔಟೇಜ್‌ ಡ್ರಾಸ್‌ ಮೋರ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಕ್ವಶನ್ಸ್‌", ''CNET News.com, ಜೆಡ್‌ಡಿನೆಟ್‌ ಏಷಿಯಾ'' , ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 2, 2007. |access-date=2009-12-07 |archive-date=2008-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080531013330/http://www.zdnetasia.com/news/security/0,39044215,62030242,00.htm |url-status=dead }}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಈ ತಾಣ್ವು ಒಂದು ದಿನ ಪೂರ್ತಿ ದೊರೆಯದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.thewhir.com/web-hosting-news/062608_Facebook_Outage_Hits_Some_Countries |title=ಡೇವಿಡ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌, "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಔಟೇಜ್‌ ಹಿಟ್ಸ್‌ ಸಮ್‌ ಕಂಟ್ರೀಸ್‌", ''ವೆಬ್‌ ಹೋಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ರಿವ್ಯೂ'' , ಜನವರಿ. 26, 2008. |access-date=2009-12-07 |archive-date=2010-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100402044522/http://www.thewhir.com/web-hosting-news/062608_Facebook_Outage_Hits_Some_Countries |url-status=dead }}</ref> ಈ ಘಟನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ,[[ಪಿಂಗ್‌ಡಮ್‌]] ಫೌಂಡ್‌ನಿಂದ ಒಂದು ವರದಿ ಪ್ರಕವಾಯಿತು, ಅದೇನೆಂದರೆ ಅಧಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಿಗಿಂತ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.informationweek.com/news/internet/social_network/showArticle.jhtml?articleID=214501925&cid=nl_IWK_daily_H |title=ಕೆ.ಸಿ.ಜೋನ್ಸ್‌, "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌, ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌ ಮೋರ್‌ ರಿಲಿಯೆಬಲ್‌ ದ್ಯಾನ್‌ ಪೀರ್ಸ್‌ ", ''ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೆಷನ್‌ ವೀಕ್‌'' , ಫೆ. 19, 2009. |access-date=2021-08-29 |archive-date=2009-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314002839/http://www.informationweek.com/news/internet/social_network/showArticle.jhtml?articleID=214501925&cid=nl_IWK_daily_H |url-status=dead }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 16, 2009ರಲ್ಲಿ ಜನರು ಸೈನ್‌ ಇನ್‌ ಆದಾಗ, ಭಾರವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌18, 2009ರಲ್ಲಿ, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು,ಇರಾನಿನ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸತತವಾಗಿ ಭಾಷಣದಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣಕಾರನನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಲು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಡೆಯುವವರ ಗುಂಪುಗಳು ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ,ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು.{{Citation needed|date=September 2009}} ಅಕ್ಟೋಬರ್‌, 2009 ರಲ್ಲಿ, ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಬಳಕೆದಾರರು ಮೂರುವಾರಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತಮ್ಮ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://news.cnet.com/8301-13577_3-10370788-36.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-07 |archive-date=2011-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110220032915/http://news.cnet.com/8301-13577_3-10370788-36.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.cnet.com/8301-13577_3-10372417-36.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-07 |archive-date=2010-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007150340/http://news.cnet.com/8301-13577_3-10372417-36.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://facebooklogin.net/news/facebookaccount-unavailable/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-07 |archive-date=2009-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091015210803/http://facebooklogin.net/news/facebookaccount-unavailable/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pcworld.com/article/173550/facebook_outage_silences_150000_users.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-07 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225222111/http://www.pcworld.com/article/173550/facebook_outage_silences_150000_users.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.computerworld.com/s/article/9139311/ಫೇಸ್‌ಬು೮ಕ್‌_ಡೀಲ್ಸ್‌_ವಿತ್‌_ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್‌_ಅಕೌಂಟ್ಸ್‌_150_000_ಆ‍ಯ್‌೦ಗ್ರಿ_ಯುಸರ್ಸ್‌{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಪುರಸ್ಕಾರ == [[ಕಾಮ್‌ಸ್ಕೋರ್‌]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಮಾಸಿಕ ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಭೇಟಿಗಾರರನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ,ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಪರ್ಧಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.techtree.com/India/News/Facebook_Largest_Fastest_Growing_Social_Network/551-92134-643.html |title=Facebook: Largest, Fastest Growing Social Network |accessdate=2008-08-14 |author=Techtree News Staff |date=2008-08-13 |work=Techtree.com |publisher=ITNation |doi= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080818203142/http://www.techtree.com/India/News/Facebook_Largest_Fastest_Growing_Social_Network/551-92134-643.html |archivedate=2008-08-18 |quote= |url-status=dead }}</ref> ಕಾಮ್‌ಸ್ಕೋರ್‌ ವರದಿಗಳಂತೆ, ಜೂನ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ 117.6 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಭೇಟಿಗಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ 132.1 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಭೇಟಿಗಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.comscore.com/press/release.asp?press=2396 |title=Social Networking Explodes Worldwide as Sites Increase their Focus on Cultural Relevance |accessdate=2008-08-14 |date=2008-08-12 |publisher=comScore |doi= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204212650/http://www.comscore.com/press/release.asp?press=2396 |archivedate=2009-02-04 |quote= |url-status=dead }}</ref> [[ಅಲೆಕ್ಸಾ]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಎಲ್ಲಾ ಜಾಲತಾಣಗಳ ನಡುವೆ ಜಾಲತಾಣದ ಸ್ಥಾನವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2006ಯಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2007ವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ದಟ್ಟಣೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 60ನೇ ಸ್ಥಾನದಿಂದ 7ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="alexatrafficrank">{{cite web |title=Related info for: facebook.com/ |publisher=[[Alexa Internet]] |url=http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/facebook.com?q=facebook |accessdate=2008-03-08 |archive-date=2008-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919052343/http://www.alexa.com/data/details/traffic_details/facebook.com?q=facebook |url-status=dead }}</ref> ದಟ್ಟಣೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ವಾಂಟಾಸ್ಟ್‌]] ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನ 4ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ<ref>{{cite web|accessdate=2008-08-14|url=http://www.quantcast.com/facebook.com|title=facebook.com Web Site Audience Profile|publisher=[[Quantcast]]|archive-date=2012-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510105800/http://www.quantcast.com/facebook.com|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು [[ಕಾಂಪೀಟ್‌.ಕಾಂ]] ಯು.ಎಸ್‌.ನಲ್ಲಿ ಅದರ 2ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-07|url=http://siteanalytics.compete.com/facebook.com/?metric=uv|title=Snapshot of facebook.com|publisher=[[Compete.com]]|archive-date=2018-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006053318/http://siteanalytics.compete.com/facebook.com/?metric=uv|url-status=dead}}</ref> ಈ ಜಾಲತಾಣವು ಫೊಟೋಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಅದು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ 14ಮಿಲಿಯನ್‌ ಫೊಟೋಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-06-28|url=http://www.thestar.com/printArticle/310272|title=Has Facebook fatigue arrived?|work=Toronto Star|date=2008-03-07|author=Sorensen, Chris|archive-date=2008-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219191717/http://www.thestar.com/printArticle/310272|url-status=dead}}</ref> ಫೇಸ್‌ ಬುಕ್‌ ಕೆನಡಾ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ,<ref name="canada">{{cite web|accessdate=2008-04-30|url=http://network.nationalpost.com/np/blogs/posted/archive/2007/05/18/facebook-says-thanks-canada.aspx|title=Facebook says 'Thanks, Canada'|work=[[National Post]]|date=2007-05-18|author=Yum, Kenny|archive-date=2011-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513031409/http://network.nationalpost.com/np/blogs/posted/archive/2007/05/18/facebook-says-thanks-canada.aspx|url-status=dead}}</ref> ಅನೇಕ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌-ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳ]]ಲ್ಲಿ,<ref name="uk">{{cite web|accessdate=2008-04-30|url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/09/25/nface125.xml|title=Facebook is UK's biggest networking site|work=[[The Daily Telegraph]]|date=2007-09-26|author=Malkin, Bonnie|archive-date=2008-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419053846/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F25%2Fnface125.xml|url-status=dead}}</ref> ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |first=Doug |last=Caverly |title=comScore: Facebook Catches MySpace in U.S. |url=http://www.webpronews.com/topnews/2009/06/16/comscore-facebook-catches-myspace-in-us |work=WebProNews |publisher=iEntry Network |date=16 June 2009 |quote= |accessdate=24 September 2009}}</ref><ref>{{cite web |title=Facebook grows as MySpace cuts back |url=http://atlanta.bizjournals.com/atlanta/stories/2009/06/15/daily47.html |work=Atlanta Business Chronicle |date=17 June 2009 |quote=The Conference Board report on first quarter online users in the U.S. showed Facebook with an even larger lead, with 78 percent of social network participants, followed by MySpace (42 percent), LinkedIn (17 percent) and Twitter (10 percent). |accessdate=24 September 2009}}</ref><ref>{{cite web |first=Drew |last=Hasselback |title=Comscore says Facebook has surpassed MySpace for U.S. users |url=http://network.nationalpost.com/np/blogs/fpposted/archive/2009/06/17/comscore-says-facebook-has-surpassed-myspace-for-u-s-users.aspx |work=FP Posted |publisher=The National Post Company |date=17 June 2009 |quote=Comscore says Facebook surpassed MySpace among U.S. users in May, while Nielsen figures that actually happened back in January. |accessdate=24 September 2009 |archive-date=13 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513031404/http://network.nationalpost.com/np/blogs/fpposted/archive/2009/06/17/comscore-says-facebook-has-surpassed-myspace-for-u-s-users.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |first=Cara |last=Wood |title=Keeping pace with mainstream social media |url=http://www.dmnews.com/keeping-pace-with-mainstream-social-media/article/147429/ |work=DMNews |publisher=Haymarket Media |page= |pages= |doi= |date=31 August 2009 |quote=The giant in the space remains Facebook, which gets 87.7 million unique viewers per month, according to ComScore. MySpace, with nearly 70 million unique monthly visitors, has seen growth stagnate over the past year. |accessdate=24 September 2009 |archive-date=10 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510033834/http://www.dmnews.com/keeping-pace-with-mainstream-social-media/article/147429/ |url-status=dead }}</ref> ಈ ಜಾಲತಾಣವು 2007ರಲ್ಲಿ ''[[ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್‌]]'' ನಿಂದ "ಟಾಪ್‌ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ಸ್‌"ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-09|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2169354,00.asp|title= Social Networking |work=[[PC Magazine]]|date=2007-08-13 }}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ [[ವೆಬ್ಬಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌]]ಗಳಿಂದ "ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ವಾಯ್ಸ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌" ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="webby">{{cite web|accessdate=2008-05-06|url=http://www.webbyawards.com/webbys/current.php?season=12|title=12th Annual Webby Awards Nominees |publisher=[[International Academy of Digital Arts and Sciences]] }}</ref> ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮೂಹದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ 2006ರ ಅಧ್ಯಯನವು, ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಿ ಪಡೆದಿರುವಂತಹ [[ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿ]]ಮೂಲದ ಒಂದು ಕಂಪನಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತ್ತು, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, [[ಬೀರ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡು [[ಐಪಾಡ್‌]]ಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-10|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,198632,00.html|title=Survey: College Kids Like IPods Better Than Beer |publisher=[[Fox News]]|date=2006-06-08 }}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಬಳಕೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಫಸರಿಸಿತ್ತು, ಅದು ಬೇರೆಯವರ ವ್ಯಕ್ತಿವಿವರಗಳನ್ನು ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಆತನ ಸ್ವವಿವರಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸುವಂತೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ರಿಯಾಪದ "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ಕಿಂಗ್‌"ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|title=Facebooking, the rage on college campuses|author=Soraya Nadia McDonald|newspaper=The Seattle Times|date=July 4, 2005|accessdate=September 14, 2009|url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20050704&slug=btfacebook04|archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305111307/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20050704&slug=btfacebook04|url-status=dead}}</ref> === Use by courts === ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ, [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನೋಟೀಸುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವಾದ [[ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕಟ್ಟಳೆಯನ್ನು ಹೊರ‍ಡಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಸಲಾದ [[ಕಾನೂನಿನ ಕರೆ ಆಜ್ಞೆಗಳು]] ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ತೀರ್ಪು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.theage.com.au/articles/2008/12/16/1229189579001.html ದ ಏಜ್‌ ಲೇಖನವು ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಥಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು. ]</ref> ಏಕ್ಸ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಕ್ರೇಗ್‌ ಏಕ್ಸ್‌ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವಂತೆ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ಗೆ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.theage.com.au/news/technology/web/kiwis-follow-australian-facebook-precedent/2009/03/16/1237054723620.html ಎನ್‌ಜೆಡ್‌ ಮೇಲಿನ ದ ಏಜ್‌ ಲೇಖನವು ಕೋರ್ಟ್‌ ಆದೇಶದ ವಿವಾದವಾಗಿಯೂ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು]; [http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&amp;click_id=13&amp;art_id=vn20090405104820309C778226&amp;newslett=1&amp;em=197599a6a20090405ah "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಟ್ರಾಪ್‌ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಈಟ್ಸ್‌ ವೆಬ್‌"].</ref> === ಟೀಕೆಗಳು === {{Main|Criticism of Facebook}} {{See also|Use of social network websites in investigations}} ಹಿಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಹಲವಾರು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ==== ೧೩ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳು ==== ೧೩ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ವಯಸ್ಸಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಗೊಳಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7325019.stm ಬಿಬಿಸಿ ಸುದ್ದಿಗಳು | ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ| ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಒತ್ತಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ]</ref> ಅದು ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿತ್ತು.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/11165576/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208225651/http://www.msnbc.msn.com/id/11165576/ |date=2010-02-08 }} ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ಗಳು ಅಂತರಜಾಲ ಪರಭಕ್ಷಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ – ಬ್ರೈನ್‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನೈಟ್ಲೀ ನ್ಯೂಸ್‌- msnbc.com. ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು 2009-10-14-09.</ref> ==== ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಘಟನೆಗಳು ==== ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು ಅದರ ಆವರಣದಲ್ಲಿನ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಿತ್ತು.<ref name="lobo">{{cite news | first=Caleb | last=Fort | url=http://www.dailylobo.com/news/2005/10/12/News/Cirt-Blocks.Access.To.Facebook.com-1017983.shtml | title=CIRT blocks access to Facebook.com | publisher=[[University of New Mexico]] | date=2005-10-12 | accessdate=2006-04-03 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅದು [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಬಳಕೆ]] ನಿಯಮದ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಉದಾಹರಿಸಿದೆ,ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಾಗಿ ಜಾಲತಾಣದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳುವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಯೋಗ್ಯತಾ ಪತ್ರಗಳ ಬಳಕೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆ ಶಾಲೆಯು, ಲಾಗಿನ್‌ ಪುಟದ ನೋಟೀಸನ್ನು ತೋರಿಸುವುದರಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಜಾಲತಾಣ ನಿವಾರಿಸಿದ ನಂತರ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧ ಮುಕ್ತವಾಯಿತು, ಅದು ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಖಾತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಯೋಗ್ಯತಾಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಜಾಲತಾಣವು ಒಬ್ಬರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="UNMUnblock">{{cite news |url=http://www.unm.edu/~market/cgi-bin/archives/001003.html |title=Popular website, Facebook.com, back online at UNM |accessdate=2007-04-15 |date=2006-01-19 |publisher=[[University of New Mexico]] |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402164838/http://www.unm.edu/~market/cgi-bin/archives/001003.html |url-status=dead }}</ref> [[ಒಂಟಾರಿಯೋ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಕೂಡ ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮೇ 2007ರಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಿತ್ತು. ಅದು ಜಾಲತಾಣವು, "ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಸಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://toronto.ctv.ca/servlet/an/local/CTVNews/20070503/facebook_ontario_070503?hub=TorontoHome|publisher=[[CTV Television Network]]|title=Organizations blocking facebook|accessdate=2008-03-05|date=2007-05-03|archive-date=2012-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120225072340/http://toronto.ctv.ca/servlet/an/local/CTVNews/20070503/facebook_ontario_070503?hub=TorontoHome|url-status=dead}}</ref> ಜನವರಿ 1, 2008ರಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಸ್ಮರಣೀಯ ಗುಂಪು ಕೊಲೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟ [[ಟೊರೆಂಟೋ]]ನ ಹದಿಹರೆಯದ ಸ್ಟೆಫಾನೀ ರೆಂಜಾಲ್‌ನ ಗುರುತನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತ್ತು, ಅವರ ಕುಟುಂಬವು [[ಟೊರೆಂಟೊ ಪೋಲೀಸ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌]]ಗೆ ದೂರ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಅನುಮತಿಯಂತೆಆಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಂತೆಯೇ ಆಕೆಯ ಆರೋಪಿತ ಕೊಲೆಗಾರರ ಗುರುತುಗಳ(ಮೆಲಿಸ್ಸಾ ಟೊಡೊರೊವಿಕ್‌<ref>{{cite news|accessdate=2009-07-28|url=http://www.cbc.ca/canada/toronto/story/2009/07/28/rengel-sentence.html|title=Rengel's murderer sentenced to life|work=[[CBC.ca|CBC]]|date=2009-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090731150515/http://www.cbc.ca/canada/toronto/story/2009/07/28/rengel-sentence.html|archivedate=2009-07-31}}</ref> ಮತ್ತು ಡಿ.ಬಿ.) ಅಂಶ ಬಯಲಾಯಿತು,ಅದೇನೆಂದರೆ ಕೆನಡಾದ [[ಯುತ್‌ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ ಜಸ್ಟೀಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್‌]]ಗೆ ಇದು ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ,ಇದು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿದ್ದು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲದ ಅಪರಾಧಿ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|accessdate=2008-03-05|url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/Page/document/v5/content/subscribe?user_URL=http://www.theglobeandmail.com%2Fservlet%2Fstory%2FLAC.20080105.STAB05%2FTPStory%2FTPNational%2FOntario%2F&ord=2107530&brand=theglobeandmail&force_login=true|title=Facebook proves problematic for police|work=[[The Globe and Mail]]|date=2008-01-05|author=Drudi, Cassandra|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314155144/http://www.theglobeandmail.com/servlet/Page/document/v5/content/subscribe?user_URL=http%3A%2F%2Fwww.theglobeandmail.com%2Fservlet%2Fstory%2FLAC.20080105.STAB05%2FTPStory%2FTPNational%2FOntario%2F&ord=2107530&brand=theglobeandmail&force_login=true|archivedate=2008-03-14|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವೇಳೆ ಪೊಲೀಸ್‌ ಮತ್ತು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ಆಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಗುಪ್ತ ಕಾಯಿದೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಮರುಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದಂತಹ ಪೋಲೀಸ್‌ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆದಾರರು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಅದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವೆನಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-04-30|url=http://www.thestar.com/printArticle/290941|title=Gag orders in a Facebook age|work=[[Toronto Star]]|date=2008-01-04|author=Powell, Betsy|archive-date=2008-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080508205322/http://www.thestar.com/printArticle/290941|url-status=dead}}</ref> ==== ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ನಿಷೇಧ ==== ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಮುಕ್ತ ಸ್ವಭಾವದ ಕಾರಣದಿಂದ, [[ಸಿರಿಯ]],<ref name="syria"/> [[ಚೈನಾ]]<ref name="chinablock"/> ಮತ್ತು [[ಇರಾನ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದವು.<ref name="iran">{{cite web|accessdate=2008-04-30|url=http://www.hamsaweb.org/crime/4.html|title=Facebook Faces Censorship in Iran|publisher=[[American Islamic Congress]]|date=2007-08-29|archive-date=2018-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005160634/http://www.hamsaweb.org/crime/4.html|url-status=dead}}</ref> ===== ಆಪ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ ===== ಈ ಜಾಲತಾಣವು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲೆ ಸಿರಿಯಾ ಸರಕಾರವು ಇದರ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರಿತ್ತು.<ref name="syria">{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSOWE37285020071123|title=Syria blocks Facebook in Internet crackdown|accessdate=2008-03-05|author=Yacoub Oweis, Khaled|publisher=Reuters|date=2007-11-23}}</ref><ref>{{cite news| url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1195546712184&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull| title=Syrian gov't blocks use of Facebook| work=[[The Jerusalem Post]]| date=2007-11-24| accessdate=2008-03-08| archive-date=2012-01-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20120111142804/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1195546712184&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull| url-status=dead}}</ref> ಸರಕಾರವು ಸಿರಿಯಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಮೇಲೆ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಮೂಲಕ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ನುಸುಳುವಿಕೆಯ ಭಯವನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="syria"/> ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ವಿಮರ್ಶೆಮಾಡಲು ಸಿರಿಯಾದ ನಾಗರೀಕರಿಂದ ಕೂಡ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಸಿರಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಬಂಧನಾರ್ಹ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="syria"/> 2008ರ ಪೆಬ್ರುವರಿ 5ರಲ್ಲಿ, ಮೊರಕ್ಕೊದ [[ಯುವರಾಜ ಮೌಲಿ ರ್ಯಾಚಿಡ್‌]]ನ ನಕಲು ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಅಪರಾದಕ್ಕಾಗಿ [[ಮೊರಕ್ಕೊ]]ದ ನಾಗರೀಕನಾದ [[ಫಾರ್ಡ್ ಮೌರ್ಟಾಡಾ]]ನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.map.ma/eng/sections/general/police_arrests_fraud/view | title = Police arrests fraudster for identity theft of Moroccan prince on Facebook | publisher = Maghreb Arab Presse | accessdate = 2008-03-05 | archive-date = 2008-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080220095500/http://www.map.ma/eng/sections/general/police_arrests_fraud/view | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.cnn.com/2008/WORLD/africa/02/07/morocco.facebook/index.html?eref=rss_latest | title = Police arrest man for 'villainous' theft of prince's ID on Facebook | publisher = CNN | accessdate=2008-03-05 }}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.nytimes.com/2008/02/07/world/africa/07briefs-identity.html?ex=1360040400&en=28cce9bbc525d4cd&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss | title = Moroccan held for alleged royal ID theft | publisher = Yahoo | accessdate=2008-03-05 }}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.nytimes.com/2008/02/07/world/africa/07briefs-identity.html?ex=1360040400&en=28cce9bbc525d4cd&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss | title = Morocco: Man Held in Alleged Royal Identity Theft | publisher = New York Times | accessdate=2008-03-05 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.theregister.co.uk/2008/02/18/morocco_fb_fake_prince/ | title = Moroccan IT engineer arrested over fake Facebook account | publisher = The Register | accessdate=2008-03-05 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.foxnews.com/story/0,2933,328973,00.html | title = Police Arrest Man for Stealing Prince's Identity on Facebook | publisher = Fox News | accessdate=2008-03-05 }}</ref> [[ಇರಾನಿನ 2009ರ ಚುನಾವಣೆಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವಿರೋಧಪಕ್ಷದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಭಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಅದಾಗ್ಯೂ ಕೂಡ ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಇದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="iran"/> ===== Far east ===== [[ಜುಲೈ ೨೦೦೯ ಉರ್‌‍ಮ್‌‍ಖ್ವಿ ದಂಗೆ]] ಘಟನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚೈನಾದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಅನ್ನು [[ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು]].<ref name="chinablock"/> "[[ಝಿನಿಗಾಗ್‌‍ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯತೆ]]"ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಅವರ ಸಂವಹನ ಪ್ರಸಾರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು Huanqi.com ಪ್ರತಿಪಾಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title= 80 pct of netizens agree China should punish Facebook|url= http://english.people.com.cn/90001/90776/90882/6697993.html|date= July 10, 2009|work= |publisher= The People's Daily Online|accessdate=13 July 2009}}</ref> ==== ಬೀಕನ್‌ ==== {{Main|Facebook Beacon}} ನವೆಂಬರ್ 7, 2007ರಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ [[ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಬೀಕನ್‌]] ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು ಒಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ "ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಹಿರಾತುಗಳಾಗಿ" ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರಪಡಿಸಲು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="Facebook Beacon">{{cite press release |title=Leading Websites Offer Facebook Beacon for Social Distribution |publisher=Facebook|date=2007-11-06 |url=http://www.facebook.com/press/releases.php?p=9166 |accessdate=2007-11-09}}</ref> ಬೀಕನ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಾಗ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಹೇಳಿತು, "ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ರಚಿಸುವ ಜಾಹೀರಾತುದಾರರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವಂತಹ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ", ಮತ್ತು, "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ."<ref name="Facebook Ads">{{cite press release |title=Facebook Unveils Facebook Ads |publisher=Facebook |date=2007-11-06 |url=http://www.facebook.com/press/releases.php?p=9176 |accessdate=2007-11-09 }}</ref> ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಬಳಕೆದಾರರ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಜಾಹಿರಾತುದಾರರ ಉದ್ದೇಶವಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಈ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಜೂಕರ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 5,2007ರಂದು ಬೀಕನ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುತ್ತಾ "ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ರೀತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಧಾನದಿಂದ ಆಪ್ಟ್‌-ಔಟ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಆಪ್ಟ್‌-ಇನ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಬಳಕೆದಾರರು ಕೆಲವೊಂದು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಮರೆತರೆ ಇದು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬೀಕಾನ್‌ ಇದನ್ನು ಮೀರಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಸ್ನೇಹಿತರ ಜೊತೆಗೂ ಇದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ನೀಡಿತು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-14|url=http://www.pcworld.com/article/id,140182-c,onlineprivacy/article.html|title=Facebook's Beacon More Intrusive Than Previously Thought|work=[[PC World (magazine)|PC World]]|date=2007-11-30|author=Perez, Juan Carlos|archive-date=2008-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080303235643/http://www.pcworld.com/article/id,140182-c,onlineprivacy/article.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | url=http://blog.facebook.com/blog.php?post=7584397130 | title=Thoughts on Beacon | publisher=Facebook|author=Zuckerberg, Mark |date=2007-12-05 | accessdate=2007-11-06 }}</ref> ==== ಗೋಪ್ಯತೆ ==== ಫೇಸ್‍ಬುಕ್‌ನ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿಗಾ ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು [[ದತ್ತಾಂಶ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]]ಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಆಸಕ್ತಿಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾದವು.<ref name="cgcs">{{cite news|accessdate=2008-05-06|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/02/22/AR2008022202630.html|title=What Facebook Knows That You Don't|work=[[The Washington Post]]|date=2008-02-23|author=Rampell, Catherine|page=A15}}</ref> ಇಬ್ಬರು [[MIT]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ಶಾಲೆಗಳಿಂದ ([[MIT]], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[Oklahoma ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ಮತ್ತು [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]) ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ [[shell script]]ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 70,000 ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು 2008ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 14 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="jonessoltren">{{cite paper | author=Jones, Harvey; Soltren, José Hiram| title=Facebook: Threats to Privacy |year=2005 | url=http://www.swiss.ai.mit.edu/6095/student-papers/fall05-papers/facebook.pdf|publisher=[[Massachusetts Institute of Technology]]|accessdate=2008-04-30|format=PDF}} ([[ಪಿಡಿಎಫ್‌]])</ref> 2008ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ರುಜುವಾತುಪಡಿಸಿದಂತೆ ದತ್ತಾಂಶ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಊಳಿದುಕೊಂಡವು, ದ್ವೇಷದ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಬಳಕೆದಾರರ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರ ವಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಕದಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು [[BBC]]ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ "[[ಕ್ಲಿಕ್‌]]" ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/click_online/7375772.stm | title=Identity 'at risk' on Facebook | publisher=BBC | date=2008-05-01 | accessdate=2008-05-01 }}</ref> ಗೋಪ್ಯತಾ ತತ್ವ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ತಾಣದ ಗೋಪ್ಯತಾ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು, ಇದು "ನಿಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಾವು ಯಾವುದೇ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲದಂತೆ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅಂತರಜಾಲ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬ್ಲಾಗುಗಳು, ತ್ವರಿತ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವೆಗಳು, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ವೇದಿಕೆಯ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ನಿಮ್ಮ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref name="privacypolicy">{{cite web| url=http://www.facebook.com/policy.php| title=Facebook Privacy Policy|publisher=Facebook| date=2007-08-12| accessdate=2008-05-06}}</ref> "ನಾವು ಗೌರವಯುತವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊದಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಓಳಗೊಂಡಂತೆ ನಿಮ್ಮ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮೂರನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಡನೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು" ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಕೆದಾರರ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಟಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-06-28|url=http://www.gwhatchet.com/home/index.cfm?event=displayArticle&ustory_id=65d53002-d568-4511-ade8-0d40866e6406|title=Employers, marketers and parents accessing Facebook database|work=[[GW Hatchet]]|date=2005-11-14|author=Roper, Eric|archive-date=2009-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090217154347/http://www.gwhatchet.com/home/index.cfm?event=displayArticle&ustory_id=65d53002-d568-4511-ade8-0d40866e6406|url-status=dead}}</ref> "ನಾವು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ನಮ್ಮ ಬಳಕೆದಾರರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಮೂರನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ, ನಮಗೆ ಆ ಉದ್ಧೇಶವಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ [[ಕ್ರಿಸ್‌ ಹ್ಯೂಗಸ್‌]]ನಿಂದ ಈ ವಿಷಯವು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="informer">{{cite news | first=Chris | last=Peterson | title=Who's Reading Your Facebook? | work=[[The Virginia Informer]] | date=2006-02-13}}</ref> ಬಳಕೆದಾರರ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೂಡ ತಲ್ಲಣಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಮೊದಲು, ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ಖಾತೆಯನ್ನು "ನಿಷ್ಕ್ರೀಯಗೊಳಿಸಲು" ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಳಕೆದಾರರು ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯು ಜಾಲತಾಣದ [[ಸರ್ವರು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಿತ್ತು. "ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜೀವನದ ದಿನಗಳಿಂದ ಇರುವ ಮುಜುಗರದ ಮತ್ತು ಅತೀ-ವಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು, ಮುಂದೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸೇರಿದ ನಂತರ ಮಾಲಿಕರಿಂದ ಅವುಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ" ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಳಿಸಿಹಾಕಲು ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ತಮ್ಮ ಖಾತೆಯನ್ನು ಖಾಯಂ ಆಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ ಹಲವಾರು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=http://writ.news.findlaw.com/ramasastry/20080229.html|title=On Facebook Forever? Why the Networking Site was Right to Change its Deletion Policies, And Why Its Current Policies Still Pose Privacy Risks |publisher=[[FindLaw]]|date=2008-02-29|author=Ramasastry, Anita }}</ref> ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ತನ್ನ ಖಾತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ನೀತಿಯನ್ನು 2008ರ ಪೆಬ್ರುವರಿ 29ರಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿತು, ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಖಾತೆಯನ್ನು ಖಾಯಂ ಆಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಲ್ಲಿ ಜಾಲತಾಣಕ್ಕೆ ಮನವಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=http://www.facebook.com/help.php?page=9|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070830164535/http://www.facebook.com/help.php?page=9|archivedate=2007-08-30|title=Privacy and Security |publisher=Facebook via Internet Archive}}</ref> 2009ರ ಮೇ 7ರಂದು, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಒಂದು ಬಗ್‌ ಬಳಕೆದಾರರ ವಯಕ್ತಿಕ ಈ-ಮೇಲ್‌ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]] ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. "ಈ ವಿಷಯ ನಮಗೆ ವರಧಿಯಾದ ಒಂದು ಘಂಟೆಯ ಓಳಗೆ" ಆ ಬಗ್‌ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2009-05-07|url=http://gadgetwise.blogs.nytimes.com/2009/05/07/a-facebook-bug-revealed-personal-e-mail-addresses/|title=A Facebook "Bug" Revealed Personal E-mail Addresses |publisher=[[New York Times]]|date=2009-05-07|author=Richmond, Rita }}</ref> ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಕೆನಡಾದ ಹಲವಾರು ಖಾಸಗಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತ "ಬಳಕೆದಾರರ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರವೂ ಅವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕದೇ ಮತ್ತು ಚಂದಾದಾರರಿಗೆ ಗೊಂದಲದ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ" ಎಂಬ ವಿಷಯವು 2009ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, [[ಕೆನಡಾದ ಖಾಸಗೀ ಆಯೋಗ]]ದಿಂದ ಬೇಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು. "ಈ ವಿವಾದವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಆಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಖಾಸಗಿ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಕ್ರಿಸ್‌ ಕೆಲ್ಲಿ]] ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುನರ್‌ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಸುದಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ CPCಯು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ಗೆ 30 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಕೆನಡಾದ ಲಿಖಿತ ಶಾಸನಗಳಿಗೆ ಸಹಕರಿಸದಿದ್ದರೆ ಈ ವಿವಾದವನ್ನು ಫೆಡರಲ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಸಾದ್ಯತೆಗಳಿದ್ದವು.<ref name="BBCCanLaw">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/8155367.stm|title=Facebook 'breaches Canadian law' |date=2009-07-17|publisher=BBC News Online|accessdate=2009-07-18}}</ref> ==== ಪ್ರೌಢ ವಯಸ್ಕರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳು ==== [[ವಿನ್ಸೆಂಟ್‌ ನಿಕೋಲ್ಸ್‌]]ನ [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌]][[ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ ಆಪ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌]], ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಬಿಷೆಪ್‌,ಪ್ರೌಢ ವಯಸ್ಕರು [[ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ]]ಗೆ ಮುಂದಾಗಬಹುದೆಂದು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸಿದರು. ನಿಕೋಲ್ಸ್‌ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು [[ಆಪ್ತಸಂಬಂಧಗಳ]]ನ್ನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಿಲ್ಲದ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ]]ನ್ನು ಪ್ರೌಡರು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite news | first=Jonathan | last=Wynne-Jones | coauthors= | authorlink= | title=Facebook and MySpace can lead children to commit suicide, warns Archbishop Nichols | date=2009-08-01 | publisher= | url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/religion/5956719/Facebook-and-MySpace-can-lead-children-to-commit-suicide-warns-Archbishop-Nichols.html | work=Daily Telegraph | pages= | accessdate=2009-08-21 | language= | archive-date=2009-08-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090826094541/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/religion/5956719/Facebook-and-MySpace-can-lead-children-to-commit-suicide-warns-Archbishop-Nichols.html | url-status=dead }}</ref> ==== ಫ್ರೊ-ಮಾಫಿಯಾ ಗ್ರೂಪ್ಸ್‌‍ ಕೇಸ್‌ ==== [[ಇಟಾಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ-[[ಮಾಫಿಯಾ]] ಗ್ರೂಪ್‌<ref>[http://www.facebook.com/srch.php?q=bernardo++provenzano&amp;k=200000010#/group.php?gid=38328116025 ಸಮ್‌ ಆಪ್‌ ದ ಪ್ರೊ-ಮಾಫಿಯಾ ಗ್ರೂಪ್ಸ್‌]; ಒನ್‌ ಆಪ್‌ ದೆಮ್‌ ಕ್ಲೈಮ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ [[ಬರ್ನಾರ್ಡೊ ಪ್ರೊವೆನ್ಜ್‌’]] ಸ್‌ ಸೈಂಥ್‌ವುಡ್‌.</ref> ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು<ref>{{cite web | url=http://www.france24.com/en/20090109-anger-mafia-groups-facebook-internet-italy | title=Anger at pro-Mafia groups on Facebook | date=2009-01-09 | accessdate=2009-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090906152054/http://www.france24.com/en/20090109-anger-mafia-groups-facebook-internet-italy|archivedate=2009-09-06}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.iht.com/articles/2009/01/20/europe/mafia.1-411653.php| title=Italian authorities wary of Facebook tributes to Mafia | date=2009-01-20 | accessdate=2009-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090123032250/http://www.iht.com/articles/2009/01/20/europe/mafia.1-411653.php|archivedate=2009-01-23}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.webpronews.com/topnews/2009/01/12/italy-troubled-over-mafia-on-facebook | title=Italy Troubled Over Mafia On Facebook | date=2009-01-12 | accessdate=2009-02-14 | archive-date=2009-09-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090906112636/http://www.webpronews.com/topnews/2009/01/12/italy-troubled-over-mafia-on-facebook | url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು<ref>{{cite web | url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601204&sid=aTVfRMcum1Qk | title=Italy Debates Law That May Block Access to Facebook | date=2009-02-11 | accessdate=2009-02-14}}</ref>. ಅಲ್ಲದೆ ತಕ್ಷಣ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಕಾನೂನು [[ISP]]ಯು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸದಂತೆ ತಡೆಹಾಕಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅಂತಹ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಅಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು [[ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ [[ಅಪರಾದ ಮಾತುಕತೆ]] [[ಕ್ಷಮಾಯಾಚನೆ]] ಅಥವಾ [[ಅಪರಾದ]]ಕ್ಕೆ ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ಕೊಡುವಂತಹ ವಿಷಯಗಳು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬದರೆ ಅಂತವುಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುವುದು. ಫೆಬ್ರುವರಿ 5,2008ರಂದು ಸೆನೆಟ್‌ ಒಂದು ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡದಂತೆ<ref>{{it}} [http://mobile.senato.it/japp/bgt/showdoc/frame.jsp?tipodoc=Emend&amp;leg=16&amp;id=391198&amp;idoggetto=413875 ಪಠ್ಯವು ಸೆನಾಟೆಯಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415212815/http://mobile.senato.it/japp/bgt/showdoc/frame.jsp?tipodoc=Emend&leg=16&id=391198&idoggetto=413875 |date=2009-04-15 }}</ref> ಚೆಂಬರ್‌ ಆಪ್‌ ಡೆಪ್ಯೂಟೀಸ್‌ ಇಂದ ಅದು ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಮತ್ತು ಇನ್ನೀತರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌, [[ಗೂಗಲ್‌]] ಕೂಡಾ ಸೇರಿ<ref>{{cite web| url=http://www.networkworld.com/news/2009/021309-google-criticizes-italian-internet.html| title=Google criticizes Italian Internet legislation| date=2009-02-13| accessdate=2009-02-14| archive-date=2009-02-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20090218234813/http://www.networkworld.com/news/2009/021309-google-criticizes-italian-internet.html| url-status=dead}}</ref> ಎಲ್ಲವೂ ಈ ಅಮೆಂಡ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದವು. ಇದು ಯಾವ ಕಾನೂನನ್ನೂ ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ ಬಳಕೆದಾರರ [[ವಾಕ್‌ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ದ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದು ಅವು ಹೇಳಿದವು. ==== ಫಿಶಿಂಗ್‌ ==== 2009ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಫೆಸ್‌ಬುಕ್‌ಬಳಕೆದಾರರು [[ರಷ್ಯದ]] ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವರಿಂದ [[ಲಾಟ್ವಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಚೈನಾದ]] ಸರ್ವರ್‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ [[ಫಿಶಿಂಗ್‌]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಿಂದ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿದರು, ಇದು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಖಾತೆಗಳು ಅಪಹರಣಕ್ಕೊಳಗಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://facebook.of-cour.se/2009/05/19/phishing-attacks-on-facebook-afoiru-arepsat-bestsat-bestspacebe-brungaat-indigolinebe-kirgoat-nutpicat-picobandbe-ponbonim-redbuddybe-redfriendbe-sweeterbe-et-al/ | title=Phishing attacks on Facebook | date=2009-05-19 | accessdate=2009-05-24 | archive-date=2009-05-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090527084001/http://facebook.of-cour.se/2009/05/19/phishing-attacks-on-facebook-afoiru-arepsat-bestsat-bestspacebe-brungaat-indigolinebe-kirgoat-nutpicat-picobandbe-ponbonim-redbuddybe-redfriendbe-sweeterbe-et-al/ | url-status=dead }}</ref> ಈ ವಿಶಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಳಂಬದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸುಮ್ಮನೆ ಈ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ಅನ್ನು ಟೀಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ==== ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ಖಂಡನಾ ಗುಂಪುಗಳು ==== [[JIDF]],[[ಯಹೂದ್ಯರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸು]]ವ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಂಘಟನೆ ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ [[ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಖಂಡನೆಯ]] ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿದ್ಧರಿಂದ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ಅನ್ನು ಟೀಕೆ ಮಾಡಿತ್ತು, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ಅನ್ನು ಭಂಗ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ JIDFನ ಸ್ಥಾಪಕ TOS. ಡೇವಿಡ್‌ ಆ‍ಯ್ಪಲ್‌ಟ್ರೀ "ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಖಂಡನೆಯು ಒಂದು ದ್ವೇಷದ ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಯಹೂದ್ಯರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವಿಕೆ" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8097979.stm ದಿ ರೈಸ್‌ ಆಪ್‌ ಹೇಟ್‌ 2.0]</ref><ref>[http://www.thejidf.org/2008/10/letter-to-facebook-regarding-illegal.html ಜೆಐಡಿಎಫ್‌ ಪತ್ರವೂ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.thejidf.org/2009/05/holocaust-denial-on-facebook-is-just.html ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಲೊಕಾಸ್ಟ್‌ ಡೇನಿಯಲ್‌ ಐಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪ್ರಖ್ಯಾತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬ್ಲಾಗರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ಅನ್ನು ವಿಮರ್ಶೆಮಾಡಲು ಜೊತೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಮಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯುಬನ್‌]]ನ ಸಹೋದರ ಹಾಗು [[ಡಲ್ಲಾಸ್‌ ಮೇವರಿಕ್ಸ್‌]]ನ ಮಾಲಿಕರಾದ ಬ್ರಿಯಾನ್‌ ಕ್ಯುಬನ್‌, ತನ್ನ ಬ್ಲಾಗ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, "ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ ನಿರಾಕರಣೆಮಾಡುವುದು ಅಸಹ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ CEO [[ಮಾರ್ಕ್‌‍ ಜ್ಯೂಕರ್‌‍ಬರ್ಗ್]]ನಿಗೆ ಈ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.briancuban.com/facebook-holocaust-denial-should-be-discussed-openly/ |title=ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌: ಹೊಲೊಕಾಸ್ಟ್‌ ಡೇನಿಯಲ್‌ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ |access-date=2009-12-07 |archive-date=2009-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716233857/http://www.briancuban.com/facebook-holocaust-denial-should-be-discussed-openly/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.briancuban.com/open-letter-to-facebook-ceo-mark-zuckerberg/ |title=ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಸಿಇಓ ಮಾರ್ಕ್‌ ಜುಕರ್ಬಗ್‌ಗೆ ಪತ್ರವನ್ನು ತೆರೆಯಿರಿ |access-date=2009-12-07 |archive-date=2009-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113171009/http://www.briancuban.com/open-letter-to-facebook-ceo-mark-zuckerberg/ |url-status=dead }}</ref> [[Techcrunch]]ನ CEO [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಅರಿಂಗ್‌ಟನ್‌]] ಅವರು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಹಟಮಾರಿತನದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕದಿರುವುದು ತಪ್ಪು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref>[http://www.techcrunch.com/2009/05/12/facebook-remains-stubbornly-proud-of-position-on-holocaust-denial/ ಹೊಲೊಕಾಸ್ಟ್‌ ಡೆನಿಯಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪಟ್ಟುಬಿಡದ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ]</ref> === ಲ್ಯಾಮ್‌ಬುಕ್‌ === ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಬಳಕೆದಾರರು ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಸಾರ ತಾಣಗಳಿಂದ ಮೋಜಿನ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಬಹುದಾದ ಬ್ಲಾಗ್‌ನ ರೀತಿಯ ಈ [[ಲ್ಯಾಮ್‌ಬುಕ್‌]]ಅನ್ನು ಎಪ್ರಿಲ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ, ಇಬ್ಬರು ಆಸ್ಟಿನ್‌ನ ಗ್ರಾಫಿಕ್‌ ಡಿಸೈನರುಗಳು ರಚಿಸಿದರು. ಈ ತಾಣವು ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ثطن{{Citation needed|date=October 2009}} == ದಾವೆ ಹಾಕುವುದು == === ಕನೆಕ್ಟ್ ಯು === {{Main|Criticism of Facebook#Connectu.com lawsuit}} 2004ರಲ್ಲಿ ಕನೆಕ್ಟ್ ಯು (ConnectU) ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಜ್ಯೂಕರ್‌ಬರ್ಗ್‌‌‍ನ ಸಹಪಾಠಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ತಮ್ಮ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಕಲುಮಾಡಿ<ref name="globe">{{cite news|title=Facebook, ConnectU settle dispute:Case an intellectual property kerfuffle|url=http://www.boston.com/business/technology/articles/2008/06/27/facebook_connectu_settle_dispute/|author=Michael Levenson|publisher=Boston Globe|date=2008-06-27|accessdate=2009-03-23}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಗೆ ಸೇರಿದ [[ಸೋರ್ಸ್‌‍ ಕೋಡ್‌‍]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಫೆಸ್‌ಬುಕ್‌ ಸೈಟ್‌ ಅನ್ನು ತಮಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ [[ಮೌಖಿಕ ಒಪ್ಪಂದ]]ವನ್ನು ಜ್ಯೂಕರ್‌ಬರ್ಗ್‌‍ ಮುರಿದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಫೆಸ್‌ಬುಕ್ ವಿರುದ್ಧ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೂಡಿದರು.<ref name="autogenerated1">{{cite news | first=Luke | last=O'Brien | url=http://www.02138mag.com/magazine/article/1724.html | title=Poking Facebook | work=[[02138]] | date=November/December 2007 | page=66 | accessdate=2008-06-26 | archive-date=2019-02-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190220230053/http://www.02138mag.com/magazine/article/1724.html | url-status=dead }}</ref><ref name="Crimson">{{cite news | first=Timothy J. | last=McGinn |url=http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=513007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070815192011/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=513007 | title=Lawsuit Threatens To Close Facebook | work=[[Harvard Crimson]] | date=2004-09-13|archivedate=2004-09-13|accessdate=2008-03-08}}</ref><ref name="Princetonian">{{cite news | accessdate=2008-03-08 | first=Alexander | last=Maugeri | url=http://www.dailyprincetonian.com/archives/2004/09/20/news/10767.shtml | title=TheFacebook.com faces lawsuit | work=[[The Daily Princetonian]] | date=2004-09-20 | archiveurl=https://archive.today/20120724125832/http://www.dailyprincetonian.com/2004/09/20/10767/ | archivedate=2012-07-24 | url-status=live }}</ref><ref name="Facebook in court over ownership">{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=https://www.theguardian.com/media/2007/jul/25/digitalmedia.usnews|title=Facebook in court over ownership |work=[[The Guardian]]|date=2007-07-25|author=Tryhorn, Chris }}</ref> 2008ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಪಂಗಡಗಳು ರಹಸ್ಯವಾದ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ರಾಜಿಯಾದವು.<ref name="nytb">{{cite news|publisher=New York Times|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2008/06/26/judge-ends-facebooks-feud-with-connectu/index.html|date=2008-06-28| title=Judge Ends Facebook’s Feud With ConnectU|author=Brad Stone|accessdate=2009-03-23}}</ref> ಫೆಸ್‌ಬುಕ್‌ ಮೂದಲು ಆದ ಮಾತುಕಥೆಯ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರು 2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜಿಯನ್ನು ವಜಾಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ಯಶಸ್ಸಾಗಲ್ಲಿಲ್ಲಾ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-03-15|url=http://www.livemint.com/2008/03/11000507/Getting-the-startup-documenta.html|title=Getting the start-up documentation right |work=[[The Wall Street Journal]]|date=2008-03-11|author=Jagadeesh, Namitha }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.wired.com/techbiz/startups/news/2007/10/facebook_future|title=Facebook Got Its $15 Billion Valuation — Now What?|accessdate=2008-07-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/news/story/internal-facebook-valuation-points-strategic/story.aspx?guid=E0ED3368-7496-4854-8440-6DB6FFDBA4A8&dist=SecEditorsPicks| title=Internal Facebook valuation points to strategic merit – Valuation is far below the $15 billion cited at time of Microsoft investment|accessdate=2008-07-07|publisher=Wall Street Journal}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bizreport.com/2007/07/advertisers_disappointed_with_facebooks_ctr.html|title=Advertisers disappointed with Facebook's CTR|accessdate=2008-07-07|archive-date=2013-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130712033039/http://www.bizreport.com/2007/07/advertisers_disappointed_with_facebooks_ctr.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://blogs.wsj.com/law/2008/06/27/facebook-wins-connectu-appeal-blames-fee-dispute/|publisher=Wall Street Journal|date=June 27, 2008|title=Facebook Wins ConnectU Appeal, Blames Fee Dispute|author=Dan Slater|accessdate=2009-03-23|archive-date=2018-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211181833/https://blogs.wsj.com/law/2008/06/27/facebook-wins-connectu-appeal-blames-fee-dispute/|url-status=dead}}</ref> ರಹಸ್ಯ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ConnectU ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಮಾತಿಗೆ ಲಕ್ಷಕೊಡದೆ 65 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನ್ನು ಫೈಸಲು ಇತ್ಯರ್ಥ ಹಣ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ವ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web|accessdate=2009-02-10|url=http://www.law.com/jsp/ca/PubArticleCA.jsp?id=1202428139731|title=Quinn Spills Value of Facebook Deal|work=[[The Recorder]]|date=2009-02-10|author=Zusha Elinson|archive-date=2009-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090214014113/http://law.com/jsp/ca/PubArticleCA.jsp?id=1202428139731|url-status=dead}}</ref> === StudiVZ === {{date|2008-07-18}}StudiVZ ತನ್ನ ಮುಖಮುದ್ರೆಯನ್ನು, ಸ್ಪರ್ಶ, ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಫೆಸ್‌ಬುಕ್‌ [[StudiVZ]] ವಿರುದ್ಧ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದ ಫೆಡರಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾವೆಯನ್ನು ಹೂಡಿತು. StudiVZ ಈ ಹಕ್ಕುಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು [[ಘೋಷಣಾತ್ಮಕ ತೀರ್ಪಿ]]ಗಾಗಿ [[ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟುಗ್ರಾಟ್]] ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲದ ಮೂರೆ ಹೋಯಿತು.<ref>[http://www.reuters.com/article/internetNews/idUSN2034220420080720 .reuters.com, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಅರ್ಹತೆಯಿಲ್ಲದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ಜರ್ಮನ್‌ ಜಾಲತಾಣವು ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದೆ]</ref> {{date|2009-09-10}}StudiVZ ಫೆಸ್‌ಬುಕ್‌ಗೆ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸದ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಮುಖಾಂತರ ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಂಪನಿಗಳು ಮೂದಲಿನಂತೆಯೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://uk.techcrunch.com/2009/09/10/facebook-and-studivz-end-legal-dispute/ |title=TechCrunch.com, "ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿವಿಜ್‌ಗಳ ಕಾನೂನು ವಿವಾದ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿವೆ" |access-date=2009-12-07 |archive-date=2009-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091008005908/http://uk.techcrunch.com/2009/09/10/facebook-and-studivz-end-legal-dispute/ |url-status=dead }}</ref> === ಗ್ರಾನ್ಟ್ ರಾಫೆಲ್ === ಗೋಪ್ಯತೆಗೆ ಭಂಗತಂದ ಮತ್ತು ಮಿಥ್ಯಾರೋಪ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ಗ್ರಾನ್ಟ್ ರಾಪೆಲ್‌ GBP £22,000 (ಅಂದು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿನಿಮಯ ದರ, ಸರಿಸುಮಾರು USD $43,೭೦೦) ದಂಡ ತೆರಬೇಕೆಂದು ಲಂಡನ್‌ನ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ 2008ರ ಜುಲೈ 24ರಂದು ಆದೇಶನೀಡಿತು. 2000ರಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ ಎನ್ನಲಾಗುವ ತನ್ನ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ಹಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಹವರ್ತಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯು ಫ್ರಿಸ್ಟ್‌ನ ಕುರಿತಂತೆ ರಾಫೆಲ್ ನಕಲಿ ಫೆಸ್‌ಬುಕ್‌ ಫೇಜ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ. ಒಂದು ನಕಲಿ ಪುಟವು, Firsht ಒಬ್ಬ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಮೀರಿ ಸೋಶಿಯಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್ ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವವರ [[ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಾನನಷ್ಟ]] ಮೂಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಹಾಕಿ ಯಶಸ್ಸುಕಂಡ ಮೂದಲ ವ್ಯಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.theguardian.com/uk/2008/jul/25/law.facebook ಲಿಬೆಲ್‌: ಹೈಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಷ್ಟಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಮಾಜಿ-ಸ್ನೇಹಿತನ ಪ್ರತಿಕಾರದ ಬೆಲೆ £22,೦೦೦ಯಾಗಿದೆ | ಯುಕೆ ನ್ಯೂಸ್‌ | ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌]. ಅಗಸ್ಟ್ 13, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7523128.stm ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್‌ | ಯುಕೆ | ತಪ್ಪು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಅನ್ನು ಪಾವತಿಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ]. ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref><ref>[http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23520507-details/Businessman+awarded+22,000+in+landmark+libel+ruling+over+malicious+fake+Facebook+profile/article.do ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಅವಾರ್ಡೆಡ್‌ £22,000 ಇನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಾರ್ಕ್‌ ಲಿಬೆಲ್‌ ರೂಲಿಂಗ್‌ ಓವರ್‌ ಮಾಲ್ಸಿಯಸ್‌ ಫೇಕ್‌ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌| ನ್ಯೂಸ್‌ |ದಿಸ್‌ ಈಸ್‌ ಲಂಡನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323171713/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23520507-details/Businessman+awarded+22,000+in+landmark+libel+ruling+over+malicious+fake+Facebook+profile/article.do |date=2009-03-23 }}. ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref><ref>[http://news.sky.com/skynews/Home/Technology/Facebook-Libel-Case-Won-In-High-Court-By-Mathew-Firsht-Against-His-Former-Friend-Grant-Raphael/Article/200807415052473?f=rss ಹೈಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಅವರ ತನ್ನ ಮಾಜಿ ಗೆಳೆಯ ಗ್ರಾಂಟ್‌ ರಾಫೆಲ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಜಯಗಳಿಸಿದೆ | ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ| ಸ್ಕೈ ನ್ಯೂಸ್‌]. ಅಗಸ್ಟ್ 13, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080802032101/http://www.iht.com/articles/ap/2008/07/24/europe/EU-Britain-Facebook-Damages.php ನಷ್ಟಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ನಕಲಿ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಬಲಿಪಶು ವ್ಯಕ್ತಿವಿವರ ಸಾವಿರಾರು ಜಯಗಳಿಸಿದೆ-ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಿಬ್ಯುನೆ]. ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2453538/Businessman-awarded-and16322,000-damages-over-fake-Facebook-site.html ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಅವಾರ್ಡೆಡ್‌ £22,000 ಡ್ಯಾಮೇಜಸ್‌ ಓವರ್‌ ಫೇಕ್‌ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಸೈಟ್‌-ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220093437/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2453538/Businessman-awarded-and16322,000-damages-over-fake-Facebook-site.html |date=2009-02-20 }}. ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> === ಆ‍ಯ್ಡಮ್‌ ಗಾರ್ಬೇಜ್‌ === ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌, [[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್‌]]ನ [[ಕೆನಡೀಯ]] ಆ‍ಯ್ಡಮ್‌ ಗಾರ್ಬೇಜ್‌ ಅವರ ವಿರುದ್ದದ ಸುಮಾರು 873 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡಾಲರುಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಒಂದು ಕಾನೂನು ದಾವೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು. [[ಶಿಶ್ನ ವೃದ್ಧೀಕರಣ]] ಮತ್ತು [[ಮರಿಜುವಾನಾ]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಂದ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ಗಾರ್ಬೇಜ್‌‍ ಸ್ಪ್ಯಾಮ್‌ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಗಾರ್ಬೇಜ್‌‌‍ ಅವರು ಅಟ್ಲಾಂಟೀಸ್‌ ಬ್ಲೂ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು‍.<ref>{{cite news|url=http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20081124/facebook_spam_081124/20081124?hub=TopStories|title=Facebook wins lawsuit against Montreal spammer|accessdate=2008-11-24|publisher=[[CTV.ca]]|archive-date=2009-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610033506/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20081124/facebook_spam_081124/20081124?hub=TopStories|url-status=dead}}</ref> === ಅಲೆಸ್ಸ್ಯಾಂಡ್ರೋ ಡೆಲ್‌ ಪಿಯರೋ === ನಕಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು [[ನಾಜಿ]] [[ಪ್ರಚಾರ]] ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದ್ದುದರಿಂದ [[ಜುವೆಂಟಸ್‌]]ನ [[ಪುಟ್‌ಬಾಲ್‌ (ಸೊಕರ್)]] ಆಟಗಾರ [[ಅಲೆಸ್ಸ್ಯಾಂಡ್ರೋ ಡೆಲ್‌ ಪಿಯರೋ]] ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಮೇಲೆ ದಾವೆಯನ್ನು ಹೂಡಿದ್ದ, ಎಂದು 2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 2ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಕಲಿ ಖಾತೆಯೊಂದು ತನ್ನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಆತನನ್ನು ನವ-ನಾಜಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದುದರಿಂದ ಇಟಲಿಯ ಪುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಆಟಗಾರ ದುಖಿ:ತನಾಗಿದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು. ಡೆಲ್ ಪಿಯರೋ ತಾನು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನಿಡಿದ್ದನು.<ref>ಲೇಂಡನ್‌, ಜಾನ್‌ (2009-02-09). [http://www.theregister.co.uk/2009/02/09/del_piero_facebook_lawsuit/ ಫೂಟಿ ಸ್ಟಾರ್‌ ಸೂಸ್‌ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಓವರ್‌ ಫೇಕ್‌ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌]. [[ದಿ ರಿಜಿಸ್ಟಾರ್‌]]. ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು 2009-07-20.</ref> === ಜ್ಯಾಕ್ ಥಾಮ್ಸನ್‌ === {{See also|Jack Thompson (activist)#Facebook lawsuit}} 2009ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29ರಲ್ಲಿ, ಜ್ಯಾಕ್ ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಧಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗೋಸ್ಕರ U.S. ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಫೇಸ್‌ಬು‌ಕ್‌ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ 40 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡಾಲ‌ರುಗಳ ಕಾನೂನು ದಾವೆಯನ್ನು ಹೂಡಿದ್ದನು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಸಾರಕೇಂದ್ರಗಳ ತಾಣಗಳು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ನೆಲೆಗೋಳಿಸಲಾದ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಂಚೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕದೆ ಆತನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದವು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದನು. ಹಲವಾರು ಪಂಗಡಗಳು ಅವನಿಗೆ ''ಮಹಾ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಯಾತನೆ'' ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾದಿದ್ದವು ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದ್ದನು.<ref>{{Cite web |url=http://www.goodgearguide.com.au/article/320607 |title=ಜಾಕ್‌ ಥಾಮ್ಪ್‌ಸನ್‌ ಸೂಸ್‌ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಫಾರ್ $40M |access-date=2009-12-07 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004083917/http://www.goodgearguide.com.au/article/320607 |url-status=dead }}</ref> == ಇದನ್ನು ನೋಡಿ == * [[ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ವಿಮರ್ಶೆ]] * [[ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಬೀಕಾನ್‌]] * [[ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳು]] * [[ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌]] * [[ಕೊನಾಮಿ ಕೋಡ್‌]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Spoken Wikipedia|Facebook.ogg|2009-08-15}} {{Wiktionary|facebook}} {{wikinewshas|news involving Facebook| * [[n:Bloggers investigate social networking websites|Bloggers investigate social networking websites]] * [[n:News services and World Wide Web companies increase Farsi services after Iranian presidential election|News services and World Wide Web companies increase Persian language services after Iranian presidential election]] }} {{Commons category|Facebook}} * [http://www.facebook.com/ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.istrategylabs.com/2009-facebook-demographics-and-statistics-report-276-growth-in-35-54-year-old-users/ 2009 ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಡೆಮಾಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌‍೦ಡ್‌ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090625165338/http://www.istrategylabs.com/2009-facebook-demographics-and-statistics-report-276-growth-in-35-54-year-old-users/ |date=2009-06-25 }} * [http://www.telegraph.co.uk/technology/facebook/ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌] ಬೈ ''[[ದಿ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌]]'' * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1904147,00.html ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಡಿವೋರ್ಸ್‌: ಏರಿಂಗ್‌ ದ ಡರ್ಟಿ ಲಾಂಡ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826145617/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1904147,00.html |date=2013-08-26 }} ಬೈ ಬೆಲಿಂಡ ಲುಸ್ಕಾಂಬೆ, ''ಟೈಮ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌'' ,ಜೂನ್‌ 22 2009 {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಲಿಪೋರ್ನಿಯಾದ ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಗತಿಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರಜಾಲ ಸ್ವತ್ತುಗಳು 2004 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು.]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಲ 2.0]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ಲಾಗ್ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಅನ್‌ಡ್ರಾಯಿಡ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಐಪೋನ್‌ ಓಎಸ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ಲಾಗ್ ಅತಿಥೇಯ ಸೇವೆ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಕಂಪನಿಗಳು ಗೌಪ್ಯತೆಯಾಗಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.]] bblbto71pnzp5gcay3ezgb9w4wrvcdn 0 22033 1428464 1375600 2026-09-16T22:08:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428464 wikitext text/x-wiki {{For|the former baseball player|Mike Tyson (baseball)}} {{Infobox Boxer |name= Mike Tyson |image= Mike Tyson festival de Cannes.jpg |caption= |realname=Michael Gerard Tyson |nationality=American |nickname=Iron Mike<ref name="espn1"/><br />The Baddest Man on the Planet<ref name=bollywood/><br />Kid Dynamite |height={{height|ft=5|in=11.5}}<ref>(2002), [http://news.bbc.co.uk/sport/hi/english/static/in_depth/boxing/2002/lewis_tyson/tale/default.stm Lewis-Tyson: Tale of the tape] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530025004/http://news.bbc.co.uk/sport/hi/english/static/in_depth/boxing/2002/lewis_tyson/tale/default.stm |date=2009-05-30 }}, ''[[BBC]] Sport'', Retrieved on 2007-11-01.</ref> |weight=[[Heavyweight]] |birth_date={{birth date and age|1966|6|30|mf=yes}} |birth_place=[[Brooklyn]], [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]], [[New York]] |home =[[Phoenix, Arizona]] |style=[[Orthodox stance|Orthodox]] |total=58 |wins=50 |KO=44 |losses=6 |draws=0 |no contests=2 }} '''ಮೈಕೆಲ್‌ ಗೆರಾರ್ಡ್‌ “ಮೈಕ್‌” ಟೈಸನ್‌''' ರು (ಜನನ ಜೂನ್‌ 30, 1966) ಓರ್ವ ನಿವೃತ್ತ [[ಅಮೇರಿಕನ್]] [[ಕುಸ್ತಿಪಟು]]. ಅವರು [[ನಿರ್ವಿವಾದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌]] ಅಲ್ಲದೇ, [[WBC]], [[WBA]] ಮತ್ತು [[IBF]] ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಅತಿ ಕಿರಿಯ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಕೇವಲ 20 ವರ್ಷ, 4 ತಿಂಗಳು ಹಾಗೂ 22 ದಿನಗಳ ವಯೋಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರು ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೆವರ್‌ ಬೆರ್ಬಿಕ್‌]]ರನ್ನು TKOನಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ WBC ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಟೈಸನ್‌ರು ತಮ್ಮ ಉಗ್ರ/ಕ್ರೂರ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಕುಸ್ತಿಯ ಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ಕಣದ ಹೊರಗೆ ಹಾಗೂ ಒಳಗಿನ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಡತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಿಧ್ಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ [[WBA]], [[WBC]] ಮತ್ತು [[IBF]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. "ಪುಟಾಣಿ ಡೈನಮೈಟ್‌,"<ref name="nyt1989">{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE5DF153FF93AA25753C1A96F948260|title=A Body for Better Men to Beat On - New York Times|last=Berger|first=Phil|date=October 19, 1989|publisher=The New York Times|accessdate=2008-10-06}}</ref> "ಉಕ್ಕಿನ ಮೈಕ್‌,"<ref name="espn1" /> ಮತ್ತು "ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ,"<ref name="bollywood">[https://web.archive.org/web/20070418013243/http://www.cbc.ca/arts/film/story/2007/04/13/tyson-bollywood.html "ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಗೋಸ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್"] - CBC News, 13 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2007</ref> ಟೈಸನ್‌ ಎಂಬೆಲ್ಲಾ ಅಡ್ಡಹೆಸರು/ಉಪನಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ 19 ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು, ಅದರಲ್ಲಿ 12ನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. 1980ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದ್ದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ವಿಶ್ವದ ಅನಭಿಷಕ್ತ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿದ್ದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990ರಂದು, ಟೋಕ್ಯೋ/ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲನೆನಿಸಿದ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ "ಬಸ್ಟರ್‌" ಡಗ್ಲಸ್‌]]ರ ಎದುರು 10ನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು KOನಿಂದ 42-ಕ್ಕೆ-1ರಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಂಡಾಗ ಟೈಸನ್‌ರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. 1992ರಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ರು ಡೆಸಿರೀ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದು ರುಜುವಾತಾಗಿ, ಮೂರು ವರ್ಷ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಕಳೆದರು (ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಇಸ್ಲಾಂ]]ಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು ಕೂಡ). 1995ರಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಸೋಲಿನಿಂದ ಗೆಲುವಿಗೆ ಮರಳುವಂತಹಾ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. [[ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌]]ರಿಂದ ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು [[1996ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯ]]ದ 11ನೇ ಸುತ್ತಿನ [[TKO]]ದಲ್ಲಿ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ಅವರ [[1997ರ ಮರುಪಂದ್ಯ]]ವು ಟೈಸನ್‌ರು ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ಕಿವಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕಚ್ಚಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅನರ್ಹಗೊಳ್ಳುವಂತಹಾ ಆಘಾತಕಾರಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. 2002ರಲ್ಲಿ ಅವರು 35ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ [[ಲೆನ್ನಾಕ್ಸ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌]]ರೆದುರು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮೂಲಕ ಸೋಲು ಕಂಡರು. 2005ರಲ್ಲಿ [[ಡ್ಯಾನಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕೆವಿನ್‌ ಮೆಕ್‌ಬ್ರೈಡ್‌]]ರೆದುರು ಸತತ ಎರಡು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಂಡನಂತರ ಟೈಸನ್‌ ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಟೈಸನ್‌ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ $300 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ [[US$]]30 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ 2003ರಲ್ಲಿ ತಾವು [[ದಿವಾಳಿ]]ಯಾಗಿದ್ದೇನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌]] ಪತ್ರಿಕೆಯ 100 ಮಂದಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುಷ್ಠಿಪ್ರಹಾರಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ #16ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು == ಟೈಸನ್‌ರವರು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]ನ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web| url = http://www.nbcwashington.com/sports/more/Mike-Tyson-The-Real-Heavyweight-Champion.html| title = Mike Tyson: The Real Heavyweight Champion| last = Clancy| first = Michael| date = December 17, 2008| publisher = NBC Washington| accessdate =January 6, 2009}}</ref> ಅವರು ಇಬ್ಬರು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ: ಓರ್ವ ಸಹೋದರ, ರಾಡ್ನಿ, ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ಡೆನಿಸ್‌.<ref>{{cite web| url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503E4D71238F932A15756C0A9649C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all| title = BOXING; Tyson Remains An Object of Fascination| last = Berkow| first = Ira| date = May 21, 2002| publisher = [[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]| accessdate = January 18, 2009| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101203061940/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503E4D71238F932A15756C0A9649C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all| archivedate = ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 2010| url-status = dead}}</ref> ಟೈಸನ್‌‌ರ ತಂದೆ, ಜಿಮ್ಮಿ ಕಿರ್ಕ್‌ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌, ಟೈಸನ್‌ರು 2 ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ, ಆತನ ತಾಯಿ, ಲೋರ್ನಾ ಸ್ಮಿತ್‌ರ ಮೇಲೆ ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಬಿಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.<ref name="espn1">ಪ್ಯೂಮಾ, ಮೈಕ್‌., [http://static.espn.go.com/classic/biography/s/Tyson_Mike.html ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌‌ಸೆಂಟರ್‌‌ ಬಯಾಗ್ರಫಿ: 'ಐರನ್‌ ಮೈಕ್‌' ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋಸಿವ್‌ ಇನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ರಿಂಗ್], ''[[ESPN]].com'' , 2005-10-10, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27</ref> ಆ ಕುಟುಂಬವು ಟೈಸನ್‌ 10 ವರ್ಷದವರಾದಾಗ ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಬ್ರೌನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ [[ಬೆಡ್‌ಫರ್ಡ್‌‌-ಸ್ಟುವೆಸಾಂಟ್‌]]ನಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು.<ref name="bookrags">{{cite web| title = Mike Tyson Biography| url = http://www.bookrags.com/biography/mike-tyson-cri| work = BookRags}}</ref> 16-ವರ್ಷದ ಟೈಸನ್‌ನನ್ನು ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಾಗೂ ತರಬೇತುದಾರ, ಮುಂದೆ ಆತನ ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತ ಪೋಷಕನಾದ [[ಕಸ್‌ ಡಾಮಟೊ]]ನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆಕೆ ಮರಣಿಸಿದಳು. ಟೈಸನ್‌, "ನಾನೆಂದೂ ನನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಚರ್ಯೆಗಳಿಂದ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡೇ ಇಲ್ಲ: ಆಕೆಗೆ ನಾನು ಒರಟು/ಪುಂಡು ಬಾಲಕನಾಗಿ ರಸ್ತೆಯೆಲ್ಲಾ ಅಲೆಯುತ್ತಾ ಹಣ ಕೊಡದೇ ಕದ್ದು ತಂದಿದ್ದ ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರಗಳೊಡನೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮಗನಷ್ಟೇ. ನನಗೆಂದೂ ಆಕೆಯೊಡನೆ ಮಾತಾಡುವ ಅಥವಾ ಆಕೆಯ ಬಗೆಗೆ ತಿಳಿಯುವ ಅವಕಾಶವೇ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇದು ಯಾವ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದೇ ಇದ್ದರೂ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ/ಹಣ್ಣಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ" <ref>{{Cite web |url=http://kjkolb.tripod.com/homepage/miketysonquotes.html |title=kjkolb ಟ್ರೈಪಾಡ್‌ ಜಾಲತಾಣ |access-date=2004-06-07 |archive-date=2004-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040607053457/http://kjkolb.tripod.com/homepage/miketysonquotes.html |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಟೈಸನ್‌ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪಾತಕಲೋಕದ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬಾಳಿದ್ದು. ಆತನು ಪದೇ ಪದೇ ಚಿಲ್ಲರೆ/ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ದನಿಯನ್ನು ಮತ್ತು [[ತೊದಲುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರೊಡನೆ ಜಗಳವಾಡಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. 13ನೇ ವರ್ಷದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆತನನ್ನು 38 ಬಾರಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="stjames">[https://web.archive.org/web/20120624003248/http://findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_bio/ai_2419201235/ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್], ''St. ಜೇಮ್ಸ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌‌ ಪಾಪ್‌ ಕಲ್ಚರ್‌‌ findarticles.com ಮೂಲಕ'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಜಾನ್ಸ್‌ಟೌನ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಬಾಲಕರ ಟ್ರ್ಯಾನ್‌ ಶಾಲೆಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೇರಿದ. ಬಾಲಾಪರಾಧಿ ಕೇಂದ್ರದ ಆಪ್ತಸಲಹಾಕಾರ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿದ್ದ ಬಾಬ್ಬಿ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌ರು ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದು.<ref name="espn1" /> ಟೈಸನ್‌ನನ್ನು ಪ್ರಚಂಡ ಕುಸ್ತಿಪಟುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌, [[ಕಸ್‌ ಡಾಮಟೊ]]ರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮುಂಚೆ ಕೆಲ ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು.<ref name="espn1" /> ನಂತರ ಕಸ್‌ ಡಾಮಟೊ ಟೈಸನ್‌ನನ್ನು ಸುಧಾರಣಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಸಿದರು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌ &amp; ಸ್ಕಟ್‌ (1999), [http://www.ibhof.com/d'amato.htm ದ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ ರೆಜಿಸ್ಟರ್‌‌:ಕಸ್‌ ಡಮಾಟೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504061457/http://www.ibhof.com/d'amato.htm |date=2008-05-04 }}, '' [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಮ್‌‌]] ಮೂಲಕ, ಮೆಕ್‌ಬುಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್.'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27.</ref> [[ಕೆವಿನ್‌ ರೂನೆ]] ಸಹಾ ಟೈಸನ್‌ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ, ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಟೈಸನ್‌ 15 ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ಡಮಾಟೋನಿಂದ ವಜಾಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಟೆಡ್ಡಿ ಅಟ್ಲಾಸ್‌]]ನಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ. ರೂನೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯುವ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ತರಬೇತಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಐದು ವರ್ಷ ದೊಡ್ಡವನಾದ ಸಹೋದರ ರಾಡ್ನಿಯು, [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಕೌಂಟಿಯ-ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ದೈಹಿಕ ಆಘಾತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರ ಸಹಾಯಕನಾಗಿದ್ದ.<ref name="The New York Times 2002-05-21">{{cite news | title=Tyson Remains An Object of Fascination | first=Ira |last=Berkow| date=2002-05-21| publisher=The New York Times Company| url =http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503E4D71238F932A15756C0A9649C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all| work =The New York Times| accessdate = 2008-05-24}}</ref> ಆತ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ [[ನೆವಾಡಾ]]ದ [[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ತಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಮೈಕ್‌ "ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸಹೋದರ ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ/ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇದ್ದೇವೆ," ಮತ್ತು "ನನ್ನ ಸಹೋದರ ಏನಾದರೂ ಆಗಿದ್ದರೆ/ಯಾವಾಗಲೂ ಉಪಯುಕ್ತಜೀವಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಏನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ/ನಾನು ನಿರುಪಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೆ"{{Citation needed|date=May 2009}} ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಹವ್ಯಾಸಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ಟೈಸನ್‌ 1982ರ ಕಿರಿಯರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ರಜತ ಪದಕ ಪಡೆದ. ಕಿರಿಯರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ 8 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಅತಿವೇಗದ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಆತ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಆತ ಕಿರಿಯರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ನಿಂದಲೇ ಪ್ರತಿ ಪಂದ್ಯ/ಸರದಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದನು. [[ಹೆನ್ರಿ ಟಿಲ್‌ಮನ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಎರಡು ಸರದಿ/ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಅಲ್ಪ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಂಡನು. [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಟಿಲ್‌ಮನ್‌ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಪಡೆಯಲು ಮುಂದುವರೆದರು. === ತಾರಾಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಉನ್ನತಿ === ಟೈಸನ್‌ ಮಾರ್ಚ್‌ 6, 1985ರಂದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]ನ [[ಆಲ್ಬೆನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದನು. ಆತ ಹೆಕ್ಟರ್‌ ಮರ್ಸಿಡೀಸ್‌ರನ್ನು ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ [[ನಾಕ್‌ಔಟ್‌]]ನಲ್ಲಿಯೇ ಸೋಲಿಸಿದನು.<ref name="espn1" /> ವೃತ್ತಿಪರನಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಆತ 15 ಸರದಿ/ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಡುತ್ತಾ, ಟೈಸನ್‌ ತನ್ನ ಮೊದಲ 28 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ 26 ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು KO/TKO ಮೂಲಕ ಗೆದ್ದರು- ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ 16 ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು.<ref name="rec_0">[http://www.cyberboxingzone.com/boxing/tysonrec.htm "ಐರನ್‌" ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌], ''Cyberboxingzone.com ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ ದಾಖಲೆ'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-27.</ref> ಆತನ ವಿರೋಧಿಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವು [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಟಿಲ್ಲಿಸ್]]‌, [[ಡೇವಿಡ್‌ ಜಾಕೋ]], [[ಜೆಸ್ಸೆ/ಜೆಸ್ಸಿ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್]]‌, [[ಮಿಚ್‌ ಗ್ರೀನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ವಿಸ್‌ ಫ್ರೇಜಿಯರ್‌]]ಗಳಂತಹಾ [[ತರಬೇತಿಪಡೆದ ಪಟು]] ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೈಪೋಟಿಗಾರರು/ಸ್ರರ್ಧೆಗಾರರ<ref name="rec_0" /> ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಆತನ ಸರಣಿ ವಿಜಯಗಳು ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆತನಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ [[ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಡಾಮಟೋ ಟೈಸನ್‌‌ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ನವೆಂಬರ್‌ 1985ರಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದರು, ಕೆಲವರ ಊಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆತನ ಮರಣವು ಟೈಸನ್‌ ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಬದುಕು ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದ ತೊಂದರೆಗಳ ಮೂಲಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ಹಾರ್ನ್‌ಫಿಂಗರ್‌‌, [http://www.saddoboxing.com/boxing-article/Cus-Damato-Mike-Tyson.html ಕಸ್‌ ಡಮಾಟೋ], ''SaddoBoxing.com'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27.</ref> ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ [[ಪ್ರಸಾರವಾದ]] ಪಂದ್ಯವು ಫೆಬ್ರವರಿ 16, 1986ರಂದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಟ್ರಾಯ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಹೌಸ್ಟನ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌ ಹೌಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಪಡೆದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ಪಟು [[ಜೆಸ್ಸೆ/ಜೆಸ್ಸಿ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯಿತು‌. ಐದನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಊರ್ಧ್ವ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌ರ ಮೂಗಿಗೆ/ನಾಸಿಕಕ್ಕೆ ಏಟು ತಗುಲಿತು.<ref>ಓಟ್ಸ್‌‌, ಜಾಯ್ಸ್‌ C., [http://jco.usfca.edu/boxing/tyson.html ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌], ''[[ಲೈಫ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌‌]] ಲೇಖಕರ ಜಾಲತಾಣದ ಮೂಲಕ'' , 1986-11-22, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-11.</ref> ಆರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೊಂದರೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಅಮುಕಿ ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಹೇಳಿದರೂ ಆತ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ, [[ರೆಫರೀ]]ಯು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆರನೇ ಸುತ್ತಿನ ಮಧ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಮೊದಲಿಗೆ ತನ್ನ ವಿರೋಧಿಯ ಅನರ್ಹತೆ(DQ)ಯಿಂದಾಗಿ ಜಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಆ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತರುವಾಯ "ಹೊಂದಾಣಿಸಿ" ತಾಂತ್ರಿಕ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ನಿಂದಾದ (TKO) ವಿಜಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಟೈಸನ್‌‌ರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು DQ ಜಯವು ಅವರ ಟೈಸನ್‌‌ರ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ವಿಜಯಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆಯೆಂದು [[ನಾಕ್‌ಔಟ್‌]] ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರ ನೀಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಪರಿಷ್ಕೃತ ಫಲಿತಾಂಶದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಮೂಲ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌ಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸಲಿರುವ/ಮುಂದುವರೆಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ನವೆಂಬರ್‌ 22, 1986ರಂದು, [[ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ ಮಂಡಳಿ]] (WBC) ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೆವರ್‌ ಬೆರ್ಬಿಕ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಟೈಸನ್‌ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. 20 ವರ್ಷ 4 ತಿಂಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನ TKOನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದ ಟೈಸನ್‌ ಇದುವರೆಗಿನ ಅತಿ ಕಿರಿಯ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆದರು.<ref>ಪಿನ್ನಿಂಗ್‌ಟನ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್., [http://www.britishboxing.net/news_2062-Trevor-Berbick-The-Soldier-of-the-Cross.html ಟ್ರೆವರ್‌ ಬೆರ್ಬಿಕ್‌‌ - ದ ಸೋಲ್ಜರ್‌‌ ಆಫ್‌ ದ ಕ್ರಾಸ್], ''Britishboxing.net'' , 2007-01-31, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-11.</ref> ಟೈಸನ್‌‌ರ ದಾರ್ಢ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅನೇಕ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಆತನಿಗೆ ಹೊಡೆಯಲು ಹೆದರುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೇ <ref>ಪಾರಾ, ಮುರಳಿ., [http://www.eastsideboxing.com/news/para2509.php "ಐರನ್‌‌" ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ - ಹಿಸ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌ ಇನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ], ''Eastsideboxing.com'' , ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 25. 2007-04-25ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು.</ref> ಪ್ರಚಂಡ ವೇಗದ ಕೈಬೀಸು, ನಿಖರತೆ, ಹೊಂದಾಣಿಕೆ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಮಯಾವಧಾನತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪುಷ್ಟಿ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. ಟೈಸನ್‌ರು ತಮ್ಮ ಸ್ವರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾ ಹೆಸರಾದವರು.<ref name="peekaboo">ರಿಚ್‌‌ಮನ್ [http://www.saddoboxing.com/2844-mike-tyson-kevin-rooney-reunited.html ವಾಟ್‌‌ ಇಫ್‌‌ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಅಂಡ್‌‌ ಕೆವಿನ್‌ ರೂನೆ ರೀಯುನೈಟೆಡ್?], ''Saddoboxing.com'' , 2006-02-24, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> [[ಪೀಕ್‌‌-ಅ-ಬೂ]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಗುರು [[ಕಸ್‌ ಡಾಮಟೊ]] ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟ ಹಾಗೆ ಮೇಲೆತ್ತುತ್ತಿದ್ದ ಟೈಸನ್‌ ಎದುರಾಳಿಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಗದಂತೆ ತಪ್ಪಿಸಿ ನುಣುಚಿಕೊಂಡು ತಾನು ಹೊಡೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮತ್ತೆ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="peekaboo" /> ಟೈಸನ್‌‌ರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಛಾಪಿನ ಹೊಡೆತ ಸಂಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಗೆ ಬಲಕೊಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ಎದುರಾಳಿಯ ಬಲಗದ್ದಕ್ಕೆ ಊರ್ಧ್ವ ಪ್ರಹಾರ ನೀಡುವುದು; ಕೆಲವೇ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹೊಡೆತದ ನಂತರವೂ ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಕುಸಿದ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಸ್ಸೆ/ಜೆಸ್ಸಿ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌ ಮತ್ತು ಜೋಸ್‌ ರಿಬಾಲ್ಟಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. === ಅನಭಿಷಕ್ತ/ಅವಿರೋಧ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ === ಟೈಸನ್‌ರ ಮೇಲಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಬಹಳವಾಗಿತ್ತು, ಆತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟುಗಳೊಡನೆ ಕುಸ್ತಿ ಆಡುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದ. ಟೈಸನ್‌ ಮಾರ್ಚ್‌ 7, 1987ರಂದು ನೆವಾಡಾದ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಸ್ಮಿತ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಅವಿರೋಧ ನಿರ್ಣಯದಿಂದ ಗೆದ್ದು, ಸ್ಮಿತ್‌ರ [[ವಿಶ್ವ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ ಕೂಟ]]ದ (WBA) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌‌ (1987), "ಟೈಸನ್‌ ಯೂನಿಫೈಸ್‌‌ W.B.C.-W.B.A. ಟೈಟಲ್ಸ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ 5, ಪುಟ 1, ಅಂಕಣ 4'' , 1987-03-08.</ref> ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ 'ಟೈಸನ್‌ ವ್ಯಾಮೋಹ/ಗೀಳು' ಮಿತಿಮೀರುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಬಾಮೊಂಟೆ, ಬ್ರಿಯಾನ್., [http://www.dailyiowan.com/home/index.cfm?event=displayArticlePrinterFriendly&amp;uStory_id=cf1ce280-6bad-4cb5-a300-fe79cfdb7bd7 ಬ್ಯಾಡ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ರೈಸಿಂಗ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''[[ದ ಡೈಲಿ ಐಯೋವಾನ್]]'' , 2005-10-06, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> ಮೇನಲ್ಲಿ [[ಪಿಂಕ್‌ಲನ್‌ ಥಾಮಸ್‌]]ರನ್ನು ಆರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ನಾಕ್‌ಔಟ್‌‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1987), "ಟೈಸನ್‌ ರೀಟೇನ್ಸ್‌ ಟೈಟಲ್‌ ಆನ್‌ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಇನ್‌‌ ಸಿಕ್ಸ್‌ತ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ 5, ಪುಟ 1, ಅಂಕಣ 2'' , 1987-05-31.</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ 1ರಂದು ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಸುತ್ತುಗಳ ಅವಿರೋಧ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ [[ಟೋನಿ ಟಕರ್‌]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]] (IBF) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1987), "ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ - ಟೈಸನ್‌ ಅನ್‌ಡಿಸ್ಪ್ಯೂಟೆಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಯುನಾನಿಮಸ್‌ ಟೈಟ್ಲಿಸ್ಟ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ 1, ಪುಟ 51, ಅಂಕಣ 1'' , 1987-08-02.</ref> ಅವರು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಲ್ಟ್‌ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾದ — WBA, WBC, ಮತ್ತು IBFಗಳನ್ನು — ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಥಮ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟುವಾದರು. 1987ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಸುತ್ತಿನ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮೂಲಕ ಟೈಸನ್‌ 1984ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಸ್ವರ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿವಿಜೇತ ಸೂಪರ್‌ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ [[ಟೈರೆಲ್‌ ಬಿಗ್ಗ್ಸ್‌]]‌ರ <ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1987), "ಟೈಸನ್‌ ರೀಟೇನ್ಸ್‌‌ ಟೈಟಲ್‌ ಇನ್‌ 7 ರೌಂಡ್ಸ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ 1, ಪುಟ 51, ಅಂಕಣ 1'' , 1987-10-17.</ref> ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಜಯ ಪಡೆದರು. 1987ರಲ್ಲಿಯೇ, [[ನಿಂಟೆಂಡೋ]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ [[ನಿಂಟೆಂಡೋ ಮನರಂಜನಾ ಸಾಧನ]]ದಲ್ಲಿ ಆಡಲು ''[[ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪಂಚ್‌-ಔಟ್‌!!]]'' ಎಂಬ [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಟೈಸನ್‌ 1988ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಜನವರಿ 22, 1988ರಂದು, ದಂತಕಥೆ ಮಾಜಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ [[ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಹೋಮ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಆತ ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತಿನ KO ಮೂಲಕ ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌(1988), "ಟೈಸನ್‌ ಕೀಪ್ಸ್‌‌ ಟೈಟಲ್‌ ವಿತ್‌ 3 ನಾಕ್‌ಡೌನ್ಸ್‌ ಇನ್‌‌ ಫೋರ್ತ್," ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ 1, ಪುಟ 47, ಅಂಕಣ 5'' , 1988-01-23.</ref> ಹೋಮ್ಸ್‌ ಭಾಗವಹಿಸಿದ 75 ವೃತ್ತಿಪರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಸೋಲು ಇದೊಂದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ [[ಜಪಾನಿ]]ನ [[ಟೋಕ್ಯೋ/ಟೋಕಿಯೋ]]ದಲ್ಲಿ ಸುಲಭದ ಎರಡು ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ, [[ಟೋನಿ ಟಬ್ಬ್ಸ್‌‌]]ರನ್ನು ಉತ್ತೇಜನ ಹಾಗೂ ಜಾಹಿರಾತು ಪ್ರಚಾರ ಕೆಲಸದ ಮಧ್ಯೆ ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>ಷಪಿರೋ, ಮೈಕೆಲ್. (1988), "ಟಬ್ಸ್‌'ಸ್‌‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌‌ ವಾಸ್‌ ಬ್ರೀಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಯಾಡ್‌", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ A, ಪುಟ 29, ಅಂಕಣ 1'' , 1988-03-22.</ref> ಜೂನ್‌ 27, 1988ರಂದು, ಟೈಸನ್‌ [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. 1985ರಲ್ಲಿನ 15-ಸುತ್ತಿನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, [[ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಹೋಮ್ಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಜಯಿಸಿ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌, ತಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಣದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪ್ರಮುಖ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಅವರನ್ನು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೋಮ್ಸ್‌ IBF ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ IBF ಅಗ್ರಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ/ನಂಬರ್‌ 1 ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಟೋನಿ ಟಕರ್‌ರ ಬದಲಿಗೆ ಗೆರ್ರಿ ಕೂನೆ( 5ನೇ ಸುತ್ತಿನ TKO ಮೂಲಕ ಗೆದ್ದ)ರೊಂದಿಗೆ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನೂ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌ರಿಂದ ಕಸಿಯಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ರಮಾನುಗತ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆದರು, ಅನೇಕರು (''[[ರಿಂಗ್‌]]'' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ) ನಿಜವಾದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಪಂದ್ಯವು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದುವರೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿದ್ದವು. ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ ಪಂಡಿತರು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಒಳಕುಸ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌ರ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆಯ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಚಳಕಗಳ ಬಾಹ್ಯಕುಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಸಂಗತವಾದ ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಗಳ ಟೈಟಾನಿಕ್‌ ಮಾದರಿಯ ಪಂದ್ಯವಾಗುವುದೆಂದು ಊಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಟೈಸನ್‌ ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌ರನ್ನು ಬಲವಾದ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರ 91 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪಂದ್ಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು, ಅನೇಕರು ಇದನ್ನು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕುಸ್ತಿಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪರಮಾವಧಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌. (1988), "ಟೈಸನ್‌ ನಾಕ್ಸ್‌‌ ಔಟ್‌‌ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌ ಅಟ್‌‌ 1:31 ಆಫ್‌‌ ರೌಂಡ್‌‌ 1", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ B, ಪುಟ 7, ಅಂಕಣ 5'' , 1988-06-28.</ref> ಹಿಂದೆ ಸೋಲು ಕಂಡಿರದಿದ್ದ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌, ಮುಂದೆ ವೃತ್ತಿಪರನಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ. === ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ === ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಟೈಸನ್‌‌ರಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. [[ರಾಬಿನ್‌ ಗಿವೆನ್ಸ್‌]]ರೊಂದಿಗಿನ ದಾಂಪತ್ಯ ಕಲಹ [[ವಿಚ್ಛೇದನ]]ದೆಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು,<ref name="divorc1">[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE5DA1738F931A35755C0A96F948260 SPORTS PEOPLE: BOXING; ಟೈಸನ್‌ ಅಂಡ್‌‌ ಗಿವೆನ್ಸ್‌‌: ಡೈವೋರ್ಸ್‌ ಈಸ್‌‌ ಅಫಿಷಿಯಲ್], ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]] '' ಮೂಲಕ [[AP]], 1989-06-02, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು [[ಡಾನ್‌‌ ಕಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬಿಲ್‌ ಕೇಟನ್‌]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE5D91131F933A15752C0A96F948260 SPORTS PEOPLE: BOXING; ಕಿಂಗ್‌ ಅಕ್ಯೂಸಸ್‌‌ ಕೇಟನ್], ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]] '' , 1989-01-20, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> 1988ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕರ ಪ್ರಕಾರ ಡಾಮಟೋ'ರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಸಾಣೆ ಹಿಡಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಅವರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ತರಬೇತುದಾರ [[ಕೆವಿನ್‌ ರೂನೆ]]ರನ್ನು ಟೈಸನ್‌ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು.<ref name="peekaboo" /> ರೂನೆಯವರಿಲ್ಲದೇ, ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕುಶಲತೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ತಮಗೆ ತಾರಾಪಟ್ಟ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಒಂದೇ ಹೊಡೆತದ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಪಡೆಯಲು ಆತುರಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಕಾಕ್ಸ್‌‌, ಮಾಂಟೆ D., [http://coxscorner.tripod.com/tyson.html ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌: IRON ಅಂಡ್‌ CLAY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100913044416/http://coxscorner.tripod.com/tyson.html |date=2010-09-13 }}, ''ಕಾಕ್ಸ್‌ ಕಾರ್ನರ್'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> ಆತ ಮೊದಲಿಗೆ ಎದುರಾಳಿಯ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ನಿರಾಸಕ್ತಿ ತೋರಿ ತಲೆ-ಶಿಕಾರಿ ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿದರು.<ref name="salon01">ಕಾಫ್‌ಮನ್‌‌, ಕಿಂಗ್‌., [http://www.salon.com/news/sports/col/kaufman/2002/05/14/tyson/index.html ಟೈಸನ್‌ : ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಎವರ್‌‌?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201155808/http://www.salon.com/news/sports/col/kaufman/2002/05/14/tyson/index.html |date=2010-12-01 }}, ''[[Salon.com]]'' , 2002-05-14, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-27.</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಆತ ತನ್ನ ಸ್ವರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಎದುರಾಳಿಯೆಡೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನುಗ್ಗುತ್ತಾ, [[ತಿವಿತ]]ದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಸಿಮ್ಮನ್ಸ್‌‌‌, ಬಿಲ್., [http://proxy.espn.go.com/espn/page2/story?page=simmons/020611 ಸೇ 'ಗುಡ್‌ಬೈ' ಟು ಅವರ್‌ ಲಿಟಲ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್], ''[[ESPN]] ಪುಟ 2'' , 2002-06-11, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> 1989ರಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌]]‌ ಕುಸ್ತಿಪಟು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಬ್ರೂನೋ]]ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ 1ನೇ ಸುತ್ತಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ,<ref>[http://www.bbc.co.uk/cult/ilove/years/1989/tv3.shtml ಬ್ರೂನೋ vs ಟೈಸನ್‌], ''[[BBC]] TV'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> ಬ್ರೂನೋ ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಕ್ಷೋಭೆ/ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೂ ಐದನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರೂನೋರನ್ನು ಟೈಸನ್‌ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಟೈಸನ್‌ ಒಂದೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ [["ದ ಟ್ರುತ್‌" ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಲ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1989), "ಟೈಸನ್‌ ಸ್ಟನ್ಸ್‌‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌‌ ವಿತ್‌‌ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌‌ ಇನ್‌‌ 1:33," ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ -ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ 1, ಪುಟ 45, ಅಂಕಣ 2'' , 1989-07-22.</ref> 1989ರಲ್ಲಿ, ಓಹಿಯೋದ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ [[ಮಾನವಿಕ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಗಾಗಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌|ಮಾನವಿಕ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಗಾಗಿ [[ಗೌರವ]] ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌]] ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DEED91730F936A15757C0A96F948260|title=SPORTS PEOPLE: BOXING; A Doctorate for Tyson |date=April 25, 1989|publisher=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|accessdate=December 15, 2008}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Mike Tyson.jpg|thumb|right|ಕಣದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ , ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌, ನೆವಾಡಾ (2006)]] 1990ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಟೈಸನ್‌ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಮರೆತ ಹಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಆತನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಹವ್ಯಾಸಗಳು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990ರಂದು, ಆತ ತನ್ನ ನಿರ್ವಿವಾದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಅನ್ನು ಟೋಕ್ಯೋ/ಟೋಕಿಯೋ<ref name="buster">ಕಿಂಕೇಡ್‌‌, ಕೆವಿನ್., [http://www.eastsideboxing.com/news.php?p=4063&amp;more=1 ದ ಮೂಮೆಂಟ್ಸ್‌‌": ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ vs ಬಸ್ಟರ್‌‌ ಡಗ್ಲಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130145640/http://www.eastsideboxing.com/news.php?p=4063&more=1 |date=2010-11-30 }}, ''Eastsideboxing.com'' , 2005-07-12, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಬಸ್ಟರ್‌ ಡಗ್ಲಾಸ್‌]]ರಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಟೈಸನ್‌ರು ಪಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರೆ, ಡಗ್ಲಾಸ್‌ (42/1ರ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ) ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ 23 ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುಪೀಡಿತ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಃಖಾತಿರೇಕದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ, ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೋರಾಟ ತೋರಿದರು.<ref name="buster" /> ತನಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ನಿಲುಕಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಡಗ್ಲಾಸ್‌ರ ತ್ವರಿತ ತಿವಿತ{{convert|12|in|cm|sing=on}} ದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಟೈಸನ್‌ ವಿಫಲರಾದರು. ಎಂಟನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಊರ್ಧ್ವಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಡಗ್ಲಾಸ್‌ರನ್ನು ನೆಲಕಚ್ಚಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೂ, ಡಗ್ಲಾಸ್‌ ಮುಂದಿನೆರಡು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಬಲವಾದ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನೀಡುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು (ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ಶಿಬಿರದವರು ಎಣಿಕೆಯು ನಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಡಗ್ಲಾಸ್‌ ಮೇಲೇಳಲು ಹತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಎಂದು ದೂರಿದರು).<ref>ಬೆಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌, ಲೀ., [http://www.saddoboxing.com/2811-month-boxing-history-buster-douglas-mike-tyson-1990.html ಬಸ್ಟರ್‌‌ ಡಗ್ಲಸ್‌‌ - ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ 1990], ''Saddoboxing.com'' , 2006-02-16, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-25.</ref> 10ನೇ ಸುತ್ತಿನ ಕೇವಲ ಮೊದಲ 35 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಡಗ್ಲಾಸ್‌ ನೀಡಿದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಹೊಡೆತಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಪರದೆಯ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವಂತಾಯಿತು. ಅವರ ಮರುಕಳಿಕೆಯ ಸಮಯದ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ರೆಫರಿ [[ಒಕ್ಟಾವಿಯೋ ಮೇರನ್‌]]ರು ಮಾಡಿದರು.<ref name="buster" /> ಹಿಂದಿನ ಸೋಲರಿಯದ "ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ" ಹಾಗೂ ಆ ಕಾಲದ ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಭಯಾನಕ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿದ್ದ ಟೈಸನ್‌ರ ಮೇಲಿನ ಡಗ್ಲಾಸ್‌ರ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ವಿಜಯವು, ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ [[ದಿಗ್ಭ್ರಮೆ]]ಗೊಳಿಸಿದ ವಿಚಾರವಾಯಿತು.<ref>ಸಿಬ್ಬಂದಿ/ಸ್ಟಾಫ್, [http://static.espn.go.com/page2/s/list/010523upset.html ಪೇಜ್‌‌ 2'ಸ್‌ ಲಿಸ್ಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಟಾಪ್‌ ಅಪ್‌ಸೆಟ್‌‌ ಇನ್‌‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ], ''[[ESPN]].com'' , 2001-05-23, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> === ಡಗ್ಲಾಸ್‌ ನಂತರದ ಬದುಕು === ಈ ಸೋಲಿನ ನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಟಿಲ್‌ಮನ್‌]]<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1990), "ಟೈಸನ್‌ WINS IN 1ಸ್ಟ್‌‌ ROUND", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ -ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ 8, ಪುಟ 7, ಅಂಕಣ 4'' , 1990-06-17.</ref> ಮತ್ತು [[ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌]]ರನ್ನು<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1990), "BOXING; ಟೈಸನ್‌ ಸ್ಕೋರ್ಸ್‌ ರೌಂಡ್‌‌ 1 ವಿಕ್ಟರಿ", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ - ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ 8, ಪುಟ 1, ಅಂಕಣ 5'' , 1990-12-09.</ref> ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಟೈಸನ್‌‌ರ [[1984ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]] ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಸ್ವರ್ಣ ಪದಕವಿಜೇತ (ಮತ್ತು 1983ರ [[ಪ್ಯಾನ್‌/ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳ]] ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ [[ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವಿಜೇತ]]) ಟಿಲ್‌ಮನ್‌ರ ಮೇಲಿನ ವಿಜಯವು ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಎಂದರೆ ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಟಿಲ್‌ಮನ್‌ರಿಂದ ಪಡೆದ ಸೋಲುಗಳ ಸೇಡನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಂಡಂತಾಯಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಿರ್ವಿವಾದ ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಡಗ್ಲಾಸ್‌ರಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೋರಾಟವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂತಿಮ ಹಣಾಹಣಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದವು. ಮಾರ್ಚ್‌ 18, 1991ರಂದು ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ #1 ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಟೈಸನ್‌, #2 ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದ [["ರೇಜರ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಡೊನೊವನ್‌ ರುಡ್ಡೋಕ್‌/ರಡ್ಡೋಕ್‌]]ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ರುಡ್ಡೋಕ್‌/ರಡ್ಡೋಕ್‌ ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಬಿರುಸಾದ ಹೊಡೆತ ನೀಡಬಲ್ಲ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟು ಎನಿಸಿಕೊಂಡವರಾಗಿದ್ದರು. ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ರುಡ್ಡೋಕ್‌/ರಡ್ಡೋಕ್‌ ಪಂದ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಏಳುಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡರೂ, ರೆಫರಿ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಸ್ಟೀಲೆ]]ರವರು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಏಳನೆ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ರ ಪರವಾಗಿ ನಿಲುಗಡೆಗೊಳಿಸುವವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಈ ನಿರ್ಣಯವು ಹಾಜರಿದ್ದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ರೊಚ್ಚಿಗೆಬ್ಬಿಸಿ ಪಂದ್ಯಾನಂತರದ ಮಾರಾಮಾರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಕಣದಿಂದ ಪಹರೆಯವರ ಸಹಾಯದಿಂದ ರೆಫರಿ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು.<ref>ಬೆಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌, ಲೀ., [http://www.saddoboxing.com/939-boxing-history-mike-tyson-ruddock.html ಮಾರ್ಚ್‌ 1991-ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ vs. ರೇಜರ್‌‌ ರುಡ್ಡೋಕ್], ''Saddoboxing.com'' , 2005-03-13, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ರುಡ್ಡೋಕ್‌/ರಡ್ಡೋಕ್‌ ಅದೇ ವರ್ಷದ ಜೂನ್‌ 28ರಂದು ಮತ್ತೆ ಎದುರಾದರಲ್ಲದೇ, ಟೈಸನ್‌ ರುಡ್ಡೋಕ್‌/ರಡ್ಡೋಕ್‌ರನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕೆಡವಿ 12 ಸುತ್ತಿನ ನಿರ್ವಿವಾದ ನಿರ್ಣಯದಿಂದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>ಬರ್ಗರ್‌‌, ಫಿಲ್‌ (1991), "ಟೈಸನ್‌ ಫ್ಲೋರ್ಸ್‌ ರುಡ್ಡೋಕ್‌ ಟ್ವೈಸ್‌‌ ಅಂಡ್‌‌ ವಿನ್ಸ್‌ ರೀಮ್ಯಾಚ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ -ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ 1, ಪುಟ 29, ಅಂಕಣ 5'' , 1991-06-29.</ref> 1991ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ವಿವಾದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯವು ಏರ್ಪಾಡಾಗಿತ್ತು. == ಅತ್ಯಾಚಾರ ಆರೋಪ ನಿರ್ಣಯ, ಸೆರೆವಾಸ, ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು == ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಟೈಸನ್‌ [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌]] ನಗರದ ಹೋಟೆಲ್‌ನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಿಸ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ರ್ಹೋಡ್‌ ಐಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತೆ 18-ವರ್ಷದ ಯುವತಿ ಡೆಸಿರೀ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ರ [[ಅತ್ಯಾಚಾರ]] ಮಾಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಜುಲೈ 1991ರಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾದರು. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಆರೋಪದ ವಿಚಾರಣೆ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 26ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 1992ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಮುಖ್ಯ ಫಿರ್ಯಾದುದಾರರಾದ, ಡೇವಿಡ್‌ ಡ್ರೇಯರ್‌, J. ಗ್ರೆಗರಿ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌, ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬರಾ J. ಟ್ರಾಥೆನ್‌ರು ಆಕರ್ಷಕ ಯುವತಿಯರೊಂದಿಗಿನ ಆತನ ಹಿಂದಿನ ದುರ್ನಡತೆಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಭೂತರನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪ್ರತಿವಾದಿ ವಕೀಲರುಗಳಾದ, ಕಥ್ಲೀನ್‌ I. ಬೆಗ್ಗ್ಸ್‌‌, ವಿನ್ಸೆಂಟ್‌ J. ಫುಲ್ಲರ್‌, ಮತ್ತು F. ಲೇನ್‌ ಹರ್ಡ್‌ರು ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ನಿರ್ದೋಷಿ/ನಿಷ್ಕಪಟಿ ಬಲಿಪಶುವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ಳನ್ನು ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡಿ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿರುವ ಓರ್ವ ಕುತ್ಸಿತ ಬುದ್ಧಿಯ ಮಹಿಳೆ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಸಾಕ್ಷಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಡೆಸಿರೀ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಜುಲೈ 19, 1991ರಂದು 1:36 amರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಔತಣಕೂಟಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಟೈಸನ್‌ರಿಂದ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆ ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಟೈಸನ್‌ರ ಲಿಮೋಸಿನ್‌ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಆತನ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಟೈಸನ್‌ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಚರ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲೆತ್ನಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಆತನ ಹೋಟೆಲ್‌ ಕೋಣೆ ತಲುಪಿದ ನಂತರ ತನ್ನ ಹಾಸಿಗೆಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿ ಆಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಯಾಚಿಸಿದರೂ ಕೇಳದೇ ಟೈಸನ್‌ ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಎಸಗಿದರು. ನಂತರ ಕೋಣೆಯ ಹೊರಗೋಡಿ, ತಾನು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಚಾಲಕನಿಗೆ ತನ್ನ ಹೋಟೆಲ್‌ಗೆ ಮರಳಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿದೆ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಫುಲ್ಲರ್‌ರಿಂದ ಪಾಟಿಸವಾಲಿಗೊಳಗಾದಾಗ ಆಕೆ ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಹೋಟೆಲ್‌ ಕೋಣೆಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೂ ಹೋಗದೇ ಇದ್ದುದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಫುಲ್ಲರ್‌ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ರದೇ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ಸಹಾ ನಡೆಸಿದರು. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ಳ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಭಾಗಶಃ ದೃಢೀಕರಣವು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಚಾಲಕ ವಿರ್ಜಿನಿಯಾ ಫಾಸ್ಟರ್‌, ನೀಡಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಡೆಸಿರೀ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ರು ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಒದಗಿತು. ಘಟನೆ ನಡೆದ 24 ಗಂಟೆಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯದ ನಂತರ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ತುರ್ತುಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೊಠಡಿಯ ವೈದ್ಯ Dr. ಥಾಮಸ್‌ ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್‌ರಿಂದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪುರಾವೆ ಒದಗಿತು. ಫುಲ್ಲರ್‌ರ ನೇರ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಟೈಸನ್‌ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಯೂ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ಳ ಪೂರ್ಣ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೇ ನಡೆದಿದ್ದು ತಾನು ಆಕೆಯನ್ನು ಖಂಡಿತಾ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ರಿಂದ ಪಾಟೀಸವಾಲಿಗೊಳಗಾದಾಗ, ಟೈಸನ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಿ/ಮರೆಮಾಚಿದ್ದಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಆಕೆಯೇ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದರು. ಟೈಸನ್‌‌ರು ಪಾಟೀಸವಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಪೀಠಕ್ಕೆ ಆತನ ನಡತೆಯು ಪಶುವಿನಂತದು ಹಾಗೂ ಆತನು ಅಹಂಕಾರಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಲು ಕಾರಣ ಎಂದು ನಂತರ ಊಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಗ್ರೇಟ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಟ್ರಯಲ್ಸ್; ದ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಟ್ರಯಲ್, 1992; ISBN 1-57859-199-6; ಗ್ರಂಥಸ್ವಾಮ್ಯ 1994; ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌‌ Inc.</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 1992ರಂದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸಾವಕಾಶವಾಗಿ ಪರ್ಯಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದ ಬಳಿಕ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಅಪರಾಧಿಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>ಮಸ್ಕಾಟಿನ್‌, ಅಲಿಸನ್‌., [http://tech.mit.edu/V112/N4/tyson.04w.html ಟೈಸನ್‌ ಫೌಂಡ್‌ ಗಿಲ್ಟಿ ಆಫ್‌ ರೇಪ್‌‌, ಟು ಅದರ್‌ ಚಾರ್ಜಸ್], ''[[ದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]] MIT-ದ ಟೆಕ್‌ ಮೂಲಕ'' , 1992-02-11, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-11.</ref> [[ಇಂಡಿಯಾನಾ]] ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, [[ಅಪರಾಧಿ]]ಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿವಾದಿಯು [[ಸೆರೆವಾಸ]]ದ ಶಿಕ್ಷೆಯು ವಿಧಿಸಲಾದ ಮರುಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಮಾರ್ಚ್‌ 26ರಂದು ಆತನಿಗೆ, 10 ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು, ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪರೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು,<ref>https://www.nytimes.com/1992/03/27/sports/tyson-gets-6-year-prison-term-for-rape-conviction-in-indiana.html?pagewanted=all</ref> ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ ಮಾರ್ಚ್‌ 1995ರಲ್ಲಿ ಆತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು.<ref>ಬರ್ಕೌ, ಇರಾ (1995), "BOXING; ಆಫ್ಟರ್‌ ಥ್ರೀ/ತ್ರೀ ಇಯರ್ಸ್‌ ಇನ್‌‌ ಪ್ರಿಸನ್‌, ಟೈಸನ್‌ ಗೇನ್ಸ್‌‌ ಹಿಸ್‌ ಫ್ರೀಡಮ್", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ - ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ 8, ಪುಟ 1, ಅಂಕಣ 2'' , 1995-03-26.</ref> ಸೆರೆವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ [[ಇಸ್ಲಾಂ]]ಗೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="The New York Times 1994-11-13">{{cite news | title=The Tyson, Olajuwon Connection | date=1994-11-13| publisher=The New York Times Company| url =http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C06E3D81731F930A25752C1A962958260| work =The New York Times| accessdate = 2008-03-14}}</ref> ಸೆರೆಯಿಂದ ಪೆರೋಲ್‌/ನಂಬಿಕೆಯವಾಗ್ದಾನದ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಟೈಸನ್‌ 1995ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆತ ಎರಡು ಚೇತರಿಕೆಯ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೀಟರ್‌ ಮೆಕ್‌ನೀಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಬಸ್ಟರ್‌ ಮಾಥಿಸ್‌ Jr.]]ರ ವಿರುದ್ಧ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸುಲಭ ಜಯ ಗಳಿಸಿದರು. ಸೆರೆವಾಸ ನಂತರದ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಮೊದಲ ಚೇತರಿಕೆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಜನರ ಆಸಕ್ತಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ [[PPV]] ಟೆಲಿವಿಷನ್‌/ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಯ ದಾಖಲೆಯ $63 ದಶಲಕ್ಷವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ [[US$]]96 ದಶಲಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆ ಹುಟ್ಟುವಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. 1.52 ದಶಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳು ಪಂಧ್ಯದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕೊಂಡಿದ್ದು, ಆ ಕಾಲದ PPV ವೀಕ್ಷಕದರ/ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE0DE1439F932A3575AC0A963958260 SPORTS PEOPLE: BOXING; ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ನಂಬರ್ಸ್‌‌ ಫಾರ್‌ ಫೈಟ್‌‌], '' [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]] ಮೂಲಕ [[AP]], 2005-09-01, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-31.''</ref> 89 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಲಘು ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಮೆಕ್‌ನೀಲೆ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆತನ ಮರುಕಳಿಕೆಯು ಸುಲಭವಾಗಲೆಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಅನರ್ಹರಾದ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳ "[[ಟೊಮೆಟೊ ಕ್ಯಾನ್‌/ಡಬ್ಬಿಗಳನ್ನು]]" ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಟೀಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>ಸ್ಯಾಂಡಮಿರ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌ (1995), "TV SPORTS; ಹೂ ಮಸ್ಟ್‌‌ ಟೈಸನ್‌ ಫೇಸ್‌‌ ನೆಕ್ಸ್ಟ್‌‌? ಎ ಫೈನರ್‌ ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ಟೊಮೆಟೋ ಕ್ಯಾನ್‌", [[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ಆವೃತ್ತಿ - ಅಂತಿಮ, ವಿಭಾಗ B, ಪುಟ 8, ಅಂಕಣ 1'', 1995-08-22.''</ref> ಮಾರ್ಚ್‌ 1996ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಬ್ರೂನೋ]]ರನ್ನು (ಪರಸ್ಪರರ ಎರಡನೇ ಪಂದ್ಯ) ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾಕ್‌ ಔಟ್‌ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆತನಿಂದ WBC ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮರಳಿಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.<ref>ಬೆಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, ಲೀ., [http://www.saddoboxing.com/967-boxing-history-1996-bruno-tyson-ii.html ಮಾರ್ಚ್‌ 1996 – ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಬ್ರೂನೋ vs. ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ II], ''Saddoboxing.com'' , 2005-03-18, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> ಟೈಸನ್‌ ಅದೇ ವರ್ಷದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಸೆಲ್ಡನ್‌]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ WBA ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮುಡಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸೆಲ್ಡನ್‌ರು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಹಾಗೆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ನೀಡಿದ ಹಾನಿಕರವಲ್ಲದ ಹೊಡೆತಗಳಿಗೆ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾದರಲ್ಲದೇ ವಿಪರೀತ ಅಪಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾ ಈಡಾದರು.<ref>ಗಾರ್ಡನ್‌, ರಾಂಡಿ., [http://www.cyberboxingzone.com/boxing/randy.htm ಟೈಸನ್‌ -ಸೆಲ್ಡನ್‌ 1-1-1-1-1], ''Cyberboxingzone.com'' , 1996-09-04, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> == ಟೈಸನ್‌ -ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯಗಳು == === ''ಟೈಸನ್‌ vs. ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ I'' === {{Main|Tyson-Holyfield I}} ಟೈಸನ್‌ WBA ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು [[ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌]]ರ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ (ನಂತರದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲೇ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಫೋರ್‌ಮನ್‌]]ರೆದುರು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಆಗಿ ಸೋತಿದ್ದ) [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಮೂರರ್‌]]ರೆದುರಿನ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿನ ನಂತರ 1994ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ತನ್ನದೇ ಪುನರ್ಪ್ರವೇಶದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಡಾನ್‌‌ ಕಿಂಗ್‌ ಮತ್ತಿತರರ ಪ್ರಕಾರ ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದ ಮಾಜಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರನ್ನು ಬೃಹತ್‌ ಕೀಳುನಾಯಿಯಿಂದ ಸೋಲಿಸ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿ ಕಂಡರು.<ref>ಕೋಹೆನ್‌‌, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ, [http://www.wie.org/j15/holyfield.asp ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌: ಗಾಡ್‌ ಹೆಲ್ಪ್ಸ್‌ ಹೂ ಹೆಲ್ಪ್‌ ದೆಮ್‌ಸೆಲ್ವ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512022837/http://www.wie.org/j15/holyfield.asp |date=2008-05-12 }}, ''ವಾಟ್‌ ಈಸ್‌‌ ಎನ್‌ಲೈಟನ್‌ಮೆಂಟ್‌‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್,'' ಸಂಚಿಕೆ #15 - 1999, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-25.</ref> ನವೆಂಬರ್‌ 9, 1996ರಂದು ನೆವಾಡಾದ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ, '''ಅಂತಿಮ ಹಣಾಹಣಿ''' ಎನ್ನಲಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ತಿರುವುಗಳ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ವೀಕ್ಷಕವಿವರಣೆಕಾರರ<ref>ಶೆಟ್ಟಿ, ಸಂಜೀವ್., [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/1636676.stm ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ಮೇಕ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ], ''[[BBC]] Sports'' , 2001-12-26, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-17.</ref> ಪ್ರಕಾರ ಗೆಲ್ಲುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ, "ಸೋತುಹೋಗಿದ್ದ ಪಟು"ವಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರು, ರೆಫರಿ [[ಮಿಚ್‌ ಹಾಲ್ಪರ್ನ್‌]]ರ ಮಧ್ಯಸ್ತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ 11ನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ<ref>ಕಟ್ಸಿಲೋಮೀಟ್ಸ್‌, ಜಾನ್., [http://www.reviewjournal.com/sports/boxing/tyson-holyfield/stories/downside.html ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ನಾಕ್ಸ್‌‌ ಫೈಟ್‌‌ ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟೈಸನ್‌], ''[[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್ ರಿವ್ಯೂ-ಜರ್ನಲ್]]'' , 1996-11-10, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-18.</ref> ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು TKOನಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಅಲಿ ಬಳಿಕ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದ ಎರಡನೇ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿ ಬುಡಮೇಲು ವಿಜಯ ಪಡೆದು ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ರು ಪದೇಪದೇ [[ತಲೆಯಿಂದ ಹಾಯುತ್ತಿದ್ದರು]]<ref name="ref_1">[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun26_ref.html ಟೈಸನ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಟು ಹಾಲ್ಪರ್ನ್‌ ಆಸ್‌ ರೆಫರೀ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, '' [[Canoe.ca]] ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 1997-06-26, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-18.</ref> ಎಂಬ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪಾಳೆಯದ ಆರೋಪದಿಂದಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ರೆಫರಿಯವರು,<ref name="ref_1" /> ಈ ಹಾಯುವಿಕೆ ಕೇವಲ ಆಕಸ್ಮಿಕವೆಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರೂ, ಮುಂದಿನ ಮರುಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಚಾರವು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ/ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವಾಯಿತು.<ref name="butt1">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/464513.stm ಟೈಸನ್‌ : 'ಐ'ಡ್‌ ಬೈಟ್‌‌ ಎಗೇನ್‌'], ''[[BBC]] Sports'' , 1999-10-04, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-18.</ref> === ''ಟೈಸನ್‌ vs. ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ II'' ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Holyfield-Tyson II poster.jpg|thumb|300px|ಜೂನ್‌ 28, 1997ರ ದ ಸೌಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಫ್ಯೂರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌‌ -ಟೈಸನ್‌ II ಪಂದ್ಯದ ಜಾಹಿರಾತು.]] {{Main|Holyfield-Tyson II}} ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ ಜೂನ್‌ 28, 1997ರಂದು ಮತ್ತೆ ಪಂದ್ಯವಾಡಿದರು. ಮೂಲವಾಗಿ, ಹಾಲ್ಪರ್ನ್‌ರು ರೆಫರಿ ಆಗಿರಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಪಾಳಯವು ವಿರೋಧಿಸಿದ ನಂತರ, ಹಾಲ್ಪರ್ನ್‌ [[ಮಿಲ್ಸ್‌‌ ಲೇನ್‌]]ರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ತಾವು ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು.<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun28_ref.html ಲೇನ್‌ ಲೇಟ್‌ ರೀಪ್ಲೇಸ್‌ಮೆಂಟ್‌, ಸೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಆಕ್ಷನ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-06-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ಬಹಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದ ಮರುಪಂದ್ಯವನ್ನು ''"ದ ಸೌಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಫ್ಯೂರಿ,"'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯ ನಡೆದಿದ್ದ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನ [[MGM ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ ಕಣ]]ದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಇದೊಂದು ಲಾಭಕರ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಥಮ ಪಂದ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆದುದರಿಂದ $100 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ಸೆಳೆದಿತ್ತು. ಟೈಸನ್‌ $30 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ $35 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು — 2007ರವರೆಗಿನ ವೃತ್ತಿಪರ [[ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಸಂಭಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ]], ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ಸಂಭಾವನೆಯಾಗಿದ್ದವು.<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun25_hol.html ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌‌ vs. ಟೈಸನ್‌ - 'ಫೈಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಟೈಮ್ಸ್‌‌']{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-06-25, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref><ref name="ppv_2">ಡಾಹ್ಲ್‌ಬರ್ಗ್‌, ಟಿಂ. [https://web.archive.org/web/20070512012652/http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/10/sports/NA-SPT-BOX-De-La-Hoya-Mayweather-Revenue.php ಡೆ ಲಾ ಹೊಯಾ-ಮೇವೆದರ್‌‌‌ ಬಿಕಮ್ಸ್‌ ರಿಚೆಸ್ಟ್‌‌ ಫೈಟ್‌‌ ಇನ್‌ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ], '' [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌‌ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌]] ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 2007-05-09, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-11-02.</ref> ಈ ಪಂದ್ಯದ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು 1.99 ದಶಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳು ಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಪ್ರತಿ-ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ/ನೋಟಕ್ಕೆ-ಪಾವತಿ ವಿಧಾನದ ಕ್ರಯದರದ ದಾಖಲೆಯು ಮೇ 5, 2007ರಂದು ನಡೆದ [[ಡೆ ಲಾ ಹೋಯಾ-ಮೇವೆದರ್‌ ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯ]]<ref name="ppv_2" /><ref name="Multichannel News 2007-02-26">{{cite news | first=R. Thomas | last=Umstead | title=De La Hoya Bout Could Set a PPV Record | date=2007-02-26 | publisher=Variety Group | url=http://www.multichannel.com/article/CA6419487.html?display=Top+Stories | work=Multichannel News | accessdate=2007-03-25 | archive-date=2007-12-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071215114151/http://www.multichannel.com/article/CA6419487.html?display=Top+Stories | url-status=dead }}</ref> ದವರೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆ<ref>[http://sports.espn.go.com/espn/espn25/story?page=listranker/25bigcontroversy ESPN25: ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಬಿಗ್ಗೆಸ್ಟ್‌‌ ಕಾಂಟ್ರೋವರ್ಸೀಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101233101/http://sports.espn.go.com/espn/espn25/story?page=listranker%2F25bigcontroversy |date=2016-01-01 }}, ''[[ESPN]].com'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಘಟನೆಯಾಗಲಿದ್ದ, ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ 3ನೇ ಸುತ್ತಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅನರ್ಹ<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun28_fightstory.html ಟೈಸನ್‌ DQಡ್‌‌ ಫಾರ್‌ ಬೈಟಿಂಗ್‌‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-06-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ರನ್ನಾಗಿಸಿದ ನಂತರ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಆತ ಕಿವಿ ಕಚ್ಚಿದಾಗ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಪಂದ್ಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯ ನಂತರವೂ ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತೆ ಆತನ ಕಿವಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿದರು; ಈ ಬಾರಿ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರು ಪಂದ್ಯ ಗೆದ್ದರು. ಒಂದು ಕಡಿತವು ಎಷ್ಟು ಬಲವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ಬಲಕಿವಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು ಹೊರಬಿದ್ದಿತ್ತು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕಣದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref>ಬಫರೀ, ಸ್ಟೀವ್‌., [http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun29_buffery.html ಚಾಂಪ್‌ ಚಾಂಪ್ಡ್‌ ಬೈ ಕ್ರೇಜ್ಡ್‌‌ ಟೈಸನ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ ದ [[ಟೊರೆಂಟೊ ಸನ್]]'' ''Boxing'' , 1997-06-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ಟೈಸನ್‌ ನಂತರ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರು ತನಗೆ ತಲೆಯಿಂದ ಪದೇಪದೇ ಹಾಯ್ದುದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಪಡೆಯದೇ ಇದ್ದುದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರತೀಕಾರ ಇದಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.<ref name="butt1" /> ಪಂದ್ಯದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪಂದ್ಯದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪಿನ ಬಗೆಗಿನ ಗೊಂದಲದಿಂದಾಗಿ ಕಣದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ದೊಂಬಿ ಎನ್ನಬಹುದಾದಷ್ಟು ಗಲಾಟೆ ಆರಂಭವಾದುದರಿಂದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಮಾರಾಮಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು.<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun29_mayhem.html ಡಜನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ಜ್ಯೂರ್‌ಡ್‌‌ ಇನ್‌ ಮೇಹಂ ಫಾಲೋಯಿಂಗ್‌ ಬೌಟ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Slam! ಮೂಲಕ AP]]'' ''Boxing'' , 1997-06-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ಈ ಘಟನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಟೈಸನ್‌‌ರ $30-ದಶಲಕ್ಷಗಳ ಸಂಭಾವನೆಯಲ್ಲಿ ನೆವಾಡಾ ರಾಜ್ಯದ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ (ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಮೊತ್ತ)<ref>ಬಫರೀ, ಸ್ಟೀವ್‌., [http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun29_money.html ಅಫಿಷಿಯಲ್ಸ್‌ ಮೇ ವಿತ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌‌ ಟೈಸನ್‌‌'ಸ್‌‌ ಮನಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ ದ [[ಟೊರೆಂಟೊ ಸನ್]]'' ''Boxing'' , 1997-06-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> [[$]]3 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಪಂದ್ಯದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರಿಗೆ ತನ್ನ ತಪ್ಪಿಗಾಗಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿ ಹಾಗೂ ಈ ಘಟನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಜೀವಾವಧಿ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಬಾರದಾಗಿ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆ <ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun30_ty.html ದ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌‌'ಸ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-07-30, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ನೀಡಿದರು.<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jun30_ty4.html ಟೈಸನ್‌ : "ಐ ಯಾಮ್‌ ಸಾರಿ"]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-07-30, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಖಡಾಖಂಡಿತವಾಗಿ ಛೀಮಾರಿ ಹಾಕಿದರೂ, ಅವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಗರೂ ಇದ್ದರು. ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿರೂಪಕಿ [[ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌ ಡುನ್ನ್‌‌]] ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ಕ್ರೀಡಾಮನೋಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮದವರು ಟೈಸನ್‌ ವಿರೋಧಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಮನೋಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದೂರಿ ಅಂಕಣಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದರು.<ref name="Dunn_1">ಡುನ್‌‌, ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌. [http://www.cyberboxingzone.com/boxing/box9-99.htm#kd DEFENDING TYSON], '' cyberboxingzone.com'' ಮೂಲಕ [[PDXS]], 1997-07-09, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-18.</ref> ಜುಲೈ 9, 1997ರಂದು, ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು [[ನೆವಾಡಾ ರಾಜ್ಯದ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಸಮಿತಿ]]ಯು ಒಕ್ಕೊರಲಿನ ಧ್ವನಿಮತದಿಂದ ರದ್ದು ಮಾಡಿತು; ಅವರಿಗೆ US$3 ದಶಲಕ್ಷಗಳ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ವಿಚಾರಣಾ ಕಲಾಪಗಳ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸಹಾ ನೀಡಬೇಕಾಗಿ ಆದೇಶಿಸಿತು.<ref>[http://www.canoe.ca/BoxingTysonHolyfield/jul9_banned.html ಟೈಸನ್‌ ಬ್ಯಾನ್‌ಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಲೈಫ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Slam! ಮೂಲಕ [[AP]]'' ''Boxing'' , 1997-07-09, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-10.</ref> ಬಹಳಷ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಸಮಿತಿಗಳು ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಡೀ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಟೈಸನ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡಲು ಅನರ್ಹರಾದರು. ರದ್ದುಗೊಳಿಕೆಯು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದ ನಂತರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 18, 1998ರಂದು, ಸಮಿತಿಯು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡುವ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೀಡುವ ವಿಚಾರವಾಗಿ 4-1 ಮತಗಳ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು.<ref>[http://static.espn.go.com/boxing/news/2002/0129/1319772.html ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್], ''[[ESPN.com]]'' , 2002-01-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-09.</ref> 1998ರಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳಿದ್ದ ದೂರವುಳಿದಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XIV]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ [[ಷಾನ್‌ ಮೈಕೇಲ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೀವ್‌ ಆಸ್ಟಿನ್‌]]ರ ನಡುವಿನ ಮುಖ್ಯ/ಪ್ರಮುಖ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಂದ್ಯದ [[ಉತ್ತೇಜಕ]]ರಾಗಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ [[D-ಜನರೇಷನ್‌ X]]ನ ಅನಧಿಕೃತ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ಪಂದ್ಯದ ಅತಿಥಿ ಉತ್ತೇಜಕರಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಟೈಸನ್‌ರು $3 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸಂಭಾವನೆಯಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>http://www.imdb.com/name/nm0005512/bio</ref> == 1999ರಿಂದ 2005 == === ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ರ ನಂತರ === ಜನವರಿ 1999ರಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ [[ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್‌ ಬೋಥಾ]]ರೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಲು ಕಣಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಬೋಥಾ ಮೊದಲಿಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆರೋಪಿಸಲಾದಂತೆ ಟೈಸನ್‌ ಪಂದ್ಯದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಿಲುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಥಾರ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಉದ್ವಿಗ್ನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಿಗೆ ರೆಫರಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಬೋಥಾ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಕದ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಸೋಲುಣಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪಂದ್ಯ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಭರವಸೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಹಾಗಿದ್ದೂ, ಐದನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೇರ ಬಲಗೈ ಹೊಡೆತದ ಮೂಲಕ ಟೈಸನ್‌ ಬೋಥಾರನ್ನು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/256442.stm ರಸ್ಟಿ ಟೈಸನ್‌ ಫೈಂಡ್ಸ್‌ ದ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್‌‌ ಪಂಚ್], ''[[BBC]] News'' , 1999-01-17, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಾನೂನುಸಮಸ್ಯೆಗಳು ತೊಡರಿಕೊಂಡವು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 31, 1998ರಂದು ವಾಹನಸಂಮರ್ದದಲ್ಲಿ ಅಪಘಾತದ ನಂತರ ಇಬ್ಬರು ವಾಹನಚಾಲಕರ ಮೇಲೆ [[ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ]] ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 1999ರಂದು, ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ $5,000 ದಂಡ ವಿಧಿಸಿ, ಒಂದು ವರ್ಷ ಸೆರೆವಾಸ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಎರಡು ವರ್ಷ [[ಪರೀಕ್ಷಣೆ]]ಯಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ 200 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ [[ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆ]] ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/272855.stm ಟೈಸನ್‌ ಜೈಲ್‌ಡ್‌ ಓವರ್‌ ರೋಡ್‌ ರೇಜ್], ''[[BBC]] News'' , 1999-02-06, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27.</ref> ಈ ದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಆತನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, [[ಆರ್ಲಿನ್‌ ನಾರ್ರಿಸ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 23, 1999ರಂದು ಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡಿದರು. ಟೈಸನ್‌ ನಾರ್ರಿಸ್‌ರನ್ನು ಮೊದಲನೇ ಸುತ್ತನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಗಂಟೆ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸಿದ ನಂತರ ಎಡಕೈಯ ಹೊಡೆತದಿಂದ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡಿ ಕೆಡವಿದರು. ಅವಡುಗಚ್ಚಿ ಹೊಡೆದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಮೊಣಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ನಾರ್ರಿಸ್‌ ಕಣದಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ ತಾನು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲಾರೆನು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು [[ಫಲಿತಾಂಶರಹಿತ]]ವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಫಿಯೊರ್‌, ರಾಯ್ಸ್., [http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/1999/Oct-24-Sun-1999/sports/12214536.html ನೋ-ಕಂಟೆಸ್ಟ್‌‌; ಮೋರ್‌ ಟ್ರಬಲ್‌‌], ''[[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್ ರಿವ್ಯೂ-ಜರ್ನಲ್‌]]'' , 1999-10-24, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> 2000ರಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು [[ಜ್ಯೂಲಿಯಸ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧದ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ]]ದ [[MEN ಕದನಕಣ]]ದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರದೊಳಕ್ಕೆ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಬೇಕೆ ಬೇಡವೇ ಎಂಬ ವಿವಾದಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಆತ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ರನ್ನು ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮಾಡಿ ಪಂದ್ಯ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ನಾಲ್ಕು ನಿಮಿಷ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/623865.stm ಟೈಸನ್‌ ವೇಸ್ಟ್‌ಸ್‌ ಲಿಟಲ್‌ ಟೈಮ್], ''[[BBC]] Sport'' , 2000-01-30, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> ಜೂನ್‌ 2000ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ]]ದಲ್ಲಿ 38 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಪಂದ್ಯದ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ [[ಲೂ/ಲೌ ಸವಾರೆಸೆ]]ರೊಂದಿಗೂ ಪಂದ್ಯವಾಡಿದರು. ಟೈಸನ್‌ ರೆಫರಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದರೂ ಹೊಡೆತ ನಿಲ್ಲಿಸದಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ, ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲೆತ್ನಿಸಿದ ರೆಫರಿಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಕೆಡವಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/sport/2000/tyson/804472.stm ಟೈಸನ್‌ ಫೈಟ್‌‌ ಎಂಡ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ ಫಾರ್ಸ್], ''[[BBC]] Sport'' , 2000-06-25, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು [[ಆಂಡರ್‌ಜೆಜ್‌ ಗೊಲೊಟಾ]]ರ,<ref>ಗ್ರೆಗ್‌, ಜಾನ್., [http://www.boxingtimes.com/analyses/2000/001020tyson_golota.html ಐರನ್‌ ಮೈಕ್‌ ಮೇಕ್ಸ್‌ ಗೊಲೋಟಾ ಕ್ವಿಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011110239/http://www.boxingtimes.com/analyses/2000/001020tyson_golota.html |date=2007-10-11 }}, ''BoxingTimes.com'' , 2000-10-20, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿ ತನ್ನ ದವಡೆಯು ಮುರಿದಿದ್ದರಿಂದ ಗೊಲೊಟಾ ಆಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರು. ಟೈಸನ್‌ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಿನ ಉದ್ದೀಪನಮದ್ದು ಸೇವನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಕಾರಣ ನಡೆಸಿದ ಪಂದ್ಯಾ ನಂತರದ ಮೂತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ [[ಮರಿಜುವಾನಾ ಮಾದಕ ವಸ್ತುವಿನ]] ಅಂಶ ಪತ್ತೆಯಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನಂತರ ಫಲಿತಾಂಶರಹಿತವೆಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>''[[ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌]]'' . (2001), "PLUS: BOXING; ಟೈಸನ್‌ ಟೆಸ್ಟ್‌ಸ್‌ ಪಾಸಿಟಿವ್‌ ಫಾರ್‌ ಮರಿಜುವಾನಾ", ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]], ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದ ನಗರದ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಭಾಗ D, ಪುಟ 5, ಅಂಕಣ 4'' , 2001-01-19.</ref> ಟೈಸನ್‌ 2001ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಿ, [[ಬ್ರಿಯಾನ್‌ ನೀಲ್‌ಸೆನ್‌]]ರನ್ನು [[ಕೋಪೆನ್‌ಹೇಗನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಸುತ್ತಿನ TKO ಮೂಲಕ ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/1597519.stm ಬ್ರೂಟಲ್‌ ಟೈಸನ್‌ ವಿನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಸೆವೆನ್], ''[[BBC]] Sport'' , 2001-10-14, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-25.</ref> === ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ vs. ಟೈಸನ್‌ === {{Main|Lennox Lewis vs. Mike Tyson}} [[ಚಿತ್ರ:Lewis-Tyson.jpg|thumb|ಜೂನ್‌ 8, 2002ರಂದು ನಡೆದ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಪರೀತ ನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌-ಟೈಸನ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ.]] ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಕುಸ್ತಿಪಂಧ್ಯವಾಡುವ ಅವಕಾಶವು WBC, IBF ಮತ್ತು [[IBO]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಲೆನ್ನಾಕ್ಸ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ 2002ರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಿತು. 1984ರಲ್ಲಿ<ref>ರಾಫೆಲ್‌, ಡಾನ್., [http://www.usatoday.com/sports/boxing/stories/2002-06-03-tyson-lewis.htm ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌‌ vs. ಟೈಸನ್‌ : ದ ಪ್ರಿಕ್ವೆಲ್], ''[[USA ಟುಡೇ]]'' , 2002-06-03, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-25.</ref> ಕಸ್‌ ಡಾಮಟೋ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಭರವಸೆಯ ನವಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಾಗಿ, ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ ಪರಸ್ಪರ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧವಾಡಿದ್ದರು. ಟೈಸನ್‌ರು ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ರೊಡನೆ ನೆವಾಡಾದ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭಕರ ಬಾಕ್ಸ್‌-ಆಫೀಸ್‌/ಗಲ್ಲಾ-ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ತುಂಬುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯವಾಡಲು ಕೋರಿದಾಗ, ನೆವಾಡಾ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಸಮಿತಿಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಲೈಂಗಿಕ ಹಲ್ಲೆ]] ಆರೋಪವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯವಾಡುವ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತ್ತು.<ref name="rap1">[http://www.cbc.ca/sports/story/2002/01/30/tyson-crime020130.html ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ರ್ಯಾಪ್‌ ಷೀಟ್], ''[[CBC]].ca'' , 2007-01-12, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-25.</ref> ಈ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆ, ಸವಾರೆಸೆರೊಂದಿಗಿನ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ರ ಮೇಲೆ, "ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಹೃದಯ ಬೇಕು, ನಾನು ಆತನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೇವಿಸಲು/ಭಕ್ಷಿಸಬಯಸುತ್ತೇನೆ."<ref>ಯಾರ್ಕ್‌, ಆಂಥನಿ/ಅಂಥೋಣಿ., [http://archive.salon.com/news/sports/bounds/2000/06/28/bounds2/ "ಐ ವಾಂಟ್‌ ಟು ಈಟ್‌ ಯುವರ್‌ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್, ...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513053629/http://archive.salon.com/news/sports/bounds/2000/06/28/bounds2/ |date=2008-05-13 }}, ''[[Salon.com]]'' , 2000-06-28, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-26.</ref> ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ರೀತಿಯ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿ ಅನೇಕ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಜನವರಿ 22, 2002ರಂದು, ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರ ಪ್ರಚಾರ ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು ಮತ್ತವರ ಪರಿವಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹಾದಿಬೀದಿ ಗದ್ದಲವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ [[ಪತ್ರಿಕಾ ಗೋಷ್ಠಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref>[[AP]], [http://static.espn.go.com/boxing/news/2002/0122/1315536.html ಟೈಸನ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ಸರ್ಕಸ್‌‌ ಟೇಕ್ಸ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಸ್ಟೇಜ್], ''[[ESPN]].com'' , 2002-01-22, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> ಈ ಮಾರಾಮಾರಿಯಿಂದಾಗಿ ನೆವಾಡಾ ಪಂದ್ಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಆಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜೂನ್‌ 8ರಂದು [[ಟೆನ್ನೆಸೆಯ ಮೆಂಫಿಸ್‌ ನಗರ]]ದ [[ಪಿರಮಿಡ್‌ ಕದನಕಣ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದೆಂದು ನಿರ್ಧಾರವಾಯಿತು. ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಎಂಟನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಲಗೈ ಹೊಡೆತದಿಂದ ನಾಕ್‌ ಔಟ್‌ ಮಾಡಿದರು. ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಉದಾರವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡ ಟೈಸನ್‌, ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ರನ್ನು ಅವರ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಹೊಗಳಿದ್ದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/boxing/specials/lewis_v_tyson_fight/2032422.stm ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌ ಸ್ಟನ್ಸ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಫಾರ್ ಫೇಮಸ್‌ ವಿನ್ ], ''[[BBC]] Sport'' , 2002-06-09, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> [[ಪ್ರತಿ-ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ/ನೋಟಕ್ಕೆ-ಪಾವತಿ]] ವಿಧಾನದ ಕ್ರಯದರದ ದಾಖಲೆಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಎಂದರೆ USAನಲ್ಲಿಯೇ 1.95 ದಶಲಕ್ಷಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯೂ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟಾರೆ $106.9 ದಶಲಕ್ಷಗಳ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="ppv_2" /><ref name="Multichannel News 2007-02-26" /> === ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಹಂತ, ದಿವಾಳಿತನ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ === ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2003ರಂದು ಟೈಸನ್‌ ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[ಕ್ಲಿಫಾರ್ಡ್‌ ಎಟಿಯೆನ್ನೆ]]ರನ್ನು ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ 49 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೆಂಫಿಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕೊರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಆತ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೇಜವಾನಿಗೆಂದು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತೊರೆದುಹೋದರು ಹಾಗೂ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹೊಸದೊಂದು [[ಹಚ್ಚೆ]]ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ವದಂತಿಗಳು ಹರಡಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನೇ ಕೆಡಿಸಿದ್ದಿತು.<ref>[http://static.espn.go.com/boxing/news/2003/0222/1513016.html ಎಟೆಯೆನ್ನೆ'ಸ್‌ ನೈಟ್‌ ಎಂಡ್ಸ್‌‌ 49 ಸೆಕೆಂಡ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ಟು ಫಸ್ಟ್‌‌ ರೌಂಡ್‌], '' [[ESPN.com]] ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 2003-02-22, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> ಇದು ಟೈಸನ್‌‌ರ ಕಣದಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಯ ವೃತ್ತಿಪರ ವಿಜಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 2003ರಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೆಣಗಾಡಿದ ನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ದಿವಾಳಿತನ]]ದ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/3120237.stm ಟೈಸನ್‌ ಫೈಲ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ರಪ್ಟ್‌‌ಸಿ], ''[[BBC]] Sport'' , 2002-08-03, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> 2003ರಲ್ಲಿ, ಆತನ ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ''[[ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌]]'' ಆತನಿಗೆ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ 100 ಪ್ರಮುಖ ಹೊಡೆತಗಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಸೊನ್ನಿ ಲಿಸ್ಟನ್‌]]ರ ನಂತರದ 16ನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 13, 2003ರಂದು, ಆಗಿನ [[K-1]] ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ದಂತಕಥೆ [[ಬಾಬ್‌ ಸ್ಯಾಪ್ಪ್‌]]‌ರೊಡನೆ [[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ [[ಕಿಮೋ ಲಿಯೋಪೊಲ್ಡೋ]]ರ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಯಾಪ್ಪ್‌‌ರ ಜಯದ ನಂತರ ತಕ್ಷಣ ಮುಖಾಮುಖಿಗಾಗಿ ಟೈಸನ್‌ ಕಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. K-1 ಟೈಸನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಗಗೊಳಿಸುವ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಟೈಸನ್‌‌ರು ಸಾಬೀತಾದ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ, ಈ ಪಂದ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ತಂದುಕೊಡಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಜಪಾನ್‌ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ವೀಸಾ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಪಂದ್ಯ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಸಫಲಗೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://www.tysontalk.com/article48.html |title=K-1 ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್‌‌ ಅಫಿಷಿಯಲ್‌ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಫೈಟ್‌‌ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2011-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111118123147/http://www.tysontalk.com/article48.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಲೂ ಲಾಭ ಬಂದಿತ್ತೇ ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಜುಲೈ 30, 2004ರಂದು, ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ಪುನರ್ಪ್ರವೇಶದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಬಾರಿ [[ಕೆಂಟುಕಿಯ ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಟು [[ಡ್ಯಾನಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌‌]]ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಎರಡು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಮೂರನೇ ಸುತ್ತು ಸಮಬಲವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌‌ ಕೆಲವೊಂದು ಸರಿಯಾದ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನಂತರ ದಂಡ ತೆರಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ ಅಕ್ರಮ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಟೈಸನ್‌ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಆದರು. ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ತಿಳಿದುಬಂದ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಯ [[ಅಸ್ಥಿಬಂಧ]]ದ ತರಚುವಿಕೆಯಿಂದ ಆದ ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಟೈಸನ್‌ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯವಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಟೈಸನ್‌‌ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಐದನೇ ಸೋಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/3935121.stm ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ಷಾಕ್ಸ್‌ ಟೈಸನ್‌], ''[[BBC]] Sports'' , 2004-07-31, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> ಪಂದ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅಸ್ಥಿಬಂಧದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಗಾದರು. ಆತನ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಷೆಲ್ಲಿ ಫಿಂಕೆಲ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಡಿಗೆ ಆಘಾತವಾದ ನಂತರ, ಆತ ಉಪಯುಕ್ತ ಬಲಗೈ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/3942971.stm ಟೈಸನ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ ಬ್ಲೇಮ್ಸ್‌ ಇಂಜ್ಯುರಿ], ''[[BBC]] Sports'' , 2004-07-31, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> ಜೂನ್‌ 11, 2005ರಂದು, ಟೈಸನ್‌ ತರಬೇತಿಹೊಂದಿದ ಪಟು [[ಕೆವಿನ್‌ ಮೆಕ್‌ಬ್ರೈಡ್‌]]‌ರ ವಿರುದ್ಧದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಏಳನೇ ಸುತ್ತಿನ ಆರಂಭದ ಮುಂಚೆಯೇ ತೊರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆ ಮೂಡಿಸಿದರು. ಕೊನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದನ್ನು ಸೋತನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ತನಗೆ ಮುಂದೆಯೂ "ಕುಸ್ತಿಯನ್ನಾಡುವ ಕೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಗುಂಡಿಗೆ ನನಗಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ ನಾನು ಕುಸ್ತಿಯನ್ನಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/4084744.stm ಟೈಸನ್‌ ಕ್ವಿಟ್ಸ್‌ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಡಿಫೀಟ್], ''[[BBC]] Sport'' , 2005-06-12, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-14.</ref> == ಪ್ರದರ್ಶನ ಪ್ರವಾಸ == 2006ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಾಲಗಳನ್ನು ತೀರಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ, ಶಿಕ್ಷಿತ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಟು [["ಟಿ-ರೆಕ್ಸ್‌‌" ಎಂಬ ಬಿರುದಿನ ಕೋರೆ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌]]‌ ವಿರುದ್ಧದ ನಾಲ್ಕು-ಸುತ್ತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಂದ್ಯಗಳ ಸರಣಿಯ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಕಣಕ್ಕೆ ಓಹಿಯೋದ ಯಂಗ್ಸ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ ಮರುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು.<ref name="coreypics">{{cite web | title = Mike Tyson World Tour: Mike Tyson versus Corey Sanders pictures | url = http://www.tysontalk.com/article591.html | work = Tyson Talk | access-date = 2009-12-21 | archive-date = 2017-04-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170404161108/http://www.tysontalk.com/article591.html | url-status = dead }}</ref> ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೂ 5&nbsp;ft 10.5 in ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 216 ಪೌಂಡ್‌ಗಳ ತೂಕವಿರುವ ಆದರೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ತನಗಿಂತ ದೂರ ಇರುವ, ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಾಗೂ 6&nbsp;ft 8 in ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 293 ಪೌಂಡ್‌ಗಳ ತೂಕವಿದ್ದ, ಕಳೆದ ಏಳು ವೃತ್ತಿಪರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲುಕಂಡಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ [[ರೆಟಿನಾ]]ದಿಂದಾಗಿ ಬಹುಪಾಲು ಕುರುಡಾದ ಎಡ ಕಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಲೋಪಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌‌ರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಟೈಸನ್‌ ಉತ್ತಮ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ "ಪ್ರದರ್ಶನ"ವು ಮುಂಚೆಯೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ "ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ" ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. "ನಾನು ಈ ಆರ್ಥಿಕ ದುರವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರಬರದೇ ಹೋದರೆ, ನಾನು ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರ ಗುದ್ದುವ ಚೀಲ ಆಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ದುಡಿಯುವ ಹಣ ನನ್ನ ಸಾಲಗಳನ್ನು ತೀರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಚಂಡ ಸಹಾಯ ಮಾಡದೇ ಹೋದರೂ ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಾಧಾನ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳ್ಳಲಾರೆ," ಎಂದು ಟೈಸನ್‌ ತಮ್ಮ "ಪುನಃಪ್ರವೇಶ"ದ ಕಾರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web | title = Tyson Happy With Exhibition, Fans Are Not | first = Sammy | last = Rozenberg | url = http://www.boxingscene.com/?m=show&id=5931 | accessdate = 2009-05-16 | work = Boxing Scene}}</ref> == ಕೀರ್ತಿ ಪರಂಪರೆ == [[ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌]]ನ "ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟುಗಳ ಪಟ್ಟಿ"ಯ 1998ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ #14ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{cite book | author = The Editors of Ring Magazine. | title = The 1999 Boxing Alamanac and Book of Facts | publisher = London Publishing Co. | date = 1999 | location = Ft. Washington, PA | pages = 132 | issn = 10849410}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ನಿರೂಪಕ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ [[ರೆಜ್‌ ಗುಟ್ಟರಿಡ್ಜ್‌]] ತಮ್ಮ 1995ರ ಪುಸ್ತಕ 'ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ - ದ ರಿಲೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪವರ್‌'ನಲ್ಲಿ ಗಣಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂವೊಂದು ಕೌಶಲ್ಯ, ವೇಗ, ಶಕ್ತಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪಡೆಯುವಿಕೆ, ತೂಕ, ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ/ವಿರೋಧಿಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ 100 ವರ್ಷಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದಾಗ/ಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸಿದಾಗ ಟೈಸನ್‌ರು ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ 4ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ 7ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ ಪಟುವಾಗಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=April 2009}} 2002ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ [http://boxing.about.com/od/history/a/ring_80_best.htm ಕಳೆದ 80ವರ್ಷಗಳ 80 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108035508/http://boxing.about.com/od/history/a/ring_80_best.htm |date=2017-01-08 }} ಯಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ #72ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ''ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌'''ನ 2003ರ [http://boxing.about.com/od/history/a/ring_punchers.htm ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ 100 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮುಷ್ಟಿಹೋರಾಟಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707075523/http://boxing.about.com/od/history/a/ring_punchers.htm |date=2011-07-07 }}''' '' ಯಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ #16ನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. == ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ನಂತರ == [[ಚಿತ್ರ:Just before I had him.jpg|thumb|left|ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ ಭೋಜನಕೂಟದ ನಂತರ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಜೂನ್‌ 3, 2005ರಂದು ''[[USA ಟುಡೇ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ "ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನವು ವ್ಯರ್ಥ - ನಾನೊಬ್ಬ ವಿಫಲನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ." ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಂತರ ಮುಂದುವರೆಸಿ: "ನಾನು ಸುಮ್ಮನೇ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನಗೆ ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಮುಜುಗರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಾನೋರ್ವ [[ಪಾದ್ರಿಯಾಗಲು/ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕನಾಗಲು]] ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ನಾನಿದನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗದ ಹಾಗೆ ನನ್ನ ಘನತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ ಎನಿಸುತ್ತಿದೆ. ನನ್ನ ಜೀವನದ ಈ ಭಾಗದಿಂದ ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಹೊರಬರಲು/ಮುಕ್ತನಾಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನನ್ನಿಂದ ಏನೂ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ಅಷ್ಟೆತ್ತರಕ್ಕೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ನಾನು ಆ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಯಸುತ್ತೇನೆ."<ref name="UST1">ಸರಸೇನೊ, ಜಾನ್‌., [http://www.usatoday.com/sports/boxing/2005-06-02-tyson-saraceno_x.htm ಟೈಸನ್‌ : 'ಮೈ ಹೋಲ್‌ ಲೈಫ್‌ ಹ್ಯಾಸ್‌ ಬೀನ್‌ ಎ ವೇಸ್ಟ್'], ''[[USAToday]].com'' , 2005-06-02, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-11.</ref> ಎಂದು ಹೇಳಿದುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಟೈಸನ್‌ [[ಅರಿಝೋನಾದ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌|ಅರಿಝೋನಾ<ref>[http://msnbc.msn.com/id/8305426/ ಟೈಸನ್‌ ಹ್ಯಾಸ್‌ ಫ್ಲೋನ್‌ ಕೂಪ್‌ ಇನ್‌ ನ್ಯೂ ಹೋಂ], '' [[MSNBC]].com ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 2005-06-22, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27.</ref> ದ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌]] ಸಮೀಪದ ಶ್ರೀಮಂತರ ಎನ್‌ಕ್ಲೇವ್‌ಗಳಿರುವ [[ಪ್ಯಾರಡೈಸ್‌ ವ್ಯಾಲಿ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ 350 ಪಾರಿವಾಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಟೈಸನ್‌ ಅನೇಕ [[ಜಾಲತಾಣ]]ಗಳ ಹಾಗೂ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಪ್ರಚಾರದ ಮೂಲಕ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಹೆಂಡೆರ್‌ಸನ್‌, ಕೆನ್ನೆತ್., [http://www.ringsidereport.com/Henderson6202006.htm ಎ ಲುಕ್‌ ಅಟ್‌‌ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌'ಸ್‌‌ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212221937/http://www.ringsidereport.com/Henderson6202006.htm |date=2008-02-12 }}, ''ringsidereport.com'' , 2002-06-20, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-28.</ref> ಈ ಹಿಂದೆ ಟೈಸನ್‌ ಈ ತರಹದ ಪ್ರಚಾರ/ ದೃಢೀಕರಣಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದ ಅವರು ಇತರೆ ಅಥ್ಳೀಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನೀವು ತಪ್ಪು ದಾರಿಗೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೀರಿ/ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ದೂರಿದ್ದರು.<ref>ಸರಸೇನೊ, ಜಾನ್., [http://www.usatoday.com/sports/comment/saraceno/2002-06-06-saraceno.htm ಟೈಸನ್‌ ಷೋಸ್‌ ಗುಡ್‌-ಗೈ ಸೈಡ್‌ ವಿತ್‌ ಕಿ‌ಡ್ಸ್], ''[[USA Today]]'' , 2002-06-06, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-27.</ref> ಅವರು ಅನೇಕ ಮನರಂಜನಾ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌<ref>ಬಿರ್ಚ್‌, ಪೌಲ್‌/ಪಾಲ್., [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/5326980.stm ಟೈಸನ್‌ ರೆಡ್ಯೂಸ್‌ಡ್‌‌ ಟು ವೇಗಾಸ್‌‌ ಟರ್ನ್], ''[[BBC]] Sports'' , 2002-09-13, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-27.</ref> ನ ಮೋಜಿನಮಂದಿರ/ಕ್ಯಾಸಿನೋಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಅನೇಕ ಸಾಲಗಳನ್ನು ತೀರಿಸಲು ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಂದ್ಯಗಳ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/boxing/5393536.stm ಡೆಟ್‌-ರಿಡನ್‌ ಟೈಸನ್‌ ರಿಟರ್ನ್ಸ್‌ ಟು ರಿಂಗ್‌], '' [[BBC]] Sports'' , 2006-09-29, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-27.</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 29, 2006ರಂದು, ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು [[ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಡೇಲ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಕ್ಲಬ್ಬಿನಿಂದ ಹೊರಟ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ನಂತರ ಆರಕ್ಷಕ ದಳದ [[SUV]]ಗೆ ಅಪಘಾತ ಮಾಡುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ [[DUI]] ಹಾಗೂ [[ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ]] [[ಅಪರಾಧಿ]]ಯೆಂಬ ಅನುಮಾನದ ಮೇಲೆ ದಸ್ತಗಿರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆರಕ್ಷಕರು [[ಮಾರಿಕೋಪಾ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ಸಂದರ್ಭದ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, "[ಟೈಸನ್‌ ]ರು ಇಂದು [ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳನ್ನು] ಬಳಸಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ತನಗಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಿರುವ ಕಾರಣ ತಾನು ಅದರ ವ್ಯಸನಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ."<ref>ಗೇನರ್‌, ಟಿಂ., [http://sg.sports.yahoo.com/061229/3/45pl7.html ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಅರೆಸ್ಟೆಡ್‌ ಆನ್‌ ಕೊಕೈನ್‌ ಚಾರ್ಜಸ್], ''Yahoo.com ಮೂಲಕ [[Reuters]]'' , 2007-12-30, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-15.</ref> ಟೈಸನ್‌ ಜನವರಿ 22, 2007ರಂದು ಮಾರಿಕೋಪಾ ಕೌಂಟಿಯ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಾನು ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಉದ್ದೀಪನ ಮದ್ದುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಸೇವಿಸಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ತಾನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನಲ್ಲ ಎಂದು ಕೋರಿದರು. ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ಆರೋಪದ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕರೆ ಎದುರುನೋಡುತ್ತಾ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು ಆತ ತನ್ನನ್ನು "ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ವ್ಯಸನಗಳಿಗೆ" ನೀಡುವ ಒಳರೋಗಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>ಖಾನ್‌, ಕ್ರಿಸ್., [http://www.abqtrib.com/news/2007/feb/08/boxing-tyson-enters-rehab-facility/ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌: ಟೈಸನ್‌ ಎಂಟರ್ಸ್‌ ‌ರೀಹ್ಯಾಬ್‌ ಫೆಸಿಲಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929123034/https://www.abqtrib.com/news/2007/feb/08/boxing-tyson-enters-rehab-facility/ |date=2007-09-29 }}, '' [[ದ ಅಲ್ಬ್ಯೂಕರ್ಕ್‌ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌]] ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 2007-02-08, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-06.</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 24, 2007ರಂದು, ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಕೊಕೈನ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಅದರ ಮತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ನವೆಂಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಈ ಆರೋಪಗಳ ಅಪರಾಧ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಸೆರೆವಾಸ, 360 ಗಂಟೆಗಳ ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪರೀಕ್ಷಣೆಯ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಫಿರ್ಯಾದುದಾರರು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸೆರೆವಾಸ ವಿಧಿಸಲು ಕೋರಿದ್ದಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತನ್ನ ಮಾದಕವಸ್ತು ವ್ಯಸನದಿಂದ ಹೊರಗೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಕೇಳಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಆತನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿ ದೀರ್ಘಶಿಕ್ಷೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref>BBC NEWS, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7102471.stm ಟೈಸನ್‌ ಜೈಲ್‌ಡ್‌ ಆನ್‌ ಡ್ರಗ್‌ ಚಾರ್ಜಸ್], ''news.bbc.com'' , 2007-11-19, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-11-19.</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಟೈಸನ್‌ ಕಾನೂನಿನ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಏಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಏಳು ಜನ ಮಕ್ಕಳೆಂದರೆ ಮಗ ಡಾಮಟೋ ಕಿಲ್‌ರೇನ್‌ ಟೈಸನ್‌,<ref>https://books.google.com/books?id=ZVsRp-U8P7EC&amp;pg=PA255&amp;lpg=PA255&amp;dq=d'amato+kilrain+tyson&amp;source=bl&amp;ots=yCghZTb_fg&amp;sig=nCEoYBW_u-0zTfyzo8Rd7mvZzpg&amp;hl=en&amp;ei=OPnKSpuyEoK2sgOW2N2hBQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5#v=onepage&amp;q=d'amato%20kilrain%20tyson&amp;f=false</ref> ಮಗಳು ಕುಮಾರಿ ಮೈಕೆಲ್‌ ಟೈಸನ್‌ ("ಮಿಕಿ" ಎಂದೂ ಸಹಾ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ),ಮತ್ತು ರೇನಾ, ಅಮಿರ್‌, ಮಿಗುಯೆಲ್‌, ಎಕ್ಸೋಡಸ್‌, ಹಾಗೂ ಮಿಲನ್‌. ಆತನ ಮೊದಲ ದಾಂಪತ್ಯವು ನಟಿ [[ರಾಬಿನ್‌ ಗಿವೆನ್ಸ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1988ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1989ರವರೆಗಿತ್ತು.<ref name="divorc1" /> ಗಿವೆನ್ಸ್‌ ತನ್ನ ''[[ಹೆಡ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಕ್ಲಾಸ್‌‌]]'' ಎಂಬ [[ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಗಿವೆನ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ದಾಂಪತ್ಯವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸೆ, [[ಪತ್ನಿಯ ಹೀಗಳಿಕೆ]] ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆಗಳ ಆರೋಪ ಮತ್ತು ಗಿವೆನ್ಸ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಚಿನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಪೀಡಿಸುವಿಕೆಗಳ ಆರೋಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಾಗೂ ಸದ್ದುಗದ್ದಲಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref name="givens1">{{cite web | title = Mike Tyson vs. Robin Givens: the champ's biggest fight | author = ''[[Ebony (magazine)|Ebony]]'' | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m1077/is_n3_v44/ai_6932688 | accessdate = 2007-04-24 | work = Find Articles at BNet | archiveurl = https://archive.is/20120629052622/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1077/is_n3_v44/ai_6932688/ | archivedate = 2012-06-29 | url-status = live }}</ref> "ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಗಿವೆನ್ಸ್‌ [[ಬಾರ್ಬರಾ ವಾಲ್ಟರ್ಸ್‌]]ರೊಡನೆ ಜಂಟಿ ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡಿದಾಗ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1988ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ [[ABC]] [[TV]] [[ಸುದ್ದಿವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''[[20/20]]'' ಯಲ್ಲಿ, ಗಿವೆನ್ಸ್‌ ಟೈಸನ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಜೀವನವನ್ನು "ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ, ಶುದ್ಧ ನರಕ, ನಾನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದೆ"<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DEFD7123CF933A0575AC0A96E948260 ವೈಫ್‌ ಡಿಸ್ಕಸಸ್‌ ಟೈಸನ್‌], '' [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]] ಮೂಲಕ [[AP]]'' , 1988-09-30, ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-24.</ref> ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉತ್ಕಟ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದವು. ಗಿವೆನ್ಸ್‌ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು "[[ಉನ್ಮಾದದ ಖಿನ್ನತೆ]]" ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ/ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೇಳು/ದೂರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಟೈಸನ್‌ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದೆಂಬಂತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತ ಮುಖಭಾವದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="givens1" /> ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಗಿವೆನ್ಸ್‌, ದೂಷಿಸುವರೆಂದು ಆರೋಪ ಹೊತ್ತ ಟೈಸನ್‌ರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="givens1" /> ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆಕೆ ತನಗೆ [[ಗರ್ಭಪಾತ]]ವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಟೈಸನ್‌ ಆಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಗರ್ಭವತಿಯೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಆ ನೆಪವನ್ನು ತನ್ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡಳೆಂದು ದೂರಿದರು.<ref name="givens1" /><ref>{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE1DA123CF935A15753C1A96E948260&sec=&spon=&pagewanted=2|title=Boxing Notebook; Lalonde-Leonard: It's Same Old Hype|last=Berger|first=Phil|date=October 26, 1988|publisher=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|accessdate=2008-12-18}}</ref> ಆತನ ಎರಡನೇ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನವು ಮೋನಿಕಾ ಟರ್ನರ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 19, 1997ರಿಂದ ಜನವರಿ 14, 2003ರವರೆಗೆ ನಡೆದಿತ್ತು.<ref name="divorc2">{{cite web | title = Tyson finalizes divorce, could pay ex $9 million | author = ''[[Jet (magazine)|Jet]] | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m1355/is_6_103/ai_97235749 | accessdate = 2007-04-24 | work = Find Articles at BNet | archive-date = 2010-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100407040551/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1355/is_6_103/ai_97235749/ | url-status = dead }}</ref> ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಟರ್ನರ್‌ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ DC]]ಯ [[ಜಾರ್ಜ್‌ಟೌನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಥಳೀಯ]] [[ಶಿಶುವೈದ್ಯೆ]]ಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="smg1">[http://www.thesmokinggun.com/archive/tysondiv1.html ದ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್‌ ಗನ್‌: ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರತಿ], ''[[ದ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್‌ ಗನ್‌]], ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-30.''</ref> ಆಕೆಯು [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನ ಮಾಜಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ ಗವರ್ನರ್‌]] ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಕ್ತ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಮಿಟಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿರುವ [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಸ್ಟೀಲೆ]]ಯವರ ಸಹೋದರಿಯೂ ಹೌದು. ಟರ್ನರ್‌, ತಮ್ಮ ಐದು-ವರ್ಷಗಳ ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಲಾಗದ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಮಿಸಲನರ್ಹ ತಪ್ಪಾದ"<ref name="smg1" /> ಕಾರ್ಯವಾದ ವ್ಯಭಿಚಾರವನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಎಂಬ ಆರೋಪವನ್ನು ಹೊರೆಸಿ ಟೈಸನ್‌ರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕಾಗಿ ಜನವರಿ 2002ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ದಂಪತಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು : ರೇನಾ (ಜನನ ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1996) ಮತ್ತು ಅಮಿರ್‌ (ಆಗಸ್ಟ್‌ 5, 1997). ಮೇ 25, 2009ರಂದು, ಟೈಸನ್‌‌ರ 4-ವರ್ಷದ ಮಗಳು, ಎಕ್ಸೋಡಸ್‌ಳನ್ನು ಆಕೆಯ 7-ವರ್ಷದ ಸಹೋದರ, ಮಿಗುಯೆಲ್‌, ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ತಂತಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ, ಕಸರತ್ತಿನ ಕಾಲ್ತುಳಿತದ ಯಂತ್ರದಿಂದ ನೇತಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ. ಮಗುವಿನ ತಾಯಿ ತಂತಿಯ ಸಿಕ್ಕನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ [[CPR]]ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿದಳು. ಎಕ್ಸೋಡಸ್‌ "ತೀವ್ರ ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ"ಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಫೀನಿಕ್ಸ್‌‌ನ St. ಜೋಸೆಫ್ಸ್‌‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ಸಾಧನಗಳ ಸಹಾಯದಲ್ಲಿದ್ದಳು. ತರುವಾಯ ತನಗಾದ ಗಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೇ 26, 2009ರಂದು<ref name="cnn1.com">{{cite web | title = Police: Tyson's daughter on life support | url = http://www.cnn.com/2009/US/05/25/arizona.tyson.daughter/index.html | work = CNN}}</ref><ref name="cnn2.com">{{cite web | title = Tyson's daughter dies after accident, police say | url = http://www.cnn.com/2009/US/05/26/arizona.tyson.daughter/index.html | work = CNN}}</ref> ಮರಣಿಸಿದಳು. ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಟೈಸನ್‌ ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ತನ್ನ 32 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಲಕಿಹಾ ಸ್ಪೈಸರ್‌ರೊಂದಿಗೆ, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾವಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಪುಟ್ಟ, ಖಾಸಗಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌‌ ಹಿಲ್ಟನ್‌ನ ಹೋಟೆಲ್‌-ವಿನೋದಗೃಹದಲ್ಲಿನ ಲಾ ಬೆಲ್ಲಾ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್‌ ಚಾಪೆಲ್‌/ಮದುವೆಯ ಚಾಪೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೂನ್‌ 6, 2009ರ ಶನಿವಾರದಂದು ಮದುವೆಯಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/News/Mike-Tyson-Marries-1006746.aspx|title=Mike Tyson Marries Two Weeks After Daughter's Death|publisher=TVGuide.com|accessdate=2009-06-10|archive-date=2010-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111010505/http://www.tvguide.com/News/Mike-Tyson-Marries-1006746.aspx|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಪೈಸರ್‌ NV ಹತ್ತಿರದ ಉಪನಗರ ಹೆಂಡರ್‌ಸನ್‌ನ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಮದುವೆ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ತಮ್ಮ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಮುಂಚೆಯಷ್ಟೇ ಜೋಡಿಯ ಮದುವೆಗೆ ಪರವಾನಗಿ ದೊರೆತಿತ್ತು. ಟೈಸನ್‌‌ರ ಮಗಳು/ಪುತ್ರಿ ಮಿಲನ್‌ಳ ತಾಯಿ ಸ್ಪೈಸರ್‌. ನವೆಂಬರ್‌ 11, 2009ರಂದು, ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನೊಂದಿಗೆ ಮಾರಾಮಾರಿಗಿಳಿದಾಗ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ದಸ್ತಗಿರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, TVGuide.comಗೆ ಆರಕ್ಷಕರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು. "ಅವರು ಮಾರಾಮಾರಿಗಿಳಿದಿದ್ದರು. ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಸಿಗಿದ ಗಾಯವಾಗಿತ್ತು, ಆತನನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ," ಆರಕ್ಷಕರು ಮುಂದುವರೆಸಿ, ಟೈಸನ್‌ರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾಣಿಸುವಂತ ಗಾಯಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದರು. ಇಬ್ಬರೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆರಕ್ಷಕ ದಾಖಲೆಗಳು ತೋರಿಸುವ ಹಾಗೆ $20,000 ಮೊತ್ತದ ಜಾಮೀನು ಪಾವತಿಸಿದ ನಂತರ 8:24 p.mಕ್ಕೆ ಟೈಸನ್‌ರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರರ ವಿರುದ್ಧ ಹಲ್ಲೆಯ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news| author=Joyce Eng| title=Mike Tyson Arrested in Airport Scuffle| url=http://www.tvguide.com/News/Mike-Tyson-Arrested-1011995.aspx| work=TVGuide.com| access-date=2009-12-21| archive-date=2010-02-14| archive-url=https://web.archive.org/web/20100214032955/http://www.tvguide.com/News/Mike-Tyson-Arrested-1011995.aspx| url-status=dead}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == {{Details|Mike Tyson in popular culture}} ತನ್ನ ಖ್ಯಾತಿ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿದ್ದ 1980ರ ದಶಕದ ಕೊನೆ ಹಾಗೂ 1990ರ ದಶಕದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಟೈಸನ್‌ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರೀಡಾವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆತನ ಅನೇಕ ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಧನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಆತನ ಕಣದಲ್ಲಿನ ಅತಿರೇಕದ ಹಾಗೂ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ನಡತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆತನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಯ ಅಳವಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದರು.<ref>[http://sports.espn.go.com/espn/espn25/story?page=listranker/outrageousresults ESPN25: ದ 25 ಮೋಸ್ಟ್‌ ಔಟ್‌ರೇಜಿಯಸ್‌ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060827133854/http://sports.espn.go.com/espn/espn25/story?page=listranker%2Foutrageousresults |date=2006-08-27 }}, ''[[ESPN25]].com'' , ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-04-01.</ref> ಇದುವರೆಗೆ, ಟೈಸನ್‌ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಿರುದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಕಿರುತೆರೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ವಿಡಂಬನೆ]] ಅಥವಾ [[ಅಪಹಾಸ್ಯ]]ದ ವಸ್ತುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ, ಸಾಹಿತಿ ಜೋ ಲೇಡೆನ್‌ರ ಪುಸ್ತಕ ''ದ ಲಾಸ್ಟ್‌‌ ಗ್ರೇಟ್‌ ಫೈಟ್‌‌: ದ ಎಕ್ಸಟ್ರಾ ಆರ್ಡಿನರಿ ಟೇಲ್‌ ಆಫ್‌ ಟು ಮೆನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹೌ ಒನ್‌ ಫೈಟ್‌ ಚೇಂಜ್‌ಡ್‌ ದೇರ್‌ ಲೈವ್ಸ್‌‌ ಫಾರ್‌ ಎವರ್'' ‌ದಲ್ಲಿ, ಟೈಸನ್‌ ಮತ್ತು ಡಗ್ಲಾಸ್‌‌ರ ಪರಸ್ಪರರ ಹೆವಿವೇಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಶಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಬಂದವಲ್ಲದೇ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆ ಪಂದ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರ ಆರಂಭದ ಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿತ್ತು. == ಟೈಸನ್‌ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ == 2008ರಲ್ಲಿ, ''[[ಟೈಸನ್‌]]'' ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಕ್ಯಾನ್ನೆಸ್‌ ಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತಗೊಂಡಿತು. ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಟೊಬ್ಯಾಕ್‌‌]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಇದರಲ್ಲಿ ಟೈಸನ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷಣಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳು ಸಹಾ ಇವೆ. ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತಲ್ಲದೇ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ [[ರಾಟನ್‌ ಟೊಮ್ಯಾಟೋಸ್‌]] ಜಾಲತಾಣದಿಂದ 86%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತ್ತು. == ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು == {{start box}} |- |align="center" colspan=8|'''50 ಗೆಲುವುಗಳು''' (44 ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ಗಳು, 5 ನಿರ್ಣಯಗಳು, 1 ಅನರ್ಹತೆ), '''6 ಸೋಲುಗಳು''' , '''0 ಡ್ರಾಗಳು''' , '''2 ಫಲಿತಾಂಶರಹಿತ ಪಂದ್ಯಗಳು''' <ref>{{cite web |url=http://www.boxrec.com/list_bouts.php?human_id=474&cat=boxer |title=Mike Tyson's career boxing record |work=[[Boxrec.com]] |accessdate=2008-01-18 |archive-date=2012-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005125317/http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=474&cat=boxer |url-status=dead }}</ref> |- |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|Res. |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ದಾಖಲೆ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ಮಾದರಿ/ವಿಧ/ಲಕ್ಷಣ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|Rd., ಸಮಯ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ದಿನಾಂಕ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ಸ್ಥಳ |align=center style="border-style: none none solid solid; background: #e3e3e3"|ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |50-6 |align=left|{{flagicon|IRE}} [[ಕೆವಿನ್‌ ಮೆಕ್‌ಬ್ರೈಡ್‌]] |[[TKO]] || 6 {{small|(10)}}, 3:00 |2005-06-11 || align=left|{{flagicon|Washington, D.C.}} [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, DC]] |align=left|{{small|Tyson's trainer Jeff Fenech asked for the fight to be stopped after the sixth round. McBride pushed Tyson over in the sixth. Tyson struggled to get up and looked exhausted. Fenech decided Tyson was unable to continue through exhaustion and called the fight off.}} |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |50-5 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಡ್ಯಾನಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]] |[[KO]] || 4 {{small|(10)}}, 2:51 |2004-07-30 || align=left|{{flagicon|Kentucky}} [[ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ, KY]] |align=left|{{small|With 30 seconds left in round one, Tyson sustained ligament damage to his left knee and visibly reached for his knee in pain. Tyson was knocked out in round four and claimed afterwards he was struggling to even stand from the injury. Four days later, Tyson underwent successful surgery to repair the torn knee ligaments.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |50-4 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಕ್ಲಿಫಾರ್ಡ್‌ ಎಟಿಯೆನ್ನೆ]] |KO || 1 {{small|(10)}}, 0:49 |2003-02-22 || align=left|{{flagicon|Tennessee}} [[ಮೆಂಫಿಸ್‌, TN]] | |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |49-4 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಲೆನ್ನಾಕ್ಸ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌/ಲೆವಿಸ್‌‌]] |KO || 8 {{small|(12)}}, 2:25 |2002-06-08 || align=left|{{flagicon|Tennessee}} ಮೆಂಫಿಸ್‌, TN |align=left|{{small|[[List of IBF world champions#Heavyweight|IBF]]/[[List of IBO world champions#Heavyweight|IBO]]/[[List of WBC world champions#Heavyweight|WBC]] Heavyweight titles on the line.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |49-3 |align=left|{{flagicon|DEN}} [[ಬ್ರಿಯಾನ್‌ ನೀಲ್‌ಸೆನ್‌]] |TKO || 7 {{small|(10)}}, 3:00 |2001-10-13 || align=left|{{flagicon|DEN}} {{small|[[Copenhagen|Copenhagen, Denmark]]}} |align=left|{{small|Corner retirement.}} |- align="center" |style="background: #dddddd"|NC |48-3 |align=left|{{flagicon|POL}} [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಗೊಲೊಟಾ]] |[[ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ]] || 3 {{small|(10)}} |2000-10-20 || align=left|{{flagicon|Michigan}} [[ಆಬರ್ನ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌, MI]] |align=left|{{small|Originally a win after round two for Tyson after Gołota refused to continue fighting, the bout was ruled a no contest by the Michigan State Athletic Commission due to Tyson testing positive for [[marijuana]] after the fight.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |48-3 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಲೂ/ಲೌ ಸವಾರೆಸೆ]] |TKO || 1 {{small|(10)}}, 0:38 |2000-06-24 || align=left|{{flagicon|SCO}} [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌]] |align=left|{{small|Tyson accidentally hits referee [[John Coyle]] after Coyle stopped the bout. During post fight interview, he comments he'd eat Lennox Lewis' children.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |47-3 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಜ್ಯೂಲಿಯಸ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌]] |TKO || 2 {{small|(10)}}, 1:03 |2000-01-29 || align=left|{{flagicon|ENG}} {{small|[[Manchester|Manchester, England]]}} | |- align="center" |style="background: #dddddd"|NC |46-3 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಆರ್ಲಿನ್‌ ನಾರ್ರಿಸ್‌]] |ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ || 1 {{small|(10)}}, 3:00 |1999-10-23 || align=left|{{flagicon|Nevada}} [[ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV]] |align=left|{{small|Norris suffered a knee injury following a post-bell punch from Tyson.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |46-3 |align=left|{{flagicon|RSA}} [[ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್‌ ಬೋಥಾ]] |KO || 5 {{small|(10)}}, 2:59 |1999-01-16 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV | |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |45-3 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌]] |ಅನರ್ಹತೆ || 3 {{small|(12)}} |1997-06-28 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|"[[The Bite Fight]]", Tyson disqualified for twice biting Holyfield's ears in round three.}} |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |45-2 |align=left|{{flagicon|USA}} ಇವಾಂಡರ್‌ ಹೋಲಿಫೀಲ್ಡ್‌ |TKO || 11 {{small|(12)}}, 0:37 |1996-11-09 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Lost [[List of WBA world champions#Heavyweight|WBA Heavyweight title]].}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |45-1 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಬ್ರೂಸ್‌‌ ಸೆಲ್ಡನ್‌]] |TKO || 1 {{small|(12)}}, 1:49 |1996-09-07 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Won WBA Heavyweight title. WBC title not on the line. Tyson relinquished the WBC title on September 24.}}<ref name="The New York Times 1996-09-25">{{cite news | title=Tyson Yields W.B.C. Title | date=1996-09-25| publisher=The New York Times Company| url =http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E3D71F3DF936A1575AC0A960958260 | work =The New York Times| accessdate = 2008-03-14}}</ref> |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |44-1 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಬ್ರೂನೋ]] |TKO || 3 {{small|(12)}}, 0:50 |1996-03-16 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Won WBC Heavyweight title.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |43-1 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಬಸ್ಟರ್‌‌ ಮಾಥಿಸ್‌, Jr.]] |KO || 3 {{small|(12)}}, 2:32 |1995-12-16 || align=left|{{flagicon|Pennsylvania}} [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ, ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ವೇನಿಯಾ]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |42-1 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಪೀಟರ್‌ ಮೆಕ್‌‌ನೀಲೆ]] |ಅನರ್ಹತೆ || 1 {{small|(10)}} |1995-08-19 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|McNeeley was disqualified after his manager entered the ring.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |41-1 |align=left|{{flagicon|CAN}} [[ಡೊನೊವನ್‌‌ ರುಡ್ಡೋಕ್‌‌]] |ನಿರ್ಣಯ {{small|(unanimous)}} || 12 |1991-06-28 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|The rematch was as brutal as the first and as a result Ruddock sustained a broken jaw and Tyson suffered a perforated eardrum.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |40-1 |align=left|{{flagicon|CAN}} ಡೊನೊವನ್‌‌ ರುಡ್ಡೋಕ್‌‌ |TKO || 7 {{small|(12)}}, 2:22 |1991-03-18 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|The fight was surrounded in controversy after referee Richard Steele stopped Ruddock in the 7th round after a barrage of punches from Tyson even though he appeared to be ok to continue. As a result of the premature stoppage a fight broke out in the ring between both camps and a rematch was called for.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |39-1 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಅಲೆಕ್ಸ್‌‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌]] |KO || 1 {{small|(10)}}, 2:27 |1990-12-08 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ]] |align=left|{{small|The fight was waved off by the referee as a result of the three knock-down rule. Alex Stewart had gone down three times in the first round.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |38-1 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಹೆನ್ರಿ ಟಿಲ್‌ಮನ್‌‌]] |KO || 1 {{small|(10)}}, 2:47 |1990-06-16 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Tyson gained revenge over the man who had beaten him twice in the amateurs.}} |- align="center" |{{no2}}ಸೋಲು |37-1 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಜೇಮ್ಸ್‌‌ ಡಗ್ಲಾಸ್‌‌]] |KO || 10 {{small|(12)}} |1990-02-11 || align=left|{{flagicon|JPN}} [[ಟೋಕ್ಯೋ, ಜಪಾನ್‌]] |align=left|{{small|Lost IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |37-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಕಾರ್ಲ್‌‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌‌]] |TKO || 1 {{small|(12)}}, 1:33 |1989-07-21 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |36-0 |align=left|{{flagicon|GBR}} [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಬ್ರೂನೋ]] |TKO || 5 {{small|(12)}}, 2:55 |1989-02-25 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |35-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಸ್ಪಿಂಕ್ಸ್‌]] |KO || 1 {{small|(12)}}, 1:31 |1988-06-27 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |34-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಟೋನಿ ಟಬ್ಬ್ಸ್‌]] |TKO || 2 {{small|(12)}}, 2:54 |1988-03-21 || align=left|{{flagicon|JPN}} ಟೋಕ್ಯೋ, ಜಪಾನ್‌ |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |33-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಹೋಮ್ಸ್‌]] |TKO || 4 {{small|(12)}}, 2:55 |1988-01-22 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |32-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಟೈರೆಲ್‌ ಬಿಗ್ಗ್ಸ್‌]] |TKO || 7 {{small|(12)}}, 2:59 |1987-10-16 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ |align=left|{{small|Retained IBF/WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |31-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಟೋನಿ ಟಕರ್‌‌‌]] |ನಿರ್ಣಯ {{small|(unanimous)}} || 12 |1987-08-01 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Won IBF Heavyweight title and retained WBA/WBC Heavyweight titles, becoming Undisputed Heavyweight champion.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |30-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಪಿಂಕ್‌ಲನ್‌ ಥಾಮಸ್‌]] |TKO || 6 {{small|(12)}}, 2:00 |1987-05-30 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Retained WBA/WBC Heavyweight titles.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |29-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌]] |ನಿರ್ಣಯ {{small|(unanimous)}} || 12 |1987-03-07 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Won WBA Heavyweight title and retained WBC Heavyweight title.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |28-0 |align=left|{{flagicon|JAM}} [[ಟ್ರೆವರ್‌ ಬೆರ್ಬಿಕ್‌‌]] |TKO || 2 {{small|(12)}}, 2:35 |1986-11-22 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV |align=left|{{small|Won WBC Heavyweight title.}} |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |27-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಅಲೋನ್ಜೋ ರಾಟ್ಲಿಫ್‌]] |KO || 2 {{small|(10)}}, 1:41 |1986-09-06 || align=left|{{flagicon|Nevada}} ಲಾಸ್‌ ವೇಗಾಸ್, NV | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |26-0 |align=left|{{flagicon|CUB}} ಜೋಸ್‌ ರಿಬಾಲ್ಟಾ |TKO || 10 {{small|(10)}}, 1:23 |1986-08-17 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |25-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಮಾರ್ವಿಸ್‌‌ ಫ್ರೇಜಿಯರ್‌]] |KO || 1 {{small|(10)}}, 0:30 |1986-07-26 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಗ್ಲೆನ್ಸ್‌ ಫಾಲ್ಸ್‌‌, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |24-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಲೊರೆನ್ಜೋ ಬಾಯ್ಡ್‌‌ |KO || 2 {{small|(10)}}, 1:43 |1986-07-11 || align=left|{{flagicon|New York}} ಸ್ವಾನ್‌ ಲೇಕ್‌‌, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |23-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ವಿಲಿಯಂ ಹೊಸಿಯಾ |KO || 1 {{small|(10)}}, 2:03 |1986-06-28 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಟ್ರಾಯ್‌‌, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |22-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ರೆಜ್ಜೀ ಗ್ರಾಸ್‌‌ |TKO || 1 {{small|(10)}}, 2:36 |1986-06-13 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |21-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಮಿಚ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌]] |ನಿರ್ಣಯ {{small|(unanimous)}} || 10 |1986-05-20 || align=left|{{flagicon|New York}} ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |20-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಜೇಮ್ಸ್‌‌ ಟಿಲ್ಲಿಸ್‌]] |ನಿರ್ಣಯ {{small|(unanimous)}} || 10 |1986-05-09 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಗ್ಲೆನ್ಸ್‌ ಫಾಲ್ಸ್‌‌, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |19-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಸ್ಟೀವ್‌‌ ಝೌಸ್ಕಿ |KO || 3 {{small|(10)}}, 2:39 |1986-03-10 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಯೂನಿಯನ್‌ಡೇಲ್‌‌, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |18-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಜೆಸ್ಸೀ/ಜೆಸ್ಸೇ ಫರ್ಗ್ಯೂಸನ್‌]] |DQ || 6 {{small|(10)}}, 1:19 |1986-02-16 || align=left|{{flagicon|New York}} ಟ್ರಾಯ್‌‌, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |17-0 |align=left|{{flagicon|USA}}ಮೈಕ್‌ ಜೇಮ್‌‌ಸನ್‌‌ |TKO || 5 {{small|(8)}}, 0:46 |1986-01-24 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |16-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಡೇವಿಡ್‌‌ ಜಾಕೋ]] |TKO || 1 {{small|(10)}}, 2:16 |1986-01-11 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಆಲ್ಬೆನಿ, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |15-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಮಾರ್ಕ್‌‌ ಯಂಗ್‌ |KO || 1, 0:50 |1985-12-27 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಲಥಮ್‌‌, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |14-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಸ್ಯಾಮ್ಮಿ ಸ್ಕಾಫ್‌‌ |KO || 1 {{small|(10)}}, 1:19 |1985-12-06 || align=left|{{flagicon|New York}} ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |13-0 |align=left|{{flagicon|CAN}} ಕಾನ್ರಾಯ್‌‌ ನೆಲ್ಸನ್‌ |KO || 2 |1985-11-22 || align=left|{{flagicon|New York}} ಲಥಮ್‌‌, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |12-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಎಡ್ಡೀ ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್‌‌ |KO || 1, 1:17 |1985-11-13 || align=left|{{flagicon|Texas}} [[ಹೌಸ್ಟನ್‌‌, TX]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |11-0 |align=left|{{flagicon|TRI}} ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌‌ ಬೆಂಜಮಿನ್‌‌ |TKO || 1, 0:54 |1985-11-01 || align=left|{{flagicon|New York}} ಲಥಮ್‌‌, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |10-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕೋಲೆ |KO || 1 {{small|(8)}}, 0:37 |1985-10-25 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |9-0 |align=left|{{flagicon|USA}} [[ಡಾನ್ನಿ ಲಾಂಗ್‌]] |KO || 1 {{small|(6)}}, 1:28 |1985-10-09 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |8-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಮೈಕೆಲ್‌ ಜಾನ್‌ಸನ್‌‌ |KO || 1 {{small|(6)}}, 0:39 |1985-09-05 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |7-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಲಾರೆನ್ಜೋ ಕೆನಡಿ |TKO || 1 {{small|(6)}}, 1:05 |1985-08-15 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |6-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಸಿಮ್ಸ್‌‌ |KO || 3 {{small|(6)}}, 2:04 |1985-07-19 || align=left|{{flagicon|New York}} [[ಪಫ್‌‌ಕೀಪ್ಸೀ, NY]] | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |5-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಜಾನ್‌‌ ಆಲ್ಡರ್‌ಸನ್‌‌ |TKO || 2 {{small|(6)}} |1985-07-11 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |4-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ರಿಕಾರ್ಡೋ ಸ್ಪೇನ್‌‌ |KO || 1 {{small|(6)}}, 0:39 |1985-06-20 || align=left|{{flagicon|New Jersey}} ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌‌ ನಗರ , NJ | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |3-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಡಾನ್‌ ಹಾಲ್ಪಿನ್‌‌ |KO || 4 {{small|(4)}} |1985-05-23 || align=left|{{flagicon|New York}} ಆಲ್ಬೆನಿ, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |2-0 |align=left|{{flagicon|USA}} ಟ್ರೆಂಟ್‌‌ ಸಿಂಗಲ್‌ಟನ್‌‌ |TKO || 1 {{small|(4)}}, 0:53 |1985-04-10 || align=left|{{flagicon|New York}} ಆಲ್ಬೆನಿ, NY | |- align="center" |{{yes2}}ಗೆಲುವು |1-0 |align=left|{{flagicon|PUR}} ಹೆಕ್ಟರ್‌ ಮರ್ಸಿಡೀಸ್‌ |TKO || 1 {{small|(4)}}, 1:47 |1985-03-06 || align=left|{{flagicon|New York}} ಆಲ್ಬೆನಿ, NY | {{end box}} == ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು == ಟೈಸನ್‌ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲೇ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು:<ref>[https://web.archive.org/web/20050418182915/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/spoty_overseas.shtml ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ ಆಫ್‌ ದ ಇಯರ್‌ - ಓವರ್‌ಸೀಸ್‌ ವಿನ್ನರ್ಸ್], ''[[BBC]].co.uk' ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2007-03-31.''</ref> '''ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು''' * ಕಿರಿಯರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌ 1982 * [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋವ್ಸ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌]] ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ 1984 * ನಿರ್ವಿವಾದ [[ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌]] (ಮೂರೂ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದರು ‌; [[WBA]], [[IBF]], ಮತ್ತು [[WBC]]) — ಆಗಸ್ಟ್‌ 1, 1987 – ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990 * [[WBC]] ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ — ನವೆಂಬರ್‌ 22, 1986 – ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990, ಮಾರ್ಚ್‌ 16, 1996 – 1997 (ವಿರಾಮದ ಅವಧಿ) * [[WBA]] ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ — ಮಾರ್ಚ್‌ 7, 1987 – ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 7, 1996 – ನವೆಂಬರ್‌ 9, 1996 * [[IBF]] ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ — ಆಗಸ್ಟ್‌ 1, 1987 – ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1990 '''ದಾಖಲೆಗಳು''' * ಅತಿ ಕಿರಿಯ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ — 20 ವರ್ಷ 4 ತಿಂಗಳ ವಯಸ್ಸು * ಕಿರಿಯರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌‌ನ ತ್ವರಿತ KO — 8 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು '''ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು''' * [[ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ ವರ್ಷದ ಕುಸ್ತಿಪಟು]]—1986 & 1988 * [[BBC ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಕ್ತಿ]]—1989 * ರಿಂಗ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ ವರ್ಷದ ಉಜ್ವಲ ವ್ಯಕ್ತಿ—1985 {{start box}} {{s-ach|aw}} {{succession box | before=[[Marvin Hagler]] <br />& [[Donald Curry]] | title= [[Ring Magazine Fighter of the Year]] | years= 1986 | after= [[Evander Holyfield]] }} {{succession box | before=[[Evander Holyfield]] | title= [[Ring Magazine Fighter of the Year]] | years= 1988 | after= [[Pernell Whitaker]] }} {{succession box | before=[[Michael Spinks]] | title= [[The Ring Magazine|The Ring]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]]| years= June 27, 1988 - February 11, 1990 | after= [[James Buster Douglas]] }} {{s-sports}} {{s-bef | before=[[Trevor Berbick]]}} {{s-ttl | title=[[World Boxing Council|WBC]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=November 22, 1986 – February 11, 1990}} {{s-aft | rows=4 | after=[[James Buster Douglas|Buster Douglas]]}} {{s-bef | before=[[James Smith (boxer)|James Smith]]}} {{s-ttl | title=[[World Boxing Association|WBA]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=March 7, 1987 – February 11, 1990}} {{s-bef | before=[[Tony Tucker]]}} {{s-ttl | title=[[International Boxing Federation|IBF]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=August 1, 1987 – 11 February 1990}} |- {{s-vac | last=[[Leon Spinks]]}} {{s-ttl | title=[[Undisputed Championship|Undisputed]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=August 1, 1987 – 11 February 1990}} {{s-bef | before= [[Frank Bruno]]}} {{s-ttl | title= [[World Boxing Council|WBC]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=March 16, 1996– September 24, 1997<br />Vacated}} {{s-vac | next=[[Lennox Lewis]]}} {{succession box | before=[[Bruce Seldon]] | title=[[World Boxing Association|WBA]] [[List of heavyweight boxing champions|Heavyweight Champion]] | years=September 7, 1996 – November 9, 1996 | after=[[Evander Holyfield]] }} {{end box}} == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == * [[ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[WBA ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[WBC ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[IBF ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪೀಕ್‌-ಅ-ಬೂ]] * [[ಕ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಕಿಲ್‌‌ (ಪಟ್ಟಣ), ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] * [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XIV]] * [[ಟೈಸನ್‌ (ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ)]] * ಫೇಸಿಂಗ್‌ ಟೈಸನ್‌ [[ಪುಸ್ತಕ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat}} {{wikiquote}} * {{boxrec|id=000474}} * [http://sify.com/news/fullstory.php?a=jf1huhffadi&amp;title=Mike_Tyson_s_daughter_dies_after_freak_accident?vsv=smm ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌‌ರ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಪುತ್ರಿ ಸಾವು] * [http://www.officialmiketyson.com ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801192228/http://officialmiketyson.com/ |date=2015-08-01 }} * [http://boxing-scoop.com/show_boxer.php?boxer_ID=3854 ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌‌ರ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯಗಳ ದಾಖಲೆ] * [http://jco.usfca.edu/boxing/ ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ರ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಯ್ಸ್‌‌ ಕೆರೋಲ್‌ ‌ಓಟ್ಸ್‌ ಬರೆದ ಲೇಖನ, 1986-1997] * [http://sportsillustrated.cnn.com/multimedia/photo_gallery/2005/06/13/tyson.history/content.1.html ಜೂನ್‌ 2005 SI ಟೈಸನ್‌ರ ಜೀವನದ ಹಿನ್ನೋಟದ ಚಿತ್ರಶಾಲೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221233331/http://sportsillustrated.cnn.com/multimedia/photo_gallery/2005/06/13/tyson.history/content.1.html |date=2009-02-21 }} * [https://www.nytimes.com/2008/05/11/movies/11aran.html?_r=2 ಮೈಕ್‌ ಟೈಸನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅವರ ಹಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಓಲಾಡಿಸಿದೆ] ಲೇ: ಟಿಂ ಅರಾಂಗೋ, ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' , ಮೇ 11, 2008 {{DEFAULTSORT:Tyson, Mike}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಖೈದಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಅತ್ಯಾಚಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು]] [[ವರ್ಗ:ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋವ್ಸ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:IBF ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಮೂಲದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಖೈದಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:WBA ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:WBC ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] 8m2t41hf0hokmbw3puicc8tfa173iaz 0 22168 1428530 1427828 2026-09-17T09:35:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428530 wikitext text/x-wiki {{Agriculture}} [[File:13-09-01-kochtreffen-wien-RalfR-02.jpg|thumb]] ಬೆಳೆಯ ಆವರ್ತನೆ, ಹಸಿರು- ಗೊಬ್ಬರ, ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರ, ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಕೀಟಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ '''ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯವು''' ಮಣ್ಣಿನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು, ಹಾಗೂ ಯಾಂತ್ರಿಕ [[ಬೇಸಾಯ|ಬೇಸಾಯಕ್ಕಾಗಿ]] [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ|ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು]] ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು, ಗಿಡ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು, [[ಜಾನುವಾರು]] ಮೇವು ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು, ಮತ್ತು [[ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ]] ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಸಾವಯವಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಯಮಿತಗೊಳಿಸುವ [[ವ್ಯವಸಾಯ,|ವ್ಯವಸಾಯದ]] ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್‌ನ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಡೈರೆಕ್ಟರೇಟ್ ಜನರಲ್ [http://ec.europa.eu/agriculture/organic/organic-farming/what-organic_en ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯವೆಂದರೇನು]</ref> ೧೯೯೦ ರಿಂದ, ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ $46 ಬಿಲಿಯನ್ ತಲುಪಲು ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿತು. ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಒಕ್ಕಲುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಬೇಡಿಕೆಯು ಸಜಾತೀಯ ವರ್ಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಸರಿಸುಮಾರು ೩೨.೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರು ನಷ್ಟು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪ್ತಿಯಾಗಿ ಈಗ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಒಕ್ಕಲು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಒಟ್ಟು ಜಗತ್ತಿನ ಒಕ್ಕಲುಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸರಿಸುಮಾರು ಪ್ರತಿಶತ ೦.೮ ರಷ್ಟು.<ref>[http://www.organic-world.net ಸಾವಯವ-ಪ್ರಪಂಚ]</ref> ಅದರ ಜೊತೆಗೆ, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ವನ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು ೩೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಷ್ಟು ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.organic-world.net ]</ref> ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಘಟನೆ ನಡೆಯದಂತೆ ಇದ್ದರೆ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ನಿಯಮಗಳಿಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿನ [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೇರೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಗುಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವ ಮೂಲವಾಗಿ (ಐಎಫ್ಒಎಎಮ್)]], ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ[[ಆಶ್ರಯ ಸಂಘಟನೆಯು]] ಸಾವಯವ ಸಮಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐಎಫ್‌ಒಎಎಮ್ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆಬಾಗಿರುವ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ದ್ಯೇಯಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {{quote|"Organic agriculture is a production system that sustains the health of soils, nandan and Vaishnavi . It relies on ecological processes, biodiversity and cycles adapted to local conditions, rather than the use of inputs with adverse effects. Organic agriculture combines tradition, innovation and science to benefit the shared environment and promote fair relationships and a good quality of life for all involved.."|[[International Federation of Organic Agriculture Movements]]<ref>{{cite web |url=http://www.ifoam.org/growing_organic/definitions/doa/index.html |title=Definition of Organic Agriculture |accessdate=2008-09-30 |publisher=IFOAM}}</ref>}} == ಇತಿಹಾಸ == ಸಾವಯವ ಚಳುವಳಿ ೧೯೩೦-೧೯೪೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸುವುದನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಮೊದಲು [[ಸೂಪರ್ ಫಾಸ್‌ಪೇಟ್]] ಆನಂತರ [[ಅಮೋನಿಯದ]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ೧೮ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೊದಲನೆಯ ವಿಶ್ವ-ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಹೇಬರ್ -ಬಾಷ್]] ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಈ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಅಗ್ಗವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹುದೇ ಪ್ರಗತಿ ೧೯೪೦ ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಈ ದಶಕವನ್ನು 'ಕೀಟನಾಶಕ ಯುಗ'ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಸರ್ [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹೊವಾರ್ಡ್]] ಅವರನ್ನು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ಪಿತಾಮಹಾನೆಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಜೆ.ಐ.ರೊಡೇಲ್]] ಅವರು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು, [[ಲೇಡಿ ಈವ್ ಬಾಲ್ ಫೋಲ್]] ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೆ ಹಲವು ಮಂದಿ ವಿಶ್ವದ ಉದ್ದಗಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ ಒಟ್ಟು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಶೇಕಡಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಪರಿಸರದ ಪರಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆಲ್ಲಾ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚಳುವಳಿ ಒಂದು ಬೇಡಿಕೆಯ ಕೆಲಸವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಸಹಾಯ ಧನದಿಂದ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಅಧಿಕಗೊಂಡವು. ಇದರಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ಬೇಸಾಯಗಾರರು ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಹಾತೊರೆದರು. ಪ್ರಗತಿಪರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಬಹುಮಂದಿ ಬೇಸಾಯಗಾರರು ಅನೂಚಾನವಾಗಿ ಬಂದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು. ಆ ವಿಧಾನಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಪದ್ಧತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುವಂತಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಯೋಗ್ಯತಾ ಪತ್ರಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬೇಸಾಯಗಾರರು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ವಿಶ್ವದ ಒಟ್ಟು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವೆನಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುರೋಪ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಇದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Organic-vegetable-cultivation.jpeg|left|thumb|300px|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಕ್ಯಾಪೆಯಲ್ಲಿನ ಮಿಶ್ರ ತರಕಾರಿಗಳ ಸಾವಯವ ಬೆಳೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಡ್ಜ್‌ರೊವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.]] {{quote|1="An organic farm, properly speaking, is not one that uses certain methods and substances and avoids others; it is a farm whose structure is formed in imitation of the structure of a natural system that has the integrity, the independence and the benign dependence of an organism" |2=[[Wendell Berry]], "The Gift of Good Land"}} === ಮಣ್ಣಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ === ಗಿಡಗಳಿಗೆ [[ನೈಟ್ರೋಜನ್]], ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಹಾಗೂ ಮೈಕ್ರೋನ್ಯೂಟ್ರಿಯೆಂಟ್ಸ್‌ಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು [[ನೈಟ್ರೋಜನ್]] ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯವಿರುವಾಗ) ಒದಗಿಸುವುದು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯಗಾರರಿಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="SoilFertility">{{cite journal | author = Watson CA, Atkinson D, Gosling P, Jackson LR, Rayns FW. | title = Managing soil fertility in organic farming systems | url = http://www3.interscience.wiley.com/journal/119192119/abstract | year = 2002 | journal = Soil Use and Management | pages = 239–247 | volume = 18 | doi = 10.1111/j.1475-2743.2002.tb00265.x | accessdate = 2009-05-29 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://orgprints.org/8060/ ಮುಂಮುದ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಉಚಿತ ಪೂರ್ಣ-ಪಠ್ಯ.].</ref> ಬೆಳೆಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರುಗೊಬ್ಬರ (''ಹೊದಿಕೆ ಬೆಳೆಗಳು'') ಪಯರಿನ ಮೂಲಕ [[ನೈಟ್ರೋಜನ್|ನೈಟ್ರೋಜೆನ್]] ಒದಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ (ನಿಖರವಾಗಿ, (1)ಫ್ಯಾಬಸಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ) ಅದು ನೈಟ್ರೋಜನನ್ನು ವಾತಾವರಣದ ಮೂಲಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಜೀವನದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ರೈಜೋಬಿಯಾ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತರಬೆಳೆಗಳು, ಸಹ ಮಣ್ಣಿನ ಸಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ರೋಗ ರುಜಿನಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೆಳೆಯ ಸಾಲಿನ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗ ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="SoilFertility"/> ಬೆಳೆಗಳ ಶೇಷವನ್ನು ಉಳಿಮೆ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬೆರೆಸಿ ಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಾತಿಯ ಗಿಡಗಳು ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಬಿಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="SoilFertility"/> [[ಸಾವಯವ]] [[ಬೇಸಾಯಗಾರ|ಬೇಸಾಯಗಾರರು]] [[ದನ|ದನಗಳ]] ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ (ಅದು [[ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್]] ಆಗಿರತಕ್ಕದ್ದು,)ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಹದಮಾಡಿದ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಎಂದರೆ ಸೀಡ್ ಮೀಲ್ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಖನಿಜಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪುಡಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕಲ್ಲುಫಾಸ್‌ಫೇಟ್]] ಮತ್ತು [[ಹಸಿರುಮರಳು]], ಅದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಹಜವಾಗಿ ದೊರೆಯುವುದರಿಂದ ಪೊಟಾಷ್‌ನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿದಾಗ ಈ ವಿಧಾನಗಳು [[ಕೊರತೆ|ಕೊರೆತಯನ್ನು]] ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ [[PH|pHನ್ನು]] ತಿದ್ದುಪಡಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ [[pH]] ತಿದ್ದುಪಡಿ ಸುಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗಂಧಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೃತಕ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಲ್ಫೇಟ್]], [[ಅಲ್ಯುಮಿನಂ ಸಲ್ಫೇಟ್]],[[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್]], ಮತ್ತು ಕರಗುವಂತಹ [[ಬೊರಾನ್]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="Gillman2008"/>{{Rp|43}} [[ದನ|ದನಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಬೆಳೆಗಳು]] ಸೇರಿಕೊಂಡು ಮಿಶ್ರ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಬುಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲವೆಂದರೆ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಭರಿತ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಫಲವತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬಿಳಿ ಕ್ಲೋವರ್]] ಅಥವಾ [[ಅಲ್ಫಾಲ್ಫ]] ಹುಲ್ಲು ಬೆಳೆಸುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯದ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಫಲವತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.{1/ ದನಗಳಿಲ್ಲದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ("ದನರಹಿತ")ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ [[ಗೊಬ್ಬರ]] ಹಾಗೂ ಅಡಗುಕಾಳುಗಳು ಹಾಗೂ ಹಸಿರು ಗೊಬ್ಬರ ಮುಂತಾದವು ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಒದಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಡಗು ಕಾಳುಗಳು ಪರಿಮಿತವಾದ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಒದಗಿಸಿದರೂ ಅದು ಕಟಾವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಮಿತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ.<ref name="SoilFertility"/> ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಹಣ್ಣು]] ಹಾಗೂ [[ತರಕಾರಿ|ತರಕಾರಿಯನ್ನು]] ಬೆಳೆಯುವಂತಹವು, ರಕ್ಷಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತಹವು ಹೊರಗಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಭಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="SoilFertility"/> === [[ಕಳೆ]] ಹತೋಟಿ === ಪೌಷ್ಠಿಕತೆ ಒದಗಿಸಿದ ನಂತರ ಕಳೆಯನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="Gillman2008"/> ಕಳೆಯನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಂದ ಕಳೆ ಕೀಳುವುದು, ಒದ್ದೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು [[ಬೇರು|ಬೇರುಗಳ]] ಬಳಿ ಹೊದಿಸುವುದು, [[ಕಾರ್ನ್ ಗ್ಲುಟೆನ್ ಮೀಲ್]], ಸಹಜವಾದ ಪ್ರೀಮಿರ್‌ಗೆನ್ಸ್ ಹರ್‌ಬಿಸೈಡ್, ಬೆಂಕಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಲವಂಗದೆಣ್ಣೆ, [[ಬೊರಾಕ್ಸ್]], [[ಪೆಲರ್ ಗೋನಿಕ್ ಆಸಿಡ್]] ಸೋಲರೈ ಜೇಷನ್ (ಸುಮಾರು 4–6 ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನ್ನು ಅಗಲವಾಗಿ ಹೊದಿಸುವುದು), ವೈನ್‌ಗಾರ್, ಮತ್ತಿತರ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ [[ಭತ್ತ|ಭತ್ತದ]] ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿರುವ ನಿವಾರಣೆಗಳು.<ref name="Gillman2008">ಗಿಲ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಜೆ. (2008). ''ದಿ ಟ್ರೂತ್ ಎಬೌಟ್ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್'' . ಟಿಂಬರ್ ಪ್ರೆಸ್.</ref>{{Rp|45-65}} ಒಂದು ನಿವಾರಣೋಪಾಯವೆಂದರೆ [[ಬಾತುಕೋಳಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳನ್ನು]] ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುವುದು. ಅವು ಕಳೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳನ್ನು ಸಹ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name="csmonitor.com">ಹೌ ಟು ಫೀಡ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್, ಲಾರೆಂಟ್ ಬೆಲ್ಸಿ ಅವರಿಂದ (ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2003 ಆವೃತ್ತಿ) ದಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮಾನಿಟರ್</ref> === ಇತರೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುವುದು === ಕಳೆಯು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಡ್ಡುವ ಇತರೆ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥೋಪಾಡ್ಸ್ (ಉದಾ. ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳು) ಮತ್ತು ನೆಮಟೋಡ್ಸ್. [[ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು|ಶಿಲೀಂದ್ರಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು]] ರೋಗವನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಕೀಟರೋಗಗಳನ್ನು ಸರ್ವಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಮಸ್ಯೆ [[ಕೀಟನಾಶಕಗಳು]] [[ಸಾವಯವ]] ಹಾಗೂ ಸಾವಯವವಲ್ಲದ ನಿರೋಧಕಗಳು ಪರಿಸರ ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ವಿವಾದಗ್ರಸ್ತ ವಿಷಯ. ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಗಿಡಗಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡುವುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಗಿಡ ತನ್ನ ಎಲೆಯ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದಿದೆ. ಅದು ತನ್ನ ಬೆಳವಣೆಗೆಯಲ್ಲಿ ಕುಂಠಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Gillman2008"/>{{Rp|67}} ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬಳಕೆ ತಪ್ಪಿಸಬೇಕಾದರೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಹಜವಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವಂತಹ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಇಡಬೇಕು. ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಎಲೆಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಗಿಡಗಳು, ಅಡಗು ಗಿಡಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಬೇಕು.[[ಉಪಯುಕ್ತ ಜೀವಿಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು [[ಉಪಯುಕ್ತ ಕೀಟಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಬೇಕು. ಜತೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುವಂತಹ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ನಾಟಿಮಾಡಬೇಕು, ಬಹುಮುಖ ಬೇಸಾಯವನ್ನು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಬೇರೆ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದರೆ ಬೋನುಗಳನ್ನು, ಅಂಟುಕಾರ್ಡುಗಳನ್ನು (ಇದು ಕೀಟಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಸಹ ಅವಕಾಶವಾಗುತ್ತದೆ) ಹಾಗೂ [[ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು]]. [[ಜೈವಿಕ ಕೀಟ ಹತೋಟಿ]] ಪ್ರಾಕೃತಿಕವಾಗಿ ರೋಗ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಸಹಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬಳಸಲು [[ಗಾಳಿಕೋಶ ತಿಗಣಿ]] [[ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕಣ್ಣಿರುವ ತಿಗಣಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಲೇಡಿಬಗ್ಸ್]] (ಅವು ಹಾರಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ)-ಇವೆಲ್ಲವೂ ರೋಗಹರಡುವ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.ಹೀಗಾಗಿ ಅವುಗಳ ಹಾವಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಇದೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾರ್ಗ. [[ಲೇಸ್‌ವಿಂಗ್ಸ್]] ಸಹ ತಡೆಯಲು ಬಹುಮುಖ ಉಪಯೋಗಿಯಾದರೂ ಅವು ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತವೆ ಪ್ರಾಯಿಂಗ್ ಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಕಡಿಮೆ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. [[ಪ್ಯಾರಾಸಿಟಾಯಿಡ್]] ಕುಟುಕು ಹುಳು ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಕೀಟಗಳು ಹೊರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಗಾಳಿಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಗಾಳಿಕೋಶ ಕೀಟಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Gillman2008"/>{{Rp|66-90}} ಸಾವಯವಕ್ಕೆ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು [[ಕೀಟನಾಶಕಗಳು|ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು]] [[ಹಸಿರು ಕೀಟನಾಶಕ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಿನೋಸ್ಯಾಡ್ ಮತ್ತು ಬೇವು ಸಹ ಸೇರಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಆದರೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗೇನೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಸಾವಯವ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಕತಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷೇಮಕರ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರಹಿತವಾದವುಗಳು..<ref name="Gillman2008"/>{{Rp|92}} ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಸಾವಯವ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದೆಂದರೆ [[Bt]](ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಲ್ ಟಾಕ್ಸಿನ್), [[ಪೈರಿಥ್ರಮ್]] ಮತ್ತು [[ರೋಟನೋನ್]]. ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವಂತೆ 10%ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸಾವಯವ ರೈತರು ಈ ಕೀಟನಾಶಕವನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿನ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಾರರ 5.3% ಮಾತ್ರ ರೋಟನೋನ್ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. 1.7% ಬೆಳೆಗಾರರು ಪೈರಿತ್ರೀಂ ([[ಲೋಟಾರ್ 2003:26]]). 2005 ರಲ್ಲಿ ವಿವಾದಗ್ರಸ್ತವೂ ಹೆಚ್ಚು ಟಾಕ್ಸಿಕ್‌ನಿಂದ ಕೂಡಿದ ರೋಟನೋನ್ ಕೀಟನಾಶಕವನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸಾವಯವ ರೈತರಿಗಾಗಿ ತಾತ್ವಿಕ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆರ್ಗಾನಿಕ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ ರಿವ್ಯೂ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್.<ref>[http://www.nysaes.cornell.edu/pp/resourceguide/mfs/11rotenone.php ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಳೆಗಳು – ರೊಟೆನೊನ್].</ref> ನಿಕೋಟಿನ್ ಸಲ್ಫೇಟ್‌ನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು;<ref>[http://www.colostate.edu/Dept/CoopExt/4DMG/VegFruit/organic.htm ಸಾವಯವ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಕೀಟನಾಶಕಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831110511/http://www.colostate.edu/Dept/CoopExt/4DMG/VegFruit/organic.htm |date=2009-08-31 }}.</ref> ಅದು ಬೇಗನೆ ಕುಸಿದುಹೋಗುವುದಾದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಆಲ್ಡಿಕಾರ್ಬ್ ನಷ್ಟು ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Gillman2008"/>{{Rp|104}} ಹೆಚ್ಚು ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಹ ಕೀಟನಾಶಕಗಳೆಂದರೆ [[ಬೇವು]], [[ಸ್ಪಿನೋಸಾಡ್]], ಸೋಪು, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ನಿಂಬೆಣ್ಣೆ, [[ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಸಿನ್]] (ಹೊರಡೂಡುವುದು), ''ಬ್ಯಾಸಿಲಸ್ ಪೊಪಿಲ್ಲೆ'' , ''ಬ್ಯೂವಾರಿಯಾ ಬ್ಯಾಸಿನಾ'' ಮತ್ತು ಬೋರಿಕ್ ಆಸಿಡ್.<ref name="Gillman2008"/>{{Rp|110}} ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ರೋಗವನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತ ಇರಬೇಕು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಶುಚಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ರೋಗದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹಾಗೂ ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕಬೇಕು. ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು<ref name="Gillman2008"/>{{Rp|129}} ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಟೀಯನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕು ಅದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | doi = 10.1094/PHYTO.2004.94.11.1156 | title = Compost tea as a container medium drench for suppressing seedling damping-off caused by Pythium | url = https://archive.org/details/sim_phytopathology_2004-11_94_11/page/1156 | year = 2004 | journal = Phytopathology | pages = 1156–1163 | volume = 94 | issue = 11 | author = Scheuerell SJ, Mahaffee WF | pmid = 18944450}}</ref> ಆದರೆ ಅವು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲವೆಂಬ ವಿಷಯ ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.<ref>{{cite journal | url = http://www.woodsend.org/pdf-files/compost-tea-BD04R.pdf | title = Compost teas: Microbial hygiene and quality in relation to method of preparation | year = 2004 | journal = Biodynamics | pages = 36–45 | accessdate = 2009-04-15 | author = Brinton W et al. | archive-date = 2008-05-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080511212120/http://woodsend.org/pdf-files/compost-tea-BD04R.pdf | url-status = dead }}</ref> ಬಹುಮುಖ ಬೇಸಾಯ ರೋಗದ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗನಿರೋಧಕ ಬೇಸಾಯದ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಬ್ಯಾಸಿಲಸ್ ಸಬ್‌ಟಿಲೀಸ್, ಬ್ಯಾಸಿಲಸ್ ಪಮಿಲಸ್,ಮತ್ತು ಟ್ರೈಕೋಡರ್ಮಾ ಹಾರಿಝನಮ್ ಇವು ಬೇರುಗಳಿಗೆ ಅಂಟುವ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಸಾವಯವ ಶಿಲೀಂದ್ರ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು. [[ಬೊರ್ಡಿಯಕ್ಸ್ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ]] ತಾಮ್ರದ ಅಂಶವಿರುತ್ತದೆ.ಅದನ್ನು ಸಾವಯವ ಶಿಲೀಂದ್ರ ನಿರೋಧಕವನ್ನಾಗಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. [[ಗಂಧಕ|ಗಂಧಕವು]] [[ಶಿಲೀಂಧ್ರ|ಶಿಲೀಂದ್ರಕ್ಕೆ]] ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು ಸುಣ್ಣದ ಗಂಧಕ ಸಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ ಬೈಕಾಬ್ರೋನೇಟ್ ಸಹ ಶಿಲೀಂದ್ರಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಗಿಡ ಉತ್ತೇಜಕಗಳು ಗಿಡಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತವೆ,<ref>[http://www.cropscience.org.au/icsc2004/poster/2/4/2/416_bishnoiur.htm ಟೊಮೇಟೊ ಮತ್ತು ಕೆನೋಲಾದಲ್ಲಿ ರೋಗ ನಿರೋಧಕತೆ ಮತ್ತು ಇಳುವರಿಯ ಪರಿಣಾಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091004001050/http://www.cropscience.org.au/icsc2004/poster/2/4/2/416_bishnoiur.htm |date=2009-10-04 }}.</ref> ಅವುಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಾವಯವವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಕೃತಕವಾದವುಗಳು. ಬೇರೆ ಕೃತ ಶಿಲೀಂದ್ರಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟೆಮಿಕ್ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gillman2008"/>{{Rp|142-44}} == ಮಾನದಂಡ == {{main|Organic certification}} ಮಾನದಂಡಗಳು ಉತ್ಪನ್ನದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆಯಲ್ಲದೆ ಸಾವಯವ [[ಕೃಷಿ|ಕೃಷಿಗೆ]] ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಮಾನದಂಡಗಳು ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಾಗಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿತವಾಗಿರಬಹುದು. 1970 ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ಸಾವಯವದ ಉತ್ಪನ್ನಕಾರರಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದುವು. 1980 ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಸರಕಾರಗಳು ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನದ ಬಗೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. 1990 ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾನದಂಡ ಬಗೆಗೆ ಕಾನೂನು ರಚಿಸುವತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು 1991 ಇಯು-ಎಕೊ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್. ಇದನ್ನು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (ಇಯು)ಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.ಇದು 12 ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದಲ್ಲದೆ 1993 ಯುಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಈ ಇಯು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆನಂತರ ಜಪಾನ್ ದೇಶವು 2001 ರಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿತು. 2002 ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಗನಿಕ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್]] ರಚಿಸಿತು. (ಎನ್‌ಒಪಿ).<ref>ಯುಎಸ್‌ಡಿಎ [http://www.ams.usda.gov/nop/NOP/standards.html ಎನ್‌ಒಪಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು]. ಏಪ್ರಿಲ್ 2, 2008 ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> 2007 ರ ವೇಳೆಗೆ 60 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯವನ್ನು ಕುರಿತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಸಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ, 2005ರಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ([[ಐಎಫ್‌ಒಎಎಂ 2007:11]]). 2005 ರಲ್ಲಿ ಐಎಫ್‌ಒಎಎಂ [[ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೀಡಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಏಜನ್ಸಿಗಳು ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಒಂದೊಂದು ಬೇಸಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನಾಗಲೀ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನಾಗಲೀ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವೇನಿದ್ದರೂ ಒಂದು ಗುಂಪಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [http://www.omri.org/ ಆರ್ಗಾನಿಕ್ ಮೇಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191108095912/https://www.omri.org/ |date=2019-11-08 }}. === ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರ === ಸಾವಯವ ಮಾನದಂಡಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಸರಿಯಾದ [[ಥರ್ಮೋಫಿಲಿಕ್ ಕಾಂಪೋಸ್ಟಿಂಗ್]] ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಟೆರಿಲೈಜಿಂಗ್ ತಾಪಕ್ಕೆ ತಲುಪುವಂತೆ ಬಿಡಲಾಗುವುದು. ಕಚ್ಚಾ ದನದಗೊಬ್ಬರ ಬಳಸಿದ್ದರೆ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಕೊಯ್ಲುಮಾಡಲು ೧೨೦ ದಿನಗಳು ಕಳೆದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಿರುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆಯದಿರುವಾಗ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲು 90 ದಿನಗಳು ಕಳೆದಿರಬೇಕು.<ref>{{Cite web |url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr;sid=11fd57b422b6314d866dc4b02f1a101d;rgn=div5;view=text;node=7:3.1.1.9.30;idno=7;cc=ecfr |title=ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿಧಾಯಕಗಳು |access-date=2010-01-03 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211185453/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr;sid=11fd57b422b6314d866dc4b02f1a101d;rgn=div5;view=text;node=7:3.1.1.9.30;idno=7;cc=ecfr |url-status=dead }}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ [[ಆರ್ಥಿಕತೆ]] ಮಾನವ ಸಮಾಜವನ್ನು ಕುರಿತು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೆ ಅದು ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವೆಚ್ಚ]]ಗಳು, [[ಅವಕಾಶಗಳಿಗುಂಟಾಗುವ ವೆಚ್ಚ]]ಗಳು, [[ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪರಿಣಾಮ]]ಗಳು, [[ಅಸಂಬದ್ಧವಾದ ಮಾಹಿತಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮಾನದಂಡದ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]ಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪರಿಮಿತಿಯು ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೃಷಿವಿಜ್ಞಾನದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಬೇಸಾಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಗರಿಷ್ಠ ಉತ್ಪನ್ನ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ [[ನರವಂಶಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂತಹ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಚ ವಾತಾವರಣದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅದು ಜನರಿಗೆ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದೆಯೆಂಬ ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯೂರೋಪ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಂತಾದಂತಹ ಸರಕಾರಗಳು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಗೆ [[ಸಹಾಯಧನ]]ವನ್ನು ನೀಡಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯ, ನೀರಿನ ಕಶ್ಮಲಗಳನ್ನು ಕೀಟನಾಶಕಗಳಂತಹ [[ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಯಯವ ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತಹವುಗಳು. ಅಲ್ಲದೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸವೆತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು, ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಜತೆಗೆ ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಮಾಡುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಧಾನವಾದದ್ದು. ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಬಂಡವಾಳದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಅವರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಡಕೆಂದರೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ಮಾರಾಟ.<ref>[211] ^ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ಲಿಕ್, ಆರ‍್.; ಸಿಯೆರಾ, ಎಲ್. (2007). ಕನ್ವೆನ್ಷನಲ್, ಮಿಕ್ಸ್ಡ್‌, ಅಂಡ್ "ಡೀರಿಜಿಸ್ಟರ್ಡ್‌" ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌: ಎಂಟ್ರಿ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ರೀಸನ್ಸ್ ಫಾರ‍್ ಎಕ್ಸೈಟಿಂಗ್ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಇನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ‍್ ರೂರಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್.</ref> === ಉತ್ಪಾದಕರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಂಚಿಕೆ === ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾಗಿದೆ. 2001 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 20 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ([[2003:6]]) ಅದರ ಅಂದಾಜು ಕ್ರಮವಾಗಿ 6 ಮತ್ತು 8 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳು. ಆದರೆ, 2007 ರ ರೀತ್ಯಾ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] 39% ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ 11.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 97 ರಷ್ಟು ಭೂಭಾಗ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಹರಡಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ [[ಸ್ಥಿರತೆಯಿಲ್ಲ]]ದಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ ([[2007:35]]). ಇದರ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಮಾರಾಟ ಸುಮಾರು ಯು.ಎಸ್. ನ ಮಾರಾಟದ 5% ನಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ ([[2003:7]]). ಯೂರೋಪ್ ದೇಶಗಳು ಒಟ್ಟು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 23 ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ (6.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್). ಇದರ ನಂತರ ಬರುವುದೆಂದರೆ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ ಶೇಕಡಾ 19 ರಷ್ಟು (5.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್). ಏಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 9.5 ರಷ್ಟು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಶೇಕಡಾ 7.2 ರಷ್ಟು. ಆಫ್ರಿಕಾ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 3 ಮಾತ್ರ ಪಡೆದಿದೆ. [[ರಾಷ್ಟದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ]] ವನ್ನೂ ನೋಡಿ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಜತೆಗೆ ಅರ್ಜಂಟೈನಾ (3.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್), ಚೀನಾ (2.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ (1.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾದ ಬಹುಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವಯವ ಭೂಮಿಯೆಂದರೆ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು. ಇದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಂತೆಯೆ ([[2007:42]]). ಇಟಲಿ, ಸ್ಟೆಯಿನ್, ಜರ್ಮನಿ, ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಉರುಗ್ವೆ ಮತ್ತು ಯು.ಕೆ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಇವುಗಳ ನಂತರ ಸಾವಯವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ([[2007:26]]). === ಬೆಳವಣಿಗೆ === 2001 ರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಂದಾಜು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ 20 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. 2002 ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು 23 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರುಗಳಷ್ಟು ಏರಿ 2007 ರಲ್ಲಿ 46 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದು [[ಆರ್ಗಾನಿಕ್ ಮಾನಿಟರ್]] ನೀಡಿರುವ ವರದಿ (ವಿಲ್ಲರ್/ಕಿಲ್ಚರ್ 2009). ಈಚನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯೂರೊಪ್ ಹಾಗೂ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ 7.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಮತ್ತು 7.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ ನಷ್ಟು (2007 ರ ರೀತ್ಯಾ) ಬೆಳೆದಿದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ (2007 2.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಾಢ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ವಿವಿಧ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲುಂಟಾಗಿದೆ. ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಕೃಷಿ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಸಾವಯವ ರೈತರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರೆ ಅಮೇರಿಕ ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ.<ref>ಡಿಮಿಟ್ರಿ, ಸಿ.; ಒಬರ್‌ಹೋಲ್ಜರ್, ಎಲ್. (2006) [http://ers.usda.gov/AmberWaves/February06/Features/feature1.htm ಇಯು ಅಂಡ್ ಯುಎಸ್ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಫೇಸ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಅಂಡರ್ ಡಿಫರೆಂಟ್ ಪಾಲಿಸೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110110113625/http://www.ers.usda.gov/AmberWaves/February06/Features/feature1.htm |date=2011-01-10 }}</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ 2007 ರ ರೀತ್ಯಾ ಶೇಕಡಾ 4 ರಷ್ಟು ಯೂರೋಪಿನ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಾವಯವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಮೇರಿಕದೊಂದಿಗೆ ತಾಳೆ ನೋಡಿದಾಗ ಶೇಕಡಾ 0.6 ರಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ (ವಿಲ್ಲರ್/ಕಿಲ್ಚರ್ 2009). ಐಎಫ್‌ಒಎಎಮ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಕಟಣೆ '''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್: ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಮರ್ಜಿಂಗ್ ಟ್ರೆಂಡ್ 2009''' ರ ಪ್ರಕಾರ, ಅದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 2007 ರಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾವಯವ ಭೂಮಿ ಎಂದರೆ 12 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ನಷ್ಟಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ ನಿಲ್ಲುವುದೆಂದರೆ ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ, ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ. 2007 ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 32.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರಿನಷ್ಟಿತ್ತು. 1999 ರಲ್ಲಿ 11 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಸಾವಯವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಭೂಮಿಯಿತ್ತೆಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ (ವಿಲ್ಲರ್/ಕಿಲ್ಚರ್ 2009). ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಅಮೋಘವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ಯಮದ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುವಂತಹ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲು ಅದು ಈಗ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಗತಿಯಾಗುವುದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಡುರಮ್ 183). ಡುರಮ್, ಲೆಸ್ಲಿ. ಗುಡ್ ಗ್ರೋಯಿಂಗ್. ಸಾಂತಾ ಕ್ರೂಜ್ : ಬೈಸನ್ ಬುಕ್ಸ್, 2005. === ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಲಾಭದಾಯಕತೆ === 2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಬದಲಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕೊಯ್ಲು ಪೂರ್ವದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ (92%), ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕೊಯ್ಲು-ಪೂರ್ವ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಉಗ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿನಿರತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ (132%). ಅಭಿವೃದ್ಧಿನಿರತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದುಬಾರಿ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಹಾಗೂ ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಅಭಾವದ ಪರಿಣಾಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಸಹಾಯಧನ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸಹ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಕಾರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇನೇ ಆದರೂ ಸಂಶೋಧಕರು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಸಾವಯವ ವಿಧಾನ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು (ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ) ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="globalyields">ಬಡ್‌ಗ್ಲೇ, ಸಿ. ''ಎಟ್ ಅಲ್.'. '' ''(2006) '' ''[http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&amp;aid=1091304 ಆಗ್ರ್ಯಾನಿಕ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಫುಡ್ ಸಪ್ಲೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160803230217/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=1091304 |date=2016-08-03 }},'' [http://groups.google.com/group/farmshed/attach/5c7ca9cbde31ac19/organic_ag_perfecto.pdf?part=4 ವಿವರಣೆ]</ref> ಈ ಅಧ್ಯಯನವು 1990 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ 205 ಬೆಳೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾವಯವ ಬೆಳೆಗಳು ರೂಢಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕಿಂತ 91% ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಇದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಹಿಲ್, ಜಿ. (1990). ದಿ ಕಂಪ್ಯಾರಿಟಿವ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟಿವಿಟಿ ಆಫ್ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್. [[ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್, ಎಕೋಸಿಸ್ಟಮ್, ಅಂಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್]]. 30(1-2):1-26</ref> 2001 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮೀಕ್ಷೆ 150 ಬೆಳೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ನಡೆಸಿರುವುದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು 95-100% ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="OFRF Yields">[https://web.archive.org/web/20030322201644/http://www.ofrf.org/publications/news/IB10.pdf ದಿ ಇನ್‌ಫರ್ಮೇಶನ್ ಬುಲೆಟಿನ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಫೌಂಡೇಶನ್] ಪ್ರವೇಶದಿನಾಂಕ=2005-12-18</ref> ಲಾಟರ್ ([[2003:10]]) ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕಠಿಣ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ 70-90% ಹೆಚ್ಚು ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸುವಂತಹ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. 2005 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ 22 ವರ್ಷದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕಾರ್ನೆಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ನಡೆಸಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಕಾರನ್ ಮತ್ತು ಸೋಯಾಬೀನ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟೇ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸರಾಸರಿ ಲೆಕ್ಕಾಹಾಕಿದಾಗ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೆ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ತೀರಾ ಬಳಸಿಯೇ ಇಲ್ಲವೆಂಬುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಚಾರ. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಳುವರಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿ ಬರಗಾಲದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಲ್ಯಾಂಗ್, ಎಸ್. (2005 [http://www.news.cornell.edu/stories/July05/organic.farm.vs.other.ssl.html ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯವು ಅದೇ ಕಾಳು ಮತ್ತು ಸೋಯಾಬೀನ್ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ, ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ] ಕಾರ್ನೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸುದ್ದಿ ಸೇವೆ. ಪ್ರವೇಶ ಏಪ್ರಿಲ್ 2, 2008</ref> ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ 1,804 ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ 1998 ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಹುರಿಕೇನ್ ಮಿಚ್ (ಬಿರುಗಾಳಿ) ಬಡಿದಾಗ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅಪಾಯವನ್ನು ಬೇರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿ ತಡೆಯಿತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. 20 ರಿಂದ 40% ಮೇಲ್ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನೂ ಸಹ ಆಗದಂತೆ ತಡೆಯಿತೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಇದು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಮಾಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಹಾಲ್ಟ್ -ಗಿಮೆನ್ಜ್, ಇ.(2000) [http://www.panna.org/legacy/gpc/gpc_200012.10.3.02.dv.html ಹರಿಕೇನ್ ಮಿಚ್ ರಿವೀಲ್ಸ್ ಬೆನಿಫಿಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಸ್ಟೈನಬಲ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100730052024/http://www.panna.org/legacy/gpc/gpc_200012.10.3.02.dv.html |date=2010-07-30 }}. ಪನ್ನಾ.</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, 21 ವರ್ಷದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಿಸ್ ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಇಳುವರಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿಗಿಂತ 20% ಕಡಿಮೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 50% ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ (ಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ), 97% ಕಡಿಮೆ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು.<ref name="sciencesoilfertility">ಮೇಡರ್,ಪಿ.''et al.'' (2002). [http://www.mindfully.org/Farm/Organic-Farming-Fertility-Biodiversity31may02.htm ''ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070227170155/http://www.mindfully.org/Farm/Organic-Farming-Fertility-Biodiversity31may02.htm |date=2007-02-27 }}. [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ವಿ296, , 1694-1697. ಪ್ರವೇಶ ಏಪ್ರಿಲ್ 2, 2008.</ref> ಅಮೇರಿಕದ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸರ್ವೀಸ್ (ಎಆರ್‌ಎಸ್) ನಡೆಸಿದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ತೀರ್ಮಾನ ಇದು: ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿರುವ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ ಉಳಿದುರುವ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಇಳುವರಿ ಲಾಭವನ್ನು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಹೇಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆಂಬುದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>(2007)[http://www.ars.usda.gov/is/pr/2007/070710.htm ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ಬೀಟ್ಸ್ ಸಂಖ್ಯೆ-ಇದುವರೆಗೂ?]</ref> 18 ವರ್ಷಗಳ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಯವ ಕೃಷಿಯ ವಿಧಾನಗಳು ಸತ್ವಹೀನ ಮಣ್ಣಿನ ವಿಚಾರದತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದೆ. ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿ ಶೀತಲ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಸತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಸಹ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ವಾದದಂತೆ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಆಮದುಮಾಡಿಕೊಂಡ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಲಾಭವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು "ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>ಕ್ರಿಚ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹೆಚ್ et al. (2007). ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸಾವಯವದ ಹೋಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಮಣ್ಣಿನ ಪೌಷ್ಠಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳೆ-ಜಾನುವಾರುಗಳ ಪದ್ಧತಿಗಳು ''ಬೆಳೆವಿಜ್ಞಾನದ ದಿನಚರಿ '' '''99''' :960-972. doi:10.2134/agronj2006.0061.</ref> ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯು ಕಡಿಮೆ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದಾದರೂ ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರ ಅಥವಾ ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೆಳೆ ನಾಶಪಡಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬೇಕಾಗುವ ವೆಚ್ಚದ ಬದಲಾಗಿ ಅದನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಸಾವಯವ ರೈತರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವೆಂಬುದು ಅದರ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಮನಗಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಖರ್ಚಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಲಾಭದಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು ([[ಲಾಟರ್ 2003:11]]). ವೆಲ್ಷ್ (1999) ಅವರ ವರದಿಯಂತೆ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಬರಗಾಲವನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಬರಡು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿರಬಹುದು.<ref>ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಗನಿಕ್ ಗ್ರೇನ್ ಅಂಡ್ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಪ್ರೋಡೆಕ್ಷನ್ ಇನ್ ದಿ ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್ರನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್.[http://www.winrock.org/wallace/wallacecenter/documents/pspr13.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101208183312/http://www.winrock.org/wallace/wallacecenter/documents/pspr13.pdf |date=2010-12-08 }}</ref> 2008 ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಎನ್‌ವಿರನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ (ಯುಎನ್‌ಇಪಿ) ಮತ್ತು ಯುಎನ್‌ಸಿಟಿಎಡಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಟ್ರೇಡ್ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಒಂದು ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಕರವಾದದ್ದು ಅದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷದಾಯಕವಾದದು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳುವಂತಹುದು ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.<ref name="UNEP2008">ಯುಎನ್‌ಇಪಿ-ಯುಎನ್‌ಸಿಟಿಎಡಿ. (2008). ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್‌ [http://www.unctad.org/en/docs/ditcted200715_en.pdf ಷ್ರೀ ಫುಲ್ -ಟೆಕ್ಸ್ಟ್].</ref> ಈ ವರದಿಯು 24 ಆಫ್ರಿಕಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 114 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. ಸಾವಯವ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಳುವರಿ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಸತ್ವ ಸುಧಾರಿಸಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬರಗಾಲವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>ಹೌಡನ್ ಡಿ. [http://www.independent.co.uk/news/world/africa/organic-farming-could-feed-africa-968641.html ಆಗ್ರನಿಕ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಕುಡ್ ಫೀಡ್ ಆಫ್ರಿಕಾ'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202151341/http://www.independent.co.uk/news/world/africa/organic-farming-could-feed-africa-968641.html |date=2008-12-02 }}. ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌.</ref> 2009 ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆಯಂತೆ ವಿಸ್‌ಕಾನ್‌ಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನ ಬೆಲೆಯ ಖರ್ಚುಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal | url = http://agron.scijournals.org/cgi/content/abstract/101/2/288 | title = Organic and Conventional Production Systems in the Wisconsin Integrated Cropping Systems Trial: II. | year = 2009 | journal = Agronomy Journal | pages = 288 | volume = 101 | issue = 2 | author = Chavas JP et al. | accessdate = 2009-04-07 | doi = 10.2134/agronj2008.0055x | archive-date = 2009-04-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090413042339/http://agron.scijournals.org/cgi/content/abstract/101/2/288 | url-status = dead }}</ref> === ಬೃಹತಾರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮ === ಸಾವಯವ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸೌಲಭ್ಯದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ,<ref>ಮಾರಿಸನ್, ಜೇಮ್ಸ್. 2005 [https://web.archive.org/web/20070929131942/http://www.essex.ac.uk/BS/staff/pretty/Organic%20Jobs%20IJAS%20(Morison%20et%20al%20%202005).pdf ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್‌ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು]. [ ಕೃಷಿ ಸಮರ್ಥನೀಯತೆಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಚರಿ](3):24-43</ref> ಗ್ರಾಮೀಯ ಉದ್ಯೋಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ನಗರವಾಸಿಗರ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. == ಪ್ರೇರಣೆಗಳು == ವ್ಯವಸಾಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು, ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಕೊರತೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನ ಬಳಕೆ, ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ [[ಬಾಹ್ಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು]] ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾವಯವ ವಿಧಾನಗಳು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣ, ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಬಾಹ್ಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Marshall1991">{{cite journal | last = Marshall | first = G. | year = 1991 | journal = Review of Marketing and Agricultural Economics | volume = 59 | issue = 3 | pages = 283–296 | url = http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/12390/1/59030283.pdf}}</ref> ವ್ಯವಸಾಯದ 2000 ದಲ್ಲಿನ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ 1996 ಸಾಲಿನ ಬಾಹ್ಯ ವೆಚ್ಚಗಳು 2343 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೌಂಡುಗಳು ಅಥವಾ ಒಂದು ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ 208 ಪೌಂಡ್‌ಗಳು<ref name="Pretty2000">{{cite journal | last1 = Pretty et al. | year = 2000 | title = An assessment of the total external costs of UK agriculture | journal = Agricultural Systems | volume = 65 | issue = 2 | pages = 113–136 | doi = 10.1016/S0308-521X(00)00031-7 | url = http://www.essex.ac.uk/bs/staff/pretty/AgSyst%20pdf.pdf | first1 = J|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205134009/http://www.essex.ac.uk/bs/staff/pretty/AgSyst%20pdf.pdf|archivedate=2009-02-05}}</ref> ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. 2005 ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿನ ಈ ವೆಚ್ಚಗಳು ಸುಮಾರು 5 ರಿಂದ 16 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳು (ಒಂದು ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ $30 ರಿಂದ $96) ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ 714 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Tegtmeier2005">{{cite journal | last1 = Tegtmeier | first1 = E.M. | last2 = Duffy | first2 = M. | year = 2005 | title = External Costs of Agricultural Production in the United States | journal = The Earthscan Reader in Sustainable Agriculture | url = http://www.organicvalley.coop/fileadmin/pdf/ag_costs_IJAS2004.pdf | access-date = 2010-01-03 | archive-date = 2009-02-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090205134016/http://www.organicvalley.coop/fileadmin/pdf/ag_costs_IJAS2004.pdf | url-status = dead }}</ref> ಬಾಹ್ಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಆಂತರಿಕಗೊಳಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎರಡೂ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿವೆ, ಮತ್ತು ತಂತಮ್ಮ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಸಹಾಯಧನಗಳ ಕುರಿತು ನಮೂದಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಮಾಜದೆಡೆಗೆ ಕೃಷಿಯು ಹೇರುವ ವೆಚ್ಚದ ಮೇಲೆ ಸಹಾಯಧನಗಳೂ ಸಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಎರಡೂ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿವೆ. 2000ದ ಅವಲೋಕನವು ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ವಿಷಕಾರಿತ್ವಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಬೇರೂರಿದ್ದ ಊಹನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತಾದ 1992ರ ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಮೇಲೆ 2004ರ ಅವಲೋಕನವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು. === [[ಕೀಟನಾಶಕಗಳು]] === [[ಚಿತ್ರ:Organic Apples Pateros WA cropped.jpg|thumb|300px|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪೆಟೋರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾವಯವ ಆಪಲ್‌ನ ಹಣ್ಣಿನ ತೋಟದಲ್ಲಿರುವ ಚಿಹ್ನೆಯು ಈ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದೆ.]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯಗಳು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಬೇಸಾಯಕ್ಕಿಂತ ಕೆಲವು ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಕೀಟನಾಶಕಗಳು [[ಪರಿಸರ]] ಅಥವಾ [[ಮಾನವ ಆರೋಗ್ಯ]] ಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಮುಖ್ಯವಾದ ಐದು ಕೀಟನಾಶಕಗಳೆಂದರೆ [[ಬಿಟಿ]] (ಬ್ಯಾಕ್ಟೀಯಾ ವಿಷಾಹಾರಿ), [[ಪೈರೆಥ್ರಮ್]], [[ರೋಟೆನೊನ್]]{{citation needed|date=February 2009}}, [[ತಾಮ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಗಂಧಕ]] <ref>{{cite web|last=Beckerman|first=Janna|title=Using Organic Fungicides|publisher=Planet Natural|url=http://www.planetnatural.com/site/xdpy/kb/organic-fungicides.html|accessdate=2009-02-05|archive-date=2007-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070614015347/http://www.planetnatural.com/site/xdpy/kb/organic-fungicides.html|url-status=dead}}</ref> ಆಗಿವೆ. ಈ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ 10% ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಜನರು ನಿಯತವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ; ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಾರರು 5.3% ರಷ್ಟು ರೊಟೆನನ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತು 1.7% ರಷ್ಟು ಪೈರೆಥ್ರಮ್ ([[ಲೋಟರ್ 2003:26]])ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವರ್ಜನೆಯು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.international.inra.fr/research/some_examples/pesticides_agriculture_and_the_environment ಕೀಟನಾಶಕ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721000941/http://www.international.inra.fr/research/some_examples/pesticides_agriculture_and_the_environment |date=2011-07-21 }}(12/12/2005) ಬರೆದಿರುವವರು: ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಪರಿಣಿತಿ ಘಟಕ, ಸಂಪರ್ಕಗಳ ವಿಭಾಗ/ ಘಟಕ : ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಪರಿಣಿತಿ ಘಟಕ / ರಚನೆಯ ದಿನಾಂಕ: 19/01/2006 / ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ : 18/02/2009</ref> ಕೆಲವು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯಗಳು ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಜಿತಗೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ;<ref>{{cite web | last=Tamm | first=L. | coauthors=et al. | title=Assessment of the Socio-Economic Impact of Late Blight and State of the Art of Management in European Organic Potato Production Systems | url=http://www.orgprints.org/2936/ | accessdate=2009-02-05}}</ref> ಸಾವಯವ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರ [[ಕೀಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ನೈಪುಣ್ಯ]]ಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕೀಟನಾಶಕದ ಬಳಕೆಯ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೀಟನಾಶಕದ ಇಳಿಕೆಯು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಯುಎಸ್‌ಡಿಎ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂಗೋಪನೆ ಸೇವೆಯು ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಜಮೀನುಗಳ ನೀರಿನ ನೈರ್ಮಲ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು, ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ "ಕಳೆದ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೀಟನಾಶಕ ನೀತಿಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಲಾದ ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಭಾರದ ಹೆಚ್ಚಳದ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಸರ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಗತಿ ಇಲ್ಲದ ನಿರದರ್ಶನಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ, ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಮೀನು, ಪಾಚಿ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ".<ref>{{cite web | title=Trends in the Potential for Environmental Risk from Pesticide Loss from Farm Fields | url=http://www.nrcs.usda.gov/technical/land/pubs/pesttrend.html | publisher=USDA Natural Resources Conservation Service | accessdate=2007-09-29 | archive-date=2007-07-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070712033848/http://www.nrcs.usda.gov/technical/land/pubs/pesttrend.html | url-status=dead }}</ref> ಕೀಟ ನಿರೋಧಕ [[ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು]] ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ [[ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಆಹಾರ]]ದ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಕುರಿತು ಕಳವಳಗಳು, ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ [[ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ ರೀತಿಯ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="csmonitor.com"/> === ಆಹಾರ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ === {{Main|Organic food}} ಸಂಶೋಧನೆಯು ಅನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸಾವಯವ ಆಹಾರವನ್ನು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಆಹಾರಕ್ಕಿಂತ<ref name="Magkos2003"/> ಆರೋಗ್ಯಕರ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Magkos2003">{{cite journal | last = Magkos F | year = 2003 | title = Organic food: nutritious food or food for thought? A review of the evidence | journal = International journal of food sciences and nutrition | volume = 54 | issue = 5 | pages = 357–371 | doi = 10.1080/09637480120092071 | url =https://archive.org/details/sim_international-journal-of-food-sciences-and-nutrition_2003-09_54_5/page/357| pmid = 12907407 | author1 = Magkos | first2 = F | first3 = A }}</ref> ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಸಾವಯವ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿದಾಯಕ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮಾನವನ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="Magkos2003"/> ಕೆಲವು ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ. ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶಗಳು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Magkos2003"/> ಸಾವಯವ ಆಹಾರದ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮುಕ್ತಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನವು ಕಡಿಮೆ ಆಹಾರರಾಸಾಯನಿಕ ಉಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಈ ಉಳಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸ್ವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ದೈನಂದಿನ ಒಳಸೇರಿಸುವಿಕೆ]]ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಣಾಮವು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref name="Magkos2006">{{cite journal | author = Magkos F | year = 2006 | title = Organic Food: Buying More Safety or Just Peace of Mind? A Critical Review of the Literature | journal = Critical reviews in food science and nutrition | volume = 46 | issue = 1 | pages = 23–56 | doi = 10.1080/10408690490911846 | url =https://archive.org/details/critical-reviews-in-food-science-and-nutrition_2006_46_1/page/23| pmid = 16403682 | first2 = F | first3 = A }}</ref> ಸಾವಯವ ಆಹಾರವು ಕಡಿಮೆ [[ನೈಟ್ರೇಟ್‌|ನೈಟ್ರೇಟ್‌ನ]] ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನೈಟ್ರೇಟ್‌ನ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಣಾಮವು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಆಹಾರಗಳೆರಡೂ [[ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾದ ಸಾವಯವ ಮಲಿನಕಾರಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೋಹಗಳ]] ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗಿಡ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಡೇಟಾ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ರೋಗಕಾರಕಗಳಿಂದ ಅಪಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Magkos2006"/> ಸಾವಯವ ಆಹಾರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚಗಳು (45 ರಿಂದ 200% ವರೆಗಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ) ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ 5 ಬಾರಿಯ ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಯಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈ ಮೂಲಕ ಅದು ಸಾವಯವವೇ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿರಲಿ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref name="Magkos2006"/> ಸಾವಯವ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆರ್ಗಾನೋಫಾಸ್ಪೆರಸ್ ಕೀಟನಾಶಕಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದರು ಎಂದು ಎರಡು ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Organophosphorous Pesticide Exposure of Urban and Suburban Preschool Children with Organic and Conventional Diets | author = Curl, C. L. et al. | publisher = Environmental Health Perspectives, 111(3) | url = http://ehp.niehs.nih.gov/members/2003/5754/5754.pdf study | month = March | year = 2003 | accessdate = 2007-11-03 | archive-date = 2010-04-18 | archive-url = https://www.webcitation.org/5p4vtBRqY?url=http://ehp.niehs.nih.gov/members/2003/5754/5754.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | title = Organic Diets Significantly Lower Children's Exposure to Organophosphorus Pesticides | author = Lu, Chensheng et al. | publisher = Environmental Health Perspectives 114(2) | url = http://www.ehponline.org/members/2005/8418/8418.pdf |month=February | year=2006| accessdate = 2007-11-04 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060514030645/http://www.ehponline.org/members/2005/8418/8418.pdf|archivedate=2006-05-14}}</ref> ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ''ಫಲಿತಾಂಶ'' ಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವರು ಹೀಗೆಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ "ಸಾವಯವ ಆಹಾರಾಭ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ನರದೌರ್ಬಲ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ಅಪಾಯಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಂಭವನೀಯತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ". 2007 ದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಯವ ಹಾಲನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ [[ಇಸುಬು]] ಕಾಯಿಲೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗ ಹೊಂದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಾವಯವ ಹಣ್ಣುಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು, ಅಥವಾ ಮಾಂಸಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯೋಜನ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref>ಕುಮೆಲಿಂಗ್ ಎಟ್ ಅಲ್., "ಸಾವಯವ ಆಹಾರಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಜೀವನಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಟೋಪಿಕ್ ರೋಗದ ತೊಂದರೆ", ''ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಟ್ರೀಷಿಯನ್'' (2007)</ref> ಇತರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾವಯವ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸುಮಾರು 200 ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. [[ಫಿಬೆಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಸುಮಾರು 200 ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತಿದೆ. "ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಂತಗಳ ದ್ವಿತೀಯ ಗಿಡದ ಸಂಯೋಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ ಸಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೂಲಕ ಹೊರಗೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಾಲು ಮತ್ತು ಮಾಂಸದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಕೋನದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸುವುದಾದರೆ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಸಿಡ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಿನರಲ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನಪೇಕ್ಷಣೀಯವಾದಂತಹ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕ ಉಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[[ಫಿಬಲ್]] [http://www.fibl.org/english/news/press-releases/2006/1031-food-quality.php ಆಹಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟತೆ: ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ಲಾಭಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509063632/http://www.fibl.org/english/news/press-releases/2006/1031-food-quality.php |date=2008-05-09 }}</ref> ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿಯ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ £12ಎಂ ಇಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ನಿಧಿಯಿಂದ 2007 ರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಯವ ಆಹಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>[http://www.independent.co.uk/environment/green-living/organic-food-is-healthier-and-safer-fouryear-eu-investigation-shows-395483.html ]</ref> ಸಾವಯವ ರೀತಿ ಬೆಳೆದ ಉತ್ಪನ್ನವು ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲವಾದ [[ಫ್ಲ್ಯೆವನಾಯ್ಡ್‌ಗಳ]]ನ್ನು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>[https://www.nytimes.com/2007/07/17/health/nutrition/17nutr.html?ei=5070&amp;en=603daa59326e0bf6&amp;ex=1190260800&amp;adxnnl=1&amp;adxnnlx=1191140034-/6y ಪೌಷ್ಠಿಕತೆ: ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನ ಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತೊಂದು ಲಾಭಾಂಶಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು]</ref> 2007 ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಯವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಬೆಳೆದ [[ಕಿವಿಫ್ರೂಟ್]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಕಿವಿಫ್ರೂಟ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>[http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/114202162/ABSTRACT?CRETRY=1&amp;SRETRY=0 ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಕಿವಿ ಹಣ್ಣುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಕಟಾವಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://www.sciencedaily.com/releases/2007/03/070326095806.htm ವಿಜ್ಞಾನದಿನಚರಿಯ ಲೇಖನ]</ref> === ಉಡುಪು ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ === {{Main|Organic clothing}} ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ [[ಸಾವಯವ ಉಡುಪು]] ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಆಗಿದೆ. ಸಾವಯವ ಉಡುಪಿನ ಹಲವಾರು ಗ್ರಾಹಕರು ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಮೇಲೆ ಒಲವು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಕಡಿಮೆ ಹಂತದ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಎಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಬಾಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹೇಳಲಾಗುವ [[ಬಹು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ]]ಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಂದ ಸಾವಯವ ಉಡುಪು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕೀಟನಾಶಕ]]ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಸುತ್ತ ಗಮನವನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ, ವಿಶ್ವದ 16% ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>ಇಜೆಎಫ್. (2007). ಹತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಮಾರಕ. ಕೀಟನಾಶಕ ಕ್ರಿಯೆ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಯುಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಹೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ನ್ಯಾಯಶೀಲ ಸ್ಥಾಪನೆ:ಲಂಡನ್, ಯುಕೆ.ಐಸ್‌ಬಿನ್ ಸಂಖ್ಯೆ.1-904523-10-2.</ref> === ತಳೀಯವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಜೀವಿಗಳು === {{main|Genetically modified organism}} ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ತಳೀಯವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19, 1998, ರಂದು ಐಎಫ್ಒಎಎಮ್‌ನ 12ನೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರು [[ಮಾರ್ ಡೆಲ್ ಪ್ಲೇಟಾ ಘೋಷಣೆ]]ಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು, ಇಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸಾಯದಲ್ಲಿ ತಳೀಯವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಿದ ಜೀವಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಸುಮಾರು 60 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ 600 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಒಮ್ಮತದಿಂದ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು. ಈ ಅಂಶದಿಂದ, ಜಿಎಂಒ ಗಳನ್ನು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಿಂದ ವರ್ಗೀಯವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸುವಂತೆ ಆಯಿತು. ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜೀವಾಂತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ವಿರೋಧವು ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ವ್ಯವಸಾಯ ಸಂಶೋಧಕರಾದ ಲೂಯೀಸ್ ಹೆರೇರಾ-ಎಸ್ಟ್ರೆಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಎರಿಯಲ್ ಅಲ್ವಾರೆಜ್-ಮೊರಾಲೆಸ್ ಅವರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಜೀವಾಂತರ]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಥನೀಯ ವ್ಯವಸಾಯದಂತೆ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal |publisher=The EMBO journal |volume=2 |month=April |year=2001 |author=Luis Herrera-Estrella, Ariel Alvarez-Morales |title=Genetically modified crops: hope for developing countries? |url=http://www.nature.com/embor/journal/v2/n4/full/embor436.html |pages=256–258 |doi=10.1093/embo-reports/kve075 |journal=EMBO Reports |access-date=2010-01-03 |archive-date=2010-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308220505/http://www.nature.com/embor/journal/v2/n4/full/embor436.html |url-status=dead }}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೆಲವು ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯಿಗಳು ತಳೀಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಬೀಜದ ಬಳಕೆಯ ನಿಷೇಧದ ಹಿಂದಿರುವ ತಾರ್ಕಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಸಾವಯವ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ <ref>{{cite journal |publisher=Oxford University Press |month=April | year=2008 |author=Pamela Ronald, Raoul Admachak |title=Tomorrow's Table: Organic Farming, Genetics and the Future of Food. |url=http://www.amazon.com/Tomorrows-Table-Organic-Farming-Genetics/dp/0195301757 }}</ref> ಜಿಎಂಒಗಳನ್ನು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ತಳೀಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಬೇಸಾಯಗಳು ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ವಂಶಪಾರಂಪರಿಕ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಾಗವನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾವಯವ ಆಹಾರ ಸರಬರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳದಂತೆ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಚಿಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು]] ಲಭ್ಯವಿರುವ ಜಿಎಂಒಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿಮಿತಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತಳೀಯ ಮಾರ್ಪಾಡಿನಿಂದ ಒಡ್ಡಬಹುದಾದ ನೈಜವಾದ ಅಪಾಯಗಳ ಕುರಿತು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. [[ಜಿಎಂ ಆಹಾರ ಚರ್ಚೆ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ. === [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನ]] ಸಂರಕ್ಷಣೆ === {{main|Soil conservation}} ''ಡರ್ಟ್: ದಿ ಎರೋಶನ್ ಆಫ್ ಸಿವಿಲೈಜೇಶನ್'' ನಲ್ಲಿ, ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡೇವಿಡ್ ಮಾಂಟ್ಗೋಮೆರಿ ಅವರು ಮಣ್ಣಿನ [[ಸವೆತ]]ದಿಂದ ಬರಬಹುದಾದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕುರಿತು ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ವ್ಯವಸಾಯವು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮೇಲ್ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾನಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಖಾಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>ಸಿಯಾಟಲ್ ಪಿಐ (2008). [http://www.seattlepi.com/national/348200_dirt22.html?source=mypi ಮೇಲ್ಮಣ್ಣು ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತಿದೆ: ಇದು ಮಾಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.]</ref> [[ಉಳುಮೆ ಇಲ್ಲದ]] ಬೇಸಾಯವು, ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಸವೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಹಾದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯುಎಸ್‌ಡಿಎ ನ ವ್ಯವಸಾಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಸೇವೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಮೆ ಇಲ್ಲದ ಉಳುಮೆಯೊಂದಿಗನ ಬೇಸಾಯಕ್ಕಿಂತ ಮೆನ್ಯೂರ್‌ನ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="organicsoil">{{ cite web | title=No Shortcuts in Checking Soil Health | publisher=USDA ARS | url=http://www.ars.usda.gov/is/AR/archive/jul07/soil0707.htm | accessdate=2007-10-02}}</ref><ref>ಲಾಸಲೆ, ಟಿಮ್ ಜೆ, ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ಹಿಪ್ಪರ್‌ಲಿ. ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ:ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ವಾತಾವರಣ ಕರಗುವಿಕೆ. 2008. ರೂಡಾಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್. 14 ಫೆಬ್ರವರಿ. 2009 <http://www.rodaleinstitute.org//_Research_Paper-07_30_08.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}>. ಮತ್ತು ಹಿಪ್ಪರ್ಲಿ, ಪಾಲ್, ಜೆಫ್ ಮೊಯಾರ್, ಮತ್ತು ಡೇವ್ ವಿಲ್ಸನ್. “ಸಾವಯವದ್ಲಲಿ ಇದುವರೆಗಲ್ಲದ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿನ ” ಆಕ್ರೆಸ್ ಯುಎಸ್‌ಎ: ದಿ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕೋ-ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಸೆಪ್ಚಂಬರ್. 2008: 16-19. ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, ಪಾಲ್.ದಿ ಎಂಡ್ ಆಫ್ ಫುಡ್: ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್‌ನ ವಿಚಾರಣೆ.” ಆಕ್ರೆಸ್ ಯುಎಸ್‌ಎ ಯೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ. ಆಕ್ರೆಸ್ ಯುಎಸ್‌ಎ : ದಿ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕೋ-ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್. 2008: 56-63.</ref> === ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆ === ''ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಆನ್ಸರ್ ಟು ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚೇಂಜ್'' ನಲ್ಲಿ, — ಪೌಷ್ಠಿಕತೆಯ ಆವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯ, ಜೈವಿಕ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದಾಗಿ — ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿಸುವ ಸಾಮಥ್ಯವನ್ನು ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯವು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಆಂಟೊನಿ ಮೆಲೇಕಾ ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಮೆಲ್ಕಾ (2008). [http://www.organicguide.com/community/education/the-organic-answer-to-climate-change/ ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಾವಯವದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211111856/http://www.organicguide.com/community/education/the-organic-answer-to-climate-change/ |date=2008-12-11 }}.</ref> ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು 1981 ರಿಂದ ಹೋಲಿಸುತ್ತಿರುವ ರೋಡೆಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಇಂಧನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ]]ವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯವನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ನೈಟ್ರೋಜನ್‌ನ ಹೊರಹಾಕುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಶೇಕಡಾ 33 ರಷ್ಟನ್ನು (ಲಾಸಲ್ಲೆ) ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಸ್ವಾಧೀನತೆಯು CO2 ಅನ್ನು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ, ಈ ವಿಧಾನವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುವ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರೋಡೆಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಯವ ಉಳುಮೆ ಮಾಡದೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲ]] ಸ್ವಾಧೀನವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. (ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ) ವ್ಯವಸಾಯದಿಂದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಬಾಹ್ಯತ್ವಗಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯವು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಂತೆ ನೋಡುವುದು ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವಿವರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | author= New Zealand's Ministry of Agriculture and Forestry | title= A Review of the Environmental/Public Good Costs and Benefits of Organic Farming and an Assessment of How Far These Can be Incorporated into Marketable Benefits | work= | url= http://www.maf.govt.nz/mafnet/rural-nz/sustainable-resource-use/organic-production/organic-farming-in-nz/org10005.htm | accessdate= 2008-04-20 | archive-date= 2008-10-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081015111550/http://www.maf.govt.nz/mafnet/rural-nz/sustainable-resource-use/organic-production/organic-farming-in-nz/org10005.htm | url-status= dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಾಗತಿಕ [[ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆ]]ಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ವ್ಯವಸಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. [[ರೋಡೆಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಇಂಗಾಲ ಡೇಟಾವು ಪುನರುಜ್ಜೀವಕ ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು CO2 ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಲಾಸಲೋ, ಟಿ. ಮತ್ತು ಪಿ. ಹಿಪ್ಪರ್‌ಲಿ(2008). [https://web.archive.org/web/20090116051040/http://www.rodaleinstitute.org/files/Rodale_Research_Paper-07_30_08.pdf ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ: ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ವಾತಾವರಣ ಕರಗುವಿಕೆ]. ರೂಡಾಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್.</ref> === ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ === ಕೆರೆಗಳು, ನದಿಗಳು, ಮತ್ತು ನೆಲದಡಿಯ ನೀರು [[ಅಲ್ಗಲ್ ಬ್ಲೂಮ್ಸ್]], [[ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಶನ್]], ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಮುಂದೆ [[ಅಂತ್ಯ ವಲಯಗಳಾಗುತ್ತವೆ]]. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, [[ನೈಟ್ರೇಟ್‌]]ಗಳು ಜಲಜೀವಿಗಳಿಗೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಕೊಡುಗೆ ಎಂದರೆ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಗೊಬ್ಬರಗಳು, ಇವುಗಳ ಬಳಕೆಯು "2050 ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಅಥವಾ ಮೂರು ಪಟ್ಟು" ಆಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ.<ref name="Science 2001-04-13">{{cite web|title=Forecasting Agriculturally Driven Global Climate Change|journal=Science|date=2006-03-21 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/292/5515/281?ijkey=bbb4cf6e526430899ecae63af4bbd319d226922e&keytype2=tf_ipsecsha|accessdate=2007-09-30 }}</ref> ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರ ಬಳಸಿದ ಜಮೀನುಗಳು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಗೊಬ್ಬರ ಬಳಸಿದ ಜಮೀನುಗಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ "ಹಾನಿಕಾರಕ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿ [ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ]": "ಸಾವಯವ ಜಮೀನುಗಳಿಗಿಂತ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಜಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯು 4.4-5.6 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ" ಎಂದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] ನ ಸಂಶೋಧಕರು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="PNAS 2006-3-21">{{cite web|title=Reduced nitrate leaching and enhanced dentrifier activity and efficiency in organically fertilized soils|publisher=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2006-03-21|url=http://www.pnas.org/cgi/content/full/103/12/4522#B2|accessdate=2007-09-30}}</ref> ವ್ಯವಸಾಯದ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಜಡವಾದ ವಲಯವು ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಂಬುತ್ತಾರೆ: ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೆನ್ಯೂರ್‌ನ ಸಂಯೋಗದ ಹೊಡೆದೋಡಿಸುವಿಕೆ. ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ನೈಟ್ರೋಜನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ವ್ಯವಸಾಯದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಮೇರಿಕದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ (ಯುಎಸ್‌ಜಿಎಸ್) ಯ ಅಧ್ಯಯನವು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೀನುಗಾರರು ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲು ಕರಾವಳಿ ತೀರದಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರ ಸಾಗಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = A "Dead Zone" Grows in the Gulf of Mexico | author = Yoon, Carol Kaesuk | publisher = New York Times | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B04E1DD1338F933A15752C0A96E958260&sec=&spon=&pagewanted=2 | date = January 20, 1998 | accessdate = 2007-11-04 }}</ref> 2000 ದ [[ಐಎಫ್‌ಒಎಎಮ್]] ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ, [[ದನೂಬೆ ನದಿ]] ಗೆ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಕರಗುವುದರ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧಕರು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನೈಟ್ರೋಜನ್‌ನ ಕರಗುವಿಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಅವರು ಕಂಡು ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೆಜಿ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ 1 ಯೂರೊವನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ[[ಬಾಹ್ಯ ವೆಚ್ಚ]]ವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite book| title = Environmental impact and macro-economic feasibility of organic agriculture in the Danube River Basin | publisher = Proceedings of the 13th International IFOAM Conference, p. 160-163 | url = https://books.google.com/books?id=2hdlIfMhR8UC&pg=PA160&lpg=PA160&dq=znaor+kieft+%22environmental+impact+and+macro+economic+feasibility+of+organic+agriculture%22&source=web&ots=iUVpmgroc7&sig=zSNbPm2-Asz8LN2xZc3ADmCP00Q#PPA162,M1 | year = 2000 }}</ref> 2005 ರ ಅಧ್ಯಯನವು ವ್ಯವಸಾಯದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಗಾ ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ನ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.<ref>{{cite web | title = Agricultural runoff fuels large phytoplankton blooms in vulnerable areas of the ocean | author = Beman, M. | publisher = ''Nature'' 25(2) | url = http://yaquivalley.stanford.edu/pdf/NATURE_3_10_05.pdf |month=March | year=2005| accessdate = 2007-11-04 |format=PDF}}</ref> === ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ === ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಜೀವಿಗಳು ಲಾಭ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಸಾವಯವ ವಿಧಾನಗಳು ಸಮಗ್ರವಾದ ವ್ಯವಸಾಯ ಪರಿಸರದ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="Hole2005">{{cite journal | year = 2005 | title = Does organic farming benefit biodiversity? | journal = Biological Conservation | volume = 122 | issue = 1 | pages = 113–130 | doi = 10.1016/j.biocon.2004.07.018 | url = http://www.botanischergarten.ch/Organic/Hole-Organic-biodiversity-2004.pdf | author = Hole DG et al.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326135225/http://www.botanischergarten.ch/Organic/Hole-Organic-biodiversity-2004.pdf|archivedate=2009-03-26}}</ref> ಬೇಸಾಯ ರೂಢಿಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎಲ್ಲ ಕೃಷಿಯೇತರ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಜೀವಿಗಳು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತತೆ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>ಹೋಲ್ et al. 2005</ref><ref name="Gabriel and Tscharntke 2006">ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಟ್ಸಚಾರ್ನ್‌ಕೆ 2006</ref> ಸಂಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಸೇರಿಸುತ್ತಾ, ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಬೇಸಾಯ ವಿಧಾನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 30% ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>ಬೆಂಗ್‌ಸನ್, ಆನ್‌ಸ್ಟ್ರಾಮ್, ಮತ್ತು ವೇಬುಲ್ 2005</ref> ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಚಿಟ್ಟೆಗಳು, ಮಣ್ಣಿನ ಕ್ರಿಮಿಗಳು, ಜೀರುಂಡೆಗಳು, ಎರೆಹುಳುಗಳು, ಜೇಡ, ಸಸ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತನಿವರ್ಗದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಬೀರಿದೆ. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯು ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಕಳೆಕುಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಈ ಮೂಲಕ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="Gabriel and Tscharntke 2006"/> ಹಲವಾರು ಕಳೆ ಜೀವಿಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತಹ ಮತ್ತು ಕಳೆ ಕೀಟಗಳಿಗೆ ಮೇವು ಉಣಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>ವೆನ್ ಎಲ್ಸೆನ್ 2000</ref> ಮೆನ್ಯೂರ್‌ನಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ಹರಡಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಕಾರಣ ಮಣ್ಣಿನ ಅವಲಂಬಿತ ಜೀವಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗ ಹೊಂದಿರುವ ಕಳೆಕುಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಹೋಲ್ ಎಟ್ ಅಲ್. 2005</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯು, ಕೆಲವು ಸಾವಯವ ನೆಲಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿ ಅನುಭವಿಸಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೈಕೊರ್‌ಹಿಜ್ಜೆಯಂತಹ ಮಣ್ಣಿನ ಮೈಕ್ರೋಬ್ಸ್‌ನಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 21-ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ವಿವರಣೆಯನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Fließbach et al. 2006">Fließbach et al. 2006</ref> ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹಂತವು ಮಾನವರಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಲೋಹಗಳಿಂದಾಗಿ ವ್ಯವಸಾಯದಲ್ಲಿನ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಈ ಮೂಲಕ ಮಾನವನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು (ಉದಾ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು, ಕೀಟನಾಶಕಗಳು) ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>ಪೆರಿಂಗ್ಸ್ ಎಟ್ ಅಲ್. 2006</ref> ಸಾವಯವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಬೆಳೆಯುವ ರೈತರು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ಕಡಿಮೆ ಇಳುವರಿಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಿಂಗ್-ನೆಕಲ್ ಫೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ದನ್ ಬಾಬ್‌ವೈಟ್‌ನಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಟದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ವ್ಯವಸಾಯ ನೆಲಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಮನರಂಜನೀಯ ಬೇಟೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಇರುವ ಕಾರಣ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದು ತಾರ್ಕಿಕ ಮತ್ತು ಮಿತವ್ಯಯ ಎಂದು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಜೈವಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಉಪಯುಕ್ತವೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದೆ. ಬಹು ರೀತಿಯ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ನುಸುಬಿನ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಗಿಡದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶವುಳ್ಳ ಮಣ್ಣನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ, ಉತ್ಪಾದಕನು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಇಳುವರಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಕೃಷಿಗಳಿಗಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.<ref>ಇಂಗ್ರಾಮ್ 2007</ref> ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಾವಯವ ಮಣ್ಣಿನ ಕಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಇಳುವರಿಗೆ ಅದರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ 21-ವರ್ಷಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಮೆನ್ಯೂರ್‌ನ ಹಾಕುವಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ನೆಲದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾ, ಮೆನ್ಯೂರ್‌ನ ಬದಲಾಗುವ ಹಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಮಣ್ಣನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ನೆಲದಲ್ಲಿನ ಇಳುವರಿಯು ಮೆನ್ಯೂರ್ ಹೊಂದಿದ ನೆಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಮೆನ್ಯೂರ್ ನೆಲದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಮೈಕ್ರೋಬ್‌ನ ಸಮುದಾಯವು ಆರೋಗ್ಯದಾಯಕ, ಹೆಚ್ಚು ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಮಣ್ಣಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Fließbach et al. 2006"/> == ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆ == ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯು ಕಷ್ಟಕರ ತೊಡಕುಗಳು ಎಂದು ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯಿಗಳು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವಯವ ಮಾರಾಟಗಳು ಮುಂದುವರಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಹರಿಸಿವೆ. ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನೇ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು [[ಭರವಸೆಯ ಸರಕು]] ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲಿನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. WSL ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟೆಜಿಕ್ ರೀಟೈಲ್ ನಡೆಸಿದ 2008 ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ 2006 ರಿಂದ ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲಿನ ಕಾಳಜಿಯು ಕುಸಿದಿದೆ, ಮತ್ತು 42% ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನಂಬಬೇಡಿ ಎಂಬ ಮತಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಹಾರ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಸಮೂಹದ ಪ್ರಕಾರ 69% ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, 2005 ರಲ್ಲಿ ಇದು 73% ಇತ್ತು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಜನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಬದಲಿಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹಾರ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಸಮೂಹವು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>ಸಿಎನ್‌ಎನ್. [http://money.cnn.com/2008/04/23/news/companies/organics_backlash/index.htm?postversion=2008042308 ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಸರ್ವೇಸ್ ಶೋ ಸ್ಲಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಇಂಟರೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಪ್ರಾಡೆಕ್ಟ್ಸ್,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122071219/http://money.cnn.com/2008/04/23/news/companies/organics_backlash/index.htm?postversion=2008042308 |date=2009-01-22 }}, [http://www.wslstrategicretail.com/productDetailAction.do?product_id=363 WSL ಸರ್ವೇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813041551/http://www.wslstrategicretail.com/productDetailAction.do?product_id=363 |date=2010-08-13 }}, [http://www.hartman-group.com/publications/reports/organic-marketplace/ ದಿ ಹಾರ್ಟ್‌ಮೆನ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಪ್ಲೇಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517044835/http://www.hartman-group.com/publications/reports/organic-marketplace/ |date=2008-05-17 }}.</ref> === ವಿತರಕರು === ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ, 75% ನಷ್ಟು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯು 2.5 [[ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಿಗಿಂತಲೂ]] ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ 2% ನಷ್ಟು ಕೃಷಿಯು ಮಾರಾಟದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ([[ಲಾಟರ್ 2003:4]]). ಚಿಕ್ಕ ಕೃಷಿಯ ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ವ್ಯಾಲಿ, ಇನ್ಸ್.]] ನಂತಹ ಸಹಕಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಕಾರ ವಿತರಣಕಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪಿಲಿಫ್ ಹೆಚ್.ಹವಾರ್ಡ್ ರವರು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದದಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 1982 ರಲ್ಲಿ 28 ಗ್ರಾಹಕ ಸಹಕಾರ ವಿತರಣಕಾರರಿದ್ದರು ಆದರೆ 2007 ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 3 ಮಾತ್ರ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಸಂಘಟಿಸುವ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ತೋರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಹೋವರ್ಡ್, ಫಿಲ್. (2007) [http://www.msu.edu/%7Ehowardp/organicindustry.html ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101224082908/https://www.msu.edu/~howardp/organicindustry.html |date=2010-12-24 }}</ref> ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಸಹಕಾರತ್ವಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಅಂತೆಯೇ ಬೃಹತ್ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಇದೇ ತರಹದ [[ಜನರಲ್ ಮಿಲ್ಸ್]], [[ಹೈನ್]], [[ಕಾನ್ ಗ್ರಾ]], [[ಕೆಲ್ಲಾಗ್]], ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಇತರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮುದ್ರೆಗಳು. ಈ ಬಲವರ್ಧನೆಯು ಗ್ರಾಹಕರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಂಚನೆ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಕೀಳುಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಈ ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಚಂದದಾರರ ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಕಾರ್ಪ್ ವಾಚ್. (2004). [http://www.corpwatch.org/article.php?id=11712 ಕ್ಲೌಡ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಹಾರಿಜನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205054443/http://www.corpwatch.org//article.php?id=11712 |date=2009-12-05 }}</ref> === ರೈತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು === ಸಣ್ಣ ಸಾವಯವ ರೈತರ ಲಾಭದಾಯಕತೆಗಾಗಿ ಬೆಲೆಯ ಕಂತುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದುದು, ಮತ್ತು ಹಲವು ರೈತರಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ರೈತರು ,1994 ರಲ್ಲಿ 1,755 ರಿಂದ 2006 ರಲ್ಲಿ 4,385 ರಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.ams.usda.gov/AMSv1.0/ams.fetchTemplateData.do?template=TemplateS&amp;navID=WholesaleandFarmersMarkets&amp;leftNav=WholesaleandFarmersMarkets&amp;page=WFMFarmersMarketGrowth&amp;description=Farmers%20Market%20Growth&amp;acct=frmrdirmkt ಫಾರ್ಮರ್ಸ್' ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಗ್ರೋಥ್ 1994-2006]</ref> == ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವರ್ಧನೆ == ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯವು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = ICapacity Building Study 3: Organic Agriculture and Food Security in East Africa | publisher = University of Essex | url = http://www.unep-unctad.org/cbtf/events/dsalaam2/Organic%20Agriculture%20and%20Food%20Security%20in%20East%20Africa%20FINAL%20May07.pdf | format = PDF | access-date = 2010-01-03 | archive-date = 2007-12-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071201140714/http://www.unep-unctad.org/cbtf/events/dsalaam2/Organic%20Agriculture%20and%20Food%20Security%20in%20East%20Africa%20FINAL%20May07.pdf | url-status = dead }}</ref> ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ, ಸಾವಯವ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದರಿಂದ, ಅಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ದಕ್ಷ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದಾಗಿ (ಉದಾ. ಸ್ಥಳೀಯ ಬೀಜ ವಿಧಗಳು, ಮೆನ್ಯೂರ್, ಇತ್ಯಾದಿ) ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚ ದಕ್ಷತೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಮಹತ್ತರವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಉತ್ಪಾದಕರು ಮತ್ತು ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವರಮಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಉತ್ತಮವಾದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನಯುಕ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕುರಿತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವರ್ಧನೆಯ ಅಂಶಗಳು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತರಬೇತಿ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕೋರ್ಸುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಜ್ಞಾನದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳು ಇನ್ನೂ ಹಂಚಿ ಹೋಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಸಾವಯವ ವಿಭಾಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ನಿರ್ಬಂಧವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, [[ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯ ಚಳುವಳಿಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವು ಅಂತರಜಾಲ ತರಬೇತಿ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯದ ಕುರಿತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತರಬೇತಿ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಉಚಿತವಾದ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಜಾಗತಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ 2007 ರಲ್ಲಿ, ತರಬೇತಿ ವೇದಿಕೆಯು 170 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಚಿತ ಕೈಪಿಡಿಗಳು ಮತ್ತು 75 ತರಬೇತಿ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. == ವಿವಾದ == ಸಾವಯವ ವ್ಯವಸಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ಬೇಸಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹಲವಾರು ವಿಮರ್ಶಕರ ಭಾವನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ನೆಲವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಸರವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ<ref>{{cite web | author= Andrew Leonard | title= Save the rain forest&nbsp;— boycott organic? | work= How The World Works | url= http://www.salon.com/tech/htww/2006/12/11/borlaug/ | accessdate= 2007-10-10 | archive-date= 2007-10-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071013081136/http://salon.com/tech/htww/2006/12/11/borlaug/ | url-status= dead }}</ref> "[[ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ]]" ಸಂಸ್ಥಾಪಕ, ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ [[ನಾರ್ಮನ್ ಬೋರ್ಗಾಲ್]] ಅವರು ಮತ್ತು [[ಪ್ರೊ. ಎ. ಟ್ರೆವಾವಸ್]], ಅವರು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯವು 4 ಬಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | author= Anthony Trewavas | title = Urban myths of organic farming | publisher = ''Nature'' 410: 409-410 | url = http://www.nature.com/nature/journal/v410/n6827/full/410409a0.html |month=March | year=2001}}</ref> ಟ್ರೆವಾಸ್ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಪಿ. ಮೆಲ್ಚೆಟ್ ಅವರ ನಡುವಿನ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಸಾರಾಂಶಗೊಳಿಸಿ, ತೊಂದರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಕಳವಳಗೊಂಡು [http://www.waitrose.com/food/celebritiesandarticles/foodissues/0210056.aspx ಉನ್ನತ ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706231455/http://www.waitrose.com/food/celebritiesandarticles/foodissues/0210056.aspx |date=2010-07-06 }} ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಪ್ರದೇಶದಿಂದ-ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ, ಸಕ್ಕರೆ ಬೀಟ್ ಮತ್ತು ಬೀಜದ ಹುಲ್ಲು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಬೇಸಾಯಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆ ಏಜೆನ್ಸಿಯ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>ದಿ ಬೈಕೆಲ್ ಕಮಿಟಿ.</ref> 2008 ರ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಾವಯವ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು <ref name="UNEP2008"/> ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರರಷ್ಟು ಬೆಳೆಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾನವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು; ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿಯ ಫಲಿತಾಂಶ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ಸಾವಯವವಲ್ಲದ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಇಳುವರಿಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.<ref name="globalyields"/> ಆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ಆವೆರಿ]] ಅವರಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು, ಅವರ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಹಲವಾರು ಸಾವಯವವಲ್ಲದ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಾವಯವದಂತೆ ವಿಮರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು, ತಪ್ಪಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಸಾವಯವ ಇಳುವರಿ, ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ಸಾವಯವವಲ್ಲದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ನಡುವೆ ತಪ್ಪಾದ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಗದಗಳು ಅದೇ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವಯವ ಇಳುವರಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಲ್ಲದ ಮೂಲಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೂ ಹಾಗೂ ಅತಿಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೂ ಸಮವಾದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref>{{Cite journal | last = Avery | first = Alex | title = 'Organic abundance' report: fatally flawed&nbsp;— Commentary | journal = Renewable Agriculture and Food Systems | volume = 22 | issue = 4 | pages = 321–323 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2007 | url = http://journals.cambridge.org/action/displayJournal?jid=RAF}}</ref> [[ಎಫ್‌ಐಬಿಎಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]]ನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಉರುಸ್ ನಿಗ್ಗಿ, ಅವರ ಪ್ರಕಾರ 'ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಫುಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋಸಡ್' ಅಥವಾ 'ದಿ ಹೈಪೊಕ್ರಿಸಿ ಆಫ್ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಫಾರ್ಮರ್ಸ್'<ref>{{cite web | author= Bob Goldberg | title= The Hypocrisy of Organic Farmers | work=AgBioWorld | url=http://www.agbioworld.org/biotech-info/articles/biotech-art/hypocrisy.html | accessdate=2007-10-10}}</ref> ನಂತಹ ಪತ್ರಿಕೆ ಲೇಖನಗಳ ಅಲೆಯು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಹಡ್ಸನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]]ನ [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ಆವೆರಿ]] ಅವರ ಪುಸ್ತಕ 'ದಿ ಟ್ರೂತ್ ಎಬೌಟ್ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್' ದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="bioaktuell.ch">{{cite web | title = Wer hat die laengste Biochionase | publisher = Bio-aktuell | url = http://www.bioaktuell.ch/fileadmin/documents/ba/zeitschrift/aktuelle_artikel/bioaktuell-2007-09-s8.pdf | format = PDF | access-date = 2010-01-03 | archive-date = 2011-07-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110706222504/http://www.bioaktuell.ch/fileadmin/documents/ba/zeitschrift/aktuelle_artikel/bioaktuell-2007-09-s8.pdf | url-status = dead }}</ref> 1998 ರಲ್ಲಿ, [[ಹಡ್ಸನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ನ [[ಡೆನಿಸ್ ಆವೆರಿ]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ [[ಕಾಯಿಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರ]](ಸಿಡಿಸಿ) ವನ್ನು ಮೂಲವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಾವಯವವಲ್ಲದ ಆಹಾರದ ಬದಲಾಗಿ ಸಾವಯವ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ [[ಇ. ಕೊಲಿ]] ಸೋಂಕು ತಗುಲುವ ಅಪಾಯವು ಎಂಟರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಡಿಸಿ ಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ, ಈ ಸಮರ್ಥನೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅದು ತಿಳಿಸಿತು.<ref name="bioaktuell.ch"/><ref>{{cite web | title = Organic Produce Production and Food Safety | publisher = UC Davis Cooperative Extension | url = http://vric.ucdavis.edu/veginfo/foodsafety/organicproduce.html | access-date = 2010-01-03 | archive-date = 2008-05-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080509060936/http://vric.ucdavis.edu/veginfo/foodsafety/organicproduce.html | url-status = dead }}</ref> ''[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ಆವೆರಿ ಅವರ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಟೀಕಿಸಿತ್ತು: "ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮಾರಾಟವು ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 1 ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ, ರೂಢಿಯಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಚಿಂತಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉತ್ತಮ ಹಣಕಾಸು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣವು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದೆ."<ref>{{cite web | author= Marian Burros | title= EATING WELL; Anti-Organic, And Flawed | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503EFD8103AF934A25751C0A96F958260 | accessdate=2007-12-14}}</ref> ==ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕ== *ಜಾಗತಿಕ ಸಾವಯವ ಸಮಾವೇಶ: ವಿಷಯ ಮಂಡನೆಗೆ ಆಹ್ವಾನ;[http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/20/439122.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921004906/http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/20/439122.html |date=2016-09-21 }} *ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಚಳವಳಿ ಒಕ್ಕೂಟ (ಐಫೋಮ್) ಪ್ರತಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಆಯೋಜಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಸಾವಯವ ಸಮಾವೇಶವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ. ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 2017ರ ನವೆಂಬರ್ 9ರಿಂದ 11ರವರೆಗೆ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == * [[ಕೃಷಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ]] * [[ಬಯೋಡೈನಾಮಿಕ್ ಕೃಷಿ]] * [[ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ]] * [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೃಷಿ]] * [[ಸಾವಯವ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಮೀನಿನ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * * [[ಸಾವಯವ ಪೋಷಾಕು]] * [[ಸಾವಯವ ಆಹಾರ]] * [[ಸಾವಯವ ಮುಂದುವರಿಕೆ]] * [[ಶಾಶ್ವತಕೃಷಿ]] * [[ಕಾಲೋಚಿತ ಆಹಾರ]] * [[ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ]] * [[ಅರಣ್ಯ ಕೃಷಿ]] * [[ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ಸಂಗ್ರಹ]] * [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಾವಯವ ಒಕ್ಕಲು ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆ]] * [[ಡಬ್ಲ್ಯುಡಬ್ಲ್ಯುಒಒಎಫ್]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Refbegin}} * <cite id="refLotter2003">ಲೂಥಾರ್,ಡಿ.</cite><cite id="refLotter2003">2003) [http://donlotter.net/lotter_organicag.pdf ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180708123123/http://donlotter.net/lotter_organicag.pdf |date=2018-07-08 }}. </cite><cite id="refLotter2003">ಸಮರ್ಥನೀಯ ಕೃಷಿಯ ದಿನಚರಿ 21(4)'''' </cite> * ಕ್ಯೂಪೆರ್, ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಜಾಜ್ನರ್, ಲ್ಯಾನ್ಸ್. [http://attra.ncat.org/attra-pub/organiccrop.html "ಸಾವಯವ ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅವಲೋಕನ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210034415/http://attra.ncat.org/attra-pub/organiccrop.html |date=2005-12-10 }}, ಅಟ್ರಾ - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಕೃಷಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವೆ : ಆಗಸ್ಟ್ 2004. * {{cite journal | author=Emsley, John | title=Going One Better Than Nature | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-03-29_410_6828/page/n182 | journal=Nature | month=April | year=2001 | volume=410 | pages=633–634 | doi=10.1038/35070632}} * {{cite journal | author=Paull, John | url=http://orgprints.org/10138 | title=The Farm as Organism: The Foundational Idea of Organic Agriculture | journal=Journal of Bio-Dynamics Tasmania | year=2006 | volume=83 | pages=14–18 }} * {{cite book | author=Smil, Vaclav | title=Enriching the Earth: Fritz Haber, Carl Bosch, and the Transformation of World Food | publisher=MIT Press | year=2001 | id= | isbn=026219449X}} * ವಾನ್ ಎಲ್ಸನ್, ಟಿ., (2000) ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಜಾತಿಯ ಕೆಲಸ. ಕೃಷಿ, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ 77: 101-109 * ಹೋಲ್, ಡಿ.ಜಿ., ಪರ್ಕಿನ್ಸ್, ಎ.ಜೆ.,ವಿಲ್ಸನ್, ಜೆ.ಡಿ.ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್, ಐ.ಹೆಚ್., ಮತ್ತು ಇವನ್ಸ್, ಎ.ಡಿ.(2005) ''ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ಪ್ರಯೋಜನ ಜೀವಿಯ ವೈವಿದ್ಯತೆಯಿದೆಯೇ?'' ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಸಂರಕ್ಷಣೆ 122: 113-130. * ಗ್ಯಾಬ್‌ರಿಯಲ್, ಡಿ., ಮತ್ತು ಚಾರ್‌ಕ್ಟೆ, ಟಿ.(2007) ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಿಂದ ಕೀಟವು ಸಸ್ಯಗಳ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶದ ಲಾಭಕತೆ. (2007) ಕೃಷಿ, ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ 118: 43-48 * ಬೆಂಗ್ ಸ್ಟಾನ್, ಜೆ.,ಆನ್ ಸ್ಟ್ರಾಮ್, ಜೆ., ವಿಬುಲ್, ಎ.(2005 ಜೀವಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಹುಳ್ಯ:ಒಂದು ಮೆಟಾ -ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದ ದಿನಚರಿ 42: 261-269 * ಪೆರಿಂಗ್ಸ್ ಎಟ್ ಅಲ್. (2006)ಕೃಷಿ ಭೂದೃಶ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ :ಬಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಂಜವಾಳದ ಉಳಿತಾಯ.ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಯೋಲಜಿ20: 263-264 * ಬೀಚರ್ ಎನ್.ಎ. ಎಟ್ ಅಲ್. ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ಸಾವಯವಯೇತರ ಒಚ್ಚಲು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಆಗ್ರೋಎಕಾಲಜಿ (2002). ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಯೋಲಜಿ 6: 1621-1630 * ಬ್ರೌನ್, ಆರ್.ಡಬ್ಲ್ಯೂ., 1999ಬಿ. ಮಿತಿ/ ಭೂಮಿಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಸಸ್ತನಿಗಳು. ಅನ್ವಯಿತ ಬಯೋಲಜಿಯ ಅಂಶಗಳು 54, 203–210. * ವಿಕ್ರಂಸಿಂಗ್,ಎಲ್.ಜಿ.,ಹ್ಯಾರೀಸ್, ಎಸ್.,ಜೋನ್ಸ್, ಜಿ.,ವಾಗನ್, ಎನ್., 2003 ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಾವುಲಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಜೀವಿಗಳ ಸಿರಿವಂತಿಕೆ. ಅನ್ಲಯಿಕ ಎಕಾಲಜಿಯ 40, 984–993 ದಿನಚರಿ * ವೀಲರ್ ಎಸ್.ಎ (2008) ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ನೋಟಗಳ ಪ್ರಭಾವವೇನು? ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಗಳು 65:145-154 * ಇಂಗ್ರಾಮ್ ಎಮ್.(2007) ಬಯೋಲಜಿ ಮತ್ತು ಮುಂದಕ್ಕೆ: ವಿಜ್ಞಾನದ ‘‘ಸ್ವಾಭಾವಿಕದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ" ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯ. ಆನ್ನಲ್ಸ್‌ ಆಫ್ ದಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫರ್ಸ್‌, 97:298-312 * ಫ್ಲಿಬಾಕ್ ಎ.,ಅಬ್ರೋಲ್ಸರ್ ಹೆಚ್.,ಗನ್ಸ್ಟ್ ಎಲ್., ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಡರ್ ಪಿ. (2006) ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸೂಚಿಸುವ ಮಣ್ಣಿನ ಸಾವಯವ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ. ಕೃಷಿ,ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ 118: 273-284 * ವಿಲ್ಲರ್, ಹೆಲ್ಗಾ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಚರ್ (ಆವೃತ್ತಿಗಳು) (2009):ಪ್ರಪಂಚದ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ. ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು 2009. ಐಎಫ್‌ಒಎಎಮ್,ಬೋನ್; ಫಿಬೆಲ್, ಫ್ರಿಕ್; ಐಟಿಸಿ, ಜಿನೆವಾ. [http://www.organic-world.net ದಿ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೋಂಪೇಜ್] ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ {{Refend}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ನಾಳಿನ ಚರ್ಚೆ:ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ, ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಮುಂದಿನ ಕಾಲ. (2008). ''[http://www.amazon.com/Tomorrows-Table-Organic-Farming-Genetics/dp/0195301757 ]'' . ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟ್ ಪ್ರೆಸ್ * ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಲಹಾಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಿ ಬೇಸಾಯದ ವಿಧಾನಗಳ ಪಾತ್ರ. (1989). ''[http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=1208 ಬದಲಿ ಕೃಷಿ]'' . ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಸ್ ಪ್ರೆಸ್ * 0/}- ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ತರಭೇತುಗಳಲ್ಲಿ ನಾವಿನ್ಯವುಂಟು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವಲಸೆಗಾರ ಕೆಲಸಗಾರರು ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. * ಜೂಲಿ ಗೂತ್ಮಾನ್, ''ಭೂಸಂಬಂಧಿತ ಕನಸುಗಳು: ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಾವಯ ಬೇಸಾಯದ ಪಾರಾಡಾಕ್ಸ್'' , ಬರ್ಕ್‌ಲಿ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್, 2004, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 978-0-520-24094-೦ * ಅಲೆಕ್ಸ್ ಆವೆರಿ (2006)'''' ಸಾವಯವ ಆಹಾರದ ಬಗೆಗಿನ ಸತ್ಯತೆ ವಾಲ್ಯೂಮ್ 1, ಸಿರೀಸ್ 1)ಹೆಂಡರ್‌ಸನ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಎಲ್.ಎಲ್.ಸಿ. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0978895207 * ಲಾಂಪ್‌ಕಿನ್ ಮತ್ತು ಪಾಡಲ್. 1994). ''ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳು: ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಪ್ರೇಕ್ಷೆ'' ಗಿಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಡ್: [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]]. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-85198-911-ಎಕ್ಸ್ * {{cite book | last = Ableman | first = Michael | coauthors = | title = From the Good Earth: A Celebration of Growing Food Around the World | publisher = HNA Books | month = April | year = 1993 | location = | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 0810925176}} * {{cite book | last = Ableman | first = Michael | coauthors = | title = On Good Land: The Autobiography of an Urban Farm | publisher = Chronicle Books | year = 1998 | location = San Francisco | pages = | url =https://archive.org/details/ongoodlandautobi0000able| doi = | id = | isbn = 0811819213}} * ಒಇಸಿಡಿ. (2003). (0}ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ: ಸಮರ್ಥನೀಯ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು. ಸಿಎಬಿಐ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ. [https://books.google.com/books?id=-TSkC7m07zoC ಉಚಿತ ಪೂರ್ಣ-ಪಠ್ಯ]. == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == {{commons|Organic farming|Organic farming}} * {{dmoz|Science/Agriculture/Sustainable_Agriculture/|Organic Farming}} * [http://www.orgprints.org/ ಸಾವಯವ ಇ-ಪ್ರಿಂಟ್ಸ್] ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕಾಗದಗಳು * [http://ec.europa.eu/agriculture/organic/home_en ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ - ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮೀಷನ್] * [http://attra.ncat.org/ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಕೃಷಿ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವೆ.] * [http://www.fao.org/organicag/ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಘಟನೆಯ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118205036/http://www.fao.org/organicag/ |date=2008-11-18 }} * [http://www.nal.usda.gov/afsic/pubs/ofp/ofp.shtml ಸಾವಯವ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಆಹಾರ:ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರವೇಶದ ಉಪಕರಣಗಳು.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070807082049/http://www.nal.usda.gov/afsic/pubs/ofp/ofp.shtml |date=2007-08-07 }} ಬದಲಿ ಬೇಸಾಯ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]. * [http://www.organic-systems.org/journal/index.html ಸಾವಯವ ಪದ್ಧತಿಯ ದಿನಚರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312080037/http://www.organic-systems.org/journal/index.html |date=2009-03-12 }} ಸಾವಯವ ಪದ್ಧತಿಯ ದಿನಚರಿ * [http://www.organic-world.net ಆರ್ಗನಿಕ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೋಮ್ ಪೇಜ್ ] ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ ಮಾಹಿತಿ. * [http://www.organic-europe.net ಸಾವಯವ ಯುರೋಪ್ ಪೋಮ್ ಪೇಜ್] ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವರದಿಗಳು, ವಿಳಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಹಿನ್ನಲೆ ಮಾಹಿತಿ. * [http://www.fourthway.co.uk/posters/ ] ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು/0} ಉಗಾಂಡದಿಂದ ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಣಾ ಚೀಟಿಗಳು * ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಆರ್ಗಾನಿಕ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಸಾವಯ ಕೃಷಿಯ ಮಾಹಿತಿ -ಅಮೇರಿಕಾದ ಭೂಸಮ್ಮತಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರರು {{DEFAULTSORT:Organic Farming}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ]] [[ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾವಯವ ಆಹಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ]] 2gb9qmlcy0oc707wrjw6hf45ewy3ura 0 23815 1428460 1375588 2026-09-16T20:29:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428460 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Margarine.jpg|right|thumb|250px|ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌]] '''ಮಾರ್ಗರೀನ್‌''' ({{pron-en|ˈmɑrdʒərɨn}}, {{IPA|/ˈmɑrdʒrɨn/}} ಅಥವಾ {{IPA|/ˈmɑrdʒəriːn/}}), ಜಾತಿವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಬದಲಿ [[ಬೆಣ್ಣೆ]]ಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರೆಡ್(ಸಿಹಿ ಯಾ ಕಾರದ ಗೊಜ್ಜು)ಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಷೇರು ಬೆಣ್ಣೆಯದನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಅನೇಕ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾಕವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ಓಲಿಯೊ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಸಹಜವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: ಕೃತಕ ಬಣ್ಣ ನೀಡುವ ಅಂಶಗಳ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕೆಲವು ಕಾನೂನುವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದರಿಂದ ಅವರ ಡೈರಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದರು. ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸುವಲ್ಲಿನ ನಿಷೇಧವು [[U.S.]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲೇಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯವಾಯಿತು; ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ನಿಷೇಧವು ಸುಮಾರು 100 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಬಣ್ಣಯುಕ್ತ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, 1960ರವರೆಗೆ ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತವಾಗಲಿಲ್ಲ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ 1813ರಲ್ಲಿ [[ಮೈಕೆಲ್ ಯುಜೀನ್ ಚೆವ್ರಿಯಲ್‌]] '''ಮಾರ್ಗರಿಕ್ ಆಮ್ಲ''' ವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. (ಇದನ್ನು ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲದ ಮುತ್ತಿನಂಥ ಜೋಡಣೆಯ ನಂತರ [[ಗ್ರೀಕ್]]‌ನ {{lang|grc|μαργαρίς, -ρῖτης}} ಅಥವಾ μάργαρον (margarís, -îtēs / márgaron)ನಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ ''ಮುತ್ತು-ಸಿಂಪಿ(ಮಳಿ)'' ಅಥವಾ ''ಮುತ್ತು'' ).<ref name="Food Industries Manual">{{cite book|title=Food industries manual|editor=Baker Christopher G.J, Ranken H.D, Kill R.C.|publisher=Springer|date=1997|volume=24th Edition|pages=285–289|isbn=9780751404043|url=http://books.google.co.uk/books?id=iG3wx9Wh5N4C&pg=PA286&lpg=PA286&dq=margarine+-+nickel+catalyst&source=bl&ots=Vfh3rZ0Ig8&sig=GtmQs80ocRxC7N1SOAj8YNT93lk&hl=en&ei=jVH9Sq3lFMTm4QbOvMz_Cw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CC8Q6AEwCA#v=onepage&q=margarine%20-%20nickel%20catalyst&f=false|accessdate=13 November 2009}}</ref> ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು [[ಓಲೀಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟಿಯರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದಂತೆ ಮಾರ್ಗರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನೂ, ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳ [[ಕೊಬ್ಬು]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಮೂರು [[ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. 1853ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನ್‌]]ನ ರಚನಾ ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನಿ [[ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಹೈನ್ರಿಕ್ ಹೈಂಟ್ಜ್‌]], ಮಾರ್ಗರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸ್ಟಿಯರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ತಿಳಿದಿರದಿದ್ದ [[ತಾಳೆ ಆಮ್ಲ(ಪಾಲ್ಮಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ)]]ದ ಸಂಯುಕ್ತವೆಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದನು.<ref>C.G. ಲೆಹ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಲೆಹ್ರ್‌ಬಚ್ ದೇರ್ ಫಿಸಿಯಲಾಜಿಸ್ಚೆನ್ ಕೆಮಿ, ವರ್ಲಾಗ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್, ಲೈಪ್ಜಿಗ್ (1853) ಪುಟ 71.</ref> 1869ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೂಯಿಸ್ ನೆಪೋಲಿಯನ್ III]], [[ಸೈನಿಕರಿಗೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಳದರ್ಜೆಯ]]ವರಿಗೆ ಬಳಸಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಬೆಣ್ಣೆಯ ತೃಪ್ತಿದಾಯಕ ಬದಲಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದವರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಸಾರಿದನು.<ref>''ಸೈನ್ಸ್ ಪವರ್ 9: ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಎಡಿಶನ್,'' ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್ ರೇರ್ಸನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ISBN 0-07-560905-3.</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ [[ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] [[ಹಿಪ್ಪೊಲೈಟ್ ಮೆಗೆ-ಮೌರೀಸ್‌]] ಬೆಣ್ಣೆಯ-ಬದಲಿಯೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ '''ಆಲಿಯೊಮಾರ್ಗರೀನ್‌''' ಎಂದು ಹೆಸರು ನೀಡಿದನು. ಆ ಹೆಸರು ನಂತರ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೆಸರು "ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಆಯಿತು. ಮೆಗೆ-ಮೌರೀಸ್ 1869ರಲ್ಲಿ ಆ ವಿಷಯದ ಒಡೆತನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವನ ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಅದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. 1871ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಆ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಈಗ [[ಯೂನಿಲಿವರ್‌]]ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[ಡಚ್]] ಕಂಪೆನಿ [[ಜರ್ಗೆನ್ಸ್‌]]‌ಗೆ ಮಾರಿದನು.<ref>{{cite web|url=http://www.unilever.co.uk/brands/foodbrands/Stork.aspx|title=Stork Margarine:How it all started|last=Anon|work=Unilever :Our Brands|publisher=Unilever|accessdate=2009-10-21|archive-date=2009-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20091012023137/http://www.unilever.co.uk/brands/foodbrands/Stork.aspx|url-status=dead}}</ref> === ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ === 1877ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಒಕ್ಕೂಟದ (U.S.)]] ರಾಜ್ಯಗಳು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಲೇಬಲ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದವು. ಮಧ್ಯ-1880ರಲ್ಲಿ U.S. ಫೆಡರಲ್ ಸರಕಾರವು ಪ್ರತಿ ಪೌಂಡ್‌ಗೆ ಎರಡು ಸೆಂಟ್‌ಗಳ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ತಯಾರಕರು ದುಬಾರಿ ಪರವಾನಗಿಯೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಿತ್ತು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಶುದ್ಧ ಲೇಬಲ್ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಬೆಣ್ಣೆ ಲಾಬಿಯಿಂದ ಕರಡು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಬಣ್ಣದ ನಿಷೇಧಗಳು ಡೈರಿ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದವು. ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು, ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ರುಚಿಸದಂತೆ ಕಾಣಿಸಲು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ತಯಾರಕರು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite book | last = Visser | first = Margaret | authorlink = Margaret Visser | coauthors = | title = Much Depends on Dinner | publisher = Harper Perennial Canada | year = 1986 | location = Toronto | pages = 107 | url = | doi = | id = | isbn = 0006391044}}</ref> ಆದರೆ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನ್ಯೂಹ್ಯಾಂಪ್‌ಶೈರ್‌ನ ಕಾನೂನನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.{{Citation needed|date|date=May 2010}} 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಹಳದಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಖರೀಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಖರೀದಿಸಿದವರು ಅದರ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಿತ್ತು. [[ಕಳ್ಳವ್ಯಾಪಾರದ]] ಬಣ್ಣಯುಕ್ತ-ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ತಯಾರಕರು ಆಹಾರಕ್ಕೆ-ಬಣ್ಣನೀಡುವ ಕ್ಯಾಪ್ಸೂಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಹಕರು ವಿತರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬೆರೆಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೂ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದವು: ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಬಣ್ಣದ ಮೇಲಿನ 1902ರ ನಿಷೇಧಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, U.S.ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು 120 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ 48 ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು (60,000ರಿಂದ 24,000 [[ಟನ್]]‌ಗಳು) ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದವು. ಆದರೆ 1910ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು{{Citation needed|date=June 2008}}. [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ I]] ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಬಳಕೆಯು ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ U.S.ಯಂತಹ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪಡೆಯಲಾಗದ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ [[ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು]]. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌]]‌ನಿಂದ ಆಮದಾಗುವ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ [[ಸಮುದ್ರಾಂತರದ]] ದಾಳಿಯ ಅಪಾಯವು ಇದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿತು. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಡೈರಿ [[ಲಾಬಿ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ [[ಬಿರುಕು-ಮೂಡಿಸುವ]] ಕದನವು ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು: U.S.ನಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್(ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುಸಿತ)]], ಡೈರಿಯ-ಪರವಾದ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು; [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರ]]ವು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಲಾಬಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಮೇಲಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ನಿಷೇಧಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪವೇ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಮಿನ್ನೆಸೊಟ]] 1963ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ವಿಸ್ಕನ್ಸಿನ್]] 1967ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವು.<ref>ಡ್ಯೂಪ್ರೆ R: ''ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್ ಇನ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕ ಸಿನ್ಸ್ 1886', ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಇಕಾನಮಿಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಸಂಪುಟ 59, ಸಂ. 2, ಜೂನ್ 1999, ಪುಟಗಳು 353-371.''</ref> ಆದರೂ ಕೆಲವು ವಿಧಿಸಲಾಗದ ಕಾನೂನುಗಳು ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿವೆ.<ref>[http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=browse_usc&amp;docid=Cite:+21USC347 ಇಂಟ್ರಾಸ್ಟೇಟ್ ಸೇಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಲರ್ಡ್ ಆಲಿಯೊಮಾರ್ಗರೀನ್‌]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.usatoday.com/news/offbeat/2008-12-16-butter-crime_N.htm?csp=34 |title=Yellow margarine: I Can't Believe It's Not Legal! |publisher=AP / USA Today |date=2008-12-16}}</ref> === ಕೆನಡಾ === ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು 1886ರಿಂದ 1948ರವರೆಗೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಈ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಡೈರಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ 1917ರಿಂದ 1923ರವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="cana"/> ಕಳ್ಳವ್ಯಾಪಾರದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತು [[ನ್ಯೂಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬಟರ್ ಕಂಪೆನಿ]]ಯಿಂದ (ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದು ಕೇವಲ ಮಾರ್ಗರೀನ್ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು‌) ತಿಮಿಂಗಿಲ, ವೇಲ್ ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಬೆಣ್ಣೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಕೆನಡಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ನಿಷೇಧವನ್ನು 1948ರಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ರೆಫರೆನ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. 1950ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪ್ರಾಂತಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೆನಡಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ತಿಳಿ ಹಳದಿ ಅಥವಾ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬಣ್ಣರಹಿತವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 1980ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಂತಗಳು ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದವು. ಆದರೆ [[ಒಂಟಾರಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೆ-ಬಣ್ಣಯುಕ್ತ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು 1995ರವರೆಗೆ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="cana">{{cite web | title = Canada's conflicted relationship with margarine | url = http://www.cbc.ca/news/background/food/margarine.html | accessdate = 2007-08-28 | publisher = CBC News Online | date = 2005-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040604160746/http://www.cbc.ca/news/background/food/margarine.html|archivedate=2004-06-04}}</ref> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದ ಕೆನಡಾದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಾಂತ [[ಕ್ವೆಬೆಕ್‌]] ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಬಣ್ಣರಹಿತವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಅದರ ಕಾನೂನನ್ನು 2008ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="queb">{{cite web | title = Resolving Canada's conflicted relationship with margarine | url = http://www.cbc.ca/consumer/story/2008/07/09/f-margarine.html | accessdate = 2008-07-10 | publisher = CBC News Online | date = 2008-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080729060110/http://www.cbc.ca/consumer/story/2008/07/09/f-margarine.html|archivedate=2008-07-29}}</ref> === ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಗಳೆರಡೂ 10-80 ಮೈಕ್ರಾನ್‌ಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಸದ ಸಣ್ಣ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳೊಂದಿಗೆ (ಭಾರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಎಮಲ್ಷನ್‌‌‌ ಅಂಶದ ಕನಿಷ್ಠ 16%ನಷ್ಟು) ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿನ-ನೀರಿನ [[ಎಮಲ್ಷನ್]]ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ದೃಢ ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ [[ಸ್ಥಿತಿ]]ಯಾದ್ಯಂತ ಏಕರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Rajah">{{cite web|url=http://www.allbusiness.com/manufacturing/food-manufacturing-grain-oilseed-milling/423256-1.html|title=Spread thickly with innovation: with the basic concept of spreads unchanged for decades, producers have to be increasingly innovative in their product development and marketing. Kanes Rajah outlines some successful strategies.|last=Rajah|first=Kanes|date=1 May 2005 |work=Al Business website |publisher=The Gale Group, Inc.|accessdate=10 November 2009}}</ref> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ನಿರೂಪಣೆಯು ಮೂಲತಃ ಬೆಣ್ಣೆಯ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಎರಡೂ ಕನಿಷ್ಠ 16%ನಷ್ಟು ನೀರು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 80%ನಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕರು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಇದು ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರಮಾಣಕವಾಯಿತು.<ref name="Rajah"/> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಮೂಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ಕಚ್ಛಾ ಪದಾರ್ಥವೆಂದರೆ ಬೀಫ್(ಗೋಮಾಂಸ) ಕೊಬ್ಬು. ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಾವವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. 1900ರಿಂದ 1920ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಹಾಗೂ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸದ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಸಂಯುಕ್ತದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="marketing">{{cite web|url=http://www.emeraldinsight.com/Insight/ViewContentServlet?contentType=Article&Filename=/published/emeraldfulltextarticle/pdf/0070200504.pdf|title=The marketing iof margarine|last=Clark|first=Paul|date=6 may 1983|work=Paper presented to a seminar on Marketing and Advertising in the 20th Century at Central London Polytechnic|publisher=Emeral Backfiles|pages=54|accessdate=2009-11-10}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1930ರಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತವು, [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]]ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೊಬ್ಬಿನ ಪೂರೈಕೆಯ ಇಳಿಕೆಗೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು; 1945ರಲ್ಲಿ ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಯಿತು.<ref name="marketing"/> U.S.ನಲ್ಲಿ ಪೂರೈಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಕಾನೂನಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ತಯಾರಕರು 1950ರಷ್ಟರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಸ್ಯದ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮವು ಉತ್ಪನ್ನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅವಧಿಗೆ ತಯಾರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="marketing"/> ವಿಶ್ವ ಸಮರ II [[ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ]], UKನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು, ಅಧಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್. ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀಡುವಿಕೆಯು 1955ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರಾಟವು ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref name="marketing"/> ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕರ ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು ಹಾಗೂ 1955ರಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು; 1950ರಿಂದ 1960ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಬೆಣ್ಣೆಯಂತೆ ರುಚಿಯಿರುವ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಪರಸ್ಪರ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಿದವು.<ref name="marketing"/> ಮಧ್ಯ-1960ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾದಲ್ಲಿ ''ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಂಡ್ ಲ್ಯಾಗಮ್'' ಮತ್ತು ''ಬ್ರೆಗಟ್'' ಎನ್ನುವ ಬೆಣ್ಣೆಯ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಎರಡು ದುರ್ಬಲ-ಕೊಬ್ಬಿನ ಮಿಶ್ರಣಗಳ ಬಳಕೆಯು, ಯಾವುದನ್ನು "ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಕೆಂಬ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು ಹಾಗೂ ಅದು "ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌" ಎಂಬ ಪದವು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು.<ref name="Rajah"/> 1978ರಲ್ಲಿ ಡೈರಿ ಕೆನೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮಥಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ''ಕ್ರೋನ'' ಎನ್ನುವ 80%ನಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬಿನ ಉತ್ಪನ್ನವೊಂದನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು; 1982ರಲ್ಲಿ, ''ಕ್ಲವರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಕೆನೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೊಂದನ್ನು UKಯಲ್ಲಿ [[ಮಿಲ್ಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್‌]] ಬಳಕೆಗೆ ತಂದಿತು.<ref name="Rajah"/> ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಕೆನೆ ಸ್ಪ್ರೆಡ್ [[ಐ ಕಾಂಟ್ ಬಿಲೀವ್ ಇಟ್ಸ್ ನಾಟ್ ಬಟರ್!]]ಅನ್ನು [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ 1986ರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿ 1991ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.unilever.co.uk/ourbrands/foods/icantbelieveitsnotbutter.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-29 |archive-date=2005-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050414140644/http://www.unilever.co.uk/ourbrands/foods/icantbelieveitsnotbutter.asp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.unilever.ca/ourbrands/foods/ICBINB.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-29 |archive-date=2009-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109224733/http://www.unilever.ca/ourbrands/foods/ICBINB.asp |url-status=dead }}</ref> == ತಯಾರಿಕೆ == ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ತಯಾರಿಸುವ ಮೂಲ ವಿಧಾನವು ಇಂದು, ಮೆಗೆ-ಮೌರೀಸ್‌ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಮತ್ತು ಕೆನೆ ತೆಗೆದ ಹಾಲಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಎಮಲ್ಸೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು, ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಸಲು ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Food Industries Manual"/> ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಯ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[ಕರಗುವ ಬಿಂದು]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿವೆ. ಕೊಠಡಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ದ್ರವವಾಗಿರುವ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಎಣ್ಣೆ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕರಗುವ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್(ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ) ಆಸಿಲ್ ಗುಂಪುಗಳ ದ್ವಿಬಂಧಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ದ್ವಿಬಂಧಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಕರಗುವ ಬಿಂದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, [[ನಿಕೆಲ್]] [[ವೇಗವರ್ಧಕ]]ದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಜಲಜನಕ]]ವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಪ್ರಬಲ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಬಂಧಗಳಿಗೆ ಜಲಜನಕದ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್(ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜಲಜನಕ ಪರಮಾಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ) ಬಂಧಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಎಣ್ಣೆಯ ಕರಗುವ ಬಿಂದುವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಅದು "ಗಟ್ಟಿ"ಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾನವನ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯಕಾರಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಅವಶ್ಯಕ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಬಂಧಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು [[ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ]] ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="chemguide">{{cite web|url=http://www.chemguide.co.uk/organicprops/alkenes/hydrogenation.html|title=The Hydrogenation of Alkenes:Margarine Manufacture|last=Claek|first=Jim|work=Chemguide:Helping you to understand Chemistry|accessdate=9 November 2009}}</ref> ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೆಲವು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಪಲೇಡಿಯಮ್‌]]‌ನಂತಹ ಇತರ ಲೋಹ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Food Industries Manual"/> ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣವು ಅಪೂರ್ಣಗೊಂಡರೆ (ಭಾಗಶಃ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವಿಕೆ), ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಕೆಲವು ಇಂಗಾಲ-ಇಂಗಾಲ ದ್ವಿಬಂಧಗಳನ್ನು "ಟ್ರಾನ್ಸ್" ರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಂಧಗಳು ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣ ಮಾಡಲ್ಪಡದಿದ್ದರೆ, ಅವು ಅಂತಿಮ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶ]]ಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ<ref name="chemguide"/>. ಅವುಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದ [[ಹೃದಯ ರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆ]]ಯಂತಹ ಅಪಾಯಗಳುಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="p423">{{cite book | last = Food and nutrition board, institute of medicine of the national academies | title = Dietary Reference Intakes for Energy, Carbohydrate, Fiber, Fat, Fatty Acids, Cholesterol, Protein, and Amino Acids (Macronutrients) | publisher = National Academies Press | year = 2005 | page = 423 | url = http://www.nap.edu/openbook/0309085373/html/423.html | access-date = 2010-06-29 | archive-date = 2007-06-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070625193000/http://www.nap.edu/openbook/0309085373/html/423.html | url-status = dead }}</ref>. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಭಾಗಶಃ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಳೆ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಅರೆ-ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="MPOC">{{cite web | url = http://www.malaysiapalmoil.org/publications/pdf/book01.pdf | title = Palm Oil/Palm Kernel Oil Applications - Margarine | publisher = The Malaysian Palm Oil Council | format = PDF | accessdate = 2010-01-04 | archive-date = 2020-02-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200225235201/http://www.malaysiapalmoil.org/publications/pdf/book01.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="soyoil">{{cite web|url=http://www.soyinfocenter.com/HSS/margarine1.php|title=History of sot oil margarine|last= Shurtleff |first=William|coauthors=Akiko Aoyagi|date=2007|publisher= Soyinfo Center|accessdate=4 January 2010}}</ref> ಆಧುನಿಕ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಾಣಿ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯದ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಕೆನೆ ತೆಗೆದ ಹಾಲು, [[ಉಪ್ಪು]] ಮತ್ತು ಎಮಲ್ಸಿಕಾರಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಣ್ಣೆಯಂತೆ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಸುಮಾರು 80%ನಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬು, 20%ನಷ್ಟು ನೀರು ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು, ವಾಸನೆ, ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. A ಜೀವಸತ್ವದೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ D ಜೀವಸತ್ವದೊಂದಿಗೆ, ಪುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮಾನವನ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಬೆಣ್ಣೆಯ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬೀಜಗಳಿಂದ ತೆಗೆದು, ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿ, ನಂತರ ಪುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕೃತಕ [[ಕ್ಯಾರಟೀನ್‌‌]] ಅಥವಾ [[ಅನ್ಯಾಟೊ]]ನಿಂದ ಬಣ್ಣ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರಿನ [[ಸ್ಥಿತಿ]]ಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವಾಸ್ಥೆಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕೆನೆ ತೆಗೆದ ಹಾಲನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು [[ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಲೆಸಿತಿನ್]]‌ನಂತಹ [[ಎಮಲ್ಸಿಕಾರಕಗಳು]] ನೀರಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಮವಾಗಿ ಹರಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಕಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ [[ಎಮಲ್ಷನ್‌]]ಅನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ, ಹದವಾಗಿ ಕಲಸಿ, ನಂತರ ತಂಪುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೃದು ಟಬ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ, ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವೀಯ, ಎಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="through the ages">{{cite web|url=http://www.webexhibits.org/butter/margarine.html|title=Margarine|last=Anon|work=Butter through the ages|publisher=webexhibits.org|accessdate=10 November 2009|archive-date=20 ಜನವರಿ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120134941/http://www.webexhibits.org/butter/margarine.html|url-status=dead}}</ref> ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಇಂದಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಬೆಣ್ಣೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಆಯ್ಕೆಯೆಂದು, ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧವಿದ್ದರೂ, ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/10/16/science/16real.html|title=The Claim: Margarine Is Healthier Than Butter.|last=O'Connor|first=Anahad|date=16 October 2007|work=New York Times|publisher=New York Times Company|accessdate=10 October 2009}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ: * ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು - ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಸಂಯೋಜಿತ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು - ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೋನೊ- ಅಥವಾ ಪಾಲಿ-ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು [[ಸ್ಯಾಫ್ಲವರ್]], [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]], [[ಸೋಯಾಬೀನ್]], [[ಹತ್ತಿ ಬೀಜ]], [[ರೇಪ್ಸೀಡ್]] ಅಥವಾ [[ಆಲಿವ್]] ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಗಟ್ಟಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಣ್ಣರಹಿತ, ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು - ಇವನ್ನು ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇಕರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ([[ಶಾರ್ಟನಿಂಗ್(ಹಿಟ್ಟಿನ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಕೊಬ್ಬು)]]) === ಬೆಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುವುದು === ಇಂದು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಯ ಅಥವಾ [[ಮಜ್ಜಿಗೆ]]ಯ ಮಿಶ್ರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಮಜ್ಜಿಗೆಯೆಂದರೆ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕಡೆದ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ದ್ರವವಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಂಮ್ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ. [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಿನವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, "ಬೆಣ್ಣೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯುರೋಪಿನ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಬೆಣ್ಣೆ-ಆಧಾರಿತ ಊಟದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು "ಬೆಣ್ಣೆ ಮಿಶ್ರಣ"ಗಳಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಣ್ಣೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಈಗ ಊಟದ-ಸ್ಪ್ರೆಡ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿವೆ. "ಐ ಕಾಂಟ್ ಬಿಲೀವ್ ಇಟ್ಸ್ ನಾಟ್ ಬಟರ್" ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಂತಹುದೇ ರೀತಿಯ ಹೆಸರಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ. ಈಗ ಅವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ "ಅಟ್ಟರ್ಲಿ ಬಟರ್ಲಿ", "ಯು ವುಡ್ ಬಟರ್ ಬಿಲೀವ್ ಇಟ್", "ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ಲಿ ಬಟರ್‌ಫುಲ್ಲಿ" ಮತ್ತು "ಬಟರ್ಲಿಶಿಯಸ್" ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೆಣ್ಣೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಲೇಬಲ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತವೆ. ಮಾರಾಟದ ವಿಧಾನಗಳು ನಿಜವಾದ ಬೆಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಬಲ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೆಸರುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕ ಉತ್ಪನ್ನ ಲೇಬಲ್‌ಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು "ಭಾಗಶಃ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. === ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ವೀಕಾರ === ಮಾರ್ಗರೀನ್‌, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪಾಲಿ-ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌, ಮಧ್ಯ-20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಆಹಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.<ref name="through the ages"/> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, 1930ರಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ {{convert|18|lb}}ನಷ್ಟು ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ {{convert|2|lb}}ನಷ್ಟು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ತಿಂದಿದ್ದನು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಸರಾಸರಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನನೊಬ್ಬನು ಸುಮಾರು {{convert|5|lb|abbr=on}}ನಷ್ಟು ಬೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು {{convert|8|lb|abbr=on}}ನಷ್ಟು ಮಾರ್ಗರೀನ್ಅನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದನು‌.<ref>{{cite web|url=http://www.webexhibits.org/butter/consumption-butter-fat.html|title=Eating less butter and more fat|last=Anon|work=Butter through the ages|publisher=webexhibits.org|accessdate=10 November 2009|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017135247/http://www.webexhibits.org/butter/consumption-butter-fat.html|url-status=dead}}</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು {{convert|10000000000|lb}}ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು {{convert|2000000000|lb|abbr=on}}ನಷ್ಟನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಯೆಹೂದ್ಯರ ಆಹಾರ ಕ್ರಮಗಳಾದ [[ಕಶ್ರುತ್‌]]ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಶ್ರುತ್‌ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ [[ಕೋಷರ್]] ಡೈರಿಯಲ್ಲದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೋಷರ್ ಗ್ರಾಹಕರು ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಮಾಂಸದ ಆಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಬೇಕರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[2008ರ ಪಾಸೋವರ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಅಭಾವ]]ವು ಕೋಷರ್-ಅನುಸರಿಸುವ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ತಲ್ಲಣವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌, ಬೆಣ್ಣೆಗೆ [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]] ಬದಲಿಯನ್ನೂ ಪೂರೈಸಬಹುದು. == ಪೋಷಕಾಂಶ == ಮಾರ್ಗರೀನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಎರಡು ವಿಷಯಗಳ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ - ಒಟ್ಟು ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಕಾರಗಳು ([[ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬು]], [[ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬು]]). ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆಯೂ ಸಹ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. === ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಮಾಣ === ಜೀವಕೋಶ ಪೊರೆಗಳ ಮತ್ತು [[ಏಕೊಸ್ಯಾನಾಯ್ಡ್]]‌ಗಳೆನ್ನುವ ಅನೇಕ ಹಾರ್ಮೋನ್-ರೀತಿಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೊಬ್ಬು, ಪೋಷಕಾಂಶದ ಅವಶ್ಯಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಕೊಬ್ಬು A, D, E ಮತ್ತು K ಮೊದಲಾದ ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ-ಕರಗುವ ಜೀವಸತ್ವಗಳಿಗೆ ವಾಹಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref> {{cite web |url = http://www.mayoclinic.com/health/fat/NU00262 |title = Dietary fats: Know which types to choose |author = Mayo Clinic |date = January 31, 2007 |accessdate = 2008-05-18 }}</ref> ಬೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ (80% ಕೊಬ್ಬು) ಕಾರ್ಯಗಳು ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ-ಕೊಬ್ಬಿನ ಮಾರ್ಗರೀನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. === ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್(ಪರ್ಯಾಪ್ತ) ಕೊಬ್ಬು === {{Main| Saturated fats}} ಸಸ್ಯದ ಕೊಬ್ಬುಗಳು 7%ನಿಂದ 86%ನಷ್ಟು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ದ್ರವ ಎಣ್ಣೆಗಳು (ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸದ [[ಕ್ಯಾನೋಲ ಎಣ್ಣೆ]], ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಎಣ್ಣೆ) ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳು ([[ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ]], [[ತಾಳೆ ಬೀಜದ ಎಣ್ಣೆ]]) ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ([[ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ]]) ಎಣ್ಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref name="fatoils">{{cite web |url = http://www.nutristrategy.com/fatsoils.html |title = Fats, Cooking Oils and Fatty Acids |author = NutriStrategy |year = 2005 |accessdate = 2008-05-18 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮಿಶ್ರಣವು ಎರಡೂ ಪ್ರಕಾರದ ಘಟಕಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿರಳವಾಗಿ 50% ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿರುವುವೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಊಟದ-ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವುಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು.<ref>D.W. ದಿ ಬ್ರೂಜ್ನೆ, A. ಬಾಟ್, ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಟೆಡ್ ಫ್ಯಾಟ್-ಬೇಸ್ಡ್ ಫುಡ್ಸ್, ಇನ್: ಫುಡ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟರ್&nbsp;— ಮೆಸರ್ಮೆಂಟ್ ಆಂಡ್ ಪರ್ಸೆಪ್ಷನ್ (ಸಂಪಾದಕರು A.J. ರೊಸೆಂತಾಲ್), ಆಸ್ಪೆನ್, ಗೈತರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್, 1999, ಪುಟಗಳು 185-227.</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಂದ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಣ್ಣೆಯ ಕೊಬ್ಬು ಸುಮಾರು 65%ನಷ್ಟು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು<ref>{{Cite web |url=http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-29 |archive-date=2015-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150303184216/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ |url-status=dead }}</ref> ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮೇಜುಚಮಚ ಬೆಣ್ಣೆಯು ಸುಮಾರು 7 ಗ್ರಾಂನಷ್ಟು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. === ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬು === {{Main|Unsaturated fat}} [[ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ]]ಗಳ ಸೇವನೆಯು ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ LDL ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು HDL ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಾಗಿದೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಅದು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref> {{cite web |url = http://jn.nutrition.org/cgi/content/abstract/133/1/78 |title = The Serum LDL/HDL Cholesterol Ratio Is Influenced More Favorably by Exchanging Saturated with Unsaturated Fat Than by Reducing Saturated Fat in the Diet of Women |author = Müller et al. |month = January | year = 2003 |accessdate = 2008-05-18 }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.jacn.org/cgi/content/abstract/20/1/5 |title = Types of Dietary Fat and Risk of Coronary Heart Disease: A Critical Review |author = Hu, [[JoAnn E. Manson|Manson]], Willett |year = 2001 |accessdate = 2008-05-18 |archive-date = 2008-06-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080622011230/http://www.jacn.org/cgi/content/abstract/20/1/5 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = http://archinte.ama-assn.org/cgi/content/abstract/161/3/361 |title = Low Triglycerides–High High-Density Lipoprotein Cholesterol and Risk of Ischemic Heart Disease |author = Jeppesen et al. |year = 2001 |accessdate = 2008-05-18 |archive-date = 2011-08-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110831192252/http://archinte.ama-assn.org/cgi/content/abstract/161/3/361 |url-status = dead }}</ref> ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಎಣ್ಣೆಗಳಿವೆ: ಮೋನೊ- ಮತ್ತು ಪಾಲಿ-ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳು, ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ರೇಪ್ಸೀಡ್]] (ಮತ್ತು ಅದರ ರೂಪಾಂತರ [[ಕ್ಯಾನೋಲ]]), [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]], [[ಸ್ಯಾಫ್ಲವರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಲೀವ್]] ಎಣ್ಣೆಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="fatoils"/> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕೊಠಡಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲು ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರಗುವ ಬಿಂದುವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬು ಅಥವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ಒಮೇಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು''' {{Main|Omega-3 fatty acids}} - ಒಮೇಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು ಪಾಲಿಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳ ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗದ, ಆಹಾರದ ಮೂಲಕವೇ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ಎರಡು [[ಅವಶ್ಯಕ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಆಹಾರಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಇದರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಒಮೇಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ-ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ-ಮೀನುಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಸ್ಯದ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆಲ್ಫಾ-ಲಿನೆಲಾಯ್ಕ್ ಆಮ್ಲ (ALA) ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಒಮೇಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲವು ಕೆಲವು ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸೀಮೆ ಅಗಸೆಯ(ಫ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್) ಎಣ್ಣೆಯು 30-50%ನಷ್ಟು ALAಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅದರ ಪ್ರತಿಸ್ಫರ್ಧಿ ಮೀನಿನ-ಎಣ್ಣೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ; ಎರಡನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ಎಣ್ಣೆ-ಸಸ್ಯ ''[[ಕ್ಯಾಮಲಿನ ಸಟೈವ]]'' ವು ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಮೇಗಾ-3 (30-45%)ಯಿಂದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅದನ್ನು ಕೆಲವು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆಣಬಿನ ಗಿಡದ(ಹೆಂಪ್) ಎಣ್ಣೆಯು ಸುಮಾರು 20%ಷ್ಟು ALAಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ALA, ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳಾದ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆ (7%), ರೇಪ್ಸೀಡ್ ಎಣ್ಣೆ (7%) ಮತ್ತು ಗೋಧಿ-ಭ್ರೂಣ ಎಣ್ಣೆ (5%)ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. * '''ಒಮೇಗಾ-6 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು''' {{Main|Omega-6 fatty acids}} ಒಮೇಗಾ-6 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳೂ ಸಹ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾದುದಾಗಿವೆ. ಅವು ಉಷ್ಣವಲಯ ಹವಾಗುಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯದ ಎಣ್ಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಅವಶ್ಯಕ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲ ಲಿನಾಯ್ಕ್ ಆಮ್ಲ (LA)ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. [[ಸೆಣಬಿನ ಗಿಡದ]] (60%) ಹಾಗೂ ಹತ್ತಿಬೀಜ (50%) ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ (50%)ಯಂತಹ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಎಣ್ಣೆ-ಬೀಜಗಳು (60%) ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ LAಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಎಣ್ಣೆ-ಬೀಜಗಳು 10%ನಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಮೇಗಾ-6 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಆಹಾರಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಒಮೇಗಾ-6 ಅನ್ನು ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಒಮೇಗಾ-3ರ ಕೊರತೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಮೇಗಾ-6 ಮತ್ತು ಒಮೇಗಾ-3ರ ಅನುಪಾತವು 10:1 ಮತ್ತು 30:1ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಮೇಗಾ-6, ಒಮೇಗಾ-3ರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಅನುಪಾತವು 4:1ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಪ್ರಶಸ್ತ ಅನುಪಾತವು 1:1ನಷ್ಟಿರಲೂಬಹುದು.<ref name="ClearSpringsPress">{{cite web |url = http://www.advance-health.com/efa.html |title = Omega-3 and Omega-6 Essential fatty Acids (EFA) |author = Clear Springs Press |year = 2006 |accessdate = 2008-07-18 |archive-date = 2008-06-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080621035436/http://www.advance-health.com/efa.html |url-status = dead }}</ref><ref name="Chico">{{cite web |url = http://www.csuchico.edu/agr/grassfedbeef/health-benefits/index.html |title = Grass Fed Beef - Health Benefits |author = Chico College of Agriculture |date = January 18, 2007 |accessdate = 2008-07-18 |archive-date = 2008-07-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080706021024/http://www.csuchico.edu/agr/grassfedbeef/health-benefits/index.html |url-status = dead }}</ref> === ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬು === {{Main|Trans fat}} ಇತರ ಆಹಾರದ ಕೊಬ್ಬುಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾದವುಗಳಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವು ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ತಿಳಿದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳಂತೆ, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲದ ಸೇವನೆಯ ಮತ್ತು LDL ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟದ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ನೇರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು [[LDL]] ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಏರಿಸುವ ಮತ್ತು [[HDL]] ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಧಮನಿಯ ಹೃದಯ-ಕಾಯಿಲೆಯ<ref name="p423"/><ref name="p504">{{cite book | last = Food and nutrition board, institute of medicine of the national academies | title = Dietary Reference Intakes for Energy, Carbohydrate, Fiber, Fat, Fatty Acids, Cholesterol, Protein, and Amino Acids (Macronutrients) | publisher = National Academies Press | year = 2005 | page = 504 | url = http://darwin.nap.edu/books/0309085373/html/504.html }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಪಾಯದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Trans fat: Avoid this cholesterol double whammy | publisher = Mayo Foundation for Medical Education and Research (MFMER). | url = http://www.mayoclinic.com/health/trans-fat/CL00032 | accessdate = 2007-12-10 }}</ref> ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಎಣ್ಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="nejmreview">{{cite journal|author=Mozaffarian D, Katan MB, Ascherio A, Stampfer MJ, Willett WC|title=Trans Fatty Acids and Cardiovascular Disease|date=13 April 2006|journal=New England Journal of Medicine|volume=354|issue=15|pages=1601–1613|url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/354/15/1601|doi=10.1056/NEJMra054035|pmid=16611951|access-date=29 ಜೂನ್ 2010|archive-date=19 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090919165953/http://content.nejm.org/cgi/content/full/354/15/1601|url-status=dead}} PMID 16611951</ref> ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೇವನೆ ಮತ್ತು ಪರಿಧಮನಿ ಹೃದಯ-ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಬಂಧವೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿವೆ.<ref>W.C. ವಿಲ್ಲೆಟ್, M.J. ಸ್ಟ್ಯಾಂಫರ್, J.E. ಮೇಸನ್, G.A. ಕೋಲ್ಡಿಟ್ಜ್, F.E. ಸ್ಪೈಜರ್, B.A. ರೋಸ್ನರ್, L.A. ಸ್ಯಾಂಪ್ಸನ್, C.H. ಹೆನ್ನೆಕೆಸ್, ಇಂಟೇಕ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರಿಸ್ಕ್ ಆಫ್ ಕೊರೊನರಿ ಹಾರ್ಟ್ ಡಿಸೀಸ್ ಎಮಾಂಗ್ ವುಮೆನ್, ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್ 341, 581-585 (1993)</ref><ref>F.B. ಹು, M.J. ಸ್ಟ್ಯಾಂಫರ್, [[ಮ್ಯಾನ್ಸನ್ JE]], E. ರಿಮ್, G.A. ಕೋಲ್ಡಿಟ್ಜ್, B.A. ರೋಸ್ನರ್, C.H. ಹೆನ್ನೆಕೆನ್ಸ್, W.C. ವಿಲ್ಲೆಟ್, ಡೈಯಟರಿ ಫ್ಯಾಂಟ್ ಇಂಟೇಕ್ ಆಂಡ್ ರಿಸ್ಕ್ ಆಫ್ ಕೊರೊನರಿ ಹಾರ್ಟ್ ಡಿಸೀಸ್ ಇನ್ ವುಮೆನ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ 337, 1491-1499 (1997) http://content.nejm.org/cgi/content/short/337/21/1491 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100715070105/http://content.nejm.org/cgi/content/short/337/21/1491 |date=2010-07-15 }}</ref><ref>K. ಹಯಕವ, Y.Y. ಲಿಂಕೊ, P. ಲಿಂಕೊ, ದ ರೋಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್ಸ್ ಇನ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್, ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಲಿಪಿಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ 102, 419-425 (2000)</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.channing.harvard.edu/nhs/ |title=ದ ನರ್ಸಸ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸ್ಟಡಿ (NHS) |access-date=2010-06-29 |archive-date=2010-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722031758/http://www.channing.harvard.edu/nhs/ |url-status=dead }}</ref> ಇವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ ಸರಕಾರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬುಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿವೆ. USನಲ್ಲಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಮಧ್ಯ-1990ರಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭಾಗಶಃ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ದೂರಸರಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.<ref>E. ಫ್ಲಾಟರ್, G. ವ್ಯಾನ್ ಡ್ಯುಜಿನ್, ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಫ್ರೀ ಫ್ಯಾಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಯೂಸ್ ಇನ್ ಫುಡ್ಸ್, ಇನ್: ಮಾಡಿಫೈಯಿಂಗ್ ಲಿಪಿಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಯೂಸ್ ಇನ್ ಫುಡ್ಸ್'' (ಸಂಪಾದಕರು F.D. ಗನ್‌ಸ್ಟೋನ್), ವುಡ್‌ಹೆಡ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, UK, 2006, ಪುಟ 429-443.</ref> ಇದು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೊಂದಿಲ್ಲದೇ ಇರುವ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>G. ವ್ಯಾನ್ ಡ್ಯುಜಿನ್, ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ರಿಡಕ್ಷನ್ ಇನ್ ಮಾಡಿಫೈಟ್ ಫ್ಯಾಟ್ಸ್, ಆಲೀಜಿನಿಯಾಕ್ಸ್, ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಗ್ರಾಸ್, ಲಿಪಿಡೆಸ್, 12, 422-426 (2005)</ref> 2003ರಿಂದ USನಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದಕರು ಅವರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು (ಸರಕಾರಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು) "0 ಗ್ರಾಂ" ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬಿರುವಂತೆ, ಅಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಹಾರಕ್ಕೆ 500 ಮಿಗ್ರಾಂಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬಿರುವಂತೆ, ಲೇಬಲ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಯಾವುದೇ ಕೊಬ್ಬು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೊಬ್ಬುರಹಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಣ್ಣೆಯ-ಕೊಬ್ಬು 2-5%ನಷ್ಟು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳನ್ನು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಾಸೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲದ ಒಂದು ರೂಪಾಂತರವಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ವ್ಯಾಸೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಗಮನಿಸಿ - ಉದಾ. P.S. ಆನಂದ್ ಮತ್ತು ಇತರರು, ''J. ಡೈರಿ ರೆಸ್.'' 71, 66-73 (2004)</ref> ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳಾದ ರುಮೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ವ್ಯಾಸೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ (ರುಮೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮಾನವನ ದೇಹವು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ವ್ಯಾಸೆನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ<ref name="Bauman">{{cite web |url =http://www.ansci.cornell.edu/bauman/human_health/index.html |title=cis-9, trans-11 CLA - A Potent Anticarcinogen Found in Milk Fat |author = Bauman, Dale |accessdate=2007-01-15}}</ref><ref name="Banni">{{cite journal |author=Banni S, Angioni E, Murru E, Carta G, Melis M, Bauman D, Dong Y, Ip C |title=Vaccenic acid feeding increases tissue levels of conjugated linoleic acid and suppresses development of premalignant lesions in rat mammary gland |journal=Nutr Cancer |volume=41 |issue=1-2 |pages=91–7 |year=2001 |pmid=12094634|accessdate=2007-01-15 |doi=10.1207/S15327914NC41-1&2_12}}</ref>) ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ನಿರೋಧಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="lock">{{cite journal |url =http://jn.nutrition.org/cgi/content/abstract/134/10/2698| journal=J Nutr|date=1 October 2004|volume=134(10)|pages=2698–704 |title= The anticarcinogenic effect of trans-11 18:1 is dependent on its conversion to cis-9, trans-11 CLA by delta9-desaturase in rats |author= Lock AL, Corl BA, Barbano DM, Bauman DE, Ip C.|accessdate=2007-01-15 |pmid= 15465769 |issue =10 }}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಕೃತಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. US ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನ ಬಗೆಗಿನ ನಿಯಮಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ US ನಿಯಂತ್ರಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಬಹುದು. === ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ಗಳು === {{Main|Cholesterol}} ಮಿತಿಮೀರಿದ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟವು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಕೊಬ್ಬಿನ ಸಂಗ್ರಹವು ಕ್ರಮೇಣ ಅಪಧಮನಿಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಿದುಳು, ಹೃದಯ, ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರಕ್ತದ ಹರಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರದಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಮಾನವ ಶರೀರವು ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 1 ಗ್ರಾಂನಷ್ಟು ಅಥವಾ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಒಟ್ಟು ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ನ 80%ನಷ್ಟು ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ 20%ನಷ್ಟು ಆಹಾರದ ಸೇವನೆಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಹಾರವಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ನ ಸೇವನೆಯು ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಸೇವಿಸಿದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Harvard">{{cite web |url = http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/what-should-you-eat/fats-and-cholesterol/|title = The Nutrition Source - Fats and Cholesterol|author = Harvard School of Public Health}}</ref> ಆದರೂ ಕೆಲವರು ಇತರರಿಗಿಂತ ಆಹಾರದ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. [[U.S. ಫುಡ್ ಆಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್‌]], ಆರೋಗ್ಯವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರತಿ ದಿನ 300&nbsp;ಮಿಗ್ರಾಂಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ಅನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. === ಸಸ್ಯದ ಸ್ಟೆರಾಲ್/ಸ್ಟ್ಯಾನಲ್ ಈಸ್ಟರ್‌ಗಳು === ಸಸ್ಯದ [[ಸ್ಟೆರಾಲ್ ಈಸ್ಟರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಅಥವಾ [[ಸ್ಟ್ಯಾನಲ್ ಈಸ್ಟರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 2 ಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ಸೇವನೆಯು LDL ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌ಅನ್ನು ಸುಮಾರು 10%ನಷ್ಟು ಇಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.mayoclinicproceedings.com/pdf/7808/7808r1.pdf |format = PDF |title = Efficacy and Safety of Plant Stanols and Sterols in the Management of Blood Cholesterol Levels |author = Katan et al. |year = 2003 |accessdate = 2008-04-08 |archive-date = 2008-12-17 |archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20081217121703/http://www.mayoclinicproceedings.com/pdf/7808/7808r1.pdf |url-status = dead }}</ref><ref name="IFIC-07">{{cite web |url = http://www.ific.org/publications/factsheets/sterolfs.cfm |title = Functional Foods Fact Sheet: Plant Stanols and Sterols |author = [[International Food Information Council|IFIC]] |month = July |year = 2007 |accessdate = 2008-04-08 |archive-date = 2008-04-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080411003503/http://www.ific.org/publications/factsheets/sterolfs.cfm |url-status = dead }}</ref> ಸ್ಟೆರಾಲ್/ಸ್ಟ್ಯಾನಲ್ ಈಸ್ಟರ್‌ಗಳು ರುಚಿ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಬ್ಬುಗಳಂತಹುದೇ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ರಕ್ತದ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಕರುಳಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಕಡಿಮೆ-ಕೊಬ್ಬಿನ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌, ಸ್ಟೆರಾಲ್/ಸ್ಟ್ಯಾನಲ್ ಈಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವಾಹಕವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಇಂದು == '''ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ''' [[ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ನಿರ್ದೇಶನಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ<ref name="EU_legal">{{cite web | url = http://europa.eu/legislation_summaries/consumers/product_labelling_and_packaging/l21107_en.htm | title = Spreadable fats (dairy and non-dairy): Definition, labelling and sale | accessdate = 2010-01-05}}</ref>, ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ: <blockquote> ಕನಿಷ್ಠ 80%ನಷ್ಟು ಮತ್ತು 90%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶದೊಂದಿಗೆ, 20&nbsp;°C ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವ, ಸಸ್ಯ/ಪ್ರಾಣಿಯ ಕೊಬ್ಬುಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಒಂದು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ-ನೀರಿನ ಎಮಲ್ಷನ್‌. </blockquote> ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗಳು ಹಾಲಿನ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶವನ್ನು 3%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಶ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೆರೆಸಿದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಕೊಬ್ಬು 10%ರಿಂದ 80%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="IMACE">{{cite web|url=http://www.imace.org/legislation/eu-legis.php|title=EU Margarine legislation|last=Anon|work=Website of the International Margarine Association of the Countries of Europe|publisher=IMACE|accessdate=11 November 2009|archive-date=3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003222918/http://www.imace.org/legislation/eu-legis.php|url-status=dead}}</ref> 60ರಿಂದ 62%ನಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್ಅನ್ನು "ಥ್ರೀ-ಕ್ವಾರ್ಟರ್-ಫ್ಯಾಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಅಥವಾ "ರೆಡ್ಯೂಸ್ಡ್-ಫ್ಯಾಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 39ರಿಂದ 41%ನಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್ಅನ್ನು "ಹಾಫ್-ಫ್ಯಾಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌", "ಲೊ-ಫ್ಯಾಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಅಥವಾ "ಲೈಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಬೇರೆ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಅನ್ನು "ಫ್ಯಾಟ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್" ಅಥವಾ "ಲೈಟ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳಿಗೆ A ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಬೇಕಾಗಿವೆ. ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗೆ ಜೀವಸತ್ವಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸಾರವರ್ಧಿಸುವ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಕರು 1925ರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ 1940ರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಬರುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲವು ಸರಕಾರಗಳು ಅವುಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು A ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವಗಳ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿದವು. ಈ ಕಡ್ಡಾಯ ಸಾರವರ್ಧನೆಯು, ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="IMAC COP">{{cite web|url=http://www.imace.org/margarine/pdf/vitamin.pdf|title=Code of Parctice on Vitamin A&D fortification of fats and spreads|last=Anon|work=IMACE Code of practice|publisher=IMACE|accessdate=2009-11-10|archive-date=2011-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003222930/http://www.imace.org/margarine/pdf/vitamin.pdf|url-status=dead}}</ref> '''ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''' ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿಲ್ಲ. A ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವಗಳ ಸಾರವರ್ಧನೆಯು ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.margarine.org.uk/whatisspread-content.html|title=What's in a margarine spread?|last=Anon|work=Website of the Margarines and Spreads Association|publisher=MSA|accessdate=10 November 2009|archive-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028021618/http://www.margarine.org.uk/whatisspread-content.html|url-status=dead}}</ref> '''ಕೆನಡಾ''' ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಮಾಣಕ B.09.016 ಹೀಗೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ - ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಎಂದರೆ: <blockquote> "ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಥವಾ ದ್ರವ ಎಮಲ್ಷನ್‌ ಅಥವಾ ಕೊಬ್ಬಿನ, ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿನ ನೀರು ಅಥವಾ 80%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹಾಗೂ 3300 [[IU]]ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು A ಜೀವಸತ್ವ ಮತ್ತು 530 IUನಷ್ಟು D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಹಾಲಿನಿಂದ ಪಡೆಯದ ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆ".<ref name="Gunstone">{{cite book|last=Gunstone |first=Frank D. |coauthors=Fred B. Padley|title=Lipid technologies and applications |publisher=CRC Press|date=13 May 1997|pages=311|isbn=0824798384|url=http://books.google.co.uk/books?id=MccA-I5PgIsC&pg=PA311&lpg=PA311&dq=plastic+or+fluid+emulsion+of+fat,+or+water+in+fat,+oil,+or+fat+and+oil+that+are+not+derived+from+milk+and+shall+contain+not+less+than+80%25+fat&source=bl&ots=LxS_1_JOqA&sig=i3o4zzOtw3xMCEipOUoi4CqToUQ&hl=en&ei=LjsqS4-4DcOi4Qb1vp2dCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CA0Q6AEwAQ#v=onepage&q=plastic%20or%20fluid%20emulsion%20of%20fat%2C%20or%20water%20in%20fat%2C%20oil%2C%20or%20fat%20and%20oil%20that%20are%20not%20derived%20from%20milk%20and%20shall%20contain%20not%20less%20than%2080%25%20fat&f=false}}</ref> </blockquote> ಕ್ಯಾಲೋರಿ ಕುಗ್ಗಿಸಿದ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಕ B.09.017ರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ: <blockquote> "40%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು 50%ನಷ್ಟು ಕ್ಯಾಲೋರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ‌".<ref name="Gunstone"/> </blockquote> '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯೇಷಿಯಾ''' ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕರು "ಅವರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ" ಉತ್ಪನ್ನದ ಮಾರಾಟವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="bandt.com.au">{{Cite web |url=http://www.bandt.com.au/news/ea/0c00eeea.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-29 |archive-date=2005-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050507092417/http://www.bandt.com.au/news/ea/0c00eeea.asp |url-status=dead }}</ref> [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಯುಕ್ತ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ಅನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು 1960ರವರೆಗೆ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಪನ್ನದ ಲಭ್ಯತೆಯು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[:ವರ್ಗ:Margarine brands]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category}} {{Wiktionary}} * [http://www.cjly.net/deconstructingdinner/090607.htm ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಬಗೆಗಿನ ಒಂದು ಗಂಟೆ ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ (ಡಿಕಂಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿಂಗ್ ಡಿನ್ನರ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019005545/http://www.cjly.net/deconstructingdinner/090607.htm |date=2007-10-19 }} * ಅಮೆರಿಕ್ ಹಾರ್ಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ [http://www.americanheart.org/presenter.jhtml?identifier=4776 ಆರ್ಟಿಕಲ್] [ಡೆಡ್ ಲಿಂಕ್] * [http://www.hyfoma.com/en/content/food-branches-processing-manufacturing/oil-margarines-sauces/margarine/ ಹೈಫೋಮ ಎಬೌಟ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303064049/http://www.hyfoma.com/en/content/food-branches-processing-manufacturing/oil-margarines-sauces/margarine |date=2011-03-03 }} * [http://www.retrotvads.com/category/food/ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ಮಾರ್ಗರೀನ್‌ ಆಡ್ ಫ್ರಮ್ 1974] {{fats and oils}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಡುಗೆಯ ಕೊಬ್ಬುಗಳು]] cfryz3t894p1ryhjvdp2lqyhy2bmrd4 0 24097 1428442 1380196 2026-09-16T16:28:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428442 wikitext text/x-wiki {{About|the music genre}} {{Infobox Music genre <!-- See Wikipedia:WikiProject_Music_genres --> | name = Blues | bgcolor = #0000E1 | color = white | stylistic_origins = African American [[folk music]]<br />[[Work songs]]<br />[[Spiritual (music)|Spirituals]] | cultural_origins = Late 19th century, southern United States | instruments = {{nowrap begin}}[[Guitar]]{{·wrap}} [[Piano]]{{·wrap}} [[Harmonica]]{{·wrap}} [[Double Bass]]{{·wrap}} [[Drum]]s{{·wrap}} [[Saxophone]]{{·wrap}} [[Vocal music|Vocals]]{{·wrap}} [[Trumpet]]{{·wrap}} [[Trombone]]{{nowrap end}} | popularity = widespread since the early 20th century | derivatives = {{nowrap begin}}[[Bluegrass music|Bluegrass]]{{·wrap}} [[Jazz]]{{·wrap}} [[Rhythm and blues|R&B]]{{·wrap}} [[Rock and roll]]{{·wrap}} [[Rock music]]{{nowrap end}} | subgenrelist = List of genres of the blues | subgenres = {{nowrap begin}} [[Boogie-woogie]]{{·wrap}} [[Classic female blues]]{{·wrap}} [[Country blues]]{{·wrap}} [[Delta blues]]{{·wrap}} [[Electric blues]]{{·wrap}} [[Fife and drum blues]]{{·wrap}} [[Jump blues]]{{·wrap}} [[Piano blues]]{{nowrap end}} | fusiongenres = {{nowrap begin}} [[Blues rock]]{{·wrap}} [[Jazz blues]]{{·wrap}} [[Punk blues]]{{·wrap}} [[Soul blues]]{{nowrap end}} | regional_scenes = {{nowrap begin}} [[African blues]]{{·wrap}} [[Atlanta blues]]{{·wrap}} [[British blues]]{{·wrap}} [[Canadian blues]]{{·wrap}} [[Chicago blues]]{{·wrap}} [[Detroit blues]]{{·wrap}} [[East Coast blues]]{{·wrap}} [[Kansas City blues (music)|Kansas City blues]]{{·wrap}} [[Louisiana blues]]{{·wrap}} [[Memphis blues]]{{·wrap}} [[New Orleans blues]]{{·wrap}} [[Piedmont blues]]{{·wrap}} [[St. Louis blues]]{{·wrap}} [[Swamp blues]]{{·wrap}} [[Texas blues]]{{·wrap}} [[West Coast blues]]{{nowrap end}} | local_scenes = | other_topics = {{nowrap begin}} [[List of genres of the blues|Blues genres]]{{·wrap}} [[List of blues musicians|Blues musicians]]{{·wrap}} [[Blues scale]]{{·wrap}} [[Jug band]]{{·wrap}} [[Origins of the blues|Origins]]{{nowrap end}} }} '''ಬ್ಲೂಸ್‌''' ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭೇದ]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರ]] ಈ ಎರಡಕ್ಕೂ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ [[ಆಗ್ನೇಯ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ]] ಸಮುದಾಯಗಳೊಳಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, [[ನೀಗ್ರೋ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಗಳು]], [[ಕಾರ್ಯಗೀತೆ]]ಗಳು, [[ಹೊಲದಲ್ಲಿನ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕೂಗು]]ಗಳು, [[ಅಬ್ಬರದ ಕೇಕೆಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆ]]ಗಳು, ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧ ಸರಳ ನಿರೂಪಣಾತ್ಮಕ [[ಹಾಡುಕಥೆಗಳು]] (ಲಾವಣಿಗಳು) ಇದರ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.<ref name="The Evolution of Differing Blues Styles">{{cite web |title=The Evolution of Differing Blues Styles |publisher=How To Play Blues Guitar |accessdate=2008-08-11 |url=http://how-to-play-blues-guitar.com/the-blues/the-evolution-of-different-blues-styles/ |archive-date=2010-01-18 |archive-url=https://www.webcitation.org/5msLYV7tu?url=http://how-to-play-blues-guitar.com/the-blues/the-evolution-of-different-blues-styles/ |url-status=dead }}</ref> [[ಜಾಝ್‌]], [[ರಿದಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌‌‌‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವತ್ರವಾಗಿರುವ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಭೇದವು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ವರಮೇಳದ ಸಂಚಾರಗಳು ([[ಹನ್ನೆರಡು-ಲಯರೇಖೆ‌ಯ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಸ್ವರಮೇಳ ಸಂಚಾರಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ) ಹಾಗೂ [[ಬ್ಲೂ ಸಂಗೀತ ಸ್ವರಗಳ]] ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಬ್ಲೂ ಸಂಗೀತ ಸ್ವರಗಳನ್ನು, [[ಪ್ರಧಾನ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ]]ಯ [[ಸ್ಥಾಯಿ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಬಾಗಿದ (3ನೇ ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯಿಂದ 3ನೇ ಪ್ರಧಾನಸ್ಥಾಯಿಯವರೆಗೆ) ಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂ ಸಂಗೀತ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಕಾರವು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆಯಾದರೂ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯ ಸ್ವರಪ್ರಸ್ತಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಂಥ ಇತರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ]] ಬ್ಲೂಸ್‌ನಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ನಗರಪ್ರದೇಶದ ಬ್ಲೂಸ್‌ವರೆಗಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವಾರು [[ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ]] ಬ್ಲೂಸ್‌ನ್ನು ಮರುವಿಭಾಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಭಿನ್ನ ಅವಧಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. [[ಡೆಲ್ಟಾ]], [[ಪೈಡ್‌ಮಾಂಟ್‌]], [[ಜಂಪ್‌]] ಮತ್ತು [[ಚಿಕಾಗೊ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಶೈಲಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ತಿಲ್ಲದೆ ಚಾಲನೆಯಾಗುವ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಿಂದ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಬ್ಲೂಸ್‌‌]]ವರೆಗಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವೃಂದಕ್ಕೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ಪ್ರಗತಿಶೀಲವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ [[IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ವು ಅಂಕಿತವನ್ನು ಹಾಕಿತು. 1960ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ರಾಕ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಜಾತಿಯ ಪ್ರಭೇದವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. "ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ವಿಷಣ್ಣತೆ ಮತ್ತು ದುಃಖಸ್ಥಿತಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ "ಬ್ಲೂ ಡೆವಿಲ್ಸ್‌‌"ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಶಬ್ದದ ಆರಂಭಿಕ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಕೋಲ್‌ಮನ್‌]] ಎಂಬಾತನ ''ಬ್ಲೂ ಡೆವಿಲ್ಸ್‌‌'' (1798) ಎಂಬ ಏಕಾಂಕ ಪ್ರಹಸನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.<ref>ದಿ "ಟ್ರೆಸರ್‌ ಡಿ ಲಾ ಲಾಂಗ್ವೆ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮಾಟೈಸ್‌" ಪ್ರೊವೈಡ್ಸ್‌ ದಿಸ್‌ ಎಟಿಮಾಲಜಿ ಟು ದಿ ವರ್ಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌ ಕೋಲ್‌ಮನ್‌'ಸ್‌ ಫಾರ್ಸ್‌ ಆಸ್‌ ದಿ ಫಸ್ಟ್‌ ಅಪಿಯರೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿಸ್‌ ಟರ್ಮ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌, see http://atilf.atilf.fr/dendien/scripts/fast.exe?mot=blues {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212063817/http://atilf.atilf.fr/dendien/scripts/fast.exe?mot=blues |date=2013-12-12 }}</ref> [[ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಗೀತ]]ದಲ್ಲಿ ಗೀತಾಂಗ ಭಾಗದ ಬಳಕೆಯು ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, 1912ರಿಂದಲೂ ಇದು ಪ್ರಮಾಣಿತಗೊಂಡಿದೆ; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಂಡ್‌‌]]ನ "[[ಡಲ್ಲಾಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]]" ಸಂಯೋಜನೆಯು ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>ಡೇವಿಸ್‌, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌. ''ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌'' . ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಹೈಪೆರಿಯನ್‌, 1995.</ref><ref>‌ಎರಿಕ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಜ್, ''ಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ ಆಫ್‌ ಸ್ಲಾಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅನ್‌ಕನ್ವೆನ್ಷನಲ್‌ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‌'' , 2002, ರೌಲೆಟ್ಜ್‌ (UK), ISBN 0-415-29189-5</ref> ಒಂದು [[ನಿರುತ್ಸಾಹದ ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿ]]ಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೀತಾಂಗ ಭಾಗವು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>‌ಟೋನಿ ಬೋಲ್ಡನ್, ''ಆಫ್ರೋ-ಬ್ಲೂ: ಇಂಪ್ರೊವೈಸೇಷನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಅಂಡ್‌ ಕಲ್ಚರ್‌‌'' , 2004, [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್‌]], ISBN 0-252-02874-0</ref> ==<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಪ್ರಭೇದ</span>== 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ಒಂದು [[ಸ್ವರಮೇಳ ಸಂಚಾರ]]ದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಶದೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |title=The evolution of the 12-bar blues progression, |url=http://www.bobbrozman.com/tip_evol12bar.html |author=Bob Brozman |authorlink=Bob Brozman |year=2002 |accessdate=2009-05-02 |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525222458/http://www.bobbrozman.com/tip_evol12bar.html |url-status=dead }}</ref> 1900ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬ್ಲೂಸ್‌ ತಾರೆಯಾದ [[ಬೆಸ್ಸೀ ಸ್ಮಿತ್‌‌‌‌]]ನಂಥ ಗಾಯಕರು ಕಂಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, [[ಹನ್ನೆರಡು-ಲಯರೇಖೆ‌ಯ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.<ref>‌ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್‌ ಚಾರ್ಟರ್ಸ್]]‌, ಪುಟ 20.</ref> [[8-ಲಯರೇಖೆ‌ಯ]] ಪ್ರಭೇದಗಳಂಥ ಇತರ ಸ್ವರಮೇಳ ಸಂಚಾರಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಬ್ಲೂಸ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; "[[ಹೌ ಲಾಂಗ್‌‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]]", "[[ಟ್ರಬಲ್‌ ಇನ್‌ ಮೈಂಡ್‌]]", ಮತ್ತು [[ಬಿಗ್‌ ಬಿಲ್‌ ಬ್ರೂಂಜಿ]]ಯ "[[ಕೀ ಟು ದಿ ಹೈವೇ]]" ಮೊದಲಾದವು ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. [[ರೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌‌]]ನ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತವಾದ "ಸ್ವೀಟ್‌ 16 ಬಾರ್ಸ್‌‌"ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಹರ್ಬೀ ಹ್ಯಾನ್‌ಕಾಕ್‌‌‌‌]]ನ "[[ವಾಟರ್‌ಮೆಲನ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌‌]]"ನಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ [[16-ಲಯರೇಖೆ‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಕೂಡಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ವಿಲಕ್ಷಣ ರೀತಿಯ ಲಯರೇಖೆಗಳ ಹಾಡುಗಳೂ ಸಹ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ; ಹೌಲಿನ್‌ ವೋಲ್ಫ್‌ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ "[[ಸಿಟಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಟಾಪ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]"ನಲ್ಲಿನ 9-ಲಯರೇಖೆಯ‌ ಸಂಚಾರವು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. {| align="right" class="wikitable" | width="200" align="center"|ಒಂದು ಹನ್ನೆರಡು-ಲಯರೇಖೆಯ‌ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಗುವ ಸ್ವರಮೇಳಗಳು: | width="200" align="center"|Cಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬ್ಲೂಸ್‌ಗಾಗಿರುವ ಸ್ವರಮೇಳಗಳು: |- | align=center | {| border="1" cellspacing="1" class="wikitable" | align="center" width="50px"| I | align="center" width="50px"| I ಅಥವಾ IV | align="center" width="50px"| I | align="center" width="50px"| I7 |- | align="center" width="50px"| IV | align="center" width="50px"| IV | align="center" width="50px"| I | align="center" width="50px"| I7 |- | align="center" width="50px"| V | align="center" width="50px"| V ಅಥವಾ IV | align="center" width="50px"| I | align="center" width="50px"| I ಅಥವಾ V |} | align=center | {| border="1" cellspacing="0" class="wikitable" | align="center" width="50px"| C | align="center" width="50px"| C ಅಥವಾ F | align="center" width="50px"| C | align="center" width="50px"| C7 |- | align="center" width="50px"| F | align="center" width="50px"| F | align="center" width="50px"| C | align="center" width="50px"| C7 |- | align="center" width="50px"| G | align="center" width="50px"| G ಅಥವಾ F | align="center" width="50px"| C | align="center" width="50px"| C ಅಥವಾ G |} |} ಒಂದು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹನ್ನೆರಡು-ಲಯರೇಖೆ‌ಯ ಮೂಲಭೂತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚೌಕಟ್ಟು, ಒಂದು [[4/4 ಲಯಸೂಚಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಹನ್ನೆರಡು ಲಯರೇಖೆಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಕ ಸ್ವರಮೇಳನದ ಸಂಚಾರದಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು [[ಹನ್ನೆರಡು-ಲಯರೇಖೆಯ‌ ಬ್ಲೂಸ್‌‌]]ಗೆ ಜತೆಗೂಡಿರುವ ಬ್ಲೂಸ್‌ [[ಸ್ವರಮೇಳಗಳು]], ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುವಂತೆ ಹನ್ನೆರಡು-ಲಯರೇಖೆಯ‌ ಕ್ರಮವೊಂದರ ಮೇಲೆ ನುಡಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರಮೇಳಗಳ ಒಂದು ಜೋಡಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಚಾರದ [[ಸ್ವರಾಷ್ಟಕದ ಹಂತಗಳಿಗೆ]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ [[ರೋಮನ್‌ ಅಂಕಿ]]ಗಳಿಂದ ಅವು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರಧಾನ ಸ್ವರಪ್ರಸ್ತಾರ Cಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬ್ಲೂಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, C ಎಂಬುದು [[ನಾದದ ಸ್ವರಮೇಳ]] (I) ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು F ಎಂಬುದು [[ಉಪಪ್ರಧಾನ ಸ್ವರ]] (IV) ಆಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ಪಂಚಮಸ್ವರ]]ದ (V) [[ಪೂರ್ತಿತಿರುವು]] ಕೊನೆಯ ಸ್ವರಮೇಳವಾಗಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ಸಂಚಾರದ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕಿರುವ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅದು ಗುರುತುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹತ್ತನೇ ಲಯರೇಖೆ‌ಯ ಕೊನೆಯ ಲಯದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಲಯರೇಖೆಯ ಮೊದಲ ಲಯದ ಮೇಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಲಯರೇಖೆ‌ಗಳು ವಾದ್ಯಸಂಗೀತಗಾರನಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಾಯಿಭೇದವಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಎರಡು-ಲಯರೇಖೆಯ‌ ಸ್ಥಾಯಿಭೇದವಾದ ಈ ಪೂರ್ತಿತಿರುವಿನ ಸ್ವರಮೇಳವು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಸ್ವರಮೇಳಗಳ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸುವ ಏಕ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಇವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಕೆಲವು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವರಮೇಳಗಳನ್ನು [[ಸ್ವರಮೇಳನದ ಏಳನೇ]] (7ನೇ) ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವರಮೇಳನದ ಏಳನೇ ಸ್ಥಾಯಿಭೇದದ ಬಳಕೆಯು ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ "ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸೆವೆನ್‌‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title=Ellen Fullman, "The Long String Instrument", ''MusicWorks'', Issue #37 Fall 1987 | url=http://www.deepmedia.org/ellenfullman/mw85/fullman_article.pdf | access-date=2010-07-29 | archive-date=2008-06-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080625045305/http://www.deepmedia.org/ellenfullman/mw85/fullman_article.pdf | url-status=dead }}</ref> ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಒಂದು 7:4ರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಆವರ್ತನದೊಂದಿಗಿನ ಸ್ವರವೊಂದನ್ನು ಸ್ವರಮೇಳನದ ಸ್ವರಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸೆವೆನ್‌‌ ಸ್ವರಮೇಳಗಳು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು 7:4ರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ [[ಅಷ್ಟಸ್ವರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ]]ಯ ಮೇಲಿನ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾಯಿಭೇದಕ್ಕೆ ನಿಕಟವಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web | title=A Jazz Improvisation Almanac, Outside Shore Music Online School | url=http://www.outsideshore.com/school/music/almanac/html/Music_Theory/Jazz_Scales/Blues_And_Bebop_Scales/Blues_Scale.htm | access-date=2010-07-29 | archive-date=2012-09-11 | archive-url=https://archive.is/20120911011306/http://www.outsideshore.com/school/music/almanac/html/Music_Theory/Jazz_Scales/Blues_And_Bebop_Scales/Blues_Scale.htm | url-status=dead }}</ref> ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಒಂದು [[ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯ ಏಳನೇ]] ಸ್ಥಾಯಿಭೇದ ಅಥವಾ ಒಂದು [[ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ಪಂಚಮಸ್ವರ ಏಳನೇ]] ಸ್ವರಮೇಳದಿಂದ ಅನೇಕವೇಳೆ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:A minor pentatonic scale.svg|thumb|350px|ಒಂದು ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯ ಪಂಚಸ್ವರದ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ; [15]]] ಸಂಬಂಧಿತ [[ಪ್ರಧಾನ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ]]ಯ [[ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ]] [[ಮೂರನೇ]], [[ಐದನೇ]] ಮತ್ತು [[ಏಳನೇ]] ಸ್ವರದ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ [[ಮಾಧುರ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.<ref>‌ಎವೆನ್, ಪುಟ 143</ref> ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಸ್ವರಗಳನ್ನು [[ಬ್ಲೂ ಅಥವಾ ಬಾಗಿದ ಸ್ವರಗಳು|''ಬ್ಲೂ'' ಅಥವಾ ''ಬಾಗಿದ ಸ್ವರಗಳು'']] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ಈ ಪ್ರಧಾನಸ್ವರಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ಪ್ರಧಾನಸ್ವರಗಳನ್ನು ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗೆ ಅವನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಬಹುದು; ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರನೇ ಸ್ವರವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಮೂರನೇ ಸ್ವರವನ್ನು ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಳನೇ ಸ್ವರವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಏಳನೇ ಸ್ವರವನ್ನು ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಐದನೇ ಸ್ವರವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಐದನೇ ಸ್ವರದ ನಡುವೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹನ್ನೆರಡು-ಲಯರೇಖೆಯ ಸ್ವರಮೇಳನದ ಸಂಚಾರವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟು ಬರುವಂತೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, [[ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸ್ವರಗಳನ್ನು]] ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲುವಂತೆಯೇ ''ಕ್ರಷಿಂಗ್‌'' [ಒಂದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಪಕ್ಕದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನುಡಿಸುವುದು, (ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಶ್ರುತ್ಯಂತರ ಕಡಿಮೆಯಾದ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾಯಿ)] ಮತ್ತು ''ಸ್ಲೈಡಿಂಗ್‌‌'' ಶೈಲಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರನೇ ಸ್ವರ, ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಳನೇ ಸ್ವರ, ಮತ್ತು ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಐದನೇ ಸ್ವರವನ್ನೂ ಸಹ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿ ಮಾಧುರ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಮಗ್ಗುಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸ್ವರಗಳು [[ಬರೋಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಅವು ಸ್ವರಮೇಳನದ ರಚನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲಂಕರಣವಾಗಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ವೋಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್‌ ಅಮೆಡಿಯಸ್‌ ಮೊಜಾರ್ಟ್‌‌‌‌]]ನ ''[[ಪಿಯಾನೊ ಕನ್ಸರ್ಟ್‌‌ ನಂ. 21]]'' , ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ಪಂಚಮಸ್ವರದಲ್ಲಿನ ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಿದ ಐದನೇ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಖರವಾದ ಐದನೇ ಸ್ಥಾಯಿಯೊಳಗೆ ಸುಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತುಡಿತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿದ್ದ ಒಂದು ಕೌಶಲವಾಗಿತ್ತು; ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಒಂದು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮಾಧುರ್ಯವು ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಿದ ಐದನೇ ಸ್ಥಾಯಿಯನ್ನು ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2009}}</ref> ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಸ್ವರಾವರೋಹಣಗಳು, ಮಾಧುರ್ಯಗಳು, ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬ್ಲೂ ಸ್ವರಗಳು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ಲೂಸ್‌ [[ಪಲ್ಲಟಗಳು]] ಅಥವಾ [[ಸಂಚಾರದ ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿ]]ಯು ಸಮ್ಮೋಹನ ಸ್ಥಿತಿಯಂಥ ಲಯ ಹಾಗೂ ಕರೆ-ಮತ್ತು-ಪ್ರತಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಹಿತವಾದ ಸ್ಥಿತಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪುನರಾವರ್ತನಾಶೀಲ ಪರಿಣಾಮವೊಂದನ್ನು ಅವು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ-ನೀಗ್ರೋ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಹುಟ್ಟಿದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುವ ಪಲ್ಲಟಗಳು, [[ತೀವ್ರಗತಿಯ ಸಂಗೀತ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿವೆ.<ref>‌‌ಕಂಜ್ಲರ್, ಪುಟ 1065</ref> 1940ರ ದಶಕದ<ref>‌ ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾರಿ ಪಿಯರ್‌ಸನ್, ಪುಟ 316</ref> ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ R&amp;B ಅಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಶ್ರುತಿಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾದ ಪಲ್ಲಟಗಳು, ಗಿಟಾರ್‌ನ ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯ ತಂತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಮೂರು-ಸ್ವರದ ಒಂದು [[ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಗೀತಭಾಗ]]ವಾಗಿದ್ದವು. ಮಂದ್ರದ ತಂತಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಡ್ರಮ್ಮುಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಗೀತಭಾಗವನ್ನು ನುಡಿಸಿದಾಗ, ಹಿತವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯ "ಅನುಭೂತಿ"ಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. "''ಡೌ'' , ಡಾ ''ಡೌ'' , ಡಾ ''ಡೌ'' , ಡಾ" ಅಥವಾ "''ಡಂಪ್‌'' , ಡಾ ''ಡಂಪ್‌'' , ಡಾ ''ಡಂಪ್‌'' , ಡಾ"<ref>‌‌ಡೇವಿಡ್‌ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್, ''ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ ಸ್ಲೈಡ್‌ ಬೇಸಿಕ್ಸ್‌'' , 2001, ISBN 1-890490-38-5.</ref> ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲಟ ಲಯವನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಇದು ಏರುಪೇರಿನ, ಅಥವಾ "ತೀವ್ರಧಾಟಿಯಲ್ಲಿರುವ" ಎಂಟನೇ ಸ್ವರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸರಳ ಏಕಪ್ರಕಾರದ ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಿಟಾರ್‌ನ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ನುಡಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸ್ವರಮೇಳದ ಐದನೇ ಸ್ವರದಿಂದ ಆರನೇ ಸ್ವರಕ್ಕಿರುವ ಹಂತಹಂತವಾಗಿರುವ ಕಪ್ಪುತಲೆಯ ಸ್ವರದ ಚಲನೆಗೆ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. Eಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಚಾರದ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಲಯರೇಖೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಗಿಟಾರ್‌ [[ಸ್ವರಪ್ರಸ್ತಾರ ಪದ್ಧತಿ]]ಯು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ:<ref>{{cite web | title=Lesson 72: Basic Blues Shuffle by Jim Burger | url=http://www.wholenote.com/default.asp?src=l&l=72&p=1 | accessdate=November 25, 2005 | archive-date=ಜುಲೈ 20, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110720080813/http://www.wholenote.com/default.asp?src=l&l=72&p=1 | url-status=dead }}</ref><ref>ವಿಲ್ಬರ್‌ M. ಸ್ಯಾವಿಡ್ಜ್‌, ರ್ಯಾಂಡಿ L. ವ್ರಾಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌, ''ಎವೆರಿಥಿಂಗ್‌ ಎಬೌಟ್‌ ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌'' , 2002, ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಸೇಲ್ಸ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟೆಡ್‌, ISBN 1-884848-09-5, ಪುಟ 35</ref> [[ಚಿತ್ರ:Blues shuffle in E.png|thumb|right|300px|E ಮೇಜರ್‌‌ ಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪಲ್ಲಟ ಅಥವಾ ಬೂಗೀ ([25]).]] <div style="font-size:75%"> E7 A7 E7 E7 E |----------------|----------------|----------------|----------------| B |----------------|----------------|----------------|----------------| G |----------------|----------------|----------------|----------------| D |----------------|2—2-4—2-5—2-4—2-|----------------|----------------| A |2—2-4-2-5-2-4—2-|0—0-0—0-0—0-0—2-|2—2-4—2-5—2-4—2-|2—2-4—2-5—2-4—2-| E |0—0-0—0-0—0-0—2-|----------------|0—0-0—0-0—0-0—2-|0—0-0—0-0—0-0—2-| </div> == ಸಾಹಿತ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:RobertJohson.png|thumb|right|175px|ಓರ್ವ ಪ್ರಭಾವಿ ಡೆಲ್ಟಾ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರನಾದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌.]] ಆರಂಭಿಕ [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪದ್ಯದ ಸಾಲು]]ಗಳು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಏಕಸಾಲನ್ನು ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸದ್ಯದ ರಚನಾ-ಸ್ವರೂಪವು ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು: ಇದಕ್ಕೆ AAB ಮಾದರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ಮೊದಲ ಲಯರೇಖೆ‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುವ ಸಾಲೊಂದನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆಮೇಲೆ ಕೊನೆಯ ಲಯರೇಖೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಾಲು ಇರುತ್ತದೆ.<ref>‌ಫೆರ್ರಿಸ್, ಪುಟ 230</ref> ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗೀತೆಗಳ ಪೈಕಿಯ ಎರಡು ಗೀತೆಗಳಾದ "[[ಡಲ್ಲಾಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]]" (1912) ಮತ್ತು "[[ಸೇಂಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]]" (1914) ಇವು 12-ಲಯರೇಖೆಯ‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಆಗಿದ್ದು, AAB ರಚನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಸಾಲುಗಳು ಮೂರು ಬಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವ ಏಕತಾನತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತಾನು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡುದಾಗಿ [[W. C. ಹ್ಯಾಂಡಿ]] ಬರೆದುಕೊಂಡ.<ref>ಫಾದರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌: ಆನ್‌ ಆಟೋಬಯಾಗ್ರಫಿ. ಲೇಖಕ: W.C. ಹ್ಯಾಂಡಿ; ಸಂಪಾದನೆ: ಆರ್ನಾ ಬಾನ್‌ಟೆಂಪ್ಸ್‌; ಮುನ್ನುಡಿ: ಅಬ್ಬೆ ನೈಲ್ಸ್‌. ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್‌ ಕಂಪನಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌; (1941) ಪುಟ 143. ಈ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ISBN ಸಂಖ್ಯೆ ಇಲ್ಲ</ref> ಒಂದು ಮಾಧುರ್ಯ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು [[ಲಯಬದ್ಧವಾದ ಮಾತಿಗೆ]] ನಿಕಟವಾಗಿರುವ ಮಾದರಿಯೊಂದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಅನೇಕಬಾರಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಿರಳವಾದ ನಿರೂಪಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. "ಕಟುವಾದ ವಾಸ್ತವತೆಯ ಪ್ರಪಂಚವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಳಲುಗಳಿಗೆ ಗಾಯಕ/ಗಾಯಕಿ ಧ್ವನಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು: ಒಂದು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರೀತಿ, ಆರಕ್ಷಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕ್ರೌರ್ಯ, ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯರ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಕಾಲಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಂಥ ಅಳಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುತ್ತಿದ್ದವು."<ref>ಎವೆನ್‌, ಪುಟಗಳು 142–143</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಮಾಜವು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ತೊಂದರೆಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತದೆ. [[1927ರ ಮಹಾನ್‌ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಪ್ರವಾಹ]]ದ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೇಳುವ [[ಬ್ಲೈಂಡ್‌ ಲೆಮನ್‌ ಜೆಫರ್‌ಸನ್‌‌‌‌]]ನ "ರೈಸಿಂಗ್‌ ಹೈ ವಾಟರ್‌‌ ಬ್ಲೂಸ್‌" (1927) ಗೀತೆಯನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಕೊಡಬಹುದು: : "ಬ್ಯಾಕ್‌ವಾಟರ್‌ ರೈಸಿಂಗ್‌, ಸದರ್ನ್‌ ಪೀಪಲ್‌ ಕೆನಾಟ್‌ ಮೇಕ್‌ ನೋ ಟೈಂ :: ಐ ಸೆಡ್‌, ಬ್ಯಾಕ್‌ವಾಟರ್‌ ರೈಸಿಂಗ್‌, ಸದರ್ನ್‌ ಪೀಪಲ್‌ ಕೆನಾಟ್‌ ಮೇಕ್‌ ನೋ ಟೈಂ ::: ಅಂಡ್‌ ಐ ಕೆನಾಟ್‌ ಗೆಟ್‌ ನೋ ಹಿಯರಿಂಗ್‌ ಫ್ರಂ ದಟ್‌ ಮೆಂಫಿಸ್‌ ಗರ್ಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈನ್‌." ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ದುರ್ಗತಿ ಮತ್ತು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಕಾರವು ತನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಸಹ, ಇದರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಭರಿತ ಮತ್ತು ಅಸಂಸ್ಕೃತ ಅಂಶಗಳೂ ಸಹ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇಣುಕುತ್ತವೆ:<ref> ಕೊಮರಾ, ಪುಟ 476 </ref> : "ರೆಬೆಕ್ಕಾ, ರೆಬೆಕ್ಕಾ, ಗೆಟ್‌ ಯುವರ್‌ ಬಿಗ್‌ ಲೆಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆಫ್‌ ಮಿ, :: ರೆಬೆಕ್ಕಾ, ರೆಬೆಕ್ಕಾ, ಗೆಟ್‌ ಯುವರ್‌ ಬಿಗ್‌ ಲೆಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆಫ್ ಮಿ, ::: ಇಟ್‌ ಮೆ ಬಿ ಸೆಂಡಿಂಗ್‌ ಯು ಬೇಬಿ, ಬಟ್‌ ಇಟ್‌ ಈಸ್‌ ವರಿಯಿಂಗ್‌ ದಿ ಹೆಲ್‌ ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮಿ." : :: [[ಬಿಗ್‌ ಜೋ ಟರ್ನರ್‌‌‌‌]]ನ "ರೆಬೆಕ್ಕಾ" ಎಂಬ [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಸಂಕಲನದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡದ್ದು. ಲಘು ಪ್ರಹಸನದ ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕವಾದ ಹೂರಣ ಮತ್ತು ಅಬ್ಬರದ, [[ಪ್ರಹಸನದಂಥ]] ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಶೈಲಿಗಳೆರಡನ್ನೂ [[ಹೋಕಮ್]] ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿತು. [[ಟ್ಯಾಂಪಾ ರೆಡ್‌‌‌]]ನ "ಟೈಟ್‌ ಲೈಕ್‌ ದಟ್‌" (1928) ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀತೆಯು ಒಂದು ಕುಚೋದ್ಯದ ಶಬ್ದ ಚಮತ್ಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಗಾಢವಾದ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ದೈಹಿಕ ಪ್ರಣಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು "ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ" ಜೋಡಿಯಾಗಿರುವುದರ ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ-ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕವಾದ ಹೂರಣವು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಳಗೊಂಡು, ಸಂಬಂಧದ ಅಳಲುಗಳು ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ತಲ್ಲಣಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅವು ಗಮನಹರಿಸಿದವು. ಯುದ್ಧದ-ಮುಂಚಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ದೆವ್ವಗಳು, ಜೂಜುಗಾರಿಕೆ, ಇಂದ್ರಜಾಲ, ಪ್ರವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಅವಧಿ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕವಾದ ವಿಷಯಗಳು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು.<ref>ಆಲಿವರ್‌‌, ಪುಟ 281</ref> ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಯಾರುಬಾ ಜನಾಂಗದ ಪುರಾಣ]]ವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ಎಡ್‌ ಮೊರೇಲ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಲೇಖಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ; "ಕೂಡುದಾರಿಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ [[ಒರಿಶಾ]] ಆಗಿರುವ [[ಎಲಿಗುವಾ]]ಗೆ ಕಡೆಗಿನ ವಿರಳವಾಗಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದ ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ" [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌‌‌]]ನ "[[ಕ್ರಾಸ್‌ ರೋಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]]" ಇರುವುದನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನಾಗಿ ಅವನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ.<ref name="cgkmik">‌‌ಮೊರೇಲ್ಸ್, ಪುಟ 277</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಪ್ರಭಾವವು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್‌ A. ಹಂಫ್ರೆ‌, ಪುಟಗಳು 107-149</ref> [[ಚಾರ್ಲಿ ಪ್ಯಾಟನ್‌]] ಅಥವಾ [[ಸ್ಕಿಪ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌‌‌‌‌]]ರಂಥ ಅನೇಕ ಮೂಲ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಸಂಚಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆಗಳು ಅಥವಾ ನೀಗ್ರೋ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite album-notes |title=Ten years of black country religion 1926–1936 |last=Calt |first=Stephen |coauthors=Nick Perls, Michael Stewart |publisher=[[Yazoo Records]] |publisherid=L-1022 |location=New York |format=vinyl back cover |url=http://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1022b4.jpg }} </ref> ಕೆಲವೊಂದು ಕಲಾವಿದರ ಸಾಹಿತ್ಯವು ನೀಗ್ರೋ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೇರಿತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಅವರ ಸಂಗೀತದಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರೆಂದು ಅನೇಕವೇಳೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, [[ರೆವರೆಂಡ್‌ ಗ್ಯಾರಿ ಡೇವಿಸ್‌]]<ref> {{cite web |url=http://culturalequity.org/alanlomax/ce_alanlomax_profile_reverend_gary_davis.jsp |title=Reverend Gary Davis |publisher=Reverend Gary Davis |year=2009 |accessdate=2009-02-03}} </ref> ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೈಂಡ್‌ ವಿಲ್ಲೀ ಜಾನ್ಸನ್‌‌‌]]ರಂಥ<ref>{{cite web |title=The Soul of Blind Willie Johnson |url=http://www.austin360.com/music/content/music/blindwilliejohnson_092803.html |publisher=Austin American-Statesman |author=Michael Corcoran |accessdate=2009-02-03 |archive-date=2005-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051030022838/http://www.austin360.com/music/content/music/blindwilliejohnson_092803.html |url-status=dead }}</ref> ಕಲಾವಿದರು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{listen |filename = Victor_Military_Band-The_Memphis_Blues.ogg |title = "The Memphis Blues" |description = [[The Memphis Blues]], composed by [[W. C. Handy]] in 1912. Recorded by [[Victor Records|Victor]] Military Band. First known commercial recording of Handy's first commercially successful blues composition. |format = [[Ogg]] |filename2 = Mamie_Smith,_Crazy_Blues.ogg |title2 = Crazy Blues |description2 = The first commercial recording of vocal blues by an African-American singer: [[Mamie Smith]]'s performance of [[Perry Bradford]]'s "Crazy Blues" in 1920. |filename3 = KeepYourLampTrimmedAndBurning.ogg |title3 = Keep your lamp trimmed and burning |description3 = Traditional spiritual performed by Texas gospel singer [[Blind Willie Johnson]] (vocal and guitar) and [[Willie B. Harris]] (vocal) in 1927. This example shows the close relationship between gospel and blues music. |format3 = [[Ogg]] |filename4 = |title4 = Dupree Blues |description4 = [[Piedmont blues]], performed in 1930 by [[Blind Willie Walker]] |format4 = [[Ogg]] |filename5 = Crossroads.ogg |title5 = Cross Road Blues |description5 = [[Cross Road Blues]], performed in 1937 by [[Robert Johnson (musician)|Robert Johnson]], a [[Delta blues]] guitarist |format5 = [[Ogg]] |filename6 = HowlinWolf_MoaninAtMidnight.ogg |title6 = Moanin' At Midnight |description6 = Chicago blues of the early post-war era, Recorded by [[Howlin' Wolf]] in 1951. |format6 = [[Ogg]] |filename7 = JohnColtrane_MrPC.ogg |title7 = Mr. P.C. |description7 = [[Hard Bop]] recorded by [[John Coltrane]] in 1960. This is an example of jazz with blues structure. |format7 = [[Ogg]] |filename8 = 1 Steppin' Out.ogg |title8 = Steppin' Out |description8 = [[Steppin' Out (James Bracken song)|Steppin' Out]], Chicago blues composed by [[James Bracken]] and performed in the [[rock blues]] style by [[John Mayall & the Bluesbreakers]] on the album ''[[Bluesbreakers with Eric Clapton]]'', 1966. |format8 = [[Ogg]] }} === ಮೂಲಗಳು === {{main|Origins of the blues}} [[ಚಿತ್ರ:John Lomax Jr.jpg|left|thumb|ಪಥನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಜನಪದ ವ್ಯಾಸಂಗಿಯಾದ ಜಾನ್‌ ಲೊಮ್ಯಾಕ್ಸ್.]] 1912ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಹಾರ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಂಡ್‌‌‌‌]]ನ "[[ಡಲ್ಲಾಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]]" ಎಂಬುದು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕೃತಿಹಾಳೆಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗಿತ್ತು; ಇದನ್ನನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[W. C. ಹ್ಯಾಂಡಿ]]ಯ "[[ಮೆಂಫಿಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]]" ಹೊರಬಂದಿತು. [[ಮ್ಯಾಮೀ ಸ್ಮಿತ್‌]] ಎಂಬ ಗಾಯಕ [[ಪೆರ್ರಿ ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌‌‌‌]]ನ "ಕ್ರೇಜಿ ಬ್ಲೂಸ್‌"ನ್ನು 1920ರಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಓರ್ವ ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಗಾಯಕನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಮೊದಲ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಅಂಕಿತವನ್ನು ಹಾಕಿದ. ಆದರೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಮೂಲಗಳು ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಸುಮಾರು 1890ರ ವೇಳೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್‌ ಎವಾನ್ಸ್‌‌, ಪುಟ 33</ref> ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು<ref name="Kunzler, pg. 130">ಕಂಜ್ಲರ್‌‌, ಪುಟ 130</ref> ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಮಾಜದೊಳಗಿದ್ದ ಜನಾಂಗೀಯ ಭೇದಭಾವದ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅವು ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆಯಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಟಿನ್‌, ಪುಟ 206</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಉದಯದ ವೇಳೆಗೆ [[ದಕ್ಷಿಣದ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಅಮೆರಿಕಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದುದರ ಕುರಿತು ದಾಖಲಿಸಲು ಚರಿತ್ರೆಯ ಲೇಖಕರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ಸ್‌ಡೇಲ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ಗೋಚರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಪೀಬಡಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ, 1901–1902ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೋಲಿಕೆಯಿರುವ ಗೀತೆಗಳು ಇರುವುದರ ಕುರಿತು ಗೇಟ್‌ ಥಾಮಸ್‌ ದಾಖಲಿಸಿದ. ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ [[ಜೆಲ್ಲಿ ರೋಲ್‌ ಮಾರ್ಟನ್‌‌‌]]ನ ನೆನಪಿನೊಂದಿಗೆ ಈ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತವೆ; 1902ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯಾನ್ಸ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಾನು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಈತ ಘೋಷಿಸಿದ; ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತಾನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿ [[ಮಾ ರೈನಿ]] ಎಂಬಾಕೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಳು; ಮತ್ತು 1903ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಟ್ಯುಟ್‌ವೈಲರ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದಾಗಿ [[W.C. ಹ್ಯಾಂಡಿ]] ಹೇಳಿಕೊಂಡ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು [[ಹೋವರ್ಡ್‌ W. ಓಡಮ್‌]] ಎಂಬಾತ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ; [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಲಫಾಯೆಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ನ್ಯೂಟನ್‌‌]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಈತ 1905 ಮತ್ತು 1908ರ ನಡುವೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್‌ ಎವಾನ್ಸ್‌‌, ಪುಟಗಳು 33-35</ref> [[ಪಾಲ್‌ ಅಲಿವರ್‌‌‌]]ನಿಂದ "ಪ್ರೋಟೋ-ಬ್ಲೂಸ್‌" ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಸಿಕೊಂಡ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತದ ಮೊದಲ ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ದೇಶರಹಿತ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಓಡಮ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅವು ಈಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ H. ಕೌಲೆ, ಪುಟ 265</ref> ಈಗಲೂ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಇತರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು 1924ರಲ್ಲಿ [[ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಗೆಲ್ಲರ್ಟ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, [[ರಾಬರ್ಟ್‌ W. ಗೋರ್ಡಾನ್‌]] ಹಲವಾರು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಈತ [[ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌‌‌]]ನ [[ಆರ್ಕೀವ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫೋಕ್‌ ಸಾಂಗ್ಸ್‌‌‌]]ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ. [[ಜಾನ್‌ ಲೊಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌]] ಎಂಬಾತ ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗೋರ್ಡಾನ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ. 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಮಗ [[ಅಲನ್‌]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ದೇಶರಹಿತ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಲೊಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಮಾಡಿದ; [[ಹೊಲದಲ್ಲಿನ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕೂಗು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಅನುರಣನದ ಅಬ್ಬರದ ಕೇಕೆಗಳಂಥ]] ಪ್ರೋಟೋ-ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಗಳ ಬೃಹತ್‌ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಈ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ರುಜುವಾತುಪಡಿಸಿದವು.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ H. ಕೌಲೆ‌, ಪುಟಗಳು 268-269</ref> 1920ರ ದಶಕಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತದ ಸ್ವರೂಪದ ಒಂದು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನೂ ಸಹ [[ಲೀಡ್‌ ಬೆಲ್ಲಿ]]<ref>{{cite web |url=http://www.leadbelly.org/re-homepage.html |title=Lead Belly foundation |accessdate=2008-09-26 |archive-date=2010-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100123193411/http://www.leadbelly.org/re-homepage.html |url-status=dead }}</ref> ಅಥವಾ [[ಹೆನ್ರಿ ಥಾಮಸ್‌‌‌]]ರಂಥ<ref>{{cite web |url=http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fthxc |title=Henry Thomas |author=Dave Oliphant |work=The handbook of texas online |accessdate=2008-09-26}}</ref> ಕಲಾವಿದರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಕಲಾವಿದರು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. [[ಹನ್ನೆರಡು-]], [[ಎಂಟು-]], ಅಥವಾ [[ಹದಿನಾರು-ಲಯರೇಖೆ‌]]ಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ರಚನೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಗಳೂ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ, ಪುಟಗಳು 46–47</ref><ref>ಆಲಿವರ್‌‌, ಪುಟ 3</ref> ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.<ref>‌ಫಿಲಿಪ್‌ V. ಬೊಹ್ಲ್‌ಮನ್, ''ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌‌‌'' ನಲ್ಲಿರುವ "ಇಮಿಗ್ರೆಂಟ್‌, ಫೋಕ್‌, ಅಂಡ್‌ ರೀಜನಲ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಟ್ವೆಂಟಿಯೆತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ", ಸಂಪಾದಿತ ಡೇವಿಡ್‌ ನಿಖೋಲ್ಸ್‌, 1999, [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌]], ISBN 0-521-45429-8, ಪುಟ 285</ref> 1863ರ<ref name="Kunzler, pg. 130"/> ವಿಮೋಚನಾ ಕಾಯಿದೆಯ ನಂತರ 1870 ಮತ್ತು 1900ರ ನಡುವೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆ ಆಗಿದೆಯೆಂಬುದಾಗಿ ಇದರ ಕಾಲನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅನೇಕಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; [[ವಿಮೋಚನೆ]]ಯ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು, ನಂತರದಲ್ಲಿ, ನೀಗ್ರೋಗಳು ತಮ್ಮ ಶ್ರಮದ ದಿನದ ದುಡಿತದ ನಂತರ ಸಂಗೀತ-ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಲು-ನೋಡಲು ಅಥವಾ ಜೂಜಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಗಗಳಾದ [[ಜ್ಯೂಕ್‌ ಜಾಯಿಂಟ್‌‌‌]]ಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಕಾಲನಿರ್ಣಯವು ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="bluescommentary">{{cite book| last = Oliver| first = Paul | title = Blues Off the Record:Thirty Years of Blues Commentary | url = https://archive.org/details/bluesoffrecordth00oliv| publisher =Da Capo Press | year = 1984 | location = New York | pages = [https://archive.org/details/bluesoffrecordth00oliv/page/45 45]–47 | isbn = 0-306-80321-6}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಪಾಲುಗುತ್ತಿಗೆ ಕೊಡುವಿಕೆಯೆಡೆಗಿನ ಪರಿವರ್ತನೆ, ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಕೃಷಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮತ್ತು ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಅವಧಿಯು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಮೂಹ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಿಂದ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶೈಲಿಯೆಡೆಗೆ ಆದ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿ 1900ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುಲಾಮರಿಯಲ್ಲಿ ನರಳಿದ ಜನರು ಹೊಸದಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ನಂಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಲೆವೀನ್‌]] ಎಂಬಾತ, "ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, [[ಬುಕರ್‌ T. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌‌]]ನ ಬೋಧನೆಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ, ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಉಗಮದ ನಡುವೆ ಒಂದು ನೇರವಾದ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾನೆ. ಲೆವೀನ್‌ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, "ಗುಲಾಮಗಿರಿಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿ ತೋರಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋಗಳು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಗೀತವು ಮಾಡಿದಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜಾತ್ಯತೀತ ಸಂಗೀತವು ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು ಎಂಬುದು ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಲ್ಲ."<ref>‌ಲಾರೆನ್ಸ್‌ W. ಲೆವೈನ್, ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಕಲ್ಚರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಕಾನ್ಷಸ್‌ನೆಸ್‌: ಆಫ್ರೋ-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫೋಕ್‌ ಥಾಟ್‌ ಫ್ರಂ ಸ್ಲೇವರಿ ಟು ಫ್ರೀಡಮ್‌'' , [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌]], 1977, ISBN 0-19-502374-9, ಪುಟ 223</ref> ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳ ವಿಲಕ್ಷಣ ಶೈಲಿಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಆಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತಾದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಕೆಲವೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.<ref>‌ಸದರ್ನ್, ಪುಟ 333</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಧುನಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ಕರೆ-ಮತ್ತು-ಪ್ರತಿವರ್ತನೆ ಅಬ್ಬರದ ಕೇಕೆಗಳು ಬ್ಲೂಸ್‌-ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದವು; ಅವು ಒಂದು "ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದವು.... ಪಕ್ಕವಾದ್ಯ ಅಥವಾ ಸ್ವರಮೇಳವಿಲ್ಲದ ಶೈಲಿ ಅದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಗೀತಮಯವಾದ ರಚನೆಯ ಔಪಚಾರಿಕ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಅದು ಕಟ್ಟುಪಾಡಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಅಂಥ ಎಲ್ಲೆಯು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ, ಪುಟ 44</ref> ಗುಲಾಮರ [[ಅನುರಣನದ ಅಬ್ಬರದ ಕೇಕೆಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಹೊಲದಲ್ಲಿನ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕೂಗಿನಿಂದ]] ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು "ಭಾವಾತ್ಮಕ ಹೂರಣದ ಹೊರೆಹೊತ್ತ ಸರಳ ಒಂಟಿಗಾಯನ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ" ಬ್ಲೂಸ್‌ಗೆ‌-ಮುಂಚಿನ ಈ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವು ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref>ಫೆರ್ರಿಸ್‌, ಪುಟ 229</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ (ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಇಂದಿನ [[ಮಾಲಿ]], [[ಸೆನೆಗಲ್‌]], [[ಜಾಂಬಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಘಾನಾ]])<ref>ದಿ ರಫ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ CD ಬುಕ್‌ಲೆಟ್‌</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.livinblues.com/roots.asp |title=ಬ್ಲೂಸ್‌ ಇಂಪೋರ್ಟೆಡ್‌ ಫ್ರಂ ವೆಸ್ಟ್‌-ಆಫ್ರಿಕಾ |access-date=2010-07-29 |archive-date=2012-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505012652/http://www.livinblues.com/roots.asp |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ನೀಗ್ರೋಗಳ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಲಾಮರ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯವಿಲ್ಲದ ಗಾಯನ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಇರುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಶೈಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಾಗಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ಈಗ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವಂತೆ, ಐರೋಪ್ಯ [[ಸ್ವರಮೇಳನದ ರಚನೆ]] ಹಾಗೂ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕರೆ-ಮತ್ತು-ಪ್ರತಿವರ್ತನೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಆಧರಿಸಿರುವ ಒಂದು ಸಂಗೀತಮಯವಾದ ಶೈಲಿಯಾಗಿ, ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಗಿಟಾರ್‌ನ<ref>ಮೊರೇಲ್ಸ್‌‌, ಪುಟ 276 ಮೊರೇಲ್ಸ್‌‌ ಆಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್ಸ್‌ ದಿಸ್‌ ಕ್ಲೇಮ್‌ ಟು ಜಾನ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಟೂ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್‌'' , ಬಿಗಿನಿಂಗ್‌ ಹಿಸ್‌ ಡಿಸ್ಕಷನ್‌ ವಿತ್‌ ಎ ಕೋಟ್‌ ಫ್ರಂ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌: "ದೇರ್‌ ಡಸ್‌ ನಾಟ್‌ ಸೀಮ್‌ ಟು ಬಿ ದಿ ಸೇಮ್‌ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಇನ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಆಸ್‌ ದೇರ್‌ ಕ್ಲಿಯರ್ಲಿ ಈಸ್‌ ಇನ್‌ ಮಚ್‌ ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌."</ref><ref name="Call and Response in Blues">{{cite web |title=Call and Response in Blues |publisher=How To Play Blues Guitar |accessdate=2008-08-11 |url=http://how-to-play-blues-guitar.com/blues-concepts/call-and-response/ |archive-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010154112/http://how-to-play-blues-guitar.com/blues-concepts/call-and-response/ |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾದರೂ, ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದ [[ಗ್ರಿಯೋಟ್‌‌]]ಗಳ ಸುಸ್ವರದ ಶೈಲಿಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಭೇದವು ಯಾವುದೇ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು ಮಂಕಾದ ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವಹೀನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್‌ ಚಾರ್ಟರ್ಸ್‌]], ಪುಟ 25</ref><ref>ಆಲಿವರ್‌‌, ಪುಟ 4</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂಗೀತದ ಯಾವುದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಬ್ಲೂಸ್ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ನೇರವಾದ ಏಕೈಕ ಪೂರ್ವಜ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite book |title=The Curious Listener's Guide to the Blues |author=Barbara Vierwo, Andy Trudeau |publisher=Stone Press |isbn=0-399-53072-X |page=15}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕರೆ-ಮತ್ತು-ಪ್ರತಿವರ್ತನೆ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ಬ್ಲೂ ಸ್ವರಗಳಂಥ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳ ಮೂಲದ ಜಾಡುಹಿಡಿದು ಹೊರಟಾಗ, [[ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂಗೀತ]]ದಲ್ಲಿ ಅದು ಇರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆ ಬ್ಲೂ ಸ್ವರಗಳ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂಲವನ್ನು ಈ ಸ್ವರಗಳು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದು [[ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್‌ ಕೊಲೆರಿಡ್ಜ್‌-ಟೇಲರ್‌‌]] ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಂಯೋಜಕನ "ಎ ನೀಗ್ರೋ ಲವ್‌ ಸಾಂಗ್‌"ನಿಂದ ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿದೆ; 1898ರಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ದಿ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಸ್ಯೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಪಿಯಾನೊ'' ಗೆ ಇದು ಸೇರಿದ್ದು, [[ಬ್ಲೂ ಮೂರನೇ]] ಮತ್ತು [[ಏಳನೇ ಸ್ವರಗಳನ್ನು]] ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite book |title=From the Erotic to the Demonic: On Critical Musicology. |url=https://archive.org/details/fromerotictodemo0000scot |publisher=Oxford University Press |year=2003 |page=[https://archive.org/details/fromerotictodemo0000scot/page/182 182] |quote=A blues idiom is hinted at in "A Negro Love-Song", a pentatonic melody with blue third and seventh in Colridge-Taylor's ''African Suit'' of 1898, many years before the first blues publications. |authorlink4=Derek B. |authormask=Scott}}</ref> [[ಡಿಡ್ಲೆ-ಬಿಲ್ಲು]] (ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣ]]ದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ, ಒಂದು-ತಂತಿಯನ್ನುಳ್ಳ ಒಂದು ಗೃಹನಿರ್ಮಿತ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ) ಮತ್ತು [[ಬಾಂಜೋ]] ವಾದ್ಯಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾ-ಜನ್ಯ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದ ಶೈಲಿ-ಸಂಪತ್ತಿನೊಳಗೆ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅವು ನೆರವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.aliciapatterson.org/APF1902/Steber/Steber.html |title=African-American Music from the Mississippi Hill Country: "They Say Drums was a-Calling" |publisher=The APF Reporter |author=Bill Steper |year=1999 |accessdate=2008-10-27 |archive-date=2008-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906141616/http://www.aliciapatterson.org/APF1902/Steber/Steber.html |url-status=dead }}</ref> ಬಾಂಜೋ ವಾದ್ಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆಮದಿಗೊಳಗಾದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಗ್ರಿಯೋಟ್‌‌‌‌]]ಗಳು ನುಡಿಸಿದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಇದು ಹೋಲುವಂತಿದೆ ([[ವೊಲೊಫ್]]‌, [[ಫ್ಯೂಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಡಿಂಕಾ]]ದಂಥ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಜನರು ಇದನ್ನು [[ಹಾಲಾಮ್‌]] ಅಥವಾ [[ಅಕೊಂಟಿಂಗ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು).<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್‌ ಚಾರ್ಟರ್ಸ್‌]], ಪುಟ 14-15</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳಲು ಶುರುವಾದಾಗ, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಬಾಂಜೋ ವಾದ್ಯದ ಬಳಕೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಕನಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗೂ [[ಪಾಪಾ ಚಾರ್ಲೀ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌]] ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಗಸ್‌ ಕೆನನ್‌‌‌]]ರಂಥ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅದು ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್‌ ಚಾರ್ಟರ್ಸ್‌, ಪುಟ 16</ref> ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಮೇಳನದ ಜೊತೆಗೂಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, "ಎಥಿಯೋಪಿಯನ್‌ ಏರ್ಸ್‌", [[ಮಿನ್‌ಸ್ಟ್ರೆಲ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ನೀಗ್ರೋ ಸ್ಪಿರಿಚುಯಲ್ಸ್‌‌]] ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದಲೂ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ, ಪುಟ 44 ''ಗ್ರಾಜುಯಲಿ, ಇನ್ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್‌ ಅಕಂಪನಿಮೆಂಟ್‌ ವರ್‌ ಆಡೆಡ್‌, ರಿಫ್ಲೆಕ್ಟಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ಕ್ರೀಸಿಂಗ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌-ಕಲ್ಚರಲ್‌ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್‌.'' "ಎಥಿಯೋಪಿಯನ್‌ ಏರ್ಸ್‌" ಮತ್ತು "ನೀಗ್ರೋ ಸ್ಪಿರಿಚುಯಲ್ಸ್‌"ಗಳನ್ನೂ ನಮೂದಿಸುವ ಇತರ ಲೇಖಕರನ್ನು ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ.</ref> ಸರಿಸುಮಾರು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡ [[ವಿಷಮತಾಳದ ಸಂಗೀತ]]ದೊಂದಿಗೂ ಈ ಶೈಲಿಯು ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; ಆದರೂ "ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲ ಸುಸ್ವರದ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿ" ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>‌‌ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಷುಲ್ಲರ್, ಪುಟ 27</ref> "ಬ್ಲೂಸ್‌" ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ "[[ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಂಗೀತ]]" ಎಂಬುದಾಗಿ ಈಗ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಲಿಗಳು, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಅದೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತಗೊಂಡ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಂಗೀತವನ್ನು 1920ರ ದಶಕದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಕಾಣಬಹುದು; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಜನಪ್ರಿಯ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಾ ಉದ್ಯಮವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನೀಗ್ರೋಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಗ್ರೋಗಳು ನೀಡಿರುವ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯರಿಗಾಗಿ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯರು ನೀಡಿರುವ ಸಂಗೀತ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಲು ಕ್ರಮವಾಗಿ "[[ಜನಾಂಗದ ಸಂಗೀತ]]" ಮತ್ತು "[[ಹಿಲ್‌ಬಿಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ]]" ಎಂಬ ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆಯ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸದರಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಾ ಉದ್ಯಮವು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಂಗೀತಗಾರನ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, "ಬ್ಲೂಸ್‌" ಮತ್ತು "ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ" ಸಂಗೀತದ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದೊಂದು ಸಲವಂತೂ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪನಿಗಳು ತಪ್ಪಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ, ಪುಟಗಳು 44–47 "ಆಸ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್‌ ಕೆಟಗರೀಸ್‌, ಡೆಸಿಗ್ನೇಷನ್ಸ್‌ ಲೈಕ್‌ ರೇಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹಿಲ್‌ಬಿಲ್ಲಿ ಇಂಟೆನ್ಷನಲಿ ಸಪರೇಟೆಡ್‌ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಲಾಂಗ್‌ ರೇಸಿಯಲ್‌ ಲೈನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕನ್ವೇಯ್ಡ್‌ ದಿ ಇಂಪ್ರೆಷನ್‌ ದಟ್‌ ದೆರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಕೇಮ್‌ ಫ್ರಂ ಮ್ಯೂಚುಯಲಿ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲುಸಿವ್‌ ಸೋರ್ಸಸ್‌. ನಥಿಂಗ್‌ ಕುಡ್‌ ಹ್ಯಾವ್ ಬೀನ್‌ ಫರ್ದರ್‌ ಫ್ರಂ ದಿ ಟ್ರುತ್‌... ಇನ್‌ ಕಲ್ಚರಲ್‌ ಟರ್ಮ್ಸ್‌, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ವರ್‌ ಮೋರ್‌ ಈಕ್ವಲ್‌ ದ್ಯಾನ್‌ ದೆ ವರ್‌ ಸಪರೇಟ್‌." ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, " ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪನಿಯ ಕೈಪಿಡಿಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾದ ಜನಾಂಗೀಯ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ."</ref><ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ವೋಲ್ಫೆ, ಪುಟಗಳು 233-263</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಜನ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ವರಮೇಳ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ “ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌”ನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈಗ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡಬಹುದಾದರೂ, ಒಂದು ತೀರಾ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಧಾರಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು: ಅಂದರೆ, ಅದು ಸರಳವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ, ಅದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಡೆಲ್ಟಾದ ಸಂಗೀತವಾಗಿತ್ತು. ಕರಿಯ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಒಂದೇ ಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಸಂಚಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮನ್ನು “ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು” ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ “[[ಹಾಡುಹಕ್ಕಿಗಳು]]” ಎಂಬುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡರು. ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಎಣಿಕೆಯು, 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಡೆಗೆ ಕಂಡುಬಂದ ಕರಿಯರ ವಲಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮದ ಏಕಕಾಲಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಕರಿಯ ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ “ಬ್ಲೂಸ್‌” ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಂಕೇತ ಪದವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web |last = Golding |first = Barrett |title = The Rise of the Country Blues |publisher = NPR |url = http://www.honkytonks.org/showpages/countryblues.htm |accessdate = 2008-12-27}} </ref> ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ-ನೀಗ್ರೋ ಸಮುದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಗೀತವಾದ [[ನೀಗ್ರೋ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಗಳೊಂದಿಗೆ]] ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನೀಗ್ರೋ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಗಳು ಬ್ಲೂಸ್‌ಗಿಂತ ಮತ್ತಷ್ಟು ದೂರ ಹಿಂದಕ್ಕೆ, ಅಂದರೆ, 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರು ಕ್ರೈಸ್ತಮತಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ [[ಸ್ತುತಿಗೀತೆ]]ಗಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಗ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ [[ಐಸಾಕ್‌ ವ್ಯಾಟ್ಸ್‌‌]]ನ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಹಾಡಲು ಮತ್ತು ನುಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್‌ A. ಹಂಫ್ರೆ, ಪುಟ 110</ref> ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ಸ್ವರಮೇಳ ಸಂಚಾರಗಳ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಔಪಚಾರಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ನೀಗ್ರೋ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಗಳ ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿ ಅದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ನೀಗ್ರೋಗಳಿಂದ ನುಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೀಳಾದ ಸಂಗೀತವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಓರ್ವ ಸಂಗೀತಗಾರ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಈ ಕೀಳಾದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಒಂದು ಪಾಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಅಂದರೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಎಂಬುದು ದೆವ್ವಗಳ ಸಂಗೀತವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಸುವಾರ್ತೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗಾಯಕರು, ಗಿಟಾರ್‌ ಬೋಧಕರು ಮತ್ತು ಹಾಡುಹಕ್ಕಿಗಳು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಗ್ರಾಮೀಣ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಗೀತವು 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಎರಡೂ ವರ್ಗಗಳ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಅತೀವವಾಗಿ ಹೋಲುವ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು: ಅಂದರೆ, ಕರೆ-ಮತ್ತು-ಪ್ರತಿವರ್ತನೆ ಮಾದರಿಗಳು, ಬ್ಲೂ ಸ್ವರಗಳು, ಮತ್ತು ಪಲುಕು ಗಿಟಾರ್‌ಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಅದೇನೇ ಆದರೂ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಸುವಾರ್ತೆ ಸಂಗೀತವು ಬಳಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರತಿರೂಪಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಭೇದದಿಂದ ಅದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್‌ A. ಹಂಫ್ರೆ, ಪುಟಗಳು 107-149</ref> === ಯುದ್ಧದ-ಮುಂಚಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ === ಅಮೆರಿಕಾದ [[ಕೃತಿಹಾಳೆ]] ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಉದ್ಯಮವು [[ವಿಷಮತಾಳದ]] ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಮಹಾನ್‌ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. 1912ರ ವೇಳೆಗೆ, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಅಂಶಗಳ [[ಟಿನ್‌ ಪ್ಯಾನ್‌ ಆಲೇ]] ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ತ್ವರೆಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಬ್ಲೂಸ್‌-ರೀತಿಯ ಮೂರು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೃತಿಹಾಳೆ ಉದ್ಯಮವು ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: "ಬೇಬಿ" F. ಸೀಲ್ಸ್‌‌ನ "ಬೇಬಿ ಸೀಲ್ಸ್‌‌' ಬ್ಲೂಸ್‌" ([[ಆರ್ಟೀ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್‌]] ಇದಕ್ಕೆ ವಾದ್ಯಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದ್ದ), [[ಹಾರ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಂಡ್‌‌]]ನ "ಡಲ್ಲಾಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌" ಮತ್ತು [[W. C. ಹ್ಯಾಂಡಿ]]ಯ "[[ದಿ ಮೆಂಫಿಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]]".<ref>ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ, ಪುಟ 27; ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ ಸೈಟ್ಸ್‌ ಬರ್ಲೋ ಇನ್‌ "ಹ್ಯಾಂಡಿ'ಸ್‌ ಸಡನ್‌ ಸಕ್ಸಸ್‌ ಡೆಮಾನ್‌ಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್‌ ದಿ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್‌ ಪೊಟೆನ್ಷಿಯಲ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌, ವಿಚ್‌ ಇನ್‌ ಟರ್ನ್‌ ಮೇಡ್‌ ದಿ ಜೆನ್ರೆ ಅಟ್ರಾಕ್ಟಿವ್‌ ಟು ದಿ ಟಿನ್‌ ಪ್ಯಾನ್‌ ಆಲೇ ಹ್ಯಾಕ್ಸ್‌, ಹೂ ವೇಸ್ಟೆಡ್‌ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಟೈಮ್‌ ಇನ್‌ ಟರ್ನಿಂಗ್‌ ಔಟ್‌ ಎ ಡೆಲ್ಯೂಜ್‌ ಆಫ್‌ ಇಮಿಟೇಷನ್ಸ್‌." (ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತಗಳು)</ref> [[ಚಿತ್ರ:W. C. Handy - The "St. Louis Blues" - First page.jpg|thumb|left|200px|"ಸೇಂಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌"ನಿಂದ (1914) ಪಡೆಯಲಾದ ಕೃತಿಹಾಳೆ]] ಹ್ಯಾಂಡಿಯು ಓರ್ವ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ತರಬೇತುಪಡೆದ ಸಂಗೀತಗಾರ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿಯ ಆಯೋಜಕನಾಗಿದ್ದ; ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಯಕರ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಒಂದು ಸ್ವರಮೇಳವನ್ನು ಹೋಲುವ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ್ನು ಲಿಪ್ಯಂತರಿಸುವ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಬ್ಲೂಸ್‌ನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಈತ ನೆರವಾದ. ಓರ್ವ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಸಂಯೋಜಕನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಆತ ತನ್ನನ್ನು "ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಜನಕ‌" ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿಕೊಂಡ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವನ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿಷಮತಾಳದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಜಾಝ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣ ಎಂದು ವಿವರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಿಷಮತಾಳದ ಸಂಗೀತದ<ref name="cgkmik"/><ref name="trkeja">ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ, ಪುಟ 27</ref> ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಕ್ಯೂಬಾದ [[ಹ್ಯಾಬನೇರ]] ಲಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸರಾಗಗೊಳಿಸಲಾದ ಒಂದು ವಿಲೀನ ಇದಾಗಿತ್ತು. "[[ಸೇಂಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]]" ಎಂಬುದು ಹ್ಯಾಂಡಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃತಿಯಾಗಿತ್ತು. 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವಾಗಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು; ಹ್ಯಾಂಡಿಯ ವಾದ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಹೆಣ್ಣು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ನೆರವಿನಿಂದಾಗಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನೂ ತಲುಪುವಂತಾಯಿತು. ಪಾನಗೃಹಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳ ಹಂತದಿಂದ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿನ ಮನರಂಜನೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. [[ಕಾಟನ್‌ ಕ್ಲಬ್‌‌]]ನಂಥ [[ರಾತ್ರಿಯ ಕ್ಲಬ್ಬು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೆಂಫಿಸ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಬೀಯಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌‌]]ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಪಾನಗೃಹಗಳಂಥ [[ಜ್ಯೂಕ್‌ ಜಾಯಿಂಟ್‌‌‌]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಥಿಯೇಟರ್‌ ಓನರ್ಸ್‌ ಬುಕರ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] ವತಿಯಿಂದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌]], [[ಓಕೆ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌‌‌‌]]ನಂಥ ಹಲವಾರು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪನಿಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದವು. ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಉದ್ಯಮವು ಬೆಳೆದಂತೆ, [[ಬೋ ಕಾರ್ಟರ್‌‌]], [[ಜಿಮ್ಮಿ ರಾಡ್ಜರ್ಸ್‌‌ (ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಗಾಯಕ)]], [[ಬ್ಲೈಂಡ್‌ ಲೆಮನ್‌ ಜೆಫರ್‌ಸನ್‌]], [[ಲೊನ್ನೀ ಜಾನ್ಸನ್‌]], [[ಟ್ಯಾಂಪಾ ರೆಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೈಂಡ್‌ ಬ್ಲೇಕ್‌‌‌‌]]ರಂಥ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯರಾದರು. 1923ರಲ್ಲಿ [[ಪಲುಕು ಗಿಟಾರ್‌]] ಶೈಲಿಯನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೆಂಟುಕಿ-ಸಂಜಾತ [[ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್‌ ವೀವರ್‌‌]] ಮೊದಲಿಗನೆನಿಸಿಕೊಂಡ; ಒಂದು ಚಾಕುವಿನ ಬ್ಲೇಡು ಅಥವಾ ಬಾಟಲಿಯೊಂದರ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕುತ್ತಿಗೆಭಾಗವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಗಿಟಾರ್‌ನ ಬೆರಳಾಡಿಸುವ ಭಾಗವನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿಲುಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿಸಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://members.aye.net/~kbsblues/awards.htm#Weaver |title=Kentuckiana Blues Society |accessdate=2008-09-26}}</ref> ಪಲುಕು ಗಿಟಾರ್‌, [[ಡೆಲ್ಟಾ ಬ್ಲೂಸ್‌‌‌]]ನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="bkihns">‌ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಪುಟ 138</ref> 1920ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮೊದಲ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಗ್ರಾಮೀಣ [[ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ನವಿರುಗೊಳಿಸಲಾದ 'ನಗರ' ಅಥವಾ ನಗರಪ್ರದೇಶದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದ ನೆರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾಂಜೋ ಅಥವಾ ಗಿಟಾರ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸಂಗೀತಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಕಟ್ಟಿಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡವು. ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಡೆಲ್ಟಾ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅಲಂಕಾರವಿಲ್ಲದ ವಿರಳವಾದ ಶೈಲಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕಟ ಭಾವನೆಯ ಗಾಯನಗಳಿಗೆ ಪಲುಕು ಗಿಟಾರ್‌‌ನ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದ ಸಾಥ್‌ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವೇ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌]]<ref>ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌, ಪುಟ 141</ref>, ನಗರಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ. ರಾಬರ್ಟ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಇತರ ಪ್ರಭಾವಿ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ, ಅವನ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳಾದ [[ಚಾರ್ಲಿ ಪ್ಯಾಟನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸಾನ್‌ ಹೌಸ್‌]] ಸೇರಿದ್ದರು. [[ಬ್ಲೈಂಡ್‌ ವಿಲ್ಲೀ ಮೆಕ್‌ಟೆಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೈಂಡ್‌ ಬಾಯ್‌ ಫುಲ್ಲರ್‌‌‌‌]]ರಂಥ ಗಾಯಕರು, ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದ "ನಾಜೂಕಾದ ಮತ್ತು ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕವಾದ" [[ಪೈಡ್‌ಮಾಂಟ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು; ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘವಾದ, ವಿಷಮತಾಳವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ, [[ಬೆರಳಿಂದ ನುಡಿಸುವ]] ಗಿಟಾರ್‌ ಕೌಶಲವನ್ನು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಕೂಡಾ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಪಲುಕು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು<ref>ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌, ಪುಟ 139</ref> ಹೊಂದಿತ್ತು; [[ಕರ್ಲೀ ವೀವರ್‌‌]], [[ಟ್ಯಾಂಪಾ ರೆಡ್‌]], [["ಬಾರ್ಬೆಕ್ಯೂ ಬಾಬ್‌" ಹಿಕ್ಸ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಜೇಮ್ಸ್‌ "ಕೊಕೊಮೊ" ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.<ref>{{cite album-notes |title=The Georgia Blues 1927–1933 |last=Calt |first=Stephen |coauthors=Nick Perls, Michael Stewart |publisher=[[Yazoo Records]] |publisherid=L-1012 |location=New York |format=vinyl back cover |url=http://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1012b4.jpg }} </ref> [[ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀಯ ಮೆಂಫಿಸ್‌]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, 1920ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡ ಚುರುಕಾದ [[ಮೆಂಫಿಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಶೈಲಿಯು, [[ಮೆಂಫಿಸ್‌ ಜಗ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]] ಅಥವಾ [[ಗಸ್‌ ಕೆನನ್‌ನ ಜಗ್‌ ಸ್ಟೋಂಪರ್ಸ್‌‌‌‌‌]]ನಂಥ [[ಜಗ್‌ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳಿಂದ]] ಪ್ರಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ಸ್‌‌]], [[ಸ್ಲೀಪಿ ಜಾನ್‌ ಎಸ್ಟೆಸ್‌]], [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ವಿಲ್ಕಿನ್ಸ್‌]], [[ಜೋ ಮೆಕ್‌ಕಾಯ್‌]], [[ಕೇಸಿ ಬಿಲ್‌ ವೆಲ್ಡನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮೆಂಫಿಸ್‌ ಮಿನ್ನೀ]] ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಸಂಗೀತಗಾರರು [[ವಾಷ್‌ಬೋರ್ಡ್‌]], [[ಪಿಟೀಲು]], [[ಕಜೂ]] ಅಥವಾ [[ಮ್ಯಾಂಡೊಲಿನ್‌‌‌]]ನಂಥ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ, ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಮೆಂಫಿಸ್‌ ಮಿನ್ನೀ ಎಂಬಾಕೆ ತನ್ನ [[ಕಲಾಕುಶಲ]] ಗಿಟಾರ್‌ ಶೈಲಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಳು. ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕನಾದ [[ಮೆಂಫಿಸ್‌ ಸ್ಲಿಂ]] ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮೆಂಫಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವನ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯು ಸರಾಗವಾದುದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದಷ್ಟು ತೀವ್ರಗತಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮೆಂಫಿಸ್‌ ಮೂಲದ ಅನೇಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು 1930ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ 1940ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೊಗೆ ತೆರಳಿದರು ಮತ್ತು ನಗರಪ್ರದೇಶದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಆಂದೋಲನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅವರು ಮಾರ್ಪಟ್ಟರು; ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಬ್ಲೂಸ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿದ್ದು ಸದರಿ ನಗರಪ್ರದೇಶದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಆಂದೋಲನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿತ್ತು‌.<ref>{{cite web |url=http://www.articlesbase.com/art-and-entertainment-articles/the-history-of-memphis-blues-music-489628.html |title=The history of Memphis blues music |author=Phoenix Delray |date=2008-08-17 |accessdate=2008-08-27}} </ref><ref>{{cite album-notes |title=10 Years In Memphis 1927–1937 |last=Kent |first=Don |authorlink=Don Kent (collector) |publisher=[[Yazoo Records]] |publisherid=L-1002 |year=1968 |location=New York |format=vinyl back cover |url=http://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1002b4.jpg }} </ref><ref>{{cite album-notes |title=Memphis Jamboree 1927–1936 |last=Calt |first=Stephen |coauthors=Nick Perls, Michael Stewart |publisher=[[Yazoo Records]] |publisherid=L-1021 |year=1970 |location=New York |format=vinyl back cover |url=http://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1021b4.jpg }} </ref> [[ಚಿತ್ರ:Bessie Smith (1936) by Carl Van Vechten.jpg|thumb|right|175px|ಓರ್ವ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಬೆಸ್ಸೀ ಸ್ಮಿತ್, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯುತ ಧ್ವನಿಗಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಳು.]] ನಗರ ಅಥವಾ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೇತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಶೈಲಿಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಏಕೆಂದರೆ, ಓರ್ವ ಸಂಗೀತಗಾರನು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ, ಅತಿ ಸಮೀಪದ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಇರತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು, ಒಂದು ಬೃಹತ್ತಾದ, ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕಲಾಮೀಮಾಂಸೆಗೆ ಆತ ತನ್ನನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದರಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="qzdblv">ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ, ಪುಟ 47</ref> [[ನಗರಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಿಳಾ]] ಮತ್ತು [[ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕವಾದ]] ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗಾಯಕಿಯರು, 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದು, [[ಮ್ಯಾಮೀ ಸ್ಮಿತ್‌]], [[ಜೆರ್ಟ್ರೂಡ್‌ "ಮಾ" ರೈನೀ]], [[ಬೆಸ್ಸೀ ಸ್ಮಿತ್‌]], ಮತ್ತು [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸ್ಪೈವೆ]] ಮೊದಲಾದವರು ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. ಓರ್ವ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕಲಾವಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಓರ್ವ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮ್ಯಾಮೀ ಸ್ಮಿತ್‌, 1920ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು; ಅವಳ ಎರಡನೇ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯಾದ "ಕ್ರೇಜಿ ಬ್ಲೂಸ್‌", ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ 75,000 ಪ್ರತಿಗಳಷ್ಟು ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.<ref>‌ಹಾಕಿಯೆ ಹರ್ಮನ್, ''ಜನರಲ್‌ ಬ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರೌಂಡ್‌ ಆನ್‌ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌'' , ಬ್ಲೂಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌, ಎಸ್ಸೇಸ್‌: ವಾಟ್‌ ಈಸ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌?http://www.blues‌.org/blues/essays‌.php4?Id=3{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> "ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಜನನಿ‌" ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ [[ಮಾ ರೈನಿ]], ಮತ್ತು ಬೆಸ್ಸೀ ಸ್ಮಿತ್‌ ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ "ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನಸ್ವರಗಳ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲೇ ಹಾಡಿದರು; ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಗಳು ಕೋಣೆಯೊಂದರ ಹಿಂದಿರುವವರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬೇಕು ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದರ ಹಿಂದಿದ್ದ ಉದ್ದೇಶವೆನಿಸುತ್ತದೆ." "ಸ್ಮಿತ್‌‌ ಗೀತೆಯೊಂದನ್ನು ಒಂದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ವರಪ್ರಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಬಾಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಅತಿಶಯಿಸುವಲ್ಲಿನ ಅವಳ ಕಲಾವಂತಿಕೆ ಹಾಗೂ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಸುಂದರ, ಶಕ್ತಿಯುತ ಮಂದ್ರತಮ ಸ್ವರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಮೀರಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌, ಪುಟ 137</ref> [[ಟ್ಯಾಂಪಾ ರೆಡ್‌]], [[ಬಿಗ್‌ ಬಿಲ್‌ ಬ್ರೂಂಜಿ]] ಮತ್ತು [[ಲೆರಾಯ್‌ ಕಾರ್‌‌]] ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ, ಆ ಕಾಲದ ಜನಪ್ರಿಯ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಗೀತಗಾರರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಪುರುಷ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. WWIIಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಟ್ಯಾಂಪಾ ರೆಡ್‌ನನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಗಿಟಾರ್‌ ಗಾರುಡಿಗ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಪರ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ವೆಲ್‌]] ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸಿದರೆ, ಕಾರ್‌‌ ಸ್ವತಃ ಪಿಯಾನೊದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯ ನುಡಿಸಿದ; ಈ ಸ್ವರೂಪವು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಬ್ರೌನ್‌]], ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಟ್‌ "ಕಿಂಗ್‌" ಕೋಲ್‌‌‌‌]]ರಂಥ ಕಲಾವಿದರಿಂದಾಗಿ 50ರ ದಶಕಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref name="bkihns"/> [[ಚಿತ್ರ:Boogie-woogie-bassline.svg|thumb|left|ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬೂಗೀ-ವೂಗೀ ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯ ರೇಖೆ]] [[ಬೂಗೀ-ವೂಗೀ]] ಎಂಬುದು 1930ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ 1940ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಶೈಲಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/history/blues.html |title=A brief history of Blues Music |author= Piero Scaruffi |year=2005 |accessdate=2008-08-14}}</ref> ಬೂಗೀ-ವೂಗೀ ಶೈಲಿಯು ಅನೇಕವೇಳೆ ಒಂಟಿಗಾಯನದ ಪಿಯಾನೊದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಗಾಯಕರ ಜೊತೆಗೂಡುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು, ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಒಂಟಿಗಾಯನ ಭಾಗವಾಗಿಯೂ ಬೂಗೀ-ವೂಗೀಯು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಒಂದು ನಿಯತ ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯ ಅಲಂಕಾರ, ಒಂದು [[ಪುನರಾವರ್ತಕ ಲಯ]] ಅಥವಾ [[ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಗೀತಭಾಗ]] ಹಾಗೂ ಎಡಗೈನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವ [[ಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು]], ಪ್ರತಿ ಸ್ವರಮೇಳದ ಅತಿಶಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಲಗೈನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ನಡುಗು ಧ್ವನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲಂಕರಣಗಳು ಬೂಗೀ-ವೂಗೀ ಶೈಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದವು. ಚಿಕಾಗೊ-ಮೂಲದ [[ಜಿಮ್ಮಿ ಯಾನ್ಸೆ]] ಮತ್ತು ಬೂಗೀ-ವೂಗೀ ತ್ರಯರಿಂದ ([[ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಅಮೋನ್ಸ್‌]], [[ಪೆಟಿ ಜಾನ್ಸನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮೀಡೇ ಲಕ್ಸ್‌ ಲೆವಿಸ್‌]]) ಬೂಗೀ-ವೂಗೀಯು ಪ್ರವರ್ತನಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite album-notes |title=Boogie Woogie Trio |last=Oliver |first=Paul |publisher=Storyville |publisherid=SLP 184 |location=Copenhagen |format=vinyl back cover }} </ref> [[ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ "ಪೈನ್‌ ಟಾಪ್‌" ಸ್ಮಿತ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಲ್‌ ಹೈನ್ಸ್‌]] ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಚಿಕಾಗೊದ ಬೂಗೀ-ವೂಗೀ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು; ಇವರು ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕರ ವಿಷಮತಾಳದ ಪ್ರೇರಕವಾದ ಎಡಗೈ ಲಯಗಳನ್ನು, ಬಲಗೈನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌ನ ತುತ್ತೂರಿಯ ಲಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವಂತಿರುವ ಸುಸ್ವರದ ಅಲಂಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿದರು."<ref name="qzdblv"/> [[ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಲಾಂಗ್‌ಹೇರ್‌‌]] ಹಾಗೂ, ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ [[ಡಾ. ಜಾನ್‌]] ಇವರುಗಳ ಸರಾಗವಾದ ಲೂಸಿಯಾನಾ ಶೈಲಿಯು, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಿದಂ ಅಂಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಸುತ್ತದೆ. [[ದೊಡ್ಡ ವಾದ್ಯವೃಂದದ]] ಬ್ಲೂಸ್ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು‌.<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/history/jazz7.html |author=Piero Scaruffi |title=Kansas City: Big Bands |year=2003 |accessdate=2008-08-27 }}</ref> [[ಕಾನ್ಸಾಸ್‌ ನಗರ]]ದ ಆಚೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ "[[ಸೀಮೆಯ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳು]]", [[ಬೆನ್ನಿ ಮೊಟೆನ್‌]] ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾ, [[ಜೇ ಮೆಕ್‌ಷಾನ್‌]], ಮತ್ತು [[ಕೌಂಟ್‌ ಬೇಸೀ ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾ]] ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಕೂಡಾ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದವು; ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಬೇಸೀಯ "[[ಒನ್‌ ಒ'ಕ್ಲಾಕ್‌ ಜಂಪ್‌]]" ಮತ್ತು "[[ಜಂಪ್‌ಇನ್‌' ಅಟ್‌ ದಿ ವುಡ್‌ಸೈಡ್‌]]", ಮತ್ತು [[ಜಿಮ್ಮಿ ರಷಿಂಗ್‌‌]]ನ ಅಬ್ಬರದ "[[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೌಟಿಂಗ್‌]]"ನಂಥ 12-ಲಯರೇಖೆಯ‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತಗಳು "ಗೋಯಿಂಗ್‌ ಟು ಚಿಕಾಗೊ" ಮತ್ತು "[[ಸೆಂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಯೂ ಯೆಸ್ಟರ್‌ಡೇ]]"ಯಂಥ ಗೀತೆಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದವು. [[ಗ್ಲೆನ್‌ ಮಿಲ್ಲರ್‌‌‌‌‌]]ನ "[[ಇನ್‌ ದಿ ಮೂಡ್‌]]" ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡ ವಾದ್ಯವೃಂದವೊಂದರ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಬ್ಲೂಸ್‌ ರಾಗವಾಗಿದೆ. 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ಜಂಪ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಶೈಲಿಯು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಜಂಪ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಯು ಬೂಗೀ ವೂಗೀ ಅಲೆಯಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು [[ದೊಡ್ಡ ವಾದ್ಯವೃಂದದ]] ಸಂಗೀತದ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಅದರ ಮೇಲಿತ್ತು. ಅಲಂಕಾರಿಕ ರೂಪದ ಗಾಯನಗಳೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಜಾಜ್‌ ಶೈಲಿಯ ಏರುಗತಿಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಲಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಯಾಕ್ಸೋಫೋನ್‌]] ಅಥವಾ ಇತರ [[ಹಿತ್ತಾಳೆ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು ಗಿಟಾರ್‌ನ್ನು ಇದು ಬಳಸುತ್ತದೆ. [[ಮಿಸ್ಸೌರಿಯ ಕಾನ್ಸಾಸ್‌ ನಗರ]] ಮೂಲದ [[ಲೂಯಿಸ್‌ ಜೋರ್ಡಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬಿಗ್‌ ಜೋ ಟರ್ನರ್‌‌]] ಎಂಬಿಬ್ಬರು ನೀಡಿದ ಜಂಪ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ರಾಗಗಳು, [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಿದಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌‌]]ನಂಥ ನಂತರದ ಶೈಲಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.<ref>ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ, ಪುಟ 76</ref> [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಶೈಲಿಯೊಂದಿಗೆ<ref>ಕೊಮರಾ, ಪುಟ 120</ref> ಅನೇಕವೇಳೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಡಲ್ಲಾಸ್‌-ಸಂಜಾತ [[T-ಬೋನ್‌ ವಾಕರ್‌‌]] ಎಂಬಾತ, [[ಲೊನ್ನೀ ಜಾನ್ಸನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲೆರಾಯ್‌ ಕಾರ್‌‌]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಆರಂಭಿಕ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಿಂದ ಜಂಪ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಯಶಸ್ವಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಮತ್ತು 1940ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[‌ಬ್ಲೂಸ್-ಜಾಝ್‌]] ರಂಗಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದ.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್‌ A. ಹಂಫ್ರೆ, ಪುಟಗಳು 175-177</ref> === 1950ರ ದಶಕ === 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಿಂದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬ್ಲೂಸ್‌ಗೆ ಆದ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಉತ್ಕರ್ಷಗಳ ಅನುಕ್ರಮದ ಅಲೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ್ದವು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ಮಹಾನ್‌ ವಲಸೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ನೀಗ್ರೋಗಳ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಡೆಗಿನ ಚಲನೆಯು ಇದರ ಜತೆಗೂಡಿ ಸದರಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಣೆ ನೀಡಿತು. IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ [[ಸುದೀರ್ಘ ಉತ್ಕರ್ಷ]]ವು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾನ್‌ ವಲಸೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ಅಗಾಧ ವಲಸೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು; ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ನೀಗ್ರೋಗಳ ವಾಸ್ತವ ವರಮಾನದಲ್ಲಾದ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಹೆಚ್ಚಳವೂ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಹೊಸ ವಲಸೆಗಾರರು ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. [[ಜನಾಂಗದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು [[ರಿದಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ವಿಕಸನ ಹೊಂದುವ ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು [[ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌‌‌]]ನ [[ರಿದಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕೋಷ್ಟಕ]]ದಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತದೊಳಗಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ವರ್ಧಿಸಿ ಬಲತುಂಬಿತು; ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣ, ಅವುಗಳ ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು R&amp;Bಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವತ್ರವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಲಯವಾದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪಲ್ಲಟದ ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಣ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸದರಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಈ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹರಿವು ಹೊಂದಿತ್ತು; ಇದು ಜಾಝ್‌ ಮತ್ತು ಸುವಾರ್ತೆ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು R&amp;B ಅಲೆಯ ಒಂದು ಅಂಗಭಾಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾರಿ ಪಿಯರ್‌ಸನ್‌, ಪುಟಗಳು 313-314</ref> [[ಚಿತ್ರ:Muddy1.png|thumb|right|175px|"ಆಧುನಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶಾಲೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ದೀಪ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಡ್ಡಿ ವಾಟರ್ಸ್"<ref>ಡಿಕೇರ್‌ (1999), ಪುಟ 79</ref>]] IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ನಂತರ ಮತ್ತು 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ಚಿಕಾಗೊ]],<ref>ಕೊಮರಾ, ಪುಟ 118</ref> [[ಮೆಂಫಿಸ್‌]],<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್‌ A. ಹಂಫ್ರಿ, ಪುಟ 179</ref> [[ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌]]<ref name="Herzhaft, pg. 53">‌‌ಹರ್ಝಾಫ್ಟ್, ಪುಟ 53</ref><ref>{{cite album-notes |title=Detroit Ghetto Blues 1948 to 1954 |last=Pierson |first=Leroy |publisher=[[Nighthawk Records]] |publisherid=104 |year=1976 |location=St. Louis |format=vinyl back cover |url=http://www.wirz.de/music/nighthaw/grafik/104b4.jpg }} </ref> ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌‌‌‌]]ನಂಥ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಸಂಗೀತದ ಹೊಸ ಶೈಲಿಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು.<ref>{{cite web |title=A brief history of Rhythm'n'Blues |url=http://www.scaruffi.com/history/rb.html |author=Piero Scaruffi |year=2003 |accessdate=2008-08-14}}</ref> [[ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಗಿಟಾರ್‌‌‌]]ಗಳು, [[ಪಿಟೀಲಿನಂಥ ವಾದ್ಯ]] (ಕ್ರಮೇಣ ಇದು [[ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯ ಗಿಟಾರ್‌‌‌‌‌]]ನಿಂದ ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು), ಡ್ರಮ್ಮುಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಧ್ವನಿವರ್ಧಕದ ಮೂಲಕ ನುಡಿಸಲಾಗುವ ರಾಗಮಾಲಿಕೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು [[PA ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಅಥವಾ ಒಂದು [[ಗಿಟಾರ್‌ ವರ್ಧಕ]] ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಂಗೀತ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಮಡ್ಡಿ ವಾಟರ್ಸ್‌]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವೀ ಗೀತೆಯಾದ "ಐ ಕಾಂಟ್‌ ಬಿ ಸ್ಯಾಟಿಸ್‌ಫೈಡ್‌"ನ್ನು ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದಾಗ, 1948ರಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಬ್ಲೂಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚಿಕಾಗೊ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್‌ A. ಹಂಫ್ರೆ, ಪುಟ 180</ref> [[ಚಿಕಾಗೊ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಮೇಲೆ [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಶೈಲಿಯ ಒಂದು ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ; [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ]] ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತಗಾರರು ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. [[ಹೋವ್ಲಿನ್‌ ವೋಲ್ಫ್]],<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/wolf.html |title=Howlin' Wolf |author=Piero Scaruffi |year=1999 |accessdate=2008-08-14}}</ref> [[ಮಡ್ಡಿ ವಾಟರ್ಸ್‌]],<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/waters.html |title=Muddy Waters |author=Piero Scaruffi |year=1999 |accessdate=2008-08-14}}</ref> [[ವಿಲ್ಲೀ ಡಿಕ್ಸನ್‌]],<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/dixon.html |title=Willie Dixon |author=Piero Scaruffi |year=1999 |accessdate=2008-08-14}}</ref> ಮತ್ತು [[ಜಿಮ್ಮಿ ರೀಡ್‌]]<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/reed.html |title=Jimmy Reed |author=Piero Scaruffi |year=1999 |accessdate=2008-08-14}}</ref> ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ-ಸಂಜಾತರಾಗಿದ್ದು, [[ಮಹಾನ್‌ ವಲಸೆ]]ಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೊಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಗಿಟಾರ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪಲುಕು ಗಿಟಾರ್‌, [[ರಾಗಮಾಲಿಕೆ]], ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಡ್ರಮ್ಮುಗಳ ಒಂದು ಲಯ ವಿಭಾಗ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಶೈಲಿಯು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. [[ಎಲ್ಮೋರ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌‌‌‌]]ನ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳಲ್ಲಿ<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/james.html |title=Elmore James |author=Piero Scaruffi |year=1999 |accessdate=2008-08-14}}</ref> ಅಥವಾ [[J. B. ಲೆನೋಯಿರ್‌‌‌‌]]ನ <ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/vol1/lenoir.html |title=J. B. Lenoir |author=Piero Scaruffi |year=2003 |accessdate=2008-08-14}}</ref> ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯನುಡಿಸಿದ್ದ [[J. T. ಬ್ರೌನ್]] ಸ್ಯಾಕ್ಸೋಫೋನ್‌ಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಿದ, ಆದರೆ ಇವು ಒಂಟಿವಾದನ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ "ಪೂರಕವಾಗಿ" ಅಥವಾ ಲಯಬದ್ಧವಾದ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇ ಹೆಚ್ಚು. [[ಲಿಟ್ಲ್‌ ವಾಲ್ಟರ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಸನ್ನಿ ಬಾಯ್‌ ವಿಲಿಯಂಸನ್‌ (ರೈಸ್‌ ಮಿಲ್ಲರ್‌)]] ಈ ಇಬ್ಬರು, ಚಿಕಾಗೊವಿನ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ರಂಗಸ್ಥಲದ ಸುಪರಿಚಿತ ರಾಗಮಾಲಿಕಾ (ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಇದನ್ನು "[[ಹಾರ್ಪ್‌]]" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ) ವಾದಕರು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಿಗ್‌ ವಾಲ್ಟರ್‌ ಹೋರ್ಟನ್‌‌‌‌‌]]ರಂಥ ಇತರ ಹಾರ್ಪ್‌ ವಾದಕರೂ ಸಹ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಮಡ್ಡಿ ವಾಟರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಎಲ್ಮೋರ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಈ ಇಬ್ಬರು ಪಲುಕು ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಗಿಟಾರ್‌ನ್ನು ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಆಳವಾದ, "ಕರ್ಕಶ" ಧ್ವನಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೋವ್ಲಿನ್‌ ವೋಲ್ಫ್‌ ಮತ್ತು ಮಡ್ಡಿ ವಾಟರ್ಸ್‌ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರು. ಬೇಸ್‌ ವಾದ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕನಾದ [[ವಿಲ್ಲೀ ಡಿಕ್ಸನ್‌]], ಚಿಕಾಗೊ ಬ್ಲೂಸ್‌ ರಂಗಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ [[ಶಿಷ್ಟ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಅವನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬರೆದ; "[[ಹೂಚೀ ಕೂಚೀ ಮ್ಯಾನ್‌]]", "[[ಐ ಜಸ್ಟ್‌ ವಾಂಟ್‌ ಟು ಮೇಕ್‌ ಲವ್‌ ಟು ಯೂ]]" (ಎರಡನ್ನೂ ಮಡ್ಡಿ ವಾಟರ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಬರೆದದ್ದು) ಮತ್ತು ಹೋವ್ಲಿನ್‌ ವೋಲ್ಫ್‌ಗಾಗಿ ಬರೆದ "[[ವಾಂಗ್‌ ಡ್ಯಾಂಗ್‌ ಡೂಡ್ಲ್‌]]" ಮತ್ತು "[[ಬ್ಯಾಕ್‌ ಡೋರ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌]]" ಗೀತೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಚಿಕಾಗೊ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬಹುಪಾಲು ಕಲಾವಿದರು ಚಿಕಾಗೊ-ಮೂಲದ [[ಚೆಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಚೆಕರ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪನಿಗಳಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಕಾಲದ ಪುಟ್ಟಗಾತ್ರದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ [[ವೀ-ಜೇ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[J.O.B. ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಸೇರಿದ್ದವು. 1950ರ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಚಿಕಾಗೊ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮೆಂಫಿಸ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಸ್ಯಾಮ್‌ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌‌]] ಎಂಬಾತನ [[ಸನ್‌‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಕಂಪನಿಯು ಸವಾಲುಹಾಕಿತ್ತು. ಈ ಕಂಪನಿಯು [[B. B. ಕಿಂಗ್‌‌]]ನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು, ಹಾಗೂ [[ಹೋವ್ಲಿನ್‌ ವೋಲ್ಫ್‌]] 1960ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೊಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅವನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನೂ ಹೊರತಂದಿತ್ತು.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್‌ A. ಹಂಫ್ರೆ, ಪುಟ 187</ref> 1954ರಲ್ಲಿ [[ಎಲ್ವಿಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್ಲಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್‌ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌‌ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ ನಂತರ, ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೆಡೆಗೆ ಸನ್‌ ಕಂಪನಿಯು ತಿರುಗಿತು ಮತ್ತು ಬಹುಪಾಲು ರಾಕ್‌ 'ಎನ್‌' ರೋಲ್‌ ಸಂಗೀತದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು‌.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾರಿ ಪಿಯರ್‌ಸನ್‌, ಪುಟ 342</ref> 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಒಂದು ಅಗಾಧವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಚೆಸ್ ಕಂಪನಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಬೋ ಡಿಡ್ಲೆ]]<ref name="Herzhaft, pg. 53"/> ಮತ್ತು [[ಚಕ್‌ ಬೆರ್ರಿ]]ಯಂಥ<ref>ಹರ್ಝಾಫ್ಟ್‌‌, ಪುಟ 11</ref> ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಬ್ಬರೂ ಚಿಕಾಗೊ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರ ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುವ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಶೈಲಿಗಳು ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ವಿಷಣ್ಣತೆಯ ಮಗ್ಗುಲುಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾದವು. [[ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್‌ ಚೆನಿಯೆರ್‌]]<ref>ಹರ್ಝಾಫ್ಟ್‌‌, ಪುಟ 35</ref> ಎಂಬಾತ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಒತ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, [[ಲೂಸಿಯಾನಾ]]ದ [[ಝೈಡೆಕೊ]] ಸಂಗೀತದ<ref>ಹರ್ಝಾಫ್ಟ್‌‌, ಪುಟ 236</ref> ಮೇಲೂ ಚಿಕಾಗೊ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದಂತಾಯಿತು. ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮಾನದಂಡಗಳ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಒಂಟಿವಾದನದ ಗಿಟಾರ್‌ ಮತ್ತು [[ಕಾಜುನ್‌‌]] ವಾದ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಝೈಡೆಕೊ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಬಳಸಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Orush.jpg|thumb|200px|right|'ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಸೌಂಡ್‌'ನ ಓರ್ವ ಪಥನಿರ್ಮಾಪಕನಾದ ಓಟಿಸ್‌ ರಷ್‌]] 1950ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಸ್ಯಾಮ್‌]], [[ಬಡಿ ಗೈ]] ಮತ್ತು [[ಓಟಿಸ್‌ ರಷ್‌]] ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ಪ್ರವರ್ತನಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಹೊಸ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಯು [[ಕೋಬ್ರಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಮೂಲಕ ಚಿಕಾಗೊದ [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref>ಕೊರೊಮಾ, ಪುಟ 49</ref> 'ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಸೌಂಡ್‌' ಬಲವಾದ ಲಯಬದ್ಧ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಂದು ಲಯದ ಗಿಟಾರ್‌, ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿಯ ಗಿಟಾರ್‌ ಮತ್ತು ಡ್ರಮ್ಮುಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಗೈ, [[ಫ್ರೆಡಿ ಕಿಂಗ್‌]], [[ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಸ್ಲಿಮ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲೂಥರ್‌ ಆಲಿಸಾನ್‌]] ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ಅದು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಹಾಗೂ ವರ್ಧಿತ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಲೀಡ್‌ ಗಿಟಾರ್‌‌ನ ಮೇಲುಗೈ ಅಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/151.html |title=Blues |work=Encyclopedia of Chicago |accessdate=2008-08-13 |archive-date=2012-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517114028/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/151.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=West Side Chicago Blues |url=http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=11835 |work=All about Jazz |author=C. Michael Bailey |date=2003-10-04 |accessdate=2008-08-13}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:JohnLeeHooker1997.jpg|thumb|ಜಾನ್‌ ಲೀ ಹುಕರ್‌‌ ತನ್ನದೇ ಆದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸುದೀರ್ಘ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಅದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದ.]] [[ಜಾನ್‌ ಲೀ ಹುಕರ್‌‌‌‌‌‌]]ನಂಥ ಇತರ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕಲಾವಿದರು, ಚಿಕಾಗೊ ಶೈಲಿಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧವಿರದಿದ್ದ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಒಂದು ಏಕ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಗಿಟಾರ್‌ನ್ನು ಪಕ್ಕವಾದ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಹುಕರ್‌‌ನ ಆಳವಾದ ಗಡಸು ಧ್ವನಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿರುವ ಜಾನ್‌ ಲೀ ಹುಕರ್‌‌ನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಹೆಚ್ಚು "ವೈಯಕ್ತಿಕ"ವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೂಗೀ ವೂಗೀಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರದಿದ್ದರೂ, ಅವನ "ಭರ್ಜರಿಯಾದ" ಶೈಲಿಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಗಿಟಾರ್‌ ಬೂಗೀ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅವನ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ತುಣುಕಾದ, "[[ಬೂಗೀ ಚಿಲ್ಲೆನ್‌]]" ಎಂಬುದು 1949ರಲ್ಲಿ R&amp;B ಕೋಷ್ಟಕಗಳ ಮೇಲೆ #1 ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿತು.<ref>‌ಲಾರ್ಸ್‌ ಜೋರ್ನ್, ''ಬಿಫೋರ್‌ ಮೊಟೌನ್‌'' , 2001, [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮಿಚಿಗನ್‌]] ಪ್ರೆಸ್‌, ISBN 0-472-06765-6, ಪುಟ 175</ref> 1950ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, [[ಸ್ವ್ಯಾಂಪ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಪ್ರಕಾರವು [[ಬೇಟನ್‌ ರೂಜ್‌]] ಸಮೀಪ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು; [[ಲೈಟಿಂಗ್‌ ಸ್ಲಿಮ್‌]],<ref>ಹರ್ಝಾಫ್ಟ್‌‌, ಪುಟ 116</ref> [[ಸ್ಲಿಮ್‌ ಹಾರ್ಪೊ]],<ref>ಹರ್ಝಾಫ್ಟ್‌‌, ಪುಟ 188</ref> [[ಸ್ಯಾಮ್‌ ಮೈರ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜೆರ್ರಿ ಮೆಕ್‌ಕೇನ್‌‌‌]]ನಂಥ ಸಂಗೀತಗಾರರು, [[J. D. "]][[ಜೇ" ಮಿಲ್ಲರ್‌‌‌]]ನಂಥ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು [[ಎಕ್ಸೆಲ್ಲೊ]]ದಂಥ ಕಂಪನಿ ಇದರ ಹಿಂದೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದ್ದುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. [[ಜಿಮ್ಮಿ ರೀಡ್‌‌]]ನಿಂದ ಅತೀವವಾದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಸ್ವ್ಯಾಂಪ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌, ಲಿಟ್ಲ್‌ ವಾಲ್ಟರ್‌‌ ಅಥವಾ ಮಡ್ಡಿ ವಾಟರ್ಸ್‌ರಂಥ ಚಿಕಾಗೊ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ರಾಗಮಾಲಿಕೆಯ ಒಂದು ನಿಧಾನವಾದ ಗತಿ ಮತ್ತು ಸರಳವಾದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ "ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಚ್‌ ಮೈ ಬ್ಯಾಕ್‌", "ಷೀ ಈಸ್‌ ಟಫ್‌" ಮತ್ತು "[[ಐಯಾಮ್‌ ಎ ಕಿಂಗ್‌ ಬೀ]]" ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿವೆ. === 1960ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕ === 1960ರ ದಶಕವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೌಲ್‌‌‌‌‌]]ನಂಥ [[ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಗೀತ]]ದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. USನೊಳಗಿನ ಮತ್ತು ಹೊರದೇಶದ ಈ ಎರಡೂ ವರ್ಗದ ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೂ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಗೀತವನ್ನು ತಂದಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಡ್ಡಿ ವಾಟರ್ಸ್‌ನಂಥ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಂದುನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಅಲೆಯು ನಿಂತುಹೋಗಿತ್ತು. [[ಬಿಗ್‌ ಬಿಲ್‌ ಬ್ರೂಂಜಿ]] ಮತ್ತು [[ವಿಲ್ಲೀ ಡಿಕ್ಸನ್‌‌]]ರಂಥ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕಲಾವಿದರು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗಾಗಿ ಎದುರುನೋಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. [[ಡಿಕ್‌ ವಾಟರ್‌‌ಮನ್‌‌‌]]ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಂಘಟಿಸಿದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಉತ್ಸವಗಳು ಹೊರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. UKಯಲ್ಲಿನ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳು US ಬ್ಲೂಸ್‌ ದಂತಕಥೆಗಳ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವು, ಮತ್ತು UKಯ ಬ್ಲೂಸ್‌-ರಾಕ್‌-ಆಧರಿತ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳು 1960ರ ದಶಕದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಪ್ರಭಾವಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಮ್‌ ಒ'ನೀಲ್‌, ಪುಟಗಳು 387</ref> [[ಚಿತ್ರ:B. B. King.jpg|thumb|200px|right|"ಲ್ಯೂಸಿಲ್ಲೆ" ಎಂಬ ತನ್ನ ಗಿಟಾರ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ದಂತಕಥೆ B.B. ಕಿಂಗ್‌‌.]] [[ಜಾನ್‌ ಲೀ ಹುಕರ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಮಡ್ಡಿ ವಾಟರ್ಸ್‌‌‌‌]]ರಂಥ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಉತ್ಸಾಹಪೂರ್ಣ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌–ಸಂಜಾತ [[ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌‌‌]]ನಂಥ ಹೊಸ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬಿದರು. [[ಜಾನ್‌ ಲೀ ಹುಕರ್‌‌]] ತನ್ನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರಾಕ್‌ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿದ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗೀತಮಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ; ಇದನ್ನು 1971ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಗೀತಸಂಪುಟವಾದ ''ಎಂಡ್‌ಲೆಸ್‌ ಬೂಗೀ'' ಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದು. [[B. B. ಕಿಂಗ್‌‌‌‌‌‌]] ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಲಾಕುಶಲ ಗಿಟಾರ್‌ ಕೌಶಲವು ಅವನಿಗೆ "ಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌" ಎಂಬ ನಾಮಸೂಚಕ ಬಿರುದುನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಚಿಕಾಗೊ ಶೈಲಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪಲುಕು ಗಿಟಾರ್‌ ಅಥವಾ ಹಾರ್ಪ್‌‌ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಒಂದು ಸ್ಯಾಕ್ಸೋಫೋನ್‌, ತುತ್ತೂರಿ, ಮತ್ತು ಟ್ರಾಂಬೋನ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ಹಿತ್ತಾಳೆ ವಾದ್ಯಗಳ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಿಂಗ್‌‌ನ ವಾದ್ಯವೃಂದವು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. B. B. ಕಿಂಗ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ [[ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ]]-ಸಂಜಾತ [[ಬಾಬಿ "ಬ್ಲೂ" ಬ್ಲಾಂಡ್‌]] ಕೂಡಾ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮತ್ತು R&amp;B ಪ್ರಕಾರಗಳ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದ. ಈ ಅವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಾಕ್‌ ಮತ್ತು ಸೌಲ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರೊಂದಿಗೆ (ಎರಿಕ್‌ ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್‌, ಬುಕರ್‌‌ T ಮತ್ತು MGಗಳು) ಫ್ರೆಡಿ ಕಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಕಿಂಗ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ಅನೇಕಬಾರಿ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಆ ಶೈಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ್ದರು. USನಲ್ಲಿನ [[ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು]]<ref name="Koroma, pg. 122">ಕೊರೊಮಾ, ಪುಟ 122</ref> ಮತ್ತು [[ವಾಕ್‌ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ದ ಆಂದೋಲನದ ಸಂಗೀತವು, [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೂಲಸ್ವರಗಳ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಆರಂಭಿಕ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಪುನರ್ಜಾಗೃತಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಜಾನಪದ ಉತ್ಸವ‌‌‌‌]]ದಂಥ<ref>ಕೊರೊಮಾ, ಪುಟ 388</ref> ಜಿಮ್ಮಿ ಬಾಸ್‌ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವಗಳೂ ಸಹ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವೃಂದಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ್ನು ತಂದವು. ಯುದ್ಧಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಧ್ವನಿತರಂಗಗಳಿಂದಲೇ ನಡೆಯುವ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಸಾನ್‌ ಹೌಸ್‌]], [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಜಾನ್‌ ಹರ್ಟ್‌]], [[ಸ್ಕಿಪ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ರೆವರೆಂಡ್‌ ಗ್ಯಾರಿ ಡೇವಿಸ್‌‌‌‌]]ರಂಥ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪುನರ್‌ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲು ಇದು ನೆರವಾಯಿತು.<ref name="Koroma, pg. 122"/> ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯುದ್ಧಪೂರ್ವ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತದ ಅನೇಕ ಸಂಕಲನಗಳು [[ಯಾಝೂ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ವತಿಯಿಂದ ಮರುಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಚಿಕಾಗೊ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[J. B. ಲೆನೋಯಿರ್‌]] ಎಂಬಾತ, ವಿದ್ಯುತ್ತಿಲ್ಲದೆ ನುಡಿಸಲ್ಪಡುವ ಗಿಟಾರ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಲವಾರು LPಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿಕೊಂಡ; ವಿದ್ಯುತ್ತಿಲ್ಲದೆ ನುಡಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಂದ್ರವಾದ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಡ್ರಮ್ಮುಗಳ ಮೇಲೆ [[ವಿಲ್ಲೀ ಡಿಕ್ಸನ್‌]] ನುಡಿಸಿದ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದರ ಜೊತೆಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಮೂಲತಃ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ<ref>ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಮ್‌ ಒ'ನೀಲ್‌, ಪುಟ 380</ref> ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವನ ಗೀತೆಗಳು, ಈ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ [[ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ]] ಅಥವಾ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧ]] ವಿವಾದಾಂಶಗಳಂಥ ರಾಜಕೀಯ ವಿವಾದಾಂಶಗಳ ಕುರಿತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದವು. ಅವನ ''ಅಲಾಬಾಮಾ ಬ್ಲೂಸ್‌'' ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ಗೀತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿತ್ತು: <blockquote> ಐ ನೆವರ್‌ ವಿಲ್‌ ಗೋ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಟು ಅಲಾಬಾಮಾ, ದಟ್‌ ಈಸ್‌ ನಾಟ್‌ ದಿ ಪ್ಲೇಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಮಿ (2x)<br /> ಯು ನೋ ದೆ ಕಿಲ್ಡ್‌ ಮೈ ಸಿಸ್ಟರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೈ ಬ್ರದರ್‌,<br /> ಅಂಡ್‌ ದಿ ಹೋಲ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಲೆಟ್‌ ದೆಮ್‌ ಪೀಪಲ್‌ ಗೋ ಡೌನ್‌ ದೇರ್‌ ಫ್ರೀ </blockquote> ಚಿಕಾಗೊ-ಮೂಲದ [[ಪಾಲ್‌ ಬಟರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಆಂದೋಲನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, 1960ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. [[ದಿ ಅನಿಮಲ್ಸ್‌‌]], [[ಫ್ಲೀಟ್‌ವುಡ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌]], [[ಜಾನ್‌ ಮಯಾಲ್‌ &amp; ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ಬ್ರೇಕರ್ಸ್‌‌]], [[ದಿ ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌]], [[ದಿ ಯಾರ್ಡ್‌ಬರ್ಡ್ಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ಕ್ರೀಮ್‌]] ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳು ಹಾಗೂ ಐರಿಷ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರ [[ರೋರಿ ಗಲ್ಲಾಘರ್‌]], [[ಡೆಲ್ಟಾ]] ಅಥವಾ [[ಚಿಕಾಗೊ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದಾಗ, UKಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಶೈಲಿಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.history-of-rock.com/blues.htm |title=A Short Blues History |work=History of Rock |accessdate=2008-08-14}}</ref> [[ಲೆಡ್‌ ಝೆಪ್ಪೆಲಿನ್‌‌‌]]ನ ಮುಂಚಿನ ಅನೇಕ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗೀತೆಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗೀತೆಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. 1960ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಅಮೆರಿಕಾದ ಅನೇಕ [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ರಾಕ್‌]] ಮಿಶ್ರಣ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅಂಥ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳೆಂದರೆ: [[ಕ್ಯಾನ್ಡ್‌ ಹೀಟ್‌]], ಆರಂಭಿಕ [[ಜೆಫರ್‌ಸನ್‌ ಏರ್‌ಪ್ಲೇನ್‌]], [[ಜಾನಿಸ್‌ ಜಾಪ್ಲಿನ್‌]], [[ಜಾನ್ನಿ ವಿಂಟರ್‌‌]], [[ದಿ J. ಗೆಲಿಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]], [[ರೈ ಕೂಡರ್‌]], ಮತ್ತು ದಿ [[ಆಲ್‌ಮನ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]]. [[ಜಿಮಿ ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ರಾಕ್‌]] ಸಂಗೀತಗಾರನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಅಪರೂಪದ ಕಲಾವಿದನಾಗಿದ್ದ: ಈತ [[ಪ್ರಜ್ಞಾವಿಸ್ತಾರಕ ರಾಕ್‌]]ನ್ನು ನುಡಿಸಿದ ಓರ್ವ ನೀಗ್ರೋ ಮನುಷ್ಯ ಆಗಿದ್ದ. ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್‌‌ ಓರ್ವ ಪರಿಣಿತ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕನಾಗಿದ್ದ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ [[ವಿರೂಪಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರತ್ಯಾದಾನ]]ಗಳ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಓರ್ವ ಪಥನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿದ್ದ.<ref>ಗ್ಯಾರೊಫಾಲೊ, ಪುಟಗಳು 224–225</ref> ಈ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಇತರರ ಮೂಲಕ, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು [[ರಾಕ್‌ ಸಂಗೀತ]]ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.<ref>{{cite web |url=http://infernality.blogspot.com/2006/09/origins-and-early-popularity-1960s-and.html |title=History of heavy metal: Origins and early popularity (1960s and early 1970s) |date=2006-09-18 |accessdate=2008-08-13}}</ref> 1970ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ರಾಕ್‌-ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿ]]ಯು, ಒಂಟಿಗಾಯನ ಮತ್ತು ಲಯದ ಪಾತ್ರಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಗಿಟಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು. ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ಶೈಲಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಕ್‌-ಬ್ಲೂಸ್‌ ಆಂದೋಲನದಿಂದ ಗಾಢವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದೆ. [[ಜಾನ್ನಿ ವಿಂಟರ್‌‌]], [[ಸ್ಟೀವ್‌ ರೇ ವಾಘನ್‌]], [[ದಿ ಫ್ಯಾಬ್ಯುಲಸ್‌ ಥಂಡರ್‌ಬರ್ಡ್ಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ZZ ಟಾಪ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಲಾವಿದರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತಮಯ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರಾದರೂ, ಮುಂದಿನ ದಶಕವು ಬರುವ ತನಕ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅವರಿಗಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>ಕೊರೊಮಾ, ಪುಟ 50</ref> === 1980ರ ದಶಕದಿಂದ 2000ರ ದಶಕದವರೆಗೆ === 1980ರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಜಾಕ್‌ಸನ್‌‌‌‌]] ಹಾಗೂ [[ಆಗ್ನೇಯ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ, ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಪುನರ್ಜಾಗೃತಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. "[[ಸೌಲ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]]" ಅಥವಾ "[[ಸದರ್ನ್‌ ಸೌಲ್‌]]" ಎಂದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಆಂದೋಲನದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ, ಜಾಕ್‌ಸನ್-ಆಧರಿತ [[ಮಲಾಕೊ]] ಕಂಪನಿಯ<ref>{{cite web |url=http://www.visitmississippi.org/press_news/Malaco%20Blues%20Marker%20April%208.pdf |title=Malaco Records to be honored with blues trail marker |author=Stephen Martin |publisher=Mississippi development authority |date=2008-04-03 |accessdate=2008-08-28 |archive-date=2008-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080910032302/http://www.visitmississippi.org/press_news/Malaco%20Blues%20Marker%20April%208.pdf |url-status=dead }}</ref> ಎರಡು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಯಶಸ್ಸು ಹೊಸ ಜೀವವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[Z. Z. ಹಿಲ್‌‌‌‌]]ನ ''ಡೌನ್‌ ಹೋಮ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌'' (1982) ಮತ್ತು [[ಲಿಟ್ಲ್‌ ಮಿಲ್ಟನ್‌‌‌‌‌]]ನ ''ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಈಸ್‌ ಆಲ್‌ರೈಟ್‌'' (1984). ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಮಕಾಲೀನ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ [[ಬಾಬಿ ರಷ್‌]], [[ಡೆನೈಸ್‌ ಲಾಸ್ಯಾಲ್ಲೆ]], [[ಸರ್‌ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌]], [[ಬೆಟ್ಟೈ ಲಾವೆಟ್ಟೆ]], [[ಮಾರ್ವಿನ್‌ ಸೀಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪೆಗ್ಗಿ ಸ್ಕಾಟ್‌-ಆಡಮ್ಸ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Stevie Ray Vaughan, 1989.jpg|thumb|left|175px|ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕ ಸ್ಟೀವ್‌ ರೇ ವಾಘನ್‌]] 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1986ರಲ್ಲಿ, ''[[ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌ ಪರ್ಸುಯೇಡರ್‌]]'' ಎಂಬ ಗೀತಸಂಪುಟವು [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕ್ರೇ]]ಯನ್ನು ಓರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕಲಾವಿದನನ್ನಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.scaruffi.com/history/cpt416.html |title=The History of Rock Music: 1976–1989, Blues, 1980-81 |author=Piero Scaruffi |year=2005 |accessdate=2008-08-14}}</ref> [[ಸ್ಟೀವ್‌ ರೇ ವಾಘನ್‌‌‌]]ನ ಮೊದಲ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವಾದ ''[[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ಫ್ಲಡ್‌]]'' 1983ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌-ಮೂಲದ ಈ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಂಗುಡಿಯಿಡಲು ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ದಿ ಹೀಲರ್‌]]'' ಎಂಬ ಗೀತಸಂಪುಟದೊಂದಿಗೆ [[ಜಾನ್‌ ಲೀ ಹುಕರ್‌‌‌‌‌]]ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಒಂದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಕಂಡಿತು. [[ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಬ್ರೇಕರ್ಸ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರೀಮ್‌]] ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ [[ಎರಿಕ್‌ ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್‌]], ''[[ಅನ್‌ಪ್ಲಗ್ಡ್‌‌]]'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಗೀತಸಂಪುಟದೊಂದಿಗೆ 1990ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುನರಾಗಮನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ; ಇದರಲ್ಲಿ ಆತ ವಿದ್ಯುತ್ತಿಲ್ಲದೆ ಚಾಲಿಸುವ ಗಿಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಶಿಷ್ಟ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಿದ್ದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ [[ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಬಹುಪಥದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ]] ಹಾಗೂ [[ವಿಡಿಯೋ ತುಣುಕಿನ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಇತರ ಪ್ರಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ವೆಚ್ಚಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಭಾಗವಾಗಿರುವ ಸಹಜತೆ ಮತ್ತು ಆಶುಗಾಯನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸವಾಲು ಹಾಕಿವೆ.<ref>''ನಥಿಂಗ್‌ ಬಟ್‌ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌‌‌‌'' ನಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌ ಆಲ್ಡಿನ್‌, ಪುಟ 130</ref> 1980ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ''[[ಲಿವಿಂಗ್‌‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ''ಬ್ಲೂಸ್‌ ರೆವ್ಯೂ'' ದಂಥ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ವಿತರಿಸಲ್ಪಡಲು ಶುರುವಾದವು, ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಮಾಜಗಳ ರೂಪಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡವು, ಹೊರಾಂಗಣದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಉತ್ಸವಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವು ಮತ್ತು<ref>http://blues.about.com/od/blues‌festivals/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಉತ್ಸವಗಳ ಒಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು</ref> ಬ್ಲೂಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚು [[ರಾತ್ರಿಯ ಕ್ಲಬ್ಬು]]ಗಳು ಮತ್ತು ತಾಣಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು.<ref>http://blues‌.about.com/cs/venues/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221085947/http://blues.about.com/cs/venues/ |date=2007-12-21 }} ಇಲ್ಲಿ U.S.ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಲೂಸ್‌ ತಾಣಗಳ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು</ref> 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಸಂಗೀತಮಯವಾದ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು; ಹಿಂದೆ W. C. ಹ್ಯಾಂಡಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು‌<ref>{{cite web | title=Blues Music Awards information | url=http://www.blues.org/bluesmusicawards/ | accessdate=November 25, 2005 | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060429073938/http://www.blues.org/bluesmusicawards/ | url-status=dead }}</ref> ಎಂಬುದಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ]] ಅಥವಾ [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗೀತಸಂಪುಟ]] ಹಾಗೂ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮಕಾಲೀನ ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕಾಗಿರುವ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ನಾಮಕರಣಗೊಂಡವರ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು. ಸಮಕಾಲೀನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹಲವಾರು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪನಿಗಳು ಪೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[ಆಲಿಗೇಟರ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]], [[ರಫ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]], [[ಚೆಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ([[MCA]]), [[ಡೆಲ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]], [[ನಾರ್ದರ್ನ್‌‌ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]], ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾನ್‌ಗಾರ್ಡ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ([[ಆರ್ಟೆಮಿಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]]). ಕೆಲವೊಂದು ಕಂಪನಿಗಳು ಅಪರೂಪದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಮರುಮಾದರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಇಂಥ ಕೆಲ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪನಿಗಳೆಂದರೆ: [[ಅರ್ಹೂಲೀ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]], [[ಸ್ಮಿತ್‌ಸೋನಿಯನ್‌ ಫೋಕ್‌ವೇಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌‌]] ([[ಫೋಕ್‌ವೇಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌‌‌‌]]ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ) ಮತ್ತು [[ಯಾಝೂ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ([[ಷಾನಾಚೀ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]]).<ref>http://blues‌.about.com/cs/recordlabels/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091006073604/http://blues.about.com/cs/recordlabels/ |date=2009-10-06 }} ಇಲ್ಲಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಗಳ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ದೇಶಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು</ref> ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡೆಲ್ಟಾ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ರಾಕ್‌-ಉದ್ದೇಶಿತ ಬ್ಲೂಸ್‌ವರೆಗಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಮಗ್ಗುಲುಗಳನ್ನು ಯುವ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕಲಾವಿದರು ಇಂದು ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 1970ರ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಲಾವಿದರಾದ [[ಜಾನ್‌ ಮೇಯರ್‌‌]], [[ಕೆನ್ನಿ ವೇಯ್ನ್‌ ಷೆಪರ್ಡ್‌]], [[ಸೀನ್‌ ಕೋಸ್ಟೆಲ್ಲೊ]], [[ಷಾನ್ನೊನ್‌ ಕರ್ಫ್‌ಮನ್‌]], [[ಆಂಟೊನಿ ಗೋಮ್ಸ್‌]], [[ಷೆಮೆಕಿಯಾ ಕೋಪ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], [[ಜಾನಿ ಲ್ಯಾಂಗ್‌]], [[ಕೋರೆ ಹ್ಯಾರಿಸ್‌]], [[ಸೂಸನ್‌ ಟೆಡೆಶ್ಚಿ]], [[JW-ಜೋನ್ಸ್‌]], [[ಜೋ ಬೋನಮಾಸ್ಸಾ]], [[ಮಿಚೆಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಲೋನ್‌]], [[ನಾರ್ತ್‌ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಆಲ್‌ಸ್ಟಾರ್ಸ್‌‌]], [[ಎವರ್‌ಲಾಸ್ಟ್‌]], [[ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಕೀಸ್‌]], [[ಬಾಬ್‌ ಲಾಗ್‌ III]], ಜೋಸ್‌ P ಮತ್ತು [[ಹಿಲ್‌ಸ್ಟೊಂಪ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.bluesbabies.741.com/ |title=Blues Babies.741.com |access-date=2021-08-10 |archive-date=2019-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607075012/http://bluesbabies.741.com/ |url-status=dead }}</ref> [[ಮೆಂಫಿಸ್‌, ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌-ಮೂಲದ]] ವಿಲಿಯಂ ಡೇನಿಯಲ್‌ ಮೆಕ್‌ಫಾಲ್ಸ್‌‌, "[[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಬಾಯ್‌ ವಿಲ್ಲೀ]]" ಎಂದೂ ಸಹ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, ಈತ ಓರ್ವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. == ಸಂಗೀತಮಯ ಪರಿಣಾಮ == ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಮಯ ಶೈಲಿಗಳು, ಪ್ರಭೇದಗಳು (12-ಲಯರೇಖೆ‌ಯ ಬ್ಲೂಸ್‌), ಮಾಧುರ್ಯಗಳು, ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಗಳು, ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌, ಜಾಝ್‌, ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದಂಥ ಸಂಗೀತದ ಇತರ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.googobits.com/articles/p6-2006-the-blues--the-revolution-of-music.html |title=The Blues: The Revolution of Music |author=Jennifer Nicole |date=2005-08-15 |accessdate=2008-08-17 }}</ref> [[ಲೂಯಿಸ್‌ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌]], [[ಡ್ಯೂಕ್‌ ಎಲಿಂಗ್ಟನ್‌]], [[ಮೈಲ್ಸ್‌ ಡೇವಿಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌‌‌‌‌]]ರಂಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಾಝ್‌, ಜಾನಪದ ಅಥವಾ ರಾಕ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಆರ್ಲೆನ್‌‌‌‌]]ನ "ಬ್ಲೂಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ನೈಟ್‌"ನಂಥ [[ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ]], "ಸಿನ್ಸ್‌ ಐ ಫೆಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಯೂ" ಮತ್ತು "ಪ್ಲೀಸ್‌ ಸೆಂಡ್‌ ಮಿ ಸಮ್‌ಒನ್‌ ಟು ಲವ್‌"ನಂಥ [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಹಾಡುಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ]], ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಗೆರ್ಶ್ವಿನ್‌‌‌‌‌]]ನ "[[ರಾಪ್ಸೋಡಿ ಇನ್‌ ಬ್ಲೂ]]" ಮತ್ತು "ಕನ್ಸರ್ಟೋ ಇನ್‌ F"ನಂಥ ವಾದ್ಯವೃಂದದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಂಟಿವಾದನದ ಪಿಯಾನೊಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಗೆರ್ಶ್ವಿನ್‌ನ ಎರಡನೇ "ಪ್ರಾಸ್ತಾವಿಕ ರಾಗಾಲಾಪನೆ"ಯು, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿರುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಭೇದ-ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಒಂದು ಆಸಕ್ತಿಕರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯು ಸರ್ವತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ರಾಗಶೈಲಿಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು]], ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಕ್‌ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ "[[ಎ ಹಾರ್ಡ್‌ ಡೇ'ಸ್‌ ನೈಟ್‌]]"ನಲ್ಲಿ) ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾಯಿಗಳ ಏಣಿ]]ಯ ಕುರಿತು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ದೂರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾದ ''[[ಬ್ಯಾಟ್‌ಮನ್‌‌‌]]'' ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆವರ್ತಕ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ, [[ಹದಿಹರೆಯದವರ ಆರಾಧ್ಯವ್ಯಕ್ತಿ]]ಯಾದ [[ಫೇಬಿಯಾನ್‌ನ]] ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗೀತೆಯಾದ "ಟರ್ನ್‌ ಮೀ ಲೂಸ್‌"ನಲ್ಲಿ, [[ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಂಗೀತ]]ದ ತಾರೆಯಾದ [[ಜಿಮ್ಮಿ ರಾಡ್ಜರ್ಸ್‌‌‌‌‌]]ನ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕ/ಗಾಯಕ [[ಟ್ರೇಸಿ ಚಾಪ್‌ಮನ್‌‌‌‌]]ನ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗೀತೆಯಾದ "ಗಿವ್‌ ಮಿ ಒನ್‌ ರೀಸನ್‌"ನಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. [[R&amp;B]] ಸಂಗೀತದ ಮೂಲವನ್ನು [[ನೀಗ್ರೋ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಸಂಗೀತದ ಸೂತ್ರಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನೀಗ್ರೋ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಗಳು [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌]] ಗಾಯನ ವೃಂದದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕರೆ-ಮತ್ತು-ಪ್ರತಿವರ್ತನೆ ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿದ [[ಐಸಾಕ್‌ ವ್ಯಾಟ್ಸ್‌‌‌‌]]ನ [[ಸ್ತುತಿಗೀತೆ]]ಗಳ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಇವು ಸೇರಿದ್ದವು. ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿನ ನೀಗ್ರೋ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಗಳು ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಗಳು "ಕೀಳಾದ" ಬ್ಲೂಸ್‌ಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. [[ಶಿಬಿರ-ಧರ್ಮಸಭೆ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ದಿವ್ಯಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಪೂಜಾ ಕೂಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀಗ್ರೋ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಯ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಸ್ಕಿಪ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌]], [[ಚಾರ್ಲಿ ಪ್ಯಾಟನ್‌]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಟಾಮ್‌ ಡಾರ್ಸೆ]]ಯಂಥ ಆರಂಭಿಕ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕಲಾವಿದರು, ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ನೀಗ್ರೋ ಸ್ತೋತ್ರಗೀತೆಯ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದರು. [[ಸುವಾರ್ತೆ ಸಂಗೀತ]]ವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಸೆ ನೆರವಾದ.<ref>{{cite web |url=http://afgen.com/gospel1.html |title=History of gospel music |author=Phil Petrie |accessdate=2008-09-08}}</ref> [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗೇಟ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟೆಟ್‌‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಸುವಾರ್ತೆ ಸಂಗೀತವು 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ಸ್ಯಾಮ್‌ ಕೂಕ್‌]], [[ರೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಬ್ರೌನ್‌]] ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ [[ಸೌಲ್‌ ಸಂಗೀತ]]ವು ಸುವಾರ್ತೆಯ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. 1960ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, [[ಸೌಲ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸುವಾರ್ತೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಳು ವಿಲೀನಗೊಂಡವು. 1970ರ ದಶಕದ [[ಸರಳ ಭಾವುಕ ಸಂಗೀತ]]ವು (ಫಂಕ್‌ ಸಂಗೀತ) ಸೌಲ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಸರಳ ಭಾವುಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹಿಪ್‌-ಹಾಪ್‌ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ R&amp;B ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Duke Ellington at the Hurricane Club 1943.jpg|thumb|ಬಿಗ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಬೆಬಾಪ್‌ ಪ್ರಕಾರಗಳೆರಡರ ಮೇಲೂ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದ ಡ್ಯೂಕ್‌ ಎಲಿಂಗ್ಟನ್‌.ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಎಲಿಂಗ್ಟನ್‌ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದ.<ref name=monk>[177]</ref>]] [[IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಜಾಝ್‌]] ನಡುವಿನ ಎಲ್ಲೆಗೆರೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು. [[ಹಿತ್ತಾಳೆ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳಿಂದ]] ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಸ್ವರಮೇಳನದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಜಾಝ್‌ ಸಂಗೀತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, 12-ಲಯರೇಖೆಯ‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಂಥ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1940ರ ದಶಕದ ಜಂಪ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಎರಡೂ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣಮಾಡಿತು. WWII ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಜಾಝ್‌ನ ಮೇಲೆ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. [[ಚಾರ್ಲೀ ಪಾರ್ಕರ್‌‌‌‌]]ನ "ನೌ ಈಸ್‌ ದಿ ಟೈಮ್‌"ನಂಥ [[ಬೆಬಾಪ್‌‌]]ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳು, ಪಂಚಸ್ವರದ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂ ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡವು. ನರ್ತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಒಂದು "ಉನ್ನತ-ಕಲೆಯ," ಕಡಿಮೆ-ಸಂಪರ್ಕಸಾಧ್ಯ, ಬೌದ್ಧಿಕ "ಸಂಗೀತಗಾರನ ಸಂಗೀತ"ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವ ಜಾಝ್‌‌ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಬೆಬಾಪ್‌ನಿಂದ ಅಂಕಿತ ದೊರಕಿತು. ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮತ್ತು ಜಾಝ್‌ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಬೇರೆಯಾದರು, ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮತ್ತು ಜಾಝ್‌ ನಡುವಿನ ಎಲ್ಲೆಯು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶದೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಜಾಝ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ ನಡುವಿನ ಎಲ್ಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು [[ಜಾಝ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಉಪ-ಪ್ರಕಾರದೊಳಗೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="monk"/><ref>{{cite book |title=Roots of the classical: the popular origins of western music |author=Peter Van der Merwe |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=0198166478 |page=461}}</ref> ಬ್ಲೂಸ್‌ನ ಹನ್ನೆರಡು-ಲಯರೇಖೆಯ‌ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸ್ವರಶ್ರೇಣಿಯು [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌]] ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತ್ತು. ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು "ಒಂದು [[ಹಿಮ್ಮುಖಲಯ]]ದೊಂದಿಗಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ; [[ಕಾರ್ಲ್‌ ಪೆರ್ಕಿನ್ಸ್‌]], [[ರಾಕಬಿಲಿ]]ಯನ್ನು "ಒಂದು [[ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ]] ಲಯದೊಂದಿಗಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌" ಎಂದು ಕರೆದ. ರಾಕಬಿಲಿ ಸಂಗೀತಗಳನ್ನು ಒಂದು [[ಬ್ಲೂಗ್ರಾಸ್‌]] ಲಯದೊಂದಿಗೆ ನುಡಿಸಲಾಗುವ ಹನ್ನೆರಡು-ಲಯರೇಖೆಯ‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. "[[ಹೌಂಡ್‌ ಡಾಗ್‌]]", ತನ್ನ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗದ ಹನ್ನೆರಡು-ಲಯರೇಖೆ‌ಯ ರಚನೆಯಿಂದಾಗಿ (ಸ್ವರಮೇಳ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಎರಡರಲ್ಲೂ) ಮತ್ತು ನಾದದ (ಮತ್ತು ಉಪಪ್ರಧಾನ ಸ್ವರದ ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಿದ ಏಳನೇ ಸ್ಥಾಯಿ) ಅರ್ಧಸ್ವರ ಇಳಿಸಿದ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾಯಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ಒಂದು ಮಾಧುರ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ಒಂದು ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗೀತೆಯಾಗಿದೆ. [[ಜೆರ್ರಿ ಲೀ ಲೆವಿಸ್‌‌‌]]ನ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಶೈಲಿಯು, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಜನ್ಯವಾದ ಬೂಗೀ ವೂಗೀಯಿಂದ ಅತೀವವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಸಂಗೀತದ ಶೈಲಿಯು ನಿಖರವಾಗಿ ರಾಕಬಿಲಿ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅದು ನಿಜವಾದ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (ಇದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಹಲವಾರು ನೀಗ್ರೋ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ).<ref>{{cite web |url=http://www.lclark.edu/~ria/the_bl~1.htm |title=The Blues Influence On Rock & Roll |accessdate=2008-08-17 |archive-date=2007-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070404040053/http://www.lclark.edu/~ria/the_bl~1.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.zip-country.com/Rock.htm |title=History of Rock and Roll |work=Zip-Country Homepage |accessdate=2008-09-02 |archive-date=2008-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828232939/http://www.zip-country.com/Rock.htm |url-status=dead }}</ref> ಆರಂಭಿಕ [[ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಂಗೀತ]]ದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ತುಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು‌.<ref>{{cite web |url=http://www.colum.edu/CBMR/Styles_and_Genres/Country_Music.php |title=Country music |publisher=Columbia College Chicago |date=2007–2008 |accessdate=2008-09-02}}</ref> [[ಜಿಮ್ಮಿ ರಾಡ್ಜರ್ಸ್‌‌]], [[ಮೂನ್‌ ಮುಲ್ಲಿಕನ್‌]], [[ಬಾಬ್‌ ವಿಲ್ಸ್‌]], [[ಬಿಲ್‌ ಮನ್ರೋ]] ಮತ್ತು [[ಹ್ಯಾಂಕ್‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌‌]] ಮೊದಲಾದವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗಾಯಕರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಎಡ್ಡಿ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌‌]]ನ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಪಾಪ್‌ಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಅನುಭೂತಿಯನ್ನು ಅವರ ಸಂಗೀತವು ಹೊಂದಿದೆ. [[ವಿಲ್ಲೀ ನೆಲ್ಸನ್‌]] ಮತ್ತು [[ವೇಲಾನ್‌ ಜೆನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌‌‌‌‌]]ರಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ 1970ರ-ಕಾಲದ ಬಹಳಷ್ಟು "ಅನಧಿಕೃತ" ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಂಗೀತವು ಕೂಡಾ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಆಗಿತ್ತು. 1950ರ ದಶಕದ ಶೈಲಿಯಾದ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ನ ಕುಸಿತದ ನಂತರ [[ಜೆರ್ರಿ ಲೀ ಲೆವಿಸ್‌]] ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ, ಒಂದು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಅನುಭೂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆತ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹಾಡಿದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ. ಅನೇಕ ಆರಂಭಿಕ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಗೀತೆಗಳು ಬ್ಲೂಸ್ ಮೇಲೆ ಆಧರಿತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: "[[ದಟ್ಸ್‌ ಆಲ್‌ ರೈಟ್‌ ಮಾಮಾ]]", "[[ಜಾನಿ B. ಗೂಡ್‌]]", "[[ಬ್ಲೂ ಸ್ಯುಯೆಡ್‌ ಷೂಸ್‌]]", "[[ಹೋಲ್‌ ಲೊಟ್ಟಾ ಷೇಕಿಂಗ್‌ ಗೋಯಿಂಗ್‌ ಆನ್‌]]", "[[ಷೇಕ್‌, ರ್ಯಾಟ್ಲ್‌, ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌]]", ಮತ್ತು "[[ಲಾಂಗ್‌ ಟಾಲ್‌ ಸ್ಯಾಲಿ]]". ಅಮೆರಿಕಾದ ಆರಂಭಿಕ ನೀಗ್ರೋ ರಾಕ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತದ ಲೈಂಗಿಕ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. "ಗಾಟ್‌ ಎ ಗಾಲ್‌ ನೇಮ್ಡ್‌ ಸ್ಯೂ, ನೋಸ್‌ ಜಸ್ಟ್‌ ವಾಟ್‌ ಟು ಡೂ" ("[[ಟೂಟಿ ಫ್ರೂಟಿ]]", [[ಲಿಟ್ಲ್‌ ರಿಚರ್ಡ್‌]]) ಅಥವಾ "ಸೀ ದಿ ಗರ್ಲ್‌ ವಿತ್‌ ದಿ ರೆಡ್‌ ಡ್ರೆಸ್‌ ಆನ್‌, ಷೀ ಕೆನ್‌ ಡೂ ದಿ ಬರ್ಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಲ್‌ ನೈಟ್‌ ಲಾಂಗ್‌" ("[[ವಾಟ್‌ ವುಡ್‌ ಐ ಸೇ]]", [[ರೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌]]) ಇವು ಅಂಥ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. [[ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌‌‌]]ನ "[[ಆಬ್‌ವಿಯಸ್ಲಿ ಫೈವ್‌ ಬಿಲೀವರ್ಸ್‌‌]]" ಮತ್ತು [[ಎಸ್ತರ್‌ ಮತ್ತು ಅಬಿ ಒಫಾರಿಮ್‌‌‌]]ರ "[[ಸಿಂಡರೆಲ್ಲಾ ರಾಕೆಫೆಲ್ಲಾ]]"ದಂಥ ನವೀನ ಪಾಪ್‌ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹನ್ನೆರಡು-ಲಯರೇಖೆ‌ಯ ಬ್ಲೂಸ್‌ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == [[ಚಿತ್ರ:Tajmahalblues.jpg|thumb|right|175 px|1972ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸೌಂಡರ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ನೀಡಿದ ಸಂಗೀತವು ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಗುರುತುಮಾಡಿತು.]] [[ಜಾಝ್‌]], [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌]], [[ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್‌ ಸಂಗೀತ]], [[ಹಿಪ್‌ ಹಾಪ್‌ ಸಂಗೀತ]], [[ರೆಗ್ಗೇ]], [[ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಂಗೀತ]], ಮತ್ತು [[ಪಾಪ್‌ ಸಂಗೀತ]]ಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು "[[ದೆವ್ವ‌‌]]ದ ಸಂಗೀತ"ವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಳಪೆ ವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಚಿತಾವಣೆ ನೀಡುವಂತಿದೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>SFಗೇಟ್‌</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1920ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಶುರುಮಾಡಿದಾಗ, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವು ಅಪಖ್ಯಾತಿಕರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="trkeja"/> ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನೀಗ್ರೋಗಳಲ್ಲದ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌-ಪ್ರಭಾವಿತ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ [[W.C. ಹ್ಯಾಂಡಿ]] ಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದ. 1960ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 70ರ ದಶಕದ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕಲಾವಿದನಾದ [[ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌]] ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್ ಕಲಾವಿದನಾದ [[ಲೈಟಿಂಗ್‌ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌]] ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ''[[ಸೌಂಡರ್‌]]'' (1972) ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತೆ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಮಹಲ್‌ಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಸಂಯೋಜನೆಗಾಗಿರುವ ಒಂದು [[ಗ್ರ್ಯಾಮಿ]] ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಮತ್ತು ಒಂದು [[BAFTA]] ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>"ಸೌಂಡರ್‌"[http://www.imdb.com/title/tt0069303/awards%7CThe ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ ಮೂವೀ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 11-02-2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ 30 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 2001ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ "[[ಸಾಂಗ್‌ಕ್ಯಾಚರ್‌‌]]" ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮಹಲ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡಿದ ಮತ್ತು ಇಕ್ಕುಳ-ಸುತ್ತಿಗೆ ಶೈಲಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಒಂದು ಬಾಂಜೋ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ; ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಅಪ್ಪಾಲೇಚಿಯಾದ ಮೂಲಸ್ವರಗಳ ಸಂಗೀತ]]ದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕಥೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ''[[ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌]]'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಡ್ಯಾನ್‌ ಅಯಿಕ್ರಾಯ್ಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡಿಸ್‌]] 1980ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಾಗ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಾಯಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಗೋಚರ ಉದಾಹರಣೆಯು ಕಂಡುಬಂದಾಯಿತು. [[ರೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌]], [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಬ್ರೌನ್‌]], [[ಕ್ಯಾಬ್‌ ಕ್ಯಾಲೊವೇ]], [[ಅರೆಥಾ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌]], ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಲೀ ಹುಕರ್‌‌‌‌‌]]ರಂಥ, [[ರಿದಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಪ್ರಕಾರದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕರನ್ನು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸೆಳೆದುತಂದಿತು. ರೂಪುಗೊಂಡ ವಾದ್ಯವೃಂದವು [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್]] ಚಾವಣಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರವಾಸವನ್ನೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1998ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''[[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ 2000]]'' ಎಂಬ ಒಂದು ಉತ್ತರಭಾಗವು, ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರುಗಳೆಂದರೆ: [[B.B. ಕಿಂಗ್‌‌]], [[ಬೋ ಡಿಡ್ಲೆ]], [[ಎರಿಕಾಹ್‌ ಬಡು]], [[ಎರಿಕ್‌ ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್‌]], [[ಸ್ಟೀವ್‌ ವಿನ್‌ವುಡ್‌]], [[ಚಾರ್ಲೀ ಮಸ್ಸೆಲ್‌ವೈಟ್‌]], [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಟ್ರಾವೆಲರ್‌]], [[ಜಿಮ್ಮಿ ವಾಘನ್‌]], [[ಜೆಫ್‌ ಬಾಕ್ಸ್‌ಟರ್‌]]. 2003ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವೃಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರಚಾರಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ, [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಕೋರ್ಸೆಸೆ]] ಎಂಬಾತ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ. [[PBS]]ಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ''[[ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಕ್ಷ್ಯ-ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ, [[ಕ್ಲಿಂಟ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ವುಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಿಮ್‌ ವೆಂಡರ್ಸ್‌‌‌‌‌]]ರಂಥ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಅವನು ಕೇಳಿಕೊಂಡ.<ref>{{imdb title | title="The Blues" (2003) (mini) | id = 0287198 }}</ref> ಉನ್ನತ-ಗುಣಮಟ್ಟದ CDಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕಲಾವಿದರ ಗಾಯನ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಪಾಲ್ಗೊಂಡ. ''[[ದಿ ವೆಸ್ಟ್‌ ವಿಂಗ್‌]]'' ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನದ ಸರಣಿಯ ಕೊನೆಯ ಋತುವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಲೆಂದು, 2006ರಲ್ಲಿ ಅವನ "[[ಅಮೆರಿಕಾ, ದಿ ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್‌]]" ಗೀತೆಯ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗಾಯನವನ್ನು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕ ಮತ್ತು ಗಾಯಕ [[ಕೆಬ್‌' ಮೋ']] ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ. {{see also|List of films based on blues music}} == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * [[ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು]] * [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಕೀರ್ತಿಭವನ]] * [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌]] * [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ನೃತ್ಯ]] * [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ ನುಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] * [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕೆನಡಾದ ಬ್ಲೂಸ್‌]] * [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಟ್ರಯಲ್‌]] * [[ಟ್ರೇನು ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[20ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಗೀತ]] * [[ದಿ ಟಲ್ಸಾ ಸೌಂಡ್‌]] * [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] * [[ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಲೂಸ್ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಸಂಗೀತ ಸ್ವರಚಿಹ್ನೆಗಳು == {{Reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == * {{cite journal | author = Barlow, William | title = Cashing In | journal = Split File: African Americans in the Mass Media | year = 1993 | pages = 31}} * ಬ್ರಾನ್ಸ್‌ಫೋರ್ಡ್‌, ಸ್ಟೀವ್‌. [http://www.southernspaces.org/contents/2004/bransford/1a.htm "ಬ್ಲೂಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಲೋಯರ್‌ ಚಟ್ಟಾಹೂಚೀ ವ್ಯಾಲಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091101000328/http://www.southernspaces.org/contents/2004/bransford/1a.htm |date=2009-11-01 }} ''ಸದರ್ನ್‌ ಸ್ಪೇಸಸ್‌'' 2004 * {{cite book | author = Clarke, Donald | title = The Rise and Fall of Popular Music | url = https://archive.org/details/risefallofpopula00clar | publisher = St. Martin's Press | year = 1995 | isbn = 0-312-11573-3}} * {{cite book | title=Nothing But the Blues: The Music and the Musicians | url=https://archive.org/details/nothingbutbluesm00cohn |editor=[[Lawrence Cohn]] |publisher=Abbeville Press |publisherlink=Abbeville Publishing Group (Abbeville Press, Inc.) |year=1993 |isbn=1558592717}} * {{cite book | author = Dicaire, David | title = Blues Singers: Biographies of 50 Legendary Artists of the Early 20th Century | url = https://archive.org/details/bluessingersbiog0000dica | publisher = McFarland | year = 1999 | isbn = 0-7864-0606-2}} * {{cite book | author = Ewen, David | title = Panorama of American Popular Music | url = https://archive.org/details/bwb_P8-CIH-976 | publisher = Prentice Hall | year = 1957 | isbn = 0-13-648360-7 }} * {{cite book | author = Ferris, Jean | title = America's Musical Landscape | url = https://archive.org/details/americasmusicall0000ferr | publisher = Brown & Benchmark | year = 1993 | isbn = 0-697-12516-5}} * {{cite book | author = Garofalo, Reebee | title = Rockin' Out: Popular Music in the USA | url = https://archive.org/details/rockinoutpopular00garo_0 | publisher = Allyn & Bacon | year = 1997 | isbn = 0-205-13703-2}} * {{cite book | author=Herzhaft, Gérard, Paul Harris and, Brigitte Debord | title=Encyclopedia of the Blues | url=https://archive.org/details/encyclopediaofbl00herz | publisher=University of Arkansas Press | year=1997 | isbn=1-557-28452-0}} * {{cite book | author=Komara, Edward M. | title=Encyclopedia of the blues | url=https://archive.org/details/encyclopediaofbl0001unse | publisher=Routledge | year=2006 |isbn=0-415-92699-8}} * {{cite book | author= Kunzler, Martin | title = Jazz Lexikon | url= https://archive.org/details/jazzlexikon1aaba0002kunz | publisher = Rohwolt Taschenbuch Verlag | year = 1988 | isbn = 3-499-16316-0 | language = German }} * {{cite book | author = Morales, Ed | title = The Latin Beat | url = https://archive.org/details/latinbeatrhythms00mora_0 | publisher = Da Capo Press | year = 2003 | isbn = 0-306-81018-2}} * {{cite book | author = [[Paul Oliver|Oliver, Paul]] and Richard Wright | title=Blues fell this morning: Meaning in the blues | publisher = Cambridge University Press | year=1990 | isbn = 0-521-37793-5}} * {{cite book | author = Schuller, Gunther | title = Early Jazz: Its Roots and Musical Development | url = https://archive.org/details/earlyjazzitsroo000schu | publisher = Oxford University Press | year = 1968 | isbn = 0-19-504043-0}} * {{cite book | author = Southern, Eileen | title = The Music of Black Americans | publisher = W. W. Norton & Company, Inc | year = 1997 | isbn = 0-393-03843-2}} * {{cite web | url = http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/08/15/INGMC85SSK1.DTL | title = Muslim Roots of the Blues | work = SFGate | accessdate = August 24, 2005 | archive-date = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5, 2005 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050905161734/http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F08%2F15%2FINGMC85SSK1.DTL | url-status = dead }} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಬ್ರೌನ್‌, ಲೂಥರ್‌‌. "[http://www.southernspaces.org/contents/2006/brown/1a.htm ಇನ್‌ಸೈಡ್‌ ಪೂರ್‌ ಮಂಕಿ'ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202090448/http://southernspaces.org/contents/2006/brown/1a.htm |date=2009-02-02 }}" ''ಸದರ್ನ್‌ ಸ್ಪೇಸಸ್‌'' ಜೂನ್‌ 22, 2006. * {{cite book | first = Giles | last = Oakley | title = The Devil's Music: a History of the Blues | publisher = BBC | year = 1976 | pages = 287 pages | isbn = 0-563-16012-8 }} * {{cite book | first = Paul | last = Oliver | authorlink =Paul Oliver | title = The Story Of The Blues | edition = new | publisher = Northeastern University Press | year = 1998 | pages = 212 pages | isbn = 1-55553-355-8 }} * {{cite book | first = Robert | last = Palmer | authorlink = Robert Palmer (author/producer) | title = Deep Blues | url = https://archive.org/details/deepblues00palme | publisher = Viking | year = 1981 | pages = 310 pages | isbn = 0-670-49511-5 }} * {{cite book | first = Mike | last = Rowe | title = Chicago Breakdown | url = https://archive.org/details/chicagobreakdown0000rowe | publisher = Eddison Press | year = 1973 | pages = [https://archive.org/details/chicagobreakdown0000rowe/page/226 226] pages | isbn = 0-85649-015-6 }} * {{cite book | first = Jeff Todd | last = Titon | title = Early Downhome Blues: a Musical and Cultural Analysis | url = https://archive.org/details/earlydownhomeblu0000tito | edition = 2nd | publisher = University of North Carolina Press | year = 1994 | pages = [https://archive.org/details/earlydownhomeblu0000tito/page/318 318] pages | isbn = 0-8078-4482-9 }} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Blues music}} * [http://www.loc.gov/folklife/onlinecollections.html ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫೋಕ್‌ಲೈಫ್‌ ಸೆಂಟರ್‌'ಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಷನ್ಸ್‌] * [http://www.wirz.de/music/american.htm ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಸಮಗ್ರ ಸಂಗ್ರಹ. * [http://www.yearoftheblues.org/radio/index.asp ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ರೇಡಿಯೋ ಸೀರೀಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201194012/http://www.yearoftheblues.org/radio/index.asp |date=2014-02-01 }} * [http://www.blueslinks.nl/ ಎಕ್ಸ್ಟೆನ್ಸಿವ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ರಿಲೇಟಿವ್‌ ಲಿಂಕ್ಸ್‌] * [http://www.BlueShoeProject.org/ ದಿ ಬ್ಲೂ ಷೂ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ - ನೇಷನ್‌ವೈಡ್‌ (U.S.) ][http://www.BlueShoeProject.org/ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಎಜುಕೇಷನ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌] * [http://www.pbs.org/theblues/ "ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌"], [[PBS]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಕೋರ್ಸೆಸೆ]]ಯಿಂದ ನಿದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಸರಣಿ * [http://www.blues.org/ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌] * [http://www.memphisbluessociety.com/ ದಿ ಮೆಂಫಿಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ] * [http://www.deltabluesmuseum.org/ ದಿ ಡೆಲ್ಟಾ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ] * [http://www.mississippideltablues.org/ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ಡೆಲ್ಟಾ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನೊಲಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625163938/http://www.mississippideltablues.org/ |date=2006-06-25 }} * [http://www.smithsonianeducation.org/educators/lesson_plans/music_in_poetry/index.html ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಇನ್‌ ಪೊಯೆಟ್ರಿ] — ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ದಿ ಬ್ಲೂಸ್ ಕುರಿತಾದ [[ಸ್ಮಿತ್‌ಸೋನಿಯನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌‌]] ಪಾಠ ಯೋಜನೆ * [http://www.bluesworld.com/ ಲೇಖನಗಳು, ಸಂದರ್ಶನಗಳು, ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು BLUES ಪ್ರಪಂಚ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100715154106/http://www.bluesworld.com/ |date=2010-07-15 }} * [http://www.articlecat.com/Article/The-Influence-Of--Blues-Guitar-On-Modern-Music/124580 ಆಧುನಿಕ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲಿನ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ನ ಪ್ರಭಾವ] {{United States topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ನೀಗ್ರೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ಲೂಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ಲೂಸ್‌ ಶೈಲಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರೇಡಿಯೋ ಸ್ವರೂಪಗಳು]] sfkqv5jzpedsxbirxr4t4cx8pn1bsm3 0 24722 1428535 1379058 2026-09-17T09:43:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428535 wikitext text/x-wiki {{copyedit|date=January 2009}} {{Infobox Officeholder |name = C. N. Annadurai |image = CN Annadurai.jpg |imagesize = 220 |caption = Conjeevaram Natarajan Annadurai |order = |office1 = [[Chief Minister of Tamil Nadu|Chief Minister of Madras State(from August 1968 onwards, Tamil Nadu)]] |term_start1 = February 1967 |term_end1 = 3 February 1969 |governor1 = [[Sardar Ujjal Singh]] |predecessor1 = [[M. Bakthavatsalam]] |successor1 = [[V. R. Nedunchezhiyan]] (acting) |primeminister1 = [[Indira Gandhi]] |office2 = Member of Parliament ([[Rajya Sabha]]), India |term_start2 = 1962 |term_end2 = 1967 |primeminister2 = [[Jawaharlal Nehru]],<br /> [[Lal Bahadur Shastri]],<br />[[Indira Gandhi]] |president2 = [[Sarvepalli Radhakrishnan]] |office3 = Member of [[Madras Legislative Council]] |term_start3 = 1967 |term_end3 = 1969 |governor3 = [[Sardar Ujjal Singh]] |premier3 = C. N. Annadurai |office4 = Member of [[Tamil Nadu Legislative Assembly|Madras State Legislative Assembly]] |term_start4 = 1957 |term_end4 = 1962 |premier4 = [[K. Kamaraj]] |governor4 = [[A. J. John, Anaparambil]]<br />[[Bhishnuram Medhi]] |constituency4 = [[Kancheepuram (State Assembly Constituency)|Kanchipuram]] |predecessor4 = Deivasigamani |successor4 = [[S. V. Natesa Mudaliar]] | birth_date = {{Birth date|df=yes|1909|9|15}} | birth_place = [[Kancheepuram]], Tamil Nadu, [[British India]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1969|2|3|1909|9|15}} | death_place = [[Madras]], Tamil Nadu, India | occupation = Politician | religion = None([[Atheism]]) | networth = Unknown | spouse = Rani Annadurai | children = None, but adopted his sister's grandchildren | website = }} {{Indian name|Annadurai|Conjeevaram Natarajan}} '''ಕಾಂಜೀವರಂ ನಟರಾಜನ್ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ''' {{lang-ta|காஞ்சீபுரம் நடராஜன் அண்ணாதுரை}} (15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1909 - 3 ಫೆಬ್ರವರಿ 1969), ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ '''ಅಣ್ಣಾ''' ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ (ಅಣ್ಣಾ ಎಂದರೆ [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ) ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ. ದ್ರಾವಿಡ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಹುಮತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಮೊದಲ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ]] ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಂಡ. ಇವರು ತಮ್ಮ ವಾಕ್ಪಟುತ್ವಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]]ಯ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕರೂ ಸಹ ಹೌದು. ಅವರು ಹಲವಾರು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕೆಲವೊಂದು ನಾಟಕಗಳು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದವು. ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ದ್ರಾವಿಡ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೊದಲ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ನೇಕಾರರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವರು, ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಮದರಾಸು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪತ್ರಕರ್ತನಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಇವರು ಹಲವಾರು ರಾಜಕೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂನ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ನೋಂದಣಿಯಾದರು. ಪೆರಿಯರ್ E. V. ರಾಮಸಾಮಿಯ ಒಬ್ಬ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ಇವರು ಪಕ್ಷದ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿದರು. ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯದ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗು ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪೆರಿಯರ್ ರೊಂದಿಗೆ ಉಂಟಾದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ, ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಮಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಿರಿಯಳಾದ ಮಣಿಅಮ್ಮೈ ಎಂಬ ಯುವತಿಯನ್ನು ಪೆರಿಯರ್ ಮದುವೆಯಾದಾಗ ಈ ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ವೈಮನಸ್ಸು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಫೋಟಿಸಿತು. ಪೆರಿಯರ್‌ರ ಈ ಕೆಲಸದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ, ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲಿಗರೊಂದಿಗೆ ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪಕ್ಷ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ (DMK) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. DMK ಪಕ್ಷವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಾತೃ ಪಕ್ಷ, ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣ ಹಾಗು 1963ರಲ್ಲಿ ಚೀನ-ಭಾರತ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಕಾಸದ ನಂತರ, ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಸ್ವತಂತ್ರ ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು. ಅಂದಿನ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಸಿದ ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೆರೆವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. 1965ರ ಮದ್ರಾಸ್ ಹಿಂದಿ ವಿರೋಧಿ ಚಳವಳಿಯು ಅವರ ಕಡೆಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಸ್ವತಃ ಅವರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. 1967ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಕ್ಷವು ಪ್ರಚಂಡ ಬಹುಮತವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂದಿಗೆ ಅವರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದೆನಿಸಿತ್ತು. ಅವರು ಆತ್ಮಗೌರವದ ಮದುವೆಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು, ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡು ಭಾಷಾ ನೀತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು (ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿ ಭಾಷಾ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ), ಅಕ್ಕಿಗೆ ಅನುದಾನದ ದರವನ್ನು(ಸಬ್ಸಿಡಿ ದರ) ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದರು ಹಾಗು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಎರಡೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಹಾಗು ಅವರ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡು, ಗಿನ್ನಿಸ್ ದಾಖಲೆ ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1972ರಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ M. G. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಆರಂಭಿಸಿದ ವಿಭಜಿತ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ADMK ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು (ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ). ==ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ== [[Image:CN_Annadurai_And_Rani_Annadurai.jpg|thumb]] ಅಣ್ಣಾದೊರೈ 15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1909ರಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಕಾಂಚಿಪುರಂನಲ್ಲಿ (ಅಂದಿನ ಕಾಂಜೀವರಂ) ನಟರಾಜನ್ ಹಾಗು ಬಂಗಾರು ಅಮ್ಮಾಳ್ ದಂಪತಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಸೇನ್ಗುಂಟ ಮುದಲಿಯಾರ್ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="TL">{{cite web | title = Life History and Literary Works of C.N. Annadurai | publisher = Tamil Electronic Library | url = http://tamilelibrary.org/teli/anna.html | accessdate = 2008-12-20}}</ref> ಇವರನ್ನು ಇವರ ಅಕ್ಕ ರಾಜಮಣಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿದೆಸೆಯಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ 21ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು. ದಂಪತಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ನಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಜಮಣಿಯ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಾಕಿದರು.<ref name="vande" /> ಅವರು ಪಚಿಯಪ್ಪ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು,<ref name="TL" /> ಆದರೆ ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪಟ್ಟಣ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.<ref name="vande" /> 1934ರಲ್ಲಿ, [[ಚೆನ್ನೈ]]ನ ಪಚಿಯಪ್ಪ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ B.A. ಪದವಿ (ಆನರ್ಸ್)ಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="TL" /> ನಂತರ ಅದೇ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] ಹಾಗು [[ರಾಜಕೀಯ]]ದಲ್ಲಿ M.A ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="vande" /> ಇವರು ಪಚಿಯಪ್ಪ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ<ref name="Hindu">{{cite book | last = Satyendra | first = Kuśa | title = Dictionary of Hindu Literature | publisher = Sarup & Sons | year = 2000 | pages = 9–10 | url = https://books.google.com/?id=UcAwrV60cpAC | isbn = 8176251593}} </ref> ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಹಾಗು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="vande">{{cite web | last = Karunanidhi | first = Muthuvel | title = Annadurai.C.N (1909-1969) | publisher = Vandemataram.com | url = http://www.vandemataram.com/biographies/patriots/annadurai.htm | accessdate = 2008-12-20}}</ref> ==ಧರ್ಮ== ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಒಬ್ಬ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದು]]. ತಿರುತ್ತಣಿ ಬೆಟ್ಟದ ದೇವಾಲಯದ [[ಕಾರ್ತಿಕೇಯ|ಮುರುಗನ್]] ಕುಟುಂಬದ ದೈವವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಪುಟ.6 "ಅಣ್ಣಾ - ದಿ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ C N ಅಣ್ಣಾದೊರೈ" R. ಕಣ್ಣನ್ ರಿಂದ</ref> ದೇವರು ಒಬ್ಬನೇ ಹಾಗು ಮಾನವಧರ್ಮವು ಒಂದೇ ಎಂಬ ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>ಪುಟ. 66 ''ಡಾಟರ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೌತ್'' ಪೀ ಅವರಿಂದ. ಸಿ ಕನೆಕಾನ್</ref> '' ಒಂನ್ರೆ ಕುಲಂ, ಒರುವನೆ ದೇವನ್'' ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>ಪುಟ. 41 ''ಎಥ್ನಿಕ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಗಣಪತಿ ಪಳನಿತುರೈ, R. ತಾಂಡವನ್ ರಿಂದ</ref> ಅವರ ಅನುಚರರು, "''ಒಂದೇ ಕುಲ, ಒಬ್ಬನೇ ದೇವರು'' " ಎಂಬ ಅವರ ಘೋಷವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರು, "ಇಲ್ಲ. ದೇವರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಜವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಇಡಲು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ."<ref>ಪುಟ. 44 ''ಸೆಮಿನಾರ್''</ref> ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು ಹಾಗು ಧಾರ್ಮಿಕ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದಿಗೂ ಹೋರಾಡಲಿಲ್ಲ.<ref>ಪುಟ. 25 ''C.N. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ '' ಪೀ ಅವರಿಂದ. ಸಿ ಕನೆಕಾನ್</ref> == ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶ == {{seealso|Justice party (India)|Dravidar Kazhagam}} ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು 1935ರಲ್ಲಿ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="encyc" /> ಜಸ್ಟಿಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು 1917ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಗಣ್ಯರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="EPP">{{cite book | last = Ralhan | first = O.P. | title = Encyclopaedia of Political Parties | publisher = Anmol Publications PVT. LTD.,. | year = 2002 | pages = 125–128 | url = https://books.google.com/?id=P4lCjG1DUV4C&pg=PA423&dq=Madras+Dravidian+Association | isbn = 8174888659 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜಸ್ಟಿಸ್ ಪಕ್ಷವು ''ಮದ್ರಾಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಲೀಗ್'' ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಯತಂಡವಾಗಿ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸರ್ ಪಿಟ್ಟಿ ತ್ಯಾಗರಾಯ ಚೆಟ್ಟಿ ಹಾಗು Dr. T. M. ನಾಯರ್ ರಂತಹ ಮುಖಂಡರ ಪ್ರಯತ್ನದ ಫಲವಾಗಿ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಪಕ್ಷವನ್ನು ''ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲಿಬಿರಲ್ ಫೆಡರೇಶನ್'' (S. I. L. F.) ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು - ಇದೇ ಮುಂದೆ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಪಕ್ಷವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="EPP" /> ಪಕ್ಷವು 1920ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, 1937ರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ನಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="Votes1"> {{cite conference | first = Steven I | last = Wilkinson | title = Caste mobilization in Pre-independence Madras | booktitle = Votes and Violence: Electoral Competition and Ethnic Riots in India | pages = 189–192 | publisher = Cambridge University Press | year = 2006 | url = https://books.google.com/books?id=tLpRFbLSxvAC | ISBN =0521536057 | accessdate = 2008-12-16}} </ref> ಜಸ್ಟಿಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯರ್ E. V. ರಾಮಸಾಮಿ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="fuzzy">{{citebook|title=Fuzzy and Neutrosopohc Analysis of Periyar's Views on Untouchability |author= Kandasamy, W.B. Vansantha |coauthors= Florentin Smarandache; K. Kandasamy |year= 2005 |publisher = HEXIS: Phoenix |page = 106 |url= https://books.google.com/?id=hgb-MKcsSR0C&printsec=frontcover&dq=Fuzzy+and+neutrosophic+analysis+of+Periyar%27s+views+on+untouchability#PPA106,M1|isbn=9781931233002}}</ref> ಜಸ್ಟಿಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಉಪಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="vande" /> ಅವರು ನಂತರ ವಿಡುದಲೈ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ''ಫ್ರೀಡಂ'' (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ) ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾದರು ಹಾಗು ತಮಿಳು ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ ಕುಡಿ ಅರಸು ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು'' ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು (ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡುಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ).<ref name="vande" /> 1944ರಲ್ಲಿ, ಪೆರಿಯರ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು.<ref name="Dickey"> {{Cite journal | last = Sarah | first = Dickey | title = The Politics of Adulation: Cinema and the Production of Politicians in South India | journal = The Journal of Asian Studies | volume = 52 | issue = 2 | pages = 340–372 | year = 1993 | url = http://www.jstor.org/pss/2059651 | doi = 10.2307/2059651 | publisher = Association for Asian Studies | postscript = <!--None-->}}. </ref> == ಪೆರಿಯರ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹಾಗು DMKಯ ಹುಟ್ಟು == {{seealso|Indian independence movement|Dravida Munnetra Kazhagam}} ವಸಾಹತುಶಾಹಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಬ್ರಿಟಿಶ್]] ಆಡಳಿತದಿಂದ ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪೆರಿಯರ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯರು ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಮಿಳರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಾಗು ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವರೆಂದು ಆಲೋಚಿಸಿದರು.<ref name="Swarna"> {{cite book | last = Rajagopalan | first = Swarna | title = State and Nation in South Asia | publisher = Lynne Rienner Publishers | year = 2001 | pages = 152–154 | url = https://books.google.com/?id=q7Yz5aGeoTsC | isbn = 1555879675}} </ref> ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1947, ಭಾರತವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಪಡೆದ ದಿನವನ್ನು, ಶೋಕಾಚರಣೆಯ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕರೆ ನೀಡಿದರು.<ref name="Cho">{{cite news | last = Ramaswamy | first = Cho | title = E.V. Ramaswami Naicker and C.N. Annadurai | pages = | publisher = India Today | date = | url = http://www.india-today.com/itoday/millennium/100people/durai.html | accessdate = 2008-12-19 | archive-date = 2008-10-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081024183112/http://www.india-today.com/itoday/millennium/100people/durai.html | url-status = dead }}</ref> ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಸಿದರು ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಹಾಗು ಪೆರಿಯರ್ ನಡುವಿನ ಒಡಕು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="Swarna" /> ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ಗಳಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಆರ್ಯನ್ನರನ್ನು ಉಳ್ಳ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಕಂಡರು.<ref name="encyc">{{cite book | last = Rajwat | first = Mamta | title = Encyclopaedia of Dalits in India | publisher = Anmol Publications PVT. LTD | year = 2004 | pages = 246–247 | url = https://books.google.com/?id=ocjlRwK1y5cC | isbn = 8126120843 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದಿರುವ ಪೆರಿಯರ್ ಅವರ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನೂ ಸಹ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ 1948ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಕ್ಷದ ಸಭೆಯಿಂದ ಹೊರನಡೆದಿದ್ದರು.<ref name="encyc" /> ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ರಾಜಿಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತದೆಂದು ಪೆರಿಯರ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ, ರಾಜಕೀಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದೆಂದು ಪೆರಿಯರ್ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="MR" /> ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಪೆರಿಯರ್, ಮಣಿಅಮ್ಮೈ ಎಂಬ ತಮಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಿರಿಯಳಾದ ಯುವತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಾಗ, ಇದು ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಹಾಗು ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರಿಗೆ ಪೆರಿಯರ್ ಜತೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು (ಆಗ ಪೆರಿಯರ್ ಗೆ 70 ವರ್ಷ ಹಾಗು ಮಣಿಅಮ್ಮೈಗೆ 30 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು<ref name="MR" />). ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ವಿಭಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪಕ್ಷವನ್ನು E. V. K. ಸಂಪತ್ ರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. (ಇವರು ಪೆರಿಯರ್ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ ಹಾಗು ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು). ಹೊಸ ಪಕ್ಷವನ್ನು ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="halfcent">{{cite news | last = Subramanian | first = RS | title = Celebrating a half century | publisher = Frontline, The Hindu Publishing | date = September 26 - October 09, 1998 | url = http://www.hindu.com/fline/fl1520/15201330.htm Celebrating a half century | accessdate = 2008-02-19 | archive-date = 2008-01-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080108070734/http://www.hindu.com/fline/fl1520/15201330.htm | url-status = dead }}</ref> ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಮುದಲಿಯಾರ್ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾದರೂ, ಕೆಳ ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಹೋರಾಡಿದರು ಜೊತೆಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶೀಘ್ರವೇ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="encyc" /> == ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು == {{seealso|Dravida Nadu}} ದ್ರಾವಿಡ ಕಳಗಂ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇರುವಷ್ಟು ದಿವಸ, ಅಣ್ಣಾದೊರೈ, ಪೆರಿಯರ್ ಅವರ ಸ್ವತಂತ್ರ ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡಿನ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆಯು ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ DMKಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪೆರಿಯರ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಉತ್ತಾರಾಧಿಕಾರತ್ವವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ E. V. K. ಸಂಪತ್, ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯು ಒಂದು ಅವಾಸ್ತವಿಕ ಗುರಿಯೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಸಂಪತ್ ಅವರ ಕಾಳಜಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು {{cquote|We must contest more elections, win more seats and that way, win the confidence of the people; and when it is hot, we can strike and strike hard<ref name=Urmila>{{cite book | last = Phadnis | first = Urmila | coauthors = Rajat Ganguly | title = Ethnicity and Nation-building in South Asia | publisher = SAGE | year = 2001 | pages = 227 | url = https://books.google.com/?id=wbf2wzyuWkUC | isbn = 0761994394}} </ref> }} ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸಂಪತ್ ವಿರೋಧಿಸಿ ಪಕ್ಷದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರ ಜತೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಹಾಗು ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು ಪಕ್ಷದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಉಂಟಾದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದಾಗಿ, ಸಂಪತ್ DMKಯನ್ನು ತೊರೆದು ತಮಿಳ್ ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪಕ್ಷವನ್ನು 1961ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="MR" /> 1962ರಲ್ಲಿ, ಅಣ್ಣಾದೊರೈ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ ''ದ್ರಾವಿಡರು ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಣಯದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಿದರು... '' ''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ನಾವು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ''.<ref>{{cite news | last = Ganguli | first = Amulya | title = The DMK’s negative politics | publisher = The Tribune, India | date = 2007-05-26 | url = http://www.tribuneindia.com/2007/20070526/edit.htm | accessdate = 2008-12-20}} </ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾಷಾವಾರು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್‌ಸಂಘಟನೆಯು ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು ಹಾಗು ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ತಮಿಳು ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಉಳಿಸಿತು. ವಾಸ್ತವತೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿದ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಹಾಗು ಅವರ DMK ಪಕ್ಷವು ''ದ್ರಾವಿಡರಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು'' ಎಂಬ ಕರೆಯನ್ನು ''ತಮಿಳರಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಮಿಳು ನಾಡು'' ಎಂಬ ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್(ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ)ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ಭಾಷಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹಾಗು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂದುಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಎಂದು ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚೀನಾ-ಭಾರತ ಯುದ್ಧವು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಹದಿನಾರನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು (ಇದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ''ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ವಿರೋಧಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ'' ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ) ಜನಾಂಗೀಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವು ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸದಂತೆ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರಿತು. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಇದರ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಭಾವಾವೇಶದಿಂದ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದು ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಹಾಗು ಅವರ DMK ಪಕ್ಷವು ಸ್ವತಂತ್ರ ತಮಿಳು ನಾಡನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಬದಿಗಿರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Jeanie">{{cite book | last = Bukowski | first = Jeanie J | coauthors = Swarna Rajagopalan | title = Re-distribution of Authority | publisher = Greenwood Publishing Group | year = 2000 | pages = 19–21 | url = https://books.google.com/?id=mgK1Fltsh4cC | isbn = 0275963772}} </ref> ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಹಾಗು ಅವರ DMK ಪಕ್ಷವು ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದರು ಹಾಗೂ[[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು.<ref>{{cite book | last = Jain | first = Sumitra Kumar | title = Party Politics and Centre-state Relations in India | publisher = Abhinav Publications | year = 1994 | pages = 142 | url = https://books.google.com/?id=Gm9p_VPDZCgC | isbn = 8170173094}} </ref> ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ {{cquote|To make the Dravidian state a separate state was our ideal. A situation has arisen where we can neither talk nor write about this ideal. Of course we can destroy the party by undertaking to violate the prohibition. But once the party itself is destroyed there will not be any scope for the ideal to exist or spread. That is why we had to give up the ideal.<ref name=Urmila/>}} ==1953ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು == 1953ರಲ್ಲಿ, ಅಣ್ಣಾದೊರೈ DMKಗೆ ಮೂರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ:<ref name="MR" /> * ಅಂದಿನ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ನಾಯಕರುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ. * ಅಂದಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ C. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ(ಅಥವಾ ರಾಜಾಜಿ) ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ. ಅವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹೊಸ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕುಲ ಕಲ್ವಿ ತಿತ್ತಂ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಕಸುಬುಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದರು. * ದಾಲ್ಮಿಯಾಪುರಂ ಅನ್ನು ಕಲ್ಲಕ್ಕುಡಿ ಎಂಬ ಅದರ ಮೂಲ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವ ಬೇಡಿಕೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದಾಲ್ಮಿಯಾಪುರಂ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ==ಹಿಂದಿ ವಿರೋಧಿ ಚಳವಳಿಗಳು == 1928ರಲ್ಲಿ [[ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ನೇತೃತ್ವದ ಒಂದು ಸಮಿತಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಯುಕ್ತವೆಂದು ಮೊದಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತ್ತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಜನರು ಹಾಗು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಇವರನ್ನು ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆ ನಾಗರೀಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು.<ref name="Hardriots">{{cite journal | last = Hardgrave | first = Robert | title = The Riots in Tamilnad: Problems and Prospects of India's Language Crisis | journal = Asian Survey | volume = 5 | issue = 8 | pages = 399–407 | year = 1965 | url = http://caliber.ucpress.net/doi/abs/10.1525/as.1965.5.8.01p0095g | accessdate = 2008-12-20 | doi = 10.1525/as.1965.5.8.01p0095g | archive-date = 2011-08-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110807054646/http://caliber.ucpress.net/doi/abs/10.1525/as.1965.5.8.01p0095g | url-status = dead }}</ref> ===1938ರ ಚಳವಳಿಗಳು === 1938ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ C. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ (ರಾಜಾಜಿ ಎಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಪರಿಚಿತ) ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು. ತಮಿಳು ಮುಖಂಡರು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ, ಕವಿ ಭಾರತಿದಾಸನ್ ರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ತಮಿಳು ಅಭಿಮಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡರು. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ, 27 ಫೆಬ್ರವರಿ 1938ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಚಿಪುರಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ ಹೇರಿಕೆ ವಿರೋಧಿ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಪಕ್ಷದ ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರಾದ ತಾಳಮುತ್ತು ಹಾಗು ನಟರಾಜನ್ ಎಂಬುವವರು ಅದೇ ವರ್ಷ ಪೋಲೀಸರ ಥಳಿತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಭಾರಿ ವಿರೋಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1940ರಲ್ಲಿ ಆದೇಶವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="Thirumavalavan">{{cite book | last = Thirumavalavan | coauthors = Meena Kandasamy | title = Uprrot Hindutva | publisher = Popular Prakashan | year = 2004 | pages = 125–126 | url = https://books.google.com/?id=HfNRO-LtsN4C | isbn = 8185604797}} </ref> ===1965ರ ಮದ್ರಾಸ್ ಹಿಂದಿ ವಿರೋಧಿ ಚಳವಳಿ === {{main|Madras anti-Hindi agitation of 1965}} ಭಾರತವು 1950ರಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಂವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಣತಂತ್ರದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಾಗ, ಸಂವಿಧಾನವು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿತು, ಇದು 15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 1965ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬಹಳ ತಳಮಳ ಅನುಭವಿಸಿದರು.<ref name="Hardriots" /> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಟೀಕಿಸಿದರು. ''ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರು ಮಾತನಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.'' ''ಹೀಗಾದರೆ ನಾವು ಹುಲಿಯನ್ನೇಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಬದಲಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಇಲಿಗಳನ್ನು ನಾವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಣಿ ಎಂದೇಕೆ ಕರೆಯುವುದಿಲ್ಲ? '' ''ಅಥವಾ ನವಿಲನ್ನು ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಿಯೆಂದು ಏಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು? ಬದಲಿಗೆ ಸರ್ವತ್ರವಾಗಿರುವ ಕಾಗೆಯನ್ನೇಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ''.<ref>{{cite web | last = Nandivarman | first = N | title = Remembering the 1965 Anti Hindi Struggle | publisher = Tamil Nation | date = 2008-01-27 | url = http://www.tamilnation.org/forum/nandivarman/080127hindi.htm | accessdate = 2008-12-20}} </ref> ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರುವ ಮುಂದುವರಿದ ಬೆದರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, DMK ಪಕ್ಷವು ಆಗಸ್ಟ್ 1960ರಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, [[ಚೆನ್ನೈ]]ನ ಕೋಡಂಬಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷಾ ಹೇರಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಹೊರಾಂಗಣ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತು. ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ನೀಡಿ [[ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕೆಂದು ಕರೆಯಿತ್ತರು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಭುಗಿಲೇಳುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರು]], ಹಿಂದಿಯೇತರ ಜನತೆ ಬಯಸುವ ತನಕ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಸಬಹುದೆಂದು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ DMK ಪಕ್ಷವು ಕಪ್ಪು ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು ಹಾಗು ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಈ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ತರುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="MR" /> ಯಾವುದೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡದೇ ಇರುವುದರಿಂದ, 26 ಜನವರಿ 1965, ಭಾರತದ 15ನೇ ಗಣತಂತ್ರದ ದಿವಸ ಹಾಗೂ ಸಂವಿಧಾನದ ದಿವಸವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಶೋಕಾಚರಣೆಯ ದಿನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅಂದಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ ಪಾಷಂಡಿತನವೆಂದು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ, ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು 24 ಜನವರಿಯನ್ನು ಶೋಕಾಚರಣೆಯ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಘೋಷಣಾವಾಕ್ಯವನ್ನೂ ಸಹ ''ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ; ಗಣತಂತ್ರ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯಲಿ'' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜನವರಿ 26ರಂದು ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಭುಗಿಲೆದ್ದಿತು, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು.<ref name="Hardriots" /> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗು ಏಶಿಯನ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ರಾಬರ್ಟ್ ಹಾರ್ಡ್ ಗ್ರೇವ್ ಜೂ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸೂಚಿಸಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗಲಭೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಅಂಶಗಳಿಗೆ, DMK ಅಥವಾ ಎಡಪಂಥೀಯರು ಅಥವಾ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದ ನಿಜವಾದ ಹತಾಶೆಗಳು ಹಾಗು ಅತೃಪ್ತಿಗಳು ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="Hardriots" /> ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡುವಂತೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಕರುಣಾನಿಧಿಯಂತಹ ಕೆಲವು DMK ನಾಯಕರುಗಳು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Hardriots" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="MR" /> ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ನೇರವಾಗಿ DMK ಪಕ್ಷದಿಂದ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದಿಲ್ಲ,<ref name="Hardriots" /> ಸ್ವತಃ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು 1967ರ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು DMKಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref name="frontline3"> {{cite news | last = Viswanathan | first = S | title = A history of agitational politics | pages = | publisher = Frontline, The Hindu publishing | date = April 10 &ndash; 23, 2004 | url = http://www.flonnet.com/fl2108/stories/20040423007201600.htm | accessdate = 2008-12-19}} </ref> == ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು == {{seealso|Cinema in Dravidian politics}} ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಮಿಳು ಭಾಷಾ ವಾಗ್ಮಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Hindu" /> ತಮಿಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಕಗಳು ಹಾಗು ಆದಿಪ್ರಾಸಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ಹಾಗು ಬರವಣಿಗೆ ಭಾಷೆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸಿದರು. ಇವರು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಲವಾರು ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಸಣ್ಣಕಥೆಗಳು ಹಾಗು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref name="Hindu" /> ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಖುದ್ದು ಕೆಲವು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.<ref name="HGcine">{{cite journal | last = Hardgrave, Jr | first = Robert L | title = Politics and the Film in Tamilnadu: The Stars and the DMK | url = https://archive.org/details/sim_asian-survey_1973-03_13_3/page/288 | journal = Asian Survey | volume = 13 | issue = 3 | pages = 288–305 | publisher = JSTOR | month = March | year = 1973 | accessdate = 2008-12-19 | doi = 10.1525/as.1973.13.3.01p0314o}} </ref> ದ್ರಾವಿಡ ರಾಜಕಾರಣದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>{{cite news | last = Bhanskaran | first = Gautaman | title = Pioneers who pushed cinema into politics | publisher = The Japan Times online | date = 2008-08-2008 | url = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/eo20080829gb.html | accessdate = 2008-12-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090109184920/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/eo20080829gb.html | archivedate = 2009-01-09 | url-status = dead }}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಆರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದರು.<ref name="HGcine" /> N. S. ಕೃಷ್ಣನ್ ಅಭಿನಯದ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ನಲ್ಲತಂಬಿ'' (ಒಳ್ಳೆಯ ಸಹೋದರ, 1948)ಸಹಕಾರ ಕೃಷಿ ಹಾಗು ಜಮೀನ್ದಾರಿ ಪದ್ಧತಿಯ ರದ್ದತಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು.<ref name="HGcine" /> ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಾದ ''ವೆಲೈಕಾರಿ'' (ಕೆಲಸದವಳು, 1949) ಹಾಗು ''ಒರ್ ಇರುವು'' ಗಳು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದವು, ಇದು ದ್ರಾವಿಡ ರಾಜಕಾರಣದ ಪ್ರಚಾರ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="rethink">{{cite book | last = Guneratne | first = Anthony R. | coauthors = Wimal Dissanayake, Sumita S. Chakravarty | title = Rethinking Third Cinema | publisher = Routledge | year = 2003 | pages = 216 | url = https://books.google.com/?id=2IFR0oHGHKUC | isbn = 0415213541}} </ref> ''ವೆಲೈಕಾರಿ'' ಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಅಣ್ಣಾದೊರೈ, ''ವೆಲೈಕಾರಿ'' ಚಲನಚಿತ್ರವು {{cquote|made it clear that greed and avarice of the rich did not pay in the long run.[...] Some of the elementary principles of socialism and stressed that we should depend upon our own labor for our progress and well being and not some unknown factor.<ref name=HGcine/>}} [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಹಾಗು ಗಾಂಧಿ ಜೊತೆ ಪರಂಪರಾನುಗತವಾಗಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ದಮನಕಾರಿ ಭೂಮಾಲೀಕರ ವಿರುದ್ಧದ ನೇರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="Dickey" /> ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ರಾವಿಡ ರಾಜಕಾರಣದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಾದಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿರೋಧಿ ಹಾಗು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿರೋಧಿ ಸಂದೇಶಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="rethink" /> ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾ ಅವರ ಜೊತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ರಂಗಭೂಮಿ ಹಾಗು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರುಗಳೆಂದರೆ, D. V. ನಾರಾಯಣಸಾಮಿ, K. R. ರಾಮಸಾಮಿ, N. S. ಕೃಷ್ಣನ್, S. S. ರಾಜೇಂದ್ರನ್, ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್ ಹಾಗು M. G. ರಾಮಚಂದ್ರನ್.<ref name="MR">{{cite web | last = Asaan | first = GVK | title = Anna the genius | work = The birth centenary of Arignar Anna (C.N.Annadurai- 15 September 1909 - 3 February 1969) is being celebrated between September 2008 and September 2009. The first part of his life sketch appeared in the September issue. In this issue we give the second and the concluding part | publisher = Modern Rationalist | year = 2008 | url = http://www.themronline.com/200810mr/page14.html | accessdate = 2008-12-20 | archive-date = 26 ಜನವರಿ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110126110833/http://www.themronline.com/200810mr/page14.html | url-status = dead }}</ref> ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ಸಹ ಇದ್ದವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಆರ್ಯ ಮಾಯೈ" (ಆರ್ಯನ್ ಮಾಯೆ), ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ/ಆರ್ಯನ್ ಸಂಯೋಜನೆ ಬಗ್ಗೆ ಕಟುವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರನ್ನು ನಿಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಈ ನಿಯಮಭಂಗಕ್ಕೆ 700 ರೂಪಾಯಿ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವುದರ<ref>{{cite book | last = Ramanujam | first = KS | title = The big change | publisher = Higginbothams | year = 1967 | pages = 226 | url = https://books.google.com/?id=dYIhAI1tNnEC&dq= | isbn = }} </ref> ಜೊತೆಗೆ ಸೆರೆಮನೆಗೂ ಸಹ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="MR" /> ಅವರ ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ''ಅಣ್ಣಾವಿನ್ ಸತ್ತಸಬೈ ಸೋರ್ಪೊಲಿವುಕಳ್'' (1960ರ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗದಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾ ಅವರ ಭಾಷಣಗಳು), ''ಇಲಾತ್ಚಿಯ ವರಲರು'' (ತತ್ವಗಳ ಇತಿಹಾಸ 1948), ''ವಾಲ್ಕಯಿಪ್ ಪುಯಲ್'' (ಜೀವನದ ಬಿರುಗಾಳಿ, 1948) ಹಾಗು ''ರಂಕೊನ್ ರಾತ'' ([[ರಂಗೂನ್‌]]ನ ರಾಧ).<ref name="Hindu" /> ಅವರ ಕೃತಿ ಕಂಬರಸಂ, ಕಂಬನ್ [[ರಾಮಾಯಣ]]ವನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="EIL"><nowiki>{{cite book Occasion tickets were sold for his speeches, perhaps a first in the history of speech-making in </nowiki>India. His speeches were almost the first to be published in booklet form. <nowiki> </nowiki> <nowiki>|</nowiki> last =Various authors <nowiki> </nowiki> <nowiki>|</nowiki> title =Encyclopaedia of Indian literature vol. 1 <nowiki> </nowiki> <nowiki>|</nowiki> publisher =Sahitya Akademi <nowiki> </nowiki> <nowiki>|</nowiki> year =1987 <nowiki> </nowiki> <nowiki>|</nowiki> location = <nowiki> </nowiki> <nowiki>|</nowiki> pages =181 <nowiki> </nowiki> <nowiki>|</nowiki> isbn =8126018038}} </ref> ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಾದ ''ಕಪೋಥಿಪುರ ಕತ್ಹಲ್'' (ಕತ್ತಲೆಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ), ''ಪಾರ್ವತಿ B.A.,'' ''ಕಳಿಂಗ ರಾಣಿ'' (ಕಳಿಂಗದ ರಾಣಿ) ಹಾಗು ''ಪವಯಿನ್ ಪಯಣಂ'' (ಯುವತಿಯ ಪ್ರವಾಸಗಳು) ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="EIL" /> ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೆನ್ಸರ್‌ಶಿಪ್ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು. ಸೆನ್ಸರ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರು ''ಅಣ್ಣಾ'' ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು, ಇದು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] ಶ್ಲೇಷೆಯಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ''ಅಣ್ಣಾ'' ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದಾಗ, ಜನರು ಚಪ್ಪಾಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="HGcine" /> ==ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳು == DMKಯ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಭೆಯನ್ನು ಮೇ 1956ರಲ್ಲಿ ತಿರುಚಿರಾಪಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದರು ಹಾಗು ಅವರ ಬದಲಿಗೆ ಆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೆಡುನ್ಚೆಳಿಯನ್ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ತಿರುಚಿರಾಪಲ್ಲಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು 1957ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. DMK ಪಕ್ಷವು 15 ವಿಧಾನಸಭೆ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಎರಡು ಸಂಸತ್ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು.<ref name="MR" /> ಅಣ್ಣಾ ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತವರು ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾಂಚಿಪುರಂನಿಂದ<ref name="MR" /> ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref name="Hindu" /> ಆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, DMK 15 ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗು ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref name="TL" /> 1962ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ DMK ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ 50 ಸೀಟುಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು.<ref name="TL" /> ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಖುದ್ದು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತರೂ ಸಹ, ಮೇಲ್ಮನೆಗೆ ([[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ಸಭೆ]]) ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref name="TL" /><ref name="Hindu" /> ===ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ === 1967ರಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರತಿ ಪಕ್ಷಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಒಂಬತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಪಕ್ಷವು ಬಹುಮತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು.<ref name="Chakrabarty">{{cite book | last = Chakrabarty | first = Bidyut | title = Indian Politics and Society Since Independence | publisher = Routledge | year = 2008 | pages = 110–111 | url = https://books.google.com/?id=QzQHZ178C24C | isbn = 0415408687}} </ref> 1967ರ ಚುನಾವಣಾ ಜಯವು ಚುನಾವಣಾ ಐಕ್ಯವೆಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಇದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಮತಗಳು ಹಂಚಿಹೋಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ರಾಜಗೋಪಾಲಚಾರಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಮಾಜಿ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕ ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ತೊರೆದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದುಗೂಡಲು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು.<ref name="frontline1"> {{cite news | last = Viswanathan | first = S | title = Dravidian power | publisher = Frontline | date = April 10–23, 2004 | url = http://www.frontline.in/fl2108/stories/20040423007701500.htm | accessdate = 2008-02-19}} </ref> ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿತ್ತು.<ref name="IT" /> ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆತ್ಮ ಗೌರವದ ಮದುವೆಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು. ಇಂತಹ ಮದುವೆಗಳ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತರು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮದುವೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news | last = Venkatesh | first = MR | title = Solidarity show at wedding - ADMK’s brickbats on cauvery mixes with Pranab’s bonhomie | publisher = The Telegraph, Calcutta | date = 2004-06-07 | url = http://www.telegraphindia.com/1040607/asp/nation/story_3340313.asp | accessdate = 2008-12-20 | archive-date = 2009-08-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090816173201/http://www.telegraphindia.com/1040607/asp/nation/story_3340313.asp | url-status = dead }}</ref> ಆತ್ಮ ಗೌರವದ ಮದುವೆಗಳು ಪೆರಿಯರ್ ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕೂಸಾಗಿತ್ತು, ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮದುವೆಗಳು ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸಿನ ಏರ್ಪಾಡುಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು ಹಾಗು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಆತ್ಮ ಗೌರವದ ಮದುವೆಗಳು, ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಇದು ಗೊತ್ತುಮಾಡಿದ ವಿವಾಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರೇಮ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="sarah">{{cite journal | last = Hodges | first = Sara | title = Revolutionary family life and the Self Respect movement in Tamil south India | journal = Contributions to Indian Sociology | volume = 39 | issue = 2 | pages = 251–277 | year = 2005 | url = http://cis.sagepub.com/cgi/content/abstract/39/2/251 | doi = 10.1177/006996670503900203 | accessdate = 2008-12-20}} </ref> ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲುವಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನುದಾನದ(ಸಬ್ಸಿಡಿ)ದರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿವಿತರಣೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದವರಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಮೊದಲಿಗರು. ಅವರು ಒಂದು ರೂಪಾಯಿಗೆ ಒಂದು ಅಳತೆ ಅಕ್ಕಿ ಕೊಡುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು, ಅವರು ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದರು, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಅನುದಾನಿತ ದರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಭರವಸೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | title = Rice promises stir Tamil Nadu | publisher = Rediff.com | date = 2006-04-19 | url = http://in.rediff.com/election/2006/apr/19ptn.htm | accessdate = 2008-12-20}} </ref> ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಸರ್ಕಾರವು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡೆಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು. ಸ್ವತಃ ಹೆಸರಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಮನೆಯಲ್ಲಿ ([[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ಸಭೆ]]) ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭೂಪೇಶ್ ಗುಪ್ತ ಎಂಬುವವರು ಮಂಡಿಸಿದರು, ಇವರು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]ದ ಒಬ್ಬ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ MP, ಆದರೆ ನಂತರ ಸೋಲಾಯಿತು.<ref name="Swarna" /> ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸನ ಸಭೆಯು ರಾಜ್ಯಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಮರು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.<ref name="fuzzy"/> ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ ಅಂದಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಮೂರು ಭಾಷಾ ಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ''ಎರಡು ಭಾಷಾ ನೀತಿ'' ಯ ಪರಿಚಯ.<ref name="fuzzy" /> ಮೂರು ಭಾಷಾ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಹಾಗು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದರಂತೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೂರು ಭಾಷೆಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು: ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ, ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ ಹಾಗು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ.<ref name="Hardriots" /> ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 3 ಜನವರಿ 1968ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ತಮಿಳು ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="MR" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಮಿಳು ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯು ತಮಿಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite book | last = Jayakanthan | first = Dandapani | title = A Literary Man's Political Experiences | publisher = Read books | year = 2006 | pages = 212 | url = https://books.google.com/?id=Lnl_um7uFcsC | isbn = 1406735698}} </ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಛೇರಿಗಳು ಹಾಗು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೇವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವಂತೆ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು.<ref name="MR" /> ಯೇಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಚುಬ್ಬ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆಮಂತ್ರಿತರಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು ಹಾಗು ಏಪ್ರಿಲ್-ಮೇ 1968ರಲ್ಲಿ U.S.A. ಸ್ಟೇಟ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ (ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆ) ಅತಿಥಿಯೂ ಸಹ ಆಗಿದ್ದರು. ಯೇಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಚುಬ್ಬ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ]]ದವರಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರು.<ref name="MR" /> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರಿಗೆ ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ನೀಡಿ ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="TL" /> ==ಮರಣ== ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಎರಡೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಉತ್ತಮ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಚಾರವೂ ದೊರೆತರೂ ಸಹ 3 ಫೆಬ್ರವರಿ 1969ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="MR" /> ಅವರ ಈ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ತಂಬಾಕು ಜಗಿಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="IT">{{cite news | last = Venkatachalapathy | first = AR | title = C.N. ANNADURAI — POLITICIAN, 1909-1969 | publisher = | date = 2008-04-10 | url = http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?option=com_content&issueid=48&task=view&id=6878&acc=high | accessdate = 2008-12-20}} </ref> ''ದಿ ಗಿನ್ನಿಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವಂತೆ ಅವರ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನತೆ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite news | last = Kannan | first = R | title = Remembering Anna | publisher = The Hindu | date = 2004-09-15 | url = http://www.hinduonnet.com/2004/09/15/stories/2004091503061000.htm | accessdate = 2008-12-20 | archive-date = 2009-01-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090110204857/http://www.hinduonnet.com/2004/09/15/stories/2004091503061000.htm | url-status = dead }}</ref> ಶವಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | last = McFarlan | first = Donald | coauthors = Norris McWhirter | title = Guinness Book of World Records, 1990 | publisher = Bantam Books | year = 1990 | pages = 400 | url = https://books.google.com/?id=y8Pm70o2tmoC&q=Annadurai+%2215+million%22+funeral&dq=Annadurai+%2215+million%22+funeral | isbn = 9780553284522}} </ref> ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಮರೀನ ಬೀಚ್ ನ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಈಗ ಇದನ್ನು ಈಗ ಅಣ್ಣಾ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | last = Kishore | first = BR | title = India - A Travel Guide | publisher = Diamond Pocket Books (P) Ltd | pages = 702 | url = https://books.google.com/?id=COHI7LlpkSAC | isbn = 8128400673}} </ref> ==ಪರಂಪರೆ== [[File:Annadurai statue.jpg|right|thumb|200px|ಅಣ್ಣಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗಿಂಡಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಪ್ರತಿಮೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರನ್ನು ಇವರ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ]] ಅಣ್ಣಾದೊರೈ[[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದಿರುವ ಅವರ ಕಾಲದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಏಕೈಕ ರಾಜಕಾರಣಿ ಎನಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="IT" /> 1967ರಲ್ಲಿ DMK ಪಕ್ಷದ ಚುನಾವಣಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಇಂದಿನವರೆಗೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸರ್ಕಾರವು ಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೊದಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ.<ref name="Chakrabarty" /> ನಂತರದಲ್ಲಿ DMK ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾದಾಗ M. G. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ದ್ರಾವಿಡ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬಂಡಾಯ ಬಣಕ್ಕೆ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಅಣ್ಣಾ DMK ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, [[ಚೆನ್ನೈ]]ನಲ್ಲಿರುವ ವಸತಿಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಣ್ಣಾ ನಗರ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಇವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಮುಖಂಡರು ಹಾಗು ಬರಹಗಾರರು ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ಪರಿಶುದ್ಧ ತಮಿಳು ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | last = Wilson | first = Jeyarathnam | title = Sri Lankan Tamil Nationalism | publisher = C. Hurst & Co. Publishers | year = 2000 | pages = 37 | url = https://books.google.com/?id=5AQcVvbHzdcC | isbn = 1850655197}} </ref> ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೊದಲ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಅಣ್ಣಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರನ್ನು ಇವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1987ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ DMKಯ ಪ್ರಸಕ್ತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗೆ ಹೆಸರನ್ನು ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ''ಅಣ್ಣಾ ಅರಿವಾಲಯಂ'' ಎಂದು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = The Rising Sun | publisher = Dravida Munnetra Kazhagam | url = http://www.dmk.in/rsun.html | accessdate = 2008-12-20 | archive-date = 2009-04-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090410045400/http://www.dmk.in/rsun.html | url-status = dead }}</ref> ಚೆನ್ನೈನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಯಾದ ಅಣ್ಣಾ ಸಾಲೈಗೆ ಹೆಸರನ್ನು ಇವರ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆ ಮೌಂಟ್ ರೋಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | last = Muthiah | first = S | title = Round Tana and around | publisher = The Hindu | date = 2003-07-02 | url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2003070200210300.htm&date=2003/07/02/&prd=mp& | accessdate = 2008-12-20 | archive-date = 2009-01-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090110123151/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2003070200210300.htm&date=2003%2F07%2F02%2F&prd=mp& | url-status = dead }}</ref> [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಭಾಷಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಸದೀಯಪಟು ಎಂದು[[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news | title = Tamil Nadu celebrates Annadurai's birth centenary | publisher = IBN live | date = 2008-09-15 | url = http://ibnlive.in.com/news/tamil-nadu-celebrates-annadurais-birth-centenary/73600-15-single.html | accessdate = 2008-12-20 | archive-date = 2014-04-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140429203947/http://ibnlive.in.com/news/tamil-nadu-celebrates-annadurais-birth-centenary/73600-15-single.html | url-status = dead }}</ref> ಸೆಲಿಗ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್, ಸೌತ್ ಏಶಿಯನ್ ಹಾಗು ಈಸ್ಟ್ ಏಶಿಯನ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ ನ <ref>{{cite web | title = Selig Harrison | publisher = CIP | url = http://www.ciponline.org/asia/Seligbio.html | accessdate = 2008-12-19}} </ref> ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ {{cquote|There is no doubt that this powerful orator is the single-most popular mass figure in the region<ref name=IT/>}} ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಮನ್ನಣೆಗಳು<ref name="anna100">{{cite web | title = C.N. Annadurai - List of creative works | publisher = [[Government of Tamil Nadu]] | url = http://anna100.tn.gov.in/padaippu_%20pattial_003.html | accessdate = 2009-01-18 | language = [[Tamil language|Tamil]]}}</ref> |- | 1949 | ''ನಲ್ಲತಂಬಿ '' | ಕಥೆ, ಚಿತ್ರಕಥೆ ಹಾಗು ಸಂಭಾಷಣೆ |- | 1949 | ''ವೆಲೈಕಾರಿ '' | ಕಥೆ, ಚಿತ್ರಕಥೆ ಹಾಗು ಸಂಭಾಷಣೆ |- | 1951 | ''ಓರ್ ಇರವು'' | ಕಥೆ ಹಾಗು ಸಂಭಾಷಣೆ |- | 1954 | ''ಸೋರ್ಗವಾಸಲ್ '' | ಕಥೆ ಹಾಗು ಸಂಭಾಷಣೆ |- | 1956 | ''ರಂಗೂನ್ ರಾಧಾ '' | ಕಥೆ |- | 1959 | ''ತಾಯ್ ಮಗಳುಕ್ಕು ಕಟ್ಟಿಯ ತಾಳಿ '' | ಕಥೆ |- | | ''ಎದಯುಂ ತಂಗಂ ಇಧಯಂ '' | ಕಥೆ |- | 1961 | ''ನಲ್ಲವನ್ ವಾಳ್ವನ್'' | ಕಥೆ |- | 1970 | ''ಕಾದಲ್ ಜ್ಯೋತಿ '' | ಕಥೆ |- | 1978 | ''ವಂಡಿಕಾರನ್ ಮಗನ್'' | ಕಥೆ |} ಅಣ್ಣಾ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಥೆ, ವೆಲೈಕಾರಿಗೆ, 12000 ರೂಪಾಯಿ INR(ಸಂಭಾವನೆ) ದೊರೆಯಿತು, ಈ ಹಣವು ಅಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಮೊತ್ತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಪುಟ.82,"ಅಣ್ಣಾ -ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ C N ಅಣ್ಣಾದೊರೈ R.ಕಣ್ಣನ್ ರಿಂದ</ref> ಅವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲದೆ, ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಅವರ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ''ಪಣತೋಟಂ'' (1963), ''ವಾಲಿಬ ವಿರುಂಧು'' (1967), ''ಕುಮಾರಿಕೊಟ್ಟಂ'' (1971), ''ರಾಜಪರ್ತ್ ರಂಗದುರೈ'' (1973), ''ನೀಧಿ ದೇವನ್ ಮಯಕ್ಕಂ'' (1982) ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="anna100" /> ಅಣ್ಣಾ ಅವರ ಕೃತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಕಣ್ಣದಾಸನ್, ಶಿವಾಜಿ ಕಂಡ ಹಿಂದೂ ರಾಜ್ಯಂ ಹಾಗು ನೀಧಿ ದೇವನ್ ಮಯಕ್ಕಂ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಮಿಕ್ಕ ಎಲ್ಲ ಕಥೆಗಳು ಕಥಾವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ<ref>ಪುಟ.79,"ಅಣ್ಣಾ - ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ C N ಅಣ್ಣಾದೊರೈ R ಕಣ್ಣನ್ ರಿಂದ</ref> ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ== ===ಕಾದಂಬರಿ=== {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ ! ಮಾದರಿ ! ಕೃತಿ ! ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು<ref name="anna100" /> |- | 1939 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ಕೊಮಲತ್ತಿನ್ ಕೋಬಂ '' | ''ಕುಡಿ ಅರಸು '' |- | 1939 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ಕಬೋಥಿಪುರ ಕಾದಲ್ '' | ''ಕುಡಿ ಅರಸು '' |- | 1942 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ಕುಮಸ್ಥವಿ ಪೆಣ್ '' ಅಥವಾ ''ಕೊಲೈಕರಿಯಿನ್ ಕುರಿಪ್ಪುಗಳ್'' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು'' |- | 1942 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ಕಳಿಂಗರಾಣಿ '' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1943 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ಪಾರ್ವತಿ B.A'' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1943 | ನಾಟಕ | ''ಚಂದ್ರೋದಯಂ '' | |- | 1945 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ದಶಾವತಾರಂ '' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1945 | ನಾಟಕ | ''ಶಿವಾಜಿ ಕಂಡ ಹಿಂದೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಂ '' | |- | 1946 | ನಾಟಕ | ''ವೆಲೈಕಾರಿ '' | |- | 1946 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ಕುಮಾರಿ ಕೊಟ್ಟಂ '' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1946 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ರಂಗೂನ್ ರಾಧಾ '' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1947 | ನಾಟಕ | ''ನೀಧಿದೇವನ್ ಮಯಕ್ಕಂ '' | |- | 1947 | ನೀತಿ ಕಥೆ | ''ಕಧಿರವನ್ ಕನೀನ್ '' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1948 | ನಾಟಕ | ''ನಲ್ಲತಂಬಿ '' | |- | 1948 | ನಾಟಕ | ''ಓರ್ ಇರವು '' | |- | 1948 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ಎನ್ ವಾಳ್ವು'' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1953 | ನಾಟಕ | ''ಸೋರ್ಗವಾಸಲ್ '' | |- | 1953 | ನಾಟಕ | ''ಕಾದಲ್ ಜ್ಯೋತಿ '' | |- | 1955 | ನೀತಿ ಕಥೆ | ''ಕುಮಾರಿ ಸೂರ್ಯ '' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1955 | ನೀತಿ ಕಥೆ | ''ನಂಗೈ ನಗೈತಾಳ್'' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1955 | ನೀತಿ ಕಥೆ | ''ಒರು ಮುತ್ತಲಿನ್ ಕಡೈ'' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1955 | ನಾಟಕ | ''ಪವಯಿನ್ ಪಯಣಂ'' | |- | 1956 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ಪುದಿಯ ಪೊಳಿವು'' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1957 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ಕಡೈಸಿ ಕನವು '' | ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು '' |- | 1965 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ತಳುಂಬುಕಳ್ '' | ''ಕಂಚಿ '' |- | 1965 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ವಂಡಿಕಾರನ್ ಮಗನ್ '' | ''ಕಂಚಿ '' |- | 1968 | ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ | ''ಅಪ್ಪಡಿ ಸೋನ್ನೇನ್ '' | ''ಕಂಚಿ '' |- | 1970 | ನಾಟಕ | ''ಇನ್ಬ ಒಳಿ'' | ''ಕಂಚಿ'' ಹಾಗು ''ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು'' |} ===ವಸ್ತುಭೂತ ವಿಷಯಗಳ ಕೃತಿ(ನಾನ್ ಫಿಕ್ಷನ್)=== {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ<ref name="TL" /> |- | 1947 | ''ಕಂಬರಸಂ '' |- | 1948 | ''ಆರಿಯಮಾಯೈ'' |} ==ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ== <gallery> File:AODAIAeeDre23231MK.jpg|M. G. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ರೊಂದಿಗೆ C. N. ಅಣ್ಣಾದೊರೈ File:P34ee3Raanna.jpg|ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರ File:Mathialagan_VPRaman_Anna_Rajaji_Karunanidhi.jpg| ಅಣ್ಣಾದೊರೈ(ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವವರು ಹಾಗು ಬಲಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುವವರು) K. A. ಮತಿಯಳಗನ್, V. P. ರಾಮನ್, ರಾಜಾಜಿ ಹಾಗು M. ಕರುಣಾನಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist|2}} {{start box}} {{succession box| before=None| title=General Secretary of the [[Dravida Munnetra Kazhagam]] | after= [[V. R. Nedunchezhiyan]]|years= 1949 - 1956}} {{succession box | before= Deivasigamani | title= Member of [[Tamil Nadu Legislative Assembly|Madras State Legislative Assembly]] | after= [[S. V. Natesa Mudaliar]]| years= 1957 - 1962}} {{succession box| before=|title=Leader of Opposition in [[Tamil Nadu Legislative Assembly|Madras State Legislative Assembly]] | after= |years= 1957 - 1962}} {{succession box | before= | title= Member of [[Madras Legislative Council]] | after= | years= 1967 - 1969}} {{succession box | before= [[M. Bakthavatsalam]] | title= [[List of Chief Ministers of Tamil Nadu|Chief Minister of Madras State (Tamil Nadu from August 1968)]] | after= [[V. R. Nedunchezhiyan]] (acting) | years= 1967 - 1969}} {{end box}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat}} *[http://www.tamilnation.org/hundredtamils/annadurai.htm C.N.ಅಣ್ಣಾದೊರೈ : 20ನೇ ಶತಮಾನದ ನೂರು ತಮಿಳರು ]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://anna100.tn.gov.in C.N.ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ: C.N.ಅಣ್ಣಾದೊರೈ 100ನೇ ಹುಟ್ಟಿದಹಬ್ಬಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಅಂತರಜಾಲ ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದ್ರಾವಿಡ ಮುನೇತ್ರ ಕಳಗಮ್ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೦೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:1969 ಮರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] erbjxe9ui1ps9n44gqbx73h9fnoqe7m 0 25418 1428424 1381953 2026-09-16T12:27:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428424 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫}} {{Infobox person |name=ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ |image=Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg |nationality= ಅಮೇರಿಕನ್ |birth_name=ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ | birth_date = ೦೮-೦೬-೧೮೬೭ |birth_place= ರಿಚ್ಲೇಂಡ್ ಸೆಂಟರ್, ವಿನ್‍ಕನ್ಸಿನ್ | death_date = ೦೭೦೧೦-೧೯೫೯ |death_place= ಫೀನಿಕ್ಸ್, ಅರಿಜೋನಾ |significant_buildings=ಫಾಲಿಂಗ್ ವಾಟರ್<br />ಸೋಲೊಮನ್ ಆರ್ ಗುಗನ್‍ಹೈಮ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ<br />ಜೋನ್ಸನ್ ವಾಕ್ಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ <br />ತಲೀಸಿನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ<br />ತಲೀಸಿನ್ ವೆಸ್ಟ್<br />ರೋಬಿ ಕಟ್ಟಡ<br /> ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಹೋಟೆಲ್, ಟೋಕ್ಯೋ<br/>ಡಾರ್ವಿನ್ ಡಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಭವನ<br/>ಯೂನಿಟಿ ದೇವಾಲಯ<br />ಎನ್ನಿಸ್ ಭವನ<br />ಲಾರ್ಕಿನ್ ಆಡಳಿತ ಕಛೇರಿ <br />ಡನಾ ಥೋಮಸ್ ಭವನ |significant_projects=ಯೂಸೋನಿಯನ್ ಮನೆಗಳು<br />ಬ್ರೋಡೇಕರ್ ಸಿಟಿ |alma_mater= ವಿನ್‍ಕನ್ಸಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ |awards= |signature= }} '''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್''' (ಜನ್ಮನಾಮ: '''ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ರೈಟ್‌''', ಜೂನ್‌‌ 8, 1867 – ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 9, 1959) [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾದ]] ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ, ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದ. 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಇವನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು.<ref name="autogenerated1">{{cite news |first=Mike |last=Brewster |title=Frank Lloyd Wright: America's Architect |url=http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jul2004/nf20040728_3153_db078.htm |work=Business Week |publisher=The McGraw-Hill Companies |date=2004-07-28 |accessdate=2008-01-22 }}</ref> ರೈಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರವರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು (ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌‌‌‌ನ ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಇದು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ), ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಆಂದೋಲನದ (ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌, ವೆಸ್ಕಾಟ್‌ ಹೌಸ್‌, ಮತ್ತು ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್‌ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ನಿದರ್ಶನಗಳ ಇದು ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಒಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು (ರೋಸೆನ್‌ಬೌಮ್‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌ ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಇದು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಅವನ ಕೆಲಸವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಚೇರಿಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಗಗನಚುಂಬಿಗಳು, ಹೊಟೇಲುಗಳು, ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ರಂಗುಹಾಕಿದ ಗಾಜಿನಂಥ, ತನ್ನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅನೇಕ ಒಳಾಂಗಣ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ಅನೇಕಬಾರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. 20 ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಬರೆದಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಅವನೊಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಉಪನ್ಯಾಸಕನಾಗಿದ್ದ. ಅವನ ವರ್ಣರಂಜಿತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನವು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸುದ್ಧಿಗೆ ಗ್ರಾಸವನ್ನೊದಗಿಸಿತು; ಅದರಲ್ಲೂ, ಅವನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ 1914ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬೆಂಕಿ ದುರಂತ ಹಾಗೂ ಕೊಲೆಗಳು ಈ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದವು. ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಾಗಲೇ ಸುಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದ ರೈಟ್‌, 1991ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ "ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಹೋನ್ನತ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ.<ref name="autogenerated1"/> == ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು{{anchor | Biography}} == ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ರಿಚ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಎಂಬ ಕೃಷಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ 1867ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಹುಟ್ಟಿದ. ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ರೈಟ್ ಎಂಬುದು ಅವನ ಮೂಲ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರ ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡ; ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ವೆಲ್ಷ್‌‌ ಕುಟುಂಬವಾದ 'ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನೆಸೆಸ್‌'ಗೆ ಗೌರವ ಸೂಚಿಸುವ ಕ್ರಮ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ತಂದೆಯಾದ ವಿಲಿಯಂ ಕ್ಯಾರೆ ರೈಟ್‌ (1825–1904), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ಓರ್ವ ಭಾಷಣಕಾರ, ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ವಕೀಲ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರೀ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಜಿಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಯ ಓರ್ವ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಆನ್ನಾ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ಳನ್ನು (1838/39 – 1923) ವಿಲಿಯಂ ರೈಟ್‌ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ; ರಿಚ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಲೆಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಕನಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಅವನು ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾಗ ಇದು ನಡೆದಿತ್ತು. ಮೂಲತಃ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌‌ಗೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿದ್ದ ವಿಲಿಯಂ ರೈಟ್‌ ಓರ್ವ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದದ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಆನ್ನಾಳು, ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳ ಕುಟುಂಬವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಸುಪರಿಚಿತ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯಳಾಗಿದ್ದಳು; ಈ ಕುಟುಂಬವು ವೇಲ್ಸ್‌‌‌‌‌ನಿಂದ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿತ್ತು. ರೈಟ್‌ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳಿಬ್ಬರೂ ಸಹ ಪ್ರಬಲವಾದ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ವಿಲಕ್ಷಣ ರೀತಿಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಈ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳೇ ರೈಟ್‌ಗೂ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದವು. ಅವನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ತಾಯಿಯು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಗುವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಮಗುವು ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದಳು. ಶಿಶುವಿನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ನಿಯತಕಾಲಿಕವೊಂದರಿಂದ ಹರಿದು ತಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಚರ್ಚುಗಳ ನಕಾಸೆ-ಚಿತ್ರಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಕೂಸುಕೋಣೆಯನ್ನು ಅವಳು ಅಲಂಕರಿಸಿದಳು. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ವಿಲಿಯಂ ನೆರವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ, ಈ ಕುಟುಂಬವು 1870ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ವೇಮೌತ್ ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ತೆರಳಿತು. 1876ರಲ್ಲಿ, ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಆನ್ನಾ ಭೇಟಿನೀಡಿದಳು; ಅಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌‌ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌‌ ಆಗಸ್ಟ್‌ ಫ್ರೋಬೆಲ್‌‌‌ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದನ್ನು ಅವಳು ಕಂಡಳು. ಫ್ರೋಬೆಲ್‌‌ ಗಿಫ್ಟ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳು, ಅವನ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಶಿಶುವಿಹಾರದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬುನಾದಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಓರ್ವ ತರಬೇತು ಪಡೆದ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಆನ್ನಾ, ಅದರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳ ಒಂದು ಸಂಚಯವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದಳು. ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಾದ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯವನ್ನು ಸದರಿ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಲೇ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಈ ಅಚ್ಚುಗಳು ಜ್ಯಾಮಿತೀಯವಾದ-ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಅವನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿ, ಮೂರು-ಆಯಾಮದ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ವಿನ್ಯಾಸದೆಡೆಗಿನ ತನ್ನ ವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಈ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ತಾವು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ವೇಮೌತ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಆರ್ಥಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಣಗಾಡಿದ ರೈಟ್‌ ಕುಟುಂಬವು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌‌‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಕುಟುಂಬವು ಉದ್ಯೋಗವೊಂದನ್ನು ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಂಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. ಅವರು ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಿಲಿಯಂ ಸಂಗೀತ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಓರ್ವ ಅಪ್ಪನಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಸಂಗೀತದೆಡೆಗೆ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜೊಹಾನ್‌‌ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌‌ ಬ್ಯಾಕ್‌‌‌ನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ. ರೈಟ್‌ಗೆ 14 ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನ ಹೆತ್ತವರು ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು. ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದ ವಿಲಿಯಂನಿಂದಾಗಿ ಆನ್ನಾ ಕೆಲವು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ದೂರವಾಗುವುದರ ಕುರಿತು ಅವನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಶಾರೀರಿಕ ಮಮಕಾರದ ಕೊರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆನ್ನಾಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿಲಿಯಂ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ ನಂತರ, 1885ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಫೈಸಲಾತಿಯಾಯಿತು. ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ್ನು ವಿಲಿಯಂ ತೊರೆದ; ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ತಾನು ಮತ್ತೆಂದೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ.<ref>''ಆನ್‌ ಆಟೋಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, ಡ್ಯುಯೆಲ್‌‌, ಸ್ಲೋವನ್‌‌ ಮತ್ತು ಪಿಯರ್ಸ್‌‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, 1943, ಪುಟ 51</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ರೈಟ್‌ನ ಮಧ್ಯದ ಹೆಸರು ಲಿಂಕನ್‌‌‌ನಿಂದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿತು. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಏಕೈಕ ಪುರುಷ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ರೈಟ್‌ನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ, ಅವನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸೋದರಿಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಣಕಾಸಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಬಿದ್ದಿತು. === ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸ (1885-1888){{anchor | Education and first Chicago years}} === ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ ಸೇರಿಕೊಂಡನಾದರೂ, ಆತ ಅಧ್ಯಯನ ಮುಗಿಸಿದ್ದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಯಿಲ್ಲ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌, 1992, ಪುಟ 72</ref> 1886ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಓರ್ವ ವಿಶೇಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅವನು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಅಲ್ಲಿ ಫೈ ಡೆಲ್ಟಾ ಥೀಟಾ ಬಳಗವನ್ನು<ref>[http://www.phideltatheta.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=16&amp;Itemid=161 ಫಿ ಡೆಲ್ಟಾ ಥೀಟಾ ಆಫ್‌ ಫೇಮಸ್‌ ಫಿಸ್‌, ಆಕ್ಸೆಸ್ಡ್‌ ಆನ್‌ ಮೇ 26. ][http://www.phideltatheta.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=16&amp;Itemid=161 2008]</ref> ಸೇರಿಕೊಂಡ ಆತ, ಎರಡು ಅರ್ಧವಾರ್ಷಿಕ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅರೆಕಾಲಿಕ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ, ಮತ್ತು ಅಲನ್‌‌ D. ಕೊನೊವರ್‌‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸಿವಿಲ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌ ವಿಷಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಪುಟ 82</ref> 1887ರಲ್ಲಿ, ಪದವಿಯೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯದೆಯೇ ರೈಟ್‌ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ (ಆದರೂ ಸಹ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವತಿಯಿಂದ 1955ರಲ್ಲಿ, ಲಲಿತಕಲೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೊಂದು ಗೌರವಾರ್ಥ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು). 1887ರಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ರೈಟ್‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದ. ಚಿಕಾಗೊದ 1871ರ ಮಹಾನ್‌ ಅಗ್ನಿದುರಂತದ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಈಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಉತ್ಕರ್ಷದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ, ಮಲಿನವಾಗಿರುವ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು, ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಗೊಳಿಸುವ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ- ಇವು ಚಿಕಾಗೊದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅವನು ಮೊದಲು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಣಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಸಹ ಕೆಲಸವೊಂದನ್ನು ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ಅವನು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಶನಗಳ ನಂತರ, ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಲೈಮನ್‌‌ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಓರ್ವ ನಕಾಸೆಗಾರನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ.<ref name="Wright"> {{Cite book |ref = harv |last = Wright |first = Frank Lloyd |title = Frank Lloyd Wright: An Autobiography |url = https://archive.org/details/autobiography0000wrig_l0f0 |place = Petaluma, CA |publisher = Pomegranate Communications |year = 2005 |pages = [https://archive.org/details/autobiography0000wrig_l0f0/page/60 60]–63 |isbn = 0764932438 }} </ref> ನಕಾಸೆಗಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಪಡೆದಿದ್ದ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದ; ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ರೈಟ್‌ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, 1886ರ ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌‌ ಕುರಿತಾಗಿ ಈ ಸಹಯೋಗ ನಡೆದಿತ್ತು.<ref name="FLWF"> {{Cite web | title = A brief Biography | work = Wright’s Life + Work | publisher = Frank Lloyd Wright Foundation | year = 2010 | url = http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Biography.html | accessdate = 16 May 2010}} </ref> ಸದರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಅವನು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ: ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಜೆಂಕಿನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಎಂಬಾತನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಆಲ್‌ ಸೌಲ್ಸ್‌‌ ಚರ್ಚು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮಂದಿರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹಿಲ್‌ಸೈಡ್‌ ಹೋಮ್‌‌ ಸ್ಕೂಲ್‌‌ I ಇವೇ ಆ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="OGorman"> {{Cite book | last = O'Gorman | first = Thomas J. | title = Frank Lloyd Wright's Chicago | url = https://archive.org/details/franklloydwright0000ogor | publisher = Thunder Bay Press | year = 2004 | location = San Diego | pages = [https://archive.org/details/franklloydwright0000ogor/page/31 31]–33 | isbn = 1-59223-127-6}} </ref> ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಗಾಗಿ 1887ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಇತರ ನಕಾಸೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ ಸೆಸಿಲ್‌ ಕಾರ್ವಿನ್‌‌, ಜಾರ್ಜ್‌ W. ಮಾಹೆರ್‌‌, ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್‌ G. ಎಲ್ಮ್‌ಸ್ಲೀ ಸೇರಿದ್ದರು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ ಕಾರ್ವಿನ್‌‌ನ ಗೆಳೆತನ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ತಾನೊಂದು ಕಾಯಂ ಮನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಅವನೊಂದಿಗೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದ. ಚಿಕಾಗೊದ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ, ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವೊಂದನ್ನು ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗಿಯೂ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಗಾಗಿ ತಾನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೆಲಸದ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತನಗೆ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ (ವಾರವೊಂದಕ್ಕೆ 8.00$ನಷ್ಟು) ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಈ ಯುವ ನಕಾಸೆಗಾರ ಅಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬೀರ್ಸ್‌‌, ಕ್ಲೇ, ಹಾಗೂ ಡಟ್ಟಾನ್‌‌ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರನಾಗಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ತಾನಿನ್ನೂ ಸಿದ್ಧನಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅರಿತುಕೊಂಡ; ಹೀಗಾಗಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವನು ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ- ಈ ಬಾರಿ ಅವನ ವೇತನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 69.</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಪುನರುಜ್ಜೀವಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀ ಪಟ್ಟಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದನಾದರೂ, ಆ ಅವಧಿಯ ಇತರ "ಒರಟು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗಿಂತ" ಹೆಚ್ಚು "ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಸದೃಶ"ವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 66.</ref> ಇಷ್ಟಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಗತಿಶೀಲವಾಗಿರುವ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಹಂಬಲಿಸಿದ. ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಳೆದ ನಂತರ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಆಲ್ಡರ್‌‌ &amp; ಸಲಿವನ್‌‌ ಎಂಬ ಅಗ್ರಗಾಮಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು "ಸಭಾಂಗಣ [ಕಟ್ಟಡ]ದ ಒಳಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಮಾಪ್ತಿಯ ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಲ್ಲ ಓರ್ವ ಸಮರ್ಥನಿಗಾಗಿ ಅರಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಅರಿತುಕೊಂಡ."<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 83.</ref> ತಾನು ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌‌‌‌ನ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಓರ್ವ ಸಮರ್ಥ ಚಿತ್ತಪ್ರಭಾವ ನಿರೂಪಣಾವಾದಿ ಎಂಬುದನ್ನು ರೈಟ್‌ ನಿರೂಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಿರು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ನಂತರ, ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಅಧಿಕೃತ ಹೊಸಗಸುಬಿಯಾಗಿ (ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌‌) ಅವನು ನೇಮಕಗೊಂಡ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 86.</ref> === ಆಲ್ಡರ್‌‌ &amp; ಸಲಿವನ್‌‌ (1888-1893){{anchor | Adler & Sullivan}} === ಸಲಿವನ್‌‌ನ ಇತರ ನಕಾಸೆಗಾರರೊಂದಿಗೆ ರೈಟ್‌ ಒಳ್ಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ತೀವ್ರವಾದ ವಾಗ್ವಾದಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವನು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ಸಲಿವನ್‌‌ ತನ್ನ ನೌಕರರಿಗೂ ಅಷ್ಟೊಂದು ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟಗಳು 89-94.</ref> ಈ ಘಟನೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, "ರೈಟ್‌ನನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡ ಸಲಿವನ್‌‌, ಅವನಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ." ತಾನು ತೋರಿಸುವ ಗೌರವದ ಒಂದು ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ, ರೈಟ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಲಿವನ್‌ ಕುರಿತಾಗಿ ''ಲೈಬರ್‌‌ ಮೀಸ್ಟರ್‌‌'' ([[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್‌]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಪ್ರೀತಿಯ ಯಜಮಾನ" ಎಂದು ಇದರರ್ಥ) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ.<ref name="Tafel"> {{Cite book |ref = harv |last = Tafel |first = Edgar |title = Years With Frank lloyd Wright: Apprentice to Genius |url = https://archive.org/details/yearswithfrankll0000tafe |place = Mineola, N.Y. |publisher = Dover Publications |year = 1985 |page = [https://archive.org/details/yearswithfrankll0000tafe/page/31 31] |isbn = 0-486-24801-1 }}</ref> ಪಾಲ್‌‌ ಮ್ಯುಯೆಲ್ಲರ್‌‌ ಎಂಬ ಕಚೇರಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಯೊಂದಿಗೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ಒಂದು ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ. ನಂತರ 1903 ಮತ್ತು 1923ರ ನಡುವೆ, ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದ ಹಲವಾರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಮ್ಯುಯೆಲ್ಲರ್‌ನನ್ನು ರೈಟ್‌ ತೊಡಗಿಸಿದ.<ref name="Saint">{{Cite journal | last = Saint | first = Andrew | title = Frank Lloyd Wright and Paul Mueller: the architect and his builder of choice | journal = Architectural Research Quarterly | volume = 7 | issue = 2 | pages = 157–167 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | date = May 2004 | url = http://www.bolender.com/Frank%20Lloyd%20Wright/Files/Frank%20Lloyd%20Wright%20and%20Paul%20Mueller%20June%202003.pdf | accessdate = 16 March 2010 | archive-date = 4 ಮಾರ್ಚ್ 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304054252/http://www.bolender.com/Frank%20Lloyd%20Wright/Files/Frank%20Lloyd%20Wright%20and%20Paul%20Mueller%20June%202003.pdf | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Frank Lloyd Wright Home and Studio (west side zoom).JPG|thumb|ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೈಟ್‌ನ ಮನೆ]] ಅವನ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಲೀ "ಕಿಟ್ಟಿ" ಟೋಬಿನ್‌‌ (1871–1959) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 1889ರ ಜೂನ್‌‌ 1ರಂದು ರೈಟ್‌ಗೆ ಮದುವೆಯಾಯಿತು. ಆಲ್‌ ಸೌಲ್ಸ್‌‌ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಮುಂಚೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ರೈಟ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಉದ್ಯೋಗದ ಕರಾರು-ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಯುವ ಜೋಡಿಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಸುಭದ್ರತೆಗೆ ಸಲಿವನ್‌‌ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ. ರೈಟ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ಮನವಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡ: "ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌, ಐದು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಗೆ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ನೀನು ಬಯಸುವುದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನನಗೆ ನೀನು ಸಾಲನೀಡಲಾರೆಯಾ‌‌?"<ref name="Wright 2005, p. 97">ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 97.</ref> ಸಲಿವನ್‌‌ ನೀಡಿದ 5000 $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಸಾಲದೊಂದಿಗೆ, ಚಿಕಾಗೊದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜಮೀನೊಂದನ್ನು ಮತ್ತು ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌‌‌ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿನ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂಸ್‌ನ್ನು ರೈಟ್‌ ಖರೀದಿಸಿದ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗಾತಿಕ್‌ ರಿವೈವಲ್‌‌ ಮನೆಯನ್ನು ಅವನ ತಾಯಿಗೆ ನೀಡಲಾದರೆ, ಇದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ಗಾಗಿ ಒಂದು ಅಡಕನಾದ, ಗೋಪುರದಂಥ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು‌.<ref name="Weil"> {{Cite book | author = Frank Lloyd Wright Preservation Trust | editor = Zarine Weil | title = Building A Legacy: The Restoration of Frank Lloyd Wright’s Oak Park Home and Studio | url = https://archive.org/details/buildinglegacyre0000unse | publisher = Pomegranite | year = 2001 | location = San Francisco | page = 4 | isbn = 0-7649-1461-8}} </ref> ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಭಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ, 17ನೇ ಮಹಡಿಯ ಹೊಸ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ 1890ರ ರೇಖಾಚಿತ್ರವೊಂದರ ಅನುಸಾರ, ಸಲಿವನ್‌ನ ಖಾಸಗಿ ಕಚೇರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಖಾಸಗಿ ಕಚೇರಿಯೊಂದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ.<ref name="Saint"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ನಕಾಸೆಗಾರ ಜಾರ್ಜ್‌ ಎಲ್ಮ್‌ಸ್ಲೀ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಹಂಚಿಕೊಂಡ; ರೈಟ್‌ನ ಮನವಿಯ ಅನುಸಾರ ಇವನನ್ನು ಸಲಿವನ್‌ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref name="Gebhard"> {{Cite book | last = Gebhard | first = David | coauthors = Patricia Gebhard | title = Purcell & Elmslie: Prairie Progressive Architects | url = https://archive.org/details/purcellelmsliepr0000gebh | publisher = Gibbs Smith | year = 2006 | location = Salt Lake City | page = [https://archive.org/details/purcellelmsliepr0000gebh/page/34 32] | isbn = 1-4236-0005-3 }}</ref> ಮುಖ್ಯ ನಕಾಸೆಗಾರನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ ಏರಿದ್ದ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಿವಾಸಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮವಾಗಿ, ಆಲ್ಡರ್‌‌ & ಸಲಿವನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮನೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಗ್ರಾಹಕರು ಈ ಬಗೆಗೆ ಕೇಳಲು ಶುರುಮಾಡಿದಾಗ, ಅದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದು ಈ ವಲಯಕ್ಕೂ ಕಾಲಿಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಕಚೇರಿ ಅವಧಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದಂತೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ; ಹೀಗಾಗಿ, ಅವನ ಮನೆ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಸಾಯಂಕಾಲ ಮತ್ತು ವಾರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಕಾವಧಿಯ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಮನೆ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ್ಯಗಳು ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಟ್ಟು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯು ತನ್ನದಾಗಿತ್ತೆಂದು ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವುಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಶೈಲಿಯ ಜಾಗರೂಕ ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಟ್ವಾಂಬ್ಲಿ ವತಿಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸದರಿ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮನೆಗಳ ಕೆಲಸಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಲಿವನ್‌‌ ನಿದೇರ್ಶಿಸಿದ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ; ಸಲಿವನ್‌‌ನ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="Gebhard" /> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಓಷನ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಸಲಿವನ್‌‌ನ ಬಂಗಲೆ (1890) ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್‌‌ A. ಚಾರ್ನ್ಲೆಯ ಬಂಗಲೆಗಳಿಗೆ (1890) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಬೆರ್ರಿ-ಮ್ಯಾಕ್‌ಹಾರ್ಗ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (1891) ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌ನ ತಾರಸಿಮನೆ‌‌ (1892), ಹಾಗೂ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಮನೆಯಾದ, 1891ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಜೇಮ್ಸ್‌‌ A. ಚಾರ್ನ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌‌‌ಗೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಐದು ಸಹಯೋಗಗಳ ಪೈಕಿ, ಚಾರ್ನ್ಲೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೇವಲ ಎರಡು ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಈಗಲೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 100.</ref><ref name="Lind"> {{Cite book |last = Lind |first = Carla |title = Lost Wright: Frank Lloyd Wright's Vanished Masterpieces |url = https://archive.org/details/lostwrightfrankl0000lind |place = New York |publisher = Simon & Schuster, Inc. |year = 1996 |pages = [https://archive.org/details/lostwrightfrankl0000lind/page/40 40]–43 |isbn = 0-684-81306-8}} </ref> [[ಚಿತ್ರ:Oak Park Il Walter Gale House4.jpg|thumb|ವಾಲ್ಟರ್‌ ಗೇಲ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1893) ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್‌ ಆನ್ನೆಯಂತಿದ್ದರೂ, ಕಿಟಕಿಯ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಮುಖಮಂಟಪ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದು ರೈಟ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಕುರಿತು ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.]] ಸಲಿವನ್‌‌ ನೀಡಿದ್ದ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾವಧಿ ವೇತನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಒಂದೇಸಮನೆ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದುಬಾರಿ ಅಭಿರುಚಿಗಳು, ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಮನೆಯೊಳಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಐಷಾರಾಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ತನ್ನ ಹಣಕಾಸಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕಳಪೆಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ರೈಟ್‌ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಲೋ ಎಂಬಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಮಕ್ಕಳೂ ಸಹ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಭಿರುಚಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದರು; ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ (ಜನನ: 1890) ಮತ್ತು ಜಾನ್‌‌ (ಜನನ: 1892) ಸಮಸ್ಯೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="Wright 2005, p. 97"/><ref>ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌‌ 2001, ಪುಟ 7.</ref> ತನ್ನ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರಲೆಂದು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಋಣಭಾರಗಳ ಮರುಪಾವತಿಗೆ ಅನುವಾಗಲೆಂದು, ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಒಂಬತ್ತು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಅವನೇ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡಂತೆ, ಈ "ಕಳ್ಳವ್ಯವಹಾರದ" ಮನೆಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯಾನುಸಾರಿಯಾದ ಕ್ವೀನ್‌ ಆನ್ನೆ ಮತ್ತು ಕಲೋನಿಯಲ್‌ ರಿವೈವಲ್‌‌ ಶೈಲಿಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಹಿಡಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅತಿರೇಕಕ್ಕೆ ಹೋಗದಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಮನೆಯೂ ಸರಳ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒತ್ತುನೀಡಿತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಮತಲವಾಗಿರುವ ಕಿಟಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬರುವ ಚಾಚುತೊಲೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಅವನ ನಂತರದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ ತೆರೆದ ಮಹಡಿಯ ರೂಪರೇಷೆಗಳನ್ನು ಈ ಮನೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಈ ಆರಂಭಿಕ ಮನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಇಂದು ಎಂಟು ಮನೆಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಥಾಮಸ್‌‌ ಗೇಲ್‌‌, ಪಾರ್ಕರ್‌‌, ಬ್ಲಾಸಮ್‌‌, ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್‌ ಗೇಲ್‌‌ ಮನೆಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>‌ಒ'ಗೋರ್ಮಾನ್ 2004, ಪುಟಗಳು 38-54.</ref> ಆಲ್ಡರ್‌‌ & ಸಲಿವನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮನೆಗಳ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದಂತೆ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ 'ಕಳ್ಳವ್ಯವಹಾರದ' ಮನೆಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಸದರಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೆಲಸಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಿವನ್‌‌ಗೆ 1893ರವರೆಗೂ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಈ ಕಾಲವು ಬಂದಾಗ, ಮನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದವಲ್ಲದಂತೆ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಗುರುತಿಸಿದ. ಆಲಿಸನ್‌‌ ಹಾರ್ಲಾನ್‌‌‌ಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮನೆಯು, ಕೆನ್‌ವುಡ್‌‌‌‌ನ ಚಿಕಾಗೊ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಲಿವನ್‌‌ನ ತಾರಸಿಮನೆಯಿಂದ ಕೆಲವೇ ಮೊಹಲ್ಲಾಗಳಷ್ಟು ಆಚೆಗಿತ್ತು. ತಾಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಚಾರ್ನ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌ನದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪರಿಗೆಯ ಜಾಲರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಅಪ್ಪಟತನವು, ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಇರುವುದನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಿತ್ತು. ರೈಟ್‌ನ ಐದು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಕರಾರು-ಒಪ್ಪಂದವು ಯಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಸಲಿವನ್‌‌ನ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅವನು ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸದರಿ ಘಟನೆಯು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Lind"/> ಸಲಿವನ್‌‌ ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಥೆಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ; ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಸ್ವತಃ ರೈಟ್‌ ಕೂಡಾ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತಾದ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದ. ''ಆನ್‌ ಆಟೋಬಯಾಗ್ರಫಿ'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಈ ಕುರಿತು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಉಪ-ಉದ್ಯೋಗಗಳು ತನ್ನ ಕರಾರು-ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ತನಗೆ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡ. ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಿವನ್‌‌ ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಮನನೊಂದುಕೊಂಡ; ಮತ್ತಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಅವನು, ಕರಾರಿನ ಅನುಸಾರ ರೈಟ್‌ನ ಸೇವಾವಧಿಯ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ, ಅವನಿಗೆ ಅವನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮನೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಿವನ್‌‌ ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಮನನೊಂದುಕೊಂಡ; ಮತ್ತಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಅವನು, ಕರಾರಿನ ಅನುಸಾರ ರೈಟ್‌ನ ಸೇವಾವಧಿಯ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ, ಅವನಿಗೆ ಅವನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮನೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ತನ್ನ ಯಜಮಾನನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಹೊಸ ಹಗೆತನವನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಿಲ್ಲದ ರೈಟ್‌, ಸದರಿ ಸನ್ನಿವೇಶವು ನ್ಯಾಯಯುತವಲ್ಲದ್ದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ. "ಅವನ ಸೀಸದಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಬಿಸುಟ ರೈಟ್‌, ಮತ್ತೆಂದೂ ಹಿಂದಿರುಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡರ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಹೊರನಡೆದ." ರೈಟ್‌ನ ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಅತೀವವಾದ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಡಾಂಕ್ಮರ್‌ ಆಲ್ಡರ್‌‌, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪತ್ರವನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 101</ref> ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಹೊಸಗಸುಬಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ (ಎಡ್ಗರ್‌‌ ಟಫೆಲ್‌ನಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ), ಹಾರ್ಲಾನ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಲಿವನ್‌‌ಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ. ಹಲವಾರು ಕಳ್ಳ ವ್ಯವಹಾರದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸೆಸಿಲ್‌ ಕಾರ್ವಿನ್‌ನಿಂದ ರೈಟ್‌ ಸಹಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಎಂದೂ ಸಹ ದಾಖಲಿಸಿದ ಟಫೆಲ್‌, ಅವರ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತು ರೈಟ್‌ಗೆ ಅರಿವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ತನ್ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಿದ.<ref name="Lind"/><ref>‌ಟಫೆಲ್ 1985, ಪುಟ 41</ref> ಘಟನೆಗಳ ಸರಿಯಾದ ಸರಣಿಯ ಕುರಿತು ಲೆಕ್ಕಿಸದ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ಘಟನೆಗಳ ಸರಿಯಾದ ಸರಣಿಯ ಕುರಿತು ಲೆಕ್ಕಿಸದ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. .</ref> ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌ನ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕೌಶಲಗಳ ಆಂದೋಲನ ಹಾಗೂ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಈ ಯುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥ ಎಂದು ಮುಂದೆ ಹೆಸರಾದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.<ref name="Brooks">{{Cite web | last = Brooks | first = H. Allen | title = Architecture: The Prairie School | work = Encyclopedia of Chicago | publisher = Chicago Historical Society | year = 2005 | url = http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/63.html | accessdate = 25 May 2010 | archive-date = 29 ಜೂನ್ 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090629062709/http://encyclopedia.chicagohistory.org/pages/63.html | url-status = dead }}</ref> ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ ಎಂಬ ಪರ್ಕಿನ್ಸ್‌‌ ಹೊಸಗಸುಬಿಯು ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಳು; ಈಕೆ 1895ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಕರಡು ತಯಾರಕರ ತಂಡಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ನಕಾಶೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಲವರ್ಣ ಚಿತ್ರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ತ್ರೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಹೋನಿಯು, ಇತರ ಕಾರ್ಯವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಸೀಸಯುಕ್ತ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿಗಳು, ಮತ್ತು ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದಳು.<ref name="Cassidy"> {{Cite web | last = Cassidy | first = Victor M. | title = Lost Woman | publisher = Artnet Magazine | date = 21 October 2005 | url = http://www.artnet.com/magazineus/features/cassidy/cassidy10-21-05.asp | accessdate = 24 May 2010 }}</ref><ref name="MIT"> {{Cite web | title = Marion Mahony Griffin (1871-1962) | work = From Louis Sullivan to SOM: Boston Grads Go to Chicago | publisher = Massachusetts Institute of Technology | year = 1996 | url = http://web.mit.edu/museum/chicago/griffin.html | accessdate = 24 May 2010 }}</ref> 1894 ಮತ್ತು 1910ರ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯ ನಡುವೆ, ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇತರ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ನ ಭವಿಷ್ಯದ ನೌಕರರ ಪೈಕಿ ಅನೇಕರು, ಸ್ಟೀನ್‌ವೇ ಹಾಲ್‌‌ನ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:William H. Winslow House Front Facade.jpg|thumb|ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ರಿವರ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಲಿಯಂ H. ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌ (1893).]] ಈ ಅವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾದರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೈಟ್‌ನ ಯೋಜನೆಗಳು ಎರಡು ಮೂಲಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವು. ಒಂದೆಡೆ, ಅವನ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಯಾದ ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌ ಇತ್ತು; ಇದು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಸರಳ ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಮತ್ತು ಸಮತಲವಾಗಿರುವ ರೇಖೆಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸಲಿವನ್‌‌ ಶೈಲಿಯ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಅಪಾರ್ಟ್‌‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ (1895, ಇದನ್ನು 1971ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು) ಹೆಲ್ಲರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1896), ರೋಲಿನ್‌‌ ಫರ್ಬೆಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1897), ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಸರ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (1899, ಇದನ್ನು 1926ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು) ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಅದೇ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣ ಗ್ರಾಹಕರಿಗಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ರೈಟ್‌ ಅನುಮೋದಿಸಿದ. ಇಂಥ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಚ್‌ ಕಲೋನಿಯಲ್‌ ರಿವೈವಲ್‌‌ ಶೈಲಿಯ ಬ್ಯಾಗ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌ (1894), ಟ್ಯುಡಾರ್‌‌ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಮೂರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ I (1895), ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್‌ ಆನ್ನೆ ಶೈಲಿಯ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1896) ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>ಒ'ಗೋರ್ಮಾನ್‌ 2004, ಪುಟಗಳು 56-109.</ref> ಓರ್ವ ಚಿಗುರುತ್ತಿರುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ, ಅಭಿರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ರೈಟ್‌ಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೂ ಸಹ ಸರಳೀಕೃತ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌ ಪ್ರಭಾವಿತ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 116</ref> 1894ರಲ್ಲಿ ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌ನ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯ ನಂತರದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ವ್ಯಾಲರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಗ್ರಾಹಕ ರೈಟ್‌ಗೆ ಆಹ್ವಾನವೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ, ಚಿಕಾಗೊದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಯೋಜಕ ಡೇನಿಯಲ್‌‌ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದ. ರೈಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದ್ದ ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಇತರ ನಿದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದ; ಎಕೋಲೆ ಡೆಸ್‌ ಬ್ಯೂಕ್ಸ್‌-ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು [[ರೋಮ್|ರೋಮ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ತಾನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ, ರೈಟ್‌ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಕುರಿತೂ ಅವನಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ದೊರೆಯಿತು. ಖಾತರಿಯಾದ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅವನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಭರವಸೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಸದರಿ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ರೈಟ್‌ ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ವರ್ಲ್ಡ್‌‌'ಸ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌‌ಪೊಸಿಷನ್‌‌‌ನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌, ಬ್ಯೂಕ್ಸ್‌‌ ಕಲೆಗಳ ಆಂದೋಲನದ ಓರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾಗಿದ್ದ; ರೈಟ್‌ ಒಂದು ನಗೆಪಾಟಲಿನ ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸಿದ. ಆದರೆ ರೈಟ್‌ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ ಬೇರೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಎಕೋಲೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅದು ಅಸಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟಗಳು 114-116.</ref><ref name="Goldberger"> {{Cite web | last = Goldberger | first = Paul | title = Toddlin’ Town: Daniel Burnham’s great Chicago Plan turns one hundred | work = The Sky Line | publisher = The New Yorker | date = 9 march 2009 | url = http://www.newyorker.com/arts/critics/skyline/2009/03/09/090309crsk_skyline_goldberger | accessdate = 26 march 2009 }} </ref> [[ಚಿತ್ರ:Frank LLoyd Wright Studio Chicago Frontage.jpg|thumb|ಚಿಕಾಗೊ ಅವೆನ್ಯೂದಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಸ್ಟುಡಿಯೊ (1898).]] ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತರುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ರೈಟ್‌ 1898ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿನೆಲೆಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದ. ಆ ಸಮಯದ ಬಹುಪಾಲು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಯೋಜನೆಗಳು ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನೆರೆಯ ರಿವರ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಈ ಕ್ರಮವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳ ಜನನವಾಗಿದ್ದವು- 1894ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌, 1895ರಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್‌, ಮತ್ತು 1898ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್‌‌ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಸ್ಟುಡಿಯೊವನ್ನು ರೈಟ್‌ ತ್ಯಾಗಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯನೆಲೆಯನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಮುಖ್ಯ ಮನೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣಸಾಧ್ಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಸೇರ್ಪಡೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾದುದು ಅವನಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಎರಡಂತಸ್ತಿನ ಕರಡು ರಚನೆಯ ಕೋಣೆಯೊಳಗಿನ ಒಂದು ತೂಗಾಡುವ ಉಪ್ಪರಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವು, ರೈಟ್‌ನ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ರಚನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ರೈಟ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಒಂದು ಜಾಹೀರಾತಿನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಂತಾದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿ ಅದು ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌‌ 2001, ಪುಟಗಳು 6-9.</ref> == ಪ್ರೈರೀ ಹೌಸ್‌‌ == 1901ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 50 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದ; ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ಕುರಿತು ಅವನ ಮಗ ಜಾನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ಹೀಗೆ ಬರೆದ: <blockquote> "ವಿಲಿಯಂ ಯೂಜೀನ್‌ ಡ್ರಮಾಂಡ್‌, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಬ್ಯಾರಿ ಬೈರ್ನ್‌, ವಾಲ್ಟರ್‌‌‌ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌, ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಚೇಸ್‌‌ ಮೆಕ್‌ಅರ್ಥರ್‌‌, ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ, ಇಸಾಬೆಲ್‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್‌ ವಿಲ್ಲಿಸ್‌ ಇವರೆಲ್ಲಾ ನಕಾಸೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಐವರು ಪುರುಷರು, ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ತೂಗಾಡುವ ಟೈಗಳು, ಮತ್ತು ಸಡಿಲ ಅಂಗಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ತೂಗಾಡುವ ಟೈಗಳು, ಮತ್ತು ಸಡಿಲ ಅಂಗಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಕೂದಲನ್ನು ಅಪ್ಪನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌‌ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೂದಲು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಅಪ್ಪನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು! ಅಪ್ಪ ಅವರನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ! ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದು ನನ್ನ ತಂದೆಯು ಗಳಿಸಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿರಿಮೆ, ತಲೆನೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾನೋ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಆ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರವರ್ತನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಆಗ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು!"<ref>''ಮೈ ಫಾದರ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್,'' - ಜಾನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌; 1992; ಪುಟ 35</ref></blockquote> 1900 ಮತ್ತು 1901ರ ನಡುವೆ, ನಾಲ್ಕು ಮನೆಗಳನ್ನು ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ; ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಇವು "ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿ"ಯ ದೃಢವಾದ ಪ್ರಾರಂಭ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹಿಕಾಕ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಹೌಸ್‌‌ಗಳೆರಡೂ ರೈಟ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೈರೀ ಸೃಷ್ಟಿಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊನೆಯ ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಹಂತವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Clayton"> {{Cite book | last = Clayton | first = Marie | title = Frank Lloyd Wright Field Guide | publisher = Running Press | year = 2002 | pages = 97–102 | isbn = 0-7624-1324-7}} </ref> ಈಮಧ್ಯೆ, ಥಾಮಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಿಟಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌‌ಗಳು, ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರೌಢ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಎಂಬ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವು.<ref name="Sommer"> {{Cite book | last = Sommer | first = Robin Langley | title = Frank Lloyd Wright: A Gatefold Portfolio | publisher = Barnes & Noble Books | year = 1997 | location = Honk Kong | chapter = Frank W. Thomas House | isbn = 0-7607-0463-5}} </ref><ref>ಒ'ಗೋರ್ಮಾನ್‌ 2004, ಪುಟ 134.</ref> ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ''ಲೇಡೀಸ್‌' ಹೋಮ್‌ ಜರ್ನಲ್‌‌‌‌'' ನಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮನೆಯ ವ್ಯಾಪಕ ಅರಿವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಹೊಸ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ. ಆಧುನಿಕ ಮನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಯೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ, ಕರ್ಟಿಸ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌‌ ಕಂಪನಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಬಾಕ್‌‌‌‌ನಿಂದ ಬಂದ ಆಹ್ವಾನವೊಂದಕ್ಕೆ ಈ ಲೇಖನಗಳು ಒಂದು ಉತ್ತರವಾಗಿದ್ದವು. ಸದರಿ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಬಾಕ್‌ ಇತರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವರ ಪೈಕಿ ರೈಟ್‌ ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಹೇಳಿದವನಾಗಿದ್ದ. "ಎ ಹೋಮ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಪ್ರೈರೀ ಟೌನ್‌" ಮತ್ತು "ಎ ಸ್ಮಾಲ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ವಿತ್‌ ಲಾಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ರೂಮ್‌ ಇನ್‌ ಇಟ್‌" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಲೇಖನಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ 1901ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ ಮನೆಯ‌ ನಕಾಶೆಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವೊಂದೂ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ನಂತರ ಬಂದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮನವಿಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ.<ref name="Clayton"/> "ಪ್ರೈರೀ ಹೌಸ್‌‌ಗಳು" ರೈಟ್‌ನ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಚಿಕಾಗೊದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಜಮೀನಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಇಳಿಜಾರಿನ ಛಾವಣಿಗಳು, ಶುಭ್ರ ದಿಗಂತ, ಅಡಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಗೆ ಚಿಮಣಿಗಳು, ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡಿರುವ, ಮೇಲೆ ಚಾಚಿರುವ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ತಾರಸಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ, ಕೆಳಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಈ ಮನೆಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದವು. "ಮುಕ್ತ ನಕಾಶೆ"ಯ ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಈ ಮನೆಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಕಿಟಕಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಉದ್ದವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿವೆ; ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವೇರ್ಪಡುವಲ್ಲಿ ಇದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ; ಈ ಶೈಲಿಯು ಪಾಶ್ವಾತ್ಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನ ಮೇಲಿದ್ದ ಜಪಾನೀ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು. ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿನ ಒಳಾಂಗಣ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಕುಶಲ ಬಳಕೆಯು ಅವನ ಶೈಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌‌ ಸೇರಿದೆ; ಇದು ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳ ಸರ್ವಮುಕ್ತಿವಾದಿ ಸಮುದಾಯದ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಓರ್ವ ಆಜೀವ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿ ಮತ್ತು ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌ನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ ರೈಟ್‌, ಸಮುದಾಯದ ಚರ್ಚು 1904ರಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ನಂತರ, ತನ್ನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಅವನನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮುದಾಯವು ಸಮ್ಮತಿಸಿತು ಮತ್ತು 1905ರಿಂದ 1908ರವರೆಗೆ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕುರಿತ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ. ರೈಟ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸೌಧವಾಗಿದ್ದು, ಕಟ್ಟಡದ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಲು, ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಲು ಬಯಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ. ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನಂಥ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಸಾಮಗ್ರಿಯಿಂದ ಆದ ಅನನ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಇದಾಗಿದೆ. ಇದು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಮೈಸ್‌ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ರೋಹೆಯಂಥ ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿಗಳ, ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ ಗೆಹ್ರಿಯಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ನವ್ಯೋತ್ತರ ಪಂಥದವರ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Darwin D. Martin House.jpg|thumb|left|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಫೆಲೊನಲ್ಲಿರುವ ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್.]] [[ಚಿತ್ರ:Taliesin600.jpg|thumb|ಹಿಲ್‌ಸೈಡ್‌ ಹೋಮ್‌‌ ಶಾಲೆ, 1902, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌.]] ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಸೋಪ್‌‌ ಕಂಪನಿಯ ಓರ್ವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಡಾರ್ವಿನ್‌‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌‌ ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ ನಡುವಿನ ಸ್ನೇಹದ ಫಲವಾಗಿ, ಈ ಕೆಲಸದ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಫೆಲೊನಲ್ಲಿವೆ. 1902ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಕಂಪನಿಯು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಬಫೆಲೊಗೆ ಬಂದ ರೈಟ್‌, ಕೇವಲ ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು (ಇದು 1904ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, 1950ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು) ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್‌‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತಿರುವ ಕಂಪನಿಯ ಮೂವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಮನೆಗಳನ್ನು 1904ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಪ್ರೈರೀ ಅವಧಿಯ (1907–1909) ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಮೇರುಕೃತಿಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ರೈಟ್‌ನ ಇತರ ಮನೆಗಳೆಂದರೆ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌‌ ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ರಿವರ್‌‌ಸೈಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎವರಿ ಅಂಡ್‌ ಕ್ವೀನೆ ಕೂನ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌. 110-ಅಡಿ-ಉದ್ದದ (34 ಮೀ) ಒಂದು ಉಕ್ಕಿನ ವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಆಧಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ, ಮೇಲಕ್ಕೇರುವ, ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಛಾವಣಿ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ರೋಬೀ ಹೌಸ್ ಅತ್ಯಂತ ಎದ್ದುಕಾಣುವಂಥ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಾಸದ ಮತ್ತು ಊಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಂದು ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಕಾರ್ಯತಃ ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|Iನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ನಂತರದ ಯುವ ಐರೋಪ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು "ಆಧುನಿಕತೆಯ ಮೂಲೆಗಲ್ಲು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋದ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ರೈಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಐರೋಪ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. == ಜೀವನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ == === ಕುಟುಂಬ ಪರಿತ್ಯಾಗ{{anchor | Europe and personal troubles}} === [[ಚಿತ್ರ:Taliesin-aerial-600.jpg|thumb|ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನ ವೈಮಾನಿಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ಸ್ಥಳೀಯ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳು ರೈಟ್‌ನ ಹುಸಿ ಪ್ರೇಮಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಓರ್ವ ಸೊಗಸುಗಾರನ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯೊಂದನ್ನು ಅವನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ. ಅವನ ಕುಟುಂಬವು ಆರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೆಳೆದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳುಮರಿಗೆ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಹುಪಾಲು ನಿಗಾವಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ನೆರೆಹೊರೆಯವನಾಗಿದ್ದ ಎಡ್ವಿನ್‌‌ ಚೆನೆಗಾಗಿ 1903ರಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಂದನ್ನು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಚೆನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಮಮಾಹ್‌‌ ಬೋರ್ತ್‌ವಿಕ್‌‌ ಚೆನೆಯೆಡೆಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಒಲವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ. ಓರ್ವ ಆಧುನಿಕ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದ ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆಗೆ ಮನೆಯ ಹೊರಗಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿತ್ತು. ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಅವಳು ಓರ್ವ ಸ್ತ್ರೀಸಮಾನತಾವಾದಿಯಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಅವಳು ತನಗೆ ಸಮಾನಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ರೈಟ್‌ ಪರಿಗಣಿಸಿದ. ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ರೈಟ್‌ಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ 20 ವರ್ಷಗಳು ಸಂದಿದ್ದವಾದರೂ, ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ರೈಟ್‌ನ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಸವಾರಿಮಾಡುವುದನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅವರ ಓಡಾಟ-ಒಡನಾಟಗಳು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾತಾಗಿ ಹೋದವು. ಇತರರಿಗೆ ಆದಂತೆ ಈ ಮಮತೆಯು ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಖಾತ್ರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರೈಟ್‌ನ ಹೆಂಡತಿ ಕಿಟ್ಟಿ, ಅವನಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಮಾಹ್‌‌ಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಲು ಎಡ್ವಿನ್‌‌ ಚೆನೆ ಸಿದ್ಧನಿರಲಿಲ್ಲ. 1909ರಲ್ಲಿ, ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ, ತಂತಮ್ಮ ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟು, ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. ಕಾರ್ಯತಃ ಸ್ಫೋಟಿಸಿದ ಹಗರಣವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ರೈಟ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಾದಮಾಡುವ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಾನು ಏನೆಲ್ಲಾ ಮಾಡಬಹುದೋ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಏಕ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಏನೆಲ್ಲಾ ಸಾಧಿಸಬಹುದೋ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿಮುಗಿಸಿರುವ ಭಾವವು 1907ರ ವೇಳೆಗೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತ್ತು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾರೀ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ನಿರಾಶೆಗೊಂಡಿದ್ದ. ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲಸದ ಒಂದು ಕೃತಿಯ-ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಅವನು ಯುರೋಪ್‌‌ಗೆ ತೆರಳಲು ಹಿಂದಿದ್ದ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು; ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲು 1909ರಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ A. ಕ್ನೋಫ್‌, 1993, ಪುಟ 202</ref> ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿಸಲೂ ಸಹ ಈ ಅವಕಾಶವು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. 1910ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಚೆನೆ, [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌ನ ಕಚೇರಿಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. ''ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳು 1910 ಮತ್ತು 1911ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು; ರೈಟ್‌ನ ಕೆಲಸವು ಯುರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮೊದಲು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು. ಈ ಕೃತಿಯು 100ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ, ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಶಿಲಾಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಯುರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಉಳಿದುಕೊಂಡ (ಆದರೂ ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಬಾರಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದಳು) ಮತ್ತು ಇಟಲಿಯ ಫೈಸೋಲ್‌‌‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಎಡ್ವಿನ್‌‌ ಚೆನೆ ಅವಳಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಿದನಾದರೂ, ಕಿಟ್ಟಿಯು ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು. 1910ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ತನಗೊಂದು ಜಮೀನನ್ನು ಖರೀದಿಸುವಂತೆ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮನವೊಲಿಸಿದ. 1911ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 10ರಂದು ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಜಮೀನು, ಅವನ ತಾಯಿಯ ಕುಟುಂಬವಾದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌-ಜೋನೆಸೆಸ್ ಕುಟುಂಬದ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿತ್ತು. 1911ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ ವೇಳೆಗೆ, ಅಲ್ಲಿ ತನಗಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ರೈಟ್‌ ಶುರುಮಾಡಿದ; ಅದನ್ನು ಅವನು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಎಂದು ಕರೆದ. ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನ ಮರುಕಳಿಸುವ ವಿಷಯವೂ ಸಹ ಅವನ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದಲೇ ಬಂದಿತು: ವೆಲ್ಷ್‌‌ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಓರ್ವ ಕವಿ, ಜಾದೂಗಾರ, ಮತ್ತು ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. ''ವೈ ಗ್ವಿರ್‌ ಯಿನ್‌ ಎರ್ಬಿನ್‌ ವೈ ಬೈಡ್‌'' ಎಂಬುದು ಆ ಕುಟುಂಬದ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವಾಗಿದ್ದು, "ಪ್ರಪಂಚದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸತ್ಯ" ಎಂಬುದು ಆ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವಾಗಿತ್ತು; ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದ ಇಯೊಲೊ ಮೊರ್ಗಾಂಗ್‌ ಎಂಬಾತನೂ ಸಹ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮಗನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಮತ್ತು ಸದರಿ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವು ಈಗಲೂ ಸಹ ವೇಲ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಐಸ್ಟೆಡ್‌ಫಾಡ್‌‌ನ ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಪುರಾಣಿಕನ ಕೂಗಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.unitychapel.org/home_country.htm |title=Home Country |publisher=Unitychapel.org |date=2005-07-01 |accessdate=2009-10-16 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228212826/http://www.unitychapel.org/home_country.htm |url-status=dead }}</ref> === ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಕ್ಷೋಭೆ === 1914ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 15ರಂದು, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್|ಬಾರ್ಬಡಾಸ್‌‌‌]]ನವನಾಗಿದ್ದು ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳು ಮುಂಚೆ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಜೂಲಿಯನ್‌ ಕಾರ್ಲ್‌‌ಟನ್‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸೇವಕ, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನ ವಾಸದ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಹಚ್ಚಿದ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯು ಸುಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಏಳು ಜನರನ್ನು ಕೊಡಲಿಯೊಂದರಿಂದ ಕೊಲೆಮಾಡಿದ.<ref name="bbccarlton"/> ಹೀಗೆ ಸತ್ತವರಲ್ಲಿ ಮಮಾಹ್‌‌; ಅವಳ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ, ಜಾನ್‌‌ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಥಾ; ಓರ್ವ ಮಾಲಿ; ಓರ್ವ ನಕಾಸೆಗಾರ; ಓರ್ವ ಕೆಲಸಗಾರ; ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕೆಲಸಗಾರನ ಮಗ ಸೇರಿದ್ದರು. ಈ ದುರ್ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಬದುಕುಳಿದರು; ಅವರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬ, ಮನೆಯ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಾಹಾಮಾಡಿದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾದ. ದಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್‌‌ಟನ್‌ ತಕ್ಷಣವೇ [[ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ.<ref name="bbccarlton"/> ಆತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಸತ್ತುಹೋಗಿದ್ದ, ಆದರೂ ಅವನನ್ನು ಡಾಡ್ಜ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು.<ref name="bbccarlton"/> ದಾಳಿಯ ಏಳು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಗಾವಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬಳಲಿಕೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಲ್‌‌ಟನ್‌ ಮರಣಹೊಂದಿದ.<ref name="bbccarlton">‌BBC ನ್ಯೂಸ್ ಲೇಖನ: "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/1110359.stm ಮಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌ ಅಟ್‌ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌]".</ref> 1922ರಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಕಿಟ್ಟಿ ಅವನಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಿದಳು. ಮರುಮದುವೆಗಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೂ ಕಾಯವೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಅಂದಿನ-ಪಾಲುದಾರಳಾದ ಮೌಡ್‌ "ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌" ನೋಯೆಲ್‌ಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. 1923ರಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ನ ತಾಯಿಯಾದ ಆನ್ನಾ (ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌) ರೈಟ್‌ ಮರಣಹೊಂದಿದಳು. 1923ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌ ನೋಯೆಲ್‌ಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ವರಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವಳು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಾರ್ಫೀನ್‌‌ ಮಾದಕವಸ್ತುವಿನ ವ್ಯಸನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಮದುವೆಯು ಮುರಿದುಬೀಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1924ರಲ್ಲಿ, ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಮದುವೆಯಾದವ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಾಗಲೇ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಪೆಟ್ರೋಗ್ರಾಡ್‌ ನೃತ್ಯರೂಪಕದ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಓಲ್ಗಾ (ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ) ಲಾಜೋವಿಚ್‌‌ ಹಿಂಜೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌‌‌‌ಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಭೇಟಿಯಾದ. 1925ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಡನಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಲೊವಾನ್ನಾ ಎಂಬ ಮಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮವಿತ್ತಳು. 1925ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌‌ 2ರಂದು ಲೊವಾನ್ನಾ ಹುಟ್ಟಿದಳು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವಳು ರೈಟ್‌'ನ ಸಹವರ್ತಿಯಾದ ಅರ್ಥರ್‌‌ ಪೀಪರ್‌‌ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಳು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದಿಸಿದಳು. 1925ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 20ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಗ್ನಿದುರಂತವು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಬಂಗಲೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದ ತಂತಿಗಳು ಸದರಿ ಅಗ್ನಿದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವೆಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ನಿಂದ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಜಪಾನೀ ಮುದ್ರಣಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವು ನಾಶವಾಗಿಹೋಯಿತು. 250,000 $ನಿಂದ 500,000 $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದವರೆಗಿನ ನಷ್ಟವು ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಅಂದಾಜಿಸಿದ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಪುಟ 315–317. "$500,000 ಫೈರ್‌ ಇನ್‌ ಬಂಗ್ಲೋ,"''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 22, 1925</ref> ವಾಸದ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿದ ರೈಟ್‌, ಆ ಮನೆಗೆ "ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ III" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ. 1926ರಲ್ಲಿ, ಓಲ್ಗಾಳ ಮಾಜಿ-ಪತಿಯಾದ ವ್ಲಾದೆಮಾರ್‌‌ ಹಿಂಜೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌, ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಯಸಿಬಂದ. 1926ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಮಾನ್‌ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾರನ್ನು, ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾದ ಮಿನ್ನೆಟೊಂಕಾದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಸದರಿ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌ ನೋಯೆಲ್‌ರ ವಿಚ್ಛೇದನವು 1927ರಲ್ಲಿ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮದುವೆಯಾಗಲು ರೈಟ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. 1928ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ ಮದುವೆಯಾದರು. === ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ನೆಯ್ಗೆ ಅಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳು === {{Unreferenced section|date=May 2010}} ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮನೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಲಿವುಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಾಲಿಹಾಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಅಲೀನ್‌‌ ಬಾರ್ನ್ಸ್‌‌ಡಾಲ್‌‌ ನಿವಾಸ) ಮತ್ತು ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆಂಡರ್ಟನ್‌‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಷಾಪ್ಸ್‌‌ ಸೇರಿವೆ. ಹಾಲಿಹಾಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು, 1923 ಮತ್ತು 1924ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರೈಟ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅವನು ನೆಯ್ಗೆ ಅಚ್ಚಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ <ref>A. P. ವರ್ಗಾಸ್‌‌ &amp; G. G. ಸ್ಕೀರ್ಲೆ, ದಿ ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೈಲ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌: ಸೆಸ್ಮಿಕ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಪ್‌ಗ್ರೇಡಿಂಗ್‌, http://library.witpress.com/pages/PaperInfo.asp?PaperID=18110</ref> ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟ; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾದ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಅಚ್ಚುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಈ ಅಚ್ಚುಗಳು ಒಂದು ಚಿತ್ತಾರದ, ಚಚ್ಚೌಕದ ಹೊರಾಂಗಣ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು: ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನ ಗ್ರಿಫಿತ್‌‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅಲೀಸ್‌ ಮಿಲಾರ್ಡ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಪಸಡೆನಾ), ಜಾನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಲಿವುಡ್‌), ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್‌‌ ಫ್ರೀಮನ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಹಾಲಿವುಡ್‌) ಮತ್ತು ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ಮೊದಲಾದವು ಈ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳಿಗೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ಜನಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುವ, ಸನಿಹದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ತಾಣವಾಗಿ ಇದು ಕಂಡಿದೆ. ಅಲೀನ್‌‌ ಬಾರ್ನ್ಸ್‌‌ಡಾಲ್‌ಗಾಗಿ, ಸಮುದಾಯ ಆಟದಗೃಹ‌ಕ್ಕೆ ("ಲಿಟ್ಲ್‌ ಡಿಪ್ಪರ್‌") ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನೆಯ್ಗೆ ಅಚ್ಚಿನ ಐದನೇ ಮನೆಯೊಂದನ್ನೂ ಅವನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ; ಆದರೆ ಅದು ಎಂದಿಗೂ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಟೋರರ್‌‌, ಫ್ರೀಮನ್‌ ಮತ್ತು ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಮಗನಾದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸಿದ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುತೇಕ ಮನೆಗಳು ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಗಳಾಗಿದ್ದು, ನವೀಕರಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇವಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಜಾರ್ಜ್‌ ಸ್ಟರ್ಜಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಬ್ರೆಂಟ್‌‌ವುಡ್‌) ಮತ್ತು ಆರ್ಚ್‌ ಒಬೊಲರ್‌ ಗೇಟ್‌ಹೌಸ್‌‌ & ಸ್ಟುಡಿಯೊ (ಮಾಲಿಬು) ಇವಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. == ಪ್ರೌಢ ಸುಸಂಘಟಿತ ಶೈಲಿ == 1920ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು 1930ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌‌ ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ರೈಟ್‌ನ ಸುಸಂಘಟಿತ ಶೈಲಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರೌಢವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:FallingwaterWright.jpg|thumb|ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌, ಬಿಯರ್‌ ರನ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ (1937)]] ರೈಟ್‌‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ನಿವಾಸವು 1934ರಿಂದ 1937ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಿಟ್ಸ್‌‌ಬರ್ಗ್‌‌‌ಗೆ ಸಮೀಪದವಿರುವ ಬಿಯರ್‌ ರನ್‌ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಎಡ್ಗರ್‌‌ J. ಕೌಫ್‌ಮನ್‌ ಸೀನಿಯರ್‌‌ ಎಂಬುವವರಿಗಾಗಿ ಸದರಿ ನಿವಾಸವು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ರೈಟ್‌ನ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ ಇದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಮನೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಸರಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವುದು, ಕಟ್ಟಡದ ತಳಭಾಗದಿಂದ ಒಂದು ಝರಿ ಮತ್ತು ಜಲಪಾತ ಓಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು ಅವನ ಬಯಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸದರಿ ನಿರ್ಮಾಣವು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಉಪ್ಪರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾರಸಿಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಲಂಬತಲಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲನ್ನೂ ಮತ್ತು ಸಮತಲಗಳಿಗಾಗಿ [[ಕಾಂಕ್ರೀಟ್|ಕಾಂಕ್ರೀಟನ್ನೂ]] ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ಶುಲ್ಕವಾದ 8,000 $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಸದರಿ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ 155,000 $ನಷ್ಟು ಹಣವು ವೆಚ್ಚವಾಗಿದೆ. ಸದರಿ ವಿನ್ಯಾಸವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಅಮೋಘವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೌಫ್‌ಮನ್‌ನ ಬಳಗದ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳೇ ವಾದಮಾಡಿದರು. ಅವರ ವಾದವನ್ನು ರೈಟ್ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದನಾದರೂ, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನು ಸಮತಲವಾಗಿರುವ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ. 1994ರಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸಿಲ್‌ಮನ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಸದರಿ ರಚನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಲು ನಕಾಶೆಯೊಂದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವಿವರವಾದ ರಾಚನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ನೆರವೇರುವವರೆಗೂ ಇರಲೆಂದು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಚಾಚುತೊಲೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಮಾಡಲಾಯಿತು. 2002ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ತಾರಸಿಯ ಕರ್ಷಣಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿದ-ನಂತರದ ಕಾರ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌, AZನಲ್ಲಿನ ರೈಟ್‌ನ ಚಳಿಗಾಲದ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್, 1937ರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 1959ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವವರೆಗೂ ರೈಟ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ನ ಮನೆ ಹಾಗೂ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಾಗಾರವಾಗಿರುವ ಈ ನೆಲೆಯು, ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌ನ ತಾಣವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಉಪನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಗೆ ರೈಟ್‌ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. 1932ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''ದಿ ಡಿಸ್‌ಅಪಿಯರಿಂಗ್‌ ಸಿಟಿ'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅವನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದದ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು {{convert|12|ft2|m2|adj=on}} ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದ; ಹಾಗೂ ನಂತರ ಬಂದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದ. ತನ್ನ ಸಾವಿನವರೆಗೂ ಆತ ಸದರಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾ ಹೋದ. === ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು === {{Main|Usonia}} {{Unreferenced section|date=May 2010}} ''ಉಸೋನಿಯಾ'' ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲೀನವಾಗಿ, ಹೊಸ ಬಗೆಯ ನಿವಾಸವೊಂದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಅದು ಉಸೋನಿಯನ್‌ ಹೌಸ್‌ (ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮಿನ್ನಿಯಾಪೊಲಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮ್ಯಾಲ್ಕಮ್‌‌ ವಿಲ್ಲಿ ಹೌಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ (1934) ಈ ಸ್ವರೂಪದ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು; ಆದರೆ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ ಫಸ್ಟ್‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ (1937) ಉಸೋನಿಯಾದ ಆದರ್ಶವು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಮನೆಯ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ತಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಾಲರಿಯುಳ್ಳ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಚಪ್ಪಡಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಮನೆಯು, ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು; ಮರದ ಹೊದಿಕೆ ಪದಾರ್ಥ, ಪ್ಲೈವುಡ್‌ ತಿರುಳುಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಗದದ ಪದರಗಳನ್ನು ಇದರ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌‌ ಗೋಡೆಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಗೋಡೆಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ಹೊರಳುದಾರಿಯನ್ನು ತುಳಿದಿದ್ದವು. ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು ಮಟ್ಟಸವಾದ ಛಾವಣಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತಳಮನೆಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಬಹುಪಾಲು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಮನೆಗಳಿಂದ ಮೇಲಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ತಳಮನೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ರೈಟ್‌ ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಕುಶಲತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಮ-ವರ್ಗದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವಂತಿರಬೇಕು ಎಂದು ಆಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಮತ್ತು ಸೇವಕರ ನೆರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ನಡೆಸುವಂತಿರಲೆಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, "ಕಾರ್ಯನೆಲೆಗಳು" ಎಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಊಟದ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಅಡುಗೆಮನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಈ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳು ಮುಂದುವರಿದು ಮುಖ್ಯ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವು; ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂಬಂತೆ ಸದರಿ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಸಹ ಒಳ-ನಿರ್ಮಿತ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮೇಜುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯ ಮನೆ‌ಗಳಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬೆಂಕಿಗೂಡಿನ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿದವು. ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದವು; ಮುಖ್ಯ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಂತೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಕೋಣೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಪ್ರೈರೀ ಆದರ್ಶದ ಒಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು; ರೈಟ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸಗಳು ಬೆಳೆದುಬಂದುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕೌಶಲಗಳ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಒಳ-ನಿರ್ಮಿತ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿನೀಡುವಂತಿತ್ತು. ಪ್ರದೇಶದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿರುವ ಒಂದು ಹೊಸ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿದವು. ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳ ಆದರ್ಶದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು, ಮಿಚಿಗನ್‌‌ನ ಬ್ಲೂಮ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌ ಹಿಲ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೆಗರ್‌‌ S. ಮತ್ತು ಎಲಿಜಬೆತ್‌ B. ಆಫ್ಲೆಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌‌‌ನಂಥ (1941) ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಮರಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊದಲ್ಲಿರುವ ಹಾನ್ನಾ-ಹನಿಕೂಂಬ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1937) ಕೂಡಾ ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ಜೇನುಗೂಡಿನಂಥ ಯೋಜನಾ ಜಾಲರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 1963ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ‌‌ಗೋರ್ಡಾನ್ ಹೌಸ್‌‌, ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಕೊನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಅಭಿವರ್ಧಕರ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದ ಉಪನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿರುವ ಅವನ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, ಒಂದು ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. ಅಮೆರಿಕಾದ ಆಧುನಿಕ ಮನೆಗಳ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ತೆರೆದ ನಕಾಶೆಗಳು, ದರ್ಜೆಯನ್ನಾಧರಿಸಿದ-ಚಪ್ಪಡಿಯ ಬುನಾದಿಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿದ ಸರಳೀಕೃತ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೌಶಲಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. === ನಂತರದ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೆಲಸಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Guggenheim museum exterior.jpg|thumb|ಸಾಲೋಮನ್‌‌ R. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ (1959)]] [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲೋಮನ್‌‌ R. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ರೈಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾವಧಿಯ ಪೈಕಿ 16 ವರ್ಷಗಳನ್ನು (1943–1959)<ref>‌‌[http://www.guggenheim.org/history.html ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ – ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509062117/http://www.guggenheim.org/history.html |date=2008-05-09 }}</ref> ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದು ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇರುಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಫಿಫ್ತ್‌‌ ಅವೆನ್ಯೂದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ತಾಣದಿಂದ ನಸುಹಳದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಕ ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಮೇಲೆದ್ದಿದ್ದು, ಇದರ ಒಳಾಂಗಣವು ಒಂದು ಕಪ್ಪೆ ಚಿಪ್ಪಿನ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಹೋಲುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ನ ಅನುದ್ದೇಶಿತ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಂದರ್ಶಕರು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗಲೆಂದು ಇದರ ಅನನ್ಯವಾದ ಮಧ್ಯದ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಎತ್ತುಗವೊಂದರ ನೆರವಿನಿಂದ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಮೇಲಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿಯುವ, ಮಧ್ಯದ ಸುರುಳಿ ಇಳಿಜಾರಿನ ಮೂಲಕ ಸಂದರ್ಶಕರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಮೂಲಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವಂತಾಗುವ ಅವಕಾಶ ಅಲ್ಲಿತ್ತು. ಸದರಿ ಮಧ್ಯದ ಸುರುಳಿ ಇಳಿಜಾರು ಒಂದು ಅಂತಸ್ತನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಹುದುಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ರಚನೆಯ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರಲೆಂದು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸದರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ, ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ವಿವರಗಳು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಅದರ ಒಳಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಮಾಸಲು-ಬಿಳುಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಲೇಪಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅವನ ಬಯಕೆಯೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಮೇಲಾಗಿ, ಮೇಲಿನ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ತಿರುವುಳ್ಳ ನಡೆದಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿಕೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Price tower.jpg|right|thumb|upright|ಓಕ್ಲಹಾಮಾದ ಬಾರ್ಟಲ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೈಟ್‌ನ ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌.]] ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕೈಗೂಡುವಂತಾದ ಏಕೈಕ ಗಗನಚುಂಬಿಯೆಂದರೆ ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌; ಇದು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ|ಓಕ್ಲಹಾಮಾ]]ದ ಬಾರ್ಟಲ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು 19-ಮಹಡಿಯ ಗೋಪುರವಾಗಿದೆ. ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲಂಬವಾಗಿ-ತಿರುಗಿಸಲಾದ ಎರಡು ರಚನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೂ ಸಹ ಒಂದಾಗಿದೆ ([[ವಿಸ್ಕೊನ್‌ಸಿನ್|ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌‌]]ನ ರೆಸೀನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ S.C. ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಟವರ್‌‌ ಇಂಥ ಮತ್ತೊಂದು ರಚನೆಯಾಗಿದೆ). H. C. ಪ್ರೈಸ್‌‌ ಕಂಪನಿ ಎಂಬ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ತೈಲ ಕೊಳವೆಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌‌ C. ಪ್ರೈಸ್‌‌ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌ ಯೋಜನೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1956ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಇದು ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. 2007ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 29ರಂದು, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಗೃಹವ್ಯವಹಾರದ ಇಲಾಖೆಯು ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌ನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿತು; ಇದು ಓಕ್ಲಹಾಮಾ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಇಂಥ ಕೇವಲ 20 ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>‌[http://www.nps.gov/history/nr/listings/20070413.HTM ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸರ್ವೀಸ್] – ''ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಡೆಸಿಗ್ನೇಟೆಡ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 13, 2007</ref> == ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳು == 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಚನೆಗಳನ್ನು<ref>''ದಿ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಷರ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಕೆಟಲಾಗ್‌,'' by ವಿಲಿಯಂ ಆಲಿನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌, 1992 (ಮೂರನೇ ಆವೃತ್ತಿ)</ref> ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು, 2005ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 300 ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಲಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ರಚನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ: W. L. ಫುಲ್ಲರ್‌ಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಪಾಸ್‌‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಮನೆಯು 1969ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲೆ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು; ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಓಷನ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌‌‌ನ ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌ ಬಂಗಲೆಯು 2005ರಲ್ಲಿ [[ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತ|ಕಟ್ರೀನಾ ಚಂಡಮಾರುತ]]ದಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌‌ನ ಹಕೋನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅರಿನೊಬು ಫುಕುಹಾರಾ ಹೌಸ್‌‌ (1918) 1923ರ ಗ್ರೇಟ್‌ ಕ್ಯಾಂಟೋ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಮಳೆ-ಪ್ರೇರಿತ ನೆಲದ ಚಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ಹಾನಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಗ್ಯಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಲ್ಬರ್‌‌ ವೈನಂಟ್‌ ಹೌಸ್‌‌ 2006ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.nationaltrust.org/magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm |title=Preservation Online: Today's News Archives: Fire Guts Rare FLW House in Indiana |publisher=Nationaltrust.org |date= |accessdate=2009-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080612122021/http://www.nationaltrust.org/magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm |archivedate=2008-06-12 |deadurl=yes |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Imperial Hotel FFW 1.jpg|thumb|left|ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲು, ಟೋಕಿಯೋ (1923)]] ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ರೈಟ್‌ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇತರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಮಿಡ್‌ವೇ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌‌ (1913, ಚಿಕಾಗೊ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌) ಮತ್ತು ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡ (1903, ಬಫೆಲೊ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌) ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 1929 ಮತ್ತು 1950ರಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು; ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಅಪಾರ್ಟ್‌‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಟೆರೇಸ್‌ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ (ಈ ಎರಡೂ ಸಹ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು 1895ರಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು) ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 1971 ಮತ್ತು 1974ರಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು; ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಲೇಕ್‌ ಜಿನಿವಾದಲ್ಲಿರುವ ಜಿನಿವಾ ಇನ್‌‌ (1911) ಇದನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿರುವ ಬಾನ್ಫ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ (1911) ಇದನ್ನು 1939ರಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು. ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲು (1913) ಗ್ರೇಟ್‌ ಕ್ಯಾಂಟೋ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತಾದರೂ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒತ್ತಡಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು 1968ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು.<ref>‌‌ಬರ್ಸ್ಟೀನ್, ಫ್ರೆಡ್‌ A. [http://travel.nytimes.com/2006/04/02/travel/02journeys.html?scp=4&amp;sq=wright+1923&amp;st=nyt "][http://travel.nytimes.com/2006/04/02/travel/02journeys.html?scp=4&amp;sq=wright+1923&amp;st=nyt ನಿಯರ್‌‌ ನಗೋಯಾ, ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ವೆನ್‌ ದಿ ಈಸ್ಟ್‌ ಲುಕ್ಡ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌,"] ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌.'' 2006ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2.</ref> ಅವನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಮೊನೊನಾ ಟೆರೇಸ್‌ ಯೋಜನೆಯು, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುರಸಭಾ ಕಚೇರಿಗಳಾಗಿ 1937ರಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಮೂಲ ತಾಣದಲ್ಲಿ 1997ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಹೊರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಅಂತಿಮ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಒಂದು ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿಸುವ ಅದರ ಹೊಸ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾದ ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. "ಯೋಜನೆಯನುಸಾರ-ರೂಪಿಸಿದ" ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೈಟ್‌ನ ಹೊಸಗಸುಬಿಯಾದ ಟೋನಿ ಪುಟ್ನಾಮ್‌‌ ಎಂಬಾತ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ರಚನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಡುವಿನ 60 ವರ್ಷಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮೊನೊನಾ ಟೆರೇಸ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದವು ಸಾಗಿಬಂತು.<ref>[http://www.mononaterrace.com/educatorspage/images/brief-history.pdf ಮೊನೊನಾ ಟೆರೇಸ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌, ಹಿಸ್ಟರಿ ವೆಬ್‌‌ ಪುಟ]</ref> ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಲೇಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸದರ್ನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ (ಯೋಜಿತ 18 ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪೈಕಿ) 12 ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು; ಚೈಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸನ್‌‌‌ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ 1941 ಮತ್ತು 1958ರ ನಡುವೆ ಇದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಏಕ-ತಾಣದಲ್ಲಿನ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಲೇಕ್‌ ಟಾಹೋದಲ್ಲಿನ ಎಮರಾಲ್ಡ್‌ ಬೇ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೈಟ್‌ನ ನಕಾಶೆಯು ಎಂದಿಗೂ ಕೈಗೂಡದ, ಅಷ್ಟೇನು ಸುಪರಿಚಿತವಲ್ಲದ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://tahoelocals.com/articles/franklloydwright.php |title=Frank Lloyd Wright Emerald Bay, Lake Tahoe |publisher=Tahoelocals.com |date=2007-01-08 |accessdate=2009-10-16}}</ref> ಟಾಹೋದ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳೀಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯು ರೂಪಿಸಿರುವ ನಕಾಶೆಯ ಕುರಿತು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ. ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌‌ನ ಡಲ್ಲಾಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲಿಟಾ ಹಂಫ್ರೇಸ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ಸಾವಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಅವನ ಕೊನೆಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. === ರೈಟ್‌ನ ಕೊನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಐರೋಪ್ಯ ಯೋಜನೆ === 1959ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸವು, ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವನ ಕೊನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 2007ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕೈಗೂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://constructireland.ie/Vol-3-Issue-11/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html |title=Wright On |publisher=constructireland.ie |date= |accessdate=2009-10-16 |archive-date=2009-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624094021/http://constructireland.ie/Vol-3-Issue-11/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html |url-status=dead }}</ref> ರೈಟ್‌ ಶೈಲಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಾರ್ಕ್‌ ಕೋಲ್‌ಮನ್‌‌ ಎಂಬಾತ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೂ ರೈಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತು ಪಡೆದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಉಳಿದಿರುವ ಕೊನೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾದ E. ಥಾಮಸ್‌‌ ಕೇಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ವ್ಯವಹರಿಸಿದ. ಸದರಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾ, ಒಂದು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೋಲ್‌ಮನ್‌‌ ಆಯ್ದಕೊಂಡ; ಇದು ಮೂಲತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ ವೀಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ಎಂಬುವವರಿಗಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, USAಯ [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್|ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಅದು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ವೀಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ದಂಪತಿಗಳು ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಸದರಿ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ತನ್ನ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಜಮಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳದ 380 ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಜಾಲಾಡಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 4ನ್ನು ಕೋಲ್‌ಮನ್‌‌ಗಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿತು; ಇವು ಅವನ ತಾಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೊಂದಾವಣೆಯಾಗುವಂತಿದ್ದವು. ಕೊನೆಗೆ, ಅವನು ವೀಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡ; ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಅವನ ತಾಣದ ಸ್ಥಳದ ಸ್ವರೂಪವು ಸದರಿ ಕಟ್ಟಡವು ಮೂಲತಃ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ತಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯತಃ ತದ್ರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕನೇ ದೇಶದಲ್ಲಿನ, ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕೈಗೂಡುವಂತಾದ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಮನೆಯು<ref>[http://constructireland.ie/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html ರೈಟ್‌ ಆನ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823023011/http://constructireland.ie/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html |date=2010-08-23 }} – ವಿಕ್ಲೋದಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಂಡ 1950ರ ದಶಕದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ''(2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ 18ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು)''</ref>, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಸ್ತುಕಲಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಿಸ್ತೃತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಕ್ಲೋ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ತಾಣಕ್ಕೆ ಕೇಸಿಯು ಭೇಟಿನೀಡಿದನಾದರೂ, ನಿರ್ಮಾಣವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಅವನು ಮರಣಹೊಂದಿದ. === ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆ === ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ತಾಣದ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಅವನ ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು 1900ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾವಿನವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿವು. ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆ ಅಥವಾ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅವನು 41 ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ.<ref>''ರೈಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ಸ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌'', ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ E. ಮತ್ತು ಬೆರ್ಡಿಯಾನಾ ಅಗುವಾರ್‌‌, ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್‌‌, 2002, ಪುಟ 344</ref> ಉಪನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಅವನ ಆಲೋಚನೆಗಳು 1900ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದವು; "ಕ್ವಾಡ್ರುಪಲ್‌‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌‌" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ E. ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಉಪವಿಭಾಗದ ಬಡಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ಶುರುವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಉಪನಗರದ ಜಮೀನು ವಿನ್ಯಾಸದ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೊರಳುದಾರಿಯನ್ನು ತುಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಸಮಾನ-ಗಾತ್ರದ ಜಾಗಗಳ ಸಣ್ಣ ಚೌಕದ ಅಚ್ಚುಗಳ ಮೇಲೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತು; ಸಮಾನಾಂತರ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳ ನೇರವಾದ ಸಾಲುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ರಸ್ತೆಗಳು ಅವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ''ಲೇಡೀಸ್‌' ಹೋಮ್‌ ಜರ್ನಲ್‌‌'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ "ಎ ಹೋಮ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಪ್ರೈರೀ ಟೌನ್‌" ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ರೀತಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಮನೆಗಳು, ಪ್ರಾಂಗಣ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಗರಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಲೆಂದು ಮೊಹಲ್ಲಾದ ಮಧ್ಯಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಕರ ನೋಟಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಇವು ಅವಕಾಶನೀಡಿದವು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಎಂದಿಗೂ ಕೈಗೂಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, 1910ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋದಲ್ಲಿ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೈಟ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ.<ref>''ರೈಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ಸ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌'', ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ E. ಮತ್ತು ಬೆರ್ಡಿಯಾನಾ ಅಗುವಾರ್‌‌, ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್‌‌, 2002, ಪುಟಗಳು 51–56</ref> 1913ರಲ್ಲಿನ ನಡೆದ ಸಿಟಿ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊದ ಜಮೀನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಉಪನಗರದ ಕೇರಿ ವಿಭಾಗವೊಂದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿತ್ತು. ಕ್ವಾಡ್ರುಪಲ್‌‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌‌ನ್ನು ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮನೆಗಳ ಇರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ನಗರವೊಂದರಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗಳು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವಿನ್ಯಾಸವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>"ಅನ್‌ಡೂಯಿಂಗ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಪ್ಲಾನ್ಡ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟೀಸ್‌," ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ 24, ಸಂಖ್ಯೆ 4 (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌, 1972), ಪುಟ 544</ref> ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ ವಿನ್ಯಾಸವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಲವರ್ಧನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಅವನ ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆಯ ಹಿಂದಿದ್ದ ತತ್ತ್ವವಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ನಗರಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕಿದ್ದುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ, "ತೋಟ ಮತ್ತು ಮನೆಗೆ ಪಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.”<ref>"ಅನ್‌ಡೂಯಿಂಗ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಪ್ಲಾನ್ಡ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟೀಸ್‌," ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ 24, ಸಂಖ್ಯೆ 4 (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌, 1972), ಪುಟ 542</ref> ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: :1900–1903 – ಕ್ವಾಡ್ರುಪಲ್‌‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌‌ – ILನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 24 ಮನೆಗಳು (ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ) ::1909 – ಕೋಮೋ ಆರ್ಚರ್ಡ್‌ ಸಮ್ಮರ್‌ ಕಾಲೊನಿ – MTಯ ಬಿಟ್ಟರ್‌‌ರೂಟ್‌ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಪಟ್ಟಣ ತಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ :::1913 – ಚಿಕಾಗೊ ಜಮೀನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ – ಉಪನಗರದ ಚಿಕಾಗೊ ಕೇರಿ ವಿಭಾಗ ::::1934–1959 – ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ – ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರ ನಕಾಶೆ – ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು :::::1938 – ಸನ್‌ಟಾಪ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌‌; ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ಲೋವ್‌ಲೀಫ್‌ ಕ್ವಾಡ್ರಪಲ್‌ ಹೌಸಿಂಗ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿತ್ತು– ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಹೌಸಿಂಗ್‌ ವಿಭಾಗವಾದ ಫೆಡರಲ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿಯಿಂದ ಆದ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆ – ಉಪನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಬಹುಕುಟುಂಬ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣದ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ::::::1945 – ಉಸೋನಿಯಾ ಹೋಮ್ಸ್‌‌ – ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌‌ನ ಪ್ಲೆಸೆಂಟ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ 47 ಮನೆಗಳು (ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ 3ನ್ನು ಸ್ವತಃ ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ) :::::::1949 – ಗೇಲ್ಸ್‌‌ಬರ್ಗ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಹೋಮ್ಸ್ ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ದಿ ಏಕರ್ಸ್‌‌ - ಮಿಚಿಗನ್‌‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ಟನ್‌‌ ಉಪಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ 5 ಮನೆಗಳು (ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ 4ನ್ನು ಸ್ವತಃ ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ) == ಜಪಾನೀ ಕಲೆ == ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೂ, ಜಪಾನೀ ಕಲಾಕೃತಿಯ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ''ಉಕಿಯೋ-ಇ'' ಮರದ ಪಡಿಯಚ್ಚಿನ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳ ಓರ್ವ ಸಕ್ರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಅದೇ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಆತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಕಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ; "ಮನೆಯೊಂದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆತ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲೆಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ".<ref name="cotter">‌‌ಕಾಟರ್, ಹಾಲೆಂಡ್‌. "ಸೀಕಿಂಗ್‌ ಜಪಾನ್‌'ಸ್‌ ಪ್ರಿಂಟ್ಸ್, ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೀಡ್‌." ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' 6 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2002</ref> ಕೆಲವೊಮ್ಮೆಯಂತೂ, ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ರೈಟ್‌ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ. 1905ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಪಾನ್‌‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ ರೈಟ್‌, ಅಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ. ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಹಿರೋಷಿಗೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃತಿಗಳ, ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಸಿಂಹಾವಲೋಕನದ ರೂಪದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನು ನೆರವಾದ; ಇದು ಆರ್ಟ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="cotter"/> ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಜಪಾನೀ ಕಲಾಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅವನದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಾಜರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಾಸ್ಟನ್‌‌ನ<ref name="cotter"/> ಜಾನ್‌‌ ಸ್ಪೌಲ್ಡಿಂಗ್‌‌‌‌‌ನಂಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌‌‌‌ನಂಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref name="reif"/> ಜಪಾನೀ ಕಲೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ 1912ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆದ.<ref name="reif"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಿದ್ದಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಕಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು 1920ರಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು; ತನಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚುಮಾಡುವ ರೈಟ್‌ನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಅವನು ಮಹತ್ತರವಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ತಿದ್ದಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಯಾರ ಕುರಿತಾಗಿ ತಾನು ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನೋ ಅಂಥ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅಪ್ಪಟ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಅವನು ಒದಗಿಸಿದನಾದರೂ, ಓರ್ವ ಕಲಾಕೃತಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.<ref name="reif"/> ಬಾಕಿಯಿರುವ ಋಣಭಾರಗಳನ್ನು ಚುಕ್ತಾ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, 1927ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಸಂಗ್ರಹದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಬೆಲೆಯಿಳಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಬಂತು; ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ಅವನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಕೃತಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಡಾಲರ್‌‌ನಷ್ಟು ಬೆಲೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ಅವನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಬರ್‌‌ ವಾನ್‌ ವ್ಲೆಕ್‌‌ ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ಮಾರಾಟಮಾಡಿತು.<ref name="cotter"/> 1959ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವವರೆಗೂ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ರೈಟ್‌ ಮುಂದುವರಿಸಿದ; ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಲಗಳಿಗೆ ಮೇಲಾಧಾರವಾಗಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಬಳಸುವ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಾಲಪಾವತಿ ಮುಕ್ತನಾಗಿ<ref name="reif">ರೀಫ್‌‌, ರೀಟಾ. "ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಲವ್‌ ಆಫ್‌ ಜಪಾನೀಸ್‌ ಪ್ರಿಂಟ್ಸ್‌ ಹೆಲ್ಪ್ಡ್‌ ಪೇ ದಿ ಬಿಲ್ಸ್‌." ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' 2001ರ ಮಾರ್ಚ್ 18.</ref> ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಕಲಾ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಜಪಾನೀ ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು, ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿತ್ತು, ಅಥವಾ ಕೀಳಂದಾಜಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ 1980ರಲ್ಲಿ, ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಜಪಾನೀ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಸಹವರ್ತಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಜೂಲಿಯಾ ಮೀಚ್‌ ಎಂಬಾಕೆಯು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಜಪಾನೀ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದಳು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1918ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ "ಮೂರು-ಇಂಚು-ಆಳದ, '400 ಕಾರ್ಡುಗಳ ರಾಶಿ'ಯೊಂದನ್ನು ಅವಳು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದಳು; ಪ್ರತಿ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಲೂ 'F. L. ರೈಟ್‌' ಎಂಬ ಅದೇ ಮಾರಾಟಗಾರನಿಂದ ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರದ ನಮೂದು" ಇತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 1918ರಿಂದ 1922ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ದೂರ ಪ್ರಾಚ್ಯದ ಕಲಾವಿಭಾಗದ ಮೊದಲ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಾಗಿದ್ದ ಸಿಗಿಸ್ಬರ್ಟ್‌ C. ಬಾಷ್‌ ರೀಟ್ಜ್‌‌ ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ ನಡುವಣ ಹಲವಾರು ಪತ್ರಗಳು ವಿನಿಮಯವಾಗಿರುವುದೂ ಸಹ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು.<ref name="reif"/> ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು, ಮತ್ತು ತರುವಾಯದ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದಾಗಿ, ಓರ್ವ ಕಲಾಕೃತಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ರೈಟ್‌ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಒಂದು ನವೀಕೃತ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. == ಸಾವು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಆಸ್ತಿ == ]] [[ಚಿತ್ರ:Frank Lloyd Wright portrait.jpg|thumb|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌-ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಮತ್ತು ಸನ್‌‌ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಅಲ್‌ ರ್ಯಾವೆನ್ನಾನಿಂದ 1954ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾವಚಿತ್ರ.]] [[ಚಿತ್ರ:RobieHouseWindows ChicagoIL.jpg|thumb|ಚಿಕಾಗೊದ (1906) ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೈಟ್‌-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕಿಟಕಿ.]] ಕರುಳಿನಲ್ಲಿನ ಅಡಚಣೆಯೊಂದನ್ನು ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು, 1959ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 9ರಂದು ಅರಿಝೋನಾದ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವಾಗ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅವನ ಸಾವಿನ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ, ಸಂಕ್ಷೋಭೆಯು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಬೆನ್ನತ್ತಿಕೊಂಡೇ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0608.html |title=Frank Lloyd Wright Dies; Famed Architect Was 89|publisher=nytimes.com<! |date=1959-04-10 |accessdate=2010-05-21}}</ref> ಅವನ ಮೂರನೇ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ, ರೈಟ್‌ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದಳಾದರೂ, 1985ರಲ್ಲಿ ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟಳು. ಆ ವರ್ಷ ಹೊರಬಿದ್ದ ಮಾಹಿತಿಯ ಅನುಸಾರ, ರೈಟ್‌, ಅವಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಮೊದಲ ಮದುವೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಅವಳ ಮಗಳು ಎಲ್ಲರ ಶವವನ್ನೂ ದಹನಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌‌ಗೆ ಜಾಗ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವಳ ಅಂತಿಮ ಬಯಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂತು. ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ, ರೈಟ್‌ನ ದೇಹವನ್ನು ಲಾಯ್ಡ್‌‌-ಜೋನ್ಸ್‌ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ 25 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇದು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ರೈಟ್‌ನ ನಂತರದ-ಜೀವನದ ಮನೆಯಾದ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌‌ಗೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸ್ಮಶಾನವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿ ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌ ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್ ನಡುವೆ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಇಲ್‌ನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮನೆಗೊಂಡಿರುವ ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ; ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ ನಕಾಸೆಗಾರನಾಗಿದ್ದ.</ref> ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾಳ ಯೋಜನೆಯು ಒಂದು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ತೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆನೀಡಿತು; ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇದರ ಕೆಲಸವು ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡು ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಸದರಿ ತೋಟದ ಕಾರ್ಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುವುದು ಬಾಕಿಯಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌ಗೆ ಅವನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವು ದಫನುಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಉಗ್ರಾಣದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇಂದು, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗಕ್ಕಿರುವ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಿಂದ ಒಂದು ಕಲ್ಲೆಸೆಯುವಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸಣ್ಣ ಸ್ಮಶಾನವು, ರೈಟ್‌ನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತುಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಗೋರಿಕಲ್ಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆಯಾದರೂ, ಅದರ ಗೋರಿಯು ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌, 1992.</ref> === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು === ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ ವಿವರಗಳವರೆಗೂ ಗಮನಹರಿಸಿದ ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯೊಂದಿಗಿನ ರೈಟ್‌ನ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಅವನ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಹೊರಗೆಡವಿದವು. ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಿಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರಾಡಂಬರವಾದ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳವರೆಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿವರವನ್ನೂ ರೈಟ್‌ ಕಾರ್ಯತಃ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ; ಅಂದರೆ, ಬಾಹ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ರತ್ನಗಂಬಳಿಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು, ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಮೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಕುರ್ಚಿಗಳು, ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳಂಥ ಆಂತರಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಗಳ ಕಡೆಗೂ ಅವನು ಗಮನಹರಿಸಿದ. ಗ್ರಾಹಕರ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ-ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ಉದ್ದೇಶದ ಅನುಸಾರ-ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅವನು ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ. ಈ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಸಮಗ್ರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಸಂಯೋಜಿತ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆಂತರಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಆತ ಅನೇಕಬಾರಿ ಹಿಂದೆ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಕೆಲವೊಂದು ಒಳ-ನಿರ್ಮಿತ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅವನ ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಇತರ ಪರಿಷ್ಕರಣಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅವನ ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು ವಿಷಯಾಧಾರಿತ, ಸುಸಂಘಟಿತವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಂಶಗಳನ್ನು (ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಇದು ಸಸ್ಯದ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು) ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವು ಕಿಟಕಿಗಳು, ರತ್ನಗಂಬಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಳವಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿವೆ. ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅವನು ಮಾಡಿದ; ಅಂದರೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಅಚ್ಚುಗಳು, ಗಾಜಿನ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೀಸದೀಪದ ಕಿಟಕಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸತುವಿನ ಗಾಡಿಸೀಸದ ಮೃದುದಂಡಗಳನ್ನು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಸೀಸ]]ದ ಬದಲಿಗೆ) ಅವನು ಬಳಸಿದ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವಾಗಿ ಅವನು ಪೈರೆಕ್ಸ್‌‌ ಗಾಜು ಕೊಳವೆವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಗ್ರಾಹಕರ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ-ನಿರ್ಮಿತವಾದ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಅಳವಡಿಸುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪೈಕಿಯೂ ರೈಟ್‌ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಲಾದ ಕೆಲವೊಂದು ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಮಹಡಿ-ದೀಪಗಳು, ಮತ್ತು ಆಗ ವಿನೂತನವೆನಿಸಿದ್ದ ಗೋಳಾಕಾರದ ಗಾಜಿನ ದೀಪದ ಮುಸುಕನ್ನು (ಅನಿಲ ದೀಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭೌತಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹಿಂದೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು) ಅವನು ಬಳಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ರೈಟ್‌ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಪ್ರಗತಿಹೊಂದಿದಂತೆ, ಗಾಜಿನ ಉದ್ಯಮದ ಯಂತ್ರೀಕರಣವೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ತನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಜನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ರೈಟ್‌, ಇದು ತನ್ನ ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಧಾತುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ, ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತನೆಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗಾಜು ಅವಕಾಶನೀಡಿತು. 1928ರಲ್ಲಿ, ಗಾಜಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಬರೆದ ರೈಟ್‌, ಅದರಲ್ಲಿ ಗಾಜನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕನ್ನಡಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ; ಹೀಗೆ ಹೋಲಿಸುವಾಗ ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಗಳು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಘನವಾದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲೆಂದು ಹಗುರವಾದ ತೆರೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೋಡೆಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗಾಜಿನ ಫಲಕಗಳನ್ನು ತಂತಿಯಿಂದ ಬಿಗಿಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಪಾಠಗಳು, ರೈಟ್‌ನ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾಜಿನ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿತ್ತು. ಈ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಾಜನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಗಾಜಿನ ಹಗುರತೆ ಮತ್ತು ಕೋಮಲತೆ ಹಾಗೂ ಘನವಾದ, ಗಡುಸಾದ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ರೈಟ್‌ ಆಶಿಸಿದ. ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರೈಟ್‌ನ ಸುಪರಿಚಿತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗಾಜೆಂಬುದು ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಪುಲವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸರಳ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಆಕಾರಗಳು, ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಲಂಕರಣದ ಪೈಕಿ ಕೆಲವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಗ್ಲಾಸ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌'', ಕಾರ್ಲಾ ಲಿಂಡ್‌, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌ ಆರ್ಟ್‌ಬುಕ್ಸ್‌/ಆರ್ಕಿಟೈಪ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, 1995.</ref> ಸೇವಕರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಕಡಿಮೆ ಎನಿಸಿದ ಅಥವಾ ಬಹುಪಾಲು ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭವಾದ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ವದೇಶಿ ಜೀವನದ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ, ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೈಟ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ. ಅನೇಕವೇಳೆ ಅವನಿಂದ 'ಕಾರ್ಯನೆಲೆ' ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಯು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಇದು ಅವಕಾಶನೀಡಿತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಊಟದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅತಿಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಮತ್ತು ಅವರಕಡೆ ಗಮನಹರಿಸುವ ಅವಕಾಶವೂ ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಗೆ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಮೈಸ್‌ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ರೋಹೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಬಹುಭಾಗದ ಮೂಲವನ್ನು ರೈಟ್‌ನ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ತನ್ನ ಸ್ವಂತದ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಅವನ ಫ್ಯಾಷನ್‌‌ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಅನನ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಸೂಟುಗಳು, ತೂಗಾಡುವ ಕಂಠಬಂಧಗಳು, ಮತ್ತು ತೋಳಿಲ್ಲದ ಮೇಲಂಗಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ. ಪ್ರೈರೀ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಡಿಕೆಯ ಒಂದು ಹಳದಿ 'ರೇಸ್‌ಎಬೌಟ್‌' ಕಾರನ್ನು ರೈಟ್‌ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ, 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಕೆಂಪು ಕಾರ್ಡ್‌ ವಾಹನವನ್ನೂ, ಮತ್ತು ಗಿರಾಕಿಯ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ ತಯಾರಿಸಿದ 1940 ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ಕಾರನ್ನು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾಹನದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಅನೇಕ ವೇಗದ ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ. {{Citation needed|date=February 2010}} === ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು === ತನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವಗಳಿರುವುದರ ಕುರಿತು ರೈಟ್‌ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಅಪರೂಪವಾದರೂ, ಅವನು ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಾರೆ: # ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌: ಇವನನ್ನು ರೈಟ್‌ ತನ್ನ 'ಲೈಬರ್‌‌ ಮೀಸ್ಟರ್‌‌' (ಪ್ರೀತಿಯ ಯಜಮಾನ) ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ, # ಪ್ರಕೃತಿ: ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಸಸ್ಯ ಜೀವನದ ಆಕಾರಗಳು/ಸ್ವರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳು/ಮಾದರಿಗಳು, # ಸಂಗೀತ ([[ಲುಡ್ವಿಗ್ ವಾನ್ ಬೆಟ್ಹೋವನ್|ಲುಡ್ವಿಗ್‌‌ ವಾನ್‌ ಬೀಥೊವೆನ್‌‌]] ಅವನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಸಂಯೋಜಕನಾಗಿದ್ದ), # ಜಪಾನೀ ಕಲೆ, ಮುದ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು, # ಫ್ರೋಬೆಲ್‌‌ ಗಿಫ್ಟ್ಸ್‌ {{Citation needed|date=September 2007}} ಅವನ ನೌಕರರಾಗಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು ತನ್ನ ಸ್ವಂತದ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದೂ ಸಹ ಅವನು ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥದ ಉಳಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಅನುಕರಣಕಾರರು ಮತ್ತು ಅಧೀನದ ಕೆಲಸಗಾರರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ.<ref>"ದಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ, ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌</ref> ಆದರೆ, ಯಾವುದೇ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಜತೆಗೂಡಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಇತರರ ಕೆಲಸದಿಂದ ತನ್ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದ. ಅವನ ಮುಂಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಲಿವನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಚಿಕಾಗೊ ಪಂಥದ ಕೆಲವೊಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅವನ ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಂದ ರೈಟ್‌ನ ಕಚೇರಿಯು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರೆಂದರೆ: ವಿಲಿಯಂ ಯೂಜೀನ್‌ ಡ್ರಮಾಂಡ್‌, ಜಾನ್‌‌ ವಾನ್‌ ಬರ್ಗೆನ್‌‌, ಇಸಾಬೆಲ್‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಬ್ಯಾರಿ ಬೈರ್ನ್‌, ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಮೆಕ್‌ಅರ್ಥರ್‌‌, ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌ ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್‌‌‌ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌. ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಜನಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಂಟೋನಿಯನ್‌‌ ರೇಮಾಂಡ್‌ ಎಂಬ ಝೆಕ್‌‌-ಸಂಜಾತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯು, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದ. ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಜಪಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಆದ ವೃತ್ತಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ‌‌ರುಡಾಲ್ಫ್ ಷಿಂಡ್ಲರ್‌‌ ಕೂಡಾ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅವನದೇ ಸ್ವಂತ ಕೆಲಸವು ರೈಟ್‌ನ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎಂದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಷಿಂಡ್ಲರ್‌‌ನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ರಿಚರ್ಡ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಾ ಕೂಡಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಗೆ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಯಶಸ್ವೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ. ನಂತರದ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಂದೆ ಗಮನಾರ್ಹರೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ರೈಟ್‌ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಅವರೆಂದರೆ: ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಆರನ್‌‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ಜಾನ್‌‌ ಲೌಟ್ನರ್‌, E. ಫೇ ಜೋನ್ಸ್‌, ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಲಂಬ್‌ ಮತ್ತು ಪಾವೊಲೊ ಸೊಲೆರಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಲಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್‌‌ ಡೆಲ್ಗಾಡೊ. ನಟ ಆಂಥೊನಿ ಕ್ವಿನ್‌‌ ಓರ್ವ ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಆದರೆ, ಅವನಿಗಿದ್ದ ಮಾತಿನ ತೊದಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಜಯಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಧ್ವನಿ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ರೈಟ್‌ ಅವನಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ. ಬ್ರೂಸ್‌ ಗಾಫ್‌‌ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಪರಸ್ಪರರಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಮನ್ನಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:FrankLloydWright1966USstamp.jpg|thumb|left|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ 1966ರಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದಿರುವ U.S. ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ.]] ನಂತರದ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1959ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅವನ ಸಾವಿನ ನಂತರವೂ, ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸಾಧನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗೌರವಾರ್ಥ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ರೈಟ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. 1941ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು 1949ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ (AIA) ವತಿಯಿಂದ ಅವನು ಬಂಗಾರದ ಪದಕದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. 1953ರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌‌ನ ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ P. ಬ್ರೌನ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ (ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ದೊರೆತ ಅವನ "ಆಲ್ಮಾ ಮ್ಯಾಟರ್‌‌" ಪದವಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅವನು ಗೌರವಾರ್ಥ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕಲೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ವಾಸ್ತುಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಮಂಡಳಿಯ ಓರ್ವ ಗೌರವಾರ್ಥ ಸದಸ್ಯನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದವು. 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ಮನೆಯನ್ನು "20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಟ್ಟಡ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು; ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ AIA ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಒಂದು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ "ಮೊದಲ-ಹತ್ತು" ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು. ಆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, USAಯ ಇತರ ಅನೇಕ ಮಹೋನ್ನತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಅವರೆಂದರೆ: ಈರೋ ಸಾರಿನೆನ್‌‌, I.M. ಪೀ, ಲೂಯಿಸ್‌ ಕಹ್ನ್‌‌, ಫಿಲಿಪ್‌‌ ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ಮತ್ತು ಲುಡ್ವಿಗ್‌‌ ಮೈಸ್‌ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ರೋಹೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವನು ಸದರಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದ ಏಕೈಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದ. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌‌ C. ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಇವು ಇತರ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು. 1992ರಲ್ಲಿ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ ಒಪೆರಾವು ಶೈನಿಂಗ್‌ ಬ್ರೋ ಎಂಬ ಗೀತರೂಪಕವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು; ರೈಟ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸಂಯೋಜಕ ಡ್ಯಾರನ್‌‌ ಹೇಗನ್‌‌ ಮತ್ತು ಗೀತಬಂಧಕಾರ ಪಾಲ್‌‌ ಮುಲ್ಡೂನ್‌‌ರಿಂದ ಸಾದರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೂಪಕ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಸದರಿ ಕೃತಿಯು ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, [[Work Song: Three Views of Frank Lloyd Wright]] ಎಂಬ ಒಂದು ನಾಟಕವು ಮಿಲ್ವೌಕಿ ರೆಪರ್ಟರಿ ಥಿಯೇಟರ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು; ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಮಗ್ಗುಲುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಈ ನಾಟಕವು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. 1966ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸರಣಿಯ ಒಂದು 2¢ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯೊಂದಿಗೆ ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು. == ಕುಟುಂಬ == ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಏಳು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಂದೆಯಾದ: ಅವರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದ್ದರು. ಅವನ ಮೂರನೇ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌‌ಳ ಮಗಳಾದ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾ ಮಿಲಾನೊಫ್‌‌ಳನ್ನು ಅವನು ದತ್ತುರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ.<ref>{{cite web |author=ascedia.com |url=http://www.taliesinpreservation.org/frank/faq.htm#Wives_children |title=Taliesin Preservation, Inc. – Frank Lloyd Wright – FAQ's |publisher=Taliesinpreservation.org |date= |accessdate=2009-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080610011735/http://www.taliesinpreservation.org/frank/faq.htm#Wives_children |archivedate=2008-06-10 |deadurl=yes |url-status=dead }}</ref> ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯರ ವಿವರಗಳು ಹೀಗಿವೆ: * ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ "ಕಿಟ್ಟಿ" (ಟೋಬಿನ್‌‌) ರೈಟ್‌ (1871–1959). ಸಮಾಜ-ವರಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ. 1889ರ ಜೂನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಯಿತು; 1922ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇವಳ ವಿಚ್ಛೇದನವಾಯಿತು. * ಮೌಡ್‌ "ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌" (ನೋಯೆಲ್‌) ರೈಟ್‌ (1869–1930). ಕಲಾವಿದೆ. 1923ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಯಿತು; 1927ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನವಾಯಿತು. * ಓಲ್ಗಾ ಇವಾನೊವ್ನಾ "ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ" (ಲಾಜೋವಿಚ್‌‌ ಮಿಲಾನೊಫ್‌) ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ (1897–1985). ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ್ತಿ. 1928ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಯಿತು. ರೈಟ್‌ನ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಜೂನಿಯರ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ಎಂದೇ ಸುಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದು, ಈತನೂ ಸಹ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಗಮನಾರ್ಹ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದ. ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ಮಗನಾದ (ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ) ಎರಿಕ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮಾಲಿಬುವಿನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಆತ ಬಹುಪಾಲು ನಿವಾಸ-ಯೋಜನೆಗಳ ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವೃತ್ತಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಮತ್ತೋರ್ವ ಮಗ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾದ ಜಾನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ಎಂಬಾತ, 1918ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ಲಾಗ್ಸ್‌‌ನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್‌ ಡಿಯೆಗೊ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಜಾನ್‌‌ನ ಮಗಳಾದ [http://www.ewrightingraham.com/ ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ರೈಟ್‌ ಇನ್‌ಗ್ರಹಾಮ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105032848/http://www.ewrightingraham.com/ |date=2010-11-05 }} ಎಂಬಾಕೆಯು, ಕೊಲರೆಡೊದ ಕೊಲರೆಡೊ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಕ್ರಿಸ್ಟೀನ್‌, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಟ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿಯಾದ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌ಗೆ ಅವಳು ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.<ref name="Reflecting Pools">{{cite news |last=Mann |first=Leslie |title=Reflecting pools: Descendants follow in Frank Lloyd Wright's footsteps |url=http://www.chicagotribune.com/classified/realestate/news/chi-cp_wright_re_02-10feb03,1,4161107.story |work=[[Chicago Tribune]] |date=2008-02-01 |accessdate=2008-03-28 |archiveurl=https://archive.today/20130102111907/http://articles.chicagotribune.com/2009-02-03/entertainment/0902020422_1_landmarks-commission-landmarks-ordinance-landmarks-law |archivedate=2013-01-02 |url-status=live }}</ref> ಆಸ್ಕರ್‌‌-ವಿಜೇತ ನಟಿಯಾದ ಆನ್ನೆ ಬಾಕ್ಸ್‌‌ಟರ್‌ ಎಂಬಾಕೆಯು ರೈಟ್‌ನ ಮೊಮ್ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ರೈಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಮದುವೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಓರ್ವ ಮಗುವಾಗಿದ್ದ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಬಾಕ್ಸ್‌‌ಟರ್‌ಗೆ, ನಟಿ ಬಾಕ್ಸ್‌‌ಟರ್‌ ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆನ್ನೆಯ ಮಗಳಾದ ಮೆಲಿಸ್ಸಾ ಗಾಲ್ಟ್‌‌ ಈಗ ಬದುಕಿದ್ದು, ಓರ್ವ ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.<ref name="Reflecting Pools"/> ಅವನ ದತ್ತುಪುತ್ರಿಯಾದ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾ (ಇವಳು ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾಳ ಮಗಳು) ಹಾಗೂ ಅವಳ ಮಗನಾದ ಡೇನಿಯಲ್‌, 1946ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ವಾಹನ ಅಪಘಾತವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದರು. ಅವಳ ವಿಧುರನಾದ ವಿಲಿಯಂ ವೆಸ್ಲೆ ಪೀಟರ್ಸ್‌‌, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಗೆ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾ ಅಲ್ಲಿಯುಯೇವಾಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ; ಈಕೆಯು [[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್|ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌‌]]ನ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮಗು ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕೆಳಗೆ [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಜೀವನದಂತಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವಳು ಹೋಲಿಸಿದ, ರೈಟ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಗೆ ಅವಳು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣ, ಅವರು ವಿಚ್ಛೇದನಗೊಂಡರು; ರೈಟ್‌ನ ವಿಧವೆಯ ನಿರಂತರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವೂ ಸಹ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. 1985ರಿಂದ 1991ರವರೆಗೆ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌ನ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಪೀಟರ್ಸ್‌‌ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ರೈಟ್‌ನ ಓರ್ವ ಮರಿಮಗನಾದ S. ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ನಟಾಫ್ ಈಗ ಬದುಕಿದ್ದು, ಓರ್ವ ಪರಿಣಿತ ಮರಗೆಲಸದವನಾಗಿ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ವಾಡಿಕೆಯ ಮರದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ನೈಪುಣ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news |title=The Short List |url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/November-2006/Short-List-November-2006/ |work=Chicago Magazine |date=November 2006 |accessdate=2008-03-10 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513050752/http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/November-2006/Short-List-November-2006/ |url-status=dead }}</ref> == ದಾಖಲೆಗಳು == ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದಾಖಲೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು, ಆರ್ಟ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿರುವ ರೈಯೆರ್‌ಸನ್‌‌ & ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ಲೈಬ್ರರೀಸ್‌ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ ನಿವಾಸ ಮತ್ತು 1924–1974ರ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಸಂಗ್ರಹವು, ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಎರಡು ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ನಕಾಶೆಗಳು, ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ, ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನದ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನೆ ಕಡತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 1945–1988ರ ಮಿಚಿಗನ್‌‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 'ದಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್' ದಾಖಲೆಯು ಸಂಶೋಧನಾ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಗ್ರಾಹಕರ ನಡುವಿನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಛಾಯಾಪ್ರತಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; "ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಇನ್‌ ಮಿಚಿಗನ್‌" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಛಾಯಾಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 1897–1997ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ದಿ ರೈಟಿಯಾನಾ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ (ಹೆಚ್ಚುಭಾಗ 1949–1969ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದೆ), ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮುದ್ರಿತ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 1916–1925ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ದಿ ಜೋಸೆಫ್‌‌ J. ಬ್ಯಾಗ್ಲೆ ಕಾಟೇಜ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌, 1916ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಬ್ಯಾಗ್ಲೆ ನಾಡಮನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸದರಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ [http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Archives.html ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122050418/http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Archives.html |date=2010-01-22 }}, ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ದಾಖಲೆ-ಪತ್ರಾಗಾರವು ಅವನ ನಕಾಶೆಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, 1880ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರಿದ ಅಕಾರಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ, ಹಾಗೂ ಇತರ ಕ್ಷಣಿಕಜೀವಿಗಳ ವಿವರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗೆಟ್ಟಿ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಕೂಡಾ ತನ್ನ "[http://www.getty.edu/research/conducting_research/special_collections/wright.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌]" ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಪ್ರತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅವನ ನಕಾಶೆಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಂಥೊನಿ ಅಲೋಫ್ಸಿನ್‌‌ ಎಂಬ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ''ಆನ್‌ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ ಟು ದಿ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌ ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವು ಅಕಾರಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ಬೃಹತ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. == ಆಯ್ದ ಕೃತಿಗಳು == {{Main|List of Frank Lloyd Wright works}} [[ಚಿತ್ರ:2010-04-10 3000x2000 oakpark nathan g moore house.jpg|thumb|ನಾಥನ್‌ G. ಮೂರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌, ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌]] [[ಚಿತ್ರ:Robie House.jpg|thumb|ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌.]] [[ಚಿತ್ರ:Taliesinpan.jpg|thumb|"ಹಡಗಿನ" ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವ "ಮೂತಿ"ಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌‌ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ.]] [[ಚಿತ್ರ:FLW Gammage Auditorium ASU PHX AZ 20186.JPG|thumb|ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಅಟ್ಟಣಿಗೆಯೊಂದರಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಗಮ್ಮೇಜ್‌ ಸಭಾಂಗಣ.]] * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ, ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1889–1909 * ವಿಲಿಯಂ H. ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌, ರಿವರ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1894 * ‌‌ವಾರ್ಡ್‌ ವಿನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ವಿಲಿಟ್ಸ್ ನಿವಾಸ, ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡ್‌ನರ್‌‌'ಸ್‌ ಕಾಟೇಜ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಬಲ್ಸ್‌, ಹೈಲೆಂಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1901 * ಡಾನಾ-ಥಾಮಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1902 * ‌‌ಲಾರ್ಕಿನ್ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡ, ಬಫೆಲೊ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, 1903 ''(1950ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು)'' * ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್‌, ಬಫೆಲೊ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, 1903–1905 * ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌‌, ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1904 * ‌‌ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ C. ರೋಬೀ ನಿವಾಸ, ಚಿಕಾಗೊ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1909 * ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ I, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1911 * ‌‌ಮಿಡ್‌ವೇ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್, ಚಿಕಾಗೊ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1913 ''(1929ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು)'' * ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲು, ಟೋಕಿಯೋ, ಜಪಾನ್‌‌, 1923 ''(1968ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು; ಪ್ರವೇಶ ಭವನವನ್ನು 1976ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್‌‌ನ ನಗೋಯಾ ಸಮೀಪವಿರುವ ಮೆಯಿಜಿ ಮುರಾದಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು'' * ಹಾಲಿಹಾಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಅಲೀನ್‌‌ ಬಾರ್ನ್ಸ್‌‌ಡಾಲ್‌‌ ನಿವಾಸ), ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, 1919–1921 * ‌ಎನ್ನಿಸ್ ಹೌಸ್‌‌, ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, 1923 * ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ III, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1925 * ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ (ಎಡ್ಗರ್‌‌ J. ಕೌಫ್‌ಮನ್‌ ಸೀನಿಯರ್‌‌ ನಿವಾಸ), ಬಿಯರ್‌ ರನ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, 1935–1937 * ಫಸ್ಟ್‌‌ ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌, 1936–1937 * ‌‌ಜಾನ್ಸನ್ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌, ರೆಸೀನ್‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1936 * ‌ಹರ್ಬರ್ಟ್ F. ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ನಿವಾಸ ("ವಿಂಗ್‌ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌"), ವಿಂಡ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌, WI, 1937 * ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌‌, ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌, ಅರಿಝೋನಾ, 1937 * ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳು, 1930ರ ದಶಕದಿಂದ 1950ರ ದಶಕದವರೆಗೆ * ‌‌‌ಚೈಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸನ್, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸದರ್ನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌, ಲೇಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಫ್ಲೋರಿಡಾ, 1941–1958 * ‌‌ಫಸ್ಟ್‌ ಯೂನಿಟೇರಿಯನ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್, ಷೋರ್‌ವುಡ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1947 * V. C. ಮೋರಿಸ್‌ ಗಿಫ್ಟ್‌ ಷಾಪ್‌, ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, 1948 * ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌, ಬಾರ್ಟಲ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ, ಓಕ್ಲಹಾಮಾ, 1952–1956 * ‌‌ಬೆಥ್‌ ಷೊಲೊಮ್‌ ಸೈನಗೋಗ್, ಎಲ್ಕಿನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, 1954 * ‌ಅನನ್ಸಿಯೇಷನ್‌ ಗ್ರೀಕ್‌ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚು, ಮಿಲ್ವೌಕಿ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1956–1961 * ಸಾಲೋಮನ್‌‌ R. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, 1956–1959 * ‌ಕೆಂಟುಕ್‌ ನಾಬ್, ಓಹಿಯೋಪೈಲ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, 1956 * ದಿ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿರುವ ಮೈಲಿ-ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರ, 1956 ''(ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ)'' * ‌‌ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಎರ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಪ್ರಿಫ್ಯಾಬ್ ಹೌಸಸ್‌, ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳು, 1956–1960 * ಅನನ್ಸಿಯೇಷನ್‌ ಗ್ರೀಕ್‌ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚು, ವೌವಾಟೊಸಾ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1956–1961 * ಮೇರಿನ್‌‌ ಕೌಂಟಿ ಸಿವಿಕ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌, ಸ್ಯಾನ್‌ ರಫಾಯೆಲ್‌‌, CA, 1957–1966 * ಗಮ್ಮೇಜ್‌ ಸಭಾಂಗಣ, ಟೆಂಪೆ, ಅರಿಝೋನಾ, 1959–1964 == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|Design}} <div> * [[:ವರ್ಗ:Frank Lloyd Wright buildings|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] * ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ * ರಿಚರ್ಡ್‌ ಬಾಕ್‌ * ರೋಮನ್‌ ಇಟ್ಟಿಗೆ * ಜರೋಸ್ಲಾವ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಪೊಲಿವ್ಕಾ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಟ್ಟಡ ರಕ್ಷಕ ಮಂಡಲಿ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್-ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕೆಲಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ತಾಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕೆಲಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ * ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ </div> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == === ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃತಿಗಳು === {{Reflist|2}} === ರೈಟ್‌ನ ತತ್ತ್ವದ ಕುರಿತಾದ ಆಯ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು === *''ಆನ್‌ ಆಟೋಬಯಾಗ್ರಫಿ'', -ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ (1943, ಡ್ಯುಯೆಲ್‌‌, ಸ್ಲೋವನ್‌‌ ಮತ್ತು ಪಿಯರ್ಸ್‌‌ / 2005, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌; ISBN 0-7649-3243-8) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಆನ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌'', -ರಾಬರ್ಟ್‌ ಮೆಕ್‌ಕಾರ್ಟರ್‌ (1991, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 1878271261) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್’ಸ್‌ ಉಸೋನಿಯನ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌: ಡಿಸೈನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಮಾಡರೇಟ್‌ ಕಾಸ್ಟ್‌ ಒನ್‌-ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಹೋಮ್ಸ್‌'', -ಜಾನ್‌‌ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ (1984, ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌‌-ಗಬ್ಟಿಲ್‌‌; ISBN 0823071782) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್’ಸ್‌ ಉಸೋನಿಯನ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌‌ (ರೈಟ್‌ ಅಟ್‌ ಎ ಗ್ಲಾನ್ಸ್‌ ಸೀರೀಸ್‌)'', -ಕಾರ್ಲಾ ಲಿಂಡ್‌ (1994, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌; ISBN 1566409985) *"ಇನ್‌ ದಿ ಕಾಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌," ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌, ಮಾರ್ಚ್‌, 1908, -ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ: ''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಕಲೆಕ್ಟೆಡ್‌ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ. '' ''1'' (1992, ರಿಝೊಲಿ; ISBN 0-8478-1546-3) *''ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹೌಸ್‌, ದಿ'', -ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ (1954, ಹೊರೈಜನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0517020785) *''ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌: ಮೈ ಇಯರ್ಸ್‌ ಬಿಫೋರ್‌, ಡ್ಯೂರಿಂಗ್‌, ಅಂಡ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಲಿವಿಂಗ್‌ ವಿತ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್,'' -ಅರ್ಲ್‌ ನಿಸ್ಬೆಟ್‌‌ (2006, ಮೆರಿಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0-9778951-0-6) *‌''ಟ್ರುತ್‌ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಪೀಕ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಆನ್‌ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್'', ಸಂಪಾದಕ: ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌‌ ಮೀಹಾನ್‌‌ (1987, ವೈಲೆ; ISBN 0471845094) *‌‌''ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್'', -ಡೊನಾಲ್ಡ್‌‌ ಹಾಫ್‌ಮನ್‌‌ (1995, ಡೋವರ್‌ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌‌; ISBN 048628364X) *''ಉಸೋನಿಯಾ : ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಡಿಸೈನ್‌ ಫಾರ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ'', ಆಲ್ವಿನ್‌‌ ರೋಸೆನ್‌ಬೌಮ್‌ (1993, ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0891332014) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್,'' -ಡೇನಿಯಲ್‌‌ ಟ್ರೀಬರ್‌‌ (2008, ಬಿರ್ಖೌಸರ್‌ ಬಸೆಲ್‌‌, 2ನೇ, ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ; ISBN 978-3764386979) === ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು === *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌, ಮ್ಯಾನ್‌ ಇನ್‌ ಪೊಸೆಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಸ್‌ ಅರ್ತ್‌'', -ಲೊವಾನ್ನಾ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ (1962, ಡಬಲ್‌ಡೇ; {{OCLC|31514669}}) *‌‌''ಮೆನಿ ಮಾಸ್ಕ್ಸ್'', - ಬ್ರೆಂಡಾನ್‌ ಗಿಲ್‌‌ (1987, ಪುಟ್ನಾಮ್‌‌; ISBN 0399132325) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'', - ಅದಾ ಲೂಯಿಸ್‌ ಹಕ್ಸ್‌ಟಬಲ್‌ (2004, ಲಿಪ್ಪರ್‌‌/ವೈಕಿಂಗ್‌; ISBN 0670033421) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ'', - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌ (1992, ಕ್ನೋಫ್‌; ISBN 0394564367) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಹಿಸ್‌ ಲೈಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌'', - ರಾಬರ್ಟ್‌ ಟ್ವಾಂಬ್ಲಿ (1979, ವೈಲೆ; ISBN 0471034002) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಬೈ ವಕಾರೊ, ಟೋನಿ, (2002, ಕುಲ್ಟರ್‌‌-ಅನ್‌ಟರ್ಮ್‌-ಸ್ಕಿರ್ಮ್‌)'' *''ದಿ ಫೆಲೋಷಿಪ್‌: ದಿ ಅನ್‌ಟೋಲ್ಡ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಫೆಲೋಷಿಪ್‌'', - ರೋಜರ್‌‌ ಫ್ರೀಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಹೆರಾಲ್ಡ್‌‌ ಝೆಲ್‌ಮನ್‌‌ (2006, Regan ಪುಸ್ತಕಗಳು; ISBN 0060393882) *''‌‌ಲವಿಂಗ್‌‌ ಫ್ರಾಂಕ್'', - ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಹೊರಾನ್‌‌, (2008, ರ್ಯಾಂಡಮ್‌ ಹೌಸ್‌‌, ಇಂಕ್‌‌; ISBN 0345494997) === ರೈಟ್‌ನ ಕೆಲಸದ ಕುರಿತಾದ ಆಯ್ದ ಸಮೀಕ್ಷಾ ಪುಸ್ತಕಗಳು === *''ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, ದಿ'', - ನೀಲ್‌‌ ಲೆವೈನ್‌‌ (1996, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0691033714) *''ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಕೆಟಲಾಗ್‌, ದಿ'', - ವಿಲಿಯಂ ಆಲಿನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌ (2007 ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0-226-77620-4) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'', - ರಾಬರ್ಟ್‌ ಮೆಕ್‌ಕಾರ್ಟರ್‌ (1997, ಫೈಡಾನ್‌, ಲಂಡನ್‌‌; ISBN 0 7148 31484 (ಗಡುಸಾದ ರಕ್ಷಾಪುಟ), ISBN 0714838543 (ಕಾಗದದ ರಕ್ಷಾಪುಟ)) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಅಮೆರಿಕಾ’ಸ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್‌'', - ಕ್ಯಾಥ್ರಿನ್‌‌ ಸ್ಮಿತ್‌ (1998, ಅಬೆವಿಲ್ಲೆ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ (ಅಬೆವಿಲ್ಲೆ ಪ್ರೆಸ್‌, ಇಂಕ್‌‌.); ISBN 0789202875) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್‌‌'', - ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್‌ (1994, ISBN 087070642X) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್‌, ದಿ'', - ವಿಲಿಯಂ ಆಲಿನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌ (2006 ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0-226-77621-2) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಮಾಸ್ಟರ್‌‌ವರ್ಕ್ಸ್‌‌'', - ಬ್ರೂಸ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌‌ ಫೈಫರ್‌ (1993, ರಿಝೊಲಿ; ISBN 0847817156) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಫಾರ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ'', - ಬ್ರೂಸ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌‌ ಫೈಫರ್‌ (2004, ಟಾಸ್ಕೆನ್‌; ISBN 3-8228-2757-6) *''ರೈಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ಸ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್’ಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌‌'', - ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬೆರ್ಡಿಯಾನಾ ಅಗುವಾರ್‌‌ (2003, ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್‌‌; ISBN 007140953X) *‌‌''ರೈಟ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌‌: ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೀನಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಹೌಸಸ್'' - ಗ್ರಾಂಟ್‌ ಹಿಲ್ಡರ್‌‌ಬ್ರಾಂಡ್‌ (1991, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0295970057) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ ಗೈಡ್‌'', - ಥಾಮಸ್‌‌ A. ಹೇನ್ಜ್‌‌ (1999, ಅಕಾಡೆಮಿ ಎಡಿಷನ್ಸ್‌‌; ISBN 0-8101-2244-8) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಗ್ಲಾಸ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌‌'', - ಕಾರ್ಲಾ ಲಿಂಡ್‌ (1995, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌; ISBN 0876544685) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌‌ 1943–1959'', - ಬ್ರೂಸ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌‌ ಫೈಫರ್‌ ಮತ್ತು ಪೀಟರ್‌‌‌ ಗೊಸ್ಸೆಲ್‌‌ (ಸಂಪಾದಕ) (2009, ಟಾಸ್ಕೆನ್‌; ISBN 978-3-8228-5770-0). ''ರೈಟ್‌ನ ಸಾಕಾರಗೊಂಡಿರುವ ಮತ್ತು ಸಾಕಾರಗೊಳ್ಳದಿರುವ 1,100 ವಿನ್ಯಾಸಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮೂರು ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು.'' === ರೈಟ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಆಯ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳು === *''‌‌ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ರೈಸಿಂಗ್‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, E. J. ಕೌಫ್‌ಮನ್‌, ಅಂಡ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ'ಸ್‌ ಮೋಸ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾರ್ಡಿನರಿ ಹೌಸ್'', - ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌‌ ಟೋಕರ್‌‌ (2003, ಕ್ನೋಫ್‌; ISBN 1400040264) == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Frank Lloyd Wright}} {{wikiquote}} *[http://www.franklloydwright.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌] ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ *[http://www.wisconsinhistory.org/topics/flw ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120830210333/http://www.wisconsinhistory.org/topics/flw/ |date=2012-08-30 }} *[http://www.savewright.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701005657/https://savewright.org/ |date=2023-07-01 }} *[http://www.nou-sera.com/architect/wright.html#Anchor-4159 ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230607122717/http://www.nou-sera.com/architect/wright.html#Anchor-4159 |date=2023-06-07 }} *[http://www.gowright.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌‌] – FLW ಹೋಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊ, ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ *[http://www.taliesin.edu/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403124954/https://taliesin.edu/ |date=2019-04-03 }} *[http://www.WrightInWisconsin.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ಟೂರಿಸಂ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ] *[http://www.pbs.org/flw/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810140421/http://www.pbs.org/flw/ |date=2006-08-10 }} – ಕೆನ್‌ ಬರ್ನ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ PBS ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ *[http://www.loc.gov/exhibits/flw/flw.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲ್ಲೋಯ್ದ್ ರೈಟ್ ][http://www.loc.gov/exhibits/flw/flw.html ಡಿಸೈನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಆನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ 1922–1932] *[http://www.loc.gov/rr/print/list/103_flw.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್‌ ಬೈ ದಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಸರ್ವೆ] *[http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm ತಾಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲನ ರೈಟ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430033246/http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm |date=2011-04-30 }} *[http://www.artic.edu/aic/libraries/research/specialcollections/subject/sullivanwright.html ಸಲಿವನ್‌‌, ರೈಟ್‌, ಪ್ರೈರೀ ಶಾಲೆ, & ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115235343/http://www.artic.edu/aic/libraries/research/specialcollections/subject/sullivanwright.html |date=2010-01-15 }} *[http://media.nybooks.com/111008-filler.mp3 ಆಡಿಯೋ ಇಂಟರ್‌‌ವ್ಯೂ ವಿತ್‌‌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌‌ ಫಿಲ್ಲರ್‌‌ ಆನ್‌‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್]: ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌‌'' ನಿಂದ ಪಡೆದಿರುವಂಥದ್ದು. *[http://www.metropolismag.com/story/20081015/higher-station ರೈಟ್‌ನ ಏಕೈಕ ಅನಿಲ ಕೇಂದ್ರದ 50ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406050211/http://www.metropolismag.com/story/20081015/higher-station |date=2011-04-06 }} *[http://cca.qc.ca/en/collection/5-frank-lloyd-wright-and-quebec ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ವೆಬೆಕ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003231419/http://cca.qc.ca/en/collection/5-frank-lloyd-wright-and-quebec |date=2009-10-03 }} *1957ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 1 & 28ರಂದು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾದ ''ದಿ ಮೈಕ್‌ ವ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಇಂಟರ್‌‌ವ್ಯೂ'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್‌ ವ್ಯಾಲೇಸ್‌‌‌ನಿಂದ ಸಂದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/wright_frank_lloyd.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119031444/http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/wright_frank_lloyd.html |date=2013-01-19 }} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Wright, Frank Lloyd | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH = 1867-06-08 | PLACE OF BIRTH = [[Richland Center, Wisconsin]] | DATE OF DEATH = 1959-04-09 | PLACE OF DEATH = [[Phoenix, Arizona|Phoenix]], [[Arizona]] }} {{DEFAULTSORT:Wright, Frank Lloyd}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೯೭ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:1959ರಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌‌ ಶಾಂತಿವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಸಂತತಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌‌ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ಚಿಕಾಗೋದಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ರಿಚ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೈರೀ ಶಾಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ರಂಗುಹಾಕಿದ ಗಾಜಿನ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ–ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೆಲ್ಷ್‌‌ ಸಂತತಿಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ಗೆ ಸೇರಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸರ್ವಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] 694qugqdwxxzi8yxcgxaz83nhnpv8f6 0 26269 1428470 1381023 2026-09-17T01:50:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428470 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=October 2010}} {{US state | Name = Rhode Island| Fullname = State of Rhode Island | Common Name - Rhode Island | Flag = Flag of Rhode Island.svg | Flaglink = [[Flag of Rhode Island|Flag]] | Seal = Seal of Rhode Island.svg | Map = Map of USA RI.svg | Nickname = The Ocean State<br />Little Rhody<ref>{{cite web|author=RI.gov |url=http://www.ri.gov/facts/history.php |title=Rhode Island Government : Government |publisher=RI.gov |date= |accessdate=July 31, 2010}}</ref> | Motto = Hope | Former = Colony of Rhode Island <br />and Providence Plantations | Demonym = Rhode Islander | Capital = [[Providence, Rhode Island|Providence]] | LargestCity = [[Providence, Rhode Island|Providence]] | Governor = [[Donald Carcieri]] (R) | Lieutenant Governor = [[Elizabeth H. Roberts]] (D) | Legislature = [[Rhode Island General Assembly|General Assembly]] | Upperhouse = [[Rhode Island Senate|Senate]] | Lowerhouse = [[Rhode Island House of Representatives|House of Representatives]] | Senators = [[Jack Reed]] (D)<br /> [[Sheldon Whitehouse]] (D)| Representative=[[Rhode Island's 1st congressional district|1]]: [[Patrick J. Kennedy]] (D)<br />[[Rhode Island's 2nd congressional district|2]]: [[James Langevin]] (D)| PostalAbbreviation = RI | BorderingStates = [[Connecticut]], [[Massachusetts]]| OfficialLang = '''[[De jure]]''': None <br /> '''[[De facto]]''': English | AreaRank = 50th | TotalAreaUS = 1,214<ref>http://sos.ri.gov/library/history/facts/</ref> | TotalArea = {{convert|1214|sqmi|km2|disp=output number only}} | LandAreaUS = 1,045 | LandArea = 2,706 | WaterAreaUS = 500 | WaterArea = 6,687 | PCWater = 32.4 | PopRank = 43rd | 2000Pop (old) = 1,048,319 | 2000Pop = 1,053,209 (2009 est.)<ref name=09CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = December 23, 2009 | url = http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html}}</ref>| DensityRank = 2nd | 2000DensityUS = 1,012.3 | 2000Density = 390.78 |State Symbol MedianHouseholdIncome = $44,619 | IncomeRank = 17th | AdmittanceOrder = 13th | AdmittanceDate = May 29, 1790 | TimeZone = [[Eastern Standard Time Zone|Eastern]]: [[UTC]]-5/[[Daylight saving time|-4]] | Longitude = 71° 07' W to 71° 53' W | Latitude = 41° 09' N to 42° 01' N | WidthUS = 37 | Width = 60 | LengthUS = 48| Length = 77 | HighestPoint = [[Jerimoth Hill]]<ref name=usgs>{{cite web| date =April 29, 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| accessdate =November 7, 2006| archive-date =ಜೂನ್ 1, 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> | HighestElevUS = 812 | HighestElev = 247 | MeanElevUS = 200 | MeanElev = 60 | LowestPoint = Atlantic Ocean<ref name=usgs/> | LowestElevUS = 0| LowestElev = 0 | ISOCode = US-RI | Website = www.ri.gov| Footnotes = * Total area in [[acres]]<br /> is approximately {{convert|776957|acre|km2|0}} }} '''ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್''',<ref name="constitution">{{cite web|url = http://www.rilin.state.ri.us/RiConstitution/ConstFull.html|title = Constitution of the State of Rhode Island|accessdate = September 9, 2007|publisher = State of Rhode Island General Assembly|archive-date = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080919035215/http://www.rilin.state.ri.us/RiConstitution/ConstFull.html|url-status = dead}}</ref> ಇದನ್ನು '''ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್''' ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Audio-IPA|en-us-Rhode Island.ogg|/ˌroʊd ˈaɪlɨnd/}}ಅಥವಾ{{IPA-en|rɵˈdaɪlɨnd|}}, ಇದು ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಸಣ್ಣ ಅಮೆರಿಕದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ ಗಡಿ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]]‌ನ ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜತೆ ಇದು ನೀರಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ 13 ಮೂಲ ವಸಾಹತುಗಳ ಪೈಕಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಥಮ ವಸಾಹತು ಹಾಗು ಅಮೆರಿಕ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ವಸಾಹತು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅಧಿಕೃತ ಉಪನಾಮ " ದಿ ಓಷನ್ ಸ್ಟೇಟ್". ಈ ಉಪನಾಮವು ರಾಜ್ಯದ ಬೌಗೋಳಿಕತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಕೊಲ್ಲಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಡಲಚಾಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇವು ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ 30% ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇದರ ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣವು 1,೦45 ಚದರ ಮೈಲುಗಳು(2706 ಕಿಮೀ²), ಆದರೆ ಇದರ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.(ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮೂರು ನಾವಿಕ ಮೈಲುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಎಲ್ಲ ಸಾಗರ ತಳಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಜಲಪ್ರದೇಶವು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.) == ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ == ಹೆಸರಿನ ನಡುವೆಯೂ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಬಹುಭಾಗವು ಅಮೆರಿಕದ ಮುಖ್ಯಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ''ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ಸ್'' ಎರಡು ವಸಾಹತುಗಳಾದ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವಿಲೀನದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ''ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ಸ್'' ರೋಜರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದ ವಸಾಹತಿನ ಹೆಸರು. ಇದು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಸಿಟಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ವಸಾಹತು ಸ್ಥಳವಾದ''ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌'' ‌ನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತ ದಿನದ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಕ್ವಿಡ್‌ನೆಕ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಅಕ್ವಿಡ್‌ನೆಕ್ ನರ್ರಗಾನ್‌ಸೆಟ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಗಳ ಪೈಕಿ ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.<ref name="water">http://www.dlt.ri.gov/lmi/map.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117053440/http://www.dlt.ri.gov/lmi/map.htm |date=ಜನವರಿ 17, 2013 }} 2007 ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರಂದು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅಕ್ವಿಡಿಕ್‌ನೆಕ್ ದ್ವೀಪ ಹೇಗೆ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. 1524ರಲ್ಲಿ ಪರಿಶೋಧಕ ಜಿಯೊವಾನಿ ಡಾ ವೆರಂಜಾನೊ ನರ್ರಗಾನ್‌ಸೆಟ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಪ್ರವೇಶದ ಬಳಿ ದ್ವೀಪವೊಂದರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಅದನ್ನು ಅವರು ಗ್ರೀಕ್ ದ್ವೀಪ ರೋಡ್ಸ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು. ವೆರೆಜಾನೊ ಯಾವ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಯಾತ್ರಿಗಳು ಅಕ್ವಿಡಿಕ್‌ನೆಕ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು 1637ರಲ್ಲಿ ರೋಜರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬಳಸಿರುವುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಈ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ 1644ರಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಇಡಲಾಯಿತು "ಅಕ್ವೆತ್‌ನೆಕ್‌ನ್ನು ಇನ್ನುಮೇಲೆ ಇಲೆ ಆಫ್ ರಾಡ್ಸ್ ಅಥವಾ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ" "ಐಸಲ್ ಆಫ್ ರೋಡ್ಸ್"ನ್ನು 1646ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಕಾನೂನಿನ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ.<ref>http://sos.ri.gov/library/history/name/</ref><ref>ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ B. ಸ್ಟೇಪಲ್ಸ್, "ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನೇಮ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೂನಿಯನ್",ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಂಟಿಕ್ವೇರಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಸಂಪುಟ. 68 (1882): [https://books.google.com/books?id=msILAAAAIAAJ&amp;lpg=PA368&amp;ots=MxZLoQLqKW&amp;dq=%22commemorated%20the%20fiery%20aspect%20of%20the%20place%22&amp;pg=PA367#v=onepage&amp;q=%22commemorated%20the%20fiery%20aspect%20of%20the%20place%22&amp;f=false ಗೀಗಲ್ ಡಾಕ್ಸ್, ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನೇಮ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೂನಿಯನ್]</ref> ಆಡ್ರಿಯನ್ ಬ್ಲಾಕ್ 1627ರ ಯಾತ್ರೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಕ್ವಿಡ್‌ನೆಕ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿದ್ದು, 1625ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸದ ವಿವರಗಳ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ "ಕೆಂಪು ನೋಟದ ದ್ವೀಪ"(17ನೇ ಶತಮಾನದ ಡಚ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "een rodlich Eylande") ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>[http://www.s4ulanguages.com/delaet.html ''Nieuwe Wereldt ofte Beschrijvinghe van West-Indien, uit veelerhande Schriften ende Aen-teekeningen van verscheyden Natien (Leiden, Bonaventure &amp; Abraham Elseviers, 1625)'' ]. ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಠ್ಯದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅನುವಾದ: "ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ (1916): https://archive.org/stream/documentaryhisto02chap/documentaryhisto02chap_djvu.txt</ref> 1659ರಷ್ಟು ಮುಂಚಿನ ಡಚ್ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪವನ್ನು "ರೂಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಟ್‌" ಅಥವಾ ರೆಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕೆಂಪು ಶರತ್ಕಾಲದ ಎಲೆಗೊಂಚಲು ಅಥವಾ ತೀರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಡಚ್ ನಾಗರಿಕನಿಂದ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ(ಬಹುಶಃ ಸ್ವತಃ ಆಡ್ರಿಯನ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಅವರಿಂದ).<ref>ಎಲಿಶಾ ಪಾಟ್ಟರ್, 1835. ದಿ ಅರ್ಲಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನರ್ರಾಗನ್‌ಸೆಟ್. ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, v3. https://books.google.com/books?id=RDIqdXhz9A4C&amp;ots=4A087c9MfB&amp;dq=potter's%20early%20history%20of%20narragansett&amp;pg=PA22#v=snippet&amp;q=dutch%20name&amp;f=false</ref><ref name="books.google.com">ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ G. ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ (1859). https://books.google.com/books?id=iUJg2uqb7LgC&amp;pg=PA70#v=onepage&amp;q&amp;f=false</ref><ref name="books.google.com"/> [[ಚಿತ್ರ:Verrazzano monument.jpg|250px|right|thumb|ವೆರಾಜಾನೊ ಸ್ಮಾರಕ, ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್.]] ರೋಜರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಎಂಬ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ,ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ, ಗುಲಾಮ ಪದ್ಧತಿ ರದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜತೆ ಸಮಾನ ನಡವಳಿಕೆ ಕುರಿತು ಬೋಧಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರು. ಅವರನ್ನು ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿ ವಸಾಹತಿನಿಂದ ಹೊರಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಹನೆಯನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಅವರ ಜತೆಗೆ ಇತರರು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ಸ್‌ನ್ನು ಮುಕ್ತ ಒಡೆತನದ ವಸಾಹತನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. "ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್"ದೈವಾನುಗ್ರಹವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ಸ್" ಪದವು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ವಸಾಹತಿನ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.(ಜನರು ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದು). ಹೀಗೆ, ಈ ಹೆಸರು ನಂತರದ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರಿಬಿಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಗುಲಾಮ ವಸಾಹತುಗಳ ಜತೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ನಂತರ,ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಟೇಷನ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡನ್ನು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ಸ್ ಎಂಬ ವಸಾಹತಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. "ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ಸ್" ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದ ಅತೀ ಉದ್ದನೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. 2009 ಜೂನ್ 23ರಂದು ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ(ಶಾಸನ ಸಭೆ) ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ಸ್ ಹೆಸರು ಇರಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಕೈಬಿಡಬೇಕೇ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಜನರ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಿಡಲು ಮತದಾನ ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಈ ಹೆಸರು ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೆಂಬ ತಪ್ಪುಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jcjT9yQ3eiJ9uywggCR_IuT7O9lwD9922KB80 RI ಕ್ಲೋಸರ್ ಟು ಚೇಂಜಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ ನೇಮ್ ಓವರ್ ಸ್ಲೇವರಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್ 2009ರ ಜೂನ್‌ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> 2010ರ ನವೆಂಬರ್ 2ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕುರಿತ ಜನಾದೇಶದ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜ್ಯ ಉಪನಾಮವು "ದಿ ಓಷನ್ ಸ್ಟೇಟ್" ಎನ್ನುವುದಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಬೌಗೋಳಿಕತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ(ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಕೊಲ್ಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಲಚಾಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ 30%ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ.) == ಬೌಗೋಳಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Rhode Island - NED500.jpg|225px|thumb|ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ನಕ್ಷೆ]] {{See|List of counties in Rhode Island}} [[ಚಿತ್ರ:National-atlas-rhode-island.png|thumb|225px|left|ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನ ನಕ್ಷೆ.]] ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ 1,535 ಚದರ ಮೈಲಿ (4,002 ಕಿಮಿ²) ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ ಗಡಿ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜಲಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯದ ಜತೆ ಬ್ಲಾಕ್ ಐಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ಕಿರಿದಾದ ಕಡಲಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರವು 200 ಅಡಿ(60 ಮೀ). ಸಾಗರ ರಾಜ್ಯ(ಓಷನ್ ಸ್ಟೇಟ್)ಎಂದು ಉಪನಾಮ ಹೊಂದಿರುವ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಗರ ಕಿನಾರೆಗಳಿವೆ. ಇದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದ್ದು,ನೈಜ ಪರ್ವತಗಳಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯದ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರ್ವತಶೃಂಗವು ಜೆರಿಮೋತ್ ಪರ್ವತವಾಗಿದ್ದು, ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 812 ಅಡಿ(247ಮೀ)ಎತ್ತರವಿದೆ.<ref name="usgs"/> ಅಪ್ಪಾಲಾಚಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂರ್ವ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನರ್ರಾಗಾನ್‌ಸೆಟ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಕೆಳಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಂಡ್ ಒಳಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಕಾಡುಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ಕಾಡುಗಳ ಪರಿಸರಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="ecoregions">{{cite journal |author = Olson, D. M, E. Dinerstein, ''et al'' |title = Terrestrial Ecoregions of the World: A New Map of Life on Earth |journal = [[BioScience]] |year = 2001 |volume=51 |issue=11 |pages= 933-938 |url = http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |doi = 10.1641/0006-3568(2001)051[0933:TEOTWA]2.0.CO;2 }}</ref> ನರಗಾನ್‌ಸೆಟ್ ಕೊಲ್ಲಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಬ್ಲಾಕ್ ಐಲೆಂಡ್ ಮುಖ್ಯಭೂಭಾಗದ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು 12 ಮೈಲುಗಳು(19 ಕಿಮೀ)ದೂರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕೊಲ್ಲಿಯೊಳಗೆ 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ. ಅತೀ ದೊಡ್ಡದು ಅಕ್ವಿಡ್‌ನೆಕ್ ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದು, ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್,ಮಿಡಲ್‌ಟೌನ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವು ಕೊನಾನಿಕಟ್, ಪ್ರೂಡೆನ್ಸ್‌ ಮೂರನೇ ಅತೀದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ. === ಬೌಗೋಳಿಕತೆ === ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುವ ಅಪರೂಪ ವಿಧದ [[ಕಲ್ಲು]] ಕಂಬರ್‌ಲ್ಯಾಂಡೈಟ್ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಂಬರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ)ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಕಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖನಿಜದ ಎರಡು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿದ್ದು, ಇದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದುರಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಅದರ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. === ಹವಾಗುಣ === ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಬಿಸಿಯಾದ, ಮಳೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ತಣ್ಣನೆಯ ಚಳಿಯ ಆರ್ದ್ರತೆಯ ಖಂಡೀಯ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡಿನ ಅತ್ಯಧಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶವು 104&nbsp;°F (40&nbsp;°C), 1975 ಆಗಸ್ಟ್ 2ರಂದು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0001416.html ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್ ಹೈಯೆಸ್ಟ್ ಟೆಂಪರೇಚರ್ಸ್ ಬೈ ಸ್ಟೇಟ್] ಇನ್ಫೋರ್ಮೇಶನ್ ಪ್ಲೀಸ್ ಅಲ್ಮಾನಾಕ್</ref> ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ -25&nbsp;°F (-32&nbsp;°C), 1996 ಫೆಬ್ರವರಿ 5ರಂದು ಗ್ರೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0001416.html ರೆಕಾರ್ಡಡ್ ಲೋಯೆಸ್ಟ್ ಟೆಂಪರೇಚರ್ಸ್ ಬೈ ಸ್ಟೇಟ್] ಇನ್ಪೋರ್ಮೇಷನ್ ಪ್ಲೀಸ್ ಅಲ್ಮಾನಕ್</ref> ಮಾಸಿಕ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ಗರಿಷ್ಠ 83&nbsp;°F (28&nbsp;°C) ನಿಂದ ಕನಿಷ್ಠ 20&nbsp;°F (-7&nbsp;°C)ವರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.rssweather.com/climate/Rhode%20Island/Providence/temp.png ಎವರೇಜ್ ಟೆಂಪರೇಚರ್ ರೇಂಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117053431/http://www.rssweather.com/climate/Rhode%20Island/Providence/temp.png |date=ಜನವರಿ 17, 2013 }}, RSSWeather.com.</ref> {{Weather box |location = Rhode Island |single line = Yes |Jan record high F = 70 |Feb record high F = 72 |Mar record high F = 90 |Apr record high F = 98 |May record high F = 96 |Jun record high F = 98 |Jul record high F = 102 |Aug record high F = 104 |Sep record high F = 100 |Oct record high F = 88 |Nov record high F = 81 |Dec record high F = 77 |Jan high F = 26 |Feb high F = 39 |Mar high F = 48 |Apr high F = 58 |May high F = 69 |Jun high F = 77 |Jul high F = 83 |Aug high F = 81 |Sep high F = 73 |Oct high F = 63 |Nov high F = 52 |Dec high F = 42 |Jan low F = 20 |Feb low F = 23 |Mar low F = 30 |Apr low F = 39 |May low F = 49 |Jun low F = 58 |Jul low F = 64 |Aug low F = 63 |Sep low F = 55 |Oct low F = 43 |Nov low F = 43 |Dec low F = 26 |Jan record low F = -23 |Feb record low F = -17 |Mar record low F = 1 |Apr record low F = 11 |May record low F = 29 |Jun record low F = 39 |Jul record low F = 48 |Aug record low F = 49 |Sep record low F = 32 |Oct record low F = 20 |Nov record low F = 6 |Dec record low F = -12 |Jan precipitation inch = 4.37 |Feb precipitation inch = 3.45 |Mar precipitation inch = 4.43 |Apr precipitation inch = 4.16 |May precipitation inch = 3.66 |Jun precipitation inch = 3.38 |Jul precipitation inch = 3.17 |Aug precipitation inch = 3.90 |Sep precipitation inch = 3.70 |Oct precipitation inch = 3.69 |Nov precipitation inch = 4.40 |Dec precipitation inch = 4.14 |source 1 = <ref>{{cite web |url=http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/USRI0014?from=36hr_bottomnav_business |title=Average Weather Rhode Island - Temperature and Precipitation |publisher=Weather.com |accessdate=August 6, 2009}}</ref> |date=August 2010 }} == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Rhode Island}} ==== ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶಕೆ: 1636-1770 ==== [[File:Providence, Rhode Island, Original Deed.jpg|thumb|200px|right|ಮುಖಂಡ ಕ್ಯಾನೋನಿಕಸ್ ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನ 1636ರ ಮೂಲ ಕಾನೂನು ಪತ್ರ. ]] [[ಚಿತ್ರ:Roger Williams and Narragansetts.jpg|thumb|225px|ರೋಜರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ನರಾಗನ್‌ಸೆಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು.]] {{Main|Colony of Rhode Island and Providence Plantations}} 1636ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುವಿನಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ ರೋಜರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ನರ್ರಾಗಾನ್‌ಸೆಟ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಇದು ನರ್ರಾಗಾನ್‌ಸೆಟ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ ಭೂಮಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು '''ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್''' ಎಂದು ಕರೆದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿರೋಧಿಗಳು ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಅಲೆಮಾರಿಗಳ ದ್ವೀಪ(ರೋಗ್ಸ್ ಐಲೆಂಡ್) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book | publisher = Penguin (Non-Classics) | isbn = 0140082689 | page = [https://archive.org/details/pilgrimsintheiro00mart/page/77 77] | last = Marty | first = Martin E. | title = Pilgrims in Their Own Land: 500 Years of Religion in America | url = https://archive.org/details/pilgrimsintheiro00mart | date = August 6, 1985 }}</ref> 1638ರಲ್ಲಿ, ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಜತೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿದ ನಂತರ ಅನ್ನೆ ಹುಚ್ಚಿಸನ್, ವಿಲಿಯಂ ಕಾಡಿಂಗ್‌ಟನ್, ಜಾನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಫಿಲಿಪ್ ಶರ್ಮನ್ಹಾಗು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಿನ್ನಮತೀಯರುಅಕ್ವಿಡ್‌ನೆಕ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ (ಆಗ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು) ನೆಲೆಸಿದರು. ಅದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರಿಂದ ಖರೀದಿಸಲಾಗಿದ್ದು,ಅದನ್ನು ಪೊಕಾಸೆಟ್ ಎಂದು ಅವರು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್ ವಸಾಹತಿನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್ ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಾಪಕರ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದ ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸಾಹತಾಯಿತು. ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಗೋರ್ಟನ್ 1642ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಶಾವೊಮೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿದ್ದು, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿ ವಸಾಹತಿನ ಜತೆ ಮಿಲಿಟರಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. 1644ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್, ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌‌ಮೌತ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಟೇಶನ್ಸ್ ವಸಾಹತು ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿತು ಹಾಗು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು "ಅಧ್ಯಕ್ಷ" ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಗೋರ್ಟನ್ 1648ರಲ್ಲಿ ವಸಾಹತಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧಿಕಾರ ಪತ್ರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪೋಷಕ ವಾರ್ವಿಕ್ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟರು.<ref>{{cite web |url=http://lonang.com/exlibris/organic/1663-cri.htm |title=Charter of Rhode Island (1663) |publisher=Lonang.com |date= |accessdate=July 31, 2010 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 26, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126053349/http://lonang.com/exlibris/organic/1663-cri.htm |url-status=dead }}</ref> ಈ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಸಾಹತುಗಳು 1663ರ ಸನ್ನದಿನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ, 1842ರವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಸಂವಿಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=July 2009}} ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜತೆ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಉಳಿದರೂ,ಇತರೆ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧ ಹೆಚ್ಚು ಹಳಸಿತ್ತು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನಾಯಕತ್ವದ ಶಾಂತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ನಡುವೆಯೂ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ರಕ್ತಪಾತಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಕಿಂಗ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ(1675–1676), ಎರಡೂ ಕಡೆಯವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ತಟಸ್ಥ ನೀತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರು. ಜನರಲ್ ಜೋಸಿಯ ವಿನ್‌ಸ್ಲೋ ನೇತೃತ್ವದ ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲೈಮೌತ್ ಸೈನ್ಯವು ಭದ್ರವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಗ್ರೇಟ್ ಸ್ವಾಂಪ್‌ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾದ ನರಾಗನ್‌ಸೆಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಗ್ರಾಮವನ್ನು 1675ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 19ರಂದು ನಾಶಮಾಡಿತು.<ref>[http://www.historyplace.com/specials/kingphilip.htm ಕಿಂಗ್ ಫಿಲಿಪ್'ಸ್ ವಾರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100608035001/http://www.historyplace.com/specials/kingphilip.htm |date=ಜೂನ್ 8, 2010 }} ಇನ್ [http://www.historyplace.com historyplace.com].</ref> ನರಾಗ್ಗನ್‌ಸೆಟ್ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಹಾಗು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅನೇಕ ನಗರಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರನ್ನು ತೆರವು ಮಾಡುವಂತೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ಅಂತಿಮ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ ಪಡೆಗಳು ಕಿಂಗ್ ಫಿಲಿಪ್‍‌ನನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಹತ್ಯೆಮಾಡಿದವು. ವ್ಯಾಂಪನೋವಗ್ ಯುದ್ಧವೀರ ಮೆಟಾಕಾಮ್‌(ಕಿಂಗ್‌ ಫಿಲಿಪ್‌)ನನ್ನು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕರೆದು ಹತ್ಯೆಮಾಡಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜೇಮ್ಸ್ II, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತನ್ನು 1686ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1688ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋರಿಯಸ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್‌ ನಂತರ, ರಾಯಲ್ ಚಾರ್ಟರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೂಲಾಧಾರವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಒಳಗೊಂಡ ಕೃಷಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಮರದ ದಿಮ್ಮಿ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಡಗುನಿರ್ಮಾಣವು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಾಯಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮರುಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನ ದಾಖಲೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿ, ವಸಾಹತು ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಸಂಪದಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಕ್ಯಾರಿಬಿಯನ್‌ರ ಜತೆ ಗುಲಾಮರು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯ ಲಾಭದಾಯಕ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಲು ರಮ್ ಮದ್ಯವನ್ನು ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.projo.com/extra/2006/slavery/day1/ |title="The Unrighteous Traffick", in '&#39;The Providence Journal'&#39; Sunday, March 12, 2006 |publisher=Projo.com |date=March 12, 2006 |accessdate=July 31, 2010}}</ref> ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ 1776ರ ಮೇ 4ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ 13 ವಸಾಹತುಗಳ ಪೈಕಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ. ಇದು 1790ರ ಮೇಲೆ 29ರಂದು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂವಿಧಾನ]]ವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ 13 ವಸಾಹತುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೊನೆಯ ವಸಾಹತಾಗಿದೆ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆಯು ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ ಅದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.<ref>[http://www.usconstitution.net/rat_ri.html "ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರ‌್ಯಾಟಿಫಿಕೇಷನ್ ಆಫ್ ದಿ U.S. ಕಾನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಷನ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180906161642/https://www.usconstitution.net/rat_ri.html |date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2018 }}.</ref> ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನೆಲೆಯಾಗಿ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುನ್ನ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಆಶ್ರಯನೀಡಿದ 8 ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ==== ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದವರೆಗೆ: 1770–1860 ==== [[ಚಿತ್ರ:King Philip's Seat.jpg|thumb|225px|right|ಕಿಂಗ್ ಫಿಲಿಪ್‌ನ ಆಸನ," ಮೌಂಟ್ ಹೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬೇಟಿ ಸ್ಥಳ.]] ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನಮತದಿಂದ ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ನೀಡಿತು. ಅಮೆರಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಥಮ ರಕ್ತಪಾತವು 1772ರಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ನಿವಾಸಿಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು ಲಂಗರು ಹಾಕಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಡಗಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಈ ಘಟನೆಯು ಗ್ಯಾಸ್ಪೀ ಅಫೇರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌(ಮೇ4,1776 )ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದ ಮೂಲ 13 ವಸಾಹತುಗಳ ಪೈಕಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ವಸಾಹತು ಎನಿಸಿದೆ. ಅದರ ರಫ್ತುಗಳಿಗೆ ವಿದೇಶಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಹೇರುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರವೇ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.<ref name="KnowRhode">[http://sos.ri.gov/library/history/independence/ ನೊವ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್], RI ಸೆಕ್ರೇಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 17ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು. ಫ್ರಾನ್ಸ್-ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಅಕ್ವಿಡ್‌ನೆಕ್ ದ್ವೀಪದಿಂದ ಹೊರದೂಡಲು ಹೋರಾಡಿತು. ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್ ಮೊದಲನೇ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕವಾದ ಪ್ರಥಮ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ತುಕಡಿಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. 1778 ಆಗಸ್ಟ್ 29ರಂದು ನಡೆದ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ U.S.ಪರ ಹೋರಾಟ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ತನಗಿಂತ ತುಂಬ ಬಲಾಢ್ಯವಾದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳ ಆಗಮನದಿಂದ ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಶರಣಾಗುವ ಬದಲಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತನ್ನ ನೌಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಾರಿಯಾಯಿತು. ವಿರ್ಜಿನಿಯದ ಯಾರ್ಕ್‌ಟೌನ್‌ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 1781ರ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯು ಯಾರ್ಕ್‌ಟೌನ್ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸೋಲಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು ಹಾಗು ಅಮೆರಿಕದ ಸೈನಿಕರ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಜನರಲ್ [[ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ ಲೂವಿಸ್ XVIಕಳಿಸಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನಿಕರ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಕಾಮ್ಟೆ ಡೆ ರೊಚಾಂಬು ಜಂಟಿ ಆಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೆಸಾಪೀಕ್ ಸಮರ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಮಿತ್ರಪಡೆಗಳು ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸಭಾಂಗಣ ಸೇರಿದಂತೆ ರೋಡ್‌ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆಯಿತು ಹಾಗು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಣಾಯಕ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಸಕಾಲಿಕ ಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧತೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಹಲವಾರು ದೇಶಭಕ್ತರು ಅಮೆರಿಕದ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು. ರಾಯಲ್ ಗವರ್ನರ್ ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ ವಾರ್ಡ್, ರಾಯಲ್ ಗವರ್ನರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಬ್ರೌನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಚಾನ್ಸಲರ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್, ರೆವೆರೆಂಡ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾನಿಂಗ್, ಜನರಲ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಮಿಚೆಲ್ ವಾರ್ನಮ್, ಜಾನ್ ಬ್ರೌನ್, ಡಾ.ಸೋಲೋಮನ್ ಡ್ರೌನ್, ಯೇಲ್ ಕಾಲೇಜು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎಜ್ರಾ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ಿಂದ ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಥಮ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯ ಥಿಯೋಡರ್ ಫಾಸ್ಟರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. [[ಚಿತ್ರ:Providence, Rhode Island, 1858.jpg|thumb|250px|right|19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್]] ಥಾಮಸ್ ಸೋಮರ್ಸ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಿಂದ ಆಮದುಮಾಡಿಕೊಂಡ ಜವಳಿ ಯಂತ್ರದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ 1787ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನ ಮಾಸಸ್ ಬ್ರೌನ್ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದ ಬೆವರ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವರು ನೆರವಾದರು. ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಸ್ಲೇಟರ್ ಜತೆ ಸೇರಿದ ಮಾಸಸ್ ಬ್ರೌನ್ ಜಲಚಾಲಿತಶಕ್ತಿಯ ಜವಳಿ ಗಿರಣಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೆರವಾದರು. ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯು ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಯಂ ಭೂರಹಿತ ಮತ್ತು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾದ ವರ್ಗ ಬೆಳೆಯಿತು. 1829ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ 60% ಮುಕ್ತ ಬಿಳಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರು ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Former Stable at Brenton Point State Park, Newport, Rhode Island 1968.jpg|thumb|left|ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಹೊರೆಗೆ ಪರಿತ್ಯಜಿಸಲಾದ ಗಿರಣಿ (1968)]] ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. 1842ರಲ್ಲಿ,ಥಾಮಸ್ ಡೋರ್ ಉದಾರವಾದಿ [[ಸಂವಿಧಾನ]]ದ ಕರಡು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಅದನ್ನು ಜನಾದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಹಾಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ವಾರ್ಡ್ ಕಿಂಗ್ ಜನರ ಆಶೋತ್ತರಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಡಾರ್ ದಂಗೆಗೆ ಆಸ್ಪದ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಇದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದಿದ್ದರೂ, ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ ನವೀಕೃತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಬಿಳಿಯ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷ ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ $1ಚುನಾವಣೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತದಾನ ಮಾಡಲು ಅದು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಕ್ರಾಂತಿ ನಂತರದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಗುಲಾಮ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 1652ಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಗುಲಾಮಪದ್ಧತಿಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. 1774ರಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಗುಲಾಮರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಯಾವುದೇ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಸಾಹತಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಎರಡರಷ್ಟು ಅಂದರೆ 6.3%ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು. 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ತ್ರಿಕೋನೀಯ ಗುಲಾಮ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಯಿತು. ಇವರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವರು ಬ್ರೌನ್ ಕುಟುಂಬದ ಸಹೋದರರಾದ ಜಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಲಾಸ್. ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಆದರೂ ಕೆಲವು ಬ್ರೌನರು,ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಸಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ರದ್ದತಿ ವಾದಿಗಳಾದರು. ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಗುಲಾಮರ ಅಮೆರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ 60% ರಿಂದ 90%ರ ನಡುವೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>[http://www.slavenorth.com/rhodeisland.htm ಸ್ಲೇವರಿ ಇನ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್], ಫ್ರಂ ಸ್ಲೇವರಿ ಇನ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 17ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Info/Slavery.html ಸ್ಲೇವರಿ, ದಿ ಬ್ರೌನ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಆಫ್ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್, ಎಂಡ್ ಬ್ರೌನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615153948/http://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Info/Slavery.html |date=ಜೂನ್ 15, 2009 }}, ಬ್ರೌನ್ ನ್ಯೂಸ್ ಬ್ಯೂರೊ 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 17ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ==== ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಿಂದ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಯುಗ: 1860–1929 ==== [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಲಿಂಕನ್‌ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮನವಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಾಜ್ಯವೆನಿಸಿತು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ 25,236 ಸೈನಿಕರನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿ 1,685 ಮಂದಿ ಅಸುನೀಗಿದರು. ನಾಗರಿಕರಂಗಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಇತರ ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಒಕ್ಕಟೂದ ಸೇನೆಗೆ ಸಮರ ಜಯಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು ಅದರ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅಮೆರಿಕದ ನೌಕಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸಾಗಣೆಯಾಯಿತು. 1866ರಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.rilin.state.ri.us/studteaguide/RhodeIslandHistory/chapt5.html |title=Rhode Island History: CHAPTER V: Change, Controversy, and War, 1846-1865 |accessdate=March 28, 2006 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 3, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060203064148/http://www.rilin.state.ri.us/studteaguide/RhodeIslandHistory/chapt5.html |url-status=dead }}</ref> ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ವಲಸೆಯಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು. 1860ರ ದಶಕದಿಂದ 1880ರ ದಶಕದವರೆಗೆ,ಅನೇಕ ವಲಸೆಗಾರರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್,ಜರ್ಮನಿ, ಸ್ವೀಡನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯುಬೆಕ್‌ಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ವಲಸೆಗಾರರು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.rilin.state.ri.us/studteaguide/RhodeIslandHistory/chapt6.html |title=Rhode Island History: CHAPTER VI: The Gilded Age, 1866-1899 |accessdate=March 28, 2006 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060925071033/http://www.rilin.state.ri.us/studteaguide/RhodeIslandHistory/chapt6.html |url-status=dead }}</ref> ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ವಲಸೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸಿತು. ದೇಶದ ಉಳಿದ ಕಡೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮೊದಲನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಪ್ರತಿಗಾಮಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ರಾಜ್ಯವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮದ್ಯಪಾನ ನಿಷೇಧ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ 18ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.coolquiz.com ಕೂಲ್ ಕ್ವಿಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201114001104/http://www.coolquiz.com/ |date=ನವೆಂಬರ್ 14, 2020 }}.</ref> ಮೊದಲನೇ ವಿಶ್ವಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪವು 28,817 ಸೈನಿಕರನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ 612 ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರವು ರಾಜ್ಯವು ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಫ್ಲೂ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಲಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.rilin.state.ri.us/studteaguide/RhodeIslandHistory/chapt7.html |title=Rhode Island History: CHAPTER VII: Boom, Bust, and War, 1900-1945 |accessdate=March 28, 2006 |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 2, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060302040555/http://www.rilin.state.ri.us/studteaguide/rhodeislandhistory/chapt7.html |url-status=dead }}</ref> 1920ಮತ್ತು 1930ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ [[ಕು ಕ್ಲುಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್|ಕು ಕ್ಲಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್]] ಸದಸ್ಯತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆಗೆ ಇದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಕಿಟುಯೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಚ್‌ಮನ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಶಾಲೆಗೆ ಅಗ್ನಿಗಾಹುತಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಕ್ಲಾನ್(ರಹಸ್ಯ ಸಮಾಜ) ಕಾರಣವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಶಾಲೆಯು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಿತ್ತು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ ಸ್ಮಿತ್, [http://www.projo.com/specials/century/month4/426nw1.htm ಇನ್ ದಿ 1920s ದಿ ಕ್ಲಾನ್ ರೂಲ್ಡ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿಸೈಡ್], ದಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸೆಂಚುರಿ ''ದಿ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಜರ್ನಲ್'',ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 1999.</ref> ==== ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ: 1929–ಇಂದಿನವರೆಗೆ ==== 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಆದರೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕುಂಠಿತವು ಅನೇಕ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತು. ದೇಶದ ಉಳಿದ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಂತೆ ನಗರದ ಮುಖ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಹಾಗೂ GI ಮಸೂದೆ‌ಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಉಪನಗರೀಕರಣದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ಇದು ಪಟ್ಟಣ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ತಂದಿತು.{{Citation needed|reason=Too broad and inclusive a statement which needs rewording|date=February 2010}} ಮಹಾ ಹಿಂಜರಿತದ ತರುವಾಯ,ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷವು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆಯಿತು. ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯವರ್ಗದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ ಜಾಲನ್ನು ದ್ವೀಪವು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅನೇಕ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಬಡತನದಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಿಂದ ನಿವಾಸಿಗಳ ಹರಿವಿನಿಂದಾಗಿ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಮನೆಗಳ ದರಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ ಫಲವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಸತಿಹೀನರಾದರು.<ref>{{cite web | url = http://204.17.79.244/profiles/cw_pro.html | title = Providence Neighborhood Profiles | access-date = ನವೆಂಬರ್ 17, 2010 | archive-date = ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060425093125/http://204.17.79.244/profiles/cw_pro.html | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:N3419822 37931820 6163Providence.jpg|thumb|250px|right|21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್]] ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಿ "ಉತ್ತಮ ಸರ್ಕಾರ" ಸುಧಾರಣೆವಾದಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು. ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಧಿಕ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಅತಿರೇಕಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಹಾಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಈಸ್ಟ್ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌ನ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಸಿಯೇರಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಮಾಜಿ ಮೇಯರ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ Aಬಡ್ಡಿ ಸಿಯಾನ್ಸಿ(ಅವರು ನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಕೀಯ ನೇತಾರರಾದರು ಹಾಗೂ RICO (ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ) ಆರೋಪಗಳ ಮೇಲೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು)ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಸುಧಾರಣೆವಾದಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ{{When|date=January 2010}} ಸದನದ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ಜಾನ್ ಹಾರ್ವುಡ್, ರಾಜ್ಯ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯ ಜಾನ್ ಸೆಲೋನ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸೆನೆಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಲಿಯಂ ಐರನ್ಸ್ ಹಗರಣಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.{{Citation needed|date=January 2010}} 2003ರಲ್ಲಿ, ವೆಸ್ಟ್‌ವಾರ್ವಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಕ್ಲಬ್ ಅಗ್ನಿದುರಂತವು ಒಂದು ನೂರು ಜನರನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು. ಬೆಂಕಿದುರಂತದ ಫಲವಾಗಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಪರಾಧದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Butler">{{cite news | last= Butler | first= Brian | title = Nightclub Fire Kills 39 People |date=February 21, 2003 | publisher= CNN | url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0302/21/bn.09.html}}</ref> 2010 ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದ ನದಿಗಳು ಉಕ್ಕಿಹರಿದಿದ್ದರಿಂದ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದವು. ಮಾರ್ಚ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಹವೆಯ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಪಟ್ಟಣಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗವು ಪ್ರವಾಹಪೀಡಿತವಾದವು. 2010ರ ಮಾರ್ಚ್ 29 -30ರಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ಮಳೆಯು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಲ್ಲಿ 14 ಇಂಚುಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ನದಿಗಳು ಉಕ್ಕಿಹರಿದವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪಾವ್‌ಟಕ್ಸೆಟ್ ನದಿ. ಪಾವ್‌ಟಕ್ಸೆಟ್ ನದಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ{{convert|11|ft|m}} ಪ್ರವಾಹದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೀರಿ ಉಕ್ಕಿಹರಿದಿದ್ದರಿಂದ, ಕೊಳಚೆನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಘಟಕವನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಜ್ಯ 95ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ 5 ಮೈಲುಗಳ(8ಕಿಮೀ) ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆ ಬಂದ್ ಆಯಿತು. ಇದರ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಂಗಡಿ ಮಳಿಗೆಗಳು, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಾರ್ವಿಕ್‌, ವೆಸ್ಟ್‌ವಾರ್ವಿಕ್, ಕ್ರಾನ್‌ಸ್ಟನ್‌ನ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ಮುಳುಗಿದವು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಮಧ್ಯೆಯಿರುವ ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರವಾಹದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ,ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಎರಡು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ತುರ್ತು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಒಬಾಮಾ ನೆರೆಯ ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದರು. ಪ್ರವಾಸಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು FEMA (ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಂಸ್ಥೆ)ವನ್ನು ಕೂಡ ಕರೆಸಲಾಗಿತ್ತು. 2010ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಮಳಿಗೆಯೊಂದು ಇನ್ನೂ ಪುನಾರಂಭವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಪುನಾರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ಈಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == {| class="wikitable" style="float:right;font-size:79%" |+ <td>'''ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು''' </td> |- style="background:lightgrey" ! ವರ್ಷ ! ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ! ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ |- | style="background:#f0f0ff"|2008 | style="background:#fff3f3"|35.21% ''165,391'' | style="background:#f0f0ff"| '''63.13%''' ''296,571'' |- | style="background:#f0f0ff"|2004 | style="background:#fff3f3"|38.67% ''169,046'' | style="background:#f0f0ff"|'''59.42%''' ''259,760'' |- | style="background:#f0f0ff"|2000 | style="background:#fff3f3"|31.91% ''130,555'' | style="background:#f0f0ff"|'''60.99%''' ''249,508'' |- | style="background:#f0f0ff"|1996 | style="background:#fff3f3"|26.82% ''104,683'' | style="background:#f0f0ff"|'''59.71%''' ''233,050'' |- | style="background:#f0f0ff"|1992 | style="background:#fff3f3"| 29.02% ''131,601'' | style="background:#f0f0ff"|'''47.04%''' ''213,299'' |- | style="background:#f0f0ff"|1988 | style="background:#fff3f3"| 43.93% ''177,761'' | style="background:#f0f0ff"|'''55.64%''' ''225,123'' |- | style="background:#fff3f3"|1984 | style="background:#fff3f3"| '''51.80%''' ''212,080'' | style="background:#f0f0ff"| 49.90% ''197,106'' |- | style="background:#f0f0ff"|1980 | style="background:#fff3f3"| 37.20% ''154,793'' | style="background:#f0f0ff"|'''47.70%''' ''198,342'' |- | style="background:#f0f0ff"|1976 | style="background:#fff3f3"| 44.10% ''181,249'' | style="background:#f0f0ff"|'''55.40%''' ''227,636'' |- | style="background:#fff3f3"|1972 | style="background:#fff3f3"| '''53.00%''' ''220,383'' | style="background:#f0f0ff"| 46.80% ''194,645'' |} ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಹಾಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ L. ಕಾರ್ಸೀರಿ (R) ಮತ್ತು ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಎಲಿಜಬೆತ್ H. ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಇದರ ಅಮೆರಿಕದ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯರು ಜ್ಯಾಕ್ ರೀಡ್(D)ಮತ್ತು ಶೆಲ್ಡನ್ ವೈಟ್‌ಹೌಸ್ (D). ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಎರಡು ಅಮೆರಿಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ J. ಕೆನಡಿ (D-1) ಮತ್ತು ಜಿಮ್ ಲ್ಯಾಂಗೆವಿನ್(D-2). ''ನೋಡಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಕ್ಷೆ.'' ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅಧಿಕೃತ ಗವರ್ನರ್ ನಿವಾಸ ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಕೆಲವೇ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ''ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಗವರ್ನರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ.'' ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸನಸಭೆಯು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಾಗಿದ್ದು, 75 ಸದಸ್ಯರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆ ಮತ್ತು 38 ಸದಸ್ಯರಸೆನೆಟ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದ್ವಿಸಭೆಯ ಎರಡೂ ಸದನಗಳು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಪ್ರಾಬಲ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಫೆಡರಲ್ ಹೌಸ್ (ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಭೆ) ಮತ್ತು ಎಲಕ್ಟೋರಲ್ ಕಾಲೇಜು(ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು) ಎರಡರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮತಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ನಿವಾಸಿಗೆ 8ನೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಎಲಕ್ಟೋರಲ್ ಮತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಕೂಡ ಎಲೆಕ್ಟರೋಲ್ ಮತಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>http://www.270towin.com/states/New_Jersey www.270towin.com/states/New_Jersey</ref> ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. 1980ರ U.S.ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರೊನಾಲ್ಡ್ ರೇಗನ್ ವಿರುದ್ಧ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ 6 ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ರೇಗನ್ 1984ರಲ್ಲಿ 49 ರಾಜ್ಯಗಳ ಜಯದಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ವನ್ನು ಒಯ್ದಿದ್ದರು.ಆದರೆ ರಾಜ್ಯವು ರೇಗನ್ ಗೆದ್ದ ಎರಡನೇ ಅತೀ ದುರ್ಬಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ 1988 ಮತ್ತು 2000ದಲ್ಲಿ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟರ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1996 ಮತ್ತು 2004ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯವು 1908ರವರೆಗೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ 24 ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ೭ ಬಾರಿ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟರಿಂದ ದೂರ ಸರಿದಿತ್ತು. 2004ರಲ್ಲಿ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜಾನ್ ಕೆರಿ ಅವರಿಗೆ ತನ್ನ 59.4% ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ 20ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾವಾರು ಪಾಯಿಂಟ್ ಅಂತರದ ಜಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು(ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಧಿಕ) ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ 39 ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲವೂ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವು. ಈಸ್ಟ್ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್,ವೆಸ್ಟ್ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಟಿಯೇಟ್ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://web.mit.edu/cstewart/www/nationwide2004.xls|title=nationwide2004|author=Stewart, Charles|publisher=Massachusetts Institute of Technology|accessdate=August 28, 2007}} taken from http://web.mit.edu/cstewart/www/election2004.html</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ|ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] ಅವರಿಗೆ 29 ಶೇಕಡಾವಾರು ಪಾಯಿಂಟ್ ಅಂತರದ ಜಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು ಸ್ಕಿಚುಯೇಟ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಎಲ್ಲ 39 ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವು.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/ELECTION/2008/results/county/#RIP00p1 |title=CNN Election Results by town in Rhode Island |accessdate=January 6, 2009}}</ref> ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ [[ಮರಣದಂಡನೆ]]ಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿದ್ದು, ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ 15 ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪವು ಬಹು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಿಚಿಗನ್ ನಂತರ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು(ಮಿಚಿಗನ್ ಮರಣದಂಡನೆ ರದ್ದುಮಾಡಿದ ಮೊದಲನೇ ರಾಷ್ಟ್ರ) ಹಾಗು 1840ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದಿತ್ತು. 2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅದು ನಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.signonsandiego.com/news/nation/20050910-0019-sexforsale.html|title=Rhode Island police seek stricter anti-prostitution laws|author=Eric Tucker |accessdate=April 13, 2008| publisher=Union-Tribune Publishing Co.}}</ref> 2009ರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ 9ನೇ ಸುರಕ್ಷಿತ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.walletpop.com/insurance/safest-states ಸೇಫೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205081617/http://www.walletpop.com/insurance/safest-states |date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2010 }} 2009 ಏಪ್ರಿಲ್ 14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಅತ್ಯಧಿಕ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದರ ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಗಳು ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿವೆ.ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ತೆರಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ 7ನೇ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ,ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ 6ನೇ ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="taxes">{{cite web|url=http://www.projo.com/news/content/projo_07102007_ndown.5f1e041a.html|author=Downing, Neil|title=Rhode Island taxes rising, now seventh in the country|accessdate=April 24, 2008}}</ref> ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಗಾಂಜಾ(ಮರಿಜುವಾನಾ) ಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ ಅಮೆರಿಕದ ಮೂರನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. {{Further|[[Political party strength in Rhode Island]]}} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{USCensusPop |1790 = 68825 |1800 = 69122 |1810 = 76931 |1820 = 83059 |1830 = 97199 |1840 = 108830 |1850 = 147545 |1860 = 174620 |1870 = 217353 |1880 = 276531 |1890 = 345506 |1900 = 428556 |1910 = 542610 |1920 = 604397 |1930 = 687497 |1940 = 713346 |1950 = 791896 |1960 = 859488 |1970 = 946725 |1980 = 947154 |1990 = 1003464 |2000 = 1048319 |estyear = 2009<ref name=09CenEst/> |estimate = 1053209 }} {{US Demographics}} ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾನ್‌ಸ್ಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt|title=Population and Population Centers by State: 2000|publisher=US Census Bureau|accessdate=April 24, 2008}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡು ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ನದಿಯಿಂದ ವೂನ್‌ಸಾಕೆಟ್‌ವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಗಿರಣಿಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೊ ಪ್ರಕಾರ,2005ರಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅಂದಾಜು 1,076,189ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅದು ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ 3,727ಅಥವಾ 0.3%ಕಡಿಮೆ ಹಾಗು 2000ನೇ ವರ್ಷದಿಂದ 27, 870ಅಥವಾ 2.7%ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ 15,220ರಷ್ಟು ಜನಗಣತಿಗಿಂತ ಸಹಜವಾಗಿ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದು(ಅಂದರೆ 66,973 ಜನನಗಳಲ್ಲಿ 51,753ರಷ್ಟು ಮರಣವನ್ನು ಕಳೆದು)ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ 14,001 ಜನರ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆಯಿಂದ ಈ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಹೊರಭಾಗದ ವಲಸೆಯು ಒಟ್ಟು 18,965 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಕಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ದೇಶದೊಳಗಿನ ವಲಸೆಯಿಂದ ಒಟ್ಟು 4,964ಜನರ ನಿವ್ವಳ ಇಳಿಮುಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Rhode Island population map.png|thumb|225px|left|ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆ ನಕ್ಷೆ]] ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಐದು ದೊಡ್ಡ ಪೀಳಿಗೆ ಗುಂಪುಗಳು:<br /> {{flagicon|Italy}} 19% ಇಟಲಿಯನ್<br /> {{flagicon|Ireland}} 19% ಐರಿಷ್<br /> {{flagicon|Quebec}} 17.3% ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೆನಡಿಯನ್<br /> {{flagicon|England}} 12% ಇಂಗ್ಲಿಷ್<br /> {{flagicon|Portugal}} 8.7% ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 11%ಇದ್ದಾರೆ. ಪೋರ್ಟೋ ರಿಕಾನ್,ಡಾಮಿನಿಕನ್ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕೇಂದ್ರ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ.<ref>http://64.233.169.104/search?q=cache:xd5yzrxIP4QJ:www.prsasene.org/events/files/070322_Hispanic_panel/EBP_RI_Hispanic_Market.pdf+number+hispanics+%22rhode+island%22&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;cd=12&amp;gl=us&amp;lr=lang_en</ref> 2000ನೇ U.S.ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ,5 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ 8.07%ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪಾನಿಷ್]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 3.80% [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ,1.96%[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] ಮತ್ತು 1.39% ಜನರು [[ಇಟಲಿಯ ಭಾಷೆ|ಇಟಾಲಿಯನ್]] ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D44%26mode%3Dstate_tops |title=Language Map Data Center |publisher=Mla.org |date=July 17, 2007 |accessdate=July 31, 2010 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205100552/http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D44%26mode%3Dstate_tops |url-status=dead }}</ref> ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 6.1% 5ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು,23.6%ಜನರು 18ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು ಮತ್ತು 14.5%ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು. ಮಹಿಳೆಯರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 52%ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ತಲೆಮಾರಿನ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ(ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ).ಅವರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಕೇಪ್ ವರ್ಡಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ,ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೈಬೀರಿಯ ವಲಸೆಗಾರರು ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದು,15,000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://runningafrica.com/news-03212009DED-Extension.html|title=Obama grants 12 month extension to Liberians on DED|accessdate=January 4, 2009|publisher=The Providence Journal c/o The African Media Network|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 18, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090418080005/http://runningafrica.com/news-03212009DED-Extension.html|url-status=dead}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೆನಡಿಯನ್ನರು ಉತ್ತರ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಕೌಂಟಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ಐರಿಷ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕೆಂಟ್ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ತಲೆಮಾರಿನ ಯಾಂಕೀಗಳು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದು,ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಸ್ವಾಂಪ್ ಯಾಂಕೀಸ್" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇಪ್ ವರ್ಡಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು,ಲೈಬೀರಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು,ನೈಜೀರಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಘಾನಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸೇರಿದಂತೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ವಲಸೆಗಾರರು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳಾಗಿವೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಎಲ್ಲ 50 ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿ ನಂತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದಾಗಿದೆ. === ಧರ್ಮ === [[ಚಿತ್ರ:Grace Church Providence.jpg|250px|thumb|right|ಗ್ರೇಸ್ ಚರ್ಚ್, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನ 175 ಮ್ಯಾಥೀವ್‌ಸನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚರ್ಚ್.]] ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:<ref name="religion">{{cite web |url=http://www.adherents.com/adhloc/Wh_284.html#631 |publisher=Adherents.com |title=Religion by Location |date=April 23, 2007 |accessdate=February 13, 2009 |archive-date=ಜುಲೈ 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713213151/http://www.adherents.com/adhloc/Wh_284.html#631 |url-status=dead }}</ref> * [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] – 87.5% : :* ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ – 49% (ಪ್ರತಿ 2008 ARIS ದಾಖಲೆ) :* ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ – 21.6% :: ::* ಎಪಿಸ್ಟಕೋಪ್ಯಾಲಿಯನ್ – 8.1% ::* ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ – 6.3% ::* ಎವಾಂಗ್ಲಿಕಲ್ – 4% ::* ಇತರೆ – 3.2% :* ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ : <2.3% * ಸ್ವಯಂ-ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಧಾರ್ಮಿಕೇತರರು – 6% * ಇತರ ಧರ್ಮದವರು : <4.5% ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಾಲಿಯನ್ಸ್ 26,756ಜನರಿದ್ದು,ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರ ಪೈಕಿ 20,997 ನಿಷ್ಠರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/44_2000.asp |title=The Association of Religion Data Archives &#124; Maps & Reports |publisher=Thearda.com |date= |accessdate=July 31, 2010 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091211072046/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/44_2000.asp |url-status=dead }}</ref> ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಯಹೂದ್ಯ ಸಮುದಾಯವು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಟೌರೊ ಯಹೂದ್ಯ ಆರಾಧನ ಮಂದಿರವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಆರಾಧಾನಾ ಮಂದಿರವಾಗಿದೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಶೇಕಡವಾರು ಪ್ರಮಾಣದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="catholic">{{cite web | url = http://www.adherents.com/largecom/com_romcath.html | publisher = Adherents.com | title = The Largest Roman Catholic Communities | accessdate = February 13, 2009 | year = 2000 | archive-date = ಮಾರ್ಚ್ 21, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200321150325/https://www.adherents.com/largecom/com_romcath.html | url-status = dead }}</ref> ಹಿಂದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಐರಿಷರು,ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೆನಡಿಯನ್ನರ ವಲಸೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ(ಈ ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳು ರಾಜ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು 55%–60%ರಷ್ಟಾಗುತ್ತಾರೆ). ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್(ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಮುದಾಯಗಳು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ)ಹಾಗು ವಿವಿಧ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಸಮುದಾಯಗಳು(ರಾಜ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇವೆರಡು ಸಮುದಾಯಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 20%ರಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ)ಕೂಡ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೌಂಟಿಗಳು ಅಮೆರಿಕದ 10ಅತ್ಯಧಿಕ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಕರು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಏಕೈಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಗಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು [[ಯೂಟ|ಉಟಾ]] ಮಾತ್ರ. === ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Newport Rhode Island USA.jpg|300px|right|thumb|ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬದಿ ಬೀದಿ]] {{Main|Cities and towns in Rhode Island}} {{See also|Rhode Island locations by per capita income}} {{See also|Category:Villages in Rhode Island}} ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 39 ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಿವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಂಶಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಬೆಳೆದಿವೆ-ಜಲಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಗಿರಣಿಯಿಂದ ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್,ಸೀಕಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ನದಿತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶ್ರೇಣಿ ಕ್ರಮದಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಅತೀದೊಡ್ಡ 15 ಪುರಸಭೆಗಳು ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:<ref>[http://www.citypopulation.de/USA-RhodeIsland.html ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸಿಟೀಸ್ ಎಂಡ್ ಟೌನ್ಸ್] 2009 ಫೆಬ್ರವರಿ 13ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> # ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ (175,255)<ref>{ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಸಿಟಿ US ಸೆನ್ಸಸ್ ಡಾಟಾ{/1} 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 13ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> # ವಾರ್ವಿಕ್ (85,925)<ref>[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4474300.html ವಾರ್ವಿಕ್ ಸಿಟಿ US ಸೆನ್ಸಸ್ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120063005/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4474300.html |date=ಜನವರಿ 20, 2013 }} 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 13ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> # ಕ್ರಾನ್‌ಸ್ಟನ್ (81,479)<ref>[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4419180.html ಕ್ರಾನ್‌ಸ್ಟನ್ ಸಿಟಿ US ಸೆನ್ಸಸ್ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120061126/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4419180.html |date=ಜನವರಿ 20, 2013 }} 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 13ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> # ಪಾವ್‌ಟಕೆಟ್ (72,998)<ref>[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4454640.html ಪಾವ್‌ಟಕೆಟ್ ಸಿಟಿ US ಸೆನ್ಸಸ್ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120060545/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4454640.html |date=ಜನವರಿ 20, 2013 }} 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 13ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> # ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ (49,123)<ref>[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4422960.html ಈಸ್ಟ್ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಸಿಟಿ US ಸೆನ್ಸಸ್ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120035538/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4422960.html |date=ಜನವರಿ 20, 2013 }} 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 13ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> # ವೀನ್‌ಸಾಕೆಟ್ (43,940)<ref>[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4480780.html ವೂನ್‌ಸಾಕೆಟ್ ಸಿಟಿ US ಸೆನ್ಸಸ್ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120045846/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4480780.html |date=ಜನವರಿ 20, 2013 }} 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 13ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> # ಕಾವೆಂಟ್ರಿ (33,668)<ref name="Rhode Island populations">[http://www.dlt.ri.gov/lmi/pdf/townpop.pdf PDF ಆಫ್ ಟೌನ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628185647/http://www.dlt.ri.gov/lmi//pdf/townpop.pdf |date=ಜೂನ್ 28, 2010 }} "ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್".ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ (ri.gov)2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 14ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> # ನಾರ್ತ್ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ (32,411)<ref name="Rhode Island populations"/> # ಕಂೂರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ (31,840)<ref name="Rhode Island populations"/> # ವೆಸ್ಟ್ ವಾರ್ವಿಕ್ (29,581)<ref name="Rhode Island populations"/> # ಜಾನ್‌ಸ್ಟನ್ (28,195)<ref name="Rhode Island populations"/> # ಸೌತ್ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟೌನ್ (27,921)<ref name="Rhode Island populations"/> # ನಾರ್ತ್ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟೌನ್ (26,726)<ref name="Rhode Island populations"/> # ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ (26,475)<ref>[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4449960.html ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಸಿಟಿ US ಸೆನ್ಸಸ್ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120051629/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44/4449960.html |date=ಜನವರಿ 20, 2013 }} 2009ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 13ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> # ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್ (22,469)<ref name="Rhode Island populations"/> ಇತರೆ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಪಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವು ನಂತರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಹೆಸರಾಂತ ಗ್ರಾಮಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟೌನ್‌ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟೌನ್‌ನ ವಿಕ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಉತ್ಸವದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Providencetextronside.JPG|220px|right|thumb|ಟೆಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಫೈನಾನ್ಸಿಯಲ್ ಪ್ಲಾಜಾ ಮತ್ತು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಕಟ್ಟಡದ ಜತೆಯಲ್ಲಿ]] ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಡಗುನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ರಿವರ್ ಕಣಿವೆಯು ಅಮೆರಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ". ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಸ್ಲೇಟರ್ 1793ರಲ್ಲಿ ಸ್ಲೇಟರ್ ಗಿರಣಿಯನ್ನು ಪಾವ್‌ಟಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.slatermill.org|publisher=Slater Mill Historic Site|title=Slater Mill|accessdate=April 13, 2008}}</ref> ತಮ್ಮ ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗೆ ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ನದಿಯ ಜಲಚಾಲಿತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ಕಾಲದವರೆಗೆ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಹಾ ಹಿಂಜರಿತದಿಂದ ಬಹುತೇಕ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮವು ಈಗಲೂ ಒಂದು ಮುಖ್ಯಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಾನ ಶಕ್ತಿ ಈಗಿಲ್ಲ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಹಿಂದಿನ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವೇಷಾಭರಣ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಇತಿಹಾಸದ ಆಸಕ್ತಿಕರ ಉಪಉತ್ಪನ್ನವು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ವಸತಿಗಳಿಗೆ,ಹಿರಿಯರ ಗೃಹಗಳಿಗೆ, ಸಹಸ್ವಾಮ್ಯಭವನಗಳಿಗೆ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/Providence-Economy.html|publisher=Advameg, Inc.|title=Providence: Economy - Major Industries and Commercial Activity|accessdate=April 13, 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://stats.bls.gov/eag/eag.ri.htm|title=Rhode Island Economy at a Glance|publisher=US Dept. of Labor|accessdate=April 13, 2008}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:RI towns Narragansett.png|right|thumb|220px|ನರ್ರಾಗನ್‌ಸೆಟ್ ಟವರ್ಸ್ ಮತ್ತು ನರ್ರಾಗನ್‌ಸೆಟ್ ಟೌನ್ ಬೀಚ್,ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು.]] ಅಮೆರಿಕದ 14ನೇ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಟಿಜನ್ಸ್ ಫೈನಾನ್ಸಿಯಲ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯವು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://nyjobsource.com/banks.html |title=Nation's Largest Banks |publisher=Nyjobsource.com |date=June 30, 2009 |accessdate=July 31, 2010 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 5, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805055605/http://nyjobsource.com/banks.html |url-status=dead }}</ref> ದಿ ಫಾರ್ಚ್ಯುನ್ 500 ಕಂಪೆನಿಗಳಾದ CVS ಕೇರ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾನ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವೂನ್‌ಸಾಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. FM ಗ್ಲೋಬಲ್, GTECH ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ಹ್ಯಾಸ್‌ಬ್ರೊ, ಅಮೆರಿಕನ್ ಪವರ್ ಕನ್ವರ್ಷನ್, ನಾರ್ಟೆಕ್, ಮತ್ತು ಅಮಿಕಾ ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಎಲ್ಲವೂ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್ 10000 ಕಂಪೆನಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2009/snapshots/387.html |title=Fortune 500 2009: Top 1000 American Companies - Exxon Mobil - XOM - FORTUNE on CNNMoney.com |publisher=Money.cnn.com |date= |accessdate=July 31, 2010 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403001804/https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2009/snapshots/387.html |url-status=dead }}</ref> ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ 2000ದ ಒಟ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವು $33ಶತಕೋಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು 45^{(th ) ನೇ}ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರಿಸಿದೆ. ಇದರ 2000ನೇ ಇಸವಿಯ ''ತಲಾ'' ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯವು $29,685ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 16^{th ನೇ} ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ತಲಾ ಇಂಧನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/aer/txt/ptb0106.html|title= State-Level Energy Consumption, Expenditures, and Prices, 2004|publisher=US Dept. of Energy|accessdate=April 13, 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/ranks/rank30.htm|title=Energy consumption per capita, 2003|publisher=US Census Bureau|accessdate=June 26, 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080414201433/http://www.census.gov/compendia/statab/ranks/rank30.htm |archivedate = April 14, 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sustainablemiddleclass.com/energy-consumption.html|title=Energy Consumption: Red State and Blue State Comparisons|publisher=sustainablemiddleclass.com|accessdate=June 26, 2008|archive-date=ಜೂನ್ 2, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602114044/http://sustainablemiddleclass.com/energy-consumption.html|url-status=dead}}</ref> ಮೇ 2010 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ 12.5% ಇತ್ತು.[162] ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನೆಗಳು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, 39, ೦೦೦ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಒತ್ತಾಸೆಯಾಗಿದೆ. 2000ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾರಾಟಗಳು $3.26ಶತಕೋಟಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದೆ. ಮೂರನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮವು ಉತ್ಪಾದನೆ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.visitrhodeisland.com/facts_history/rifacts.aspx|title=Facts about Rhode Island|publisher=VisitRhodeIsland.com|accessdate=April 13, 2008|archive-date=ಮೇ 12, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512002351/http://www.visitrhodeisland.com/facts_history/rifacts.aspx|url-status=dead}}</ref> ಇದರ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ವೇಷಾಭರಣಗಳು, ತಯಾರಿಸಿದ ಲೋಹ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣ,ಯಂತ್ರ,ಹಡಗುನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ದೋಣಿನಿರ್ಮಾಣ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನ, ತರಕಾರಿಗಳು, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ತೆರಿಗೆಗಳು ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="taxes"/> ಏಕೆಂದರೆ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯು ಪಾವತಿದಾರನ ಫೆಡರಲ್ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಯ 25%ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.taxadmin.org/fta/rate/ind_inc.pdf|accessdate=April 13, 2008|publisher=Federation of Tax Administrators|title=State Individual Income Taxes|format=PDF|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 14, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080414005744/https://www.taxadmin.org/fta/rate/ind_inc.pdf|url-status=dead}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆ ದರವು ಉದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆಂದು ಗವರ್ನರ್ ಕಾರ್ಸಿಯೇರಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಯಮ ಪರಿಸರದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಕರೆನೀಡಿದರು. 2010ರಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ಆದಾಯತೆರಿಗೆ ರಚನೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಗವರ್ನರ್ ಕಾರ್ಸಿಯೇರಿ 2010 ಜೂನ್9thರಂದು ಅದನ್ನು ಕಾನೂನಾಗಿಸಿ ಅಂಕಿತ ಹಾಕಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://newsblog.projo.com/2010/06/carcier-signs-law-changing-inc.html |title=Carcieri signs law changing income tax structure - Projo 7 to 7 News Blog &#124; Rhode Island news &#124; The Providence Journal |publisher=Newsblog.projo.com |date=June 9, 2010 |accessdate=July 31, 2010 |archive-date=ಜೂನ್ 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100613014203/http://newsblog.projo.com/2010/06/carcier-signs-law-changing-inc.html |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಯತೆರಿಗೆಯ ಪೂರ್ಣ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ತನ್ನ ಗರಿಷ್ಠ ತೆರಿಗೆ ದರವನ್ನು 5.99%ಗೆ ಇಳಿಮುಖಗೊಳಿಸಿತು ಹಾಗು ತೆರಿಗೆ ದರ ಬದಲಾಗುವ ಹಂತಗಳನ್ನು ಮೂರಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇತರೆ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನೀಡುವಂತಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.projo.com/business/yourmoney/content/state_tax_overhaul_plan_06-05-10_ECIOV59_v13.1839414.html |title=R.I. General Assembly approves income tax overhaul &#124; Your money &#124; projo.com &#124; The Providence Journal |publisher=projo.com |date=June 5, 2010 |accessdate=July 31, 2010}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಆದಾಯತೆರಿಗೆಯನ್ನು 1971ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.rilin.state.ri.us/rhodeislandhistory/chapt8.html |title=CHAPTER VIII, The Era of Transition. 1946-1983 |date=December 29, 2009 |work=Chapter VIII:Era of Transition |publisher=State of Rhode Island General Assembly |access-date=ನವೆಂಬರ್ 17, 2010 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120902080009/http://www.rilin.state.ri.us/rhodeislandhistory/chapt8.html |url-status=dead }}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == [[ಚಿತ್ರ:RIPTA Gillig Low Floor 0517.jpg|200px|thumb|left|ಕೆನಡಿ ಪ್ಲಾಜಾದಲ್ಲಿರುವ RIPTAಬಸ್.]] [[ಚಿತ್ರ:Claiborne Pell Newport Bridge.jpg|thumb|200px|ಕ್ಲೇರ್‌ಬಾರ್ನ್ ಪೆಲ್ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಸೇತುವೆ]] ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ(RIPTA)ವು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌‌ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ 39ರ ಪೈಕಿ 38ಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. RIPTA58ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು,LINKಎಂದು ಹೆಸರಾದ 2 ಪ್ರವಾಸಿ ಟ್ರಾಲಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಋತುಯೋಗ್ಯವಾದ ದೋಣಿ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.ripta.com/about/index.php?section=0|title=About RIPTA|publisher=RIPTA|accessdate=December 16, 2007|archive-date=ಜನವರಿ 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105123442/http://ripta.com/about/index.php?section=0|url-status=dead}}</ref> MBTA ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲಿನ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್/ಸ್ಟೌಟನ್ ಮಾರ್ಗದ ದಕ್ಷಿಣ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕೂಡ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟೋನ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ದೋಣಿ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳು ಬ್ಲಾಕ್ ದ್ವೀಪ, ಪ್ರೂಡೆನ್ಸ್ ದ್ವೀಪ,ಮತ್ತುಹಾಗ್ ದ್ವೀಪ ವನ್ನು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಮುಖ್ಯನಾಡಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳು ವಾರ್ವಿಕ್‌ನ T. F. ಗ್ರೀನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಲೋಗಾನ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ. ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲು T.F. ಗ್ರೀನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದು ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್ 95 ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕರ್ಣೀಯವಾಗಿ ಸಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸಹಾಯಕ ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್ 295 ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಸುತ್ತ ಉಪಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ನರಾಂಗ್‌ಸೆಟ್ ಕೊಲ್ಲಿಯು ಅನೇಕ ಸೇತುವೆ ಅಡ್ಡಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಇದು ಅಕ್ವಿಡ್‌ನೆಕ್ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಕನಾನಿಕಟ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಮುಖ್ಯನಾಡಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು ಕ್ಲೈಬಾರ್ನ್ ಪೆಲ್ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್‌ಟೌನ್ ವೆರೆಜಾನೊ ಸೇತುವೆ I-95ಹೆದ್ದಾರಿಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಾರಕ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. "2004 ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ 36ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಮೈಲಿಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ಅಪಘಾತದ ದರದಲ್ಲಿದೆ." <ref>{{cite web|url=http://www.golocalprov.com/index.php/news/deadliest-highway/ |title=News &#124; RI Has One of the Deadliest Highways |publisher=GoLocalProv |date=June 7, 2010 |accessdate=July 31, 2010}}</ref> == ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|Media in Rhode Island}} == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:Manning Chapel.jpg|thumb|225px|right|ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮ್ಯಾನಿಂಗ್ ಹಾಲ್]] [[ಚಿತ್ರ:Histor1.jpg|thumb|225px|right|ಬ್ರಯಾಂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಬೆಲ್ಲೊ ಕೇಂದ್ರ.]] === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು === {{See|Rhode Island schools}} === ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು === {{Main|List of colleges and universities in Rhode Island}} ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <div> * ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ * ಬ್ರಯಾಂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ * ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು * ಜಾನ್ಸನ್ & ವೇಲ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ * ನೇವಲ್ ವಾರ್ ಕಾಲೇಜು * ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ * ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು * ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಕಾಲೇಜು * ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡಿಸೈನ್ * ರೋಜರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ * ಸಾಲ್ವೆ ರೆಜಿನಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ * ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ </div> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == [[ಚಿತ್ರ:beavertailwater.jpg|225px|thumb|ಬೀವರ್‌ಟೇಲ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಕೆಲವು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವಾಸಿಗಳು ನಾನ್ ರೋಹ್ಟಿಕ್(R ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಯಿಲ್ಲದೇ) ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಅನೇಕ ಮಂದಿ "ಬ್ರೂಕ್‌ಲಿನ್‌"ಗೆ ಅಥವಾ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ನಡುವೆ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ.("water" ಉಚ್ಚಾರಣೆ "wata"ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ). ಅನೇಕ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುವ ''ಆವ್'' ಶಬ್ದವನ್ನು{{IPA-en|ɔː|}} ವಿಶಿಷ್ಠವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾ., ''ಕಾಫೀ'' ಪದವು {{pron|ˈkɔːfiː}} {{respell|KAW|fee}} ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="rilang">{{cite web|url=http://www.quahog.org/factsfolklore/index.php?id=43|title=Guide to Rhode Island Language Stuff|accessdate=May 30, 2007|publisher=Quahog.org|archive-date=ಜುಲೈ 14, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070714083823/http://www.quahog.org/factsfolklore/index.php?id=43|url-status=dead}}</ref> ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮುಂಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಪ್ಯೂರಿಟನ್ನರು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದಾಗ, ಈ ರೀತಿಯ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು.<ref>ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯಾಕೆಟ್ ಫಿಷರ್, ಆಲ್ಬಿಯನ್ಸ್ ಸೀಡ್: ಫೋರ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಫೋಕ್‌ವೇಸ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕ (ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1989), pg. 13-207 (ISBN 0-19-506905-6)</ref> "ಸಾಗರ ರಾಜ್ಯ" ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಹೊಂದಿರುವ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಬೌಗೋಳಿಕತೆಯ ಕಡಲಿನ ಸಂಬಂಧವು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಬಂದರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಹಾರ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ T. F. ಗ್ರೀನ್ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಹಜಗಾತ್ರದ ದೋಣಿಯಿದೆ<ref>{{cite web|url=http://www.pvdairport.com/main.aspx?guid=E41AC564-9E66-4D80-B6B6-B5037AD944EA|title=Terminal Improvement Project|publisher=Rhode Island Airport Corporation|accessdate=May 13, 2008|archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813150108/http://www.pvdairport.com/main.aspx?guid=E41AC564-9E66-4D80-B6B6-B5037AD944EA|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ಪರವಾನಗಿ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳು ಸಾಗರದ ಅಲೆ ಅಥವಾ ತೇಲುವ ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.worldlicenceplates.com/usa/US_RIXX.html|publisher=PlatesUSA.com|accessdate=April 13, 2008|title=United States:Rhode Island|author=Michael Kusterman|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420134941/http://www.worldlicenceplates.com/usa/US_RIXX.html|url-status=dead}}</ref> ಇದಲ್ಲದೇ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಕೌಂಟಿಯ ಅನೇಕ ಸಮುದ್ರತೀರಗಳು ಅನೇಕ ಮಂದಿ ರೋಡ್ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಬೇಸಿಗೆ ರಜೆ ಕಳೆಯಲು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ತೆರಳುವಂತೆ ಪ್ರಲೋಭಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.quahog.org/factsfolklore/index.php?id=105|title=Quahog.org: Rhode Island Beaches|accessdate=May 30, 2007|publisher=Quahog.org|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 26, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070226163934/http://www.quahog.org/factsfolklore/index.php?id=105|url-status=dead}}</ref> 1950ರ ದಶಕದಿಂದ 1990ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ರಾಜ್ಯವು ಕುಖ್ಯಾತವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಾರ್ಕ ಅಪರಾಧಿ ಕುಟುಂಬವೆಂಬ ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧ ಕೂಟವು ತನ್ನ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯಿಂದ ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕಳೆದ 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧದ ಪ್ರಭಾವ ಬಹುತೇಕ ಕುಂಠಿತವಾಗಿದ್ದರೂ,ಇದರ ನಿವಾಸಿಗಳು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭೀತಗೊಳಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಕ ಲಂಚ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಇನ್ನೂ ಕಳಂಕಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=June 2009}} ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನಿವಾಸಿಗಳು 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೋನ್‌ಎಂಡರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಾಸ್ತುವಿನ್ಯಾಸದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.warwickri.gov/heritage/damatoshistory/conimicut3.htm|title=Warwick’s Villages & Historic Places|author=Don D’Amato|publisher=City of Warwick|accessdate=April 13, 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927205528/http://www.warwickri.gov/heritage/damatoshistory/conimicut3.htm |archivedate = September 27, 2007}}</ref> ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವಿಕ್ಟರಿ ಓವರ್ ಜಪಾನ್ ಡೇ (ಜಪಾನ್ ಶರಣಾಗತಿ ದಿನ)ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "VJ ದಿನ" ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ "ವಿಜಯದ ದಿನ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.sec.state.ri.us/library/riinfo/riinfo/knowrhode |title=Know Rhode Island: History And Facts About The Ocean State |publisher=Rhode Island Office of the Secretary of State |access-date=ನವೆಂಬರ್ 17, 2010 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 24, 2012 |archive-url=https://archive.ph/20121224152355/http://www.sec.state.ri.us/library/riinfo/riinfo/knowrhode |url-status=dead }}</ref> === ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Snail salad.jpg|225px|left|thumb|ಸ್ಥಳೀಯ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟಿನಿಂದ ಸ್ನೇಲ್ ಸಲಾಡ್]] ಅನೇಕ ಆಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ತಿನಿಸುಗಳು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದು ವಿರಳ. ''ಹಾಟ್ ವೈನರ್‌ಗಳು'', ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ''ಗ್ಯಾಗರ್ಸ್'', ''ವೀನಿಸ್'', ಅಥವಾ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ವೀನರ್ಸ್'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಟ್ ಡಾಗ್‌ಗಿಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಾಂಸದ ಸಾಸ್, ಕತ್ತರಿಸಿದ ಈರುಳ್ಳಿ,ಸಾಸಿವೆ, ಮತ್ತು ಸೆಲರಿಉಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ತಿನಿಸು ಸ್ನೇಲ್ ಸಲಾಡ್. ಇದನ್ನು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಿನಿಸನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಟುಂಬ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಇತರೆ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಐದು ಪೌಂಡುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಸವನಹುಳುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://thecuttingedgeofordinary.blogspot.com/2008/06/scungilli-snail-salad.html ಸ್ಟಂಗಿಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಲ್ ಸಲಾಡ್ ] ಕಟ್ಟಿಂಗ್ ಎಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಡಿನೆರಿ, 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್ 5ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಗ್ರೈಂಡರ್ಸ್‌ ಸಬ್‌ಮೆರೀನ್ ಆಕಾರದ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಗ್ರೈಂಡರ್ ಆಗಿದೆ.ಇವುಗಳನ್ನು ತಣ್ಣನೆಯ ಮಾಂಸದ ಹೋಳುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹ್ಯಾಮ್,ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯುಟೊ, ಕ್ಯಾಪಿಕೋಲಾ, ಸಲಾಮಿಮತ್ತುಪ್ರೊವೋಲೋನ್ ಚೀಸ್). ''ಲಿಂಗುಯಿಕಾ'' (ಮಸಾಲೆಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಾಸೇಜು)ಮತ್ತು ಮೆಣಸುಗಳನ್ನು ಬ್ರೆಡ್ ಜತೆ ಸೇವಿಸುವುದು ಕೂಡ ರಾಜ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ''ಪಿಜ್ಜಾ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಸ್'' ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬೇಕರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಸೂಪರ್‌ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಆಹಾರ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಗಿಣ್ಣುರಹಿತ ಆಯತಾಕಾರದ ಪಿಜ್ಜಾ ತುಂಡುಗಳಾಗಿದ್ದು, ತಣ್ಣಗಿರುವಾಗ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಪಾರ್ಟಿ ಪಿಜ್ಜಾ" ಈ ಪಿಜ್ಜಾ ತುಂಡುಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ''ಸ್ಪೈನಾಕ್ ಪೈಸ್'' ಕಾಲ್ಜೋನ್‌ನನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮಾಂಸ, ಸಾಸ್ ಅಥವಾ ಗಿಣ್ಣಿನ ಬದಲಾಗಿ ಋತುವಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಸ್ಪೈನಾಕ್ (ಬಸಲೆಸೊಪ್ಪು)ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಆಲೀವ್‍‌ಗಳು ಅಥವಾ ಬಸಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೆಪ್ಪೆರೋನಿ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಬಸಲೆ ಬದಲಾಗಿ ಬ್ರೊಕೋಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ದಿನಗಳಂತೆ, ''ಜಾನಿ ಕೇಕ್‌'' ಗಳನ್ನು ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ನಂತರ ಪ್ಯಾನ್‌ಕೇಕ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಳಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ''ಡಫ್ ಬಾಯ್ಸ್'' (ಬೇಯಿಸಿದ ಹಿಟ್ಟಿನ ಭಕ್ಷ್ಯ) ರುಚಿಯನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹುರಿದ ನಾದಿದ ಹಿಟ್ಟಿನ ಪ್ಲೇಟ್ ಗಾತ್ರದ ಗುಂಡಗಿನ ಆಕಾರವಿದ್ದು, ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಉದುರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಅಥವಾ ಪಿಜ್ಜಾ ಸಾಸ್). ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜೆಪ್ಪೋಲಾ ಅಥವಾ ಜೆಪ್ಪೋಲಿಸ್ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್‍‌ರ ದಿನಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ದಿನದ ಜೆಪ್ಪೋಲಿಸ್ ಸಿಹಿವಡೆ ರೀತಿಯ ಅಟ್ಟಕಣಕವಾಗಿದ್ದು, ವನಿಲಾ ಹೂರಣ ರಿಕೋಟಾಕ್ರೀಮ್, ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಚೆರಿ. [[ಚಿತ್ರ:Waterplacepark.JPG|225px|thumb|right|ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನ ವಾಟರ್‌ಪ್ಲೇಸ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಅನೇಕ ಕರಾವಳಿ ರಾಜ್ಯಗಳಂತೆ, ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ತಕ್ಷಣವೇ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪುಮೀನು ತೀವ್ರ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಮಳಿ(ಮೃದ್ವಂಗಿ) (ಕಪ್ಪೆ ಚಿಪ್ಪಿನ ಪ್ರಾಣಿ)ಯನ್ನು ಬಹುವಿಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಕ್ವುಯಹಾಗ್'' (ಅಥವಾ ''ಕ್ವಾಹಾಗ್'',ನರ್ರಾಗನ್‌ಸೆಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಪದ "ಪೋಕ್ವಾಹಾಕ್‌"ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ - ನೋಡಿ ''ಎ ಕೀ ಇಂಟು ದಿ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ'' ರೋಜರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ 1643 ಅವರಿಂದ) ದೊಡ್ಡ ಮಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಚೌಡರ್‌(ಸೂಪ್ ಅಥವಾ ಭಕ್ಷ್ಯ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ ಮಸಾಲೆ ಹೂರಣದ ಜತೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ(ಮತ್ತು ಕೆಲವುಬಾರಿ ಮಸಾಲೆ ತುಂಬಿದ ಮಾಂಸ)ನಂತರ ಅದರ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ''ಸ್ಟಫಿ'' ಯನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಗಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಮಳಿ(ಚಿಪ್ಪಿನ ಪ್ರಾಣಿ) ಸಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಭಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ. ''ಕಲಮಾರಿ'' (ದಶಪದಿ)ಯನ್ನು ಉಂಗುರಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹುರಿದು ಅನೇಕ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ತಿನಿಸಾಗಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕತ್ತರಿಸಿದ ಬಾಳೆಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಿನಾರಾ ಸಾಸ್ ಇರುತ್ತದೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಉಳಿದ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾಮ್ ಚೌಡರ್(ಮಳಿ ಭಕ್ಷ್ಯ) ಬಡಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಿಳಿ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ರೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಟನ್ ವಿಧಗಳೆರಡೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ''ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಕ್ಲಾಮ್ ಚೌಡರ್'' ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ತಿಳಿ ಚೌಡರ್ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಗುಡ್ ಈಟ್ಸ್(ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪಾಕ ಪ್ರದರ್ಶನ)ಪ್ರಕಾರ, ಹಾಲಿನ ಬದಲಿಗೆ ಟೊಮೇಟೊಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಲಸೆಗಾರರ ಕೃತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಟೊಮೆಟೊ ಆಧಾರಿತ ತಿನಿಸುಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಹಾಲು ಟೊಮೇಟೊಗಿಂತ ದುಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗರು ಈ ನವೀಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು "ಮ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಟನ್ ಶೈಲಿ"ಯ ಮಳಿ ಭಕ್ಷ್ಯ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ನಿಂದನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ''ಕ್ಲಾಮ್ ಕೇಕ್'' (ಮಳಿ ಕೇಕ್) ತಯಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮಳಿ(ಮೃದ್ವಂಗಿ) ಕೇಕ್(ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಹೊರಗೆ ಮಳಿ ಪನಿಯಾಣ ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದೆ) ಅತಿಯಾಗಿ ಹುರಿದ ಬೆಣ್ಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹಿಟ್ಟಿನ ಉಂಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಒಳಗೆ ಮಳಿಯ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಚೂರುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಡಜನ್ ಅಥವಾ ಡಜನ್ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಬೇಸಿಗೆ ಬೋಜನವು ಚೌಡರ್ ಮತ್ತು ಮಳಿ ಕೇಕ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಕ್ಲಾಮ್ಸ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ನರಾಗನ್‌ಸೆಟ್‌ನ ಕಡಲತಡಿಯ ಟವರ್ಸ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲ ಕ್ಯಾಸಿನೊದ ಊಟದ ಕೋಣೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಜೂಲಿಯಸ್ ಕೆಲ್ಲರ್ ಇದನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Gourmet">ರತ್ ರೈಚಲ್, ಜಾನ್ ವಿಲ್ಲೋಗ್‌ಬೈ, ಜಾನೆ ಅರ್ಲಿ ಸ್ಟೆವಾರ್ಟ್ ದಿ ಗೋರ್‌ಮೆಟ್ ಕುಕ್‌ಬುಕ್:ಮೋರ್ ದ್ಯಾನ್ 1000 ರಿಸೈಪ್ಸ್ ಹೌಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್ ಹಾರ್‌ಕೋರ್ಟ್, 2006 ISBN 0-618-80692-X,9780618806928 1056 ಪುಟಗಳು ಪುಟ 50 [https://books.google.com/books?id=PwJgZhXZVNkC&amp;pg=PA50&amp;dq=clams+casino+rhode+island ದಿ ಗೌರ್‌ಮೆಟ್ ಕುಕ್‌ಬುಕ್]</ref> ಕ್ಲಾಮ್ಸ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ತುಂಬಿದ ಕ್ವುಆಹಾಗ್(ಗಟ್ಟಿಚಿಪ್ಪಿನ ಮಳಿ)ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಲಿಟಲ್‌ನೆಕ್ ಅಥವಾ ಚೆರಿಸ್ಟೋನ್ ಮಳಿ(ಮೃದ್ವಂಗಿ)ಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಂದಿ ಮಾಂಸದ ಚೂರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಜರ್ನಲ್ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ತಲಾ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಕಾಫೀ/ಡಫ್‌ನಟ್(ಸಿಹಿವಡೆ) ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು 342 ಕಾಫೀ/ ಡಫ್‌ನಟ್ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯವು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಡಂಕಿನ್ ಡಾನಟ್ಸ್ ಒಂದೇ 225 ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತ್ತು<ref>{{cite web|url=http://www.urbanplanet.org/forums/lofiversion/index.php/t5597.html|title=Chewing over why we love doughnut shops|author=Patinkin, Mark|accessdate=January 20, 2007|archive-date=ಜುಲೈ 4, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070704024257/http://www.urbanplanet.org/forums/lofiversion/index.php/t5597.html|url-status=dead}}</ref> ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜ್ಯ ಪಾನೀಯ ''ಕಾಫೀ ಮಿಲ್ಕ್'',<ref>[http://www.ri.gov/facts RI ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ].</ref> ಕಾಫೀ ಸಿರಪ್ ಜತೆ ಹಾಲನ್ನು ಬೆರೆಸುವ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಿದ ಪಾನೀಯ. ಆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾನಕವನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸೂಪರ್‌‌ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಗಳ್ಲಲಿ ಮತ್ತು ಗಡಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಫೀ ಮಿಲ್ಕ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಕೆಫೀನ್ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಇದು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಶಾಲೆಯ ಕ್ಯಾಫಿಟೀರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಹಾರು ಕೂಡ ಚಾಕೋಲೆಟ್ ಹಾಲಿನಂತೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ''ಘನೀಕರಿಸಿದ ಲೆಮನೇಡ್'' (ಲಿಂಬೆ ಪಾನೀಯ) ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಕರಗಿಸಿದ ನೀರ್ಗಡ್ಡೆ, ತಾಜಾ ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ರಾನ್‌ಸ್ಟನ್‍‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿರುವ ಡೆಲ್‌ನ ಘನೀಕರಿಸಿದ ಲೆಮನೇಡ್ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಪ್ರಖ್ಯಾತ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನಿವಾಸಿಗಳು === {{Infobox U.S. state symbols |Name = Rhode Island |Bird = [[Rhode Island Red Chicken]] |Fish = [[Striper Bass]] |Flower = [[Violet (plant)|Violet]] |Tree = [[Red maple]] |Beverage = [[Coffee milk]] |Food = Rhode Island Greening Apple |Mineral = [[Bowenite]] |StateRock = [[Cumberlandite]] |Shell = Northern [[Quahog]] |Slogan = ''Unwind'',"Hope" |Soil = [[Narragansett (soil)|Narragansett]] |Song = ''[[Rhode Island (song)|Rhode Island]]'',<br />''[[Rhode Island, It's for Me]]'' |Tartan = [http://www.standrewsri.org/tartan.htm Rhode Island Tartan]{{Dead link|date=March 2010}} |Route Marker = Rhode Island 3.svg |Quarter = 2001 RI Proof.png |QuarterReleaseDate = 2001 }} {{Main|Famous people from Rhode Island}} === ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ === [[ಚಿತ್ರ:DSC1194283181risummerhome.jpg|thumb|ಕೆಲವು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ತೀರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ "ಬೇಸಿಗೆ ಮನೆ"ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.]] {{Main|Rhode Island in popular culture}} ಫ್ಯೆರೆಲಿ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೇತ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಫಾರ್ಲೇನ್‌ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಾಸ್ಯಮಯ ವಿಡಂಬನೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಫರ್ಲೇನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸರಣಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಗೈಗೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನಗರ ಕ್ವುಹಾಗ್ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಿಡಂಬನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಿಂಗ್ ಕ್ರಾಸ್‌ಬೈ, ಗ್ರೇಸ್ ಕೆಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್ ಸಿನಾಟ್ರಾ ಪಾತ್ರವಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಹೈಸೊಸೈಟಿ'' ಯನ್ನು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. 1974ರ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಗ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಬೈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಕೂಡ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಜಾಕ್ವೆಲಿನ್ ಬೋವಿಯರ್ ಕೆನಡಿ ಒನಾಸಿಸ್ ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ ಎಫ್.ಕೆನೆಡಿ|ಜಾನ್ F. ಕೆನಡಿ]] ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್,RIನ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಆರತಕ್ಷತೆ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಬೋವಿಯರ್ ಬೇಸಿಗೆ ಮನೆಯ ಹ್ಯಾಮರ್‌ಸ್ಮಿತ್ ಫಾರಂನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಡಾನ್ ಬೌಸ್‌ಕ್ವೆಟ್ ರಾಜ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ. ''ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಜರ್ನಲ್'' ಮತ್ತು ''ಯಾಂಕೀ '' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ವುಹಾಹಾಗ್ ಕಾಗದದ ರಟ್ಟಿನ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸರಣಿ (''I ಬ್ರೇಕ್ ಫಾರ್ ಕುವಾಹಾಗ್ಸ್'', ''ಬಿವೇರ್ ಆಫ್ ದಿ ಕುವಾಹಾಗ್'' ''ದಿ ಕುವಾಹಾಗ್ ವಾಕ್ಸ್ ಎಮಾಂಗ್ ಅಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಮರುಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೌಸ್‌ಕ್ವೆಟ್ ಹಾಸ್ಯಲೇಖಕ ಮತ್ತು ''ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಜರ್ನಲ್'' ಅಂಕಣಕಾರ ಮಾರ್ಕ್ ಪಾಟಿನ್‌ಕನ್ ಜತೆ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳಾದ ದಿ ''ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನಿಘಂಟು'' ಮತ್ತು ''ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಕೈಪಿಡಿ'' ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜತೆಗೂಡಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಲೇಖಕ ಡೇವಿಡ್ ಲ್ಯಾಫ್‌ಲೀಚ್ ಥಂಡರ್‌ಮಿಸ್ಟ್ ಅರೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ನಗರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ''ಥಂಡರ್‌ಮಿಸ್ಟ್ 04167'' ಮತ್ತು''ಎ ವೀಕ್ ವಿತೌಟ್ ಸನ್‌ಶೈನ್'' ಎಂಬ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ("ಥಂಡರ್‌ಮಿಸ್ಟ್‌"ನ್ನು ವೂನ್‌ಸಾಕೆಟ್‌ನ ಎರಡನೇ ಹೆಸರಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.) 1998ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮೀಟ್ ಜೋಯಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಆಲ್ಡ್ರಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್‌ಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾರ್ವಿಕ್, RIನ ವಾರ್ವಿಕ್ ನೆಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. === ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರಥಮಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:N3419822 34808146 7175northernRI.jpg|thumb|right|ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ, ನಾರ್ತ್ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟೌನ್, RI]] [[ಚಿತ್ರ:Rhodeislandcoastline.jpg|thumb|left|ಕರಾವಳಿ RI (ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್) ದೃಶ್ಯ]] [[ಚಿತ್ರ:N3419822 34808159 585southeastern.jpg|thumb|right|ದಕ್ಷಿಣ RIನ ಬಳಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ದೃಶ್ಯ]] ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರಥಮಗಳಲ್ಲಿ 1652ರ ಮೇ 18ರಂದು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ ರೂಪಿಸಿದ [[ಕಾನೂನು]] ಸೇರಿದೆ.<ref name="history">{{cite web|url=http://www2.sec.state.ri.us/special_projects/0304_Owners_Manual/pdf/history.pdf|publisher=Rhode Island State Library|title=Rhode Island history and facts of interest|accessdate=August 28, 2007|format=PDF|archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27, 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041027005730/http://www2.sec.state.ri.us/special_projects/0304_Owners_Manual/pdf/history.pdf|url-status=dead}}</ref> ಪಾವ್‌ಟಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಲೇಟರ್ ಗಿರಣಿಯು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹತ್ತಿ ನೂಲುವ ಗಿರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, USನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.slatermill.org/?pg=about|title=Slater Mill Today|publisher=Slater Mill Historic Site|accessdate=August 28, 2007}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಫೋರ್ತ್ ಆಫ್ ಜುಲೈ ಪೆರೇಡ್‌ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್‌ನ್ನು 1638ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.fbcia.org/page110.html ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113185728/http://www.fbcia.org/page110.html |date=ಜನವರಿ 13, 2010 }}.</ref> ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಮರ್ಕ್ಯುರಿಯ ಆನ್ ಸ್ಮಿತ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಲಿನ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ಸಂಪಾದಕಿ(1762ರ ಆಗಸ್ಟ್ 22) ಅವರು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಮರ್ಕ್ಯುರಿಯ ಸಂಪಾದಕಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="history" /> ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಟೌರೊ ಸಿನಗಾಗ್,ಪ್ರಥಮ ಯಹೂದ್ಯರ ಆರಾಧನ ಮಂದಿರವನ್ನು 1763ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="history" /> ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ಸಶಸ್ತ್ರ ದಂಗೆಯ ಪ್ರಥಮ ಕೃತ್ಯವು 1772ರ ಜೂನ್ 10ರಂದು ನರಾಗನ್‌ಸೆಟ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ರೆವಿನ್ಯೂ ಸ್ಕೂನರ್ ಗ್ಯಾಸ್ಪಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. 1774ರ ಮೇ 17ರಂದು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನ ಪಟ್ಟಣ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾದ ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ಯುಯಲ್ ವಾರ್ಡ್ ಅವರನ್ನು 1774ರ ಜೂನ್ 15ರಂದು ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ 1775ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 12ರಂದು ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಕಾಯಂ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.(1,500 ಪುರುಷರು) 1775ರ ಜೂನ್ 15ರಂದು ಅಮೆರಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಥಮ ನೌಕಾ ಕಾಳಗವು ಕ್ಯಾ.ಅಬ್ರಾಹಂ ವಿಪಲ್ ಆಧಿಪತ್ಯದ ವಸಾಹತು ನೌಕೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ದೋಣಿ ಫ್ರೈಗೇಟ್ ರೋಸ್ ನಡುವೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ದೋಣಿಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ''ಕೇಟಿ'' ಮತ್ತು ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌'' ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧಸನ್ನದ್ಧಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಥಮ ಅಮೆರಿಕನ್ ನೌಕಾದಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಇವು 24 ಬಂದೂಕುಗಳಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅಬ್ರಾಹಂ ವಿಪಲ್ ಆಧಿಪತ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದರು.ಅವರಿಗೆ ಕಾಮಡೋರ್ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ 1776ರ ಮೇ 4ರಂದು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ವಸಾಹತು.<ref name="history" /> 1806ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನ ಪೆಲ್ಲಂ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನಿಲದದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="history" /> ಮಹಿಳೆಯರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಥಮ ಮುಷ್ಕರವು 1824ರಲ್ಲಿ ಪಾವ್‌ಟಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref name="history" /> ವಾಚ್ ಹಿಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನ ಗಿರಗಟ್ಟೆ(ಮೆರ್ರಿ ಗೊ ರೌಂಡ್)ಯಾಗಿದ್ದು, 1850ರಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="history" /> ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ (ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಯಂತ್ರ) 1867 ಏಪ್ರಿಲ್ 23ರಂದು ಪ್ರಾವಿಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೇಟೆಂಟು(ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕು) ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಉಪಾಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ವ್ಯಾಗನ್‌ನನ್ನು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 1872ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="history" /> ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ 9 ರಂಧ್ರಗಳ ಗಾಲ್ಫ್ ಮೈದಾನವನ್ನು 1890ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="history" /> ಪ್ರಥಮ ರಾಜ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವನ್ನು 1894 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="history" /> ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೌಸ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಗೋಪುರದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಪ್ರಥಮ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ(1895-1901 ) 1896ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7ರಂದು ಪಥ(ಟ್ರಾಕ್)ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ರೇಸ್ ಕ್ರಾನ್‌ಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="history" /> ಪ್ರಥಮ ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಪೆರೇಡ್(ಪಥಸಂಚಲನ)1899 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7ರಂದು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನ ಬೆಲ್‌ಕೋರ್ಟ್ ಮಹಲಿನ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="history" /> ಪ್ರಥಮ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|NFL]] ರಾತ್ರಿ ಆಟವು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನ ಕಿನ್ಸ್‌ಲೆ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ 1929ರ ನವೆಂಬರ್ 6ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಚಿಕಾಗೊ(ಈಗ ಅರಿಜೋನಾ) ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಸ್ ತಂಡವು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೀಮ್ ರಾಲರ್ ತಂಡವನ್ನು 16 -0ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು. 1980ಲ್ಲಿ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವೇಶ್ಯವಾಟಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಪರಾಧೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ(ನಿಷೇಧ)ವಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ನೋಡಿ (ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನ ವೇಶ್ಯವಾಟಿಕೆ ). == ಕ್ರೀಡೆ == [[ಚಿತ್ರ:Soccstadbryant.jpg|thumb|225px|ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಬ್ರಯಾಂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಬುಲ್‌ಡಾಗ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] [[ಚಿತ್ರ:McCoy Stadium Pan.jpg|thumb|left|225px|ಪಾವ್‌ಕಟ್ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಷ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಆಡುವ ಮೆಕಾಯ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] [[ಚಿತ್ರ:1884grays.jpg|thumb|left|225px|1884 ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಗ್ರೇಸ್]] [[ಚಿತ್ರ:MeadeStadium1.jpg|thumbnail|225px|ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಿಯೇಡ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಮತ್ತು ರಯಾನ್ ಕೇಂದ್ರ]] ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಎರಡು ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಬೋಸ್ಟನ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಕಿರಿಯ ಲೀಗ್ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. AAA ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್‌ ‌ನ ಪಾವ್‌ಟಕೆಟ್ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್ ತಂಡವು ಬೋಸ್ಟೋನ್ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಪಾವ್‌ಟಕೆಟ್ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಪಾವ್‌ಟಕೆಟ್‌ನ ಮೆಕೋಯಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ. ಇದು 1973 ಮತ್ತು 1984ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಲೀಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಇತರೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಣ್ಣ ಲೀಗ್ ತಂಡವು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಬ್ರೂನ್ಸ್, ಅದು ಬೋಸ್ಟೊನ್ ಬ್ರೂನ್ಸ್‌ನ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಬ್ರೂನ್ಸ್ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನ ಡಂಕಿನ್ ಡೋನಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ. 1998–99 AHL ಕ್ರೀಡಾಋತುನಲ್ಲಿ ಇದು AHLನ ಕಾಲ್ಡರ್ ಕಪ್ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌]]ನ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಟ್ಸ್ ಸಮೀಪದ ಫಾಕ್ಸ್‌ಬರೊ,ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಗಿಲ್ಲೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಅಂದಾಜು {{convert|18|mi|km}}ಉತ್ತರಕ್ಕಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು NCAAಡಿವಿಷನ್ 1 ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರೌನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಬಿಯರ್ಸ್ ಐವಿ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಯಾಂಟ್ ಬುಲ್‌ಡಾಗ್ಸ್ ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಫ್ರಿಯಾರ್ಸ್ ಬಿಗ್ ಈಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರಾಮ್ಸ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್-10 ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲೇಜು ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನ FCS ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಶಾಲೆಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರೌನ್,ಬ್ರಯಾಂಟ್ ಮತ್ತು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಪ್ರಸಕ್ತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳನ್ನು ಆಡಿಸುವ ಮೂರು ಶಾಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸಹ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ತಂಡಗಳ ಮಹಾ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಬೆಂಬಲಿತ ತಂಡಗಳಾಗಿ ಮಹಾನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿವೆ. ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಗ್ರೇಸ್ 1884ರ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ತಂಡವು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನ ಓಲ್ಡ್ ಮೆಸ್ಸರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಸ್ಥಳದ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡಿತು. ಗ್ರೇಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ 1878ರಿಂದ 1885ರವರೆಗೆ ಆಡಿತು. ಅದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ಸ್ ತಂಡವನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪೊಲೊ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಐದು ಆಟಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಮೂರು ನೇರ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯಿಯಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಚಾಂಪಿಯೆನ್ಸ್ ಎನಿಸಿತು. ಬೇಬ್ ರಥ್ 1914ರ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಗ್ರೇಸ್ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್‌‌‌ ಪರ ಆಟವಾಡಿ, ಆ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಏಕಮಾತ್ರ ಅಧಿಕೃತ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಹೋಮ್ ರನ್(ಬ್ಯಾಟರ್ ರನ್ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡುವ ಬೇಸ್ ಹೊಡೆತ) ಹೊಡೆದರು. ನಂತರ ಬೋಸ್ಟೊನ್ ರೆಡ್ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಗ್ರೇಸ್ ಪೇರೆಂಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಅವರನ್ನು ವಾಪಸು ಕರೆಯಿತು. ಈಗ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ(ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ) ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡವಾದ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೀಮ್ ರೋಲರ್ 1928ರ NFL ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರು 10,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾದ ಸೈಕಲ್‌ಡ್ರೋಮ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿದ್ದರು.<ref>[http://www.nfl.com/history/chronology/1921-1930#1928 NFL ಹಿಸ್ಟರಿ ಬೈ ಡಿಕೇಡ್].</ref> ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ತಂಡವಾದ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೀಮ್‌ರೋಲರ್ಸ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿದೆ. ಅದು ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವಾಯಿತು. 1930ರಿಂದ 1983ರವರೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ`ಸ್ ಕಪ್ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯಗಳು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಸಾಹಸ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾದ X ಗೇಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾವಿಟಿ ಗೇಮ್ಸ್ ಆರಂಭಿಸಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೆನಿಸ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 1881ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ U.S. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು 1954ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ "ಆಟದ ಆದರ್ಶಗಳ ಮಂದಿರ"ವಾಗಿ 1954ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಟೆನ್ನಿಸ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದು 12ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ತನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ 13 ಹುಲ್ಲಿನಅಂಕಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯು ಅಮೆರಿಕದ ಹುಲ್ಲಿನ ಅಂಕಣಗಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಏಕೈಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ. 1955ರಲ್ಲಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಪ್ರಥಮ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 207 ಆಟಗಾರರು, ದಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೋರ್ಟ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರಿದ್ದರು. {{Clear}} == ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Rhode Island State Capitol (north facade).jpg|right|200px|thumb|ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೌಸ್]] [[ಚಿತ್ರ:The Breakers Newport.jpg|200px|thumb|ದಿ ಬ್ರೇಕರ್ಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್]] {{See also|List of Registered Historic Places in Rhode Island}} ರಾಜ್ಯದ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್(ಶಾಸನಸಭೆ)ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಬಿಳಿಯ ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಅಮೃತಶಿಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಯಂ ಬೆಂಬಲಿತ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಗುಮ್ಮಟವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.visitrhodeisland.com/attractions/propertyDetail.aspx?id=1251&amp;ref=/attractions/index.aspx VisitRhodeIsland.com :: ಅಟ್ರಾಕ್ಷನ್ಸ್ :: ಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080428040406/http://www.visitrhodeisland.com/attractions/propertyDetail.aspx?id=1251&ref=%2Fattractions%2Findex.aspx |date=ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2008 }}.</ref> ಇದು 1663ರ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸನ್ನದಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜ್ಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಥಮ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ ಅಮೆರಿಕದ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಟ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದ್ದು, 1638ರಲ್ಲಿ ರೋಜರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಕಡಲತಡಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಹಲುಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದಿ ಬ್ರೇಕರ್ಸ್, ಮಾರ್ಬಲ್ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್‌ಕೋರ್ಟ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ 1763ರ ಡಿಸೆಂಬ್ಬರ್ 2ರಂದು ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟ ಟೌರೊ ಯಹೂದ್ಯ ಆರಾಧನೆ ಮಂದಿರ ಕೂಡ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಥಮ ಯಹೂದ್ಯ ಆರಾಧಾನಾ ಮಂದಿರವೆಂದು ಸ್ಥಳೀಯರಿಂದ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದ್ದು,( ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ)ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಆರಾಧನಾ ಮಂದಿರವು ರೋಜರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ದೃಢಪಡಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು ಸೆಫಾರ್ಡಿಕ್ ಶೈಲಿಯ ಮಿಶ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಕಟ್ಟಡ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ ಹುಲ್ಲಿನ ಕೋರ್ಟ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸೀನಿಕ್ ರೂಡ್ 1A(ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಓಷನ್ ರೋಡ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ) ನರ್ರಾಗನ್‌ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ದಿ ಟವರ್ಸ್ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನ ಕಮಾನು ನರಾಗ‌ನ್‌ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನರ್ರಾಗನ್‌ಸೆಟ್ ಕ್ಯಾಸಿನೊ(ವಿನೋದ ಮಂದಿರ)ಗೆ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಯಾಸಿನೊ 1900ರಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಟವರ್ಸ್ ಈಗ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಟವರ್ ವೈಕಿಂಗ್ ಮೂಲದ್ದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇದು ವಸಾಹತು ಯುಗದ ಗಾಳಿಯಂತ್ರವೆಂದು ಅನೇಕ ತಜ್ಞರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. {{Clear}} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal box|North America|United States|Rhode Island}} {{Main|Outline of Rhode Island|Index of Rhode Island-related articles}} {{Clear}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{Refbegin}} === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು === * ಡಿವೈಟ್, ತಿಮೋತಿ ''ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್ ಥ್ರೂ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಎಂಡ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್'' (ಸಿರ್ಕಾ 1800) 4 ಸಂಪುಟಗಳು (1969) ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎಟ್: [http://www-gdz.sub.uni-goettingen.de/cgi-bin/digbib.cgi?PPN244525439 vol 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728110138/http://www-gdz.sub.uni-goettingen.de/cgi-bin/digbib.cgi?PPN244525439 |date=ಜುಲೈ 28, 2020 }}; [http://dz-srv1.sub.uni-goettingen.de/sub/digbib/loader?did=D6116 vol 2]; [http://dz-srv1.sub.uni-goettingen.de/sub/digbib/loader?did=D6784 vol 3]; [http://dz-srv1.sub.uni-goettingen.de/sub/digbib/loader?did=D6003 vol 4]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hti.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa;idno=ADH0309 ಮೆಕ್‌ಫೆಟ್ರೇಸ್, S. ''1868ರ ಚುನಾವಣೆ ಪ್ರಚಾರದ ರಾಜಕೀಯ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಬಳಕೆಗೆ,ಪ್ರತಿ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಚುನಾವಣೆ ಫಲಶ್ರುತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ'' (1868). ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728110139/https://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa&idno=ADH0309 |date=ಜುಲೈ 28, 2020 }} * [http://www.sec.state.ri.us/resources_for/library/riinfo/riinfo/knowrhode ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ಸ್ ಜಿಯೋಗ್ರಫಿ ಎಂಡ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್] === ದ್ವಿತೀಯ ಮೂಲಗಳು === * [http://www.dinsdoc.com/adams-1-0a.htm ಅಡಾಮ್ಸ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಟ್ರಸ್ಲೊ ][http://www.dinsdoc.com/adams-1-0a.htm '''' ದಿ ಫೌಂಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್/0} (1921)] * ಅಡಾಮ್ಸ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಟ್ರಸ್ಲೊ ''ರಿವಾಲ್ಯೂಷನರಿ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ 1691–1776'' (1923) * ಅಡಾಮ್ಸ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಟ್ರಸ್ಲೊ ''ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಇನ್ ದಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್, 1776–1850'' (1926) * ಆಂಡ್ರಿವ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ M.''ದಿ ಫಾದರ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್: ಎ ಕ್ರೋನಿಕಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಯೂರಿಟನ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ಸ್'' (1919). ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ಸಣ್ಣ ಸಮೀಕ್ಷೆ. * ಆಕ್ಸ್‌ಟೆಲ್ ಜೇಮ್ಸ್, ed. ''ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪೀಪಲ್ ಇನ್ ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'' (1973), ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸ * ಬ್ರೀವರ್, ಡೇನಿಯಲ್ ಚಾನ್ಸಿ ''ಕನ್‌ಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಬೈ ದಿ ಇಮ್ಮಿಗ್ರಾಂಟ್(1926).'' * ಕೋಲ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಪೀಟರ್ J. ''ದಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪಾರ್ಮೇಶನ್ ಆಫ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್, 1790–1860'' (1963) * ಕಾನ್ಫಾರ್ಟಿ, ಜೋಸೆಫ್ A. ''ಇಮ್ಯಾಜಿನಿಂಗ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್: ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರೇಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ರೀಜನಲ್ ಐಡೆಂಟಿಟಿ ಫ್ರಂ ದಿ ಪಿಲಿಗ್ರಿಮ್ಸ್ ಟು ದಿ ಮಿಡ್-ಟ್ವೆಂಟಿಯತ್ ಸೆಂಚುರಿ'' (2001) * ಡೆನ್ನಿಸನ್, ಜಾರ್ಜ್ M. ''ದಿ ಡೋರ್ ವಾರ್: ರಿಪಬ್ಲಿಕಾನಿಸಂ ಆನ್ ಟ್ರಯಲ್, 1831–1861'' (1976) * ಹಾಲ್, ಡೊನಾಲ್ಡ್, ed. ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ (2005) * ಕಾರ್ಲ್‌ಸನ್, ಕ್ಯಾರೊಲ್ F. ''ದಿ ಡೆವಿಲ್ ಇನ್ ದಿ ಶೇಪ್ ಆಫ್ ಎ ವುಮೆನ್: ವಿಚ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಇನ್ ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'' (1998) * ಲವ್‌ಜಾಯ್, ಡೇವಿಡ್ S. ''ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಎಂಡ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್, 1760–1776'' (1969) * ಮೆಕ್‌ಲಾಫ್ಲಿನ್, ವಿಲಿಯಂ. ''ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್: ಎ ಬೈಸೆಂಟಿನಿಯಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' (1976) * [http://www.hti.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa;idno=AJA1967 ಪಾಲ್‌ಫ್ರೆ, ಜಾನ್ ಗೋರ್ರಾಮ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728110137/https://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa&idno=AJA1967 |date=ಜುಲೈ 28, 2020 }}[http://www.hti.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa;idno=AJA1967 ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'' (5 ಸಂಪುಟ 1859–90)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728110137/https://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa&idno=AJA1967 |date=ಜುಲೈ 28, 2020 }} * ಸ್ಲೇವರಿ ಇನ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ - ಸ್ಲೇವರಿ ಇನ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ {{cite web |url=http://www.slavenorth.com/rhodeisland.htm |title=Slavery in Rhode Island |publisher=Slavenorth.com |date= |accessdate=July 31, 2010 }} * ಸ್ಲೆಚರ್, ಮೈಕೇಲ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ (2004). * ಸ್ಟೀಫನ್‌ಸನ್, ನಥಾನಿಯಲ್ ರೈಟ್ ''ನೆಲ್ಸನ್ W. ಆಲ್ಡ್ರಿಕ್, ಎ ಲೀಡರ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್'' (1930). * WPA. ''ಗೈಡ್ ಟು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್'' (1939). * ಜಿಮ್ಮರ್‌‌ಮ್ಯಾನ್, ಜೋಸೆಫ್ F. ''[http://www.questia.com/library/book/the-new-england-town-meeting-democracy-in-action-by-joseph-f-zimmerman.jsp ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟೌನ್ ಮೀಟಿಂಗ್: ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್].'' (1999) {{Refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links}} {{osmrelation|165795}} * [http://www.ri.gov/index.php ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Rhode_Island ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಡಾಟಾಬೇಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515221317/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Rhode_Island |date=ಮೇ 15, 2008 }} - ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಯಾರಿಸಿದ ಶೋಧಿಸಬಹುದಾದ ದತ್ತಾಂಶಸಂಗ್ರಹಗಳ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟ್ಸ್ ರೌಂಡ್‌ಟೇಬಲ್‌ನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹ. * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Rhode_Island}} * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=RI ಎನರ್ಜಿ & ಎನ್‌ವೈರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಡಾಟಾ ಫಾರ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110123145019/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=RI |date=ಜನವರಿ 23, 2011 }} * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=RI USGS ರಿಯಲ್-ಟೈಮ್, ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಎಂಡ್ ಅದರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿಸೋರ್ಸ್‌ಸ್ ಆಫ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209131720/https://www2.usgs.gov/state/state.asp?State=RI |date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 9, 2016 }} * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44000.html U.S. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101015091121/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/44000.html |date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 2010 }} * [http://www.rilin.state.ri.us/Statutes/ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಲಾಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810123727/http://www.rilin.state.ri.us/Statutes/ |date=ಆಗಸ್ಟ್ 10, 2012 }} * [http://www.scituateartfestival.org ಸ್ಕಿಚುಯೇಟ್ ಆರ್ಟ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್] * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/RI.htm ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227124218/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/RI.HTM |date=ಫೆಬ್ರವರಿ 27, 2013 }} * [http://encyclopedia.jrank.org/RAY_RHU/RHODE_ISLAND.html ಡೀಟೈಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಫ್ರಂ ದಿ 1911 ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ಬ್ರಿಟಾನಿಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100630224121/http://encyclopedia.jrank.org/RAY_RHU/RHODE_ISLAND.html |date=ಜೂನ್ 30, 2010 }} * [http://imdb.com/LocationTree?Rhode+Island,+USA ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್ ಲೊಕೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://usmapserver.com/Rhode_Island ಇಂಟರಾಕ್ಟಿವ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಮ್ಯಾಪ್ ಸರ್ವರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071017225906/http://usmapserver.com/Rhode_Island/ |date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17, 2007 }} * [http://www.oldstratforduponavon.com/rhodeisland ಓಲ್ಡ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್] * [http://www.mrnussbaum.com/riflash2.htm ಓಲ್ಡ್ ಇಂಟರಾಕ್ಟಿವ್ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ಫಾರ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102202907/http://mrnussbaum.com/riflash2.htm |date=ಜನವರಿ 2, 2010 }} {{Geographic Location |Centre = Rhode Island |North = [[Massachusetts]] |Northeast = |East = [[Massachusetts]] |Southeast = |South = [[Atlantic Ocean]] |Southwest = |West = [[Connecticut]] |Northwest = }} {{Template group |title = <span style="font-size:11pt;">Articles Related to Rhode Island and The Providence Plantations</span> <br /> ''The Ocean State'' |list = {{Rhode Island|expanded}} {{New England}} }} {{United States}} {{United States topics}} {{Succession | preceded = [[North Carolina]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Ratified [[Constitution of the United States of America|Constitution]] on May 29, 1790 (13th) | succeeded = [[Vermont]] }} {{Coord|41.7|N|71.5|W|region:US-RI_type:adm1st_scale:1000000|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರೋಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು]] bs6ry7ueicazpp8uxyvf4gvd8qfw9uq 0 26374 1428520 1427824 2026-09-17T07:46:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428520 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease |Name = Lung cancer |Image = Pathology of the lung (cancer).jpg |Caption = Cross section of a human lung. The white area in the upper lobe is cancer; the black areas are discoloration due to [[Tobacco smoking|smoking]]. |DiseasesDB = 7616 |ICD10 = {{ICD10|C|33||c|30}}-{{ICD10|C|34||c|30}} |ICD9 = {{ICD9|162}} |ICDO = |OMIM = |MedlinePlus = 007194 |eMedicineSubj = med |eMedicineTopic = 1333 |eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|1336}} {{eMedicine2|emerg|335}} {{eMedicine2|radio|807}} {{eMedicine2|radio|405}} {{eMedicine2|radio|406}} |MeshID = D002283 }} '''ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾದ ಜೀವಕೋಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು; ಅಂದರೆ ಇದು ಪಕ್ಕದ ಅಂಗಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿಂದ ಆಚೆಗಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಒಳವ್ಯಾಪಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಪ್ರಧಾನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುಪಾಲು ನಿದರ್ಶನಗಳು '''ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳಾಗಿದ್ದು''' , ಹೊರಪದರದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಅವು ಜನ್ಯವಾದವುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]], ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ [[:ವರ್ಗ:Deaths from lung cancer|1.3 ದಶಲಕ್ಷ ಸಾವುಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿದೆ. ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವು 2004ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="WHO" /> ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಲ್ಪತೆ, ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆ (ಕೆಮ್ಮಿದಾಗ ರಕ್ತವು ಹೊರಬರುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮತ್ತು ತೂಕನಷ್ಟ ಇವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Harrison" /> ''ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ'' ಮತ್ತು ''ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ'' - ಇವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಬಗೆಯ ಅನುಸಾರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು (ನಾನ್‌-ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ-NSCLC) ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಪಚರಿಸಲಾದರೆ, ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು (ಸ್ಮಾಲ್‌-ಸೆಲ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ-SCLC) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Cancer Medicine" /> ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="Merck" /> ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಒಟ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳ<ref name="Thun" /> ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 15%ನಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ; ಆನುವಂಶಿಕ ಅಂಶಗಳು,<ref name="Gorlova" /><ref name="Hackshaw" /> [[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಅನಿಲ,<ref name="Catelinois" /> ಕಲ್ನಾರು,<ref name="O'Reilly" /> ಮತ್ತು ಅನ್ಯಮೂಲದ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ<ref name="Kabir" /><ref name="Coyle" /><ref name="Chiu" /> ಇವುಗಳ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯು ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಅನೇಕವೇಳೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="AUTOREF" /><ref name="AUTOREF1" /> ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾದ ತಲಲೇಖನದ (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಟೋಮೋಗ್ರಫಿ) (CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬ) ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. [[ಬಾಯಾಪ್ಸಿ|ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಕೋಪಿ ಅಥವಾ CT-ನಿರ್ದೇಶಿತ ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆ, ಹಂತ (ಹರಡಿಕೆಯ ಮಟ್ಟ), ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಭಾವ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕಾಯಿಲೆಯ ಹಂತ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ರೋಗಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಟ್ಟಾರೆ ಐದು-ವರ್ಷಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 14%ನಷ್ಟಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.<ref name="Harrison" /> == ವರ್ಗೀಕರಣ == ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಯಿಲೆಯ ನೈದಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮುನ್ನರಿವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಬಹುಪಾಲು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಹೊರಪದರದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ವಿಷಮತೆಗಳಾಗಿವೆ. ''ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶ'' ದ ಮತ್ತು ''ಸಣ್ಣ-ಜೀವಕೋಶ'' ದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ, ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ; ಓರ್ವ ಊತಕರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವೊಂದರ ನೆರವಿನಿಂದ ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ, ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಹೊರನೋಟದಿಂದ ಈ ಬಗೆಗಳು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="Travis">{{Cite journal | last=Travis | first=WD | coauthors=Travis LB, Devesa SS | title=Lung cancer | journal=Cancer | volume=75 | issue=Suppl. 1 | pages=191–202 | month=January | year=1995 | pmid =8000996 | doi=10.1002/1097-0142(19950101)75:1+<191::AID-CNCR2820751307>3.0.CO;2-Y }}</ref> ಕಾಯಿಲೆಯ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಪ್ರಭೇದವು <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ</span> ಅತ್ಯಂತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಗೆಯಾಗಿದೆ (ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ). {| class="wikitable floatright" style="text-align:center;font-size:90%;width:45%;margin-left:1em" |+ style="background:#E5AFAA"|<td>'''ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಗಳ ಆವರ್ತನ''' <ref name="Travis" /></td> |- style="background:#E5AFAA;text-align:center;font-size:90%" ! ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆ ! ಆವರ್ತನ |- | ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ-ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ | 80.4 |- | ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ | 16.8 |- | ‌ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್<ref name="AUTOREF2" /> | 0.8 |- | ಸಾರ್ಕೋಮ<ref name="AUTOREF3" /> | 0.1 |- | ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ | 1.9 |} ==== ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (NSCLC) ==== [[ಚಿತ್ರ:Squamous carcinoma lung 2 cytology.jpg|thumb|left|ಚಿಕ್ಕದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಬಗೆಯಾಗಿರುವ, ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.FNA ಮಾದರಿ. ಗರ್ಭಕೋಶ ಕಂಠದ ಕಲೆ.]] ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳ ಮುನ್ನರಿವು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗುಂಪುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಉಪ-ಬಗೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ, ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮ, ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ. {| class="wikitable floatright" style="text-align:center;width:45%;margin-left:1em" |+ style="font-size:90%;background:#E5AFAA"|<td>'''ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಉಪ-ಬಗೆಗಳು:''' <br />'''ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ''' <ref name="Bryant">{{cite journal | last=Bryant | first=A | coauthors=Cerfolio RJ | title=Differences in epidemiology, histology, and survival between cigarette smokers and never-smokers who develop non-small cell lung cancer | journal=Chest | volume=132 | issue=1 | pages=198–192 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/132/1/185 | doi=10.1378/chest.07-0442 | month=July | year=2007 | pmid=17573517 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095832/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/132/1/185 | url-status=dead }}</ref> ಕಂಡುಬರುವಂಥದ್ದು</td> |- style="background:#E5AFAA;font-size:90%;text-align:center" ! colspan="2" rowspan="2" style="vertical-align:bottom"| ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉಪ-ಬಗೆ ! colspan="2"| ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಆವರ್ತನ (%) |- ! ಧೂಮಪಾನಿಗಳು ! ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು |- | colspan="2"| ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ | 42 | 33 |- | rowspan="2"| ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೊಮ | ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮ (ಅನ್ಯಥಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದ್ದು) | 39 | 35 |- | ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ | 4 | 10 |- | colspan="2"| ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್‌ | 7 | 16 |- | colspan="2"| ಇತರೆ | 8 | 6 |} ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ<ref name="ReferenceA">ಟ್ರಾವಿಸ್‌ WD. ಪೆಥಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್. ಕ್ಲಿನ್‌ ಚೆಸ್ಟ್‌ ಮೆಡ್‌ 2002;23:65-81</ref> ಪೈಕಿ 25%ನಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು, ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯೊಂದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೆಡ್ಡೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಗ್ಗಾದ ಕುಹರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಊತಕದ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ತವಾಗಿ-ಪ್ರಭೇದ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳು, ಇತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಅನೇಕವೇಳೆ ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="Cancer Medicine" /> ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಪಾಲು 40%ನಷ್ಟಿದೆ.<ref name="ReferenceA" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಹೊರಮೈನ ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಧೂಮಪಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಂದಿಗೂ ಧೂಮಪಾನಮಾಡದ ಜನರಲ್ಲಿ ("ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು") ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಪೈಕಿ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Subramanian">{{cite journal | last =Subramanian | first =J | coauthors =Govindan R | title =Lung cancer in never smokers: a review | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2007-02-10_25_5/page/561 | journal =Journal of Clinical Oncology | volume =25 | issue =5 | pages =561–570 | publisher =American Society of Clinical Oncology | month =February | year =2007 | pmid =17290066 | doi =10.1200/JCO.2006.06.8015 }}</ref> ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂಬುದು ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಉಪಬಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನಗಳು ದೊರೆಯಬಹುದು.<ref name="Raz" /> ==== ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (SCLC) ==== [[ಚಿತ್ರ:Lung small cell carcinoma (1) by core needle biopsy.jpg|thumb|left|ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸೂಜಿ ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶೀಯ ನೋಟ).]] ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಅಪರೂಪವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ "ಓಟ್‌ ಜೀವಕೋಶ"ದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000122.htm ಲಂಗ್‌‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ - ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್‌‌] ಮೆಡ್‌ಲೈನ್‌ ಪ್ಲಸ್‌. 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 5ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಕರಣಗಳು ದೊಡ್ಡದಾದ ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯಕ ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಗಳು) ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Collins" /> ಸಣ್ಣಕಾಳುಗಳಂಥ ರಚನೆಯುಳ್ಳ ದಟ್ಟವಾದ ನರಸ್ರಾವಕಗಳನ್ನು (ನರ-ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶಕಗಳು) ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇವು ಈ ಗೆಡ್ಡೆಗೆ ಒಂದು ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ/ಸದೃಶನವೋತಕದ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="Rosti" /> ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನಾಶೀಲವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ, ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಕೆಟ್ಟದಾದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಎರಡು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಸೀಮಿತ ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಈ ಬಗೆಯು ಧೂಮಪಾನದೊಂದಿಗೆ ದೃಢವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Barbone" /> {{clearleft}} ==== ಇತರ ಬಗೆಗಳು ==== ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು ಅತೀವವಾದ ಮಿಶ್ರರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಷಮತೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಬಗೆಯನ್ನು ಇದರ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="RoggliVollmer">ರೊಗ್ಲಿ VL, ವೋಲ್ಮರ್‌‌ RT, ಗ್ರೀನ್‌ಬರ್ಗ್‌ SD, ಮೆಕ್‌ಗಾವ್ರಾನ್‌ MH, ಸ್ಪುಟ್‌ HJ, ಯೆಸ್ನರ್‌ R. ಲಂಗ್‌‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಟೆರೋಜೀನಿಯಿಟಿ: ಎ ಬ್ಲೈಂಡೆಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್‌ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್‌ 100 ಕಾನ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್‌ ಕೇಸಸ್‌. ಹಮ್‌ ಪ್ಯಾಥಾಲ್‌ 1985; 16: 569-79.</ref> ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮತ್ತು ಎದೆಗೂಡಿನ ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಭೇದ ಕಲ್ಪಿಸುವಿಕೆಯ 4ನೇ ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪವು, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮತ್ತು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವರ್ಗೀಕರಣ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ; ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಇಂಟರ್‌‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಆದ ಒಂದು ಸಹಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಈ ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪವು 2004ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಲವಾರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪಬಗೆಗಳಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾದ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಇತರ ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಊತಕ-ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ಇದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ; ಸಾರ್ಕೋಮಾಟಾಯ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ, ಲಾಲಾ ಗ್ರಂಥಿಯ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು, ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್‌ ಗೆಡ್ಡೆ, ಮತ್ತು ಅಡಿನೋಸ್ಕ್ವಾಮಸ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಇವು ಇಂಥ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ್ದರ ಪೈಕಿ ಕೊನೆಯ ಉಪಬಗೆಯು, ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ತಲಾ 10%ನಷ್ಟು ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಮತ್ತು ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಗೆಡ್ಡೆಯೊಂದು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ, ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಭಿನ್ನರೂಪವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಏಕೈಕ ಭಿನ್ನರೂಪವಾಗಿದೆ. ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಪ್ಲ್ಯೂರೋಪಲ್ಮನರಿ ಬ್ಲಾಸ್ಟೋಮಾ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್‌ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="pmid18605764">{{Cite journal | author = Dishop MK, Kuruvilla S | title = Primary and metastatic lung tumors in the pediatric population: a review and 25-year experience at a large children's hospital | journal = Arch. Pathol. Lab. Med. | volume = 132 | issue = 7 | pages = 1079–103 | year = 2008 | month = July | pmid = 18605764 | doi = | url = http://journals.allenpress.com/jrnlserv/?request=get-abstract&issn=0003-9985&volume=132&page=1079 | issn = }}</ref> ==== ದ್ವಿತೀಯಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Colorectal adenocarcinoma cytology low mag.jpg|thumb|right|ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಕೋಲೋರೆಕ್ಟಲ್‌ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಯೊಂದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಲೆ.]] ಶ್ವಾಸಕೋಶವು ಶರೀರದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಗುವ ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ದ್ವಿತೀಯಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹುಟ್ಟಿನ ತಾಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಎದೆಯಭಾಗದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ''ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದುಂಡನೆಯ ಹೊರನೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ‌.<ref name="Seo" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವ ದುಂಡನೆಯ ಗಂಟುಗಳು, ಒಂದು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದ ವ್ಯಾಧಿಕಾರಣ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅನುಸಾರ ವಿರಳವಾಗಿರದ ರಚನೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ [[ಬಾಯಾಪ್ಸಿ|ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಬಹುಪಾಲು ನಿದರ್ಶನಗಳು ದ್ವಿತೀಯಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="pmid18605764" /> ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಡ್ರೀನಲ್‌ ಗ್ರಂಥಿಗಳು, ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ, ಮಿದುಳು, ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗೆ ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="Cancer Medicine" /> === ಹಂತ ನಿರ್ಣಯಿಸುವಿಕೆ === {{see also|Lung cancer staging}} ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ನ ಹಂತದ ನಿರ್ಣಯಿಸುವಿಕೆಯು, ತನ್ನ ಮೂಲ ಆಕರದಿಂದ ಹರಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಮಟ್ಟದ ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವು ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು IA ಹಂತದಿಂದ ("ಒಂದು A"; ಕಾಯಿಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮುನ್ನರಿವು) IV ಹಂತದವರೆಗೆ ("ನಾಲ್ಕು"; ಕಾಯಿಲೆಯ ಕೆಟ್ಟ ಮುನ್ನರಿವು) ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="AUTOREF4" /> ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಒಂದುವೇಳೆ ಎದೆಯ ಒಂದರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಒಂದು ಏಕ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ''ಸೀಮಿತ ಹಂತ'' ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ''ವ್ಯಾಪಕ ಹಂತ'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Collins" /> == ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗೂ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು == ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ:<ref name="Hamilton" /> <div class="references-small"> * ಕಟ್ಟುಸಿರು (ಉಸಿರಿನ ಅಲ್ಪತೆ) * ಹಿಮೋಪ್ಟೈಸಿಸ್‌ (ರಕ್ತದ ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆ) * ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆಯ ನಿಯತವಾದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ * ಉಬ್ಬಸಪಡುವಿಕೆ * ಎದೆ ನೋವು ಅಥವಾ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ನೋವು * ಸೊರಗಿ ಹೋಗಿರುವಿಕೆ (ತೂಕದ ನಷ್ಟ), ಬಳಲಿಕೆ, ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನ ನಷ್ಟ * ಡಿಸ್ಫೋನಿಯಾ (ಒರಟೊರಟಾದ ಧ್ವನಿ) * ಬೆರಳ ಉಗುರುಗಳ ಒಂದುಗೂಡುವಿಕೆ (ವಿರಳವಾದುದು) * ಡಿಸ್‌ಫ್ಯಾಜಿಯಾ (ನುಂಗುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ತೊಡಕು). </div> ಒಂದು ವೇಳೆ ವಾಯುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳೆದಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಅದು ಗಾಳಿಯ ಹರಿವಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿ ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿನ ತೊಡಕುಗಳು ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ರವಿಕೆಗಳು ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡು, ರೋಗಿಯು ನ್ಯುಮೋನಿಯಾಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅನೇಕ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಮೇಲ್ಮೈ ಭಾಗವು ನವಿರಾಗಿರಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ ಭಾಗದಿಂದ ವಾಯುಮಾರ್ಗದೊಳಗೆ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ರಕ್ತವು ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಮ್ಮಲ್ಪಡಬಹುದು. ಗೆಡ್ಡೆಯ ಬಗೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಸದೃಶ ನವೋತಕದ ಸಂಗತಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಯೆಡೆಗೆ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಬಹುದು.<ref name="Honnorat" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿರಬಹುದು: ಲ್ಯಾಂಬರ್ಟ್‌-ಏಟನ್‌ ಸ್ನಾಯು ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳು (ಸ್ವತಂತ್ರ-ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ನಾಯು ದುರ್ಬಲತೆ), ಹೈಪರ್‌ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಮಿಯಾ, ಅಥವಾ ಅನುಚಿತವಾದ ಮೂತ್ರವರ್ಧನ-ನಿರೋಧಕ ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳು (ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್‌ಅಪ್ರೋಪ್ರಿಯೇಟ್‌ ಆಂಟಿಡೈಯುರೆಟಿಕ್‌ ಹಾರ್ಮೋನ್‌-SIADH). ಪ್ಯಾನ್‌ಕೋಸ್ಟ್‌ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು<ref name="Jones" /> ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ (ಶೃಂಗದಲ್ಲಿ) ಇರುವ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಅನುವೇದನಾ ನರವ್ಯೂಹದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಬಹುದು; ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಬೆವರುವಿಕೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಹಾಗೂ ಕಣ್ಣಿನ ಸ್ನಾಯು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು (ಹಾರ್ನರ್‌‌ನ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆ) ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತೋಳಿನ ನರಜಾಲದ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ಆಕ್ರಮಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾಯು ದುರ್ಬಲತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಅನೇಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು (ಮೂಳೆ ನೋವು, [[ಜ್ವರ]], ಮತ್ತು ತೂಕ ನಷ್ಟ) ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ; ವಯಸ್ಸಾದವರಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="Cancer Medicine" /> ಅನೇಕ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಅರಿವಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಗಾವಣೆಯನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ವೇಳೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತನ್ನ ಮೂಲತಾಣದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಹರಡಿಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಿದುಳು, ಮೂಳೆ, ಅಡ್ರೀನಲ್‌ ಗ್ರಂಥಿಗಳು, ವಿರುದ್ಧ-ಪಾರ್ಶ್ವದ (ಎದುರಿನ) ಶ್ವಾಸಕೋಶ, ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ, ಹೃದಯಾವರಣ, ಮತ್ತು [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name="ajcc" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಜನರ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 10%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ನಡೆಸುವ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳು ಗೌಣವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="Harrison" /> == ಕಾರಣಗಳು == ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳು (ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂಥವು), ಅಯಾನೀಕರಿಸುವ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು ವೈರಾಣುವಿನ ಸೋಂಕು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ತೆರನಾದ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳ ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿನ (ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯ ಕವಲುಗಳ ಹೊರಪದರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಊತಕ) DNAಗೆ ಸಂಚಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಅಂಗಾಂಶವು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದಂತೆ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="Cancer Medicine" /> === ಧೂಮಪಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Cancer smoking lung cancer correlation from NIH.svg|thumb|right|U.S.ನ ಪುರುಷ ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿನ ತಂಬಾಕು ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಕಾಲಾಂತರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ NIH ರೇಖಾಚಿತ್ರ.]] ಧೂಮಪಾನವು, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಿಗರೇಟು‌ಗಳನ್ನು ಸೇದುವ ಅಭ್ಯಾಸವು, ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮುಖ್ಯ ಕೊಡುಗೆದಾರನಾಗಿದೆ.<ref name="AUTOREF5" /> ಸಿಗರೇಟಿನ ಹೊಗೆಯು 60ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜ್ಞಾತ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳನ್ನು<ref name="Hecht" /> ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯ ಸರಣಿಯಿಂದ ಬಂದ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಐಸೊಟೋಪುಗಳು, ನೈಟ್ರೋಸಮೈನ್‌, ಮತ್ತು ಬೆಂಜೋಪೈರೀನ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆಯನ್ನು ನಿಕೋಟಿನ್‌ ತಗ್ಗಿಸುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="AUTOREF6" /> ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಬಂಧಿ ಸಾವುಗಳ ಪೈಕಿ ಸರಿಸುಮಾರು 90%ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Peto" /> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು 87%ನಷ್ಟು (ಪುರುಷರಲ್ಲಿ 90% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 85%) ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಧೂಮಪಾನವೇ ಕಾರಣ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Samet2" /> ಪುರುಷ ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ, ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಅಪಾಯವು 17.2%ನಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಅಪಾಯವು 11.6%ನಷ್ಟಿದೆ. ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಈ ಅಪಾಯವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಅದು 1.3%ನಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 1.4%ನಷ್ಟಿದೆ.<ref name="Villeneuve" /> ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವ (ಹಿಂದಿನ ಧೂಮಪಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಕ್ತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳು) ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೋನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಸಾಯುವ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಚೆಲ್‌ಬೊವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ''ಇತರರಿಂದ'' ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟು 2009ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ಅಂಶದ ಅನುಸಾರ, ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಒಂದು ಹುಸಿಮದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಯುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯು ಸುಮಾರು 60%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಆಶ್ಚರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವೇ ಇಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ, ಪ್ರಸಕ್ತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಪಾಯವು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ, ಹಿಂದೆ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರದು ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಾಗಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಪೈಕಿ (ಹಿಂದಿನ ಅಥವಾ ಪ್ರಸಕ್ತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳು), ಹಾರ್ಮೋನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ 3.4%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಿಂದ ಸತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹುಸಿಮದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 2.3%ನಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite journal |title=Non-small cell lung cancer and estrogen plus progestin use in postmenopausal women in the Women’s Health Initiative randomized clinical trial|author=Chlebowski RT et al|journal=Journal of Clinical Oncology|date=2009|volume=27|issue=155|page=CRA1500}}</ref> ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾಡುವ ಧೂಮಪಾನದ ಅವಧಿಯು (ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನದ ಪ್ರಮಾಣವು), ಸದರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೋರ್ವನು ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಈ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಹಾನಿಯು ದುರಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಕಣಗಳು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="USDHHS1990" /> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿ<ref name="Nordquist" /> ಕಂಡುಬರುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿನ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಕಾಯಿಲೆಯು ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಮುನ್ನರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಧೂಮಪಾನದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟವರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವ ರೋಗಿಗಳು, ಮೊಟುಕಾಗಿಸಿದ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಪುರಾವೆಯಿದೆ.<ref name="Tammemagi" /> ಮತ್ತೋರ್ವರು ಮಾಡುವ ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ಹೊರಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಗೆಯ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎನಿಸಿರುವ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನವು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಓರ್ವ ಧೂಮಪಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಓರ್ವ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರುವವರ ಪೈಕಿ ಕಂಡುಬರುವ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿರುವುದನ್ನು U.S.,<ref name="AUTOREF7">{{Cite journal | title=1986 Surgeon General's report: the health consequences of involuntary smoking | publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention|CDC]] | month=December | year=1986 | url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00000837.htm | pmid=3097495 | accessdate=2007-08-10 | author1=Centers for Disease Control (CDC) | volume=35 | issue=50 | pages=769–70 | journal=MMWR. Morbidity and mortality weekly report }}<br />[62].<br />* {{Cite paper | author=EPA | authorlink=United States Environmental Protection Agency | title=Respiratory health effects of passive smoking: lung cancer and other disorders | publisher=EPA | year=1992 | url=http://cfpub2.epa.gov/ncea/cfm/recordisplay.cfm?deid=2835 | accessdate=2007-08-10 | archive-date=2010-06-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100630140355/http://cfpub2.epa.gov/ncea/cfm/recordisplay.cfm?deid=2835 | url-status=dead }}<br />* {{Cite journal | last=California Environmental Protection Agency | title=Health effects of exposure to environmental tobacco smoke | journal=Tobacco Control | volume=6 | issue=4 | pages=346–353 | year=1997 | url=http://www.druglibrary.org/schaffer/tobacco/caets/ets-main.htm | pmid=9583639 | doi=10.1136/tc.6.4.346 | pmc=1759599 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-08-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070808045344/http://druglibrary.org/schaffer/tobacco/caets/ets-main.htm | url-status=dead }}<br />* {{Cite journal | last=CDC | authorlink=Centers for Disease Control and Prevention | title=State-specific prevalence of current cigarette smoking among adults, and policies and attitudes about secondhand smoke—United States, 2000 | journal=Morbidity and Mortality Weekly Report | volume=50 | issue=49 | pages=1101–1106 | publisher=CDC | location=Atlanta, Georgia | month=December | year=2001 | url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5049a1.htm | pmid=11794619 | author1=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}<br />* {{Cite journal | last=Alberg | first=AJ | coauthors=Samet JM | title=Epidemiology of lung cancer | journal=Chest | volume=123 | issue=S1 | pages=21S–49S | publisher=American College of Chest Physicians | month=January | year=2003 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/123/1_suppl/21S | pmid=12527563 | doi=10.1378/chest.123.1_suppl.21S | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-05-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080509082453/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/123/1_suppl/21S | url-status=dead }}</ref> ಯುರೋಪ್‌,<ref name="Boffetta" /> UK,<ref name="Committee">{{cite web | title=Report of the Scientific Committee on Tobacco and Health | publisher=Department of Health | month=March | year=1998 | url=http://www.archive.official-documents.co.uk/document/doh/tobacco/contents.htm | accessdate=2007-07-09 }}<br />* {{Cite journal | last=Hackshaw | first=AK | title=Lung cancer and passive smoking | journal=Statistical Methods in Medical Research | volume=7 | issue=2 | pages=119–136 | month=June | year=1998 | pmid=9654638 | doi=10.1191/096228098675091404 }}</ref> ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ<ref name="NHMRC" /> ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸುಸಂಗತವಾಗಿ ತೋರಿಸಿವೆ. ಪಾರ್ಶ್ವಹರಿವಿನ ಹೊಗೆಯ ಕುರಿತಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ತನಿಖೆಯು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ನೇರವಾಗಿ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಧೂಮಪಾನದ ಹೊಗೆಗಿಂತ ಪಾರ್ಶ್ವಹರಿವಿನ ಹೊಗೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Schick" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾದ 10–15%ನಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="AUTOREF8" /> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದ 20,000ರಿಂದ 30,000ದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಇದರರ್ಥ. ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದ ಜನರು U.S.ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ; ರಕ್ತದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌, ಅಂಡಾಶಯದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಅಥವಾ AIDSನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಸಾವಿಗಿಂತ ಇವರ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ.<ref name="AUTOREF9" /> === ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲ === [[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಎಂಬುದು ಒಂದು ವರ್ಣರಹಿತ ಮತ್ತು ವಾಸನೆರಹಿತ [[ಅನಿಲ]]ವಾಗಿದ್ದು, ವಿಕಿರಣಶೀಲ ರೇಡಿಯಂನ ವಿಘಟನೆಯಿಂದ ಅದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ವಿಕಿರಣಶೀಲ ರೇಡಿಯಂ ಕೂಡಾ ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]]ನ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ತಳೀಯ ಮೂಲದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಅಯಾನುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ (ಅಂದರೆ, ಅಯಾನೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ) ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಯುಕ್ತವಾಗಿಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ರೇಡಾನ್‌ಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಧೂಮಪಾನದ<ref name="Catelinois" /> ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ರೇಡಾನ್‌<ref>{{cite journal |author=Schmid K, Kuwert T, Drexler H |title=Radon in indoor spaces: an underestimated risk factor for lung cancer in environmental medicine |journal=Dtsch Arztebl Int |volume=107 |issue=11 |pages=181–6 |year=2010 |month=March |pmid=20386676 |pmc=2853156 |doi=10.3238/arztebl.2010.0181 |url=}}</ref> ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ 100 Bq/m^3 ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಅಪಾಯದ ಪ್ರಮಾಣವು 8%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡು 16%ನಷ್ಟು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವು ಈ ಕಳವಳಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿನೀಡುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾಣ ಹಾಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲದ ಮಟ್ಟಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, UKಯಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲ್‌‌ನಂಥ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಗ್ರಾನೈಟ್‌‌‌ನ್ನು ಉಪ-ಸ್ತರಶ್ರೇಣಿಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ), ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಪಂಖಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಲವಂತವಾಗಿ-ಗಾಳಿಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು (ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ-EPA) ಅಂದಾಜಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, U.S.ನಲ್ಲಿನ 15 ಮನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಫಾರಿತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ 4 ಪಿಕೋಕ್ಯೂರಿಗಳಷ್ಟು ಇರಬೇಕಾದುದಕ್ಕಿಂತ (pCi/L) (148 Bq/m³) ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೇಡಾನ್‌ ಮಟ್ಟಗಳಿವೆ.<ref name="EPA radon" /> ಐಯೊವಾ ನಗರವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಸರಾಸರಿ ರೇಡಾನ್‌ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಿರೂಪಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, EPAಯು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿರುವ ಕ್ರಿಯಾ ಮಟ್ಟವಾದ 4 pCi/Lಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಡಾನ್‌ಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಅಪಾಯವು 50%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Field" /><ref name="EPA Iowa" /> === ಕಲ್ನಾರು === [[ಚಿತ್ರ:Ferruginous body.jpg|thumb|right|100px|ಊತಕ-ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಕಲ್ನಾರು ರೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತುಕ್ಕಿನ ಬಣ್ಣದ ಕಾಯಗಳು. H&amp;E ಕಲೆ.]] ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೇರಿದಂತೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ನಾರು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ನಾರಿನ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಹಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮವಿದೆ.<ref name="O'Reilly" /> UKಯಲ್ಲಿನ ಪುರುಷ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಬಂಧಿ ಸಾವಿನ ನಿದರ್ಶನಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 2–3%ನಷ್ಟು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಲ್ನಾರು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Darnton" /> ಮೀಸೋಥೆಲಿಯೋಮಾ (ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶಾವರಣದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೂ ಸಹ ಕಲ್ನಾರು ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು. === ವೈರಾಣುಗಳು === [[ವೈರಾಣು]]ಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ<ref name="Leroux" /><ref name="Palmarini" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವರಲ್ಲಿಯೂ ಅಂಥದೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪುರಾವೆಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವೈರಾಣುಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಮಾನವ ಪ್ಯಾಪಿಲ್ಲೋಮಾ ವೈರಾಣು,<ref name="Cheng" /> JC ವೈರಾಣು,<ref name="Zheng" /> ಸಿಮಿಯನ್‌ ವೈರಾಣು 40 (SV40), BK ವೈರಾಣು, ಮತ್ತು ಸೈಟೋಮೆಗಾಲೊ ವೈರಾಣು.<ref name="Giuliani" /> ಈ ವೈರಾಣುಗಳು ಜೀವಕೋಶ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌‌]]ನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಬಹುದು; ಇದರಿಂದಗಿ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಜೀವಕೋಶ ವಿಭಜನೆಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. === ಪೃಥಕ್ಕಣ ವಸ್ತು === ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೃಥಕ್ಕಣ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಡುವೆ ಒಂದು ನೇರವಾದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕೇವಲ 1%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡರೂ ಸಹ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಅಪಾಯವು 14%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref name="AUTOREF37" /><ref>{{cite journal |journal=J Toxicol Environ Health A |date=2005 Jul 9-23 |volume=68 |issue=13-14 |pages=1093–109 |title=Mortality and long-term exposure to ambient air pollution: ongoing analyses based on the American Cancer Society cohort|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-toxicology-and-environmental-health-part-a_july-9-23-2005_68_13-14/page/1093 |author=Krewski D, Burnett R, Jerrett M, Pope CA, Rainham D, Calle E, Thurston G, Thun M |pmid=16024490 |doi=10.1080/15287390590935941}}</ref> ಮೇಲಾಗಿ, ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವ ಕಣಗಳು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳೊಳಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೂರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಕಣಗಳ ಗಾತ್ರವೂ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite journal|journal=J Environ Sci Health C Environ Carcinog Ecotoxicol Rev.|date=2008 Oct-Dec|volume=26|issue=4|pages=339–62|title=Airborne particulate matter and human health: toxicological assessment and importance of size and composition of particles for oxidative damage and carcinogenic mechanisms|author=Valavanidis A, Fiotakis K, Vlachogianni T|pmid=19034792|doi=10.1080/10590500802494538}}</ref> == ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿ == {{main|Carcinogenesis}} ಇತರ ಅನೇಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನುಗಳ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣ ಅಥವಾ ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳ ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ (ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣ) ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಚಾಲನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref name="Fong" /> ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳು, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈಡಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿರುವ ಜೀನುಗಳಾಗಿವೆ. ಮೂಲ-ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅವು ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Salgia" /> ''K-ರಾಸ್‌'' ಮೂಲ-ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನಿನಲ್ಲಿನ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳು 10–30%ನಷ್ಟು ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿವೆ.<ref name="NEJM-molecular" /><ref name="Aviel-Ronen" /> ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶದ ಗ್ರಾಹಿಯು (ಎಪಿಡರ್ಮಲ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ರಿಸೆಪ್ಟಾರ್‌-EGFR), ಜೀವಕೋಶದ ತ್ವರಿತ ಪ್ರಸರಣ, [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌]], ರಕ್ತನಾಳದ-ಜನ್ಯತೆ, ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆಯ ಆಕ್ರಮಣ ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="NEJM-molecular" /> EGFRನ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವಿಕೆಗಳು ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು EGFR-ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳೊಂದಿಗಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. Her2/neu ಎಂಬುದು ವಿರಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="NEJM-molecular" /> ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಹಾನಿಯು ಭಿನ್ನಯುಗ್ಮಜೀಯತೆಯ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು. ಇದು ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನುಗಳ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. 3p, 5q, 13q, ಮತ್ತು 17p ವರ್ಣತಂತುಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಹಾನಿಯು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 17p ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ''p53'' ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನು, 60-75%ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Devereux" /> ಅನೇಕವೇಳೆ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಜೀನುಗಳೆಂದರೆ, ''c-MET'' , ''NKX2-1'' , ''LKB1'' , ''PIK3CA'' , ಮತ್ತು ''BRAF'' .<ref name="NEJM-molecular" /> ಹಲವಾರು ತಳೀಯ ಬಹುರೂಪತೆಗಳು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇಂಟರ್‌ಲ್ಯೂಕಿನ್‌-1,<ref name="Engels" /> ಸೈಟೋಕ್ರೋಮ್‌ P450ಗಳಿಗೆ<ref name="Wenzlaff" /> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಕೇತಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಜೀನುಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಪ್ಸೇಸ್‌-8ನಂಥ<ref name="Son" /> [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌]] ಪ್ರವರ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು XRCC1ನಂಥ DNA ದುರಸ್ತಿ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಹುರೂಪತೆಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="Yin" /> ಈ ಬಹುರೂಪತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು, ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, MDM2 309G ಆಲೀಲ್‌ ಎಂಬುದು ಏಷ್ಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ, ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ-ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಅಪಾಯದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="pmid19264458" /> == ರೋಗನಿರ್ಣಯ == [[ಚಿತ್ರ:Thorax pa peripheres Bronchialcarcinom li OF markiert.jpg|thumb|ಎಡಗಡೆಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ಯುಕ್ತ ಗೆಡ್ಡೆಯೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌.]] ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಂದು ವೇಳೆ ರೋಗಿಯೊಬ್ಬನು ವರದಿಮಾಡಿದರೆ, ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಮೊದಲ ಹಂತವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರಾಶಿ, ವಿಭಾಜಕ ಭಿತ್ತಿಯು ಅಗಲವಾಗಿರುವಿಕೆ (ಅಲ್ಲಿರುವ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಗೆ ಹರಡಿಕೆಯಾಗಿರುವುದರ ಸೂಚಕ), ಅಟಿಲೆಕ್ಟಾಸಿಸ್‌ (ಕುಸಿತ), ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ (ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ), ಅಥವಾ ಎದೆಗೂಡಿನ ನಿಸ್ರಾವ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಬಹುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ, ರೇಡಿಯೋಗ್ರಫಿ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಕಾಯಿಲೆಯ ಕುರಿತಾದ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರದಿದ್ದರೂ ಶಂಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೆ (ಅಂದರೆ, ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ರಕ್ತದ-ಕಲೆಯಿರುವ ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಉಗುಳುವ ಓರ್ವ ಮಿರಿಮೀರಿದ ಧೂಮಪಾನಿಯಾಗಿರುವಂಥ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ), ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಕೋಪಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಒಂದು CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬವು ಅವಶ್ಯಕ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಕೋಪಿ ಅಥವಾ CT-ನಿರ್ದೇಶಿತ [[ಬಾಯಾಪ್ಸಿ|ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯನ್ನು ಗೆಡ್ಡೆಯ ಬಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲೆಂದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Harrison" /> ಶ್ಲೇಷ್ಮದಲ್ಲಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತಿರೇಕದ ಅಂಶಗಳು ("ಏಟಿಪಿಯಾ"), ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿರುವ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇತರ ರೋಗನಿದಾನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ಲೇಷ್ಮದ ಕೋಶವಿಜ್ಞಾನದ ಪರೀಕ್ಷೆಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬಹುದು.<ref name="pmid19265088" /> [[ಚಿತ್ರ:Thorax CT peripheres Brronchialcarcinom li OF.jpg|thumb|left|ಎಡಗಡೆಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಯುಕ್ತ ಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ CT ಬಿಂಬ.]] ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರಾಣಾಂತಕವಲ್ಲದ ಕಾಯಿಲೆಗಳೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. [[ಕ್ಷಯ|ಕ್ಷಯರೋಗ]] ಅಥವಾ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾದಂಥ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾರಣಗಳು, ಅಥವಾ ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡೋಸಿಸ್‌‌‌ನಂಥ ಉರಿಯೂತಕಾರಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಇವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಮೀಡಿಯಸ್ಟೀನಲ್‌ ಲಿಂಫಾಡೆನೊಪತಿ ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಗಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾವಸಾನಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನುಕರಿಸಬಹುದು.<ref name="Cancer Medicine" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿರಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ: ಸಂಬಂಧಿಸದ ಕಾರಣವೊಂದಕ್ಕಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಅಥವಾ CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬದ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಗಂಟು (ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಾಣ್ಯದಂತಿರುವ ಹಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. {{clear}} ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಅದರ ವರ್ಗೀಕರಣ (ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು) ಇವುಗಳು, ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. == ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ == {{see also|Smoking ban|List of smoking bans}} ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದಕ್ಕೆಂದು ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಶೀಲ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ತಂಬಾಕು ಧೂಮಪಾನವು ಈಗಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನದ ನಿಲುಗಡೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಿರೋಧಕ ಸಾಧನ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Vineis" /> ಯುವಜನತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅತೀವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 1998ರಲ್ಲಿ, ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಸೆಟ್ಲ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್‌ ಎಂಬ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯು, ತಂಬಾಕು ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಬರಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಪಾವತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ USAಯಲ್ಲಿನ 46 ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="TFK" /> ಫೈಸಲಾತಿಯ ಹಣ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ತೆರಿಗೆಗಳ ನಡುವೆ, ಪ್ರತಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವೊಂದೂ ಸಹ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಡಿಸೀಸ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಶಿಫಾರಿತವಾಗಿರುವ ಮೊತ್ತದವರೆಗೆ ಖರ್ಚುಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ; ಅಂದರೆ ಈ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಅವು, ತಂಬಾಕು ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಸಲಾತಿ ಆದಾಯಗಳ ಪೈಕಿಯ 15 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಖರ್ಚುಮಾಡುತ್ತಿವೆ.<ref name="TFK" /> ಭೋಜನಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಂಥ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಅನೇಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿನೀಡುವಂತೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಒಂದು ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು 1998ರಲ್ಲಿ ಮುಂದಾಯಿತು. 2004ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರವೊಂದನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಈ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆ 2005ರಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿದರೆ, 2006ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ದೇಶಗಳು, 2007ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌, 2008ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು 2009ರಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮುಂದಾದವು. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ದೇಶವು 2004ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. [[ಭೂತಾನ್|ಭೂತಾನ್‌]] ರಾಜ್ಯವು 2005ರಿಂದಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಧೂಮಪಾನ ನಿಷೇಧದ ಕಟ್ಟುಪಾಡೊಂದನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.<ref name="Bhutan" /> ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಿಷೇಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒತ್ತಡದ ಗುಂಪುಗಳು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. 2007ರಲ್ಲಿ, [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢ]] ನಗರವು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಹೊಗೆ-ಮುಕ್ತ ನಗರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಭಾರತವು 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2ರಂದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಧೂಮಪಾನದ ಅಪರಾಧೀಕರಣ, ಕಳ್ಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವುದು, ಮತ್ತು ಇಂಥದೊಂದು ನಿಷೇಧವು ಜಾರಿಮಾಡಲಾಗದಿರುವಂಥ ಅಪಾಯ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಂಥ ನಿಷೇಧಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾದಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Gray" /> C ಜೀವಸತ್ವ, E ಜೀವಸತ್ವ ಮತ್ತು ಫೋಲೇಟ್‌ನಂಥ ಪೂರಕವಾದ ಬಹುಜೀವಸತ್ವಗಳ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬಳಕೆಯು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. E ಜೀವಸತ್ವದ ಪೂರಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಅಪಾಯವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಲೂಬಹುದು.<ref name="pmid17989343" /> ಯುವಜನತೆಯು ಧೂಮಪಾನದೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲೆಂದು, ತಂಬಾಕು ಜಾಹೀರಾತಿನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಕರೆನೀಡಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಇಂಥ ನಿಷೇಧಗಳು ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯು 16%ನಷ್ಟು ತಗ್ಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವನ್ನು ಅದು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದೆ.<ref name="AUTOREF10">{{Cite press release |title=UN health agency calls for total ban on tobacco advertising to protect young |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=26857 |publisher=[[United Nations]] News service |date=30 May 2008}}</ref> == ರೋಗನಿದಾನ == {{main|Lung cancer screening}} ರೋಗವಾಹಕರಾಗಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿನ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲೆಂದು ಬಳಸಲಾಗುವ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳಿಗೆ ರೋಗನಿದಾನ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ರೋಗನಿದಾನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾದ ತಲಲೇಖನ (CT) ಇವು ಸೇರಿವೆ. 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ರೋಗನಿದಾನದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=van Klaveren RJ, Oudkerk M, Prokop M, ''et al.'' |title=Management of lung nodules detected by volume CT scanning |journal=N. Engl. J. Med. |volume=361 |issue=23 |pages=2221–9 |year=2009 |month=December |pmid=19955524 |doi=10.1056/NEJMoa0906085 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-12-03_361_23/page/2221}}</ref><ref name="Gohagan" /> == ಚಿಕಿತ್ಸೆ == {{main|Treatment of lung cancer}} ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀವಕೋಶದ ಬಗೆ, ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದು ಹರಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸ್ಥಿತಿಯೇನು ಎಂಬ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="Harrison" /><ref name="Partnership" /> === ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ === {{main|Lung cancer surgery}} [[ಚಿತ್ರ:Lung cancer.jpg|thumb|right|ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಒಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶಛೇದನೆಯೊಂದರ ಮಾದರಿಯ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಒಟ್ಟಾರೆ ನೋಟ; ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯದಾದ ಗೆಡ್ಡೆ) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.]] ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇರುವುದನ್ನು ಒಂದು ವೇಳೆ ತನಿಖೆಗಳು ದೃಢೀಕರಿಸಿದರೆ, ಕಾಯಿಲೆಯು ಸ್ಥಳೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಗ್ಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕವೂ ವಾಸಿಮಾಡಲಾಗದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಅದು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಲು, CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಅನೇಕವೇಳೆ ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ ಉತ್ಸರ್ಜನ ತಲಲೇಖನವನ್ನು (ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ ಎಮಿಷನ್‌ ಟೋಮೋಗ್ರಫಿ-PET) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಯು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಗಾಗುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು, ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮಾಪನಗಳೂ (ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಚಟುವಟಿಕೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಿಕೆ) ಸಹ ಅವಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮಾಪನವು ಉಸಿರಾಟದ ಮೀಸಲು ಕಳಪೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಿದರೆ (ಅನೇಕವೇಳೆ ಇದು ತಡೆಯೊಡ್ಡುವ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ), ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ವಿರುದ್ಧಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು. ರೋಗಿಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಸುಮಾರು 4.4%ನಷ್ಟಿರುವ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದಾದ ಸಾವಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Strand" /> ಒಂದು ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ, IIIA ಹಂತದವರೆಗೆ ತಲುಪಿರುವ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆಯಷ್ಟೇ. ಇದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬಿಂಬಚಿತ್ರಣದ ವಿಧಾನವನ್ನು (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾದ ತಲಲೇಖನ, ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ ಉತ್ಸರ್ಜನ ತಲಲೇಖನ) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗಾಂಶವು ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ-ಮುಂಚಿನ ಒಂದು ಉಸಿರಾಟದ ಮೀಸಲು ಹೇರಳವಾಗಿರಬೇಕಾದುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿವೆ: ಬೆಣೆರಚನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಂಶಛೇದನ (ಹಾಲೆಯೊಂದರ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು), ಸೆಗ್ಮೆಂಟೆಕ್ಟಮಿ (ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಾಲೆಯೊಂದರ ಅಂಗರಚನೆಯ ವಿಭಾಗವೊಂದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು), ಹಾಲೆಕಡಿತ (ಒಂದು ಹಾಲೆ), ಎರಡು ಹಾಲೆಕಡಿತ (ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳು), ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸಕೋಶಛೇದನೆ (ಇಡೀ ಶ್ವಾಸಕೋಶ). ಹಾಲೆಕಡಿತವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನೆಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ಮೀಸಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಲೆಕಡಿತವು ಆದ್ಯತೆಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ರೋಗಿಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಬೆಣೆರಚನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಂಶಛೇದನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು.<ref name="El-Sherif" /> ಬೆಣೆರಚನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಛೇದನದ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಅಯೋಡಿನ್‌ ಹೃಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆಯು, ಹಾಲೆಕಡಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು.<ref name="Fernando" /> ದೃಶ್ಯಭಾಗದ-ನೆರವಿನ ಥೊರಾಕೋಸ್ಕೋಪಿಕ್‌ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು VATS ಹಾಲೆಕಡಿತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಕನಿಷ್ಟತಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾಗಿರುವ ವಿಧಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿವೆ; ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ ಚೇತರಿಕೆ, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ-ವಾಸ ಮತ್ತು ತಗ್ಗಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ-ವೆಚ್ಚಗಳಂಥ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಹೊಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.<ref name="AUTOREF11">{{Cite journal | author = Casali G, Walker WS | title = Video-assisted thoracic surgery lobectomy: can we afford it? | journal = [[Eur J Cardiothorac Surg]] | volume = 35 | issue = 3 | pages = 423–8 | year = 2009 | month = March | pmid = 19136272 | doi = 10.1016/j.ejcts.2008.11.008 | url = | issn = }}</ref> === ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ === ಗೆಡ್ಡೆಯ ಬಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ<ref>{{cite journal |author=Hann CL, Rudin CM |title=Management of small-cell lung cancer: incremental changes but hope for the future |journal=Oncology (Williston Park)|date=2008 Nov 30|volume=22|issue=13|pages=1486–92}}</ref> ನೆರವಿನಿಂದ ಉಪಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ, ಸಿಸ್‌ಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಮತ್ತು ಎಟೊಪೊಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Murray" /> ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌, ಜೆಮ್ಸಿಟ್ಯಾಬೈನ್‌, ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌, ವಿನೋರೆಲ್ಬೈನ್‌‌, ಟೋಪೋಟೆಕಾನ್‌, ಮತ್ತು ಇರಿನೋಟೆಕಾನ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Azim" /><ref name="MacCallum" /> ವ್ಯಾಪಕ-ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿರುವ ಸಣ್ಣ-ಜೀವಕೋಶ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಸೆಲೆಕೋಕ್ಸಿಬ್‌ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬಹುದು.<ref name="pmid19266367" /> ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ಸಹ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಸಿಸ್‌ಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅನೇಕವೇಳೆ ಉಪಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೆಮ್ಸಿಟ್ಯಾಬೈನ್‌, ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌, ಡೊಸೆಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌, ಎಟೊಪೊಸೈಡ್‌, ಅಥವಾ ವಿನೋರೆಲ್ಬೈನ್‌‌‌‌‌ನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ.<ref name="Clegg" /> ಸಮಂಜಸವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 70 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉಪಚರಿಸಲಾದ ಪೊರೆರಹಿತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬೆವಾಸಿಜುಮಾಬ್ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |doi=10.1056/NEJMoa061884 |author=Sandler A, Gray R, Perry MC, et al. |title=Paclitaxel-carboplatin alone or with bevacizumab for non-small-cell lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-12-14_355_24/page/2542 |journal=[[N Engl J Med]] |year=2006 |volume=355 |issue=24 |pages=2542–50 |pmid=17167137}}</ref> ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂಬುದು, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಉಪಬಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌<ref>{{cite journal |doi=10.1200/JCO.2005.04.9890 |author=West HL, Franklin WA, McCoy J, et al. |title=Gefitinib therapy in advanced brochoalveolar carcinoma. Southwest Oncology Group study S0126 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2006-04-20_24_12/page/1807 |journal=[[J Clin Oncol]] |year=2006 |volume=24 |issue=12 |pages=1807–13 |pmid=16622257}}</ref> ಮತ್ತು ಎರ್ಲೋಟಿನಿಬ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |doi=10.1200/JCO.2007.13.0062 |author=Miller VA, Riely GJ, Zakowski MF, et al. |title=Molecular characteristics of bronchoalveolar carcinoma and adenocarcinoma, brochoalveolar carcinoma subtype, predict response to erlotinib |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2008-03-20_26_9/page/1472 |journal=[[J Clin Oncol]] |year=2008 |volume=26 |issue=9 |pages=1472–8 |pmid=18349398}}</ref> ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ, ಆಣ್ವಿಕ ಆನುವಂಶಿಕ ಉಪಬಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಿಕೆಯು, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು<ref>{{cite journal |author=Aggarwal C et al. |title=Biomarkers with predictive and prognostic function in non-small cell lung cancer: ready for prime time? |journal=[[J Natl Compr Canc Netw]] |year=2010 |volume=8 |pages=822–32}}</ref> ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಬಹುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶದ ಗ್ರಾಹಿ ಜೀನಿನ<ref>{{cite journal |doi=10.1056/NEJMoa0904554 |last1=Rosell |first1=R |last2=Moran |first2=T |last3=Queralt |first3=C |last4=Porta |first4=R |last5=Cardenal |first5=F |last6=Camps |first6=C |last7=Majem |first7=M |last8=Lopez-Vivanco |first8=G |last9=Isla |first9=D |title=Screening for epidermal growth factor receptor mutations in lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-09-03_361_10/page/958 |journal=[[N Engl J Med]] |year=2009 |volume=361 |issue=10 |pages=958–67 |pmid=19692684}}</ref> ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಯು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡುವ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯೇ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡುವ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಮುನ್ನುಡಿಯಬಹುದು.<ref>{{cite journal |doi=10.1056/NEJMoa0810699 |author=Mok TS et al. |title=Gefitinib or carboplatin-paclitaxel in pulmonary adenocarcinoma |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-09-03_361_10/page/947 |journal=[[N Engl J Med]] |year=2009 |volume=361 |issue=10 |pages=947–57 |pmid=19692680}}</ref> ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ದೊರಕಿದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನದ ನಂತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Eaton KD, Martins RG |title=Maintenance chemotherapy in non-small cell lung cancer |journal=[[J Natl Compr Canc Netw]] |date=2010 Jul |volume=8 |issue=7 |pages=815–21 |pmid=20679540}}</ref> ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಿಂತಲೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಔಷಧೀಕರಣಗಳಿಗೆ ಸ್ವಿಚ್ಚು ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೆಮೆಟ್ರೆಕ್ಸ್‌‌ಡ್‌‌,<ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0140-6736(09)61497-5 |author=Ciuleanu T, Brodowicz T, Zielinski C, et al. |title=Maintenance pemetrexed plus best supportive care versus placebo plus best supportive care for non-small-cell lung cancer: a randomised, double-blind, phase 3 study |journal=[[Lancet]] |year=2009 |volume=374 |pages=1432–40}}</ref> ಎರ್ಲೋಟಿನಿಬ್‌,<ref>{{cite journal |doi=10.1016/S1470-2045(10)70112-1 |author=Cappuzzo F, Ciuleanu T, Stelmakh L, et al. |title=Erlotinib as maintenance treatment in advanced non-small-cell lung cancer: a multicentre, randomised, placebo-controlled phase 3 study |journal=[[Lancet|Lancet Oncol]] |year=2010 |volume=11 |pages=521–9}}</ref> ಮತ್ತು ಡೊಸೆಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌<ref>{{cite journal |doi=10.1200/JCO.2008.17.1405 |author=Fidias PM, Dakhil SR, Lyss AP, et al. |title=Phase III study of immediate compared with delayed docetaxel after front-line therapy with gemcitabine plus carboplatin in advanced non-small-cell lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2009-02-01_27_4/page/591 |journal=[[J Clin Oncol]] |year=2009 |volume=27 |issue=4 |pages=591–8 |pmid=19075278}}</ref> ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಅದು ಬಳಸಬಲ್ಲದಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಪೊರೆರಹಿತ NSCLCಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಪೆಮೆಟ್ರೆಕ್ಸ್‌‌ಡ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.lungcan.2009.06.006 |author=Rossi A, Ricciardi S, Maione P, de Marinis F, Gridelli C |journal=[[Lung Cancer (journal)|Lung Cancer]] |year=2009 |volume=66 |issue=2 |pages=141–9 |title=Pemetrexed in the treatment of advanced non-squamous lung cancer |pmid=19577816}}</ref> ==== NSCLCಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ==== ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಮಾದರಿಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ರೋಗಿಯು IIನೇ ಹಂತದ ಅಥವಾ IIIನೇ ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು 15%ನಷ್ಟರವರೆಗೆ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು.<ref name="Winton" /><ref name="Douillard">{{Cite journal | last=Douillard | first=JY | coauthors=Rosell R, De Lena M et al. | title=Adjuvant vinorelbine plus cisplatin versus observation in patients with completely resected stage IB-IIIA non-small-cell lung cancer (Adjuvant Navelbine International Trialist Association <nowiki>[ANITA]</nowiki>): a randomised controlled trial | journal=Lancet Oncology | volume=7 | issue=9 | pages=719–727 | publisher=Elsevier | month=September | year=2006 | pmid=16945766 | doi=10.1016/S1470-2045(06)70804-X }}</ref> ಪ್ಲಾಟಿನಮ್‌-ಆಧರಿಸಿದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು (ಸಿಸ್‌ಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ನೀಡುವುದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಪ್ರಮಾಣಕ ಪರಿಪಾಠ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Tsuboi" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ಲಾಟಿನಮ್‌-ಆಧರಿತ ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವು, ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ERCC1 (ಎಕ್ಸಿಷನ್‌ ರಿಪೇರ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌-ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟಿಂಗ್‌‌ 1) ಚಟುವಟಿಕೆಯೊಂದಿಗಿನ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref>‌ಒಲೌಸ್ಸೆನ್ KA, ಡ್ಯೂನಾಂಟ್‌ A, ಫೌರೆಟ್‌ P, ಮತ್ತು ಇತರರು: DNA ರಿಪೇರ್‌ ಬೈ ERCC1 ಇನ್‌ ನಾನ್‌-ಸ್ಮಾಲ್‌-ಸೆಲ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಂಡ್‌ ಸಿಸ್‌ಪ್ಲಾಟಿನ್‌-ಬೇಸ್ಡ್‌ ಅಡ್ಜುವೆಂಟ್‌ ಕೀಮೋಥೆರಪಿ. N ಎಂಗ್ಲ್‌ J ಮೆಡ್ 2006;355:983-991</ref> IB ಹಂತದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವೊಂದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿಲ್ಲ.<ref name="Horn" /><ref name="Wakelee" /> ಅಂಶಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಬಲ್ಲ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ-ಮುಂಚಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ (ಪುನರುಜ್ಜೀವಿತವಾದ-ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಅನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ.<ref name="Clinical evidence" /> === ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ === ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಅರ್ಹರಲ್ಲದವರು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ರೋಗಪರಿಹಾರಕ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಉನ್ನತ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ''ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="OTO" /> ನಿರಂತರವಾಗಿದ್ದು ಅಧಿಕವಾಗಿ-ಅಂಶೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಕಂಟಿನ್ಯುಯಸ್‌ ಹೈಪರ್‌‌ಫ್ರಾಕ್ಷನೇಟೆಡ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟೆಡ್‌ ರೇಡಿಯೋಥೆರಪಿ-CHART) ಎಂಬುದು ಈ ಕೌಶಲದ ಒಂದು ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಲ್ಪ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Saunders" /> ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ವಾಸಿಮಾಡಬಹುದಾದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಎದೆಯ ವಿಕಿರಣದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Wagner" /> ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ರೋಗಪರಿಹಾರಕ ಆಶಯದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು, ಸಹೌಷಧದ ಎದೆಗೂಡಿನ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಪರಿಪಾಠಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಸಮರ್ಥನೆಯು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಏನಾದರೂ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿದ್ದರೆ, ಮೀಡಿಯಸ್ಟೀನಲ್‌ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಗೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅದು ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="PORT Meta-analysis Trialists Group" /><ref name="Lally" /> ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಂಥ ಎರಡೂ ಪ್ರಭೇದಗಳ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ರೋಗಲಕ್ಷಣದ ಹತೋಟಿಯ (ಉಪಶಾಮಕ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಸಣ್ಣದಾದ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಎದೆಗೆ ನೀಡಬಹುದು. ಇತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸದೆಯೇ ಉಪಶಾಮಕ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯ ಒಂದು ಕಿರುವಿಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತನ್ನ ಸೋಂಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಾಗ, ಹೃಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು (ಸ್ಥಳೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ವಾಯುಮಾರ್ಗದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು.<ref name="Raben" /> ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲಾಗದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ದೊಡ್ಡ ವಾಯುಮಾರ್ಗವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Celebioglu" /> ಸೀಮಿತ ಹಂತದ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪಾಲದ ರೋಗನಿರೋಧಕ ವಿಕಿರಣ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು (ಪ್ರೊಫೈಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್‌ ಕ್ರೇನಿಯಲ್‌ ಇರ್ರೇಡಿಯೇಷನ್‌-PCI) ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಿದುಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಒಂದು ಬಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Ng" /> ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ, PCI ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಒಂದು ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ನಂತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮಿದುಳು ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಗಳ ಸಂಚಿತ ಅಪಾಯವನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗಾಗಿ 40.4%ನಿಂದ 14.6%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ PCI ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="Slotman" /> ಗುರಿಮಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಿಂಬವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಆರಂಭಿಕ-ಹಂತದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಉಪಚಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಪಾಲದ ಹೊರಗಣ ಸ್ಟಿರಿಯೋಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್‌ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಈ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ, ಗುರಿಮಾಡುವಿಕೆಯ ಸ್ಟಿರಿಯೋಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್‌ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಿರುವ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿರದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Hof" /> === ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ವಿಕಿರಣಶೀಲತೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರ === ರೇಡಿಯೋ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅಂಗಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ, ಶ್ವಾಸನಾಳಜನ್ಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತನಿಖಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಗೆಡ್ಡೆಯ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಸಲುವಾಗಿ ಗೆಡ್ಡೆಯೊಳಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣದಾದ ಬಿಸಿ ಶೋಧಕವನ್ನು ತೂರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Simon" /> === ನಿರ್ದೇಶಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ === ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಂದುವರಿದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಆಣ್ವಿಕ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌ (ಇರೆಸ್ಸಾ) ಎಂಬುದು ಇಂಥದೊಂದು ಔಷಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶ ಗ್ರಾಹಿಯ (ಎಪಿಡರ್ಮಲ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ರಿಸೆಪ್ಟರ್‌-EGFR) ಟೈರೋಸಿನ್‌ ಕೈನೇಸ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅದು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಇದು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಮಹಿಳೆಯರು, ಏಷ್ಯನ್ನರು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು, ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌ನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Raz" /><ref name="Bencardino" /> ಮತ್ತೊಂದು ಟೈರೋಸಿನ್‌ ಕೈನೇಸ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿರುವ ಎರ್ಲೋಟಿನಿಬ್‌ (ಟಾರ್ಸೆವಾ), ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ<ref name="Feld" /> ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಎರಡನೇ-ಹಂತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ FDAಯಿಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌‌ನ್ನು ಹೋಲುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಇದೂ ಸಹ ಮಹಿಳೆಯರು, ಏಷ್ಯನ್ನರು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, EGFRನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚು.<ref name="Bencardino" /> ರಕ್ತನಾಳದ-ಜನನದ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿರುವ ಬೆವಾಸಿಜುಮಾಬ್‌, (ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ), ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Sandler" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ರಕ್ತಸ್ರಾವದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೋಶವಿಷದ ಔಷಧಿಗಳು,<ref name="Edelman" /> ಫಾರ್ಮ್ಯಾಕೋಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌<ref name="Danesi" /> ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿತ ಔಷಧಿ ವಿನ್ಯಾಸ<ref name="Blackhall" /> ದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಗಳು ಭರವಸೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ. ಹಲವಾರು ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರಕವಸ್ತುಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಸೈಕ್ಲೋ-ಆಕ್ಸಿಜನೇಸ್‌-2 ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳು,<ref name="AUTOREF12" /> [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌]] ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಕ್ಸಿಸುಲಿಂಡ್‌,<ref name="AUTOREF13" /> ಪ್ರೋಟಿಯಾಸೋಮ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳು,<ref name="Scagliotti" /> ಬೆಕ್ಸರೊಟೀನ್‌,<ref name="Dragnev" /> ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶದ ಗ್ರಾಹಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾದ ಸೆಟುಕ್ಸಿಮ್ಯಾಬ್‌,<ref name="AUTOREF14" /> ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆಗಳು.<ref name="AUTOREF15" /> ಸಂಶೋಧನೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ರಾಸ್‌ ಮೂಲ-ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನು ಪ್ರತಿಬಂಧ, ಫಾಸ್ಫೋಇನೋಸಿಟೈಡ್‌ 3-ಕೈನೇಸ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧ, ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಡೀಅಸಿಟೈಲೇಸ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧ, ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನು ಬದಲಾವಣೆ.<ref name="AUTOREF16" /> == ವ್ಯಾಧಿಯ ಮುನ್ನರಿವು == {{main|Non-small cell lung carcinoma staging|Manchester score}} ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವಸೂಚಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಹಾಜರಿ ಅಥವಾ ಗೈರುಹಾಜರಿ, ಗೆಡ್ಡೆಯ ಗಾತ್ರ, ಜೀವಕೋಶದ ಬಗೆ (ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರ), ಹರಡಿಕೆಯ ಮಟ್ಟ (ಹಂತ) ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಗಳು, ಹಾಗೂ ನಾಳೀಯ ಅತಿಕ್ರಮಣ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲಾಗದ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಳಪೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ 10%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕದ ನಷ್ಟ ಇವುಗಳು ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref name="AUTOREF17"> {{cite web |url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/non-small-cell-lung/HealthProfessional/page2 |title=Non-Small Cell Lung Cancer Treatment |publisher=National Cancer Institute |work=PDQ for Health Professionals |accessdate=2008-11-22}}</ref> ಸಣ್ಣ-ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವಸೂಚಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿ, ಲಿಂಗ, ಕಾಯಿಲೆಯ ಹಂತ, ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ನರವ್ಯೂಹ ಅಥವಾ [[ಯಕೃತ್ತು|ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]]ದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ.<ref name="AUTOREF18" /> ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ (NSCLC) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳಪೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. IA ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಂಶಛೇದನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ, ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು 67%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. IB ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು 57%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Mountain" /> IV ಹಂತದ NSCLCಯೊಂದಿಗಿನ ರೋಗಿಗಳ ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 1%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Merck" /> ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳಪೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. SCLCಯೊಂದಿಗಿನ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು ಸುಮಾರು 5%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Harrison" /> ವ್ಯಾಪಕ-ಹಂತದ SCLCಯೊಂದಿಗಿನ ರೋಗಿಗಳು 1%ಗೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಐದು-ವರ್ಷ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಸರಾಸರಿ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೀಮಿತ-ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸಮಯವು 20 ತಿಂಗಳುಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ 20%ನಷ್ಟಿರುವ ಐದು-ವರ್ಷ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಅವಧಿಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Merck" /> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದತ್ತಾಂಶದ ಅನುಸಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಾವಿನ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ವಯಸ್ಸು 70 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥ ವಯಸ್ಸು 71 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟಿದೆ.<ref name="AUTOREF19" /> == ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Trachea, bronchus, lung cancers world map - Death - WHO2004.svg|thumb|2004ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 100,000 ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಶ್ವಾಸನಾಳದ, ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯ ಕವಲುಗಳ, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ವಯೋಮಾನ-ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾವು.<ref name="AUTOREF20" />[206][207][208][209][210][211][212][213][214][215][216][217][218]]] [[ಚಿತ್ರ:Lung cancer US distribution.gif|right|thumb|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಹರಡಿಕೆ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಮರಣ-ಪ್ರಮಾಣ ಈ ಎರಡೂ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು (ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ 1.35 ದಶಲಕ್ಷ ಹೊಸ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು 1.18 ದಶಲಕ್ಷ ಸಾವುಗಳು), ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="AUTOREF21" /> ಧೂಮಪಾನದ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯೋಮಾನದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಲಯವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಬಹುತೇಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಾವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌-ಸಂಬಂಧಿತ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 20 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಿಂದ ಇಳಿಯಲು ಶುರುಮಾಡಿರುವ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮರ್ತ್ಯತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಳೆದ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಏರುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ಕೇವಲ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಅದು ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="AUTOREF22" /> "ತಂಬಾಕು ಉದ್ಯಮ"ದ ವಿಕಸನವು ಧೂಮಪಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Lum" /> 1970ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ತಂಬಾಕು ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ "ಲಘು" ಮತ್ತು "ಕಡಿಮೆ-ಟಾರಿನ ಅಂಶವುಳ್ಳ" ಸಿಗರೇಟುಗಳನ್ನು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರ ವಲಯಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವೆಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.tobaccofreekids.org/reports/women/ |title=Deadly in Pink |publisher=Tobaccofreekids.org |date= |accessdate=2010-09-26 |archive-date=2009-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206145811/http://tobaccofreekids.org/reports/women/ |url-status=dead }}</ref> ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಾಗಿರದಿದ್ದವರ ಪೈಕಿ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಪುರುಷರು ಉನ್ನತವಾದ, ವಯೋಮಾನವನ್ನು-ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಿದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಾವಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಧೂಮಪಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನದ ಪಾತ್ರವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ; ಇತರರ ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಯಸದ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರ ಹಿತರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲೆಂದು ಅಥವಾ ಅಂಥದೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶವು ಎದುರಾಗುವುದನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲೆಂದು ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಜಾರಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಇವು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ವಾಹನಗಳು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳೂ ಸಹ ಸಮರ್ಥ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತವೆ.<ref name="Kabir" /><ref name="Chiu" /><ref name="Parent" /> [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವದ ಯುರೋಪ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ಸಂಬಂಧಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಉತ್ತರದ ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು U.S.ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗಿದೆ.<ref name="AUTOREF23" /> ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಮುಂದಿನ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು, ಅದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಚೀನಾ<ref name="AUTOREF24" /> ಮತ್ತು ಭಾರತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="AUTOREF25" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು (ದೇಶದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ) ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು [[ಅತಿನೇರಳೆ ವಿಕಿರಣ|UVB]]ಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವಿಲೋಮ ಸ್ವರೂಪದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. D ಜೀವಸತ್ವದ (ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಾಗಿ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಒಂದು ನಿರೋಧಕ ಪರಿಣಾಮವು ಒಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ .<ref name="AUTOREF26" /> 1950ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref name="Chen" /> ಫಿಲ್ಟರ್‌‌ ಸಿಗರೇಟುಗಳ ಪರಿಚಯವು ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಫಿಲ್ಟರ್‌‌ಗಳ ಬಳಕೆಯು ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಿಂದ, ದೊಡ್ಡದಾದ ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಸಂಚಯನಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಧೂಮಪಾನಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾಗಿ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಸಣ್ಣ ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ ಸಂಚಯನದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Charloux" /> 1999ರಿಂದಲೂ, U.S.ನಲ್ಲಿನ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಕುಸಿದಿದೆ. ಪರಿಸರೀಯ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕಡಿತವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="Chen" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಪ್ರಬಲವಾದ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ.<ref>‌ಸಿಂಗ್ N, ಅಗರ್‌ವಾಲ್‌ AN, ಗುಪ್ತಾ D, ಮತ್ತು ಇತರರು. ಅನ್‌ಚೇಂಜಿಂಗ್‌ ಕ್ಲಿನಿಕೊ-ಎಪಿಡೆಮಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಓವರ್‌ ಥ್ರೀ ಡಿಕೇಡ್ಸ್‌. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎಪಿಡೆಮಿಯೋಲ್‌ 2010; 34(1): 101-104</ref><ref>‌‌ರಾವತ್ J, ಸಿಂಧ್ವಾನಿ G, ಗೌರ್‌‌ D, ಮತ್ತು ಇತರರು. ಕ್ಲಿನಿಕೊ-ಪೆಥಲಾಜಿಕಲ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ ಉತ್ತರಾಖಾಂಡ್‌. ಲಂಗ್‌ ಇಂಡಿಯಾ. 2009 ಜುಲೈ;26(3):74-6.</ref><ref>‌ಖಾನ್ NA, ಆಫ್ರೋಜ್‌ F, ಲೋನ್‌ MM, ಮತ್ತು ಇತರರು. ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಆಫ್‌ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ ಕಾಶ್ಮೀರ್‌, ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಫೈವ್‌-ಇಯರ್‌ ಸ್ಟಡಿ.ಇಂಡಿಯನ್‌ J ಚೆಸ್ಟ್‌ ಡಿಸ್‌ ಅಲೈಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ 2006 ಜುಲೈ-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌;48(3):187-90.</ref> ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆಯ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಅಥವಾ ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯ ಮಾದರಿಯು ಸಂಭಾವ್ಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರಬಹುದು. == ಇತಿಹಾಸ == ಸಿಗರೇಟು ಸೇದುವಿಕೆಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಿರಳವಾಗಿತ್ತು; 1761ರವರೆಗೂ ಇದನ್ನೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="AUTOREF27" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವಿಭಿನ್ನ ಮಗ್ಗುಲುಗಳನ್ನು ಮುಂದೊಮ್ಮೆ 1810ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="AUTOREF28" /> 1878ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಶವಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಪಾಲು ಕೇವಲ 1%ನಷ್ಟಿತ್ತು; ಆದರೆ 1900ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 10–15%ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು.<ref name="Witschi" /> 1912ರಲ್ಲಿ<ref name="AUTOREF29" /> ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಕರಣದ ವರದಿಗಳು ಕೇವಲ 374ರಷ್ಟು ಇತ್ತಾದರೂ, ಶವಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಒಂದು ಅವಲೋಕನವು ತೋರಿಸಿದ ಅನುಸಾರ, 1852ರಲ್ಲಿ 0.3%ನಷ್ಟಿದ್ದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು 1952ರ ವೇಳೆಗೆ 5.66%ಗೆ ಏರಿತ್ತು.<ref name="Grannis" /> 1929ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಫ್ರಿಟ್ಜ್‌ ಲಿಕಿಂಟ್‌ ಎಂಬ ವೈದ್ಯನು ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್<ref name="Witschi" /> ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ; ಇದು ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾದ ಧೂಮಪಾನ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Proctor" /> 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಸ್ಟಡಿ ಎಂಬ ಕೃತಿಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನದ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುವ ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೊದಲ ಬಲವಾದ ಪುರಾವೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="Doll" /> ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1964ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರಧಾನ ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳು ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸತಕ್ಕದ್ದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ.<ref name="AUTOREF30" /> [[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಅನಿಲದ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಯಾಕ್ಸನಿಯ ಸ್ಕ್ನೀಬರ್ಗ್‌ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಅದಿರು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಗಣಿಗಾರರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. 1470ರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿ [[ಬೆಳ್ಳಿ]]ಯನ್ನು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗಣಿಗಳು [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]]ನ್ನು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ; ಅದರ ಜೊತೆಗೂಡಿಕೊಂಡಿರುವ ರೇಡಿಯಂ ಹಾಗೂ ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಇಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಷಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೊತ್ತದ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಾಯಿಲೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿತು; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎಂಬುದಾಗಿ 1870ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದಿನ ಗಣಿಗಾರರ ಪೈಕಿ 75%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಿಂದ ಸತ್ತರು.<ref name="AUTOREF31" /> ಈ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಯುರೇನಿಯಂಗಾಗಿ USSR ವತಿಯಿಂದ ಬಂದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 1950ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref name="Greaves" /> ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವೀ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಛೇದನೆಯನ್ನು 1933ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="AUTOREF32" /> ಉಪಶಾಮಕವಾಗಿರುವ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು 1940ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದೆ.<ref name="Edwards" /> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು, ದೊಡ್ಡದಾದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು; ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನ್ಯಥಾ ಸಮರ್ಥರಲ್ಲದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="AUTOREF33" /> 1997ರಲ್ಲಿ, ನಿರಂತರವಾದ ಅಧಿಕವಾಗಿ-ಅಂಶೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು (ಕಂಟಿನ್ಯುಯಸ್‌ ಹೈಪರ್‌ಫ್ರಾಕ್ಷನೇಟೆಡ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟೆಡ್‌ ರೇಡಿಯೋಥೆರಪಿ-CHART), ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಒಂದು ಸುಧಾರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="Saunders" /> ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಂಶಛೇದನ<ref name="AUTOREF34" /> ಮತ್ತು ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ<ref name="AUTOREF35" /> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲಗೊಂಡಿದ್ದವು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಯಶಸ್ವೀ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="AUTOREF36" /> == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> File:X-ray(Chest)Cancer.jpg|ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌. </gallery> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ * ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಲುವೆಯ ಗೆಡ್ಡೆ * ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|refs= <ref name="WHO">{{cite web | author =WHO | authorlink =World Health Organization | title =Cancer | publisher =[[World Health Organization]] | month=February | year=2006 | url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en/ | accessdate =2007-06-25 }}</ref> <ref name="Harrison">{{Cite book | last=Minna | first=JD | coauthors=Schiller JH | title=Harrison's Principles of Internal Medicine | url=https://archive.org/details/harrisonsprincip0000unse_b7u9 | publisher=McGraw-Hill | year=2008 | pages =[https://archive.org/details/harrisonsprincip0000unse_b7u9/page/n584 551]–562 | edition=17th | isbn=0-07-146633-9 }}</ref> <ref name="Cancer Medicine">{{Cite book | last=Vaporciyan | first=AA | coauthors=Nesbitt JC, Lee JS et al. | title=Cancer Medicine | publisher=B C Decker | year=2000 | pages=1227–1292 | isbn=1-55009-113-1 }}</ref> <ref name="Thun">{{Cite journal | last=Thun | first=MJ | coauthors=Hannan LM, Adams-Campbell LL et al. | title=Lung Cancer Occurrence in Never-Smokers: An Analysis of 13 Cohorts and 22 Cancer Registry Studies | journal=PLoS Medicine | volume=5 | issue=9 | pages=e185 | year=2008 | doi=10.1371/journal.pmed.0050185 | pmid=18788891 | pmc=2531137 }}</ref> <ref name="Gorlova">{{Cite journal | last=Gorlova | first=OY | coauthors=Weng SF, Zhang Y et al. | title=Aggregation of cancer among relatives of never-smoking lung cancer patients | journal=International Journal of Cancer | volume=121 | issue=1 | pages=111–118 | month=July | year=2007 | pmid=17304511 | doi=10.1002/ijc.22615 }}</ref> <ref name="Hackshaw">{{Cite journal | last=Hackshaw | first=AK | coauthors=Law MR, Wald NJ | title=The accumulated evidence on lung cancer and environmental tobacco smoke | journal=British Medical Journal | volume=315 | issue=7114 | pages=980–988 | url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/315/7114/980 | pmid=9365295 | date=1997-10-18 | pmc=2127653 }}</ref> <ref name="Kabir">{{Cite journal | last=Kabir | first=Z | coauthors=Bennett K, Clancy L | title=Lung cancer and urban air-pollution in dublin: a temporal association? | journal=Irish Medical Journal | volume=100 | issue=2 | pages=367–369 | month=February | year=2007 | pmid=17432813 }}</ref> <ref name="Coyle">{{Cite journal | last=Coyle | first=YM | coauthors=Minahjuddin AT, Hynan LS, Minna JD | title=An ecological study of the association of metal air pollutants with lung cancer incidence in Texas | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=7 | pages=654–661 | month=September | year=2006 | pmid=17409932 | doi=10.1097/01243894-200609000-00009 }}</ref> <ref name="Chiu">{{Cite journal | last=Chiu | first=HF | coauthors=Cheng MH, Tsai SS et al. | title=Outdoor air pollution and female lung cancer in Taiwan | journal=Inhalation Toxicology | volume=18 | issue=13 | pages=1025–1031 | month=December | year=2006 | pmid=16966302 | doi=10.1080/08958370600904561 }}</ref> <ref name="AUTOREF">{{cite web |url=http://www.surgeongeneral.gov/library/secondhandsmoke |author=Carmona, RH |publisher=U.S. Department of Health and Human Services |title=The Health Consequences of Involuntary Exposure to Tobacco Smoke: A Report of the Surgeon General |date=2006-06-27 |quote=Secondhand smoke exposure causes disease and premature death in children and adults who do not smoke.}}</ref> <ref name="AUTOREF1">{{Cite journal |url=http://monographs.iarc.fr/ENG/Monographs/vol83/volume83.pdf |format=PDF |publisher=WHO International Agency for Research on Cancer |title=Tobacco Smoke and Involuntary Smoking |journal=IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans |volume=83 |year=2002 |quote=There is sufficient evidence that involuntary smoking (exposure to secondhand or 'environmental' tobacco smoke) causes lung cancer in humans. [...] Involuntary smoking (exposure to secondhand or 'environmental' tobacco smoke) is carcinogenic to humans (Group 1).}}</ref> <ref name="AUTOREF2">{{Cite journal | last=Morandi | first=U | coauthors=Casali C, Rossi G | title=Bronchial typical carcinoid tumors | journal=Seminars in Thoracic and Cardiovascular Surgery | volume=18 | issue=3 | pages=191–198 | year=2006 | pmid=17185178 | doi=10.1053/j.semtcvs.2006.08.005 }}</ref> <ref name="AUTOREF3">{{Cite journal | last=Etienne-Mastroianni | first=B | coauthors=Falchero L, Chalabreysse L et al. | title=Primary sarcomas of the lung: a clinicopathologic study of 12 cases | url=https://archive.org/details/lung-cancer_2002_38_1-3/page/283 | journal=Lung Cancer | volume=38 | issue=3 | pages=283–289 | month=December | year=2002 | pmid=12445750 | doi=10.1016/S0169-5002(02)00303-3 }}</ref> <ref name="Rosti">{{Cite journal | last=Rosti | first=G | coauthors=Bevilacqua G, Bidoli P et al. | title=Small cell lung cancer | journal=Annals of Oncology | volume=17 | issue=Suppl. 2 | pages=5–10 | month =March | year =2006 | url=http://annonc.oxfordjournals.org/cgi/reprint/17/suppl_2/ii5 | pmid=16608983 | doi=10.1093/annonc/mdj910 }}</ref> <ref name="Barbone">{{Cite journal | last =Barbone | first =F | coauthors=Bovenzi M, Cavallieri F, Stanta G | title =Cigarette smoking and histologic type of lung cancer in men | journal =Chest | volume =112| issue=6 | pages =1474–1479 | publisher =American College of Chest Physicians | month =December | year =1997 | url =http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/112/6/1474 | format = PDF | pmid = 9404741 | doi =10.1378/chest.112.6.1474 }}</ref> <ref name="Seo">{{Cite journal | last =Seo | first =JB | coauthors=Im JG, Goo JM et al. | title =Atypical pulmonary metastases: spectrum of radiologic findings | journal =Radiographics | volume =21 | issue=2 | pages =403–417 | url =http://radiographics.rsnajnls.org/cgi/content/full/21/2/403 | pmid = 11259704 | date =1 March 2001 | month =March }}</ref> <ref name="AUTOREF4">{{Cite book | last =Mountain | first =CF | authorlink = | coauthors =Libfluffz HI, Hermes KE | title =A Handbook for Staging, Imaging, and Lymph Node Classification | publisher =Charles P Young | year =2003 | url =http://www.ctsnet.org/book/mountain/index.html | accessdate =2007-09-01 | archive-date =2008-12-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081206025903/http://www.ctsnet.org/book/mountain/index.html | url-status =dead }}</ref> <ref name="Collins">{{Cite journal | last = Collins | first = LG | coauthors = Haines C, Perkel R, Enck RE | title = Lung cancer: diagnosis and management | journal = American Family Physician | volume = 75 | issue = 1 | pages = 56–63 | publisher = American Academy of Family Physicians | month = January | year = 2007 | url = http://www.aafp.org/afp/20070101/56.html | pmid = 17225705 | access-date = 2010-11-23 | archive-date = 2007-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929104510/http://www.aafp.org/afp/20070101/56.html | url-status = dead }}</ref> <ref name="Hamilton">{{Cite journal | last=Hamilton | first=W | coauthors=Peters TJ, Round A, Sharp D | title=What are the clinical features of lung cancer before the diagnosis is made? A population based case-control study | journal =Thorax | volume =60 | issue=12 | pages=1059–1065 | publisher=BMJ Publishing Group | month=December | year=2005 | pmid=16227326 | doi=10.1136/thx.2005.045880 | pmc=1747254 }}</ref> <ref name="Honnorat">{{Cite journal | last=Honnorat | first=J | coauthors=Antoine JC | title=Paraneoplastic neurological syndromes | journal=Orphanet Journal of Rare Diseases | volume=2 | page=22 | publisher=BioMed Central | month=May | year=2007 | url=http://www.ojrd.com/content/2/1/22 | pmid=17480225 | doi=10.1186/1750-1172-2-22 | pmc=1868710 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927213613/http://www.ojrd.com/content/2/1/22 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Jones">{{Cite journal | last=Jones | first=DR | coauthors=Detterbeck FC | title=Pancoast tumors of the lung | journal=Current Opinion in Pulmonary Medicine | volume=4 | issue=4 | pages=191–197 | month=July | year=1998 | pmid=10813231 | doi=10.1097/00063198-199807000-00001 }}</ref> <ref name="ajcc">{{Cite book |author=Greene, Frederick L. |title=AJCC cancer staging manual |url=https://archive.org/details/ajcccancerstagin0000unse |publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |year=2002 |pages= |isbn=0-387-95271-3 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> <ref name="AUTOREF5">{{Cite journal | last=Biesalski | first=HK | coauthors=Bueno de Mesquita B, Chesson A et al. | title=European Consensus Statement on Lung Cancer: risk factors and prevention. Lung Cancer Panel | journal=CA Cancer J Clin | volume=48 | issue=3 | pages=167–176; discussion 164–166 | year=1998 | pmid=9594919 | url=http://caonline.amcancersoc.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=9594919 | doi=10.3322/canjclin.48.3.167 | location=Smoking is the major risk factor, accounting for about 90% of lung cancer incidence. }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Peto">{{Cite book | last=Peto | first=R | coauthors=Lopez AD, Boreham J et al. | title=Mortality from smoking in developed countries 1950–2000: Indirect estimates from National Vital Statistics | publisher=Oxford University Press | year=2006 | url=http://www.ctsu.ox.ac.uk/~tobacco/ | isbn=0-19-262535-7 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-09-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070905151935/http://www.ctsu.ox.ac.uk/~tobacco/ | url-status=dead }}</ref> <ref name="Samet2">{{Cite journal | last=Samet | first=JM | coauthors=Wiggins CL, Humble CG, Pathak DR | title=Cigarette smoking and lung cancer in New Mexico | journal=American Review of Respiratory Disease | volume=137 | issue=5 | pages=1110–1113 | month=May | year=1988 | pmid=3264122 }}</ref> <ref name="Villeneuve">{{Cite journal | last=Villeneuve | first=PJ | coauthors=Mao Y | title=Lifetime probability of developing lung cancer, by smoking status, Canada | url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-public-health_november-december-1994_85_6/page/n30 | journal=Canadian Journal of Public Health | volume=85 | issue=6 | pages=385–388 | month=November | year=1994 | pmid=7895211 }}</ref> <ref name="Hecht">{{Cite journal | last=Hecht | first=S | title=Tobacco carcinogens, their biomarkers and tobacco-induced cancer | journal=Nature Reviews. Cancer | volume=3 | issue=10 | pages=733–744 | publisher=Nature Publishing Group | month=October | year=2003 | url=http://www.nature.com/nrc/journal/v3/n10/abs/nrc1190_fs.html | doi=10.1038/nrc1190 | pmid=14570033 }}</ref> <ref name="AUTOREF6">{{Cite journal | last=Sopori | first=M | title=Effects of cigarette smoke on the immune system | journal=Nature Reviews. Immunology | volume=2 | issue=5 | pages=372–7 | month=May | year=2002 | pmid=12033743 | doi=10.1038/nri803 }}</ref> <ref name="USDHHS1990">{{cite web | author=US Department of Health and Human Services | title=The Health Benefits of Smoking Cessation: a Report of the Surgeon General | publisher=Centers for Disease Control (CDC), Office on Smoking and Health. | url=http://profiles.nlm.nih.gov/NN/B/B/C/T/_/nnbbct.pdf | format=PDF | pages=vi, 130, 148, 152, 155, 164, 166 | accessdate=2007-11-18 | date=1990-09-30 }}</ref> <ref name="Nordquist">{{Cite journal | last=Nordquist | first=LT | coauthors=Simon GR, Cantor A et al. | title=Improved survival in never-smokers vs current smokers with primary adenocarcinoma of the lung | journal=Chest | volume=126 | issue=2 | pages=347–351 | publisher=American College of Chest Physicians | month=August | year=2004 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/126/2/347 | pmid=15302716 | doi=10.1378/chest.126.2.347 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095807/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/126/2/347 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Tammemagi">{{Cite journal | last=Tammemagi | first=CM | coauthors=Neslund-Dudas C, Simoff M, Kvale P | title=Smoking and lung cancer survival: the role of comorbidity and treatment | journal=Chest | volume=125 | issue=1 | pages=27–37 | publisher=American College of Chest Physicians | month=January | year=2004 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/125/1/27 | pmid=14718417 | doi=10.1378/chest.125.1.27 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095756/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/125/1/27 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Boffetta">{{Cite journal | last=Boffetta | first=P | coauthors=Agudo A, Ahrens W et al. | title=Multicenter case-control study of exposure to environmental tobacco smoke and lung cancer in Europe | journal=Journal of the National Cancer Institute | volume=90 | issue=19 | pages=1440–1450 | publisher=Oxford University Press | month=October | year=1998 | url=http://jnci.oxfordjournals.org/cgi/reprint/90/19/1440 | pmid=9776409 | doi=10.1093/jnci/90.19.1440 | format={{dead link|date=July 2010}} }}</ref> <ref name="NHMRC">{{Cite paper | author=National Health and Medical Research Council | title=The health effects and regulation of passive smoking | publisher=Australian Government Publishing Service | date=April 1994 | url=http://www.obpr.gov.au/publications/submission/healthef/index.html | accessdate=2007-08-10 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929025344/http://www.obpr.gov.au/publications/submission/healthef/index.html |archivedate = September 29, 2007|deadurl=yes}}</ref> <ref name="Schick">{{Cite journal | last=Schick | first=S | coauthors=Glantz S | title=Philip Morris toxicological experiments with fresh sidestream smoke: more toxic than mainstream smoke | journal=Tobacco Control | volume=14 | issue=6 | pages=396–404 | month=December | year=2005 | pmid=16319363 | doi=10.1136/tc.2005.011288 | pmc=1748121 }}</ref> <ref name="AUTOREF8">Thun, M.J., S.J. Henley, D Burns, et al., ''Lung cancer death rates in lifelong nonsmokers.'' J. Natl Cancer Inst, 2006. 98: p.691.</ref> <ref name="AUTOREF9">Sun, S., J.H. Schiller and A.F. Gazdar, ''Lung cancer in never-smokers: A different disease.'' Nat Rev Cancer, 2007. 7: p.778-90.</ref> <ref name="Catelinois">{{Cite journal |author=Catelinois O, Rogel A, Laurier D, ''et al.'' |title=Lung cancer attributable to indoor radon exposure in france: impact of the risk models and uncertainty analysis |journal=Environ. Health Perspect. |volume=114 |issue=9 |pages=1361–6 |year=2006 |month=September |pmid=16966089 |pmc=1570096 |doi=10.1289/ehp.9070 |url=http://www.ehponline.org/members/2006/9070/9070.html |doi_brokendate=2010-03-16 |access-date=2010-11-23 |archive-date=2009-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120005024/http://www.ehponline.org/members/2006/9070/9070.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="EPA radon">{{cite web | last=EPA | authorlink=United States Environmental Protection Agency | title=Radiation information: radon | publisher=EPA | month=October | year=2006 | url=http://www.epa.gov/rpdweb00/radionuclides/radon.html | accessdate=2007-08-11 }}</ref> <ref name="Field">{{Cite journal | last=Field | first=RW | coauthors=Steck DJ, Smith BJ et al. | title=Residential radon gas exposure and lung cancer: the Iowa Radon Lung Cancer Study | journal=American Journal of Epidemiology | volume=151 | issue=11 | pages=1091–1102 | publisher=Oxford Journals | month=June | url=http://aje.oxfordjournals.org/cgi/reprint/151/11/1091 | pmid=10873134 | date=1 June 2000 }}</ref> <ref name="EPA Iowa">{{cite web | last=EPA | authorlink=United States Environmental Protection Agency | title=Iowa Radon Lung Cancer Study | publisher=EPA | month=June | year=2000 | url=http://www.epa.gov/radon/iowastudy.html | accessdate=2007-08-11 | archive-date=2008-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081225095118/http://www.epa.gov/radon/iowastudy.html | url-status=dead }}</ref> <ref name="O'Reilly">{{Cite journal | last=O'Reilly | first=KM | coauthors=Mclaughlin AM, Beckett WS, Sime PJ | title=Asbestos-related lung disease | journal=American Family Physician | volume=75 | issue=5 | pages=683–688 | month=March | year=2007 | url=http://www.aafp.org/afp/20070301/683.html | pmid=17375514 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-09-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070929083111/http://www.aafp.org/afp/20070301/683.html | url-status=dead }}</ref> <ref name="Darnton">{{Cite journal | last=Darnton | first=AJ | coauthors =McElvenny DM, Hodgson JT | title =Estimating the number of asbestos-related lung cancer deaths in Great Britain from 1980 to 2000 | journal=Annals of Occupational Hygiene | volume=50 | issue=1 | pages=29–38 | month=January | year=2006 | url=http://annhyg.oxfordjournals.org/cgi/content/full/50/1/29 | pmid=16126764 | doi =10.1093/annhyg/mei038 }}</ref> <ref name="Leroux">{{Cite journal | last=Leroux | first=C | coauthors=Girard N, Cottin V et al. | title=Jaagsiekte Sheep Retrovirus (JSRV): from virus to lung cancer in sheep |journal=Veterinary Research | volume=38 | issue=2 | pages=211–228 | date =March-April 2007 | pmid=17257570 | doi=10.1051/vetres:2006060 }}</ref> <ref name="Palmarini">{{Cite journal | last=Palmarini | first=M | coauthors=Fan H | title=Retrovirus-induced ovine pulmonary adenocarcinoma, an animal model for lung cancer | journal=Journal of the National Cancer Institute | volume=93 | issue=21 | pages=1603–1614 | publisher=Oxford University Press | month=November | year=2001 | url=http://jnci.oxfordjournals.org/cgi/content/full/93/21/1603 | pmid=11698564 | doi=10.1093/jnci/93.21.1603 }}</ref> <ref name="Cheng">{{Cite journal | last=Cheng | first=YW | coauthors=Chiou HL, Sheu GT et al. | title=The association of human papillomavirus 16/18 infection with lung cancer among nonsmoking Taiwanese women | journal=Cancer Research | volume=61 | issue=7 | pages=2799–2803 | publisher=American Association for Cancer Research | month=April | url=http://cancerres.aacrjournals.org/cgi/content/full/61/7/2799 | pmid=11306446 | date=1 April 2001 }}</ref> <ref name="Zheng">{{Cite journal | last=Zheng | first=H | coauthors=Aziz HA, Nakanishi Y et al. | title=Oncogenic role of JC virus in lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pathology_2007-07_212_3/page/306 | journal=Journal of Pathology | volume=212 | issue=3 | pages=306–315 | month=May | year=2007 | pmid=17534844 | doi=10.1002/path.2188 }}</ref> <ref name="Giuliani">{{Cite journal | last=Giuliani | first=L | coauthors=Jaxmar T, Casadio C et al. | title=Detection of oncogenic viruses (SV40, BKV, JCV, HCMV, HPV) and p53 codon 72 polymorphism in lung carcinoma | journal=Lung Cancer | volume=57 |issue=3 | pages=273–281 | month=September | year=2007 | pmid=17400331 | doi=10.1016/j.lungcan.2007.02.019 }}</ref> <ref name="Fong">{{Cite journal | last=Fong | first=KM | coauthors=Sekido Y, Gazdar AF, Minna JD | title=Lung cancer. 9: Molecular biology of lung cancer: clinical implications | url=https://archive.org/details/sim_thorax_2003-10_58_10/page/892 | journal=Thorax | volume=58 | issue=10 | pages=892–900 | publisher=BMJ Publishing Group Ltd. | month=October | year=2003 | pmid=14514947 | doi=10.1136/thorax.58.10.892 | pmc=1746489 }}</ref> <ref name="Salgia">{{Cite journal | last=Salgia | first=R | coauthors=Skarin AT | title=Molecular abnormalities in lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_1998-03_16_3/page/n542 | journal=Journal of Clinical Oncology | volume=16 | issue=3 | pages=1207–1217 | month=March | year=1998 | pmid=9508209 }}</ref> <ref name="NEJM-molecular">{{Cite journal | last=Herbst | first=RS | coauthors=Heymach JV, Lippman SM | title=Molecular origins of cancer: lung cancer | journal=N Engl J Med | volume=359 | issue=13 | pages=1367–1380 | month=September | year=2008 | url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/359/13/1367 | doi=10.1056/NEJMra0802714 | pmid=18815398 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-09-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080928073051/http://content.nejm.org/cgi/content/full/359/13/1367 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Aviel-Ronen">{{Cite journal | last=Aviel-Ronen | first=S | coauthors=Blackhall FH, Shepherd FA, Tsao MS | title=K-ras mutations in non-small-cell lung carcinoma: a review | journal=Clinical Lung Cancer | volume=8 | issue=1 | pages=30–38 | publisher=Cancer Information Group | month=July | year=2006 | pmid=16870043 | doi=10.3816/CLC.2006.n.030 }}</ref> <ref name="Devereux">{{Cite journal | last=Devereux | first=TR | coauthors=Taylor JA, Barrett JC | title=Molecular mechanisms of lung cancer. Interaction of environmental and genetic factors | journal=Chest | volume=109 | issue=Suppl 3 | pages=14S–19S | publisher=American College of Chest Physicians | month=March | year=1996 | pmid=8598134 | doi=10.1378/chest.109.3_Supplement.14S }}</ref> <ref name="Engels">{{Cite journal | last=Engels | first=EA | coauthors=Wu X, Gu J et al. | title=Systematic evaluation of genetic variants in the inflammation pathway and risk of lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_cancer-research_2007-07-01_67_13/page/6520 | journal=Cancer Research | volume=67 | issue=13 | pages=6520–6527 | publisher=American Association for Cancer Research | month=July | year=2007 | pmid=17596594 | doi=10.1158/0008-5472.CAN-07-0370 }}</ref> <ref name="Wenzlaff">{{Cite journal | last =Wenzlaff | first =AS | coauthors=Cote ML, Bock CH et al. | title=CYP1A1 and CYP1B1 polymorphisms and risk of lung cancer among never smokers: a population-based study | journal=Carcinogenesis | volume=26 | issue=12 | pages=2207–2212 | publisher=Oxford University Press | month=December | year=2005 | pmid=16051642 | doi=10.1093/carcin/bgi191 }}</ref> <ref name="Son">{{Cite journal | last=Son | first=JW | coauthors=Kang HK, Chae MH et al. | title=Polymorphisms in the caspase-8 gene and the risk of lung cancer | journal=Cancer Genetics and Cytogenetics | volume=169 | issue=2 | pages=121–127 | month=September | year=2006 | pmid=16938569 | doi=10.1016/j.cancergencyto.2006.04.001 }}</ref> <ref name="Yin">{{Cite journal | last=Yin | first=J | coauthors=Vogel U, Ma Y et al. | title=The DNA repair gene XRCC1 and genetic susceptibility of lung cancer in a northeastern Chinese population | journal=Lung Cancer | volume=56 | issue=2 | pages=153–160 | month=May | year=2007 | pmid=17316890 | doi=10.1016/j.lungcan.2006.12.012 }}</ref> <ref name="pmid19264458">{{Cite journal |author=Tomoda K, Ohkoshi T, Hirota K, ''et al.'' |title=Preparation and properties of inhalable nanocomposite particles for treatment of lung cancer |journal=[[Colloids Surf B Biointerfaces]] |volume= 71|issue= 2|page= 177|year=2009 |month=February |pmid=19264458 |doi=10.1016/j.colsurfb.2009.02.001 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0927-7765(09)00055-1 }}</ref> <ref name="pmid19265088">{{Cite journal | last=Fan | first=YG | coauthors=Hu P, Jiang Y, et al. |title=Association between sputum atypia and lung cancer risk in an occupational cohort in yunnan, china | url=https://archive.org/details/sim_chest_2009-03_135_3/page/778 |journal=Chest |volume=135 |issue=3 |pages=778–85 |year=2009 |month=March |pmid=19265088 |doi=10.1378/chest.08-1469 }}</ref> <ref name="Vineis">{{Cite journal | last=Vineis | first=P | coauthors=Hoek G, Krzyzanowski M et al. | title=Lung cancers attributable to environmental tobacco smoke and air pollution in non-smokers in different European countries: a prospective study | journal=Environmental Health | volume=6 | page=7 | publisher=BioMed Central | month=February | year=2007 | doi=10.1186/1476-069X-6-7 | pmid=17302981 |pmc=1803768 }}</ref> <ref name="TFK">{{cite web |url=http://www.tobaccofreekids.org/reports/settlements/2009/fullreport.pdf |format=PDF |publisher=Campaign for Tobacco-Free Kids |title=A Decade of Broken Promises: The 1998 State Tobacco Settlement Ten Years Later |accessdate=2008-12-03 |archive-date=2008-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217024507/http://www.tobaccofreekids.org/reports/settlements/2009/fullreport.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="Bhutan">{{cite news | last=Pandey | first=G | title=Bhutan's smokers face public ban | publisher=BBC | month=February | year=2005 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4305715.stm | accessdate=2007-09-07 }}</ref> <ref name="Gray">{{Cite journal | last=Gray | first=N | title=A global approach to tobacco policy | journal=Lung Cancer | volume=39 | issue=2 | pages=113–117 | publisher=BioMed Central | month=February | year=2003 | pmid=12581561 | doi=10.1016/S0169-5002(02)00456-7 }}</ref> <ref name="pmid17989343">{{Cite journal |last=Slatore | first=CG | coauthors=Littman AJ, Au DH, Satia JA, White E |title=Long-term use of supplemental multivitamins, vitamin C, vitamin E, and folate does not reduce the risk of lung cancer |journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine |volume=177 |issue=5 |pages=524–30 |year=2008 |pmid=17989343 |doi=10.1164/rccm.200709-1398OC |pmc=2258445}}</ref> <ref name="Gohagan">{{Cite journal | last=Gohagan | first=JK | coauthors=Marcus PM, Fagerstrom RM et al. |title=Final results of the Lung Screening Study, a randomized feasibility study of spiral CT versus chest X-ray screening for lung cancer | url=https://archive.org/details/lung-cancer_2005_47_1-3/page/9 |journal=Lung Cancer |volume=47 |issue=1 |pages=9–15 | month=January | year=2005 |pmid=15603850 |doi=10.1016/j.lungcan.2004.06.007}}</ref> <ref name="Partnership">{{cite web | author=Schiller JH, Vidaver RM, Novello S, Brahmer J, Monroe L | title=Living with a Diagnosis of Lung Cancer | publisher=[National Lung Cancer Partnership] | year=2007 | url=http://www.nationallungcancerpartnership.org/index.cfm?page=treatment | accessdate=2008-12-01 | archive-date=2009-09-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090923220859/http://www.nationallungcancerpartnership.org/index.cfm?page=treatment | url-status=dead }}</ref> <ref name="Strand">{{Cite journal | last =Strand | first =TE | coauthors =Rostad H, Damhuis RA, Norstein J | title =Risk factors for 30-day mortality after resection of lung cancer and prediction of their magnitude | journal =Thorax | publisher =BMJ Publishing Group | month =June | year =2007 | pmid =17573442 | pmc =2117132 | doi =10.1136/thx.2007.079145 | volume =62 | page =991 | issue =11 }}</ref> <ref name="El-Sherif">{{Cite journal | last =El-Sherif | first =A | coauthors =Gooding WE, Santos R et al. | title =Outcomes of sublobar resection versus lobectomy for stage I non-small cell lung cancer: a 13-year analysis | url =https://archive.org/details/sim_annals-of-thoracic-surgery_2006-08_82_2/page/408 | journal =Annals of Thoracic Surgery | volume =82 | issue =2 | pages =408–415 | month =August | year =2006 | pmid =16863738 | doi =10.1016/j.athoracsur.2006.02.029 }}</ref> <ref name="Fernando">{{Cite journal | last =Fernando | first =HC | coauthors =Santos RS, Benfield JR et al. | title =Lobar and sublobar resection with and without brachytherapy for small stage IA non-small cell lung cancer | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-thoracic-and-cardiovascular-surgery_2005-02_129_2/page/261 | journal =Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery | volume =129 | issue =2 | pages =261–267 | month =February | year =2005 | pmid =15678034 | doi =10.1016/j.jtcvs.2004.09.025 }}</ref> <ref name="Clegg">{{Cite journal | last=Clegg | first=A | coauthors=Scott DA, Hewitson P et al. | title=Clinical and cost effectiveness of paclitaxel, docetaxel, gemcitabine, and vinorelbine in non-small cell lung cancer: a systematic review | journal=Thorax | volume=57 | issue=1 | pages=20–28 | publisher=BMJ Publishing Group | month=January | year=2002 | pmid=11809985 | doi=10.1136/thorax.57.1.20 | pmc=1746188 }}</ref> <ref name="Murray">{{Cite journal | last=Murray | first=N | coauthors=Turrisi AT | title=A review of first-line treatment for small-cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=3 | pages=270–278 | month=March | year=2006 | pmid=17409868 }}</ref> <ref name="Azim">{{Cite journal | last=Azim | first=HA | coauthors=Ganti AK | title=Treatment options for relapsed small-cell lung cancer | journal=Anticancer drugs | volume=18 | issue=3 | pages=255–261 | month=March | year=2007 | pmid=17264756 | doi=10.1097/CAD.0b013e328011a547 }}</ref> <ref name="MacCallum">{{Cite journal | last=MacCallum | first=C | coauthors=Gillenwater HH | title=Second-line treatment of small-cell lung cancer | journal=Current Oncology Reports | volume=8 | issue=4 | pages=258–264 | month=July | year=2006 | pmid=17254525 | doi=10.1007/s11912-006-0030-8 }}</ref> <ref name="pmid19266367">{{Cite journal |author=Araujo AM, Mendez JC, Coelho AL, ''et al.'' |title=Phase II Study of Celecoxib with Cisplatin Plus Etoposide in Extensive-Stage Small Cell Lung Cancer |journal=[[Cancer Invest.]] |volume= 27|issue= 4|page=1 |year=2009 |month=March |pmid=19266367 |doi=10.1080/07357900802232756 |url=http://www.informaworld.com/openurl?genre=article&doi=10.1080/07357900802232756&magic=pubmed&#124;&#124;1B69BA326FFE69C3F0A8F227DF8201D0 |issn=}}</ref> <ref name="Winton">{{Cite journal | last=Winton | first=T | coauthors=Livingston R, Johnson D, et al. | title=Vinorelbine plus cisplatin vs. observation in resected non-small-cell lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2005-06-23_352_25/page/2589 | journal=New England Journal of Medicine | volume=352 | issue=25 | pages=2589–2597 | publisher=Massachusetts Medical Society | month=June | year=2005 | pmid=15972865 | doi=10.1056/NEJMoa043623 |quote=Adjuvant vinorelbine plus cisplatin has an acceptable level of toxicity and prolongs disease-free and overall survival among patients with completely resected early-stage non-small-cell lung cancer. }}</ref> <ref name="Tsuboi">{{Cite journal | last=Tsuboi | first=M | coauthors=Ohira T, Saji H et al. | title=The present status of postoperative adjuvant chemotherapy for completely resected non-small cell lung cancer | journal=Annals of Thoracic and Cardiovascular Surgery | volume=13 | issue=2 | pages=73–77 | month=April | year=2007 | url=http://www.atcs.jp/pdf/2007_13_2/73.pdf | format=PDF | pmid=17505412 }}</ref> <ref name="Horn">{{Cite journal | last=Horn | first=L | coauthors=Sandler AB, Putnam JB Jr, Johnson DH | title=The rationale for adjuvant chemotherapy in stage I non-small cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=2 | issue=5 | pages=377–383 | month=May | year=2007 | pmid=17473651 | doi=10.1097/01.JTO.0000268669.64625.bb }}</ref> <ref name="Wakelee">{{Cite journal | last=Wakelee | first=HA | coauthors=Schiller JH, Gandara DR | title=Current status of adjuvant chemotherapy for stage IB non-small-cell lung cancer: implications for the New Intergroup Trial | journal=Clinical Lung Cancer | volume=8 | issue=1 | pages=18–21 | publisher=Cancer Information Group | month=July | year=2006 | pmid=16870041 | doi=10.3816/CLC.2006.n.028 }}</ref> <ref name="Clinical evidence">{{Cite book | last=BMJ | authorlink=British Medical Journal | title=Clinical evidence concise : the international resource of the best available evidence for effective health care. | url=https://archive.org/details/clinicalevidence00lond | publisher=BMJ Publishing Group | location=London | month=December | year=2005 | issue=14 | pages=[https://archive.org/details/clinicalevidence00lond/page/486 486]–488 | isbn=1-905545-00-2 | issn=1475-9225 }}</ref> <ref name="OTO">{{Cite book | last=Arriagada | first=R | coauthors=Goldstraw P, Le Chevalier T | title=Oxford Textbook of Oncology | publisher=Oxford University Press | year=2002 | page=2094 | edition=2nd | isbn=0-19-262926-3 }}</ref> <ref name="Wagner">{{Cite journal | last=Wagner | first=H | title=Radiation therapy in the management of limited small cell lung cancer: when, where, and how much? | journal=Chest | volume=113 | issue=Suppl. 1 | pages=92S–100S | publisher=American College of Chest Physicians | month=January | year=1998 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/113/1/92S | pmid=9438697 | doi=10.1378/chest.113.1_Supplement.92S | format={{dead link|date=May 2009}} | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-11-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071109144817/http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/113/1/92S | url-status=dead }}</ref> <ref name="PORT Meta-analysis Trialists Group">{{Cite journal |author= |title=Postoperative radiotherapy for non-small cell lung cancer |journal=Cochrane database of systematic reviews (Online) |issue=2 |pages=CD002142 |year=2005 |pmid=15846628 |url=http://mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clsysrev/articles/CD002142/frame.html |doi=10.1002/14651858.CD002142.pub2 |author1= PORT Meta-analysis Trialists Group}}</ref> <ref name="Lally">{{Cite journal | last=Lally | first=BE | coauthors=Zelterman D, Colasanto JM et al. | title=Postoperative Radiotherapy for Stage II or III Non–Small-Cell Lung Cancer Using the Surveillance, Epidemiology, and End Results Database | journal=Journal of Clinical Oncology | volume=24 | issue=19 | pages=2998–3006 | publisher=John Wiley & Sons | month=July | year=2006 | url=http://jco.ascopubs.org/cgi/content/full/24/19/2998 | pmid=16769986 | doi=10.1200/JCO.2005.04.6110}}</ref> <ref name="Raben">{{Cite journal | last=Raben | first=A | coauthors=Mychalczak B | title=Brachytherapy for non-small cell lung cancer and selected neoplasms of the chest | journal=Chest | volume=112 | issue=Suppl. 4 | pages=276S–286S | publisher=American College of Chest Physicians | month=October | year=1997 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/112/4_Supplement/276S | pmid=9337304 | doi=10.1378/chest.112.4_Supplement.276S | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081208042747/http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/112/4_Supplement/276S | url-status=dead }}</ref> <ref name="Celebioglu">{{Cite journal | last=Celebioglu | first=B | coauthors=Gurkan OU, Erdogan S et al. | title=High dose rate endobronchial brachytherapy effectively palliates symptoms due to inoperable lung cancer | journal=Japanese Journal of Clinical Oncology | volume=32 | issue=11 | pages=443–448 | publisher=Oxford University Press | month=November | year=2002 | url=http://jjco.oxfordjournals.org/cgi/content/full/32/11/443 | pmid=12499415 | doi=10.1093/jjco/hyf102 }}</ref> <ref name="Ng">{{Cite journal | last=Ng | first=M | coauthors=Chong J, Milner A et al. | title =Tolerability of accelerated chest irradiation and impact on survival of prophylactic cranial irradiation in patients with limited-stage small cell lung cancer: review of a single institution's experience | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=2 | issue=6 | pages=506–513 | publisher=International Association for the Study of Lung Cancer | month=June | year=2007 | pmid=17545845 | doi=10.1097/JTO.0b013e318060095b }}</ref> <ref name="Slotman">{{Cite journal | last=Slotman | first=B | coauthors=Faivre-Finn C, Kramer G et al. | title=Prophylactic cranial irradiation in extensive small-cell lung cancer | journal=New England Journal of Medicine | volume=357 | issue=7 | pages=664–672 | month=August | year=2007 | url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/357/7/664 | pmid=17699816 | doi=10.1056/NEJMoa071780 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2010-03-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100301042240/http://content.nejm.org/cgi/content/full/357/7/664 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Hof">{{Cite journal | last=Hof | first=H | coauthors=Muenter M, Oetzel D et al. | title=Stereotactic single-dose radiotherapy (radiosurgery) of early stage nonsmall-cell lung cancer (NSCLC) | journal=Cancer | volume=110 | issue=1 | pages=148–155 | publisher=Wiley InterScience | month=July | year=2007 | url=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/114265991/PDFSTART | pmid=17516437 | doi=10.1002/cncr.22763 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Simon">{{Cite journal | last=Simon | first=CJ | coauthors=Dupuy DE, DiPetrillo TA et al. | title=Pulmonary radiofrequency ablation: long-term safety and efficacy in 153 patients | url=https://archive.org/details/sim_radiology_2007-04_243_1/page/268 | journal=Radiology | volume=243 | issue=1 | pages=268–275 | month=April | year=2007 | pmid=17392258 | doi=10.1148/radiol.2431060088 }}</ref> <ref name="Raz">{{Cite journal | last=Raz | first=DJ | coauthors=He B, Rosell R, Jablons DM | title=Bronchioloalveolar carcinoma: a review | journal=Clinical Lung Cancer | volume=7 | issue=5 | pages=313–322 | month=March | year=2006 | pmid=16640802 | doi=10.3816/CLC.2006.n.012 }}</ref> <ref name="Feld">{{Cite journal | last=Feld | first=R | coauthors=Sridhar SS, Shepherd FA et al. | title=Use of the epidermal growth factor receptor inhibitors gefitinib and erlotinib in the treatment of non-small cell lung cancer: a systematic review | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=4 | pages=367–376 | publisher=International Association for the Study of Lung Cancer | month=May | year=2006 | pmid=17409886 | doi=10.1097/01243894-200605000-00018 }}</ref> <ref name="Bencardino">{{Cite journal | last=Bencardino | first=K | coauthors=Manzoni M, Delfanti S et al. | title=Epidermal growth factor receptor tyrosine kinase inhibitors for the treatment of non-small-cell lung cancer: results and open issues | journal=Internal and Emergency Medicine | volume=2 | issue=1 | pages=3–12 | month=March | year=2007 | pmid=17551677 | doi=10.1007/s11739-007-0002-5 | pmc=2780603 }}</ref> <ref name="Sandler">{{Cite journal | last=Sandler| first=A | coauthors=Gray R, Perry M et al. | title=Paclitaxel–carboplatin alone or with bevacizumab for non–small cell lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-12-14_355_24/page/2542| journal=New England Journal of Medicine | volume=355 | issue=24 | pages=2542–2550 | publisher=Massachusetts Medical Society | month=December | year=2006 | pmid=17167137 | doi=10.1056/NEJMoa061884 }}</ref> <ref name="Edelman">{{Cite journal | last=Edelman | first=MJ | title=Novel cytotoxic agents for non-small cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=7 | pages=752–755 | month=September | year=2006 | pmid=17409954 | doi=10.1097/01243894-200609000-00032 }}</ref> <ref name="Danesi">{{Cite journal | last=Danesi | first=R | coauthors=Pasqualetti G, Giovannetti E, Del Tacca M | title=The role of pharmacogenetics in adjuvant treatment of non-small cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=2 | issue=5 Suppl. | pages=S27–S30 | month=May | year=2007 | pmid=17457227 | doi=10.1097/01.JTO.0000268638.10332.07}}</ref> <ref name="Blackhall">{{Cite journal | last=Blackhall | first=FH | coauthors=Shepherd FA | title=Small cell lung cancer and targeted therapies | journal=Current Opinion in Oncology | volume=19 | issue=2 | pages=103–108 | month=March | year=2007 | pmid=17272981 | doi=10.1097/CCO.0b013e328011bec3 }}</ref> <ref name="AUTOREF12">{{Cite journal | last=Lee | first=JM | coauthors=Mao JT, Krysan K, Dubinett SM | title=Significance of cyclooxygenase-2 in prognosis, targeted therapy and chemoprevention of NSCLC | journal=Future Oncology | volume=2 | issue=2 | pages=149–153 | month=April | year=2007 | pmid=17381414 | doi=10.2217/14796694.3.2.149 }}</ref> <ref name="AUTOREF13">{{Cite journal | last=Whitehead | first=CM | coauthors=Earle KA, Fetter J et al. | title=Exisulind-induced Apoptosis in a Non-Small Cell Lung Cancer Orthotopic Lung Tumor Model Augments Docetaxel Treatment and Contributes to Increased Survival | journal=Molecular Cancer Therapeutics | volume=2 | pages=479–488 | month=May | url=http://mct.aacrjournals.org/cgi/content/full/2/5/479 | pmid=12748310 | date=1 May 2003 | issue=5 }}</ref> <ref name="Scagliotti">{{Cite journal | last =Scagliotti | first =G | title =Proteasome inhibitors in lung cancer | journal =Critical Reviews in Oncology/Haematology | volume =58 | issue =3 | pages =177–189 | month =June | year =2006 | pmid = 16427303 | doi =10.1016/j.critrevonc.2005.12.001 }}</ref> <ref name="Dragnev">{{Cite journal | last =Dragnev | first =KH | coauthors =Petty WJ, Shah SJ et al. | title =A proof-of-principle clinical trial of bexarotene in patients with non-small cell lung cancer | journal =Clinical Cancer Research | volume =13 | issue =6 | pages =1794–1800 | publisher =American Association for Cancer Research | month =March | year =2007 | pmid = 17363535 | doi =10.1158/1078-0432.CCR-06-1836 }}</ref> <ref name="AUTOREF14">{{Cite journal | last=Reade | first=CA | coauthors=Ganti AK | title=EGFR targeted therapy in non-small cell lung cancer: potential role of cetuximab | journal=Biologics | volume=3 | pages=215–224 | month=July | year=2009 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=19707410 | pmid=19707410 | pmc=2726075 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="AUTOREF15">{{Cite journal | last=Albright | first=C | coauthors=Garst J | title=Vaccine therapy in non-small cell lung cancer | journal=Current Oncology Reports | volume=9 | issue=4 | pages=241–246 | month=July | year=2007 | pmid=17588347 | doi=10.1007/s11912-007-0029-9 }}</ref> <ref name="AUTOREF16">{{Cite journal | last=Sun | first=S | coauthors=Schiller JH, Spinola M, Minna JD | title=New molecularly targeted therapies for lung cancer | journal=Journal of Clinical Investigation | volume=117 | issue=10 | pages=2740–2750 | publisher=American Society for Clinical Investigation | month=October | year=2007 | url=http://www.jci.org/cgi/content/full/117/10/2740 | pmid=17909619 | doi=10.1172/JCI31809 | pmc=1994616 }}</ref> <ref name="AUTOREF18">{{cite web |title=-Small Cell Lung Cancer Treatment |publisher=National Cancer Institute |url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/small-cell-lung/healthprofessional |work=PDQ for Health Professionals |accessdate=2008-11-22}}</ref> <ref name="Mountain">{{Cite journal | last =Mountain | first =CF | title =Revisions in the international system for staging lung cancer | journal =Chest | volume =111 | pages =1710–1717 | publisher =American College of Chest Physicians | year =1997 | url =http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/111/6/1710 | format =PDF | pmid =9187198 | doi =10.1378/chest.111.6.1710 | issue =6 | access-date =2010-11-23 | archive-date =2008-12-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081206095918/http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/111/6/1710 | url-status =dead }}</ref> <ref name="Merck">{{cite web | title=Lung Carcinoma: Tumors of the Lungs | publisher = Merck Manual Professional Edition, Online edition | url=http://www.merck.com/mmpe/sec05/ch062/ch062b.html#sec05-ch062-ch062b-1405 | accessdate=2007-08-15 }}</ref> <ref name="AUTOREF19">{{cite web |url=http://seer.cancer.gov/cgi-bin/csr/1975_2002/search.pl#results |title=Cancer Statistics Review 1975-2002 - Search |work=Surveillance Epidemiology and End Results (SEER) |accessdate=2007-11-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070706000830/http://seer.cancer.gov/cgi-bin/csr/1975_2002/search.pl#results |archivedate = July 06, 2007|deadurl=yes}}</ref> <ref name="AUTOREF20">{{cite web |url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html |title=WHO Disease and injury country estimates |year=2009 |work=World Health Organization |accessdate=November 11, 2009}}</ref> <ref name="AUTOREF21">{{cite web | title=Commonly diagnosed cancers worldwide | publisher=Cancer Research UK | month=April | year=2005 | url=http://info.cancerresearchuk.org/cancerstats/geographic/world/commoncancers/ | accessdate=2008-01-11 | archive-date=2008-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080110233828/http://info.cancerresearchuk.org/cancerstats/geographic/world/commoncancers/ | url-status=dead }}</ref> <ref name="AUTOREF22">Jemal, A., R.C. Tiwari, T. Murray, A. Ghafoor, A. Samuels, El. Ward, E.J. Feuer, and M.J. Thun, Cancer statistics, 2004. CA Cancer J Clin, 2004. 54(1): p.8-29.</ref> <ref name="Lum">{{Cite journal | last=Lum | first=KL | coauthors=Polansky JR, Jackler RK, Glantz SA | title=Signed, sealed and delivered: "big tobacco" in Hollywood, 1927-1951 | journal=Tobacco Control | volume=17 | issue=5 | pages=313–323 | month=October | year=2008 | url=http://tobaccocontrol.bmj.com/cgi/content/full/17/5/313 | pmid=18818225 | doi=10.1136/tc.2008.025445 | pmc=2602591 }}</ref> <ref name="Parent">{{Cite journal | last=Parent | first=ME | coauthors=Rousseau MC, Boffetta P et al. | title=Exposure to diesel and gasoline engine emissions and the risk of lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-epidemiology_2007-01-01_165_1/page/53 | journal=American Journal of Epidemiology | volume=165 | issue=1 | pages=53–62 | month=January | year=2007 | pmid=17062632 | doi=10.1093/aje/kwj343 }}</ref> <ref name="AUTOREF23">{{cite web | title=Gender in lung cancer and smoking research | publisher=[[World Health Organization]] | year=2004 | url=http://www.who.int/gender/documents/en/lungcancerlow.pdf | format=PDF | accessdate=2007-05-26 }}</ref> <ref name="AUTOREF24">{{Cite journal | last=Liu | first=BQ | coauthors=Peto R, Chen ZM et al. | title=Emerging tobacco hazards in China: 1. Retrospective proportional mortality study of one million deaths | journal=British Medical Journal | volume=317 | issue=7170 | pages=1411–1422 | url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/317/7170/1411 | pmid=9822393 | date=1998-11-21 | pmc=28719 }}</ref> <ref name="AUTOREF25">{{Cite journal | last=Behera | first=D | coauthors=Balamugesh T | title=Lung cancer in India | journal=Indian Journal of Chest Diseases and Allied Sciences | volume=46 | issue=4 | pages=269–281 | year=2004 | pmid=15515828 | url=http://www.vpci.org.in/upload/Journals/pic130.pdf#page=27 | format=PDF | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081217024508/http://www.vpci.org.in/upload/Journals/pic130.pdf#page=27 | url-status=dead }}</ref> <ref name="AUTOREF26">{{Cite journal | last=Mohr | first=SB | coauthors=Garland CF, Gorham ED et al. | title=Could ultraviolet B irradiance and vitamin D be associated with lower incidence rates of lung cancer? | journal=Journal of Epidemiology and Community Health | volume=62 | issue=1 | pages=69–74 | year=2008 | pmid=18079336 | doi=10.1136/jech.2006.052571 }}</ref> <ref name="Chen">{{Cite journal | last=Chen | first=F | coauthors=Bina WF, Cole P | title=Declining incidence rate of lung adenocarcinoma in the United States | journal=Chest | volume=131 | issue=4 | pages=1000–1005 | month=April | year=2007 | pmid=17426202 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/131/4/1000 | doi=10.1378/chest.06-1695 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095822/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/131/4/1000 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Charloux">{{Cite journal | last=Charloux | first=A | coauthors=Quoix E, Wolkove N et al. | title=The increasing incidence of lung adenocarcinoma: reality or artefact? A review of the epidemiology of lung adenocarcinoma | journal=International Journal of Epidemiology | volume=26 | issue=1 | pages=14–23 | month=February | year=1997 | pmid=9126499 | url=http://ije.oxfordjournals.org/cgi/reprint/26/1/14 | doi=10.1093/ije/26.1.14 }}</ref> <ref name="AUTOREF27">{{Cite book | last=Morgagni | first=Giovanni Battista | title=De sedibus et causis morborum per anatomen indagatis | year=1761 |url=https://books.google.com/?id=A3IFAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=editions:0gslDCsk4Fm2hLne }}</ref> <ref name="AUTOREF28">{{Cite book | last=Bayle | first=Gaspard-Laurent | title=Recherches sur la phtisie pulmonaire |place=Paris |language=French | year=1810 }}</ref> <ref name="Witschi">{{Cite journal | last=Witschi | first=H | title=A short history of lung cancer | journal=Toxicological Sciences | volume=64 | issue=1 | pages=4–6 | month=November | year=2001 | url=http://toxsci.oxfordjournals.org/cgi/content/full/64/1/4 |pmid=11606795 | doi=10.1093/toxsci/64.1.4 }}</ref> <ref name="AUTOREF29">{{Cite book|author=Adler, I |year=1912 |title=Primary Malignant Growths of the Lungs and Bronchi |url=https://archive.org/details/primarymalignan00adlegoog |place= New York |publisher=Longmans, Green, and Company |oclc=14783544}}, cited in {{Cite journal |author=Spiro SG, Silvestri GA |title=One hundred years of lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-respiratory-critical-care-medicine_2005-09-01_172_5/page/523 |journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine |volume=172 |issue=5 |pages=523–529 |year=2005 |pmid=15961694 |doi=10.1164/rccm.200504-531OE}}</ref> <ref name="Grannis">{{cite web | last=Grannis | first=FW |title=History of cigarette smoking and lung cancer | publisher=smokinglungs.com | url=http://www.smokinglungs.com/cighist.htm | accessdate=2007-08-06 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070718174754/http://www.smokinglungs.com/cighist.htm| archivedate = July 18, 2007}}</ref> <ref name="Proctor">{{Cite book | last=Proctor | first=R | title=The Nazi War on Cancer | url=https://archive.org/details/naziwaroncancer0000proc | publisher=Princeton University Press | year=2000 | pages=[https://archive.org/details/naziwaroncancer0000proc/page/173 173]–246 | isbn=0-691-00196-0 }}</ref> <ref name="Doll">{{Cite journal | last=Doll | first=R | coauthors=Hill AB | title=Lung cancer and other causes of death in relation to smoking; a second report on the mortality of British doctors | journal=British Medical Journal | volume=2 | issue=5001 | pages=1071–1081 | month=November | year=1956 | pmid=13364389 | doi=10.1136/bmj.2.5001.1071 | pmc=2035864 }}</ref> <ref name="AUTOREF30">{{cite web | author=US Department of Health Education and Welfare | title=Smoking and health: report of the advisory committee to the Surgeon General of the Public Health Service | location=Washington, DC | publisher=US Government Printing Office | year=1964 | url=http://profiles.nlm.nih.gov/NN/B/B/M/Q/_/nnbbmq.pdf | format=PDF }}</ref> <ref name="AUTOREF31">{{Cite journal | last=Pirozynski | first=M | title=100 years of Lung Cancer | journal=Respiratory Medicine | volume=100 | issue=12 | pages=2073–2084 | month=December | year=2006 | pmid=17056245 | doi=10.1016/j.rmed.2006.09.002 }}</ref> <ref name="Greaves">{{Cite book | last=Greaves | first=M | title=Cancer: the Evolutionary Legacy | url=https://archive.org/details/cancerevolutiona00grea | publisher=Oxford University Press | year=2000 | pages=196–197 | isbn=0-19-262835-6 }}</ref> <ref name="AUTOREF32">{{Cite journal | last=Horn | first=L | coauthors=Johnson DH | title=Evarts A. Graham and the first pneumonectomy for lung cancer | journal=Journal of Clinical Oncology | volume=26 | issue=19 | pages=3268–3275 | month=July | year=2008 | pmid=18591561 | url=http://jco.ascopubs.org/cgi/pdf_extract/26/19/3268 | doi=10.1200/JCO.2008.16.8260 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2020-03-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200317080747/https://ascopubs.org/cgi/pdf_extract/26/19/3268 | url-status=dead }}</ref> <ref name="Edwards">{{Cite journal | last=Edwards | first=AT | title=Carcinoma of the bronchus | journal=Thorax | volume=1 | issue=1 | pages=1–25 | year=1946 | pmc = 1018207 | doi=10.1136/thx.1.1.1}}</ref> <ref name="AUTOREF33">{{Cite journal | last=Kabela | first=M | title=[Experience with radical irradiation of bronchial cancer] | language=German | journal=Ceskoslovenská Onkológia | volume=3 | issue=2 | pages=109–115 | year=1956 | pmid=13383622 }}</ref> <ref name="Saunders">{{Cite journal | last=Saunders | first=M | coauthors=Dische S, Barrett A et al. | title=Continuous hyperfractionated accelerated radiotherapy (CHART) versus conventional radiotherapy in non-small-cell lung cancer: a randomised multicentre trial | url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1997-07-19_350_9072/page/161 | journal=Lancet | volume=350 | issue=9072 | pages=161–165 | publisher=Elsevier | month=July | year=1997 | pmid=9250182 | doi=10.1016/S0140-6736(97)06305-8 }}</ref> <ref name="AUTOREF34">{{Cite journal | last=Lennox | first=SC | coauthors=Flavell G, Pollock DJ et al. | title=Results of resection for oat-cell carcinoma of the lung | url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1968-11-02_2_7575/page/925 | journal=Lancet | volume=2 | issue=7575 | pages=925–927 | publisher=Elsevier | month=November | year=1968 | pmid=4176258 | doi=10.1016/S0140-6736(68)91163-X }}</ref> <ref name="AUTOREF35">{{Cite journal | last=Miller | first=AB | coauthors=Fox W, Tall R | title=Five-year follow-up of the Medical Research Council comparative trial of surgery and radiotherapy for the primary treatment of small-celled or oat-celled carcinoma of the bronchus | journal=Lancet | volume=2 | issue=7619 | pages=501–505 | publisher=Elsevier | month=September | year=1969 | pmid=4184834 | doi=10.1016/S0140-6736(69)90212-8 }}</ref> <ref name="AUTOREF36">{{Cite journal | last=Cohen | first=M | coauthors= Creaven PJ, Fossieck BE Jr et al. | title=Intensive chemotherapy of small cell bronchogenic carcinoma | url=https://archive.org/details/sim_cancer-treatment-reports_may-june-1977_61_3/page/349 | journal=Cancer Treatment Reports | volume=61 | issue=3 | pages=349–354 | year=1977 | pmid=194691 }}</ref> <ref name="AUTOREF37">{{Cite journal | last=Pope | first=CA 3rd | coauthors=Burnett RT, Thun MJ, Calle EE, Krewski D, Ito K, Thurston GD | title=Lung cancer, cardiopulmonary mortality, and long-term exposure to fine particulate air pollution. | journal=Journal of the American Medical Association | volume=287 | issue=9 | pages=1132–1141 | year=2002 | pmid=11879110 |url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/287/9/1132 | doi=10.1001/jama.287.9.1132}}</ref> |2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|Lung cancers}} * [http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=16 ಡೀಟೇಲ್ಡ್‌ ಗೈಡ್‌: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ - ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091102012012/http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=16 |date=2009-11-02 }} ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿ * [http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=15 ಡೀಟೇಲ್ಡ್‌ ಗೈಡ್‌: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ - ನಾನ್‌-ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100627133855/http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=15 |date=2010-06-27 }} ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿ * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=34465 1957 ಫಿಲ್ಮ್‌ ಆನ್‌ ಲಿಂಕ್‌ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611064110/http://www.britishpathe.com/record.php?id=34465 |date=2011-06-11 }} ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕುರಿತಾದ ಆರಂಭಿಕ ದೃಶ್ಯಭಾಗ * [http://www.chestradiology.net/ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217020540/http://www.chestradiology.net/ |date=2007-12-17 }} ಎದೆವಿಕಿರಣಶೀಲತೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರ.net * {{dmoz|Health/Conditions_and_Diseases/Cancer/Lung/}} * [http://www.lungcancer.org/ LungCancer.org] — ಉಚಿತ ಆಕರಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲದ ಸೇವೆಗಳು * [http://www.cancer.gov/cancertopics/types/lung ಶ್ವಾಸಕೋಶದ‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಸ್ಥೆ * [https://web.archive.org/web/20060211201310/http://www-cie.iarc.fr/htdocs/indexes/vol83index.html ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಧೂಮಪಾನ, ವರದಿಮಾಡಲಾದ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಸಾರಾಂಶ] (2004) IARC * [http://www.nci.nih.gov/cancerinfo/types/lung ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಲೇಖನಗಳು & ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907044231/http://www.nci.nih.gov/cancerinfo/types/lung |date=2008-09-07 }}- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಧೂಮಪಾನ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ * {{Cite pmid|19254045}} * [http://www.webmd.com/lung-cancer/default.htm ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ವೆಬ್‌MD: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸೆಂಟರ್‌] * [http://www.mayoclinic.com/health/lung-cancer/DS00038 ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಮೇಯೋಕ್ಲಿನಿಕ್‌: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್] {{DEFAULTSORT:Lung Cancer}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶ್ವಾಸಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಬಗೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] p2x7mznxicar3pikurnpmusu6459ycy 0 27923 1428480 1384038 2026-09-17T05:00:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428480 wikitext text/x-wiki {{lead too long|date=November 2010}} '''ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ''' ('''SEZ''' ) ಎಂಬುದೊಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶವೊಂದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ-ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವೊಂದರ ಒಳಗೆ "ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ" ಕಾನೂನುಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. 'SEZ' ವರ್ಗವು ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ವಲಯದ ಬಗೆಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರದ ವಲಯಗಳು (ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌-FTZ), ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯಗಳು (ಎಕ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌-EPZ), ಮುಕ್ತ ವಲಯಗಳು (ಫ್ರೀ ಜೋನ್ಸ್‌-FZ), ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸಾಹತುಗಳು (ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್‌ ಎಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌-IE), ಮುಕ್ತ ರೇವುಪಟ್ಟಣಗಳು, ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಉದ್ದಿಮೆ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಲಯಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ ಅಥವಾ ಒಂದು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ (ಮಲ್ಟಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಂಪನಿ-MNC) ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ನಡೆಯುವ ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಥದೊಂದು ರಚನಾ-ಸ್ವರೂಪದ ಗುರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ, ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡೆಂಗ್‌‌ ಕ್ಸಿಯೋಪಿಂಗ್‌ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಷೆನ್‌ಜೆನ್‌, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದ್ದು, ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೧೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಈ ನಗರವು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ವೂ ಸಹ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚೀನಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು, ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]], [[ಭಾರತ]], [[ಇರಾನ್|ಇರಾನ್‌]], ಜೋರ್ಡಾನ್‌, [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್|ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್‌]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ, [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲೆಂಡ್‌]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]], [[ರಷ್ಯಾ]], [[ಉಕ್ರೇನ್‌|ಉಕ್ರೇನ್‌‌]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಅರಬ್‌ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌]], [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ]], [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ]]. ಪ್ರಸ್ತುತ, [[ಪೆರು]]ವಿನ ಪುನೊವನ್ನು ಒಂದು "ಝೋನಾ ಇಕನಾಮಿಕಾ" ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಲನ್‌ ಗಾರ್ಸಿಯಾ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಏಕೈಕ SEZನ ಗಡಿರೇಖೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬಹುವಿಧದ 'ನಿರ್ದಿಷ್ಟ' ವಲಯಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಸ್ತರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪ್ರವೇಶಮಾರ್ಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಯೂಬಿಕ್‌ ಕೊಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತರೇವುಪಟ್ಟಣ ವಲಯ, ಜೋರ್ಡಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾಬಾ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀಸಿಟಿ ಬಹು-ಉತ್ಪನ್ನ SEZ ಮತ್ತು ಮುಂಡ್ರಾ SEZ; ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ೨೦೦೭ರ ಅಂದಾಜುಗಳ ಅನುಸಾರ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ೧೨೦ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ SEZಗಳಲ್ಲಿ ೩,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳು ನೆರವೇರುತ್ತಿವೆ. ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿರುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು SEZಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ; ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ (ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಭಿವರ್ಧಕ, ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕ) ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 'ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ' ಖಾಸಗಿ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳವರೆಗೆ (ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ, ಖಾಸಗಿ ಅಭಿವರ್ಧಕ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಯಂತ್ರಕ) ಈ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಅನೇಕ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಭಾಗಶಃ-ಸರ್ಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ; ಅಂದರೆ, ಅವು ಒಂದು ಮಿಥ್ಯಾ-ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಯವ್ಯಯದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. SEZಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಮಂಜಸವಾದ ಪ್ರತಿಫಲದ ಮೊತ್ತವನ್ನು (ಅಪಾಯ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ೧೦-೨೦%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ) ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಓರ್ವ ಅಭಿವರ್ಧಕನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲು ಒಂದಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು (ಆಫ್‌-ಸೈಟ್‌ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಇಕ್ವಿಟಿ ಹೂಡಿಕೆ, ಸುಲಭ ಸಾಲಗಳು, ಬಾಂಡ್‌ ನೀಡಿಕೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯವು ಇಂಥದೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ==ಚೀನಾ== {{main|Special Economic Zones of the People's Republic of China}} ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ, ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ SEZಗಳಲ್ಲಿ ಷೆನ್‌ಜೆನ್‌, ಕ್ಸಿಯಾಮೆನ್‌, ಷಾಂತೋವ್‌, ಮತ್ತು ಝುಹಾಯ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಷೆನ್‌ಜೆನ್‌, ಷಾಂತೋವ್‌, ಮತ್ತು ಝುಹಾಯ್‌ ವಲಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದು, ಹಾಗೂ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರವು ಉತ್ತಮವಾದ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೀನಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ತೀರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲವೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ==ಕಾಂಗೊ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ== [[ಕಾಂಗೋ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಕಾಂಗೊ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಎನ್‌'ಸೇಲೇಯ ಕಿನ್‌ಶಾಸ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ SEZ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೃಷಿ-ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="test">[http://www.lecho.be/actualite/economie_-_politique_international/Congo-_Le_-paradis-_ou_le_droit_fera_la_loi.8989989-3164.art ] ಲೆ "ಪ್ಯಾರಡಿಸ್‌" ಔ ಲೆ ಡ್ರೋಯ್ಟ್‌ ಫೆರಾ ಲಾ ಲೋಯ್‌, ಎಲ್‌'ಇಕೊ, ನವೆಂಬ್ರೆ ೨೦೧೦.</ref> ==ಭಾರತ== {{split section|date=November 2010}} ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಮತ್ತು ದೇಶದಿಂದಾಗುವ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಲಿರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವದೇಶಿ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಲು ಅವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕಿರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು, [[ಭಾರತ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ಕುರಿತು ೨೦೦೦ದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು; ಈ ವಲಯಗಳು ವ್ಯಾಪಾರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಸುಂಕಗಳು ಮತ್ತು ದರಪಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಲಿವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೨೦೦೭ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ SEZಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ೨೨೦ರಷ್ಟು SEZಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಕಳವಳ-ಕಾಳಜಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಂಥದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ SEZಗಳು ಊರ್ಜಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬುದು ಅದರ ಮುಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|PRC]] ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಭಾರತವು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ SEZಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕುರಿತಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಪೂರ್ವ-ನಿಯಾಮಕವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳನ್ನು ಸೂತ್ರೀಕರಿಸಿದೆ, ಅವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಿದೆ ಮತ್ತು SEZಗಳ ಅಭಿವರ್ಧಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, SEZಗಳಲ್ಲಿ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೂ ಹೇರಳವಾದ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಕುರಿತು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿದೆ. ===ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ SEZಗಳು=== ಭಾರತದಲ್ಲಿ SEZಗಳು ವಿಶೇಷ ವಲಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಇವು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಅವಕಾಶಗಳು ಅಥವಾ ಮುನ್ನೇರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲೆಂದು ಈ ವಿಶೇಷ ವಲಯಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ-ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಿಂದ ಅಥವಾ ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಗುಜರಾತ್‌ನ ಕಾಂಡ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಮೊದಲ SEZಗೆ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ SEZಗಳಿಗೆ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ SEZಗಳಲ್ಲಿನ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನಗಳು (ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನಗಳು) ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ:- *SEZ ಘಟಕಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಮದು/ಸ್ವದೇಶಿ ಸರಕುಗಳ ಸುಂಕ ಮುಕ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ. *ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೧೦AA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ SEZ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಫ್ತು ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ೫ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ೧೦೦% ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ, ಅದಾದ ನಂತರದ ಮುಂದಿನ ೫ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ೫೦% ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ೫ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಫ್ತು ಲಾಭದ ಮೇಲೆ ೫೦% ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೧೧೫JB ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಪರ್ಯಾಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *SEZ ಘಟಕಗಳು ಮಾನ್ಯತೆಪಡೆದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ವರ್ಷವೊಂದರಲ್ಲಿ ೧೨೫೦೦ ಶತಕೋಟಿ US$ವರೆಗಿನ ಮೊತ್ತದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಬಾಹ್ಯ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರುವಳಿ ಸಮಯದ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ. *ಕೇಂದ್ರ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಅನುಮೋದನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಏಕಗವಾಕ್ಷಿ ಪರವಾನಗಿ. *ಆಯಾಯಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ವಂತಿಗೆಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. SEZ ಅಭಿವರ್ಧಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ತೇಜನಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ:- *BOA ವತಿಯಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ SEZಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಮದು ವಸ್ತು ಸುಂಕು/ಅಬಕಾರಿ ಸುಂಕಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಒಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ SEZನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೮೦-IAB ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೧೧೫ JB ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಪರ್ಯಾಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೧೧೫O ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಾಭಾಂಶ ವಿತರಣಾ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ. *ಕೇಂದ್ರ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ (CST) ವಿನಾಯಿತಿ. *ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ (SEZ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ ೭, ೨೬ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅನುಸೂಚಿಯ ಅನುಸಾರ) ವಿನಾಯಿತಿ. ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ ೨೦೧೦ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ೧೧೪ SEZಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.[http://sezindia.nic.in/about-osi.asp ] ಕರ್ನಾಟಕ - ೧೮; ಕೇರಳ - ೬; ಚಂಡೀಗಢ - ೧; ಗುಜರಾತ್‌ - ೮; ಹರಿಯಾಣ - ೩; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ - ೧೪; ರಾಜಾಸ್ಥಾನ - ೧; ಒಡಿಶಾ - ೧ ತಮಿಳುನಾಡು - ೧೬; ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ - ೪; ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ - ೨. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಕೆಳಕಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ SEZಗಳು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ (೨೦೧೦ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ) ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.[http://sezindia.nic.in/about-asi.asp ] ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ - ೧೦೯; ಚಂಡೀಗಢ - ೨; ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ - ೨; ದಾದ್ರಾ ನಗರ್‌ ಹವೇಲಿ - ೪; ದೆಹಲಿ- ೩; ಗೋವಾ - ೭; ಗುಜರಾತ್‌ - ೪೫; ಹರಿಯಾಣ - ೪೫; ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ - ೧; ಕರ್ನಾಟಕ - ೫೬; ಕೇರಳ - ೨೮; ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ - ೧೪; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ - ೧೦೫; ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ - ೧; ಒಡಿಶಾ - ೧೧; ಪಾಂಡಿಚೆರಿ - ೧; ಪಂಜಾಬ್‌ - ೮; ರಾಜಾಸ್ತಾನ - ೮; ತಮಿಳುನಾಡು - ೭೦; ಉತ್ತರಾಖಾಂಡ್‌ - ೩; ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ - ೩೩; ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ - ೨೨; == ಇಂಡೊನೇಷಿಯಾ == {{main|Batam Island#SEZ - Special Economic Zones}} ==ಇರಾನ್‌== *ಅರ್ಗ್‌ - ಇ - ಜೇಡಿಡ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ: ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ. *ಪೆಟ್‌ಜೋನ್‌: ಪೆಟ್ರೋರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ, ಮಾಹ್‌ಶಾಹ್ರ್‌. *‌ಕಿಶ್: ಕಿಶ್‌ ದ್ವೀಪದ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ. *ಸರಾಖ್ಸ್‌ *ಸಿರ್ಜಾನ್‌ *ಶಾಹಿದ್‌ ರಜಾಯೀ ರೇವುಪಟ್ಟಣ [http://www.shahidrajaeeport.ir/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060105140305/http://shahidrajaeeport.ir/ |date=2006-01-05 }} *ಅಮೀರಾಬಾದ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ [http://www.pso.ir/Portal/HomePage.aspx?TabID=0&amp;Site=Amirabad&amp;Lang=en-US ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513202626/http://www.pso.ir/Portal/HomePage.aspx?TabID=0&Site=Amirabad&Lang=en-US |date=2012-05-13 }} *ಬುಶೆಹ್ರ್‌ ರೇವುಪಟ್ಟಣ *'''ಪಯಾಮ್ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ''' ವು [[ತೆಹ್ರಾನ್|ಟೆಹ್ರಾನ್‌]] ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಅತಿ ನಿಕಟವಾಗಿರುವ SEZ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ೩೬೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಕರಜ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪಯಾಮ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರದೇಶದ ೧೦೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಇದು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಮಾನ ಸರಕು ಮತ್ತು ಅಂಚೆಯ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸರಕುಗಳ ದಾಸ್ತಾನು, ಶೈತ್ಯಾಗಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ ಸೇವೆಗಳು, ಸರಕಿನ ಉತ್ಪಾದಕತೆ, ಕೆಟ್ಟುಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಕಾಲಸಂವೇದಿ ಸರಕಿನ ರಫ್ತು ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಪಯಾಮ್‌ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ SEZ ಆಗಿದ್ದು, ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸವಲತ್ತನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆ. ರೈಲುಮಾರ್ಗ, ಭೂಗತರೈಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಸುಲಭದ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ಟೆಹ್ರಾನ್‌ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸಾಯದ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿದೆ. FDIನ್ನು (ವಿದೇಶಿ ನೇರಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು) ಆಕರ್ಷಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಾನುಸಾರವಾಗಿ ಇರಾನಿಯರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಪಯಾಮ್‌ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಖಾತರಿ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ, ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಹೂಡಿಕೆಯ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯದ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನೂ ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೇಲಾಗಿ, ಸರಕುಗಳು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಮದುವಸ್ತು ಸುಂಕಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸದರಿ ಬಾಬತ್ತುಗಳು ವಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿರುವವರೆಗೆ ಈ ಸೌಕರ್ಯ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ; ಸುಂಕ ಇಲಾಖೆಯ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ವಲಯದಿಂದ ಸರಕುಗಳು ರಫ್ತಾಗಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.[http://www.pasc.ir ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219064829/http://pasc.ir/ |date=2018-02-19 }} ==ಕಜಾಕ್‌‌ಸ್ತಾನ್== *[[ಅಸ್ತಾನ|ಆಸ್ತಾನಾ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕೃತ ಆದೇಶದಿಂದ ಬಹುವಿಧದ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಲಯವೂ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಗಮನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕಝಕ್‌ಸ್ಥಾನ್‌ನ "ಓಂಟುಸ್ಟಿಕ್‌" ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವನ್ನು [[ಕಜಾಕಸ್ಥಾನ್|ಕಝಕ್‌ಸ್ಥಾನ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಜವಳಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಮಲೇಷಿಯಾ== ೨೦೦೯ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವತೀರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರದೇಶದ SEZಗೆ<ref>[http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/articles/eceqa/Article/#ixzz0o9btwmOu ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223070222/http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/articles/eceqa/Article/#ixzz0o9btwmOu |date=2012-02-23 }} ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ: SEZ ಸೆಟ್‌ ಟು ಫೈರ್‌‌ ಅಪ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಗ್ರೋತ್‌</ref> ಮಲೇಷಿಯಾ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. ದೇಶದ ಮೊದಲ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ GDPಗೆ ೨೩ ಶತಕೋಟಿ RMನಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ECERನಲ್ಲಿ ೨೨೦,೦೦೦ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್== ವಿಭಿನ್ನ ವಲಯಗಳಿಗಾಗಿ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ (ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯಕ್ಕಾಗಿ ೫ ವರ್ಷಗಳು, ಉನ್ನತ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ೮ ವರ್ಷಗಳು, ಕೃಷಿ, ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಣೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ೨ ವರ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೧ ವರ್ಷ) ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ರಾಖಿನೆ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಸಿಟ್‌ವೆ ಉಪಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯೌಕ್‌ಪ್ಯೂ ಉಪಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite news |title={{lang-my|စစ်တွေနှင့် ကျောက်ဖြူမြို့တို့တွင် အထူးစီးပွားရေးဇုန် တည်ဆောက်သွားမည်ဟု သိရ}} |author= |newspaper=Weekly Eleven News |date=2010-08-22 |url=http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4450:2010-08-25-06-29-57&catid=45:2009-11-10-07-45-41&Itemid=113 |language=Burmese |accessdate=2010-08-28}}</ref> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಒಂದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೂ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲಿರುವ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರದ ಆರು ವಲಯಗಳೆಂದರೆ, ಯಾಂಗನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಥಿಲಾವಾ ರೇವುಪಟ್ಟಣ, ಮಾನ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಮಾವ್ಲಾಮೈನ್‌, ಕಯಿನ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಮೈಯಾವ್ಯಾಡಿ ಮತ್ತು ಹಿಪ-ಆನ್‌, ರಾಖಿನೆ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯೌಕ್‌ಫ್ಯು ಮತ್ತು ಮಂಡಾಲೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪೈಯಿನ್‌ ಓ ಲ್ವಿನ್‌.<ref>http://english.peopledaily.com.cn/೨೦೦೭೦೩/೧೩/eng೨೦೦೭೦೩೧೩_೩೫೭೦೨೯.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ== ''ರಾಜಿನ್‌-ಸೋನ್‌ಬಾಂಗ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶೇಷ ವಲಯ'' ವು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|UN]]ನ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಟ್ಯೂಮನ್‌ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ವಲಯವು, [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದ ಯಾನ್‌ಬಿಯನ್‌ ಕೊರಿಯನ್‌ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟಿನ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ (ಅಥವಾ, ಕೊರಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಯೆನಾನ್‌ಬೈಯಾನ್‌) ಹಾಗೂ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರನ್ನು ರಾಸನ್‌ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಉತ್ತರ ಹ್ಯಾಮ್‌ಗಿಯೋಂಗ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ==ಪಾಕಿಸ್ತಾನ== ತಮ್ಮ SEZಗಳೊಂದಿಗೆ ಚೀನಿಯರು ಸಾಧಿಸಿದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಚೀನಾ ದೇಶವು ಲಾಹೋರ್‌ನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೈಯೆರ್‌-ರೂಬಾ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಹಸ್ತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಚೀನಾದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗಷ್ಟೇ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಚೀನಾ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕಿರೀಟ ಭೂಷಣ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಗ್ವಾದಾರ್‌ ಇವು ಸೇರಿವೆ. ಕೇವಲ ಜಪಾನ್‌ಗೆ ಸೇರಿರುವ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಜಪಾನೀ ನಗರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಕೂಡಾ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಸಿಯಾಲ್‌ಕೋಟ್‌-ಲಾಹೋರ್‌ ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದು SEZ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಾಗುವ ಹೊಸ SEZ ಒಂದರಲ್ಲಿ ೧ ಶತಕೋಟಿ $ ಮೊತ್ತದ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಲು ಕತಾರ್‌ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದೆ. ಫೈಸಲಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಒಂದು ಹೊಸ ವಲಯವು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸಾಹತು ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆಯೂ ಇದು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವಲಯವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ===ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ SEZಗಳ ಪಟ್ಟಿ=== *ಕರಾಚಿ ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯ, [[ಕರಾಚಿ]], ಸಿಂಧ್‌ *‌ರಿಸಲ್‌ಪುರ್ ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯ, ರಿಸಲ್‌ಪುರ್‌ *ಸಿಯಾಲ್‌ಕೋಟ್‌ ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯ, ಸಿಯಾಲ್‌ಕೋಟ್‌, ಪಂಜಾಬ್‌ *ಗುಜ್ರಾನ್‌ವಾಲಾ ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯ, ಗುಜ್ರಾನ್‌ವಾಲಾ, ಪಂಜಾಬ್‌ ==ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌== ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು (ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳು) ಉದ್ಯಮಗಳ ಜಮಾವಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳಾಗಿದ್ದು, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳು ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೯೧೬ರ ಅನುಸಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಅನ್ಯಥಾ "೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ಸಂಖ್ಯೆ ೮೭೪೮ರಿಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆಯ ಪಠ್ಯವು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: http://www.peza.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=೯೭&amp;Itemid=೫೫{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} or http://www.chanrobles.com/specialeconomiczoneact.htm</ref> ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಮಂಡಳಿಯೊಂದರ (PEZA ಮಂಡಳಿ) ಮೂಲಕ, [http://www.peza.gov.ph/ ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ] ದ ವತಿಯಿಂದ ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ-ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಸಾಹತುಗಳು, ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯಗಳು, ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರದ ವಲಯಗಳು, ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಇತರ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ PEZA ಮಂಡಳಿಯು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆ, ಖಂಡ ೧೨</ref> ಸದರಿ ಮಂಡಳಿಯು ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸ್ತಾವಗಳನ್ನೂ ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಈ ಕುರಿತು ಶಿಫಾರಸುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಶಾಖ, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌, ನೀರು ಸರಬರಾಜು, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ಸಾರಿಗೆ, ಸುಂಕದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳು, ರೇವುಪಟ್ಟಣ ಸೇವೆಗಳು, ಮತ್ತು ಇದೇ ಬಗೆಯ ಇತರ ಬಾಬುತ್ತುಗಳಂಥ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳು, ಇತರ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಳನ್ನೂ PEZA ಮಂಡಳಿಯು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>ಪೂರ್ವೋಕ್ತ</ref> ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ೧೯೮೭ರ ವಿವಿಧೋದ್ದೇಶದ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಉತ್ತೇಜನಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರುಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆ, ಖಂಡ ೨೩.</ref> ಈ ಉತ್ತೇಜನಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿವೆ: ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ರಜಾದಿನಗಳು; ಬಂಡವಾಳ ಸಾಧನ, ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು, ಮತ್ತು ಗೌಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಆಮದಿನ ಮೇಲೆ ಶೂನ್ಯ ಪ್ರತಿಶತ (೦%) ಸುಂಕ; ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ ಸುಂಕದ ಬಾಕಿಗಳು ಮತ್ತು ರಫ್ತು ತೆರಿಗೆ, ಕರ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ; ಮತ್ತು ಸುಂಕ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಸರಳೀಕರಣ.<ref>ವಿವಿಧೋದ್ದೇಶದ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಸಂಹಿತೆ, ಕಲಮು ೩೯.</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆಯು ಎಲ್ಲಾ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ತಮ್ಮ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆದಾಯದ ಐದು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು (೫%) ಭಾಗವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪಾವತಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>೧೯೯೫ರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಕಾಯಿದೆ, ಖಂಡ ೨೪.</ref><ref>ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: PEZA-ನೋಂದಾಯಿತ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಹಣಕಾಸಿನ ಉತ್ತೇಜನಗಳಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: http://www.peza.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=೧೧೨&amp;Itemid=೧೫೪{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> PEZA ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅರ್ಹವಾಗಿರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮುಂದಿನವು ಸೇರಿವೆಯಾದರೂ ಅದು ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿಲ್ಲ: ೧) ರಫ್ತು ತಯಾರಿಕೆ; ೨) ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸೇವಾ ರಫ್ತು; ೩) ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ; ೪) ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ; ೫) ಕೃಷಿ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ರಫ್ತು ತಯಾರಿಕೆ; ೬) ಕೃಷಿ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜೈವಿಕ-ಇಂಧನ ತಯಾರಿಕೆ; ಮತ್ತು ೭) ಸರಕು-ಸಾಗಣಾ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವ ಸೇವೆಗಳು.<ref>http://www.peza.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=೧೧೧&amp;Itemid=೧೫೩{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಅವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವಬೀರುತ್ತಿವೆ. ೨೦೧೦ರ ಮೇ ೩೧ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳಿದ್ದವು. ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಈ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಏಳು (೭) ವಲಯಗಳು ಕೃಷಿ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ, ೧೩೪ ವಲಯಗಳು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ, ೬೫ ವಲಯಗಳು ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ, ಎರಡು (೨) ವಲಯಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳು/ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು (೯) ವಲಯಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ. ೪೧ ಖಾಸಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆವೈಟ್‌ನ ಜನರಲ್‌ ಟ್ರಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗೇಟ್‌ವೇ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಲಗುನಾ ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್‌ ಇಂಕ್‌ ಎಂಬುದು ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ವಲಯಗಳೆಂದರೆ, ಕೆವೈಟ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ, ಬಟಾನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ, ಮ್ಯಾಕ್ಟನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ಮತ್ತು ಬಗುಯೊ ಸಿಟಿ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ. ಅತ್ಯಂತ ಸುಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳೆಂದರೆ, ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ, ಮತ್ತು ಸ್ಯೂಬಿಕ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ; ಇವು ಹಿಂದೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ===ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ SEZಗಳ ಪಟ್ಟಿ=== ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ SEZಗಳ ಪೈಕಿಯ ಕೆಲವೊಂದು ವಲಯಗಳೆಂದರೆ: *ಸ್ಯೂಬಿಕ್‌ ಕೊಲ್ಲಿ ಮಹಾನಗರದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (೭೬.೫೯ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ (೨೯,೩೬೫ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಬಟಾನ್‌ ರಫ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಲಯ (೧,೭೩೩.೩೭ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *PHIVIDEC ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ *ಝಾಂಬೊವಂಗಾ ನಗರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ *ಕಾಗಯಾನ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ *ಔರೊರಾ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ *ಲೈಟ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ & ಸೈನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ I, II, & III (೨೭೨.೨೨ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಲಗುನಾ ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್‌ (೨೮೯.೯೫ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಲಗುನಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ (೩೪.೮೮ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಹೆರ್ಮೊಸಾ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ (೧೪೨.೦೪ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಕೆಪ್ಪೆಲ್‌ ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ ಸಾಗರ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ (೨೨.೯೨ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು) *ಫಿಲಿನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪಾರ್ಕ್‌ - ಕ್ಯಾಲಂಬಾ (೫೧.೦೭ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳು)<ref>http://www.peza.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=೧೧೬&amp;Itemid=೧೬೧{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಪೋಲೆಂಡ್== [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲೆಂಡ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ<ref>[http://www.mg.gov.pl/Specjalne+strefy+ekonomiczne/Wykaz+SSE/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090911141038/http://www.mg.gov.pl/Specjalne+strefy+ekonomiczne/Wykaz+SSE |date=2009-09-11 }} ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ‌SEZ- ಮೂಲ: ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಸರ್ಕಾರ</ref> ೧೪ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: *ಕ್ಯಾಮಿಯೆನ್ನೊಗೋರ್ಸ್ಕಾ SSE *ಕ್ಯಾಟೋವಿಸ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ *ಕೋಸ್ಟ್ರಜಿನ್ಸ್ಕೊ-ಸ್ಲೂಬಿಕಾ SSE *ಕ್ರಾಕೋವ್ಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಕ್‌ಜ್ನಿ *ಲೆಗ್ನಿಕಾ SSE *ಲೊಡ್‌ಜ್ಕಾ SSE *SSE EURO-PARK MIELEC *ಸ್ಲೂಪ್ಸ್‌ಕಾ SSE *SSE ಸ್ಟಾರಾಚೌವಿಸ್‌ *ಸುವಾಲ್ಸ್ಕಾ SSE *ಪೊಮೊರ್ಸ್ಕಾ SSE (ಪೊಮೆರಾನಿಯನ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) *ಟಾರ್ನೊಬ್ರಜೆಸ್ಕಾ SSE *ವಾಲ್‌ಬ್ರಜಿಕ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ "INVEST-PARK" *ವಾರ್ಮಿನ್ಸ್ಕೊ-ಮಜುರ್ಸ್ಕಾ SSE ==ಕೊರಿಯಾ ಗಣರಾಜ್ಯ (ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ)== ಡೇಗು-ಗಯೋಂಗ್ಬಕ್‌ ಮುಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವು (DGFEZ) ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಆಗ್ನೇಯದ ಭಾಗವಾದ ಡೇಗು-ಗಯೋಂಗ್ಬಕ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಡೇಗುವಿನ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾದ ಡೊಂಗ್‌-ಗು, ಸುಸಿಯಾಂಗ್‌‌-ಗು, ನ್ಯಾಮ್‌‌‌-ಗು, ಮತ್ತು ಡಾಲ್ಸಿಯಾಂಗ್‌-ಗುನ್ ಇವುಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಗಯೋಂಗ್‌ಸ್ಯಾಂಗ್ಬಕ್‌-ಡೊವಿನ (ಗಯೋಂಗ್ಬಕ್‌) ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾದ ಗುಮಿ, ಪೊಹಾಂಗ್‌, ಗಯೋಂಗ್‌ಸ್ಯಾನ್‌, ಮತ್ತು ಯೆನೊಂಗ್ಚಿಯಾನ್‌ ಇವುಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ೧೧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿದ್ದು, ೩೯.೫೪ km^೨ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಅವು ಹಬ್ಬಿವೆ. DGFEZಯು ಒಂದು ಜ್ಞಾನ-ಸೃಜನಶೀಲ ಮುಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ೭ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ ಸೇವಾ ಉದ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ೪ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ ತಯಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವಿಶೇಷಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ==ರಷ್ಯಾ== [[ರಷ್ಯಾ]] ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ೧೬ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೦ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ೧೮ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ೨೦೭ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತರಾಗಿದ್ದವು. ರಷ್ಯಾದ SEZನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿರುವ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖ MNCಗಳೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಯಾಕೊಹಾಮಾ, ಸಿಸ್ಕೊ, ಇಸುಝು, ಏರ್ ಲಿಕ್ವೈಡ್‌, ಬೆಕೆರ್ಟ್‌, ರಾಕ್‌ವೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಒಕ್ಕೂಟದ ೧೫ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಿರುವ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು, OJSC "ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಿಂದ" ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. SEZನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು, ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಗೆ (FDI) ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಲು, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ OJSC "SEZ" ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ರಷ್ಯಾದ ನಾಗರಿಕ ಸರ್ಕಾರವು ಹೊತ್ತಿದ್ದು, ಅದರ ವತಿಯಿಂದ ಧನಸಹಾಯವೂ ಈ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೫ರ ಜುಲೈ ೨೨ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾನೂನು ಸಂಖ್ಯೆ ೧೧೬ FZನಿಂದ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ===ತಾಂತ್ರಿಕ/ಹೊಸ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ವಲಯಗಳು=== * ಡಬ್ನಾ * ಝೆಲೆನೊಗ್ರಾಡ್‌ * ‌''ನ್ಯೂಡಾರ್ಫ್'' ({{lang-ru|Нойдорф}}) - [[ರಷ್ಯಾ]]ದ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]] ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಟ್ರೆಲ್ನಾದಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರದೇಶ. * ''ನೋವೊ-ಓರ್ಲೊವ್ಸ್‌ಕೊಯೆ'' ({{lang-ru|Ново-Орловское}}) - [[ರಷ್ಯಾ]]ದ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ SEZ ಪ್ರದೇಶ * ಟಾಮ್ಸ್ಕ್ ===ಕೈಗಾರಿಕಾ/ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಲಯಗಳು=== * "ಅಲಾಬ್ಯೂಗಾ" (ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) * ಲಿಪೆಟ್ಸ್ಕ್‌ ===ಪ್ರವಾಸಿ ವಲಯಗಳು=== * ಕ್ರಾಸ್‌ನೊಡರ್‌ ಕ್ರಾಯ್‌ * ಸ್ಟಾವ್ರೊಪೊಲ್‌ ಕ್ರಾಯ್‌ * ‌ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ (ಯಾಂಟಾರ್‌, ಕಲಿನಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) * ಆಲ್ಟಾಯ್‌ ಕ್ರಾಯ್‌ * ಆಲ್ಟಾಯ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ * ಇರ್ಕುಟ್ಸ್ಕ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ * ಬುರ್ಯಾಟಿಯಾ * ವ್ಲಾದಿವೊಸ್ಟಾಕ್‌ ==ಉಕ್ರೇನ್== ೨೦೦೫ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೩೧ರವರೆಗೆ [[ಉಕ್ರೇನ್‌|ಉಕ್ರೇನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ನೌತ್‌-ಕ್ರಿಮಿಯನ್‌ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವಾದ ಸೈವಾಶ್‌ (೧೯೯೬ರಿಂದ) ಮೊದಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಲಯವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೯೮ರಿಂದ ೨೦೦೦ದವರೆಗೆ ೧೧ ಹೊಸ ವಲಯಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. {| class="toccolours" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border-collapse:collapse;margin:1 auto" !ಹೆಸರು !ಸ್ಥಳ !ವಿಸ್ತೀರ್ಣ !ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದದ್ದು !ಕಾಲಮಿತಿ* |- | NCEEZ ಸೈವಾಶ್‌ | ಕ್ರಿಮಿಯಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯ | | ೧೯೯೬ | ೫ ವರ್ಷಗಳು |- | ಸ್ಲಾವುಟಿಕ್‌ | ಸ್ಲಾವುಟಿಕ್‌, ಕೀವ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೨,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೩೦.೦೬.೧೯೯೮ | ೦೧.೦೧.೨೦೨೦ರವರೆಗೆ |- | ಅಝೊವ್‌ | ಮರಿಯುಪೋಲ್, ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೩೧೫ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೨೧.೦೭.೧೯೯೮ | ೬೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್‌ | ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್‌, ಡೊನೆಟ್ಸ್ಕ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೪೬೬ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೨೧.೦೭.೧೯೯೮ | ೬೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಝಕಾರ್‌ಪ್ಯಾಟಿಯಾ | ಉಝೊರೊಡ್ಸ್‌ಕ್ಯಿ ರೈಯೊನ್‌ ಮತ್ತು ಮುಕಾಚಿವ್ಸ್‌ಕ್ಯಿ ರೈಯೊನ್‌, ಝಕಾರ್‌ಪ್ಯಾಟಿಯಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೭೩೭ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೯.೦೧.೧೯೯೯ | ೩೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಯಾವೊರಿವ್‌ | ಯಾವೊರಿವ್ಸ್‌ಕ್ಯಿ ರೈಯೊನ್‌, ಎಲ್ವಿವ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೧೧೬,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೧೭.೦೨.೧೯೯೯ | ೦೧.೦೧.೨೦೨೦ರವರೆಗೆ |- | ಇಂಟರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಕೋವೆಲ್‌ | ಕೋವೆಲ್‌, ವೊಲಿನ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೫೭ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೧.೦೧.೨೦೦೦ | ೨೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಕ್ಯುರೊರ್ಟೊಪೊಲಿಸ್‌ ಟ್ರಸ್ಕಾವೆಟ್ಸ್‌ | ಟ್ರಸ್ಕಾವೆಟ್ಸ್‌, ಎಲ್ವಿವ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೭೭೪ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೧.೦೧.೨೦೦೦ | ೨೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಮಿಕೋಲೈವ್‌ | ಮಿಕೋಲೈವ್‌, ಮಿಕೋಲೈವ್‌ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌, ಹಡಗಿನ ಅಂಗಳ ಪ್ರದೇಶ, ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶ | ೮೬೫ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೧.೦೧.೨೦೦೦ | ೩೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಪೋರ್ಟ್‌ ಕ್ರಿಮ್‌ | ‌ಕಿರ್ಕ್‌, ಕ್ರಿಮಿಯಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯ | ೨೭ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೧.೦೧.೨೦೦೦ | ೩೦ ವರ್ಷಗಳು |- | ಪೋರ್ಟೊ-ಫ್ರಾಂಕೊ | ಒಡೆಸ್ಸಾ, ಒಡೆಸ್ಸಾ ಟ್ರೇಡ್‌ ಸೀ ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗ | ೩೨ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೦೧.೦೧.೨೦೦೦ | ೨೫ ವರ್ಷಗಳು |- | ರೇನಿ | ರೇನಿ, ಒಡೆಸ್ಸಾ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ | ೯೪ ಹೆಕ್ಟೇರು | ೧೭.೦೫.೨೦೦೦ | ೩೦ ವರ್ಷಗಳು |- | colspan="5"|* ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಯೋಜಿತ ಸಮಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ೨೦೦೫ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೩೧ರಂದು ಎಲ್ಲಾ ವಲಯಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದವು.NCEEZ — ನೌತ್‌-ಕ್ರಿಮಿಯನ್‌ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ.ಮೂಲಗಳು: [http://www.kmu.gov.ua/control/publish/article?art_id=6502922 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110116222104/http://www.kmu.gov.ua/control/publish/article?art_id=6502922 |date=2011-01-16 }} [http://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=3249330&amp;cat_id=32190 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220115318/http://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=3249330&cat_id=32190 |date=2016-12-20 }} [http://www.gazdagroup.com/gazda/ua/vezpilgy.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110116231451/http://www.gazdagroup.com/gazda/ua/vezpilgy.html |date=2011-01-16 }} ಮತ್ತು Пехник А.В., ''Іноземні інвестиції в економіку України. '' ''Навчальний посібник'', Вид. «Знання», Київ ೨೦೦೭, ಪುಟಗಳು: ೪೯, ೩೧೦–೩೧೯ |} ==U.S.S.R.== ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌ {{citation needed|date=December 2010}} ಮತ್ತು ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಾಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಆ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯು ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದೇ ಅವುಗಳ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಪಶ್ಚಿಮದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ-ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅವು ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇಂಥ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು USSRಗೆ ರಫ್ತಾಗುವುದನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು, ಅವು ಹೊಂದಿದ್ದ ದ್ವಂದ್ವ ಉದ್ದೇಶವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ([https://web.archive.org/web/20121120102319/http://simon31.narod.ru/syndromeofsocialism.htm/ U.S.S.R. ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು]) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} *ಚೀ ಕಿಯಾನ್‌ ಲಿಯಾಂಗ್‌, ೨೦೦೭, ಎ ಟೇಲ್‌ ಆಫ್‌ ಟೂ ಕಂಟ್ರೀಸ್‌: ಓಪನ್‌ನೆಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಇನ್‌ ಚೀನಾ ಅಂಡ್‌ ಇಂಡಿಯಾ [http://www.degit.ifw-kiel.de/papers/degit_12/C012_042.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719043701/http://www.degit.ifw-kiel.de/papers/degit_12/C012_042.pdf |date=2011-07-19 }}, ಡೈನಮಿಕ್ಸ್‌, ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಗ್ರೋತ್‌, ಅಂಡ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ (DEGIT) ಸಮಾವೇಶದ ಪ್ರಬಂಧ. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.textilezone.kz/ ಸೌತ್‌ ಕಝಕ್‌ಸ್ತಾನ್‌ "ಓಂಟುಸ್ಟಿಕ್‌" ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಜೋನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142501/http://www.textilezone.kz/ |date=2011-07-22 }} *[http://www.sezindia.nic.in/ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌] *[http://www.epza.gov.pk/ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋಟ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್‌] *[http://www.peza.gov.ph/about_peza.htm PEZA ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227175353/http://www.peza.gov.ph/about_peza.htm |date=2009-02-27 }} *[http://www.economiczones.mapunity.org/ ಭಾರತದ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ನಕ್ಷೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.oao-oez.ru/ ಓಪನ್‌ ಜಾಯಿಂಟ್‌ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಕಂಪನಿ "ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌" (ರಷ್ಯಾ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100128223206/http://www.oao-oez.ru/ |date=2010-01-28 }} *[https://web.archive.org/web/20121120102319/http://simon31.narod.ru/syndromeofsocialism.htm/ U.S.S.R. ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು] *[http://southasia.oneworld.net/todaysheadlines/citizens-group-demand-moratorium-on-sezs ಇಂಡಿಯಾ: ಸಿಟಿಜನ್ಸ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೊರಟೋರಿಯಂ ಆನ್‌ SEZಸ್‌ ಒನ್‌ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸೌತ್‌ ಏಷ್ಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927014306/http://southasia.oneworld.net/todaysheadlines/citizens-group-demand-moratorium-on-sezs |date=2011-09-27 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ]] 92jgw4iox1k3ei81zxi2faw85ieb6vg 0 29050 1428447 1356866 2026-09-16T16:57:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428447 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Indian Elephant | status = EN | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=iucn/> | image =IndianElephant.jpg | regnum = Animalia | phylum = Chordata | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Proboscidea]] | familia = [[Elephantidae]] | genus = ''[[Elephas]]'' | species = ''[[Elephas maximus]]'' | subspecies = '''''E. m. indicus''''' | trinomial = ''Elephas maximus indicus'' | trinomial_authority = [[Georges Cuvier|Cuvier]], 1798 }} {{for|the species also referred to as Indian elephant|Asian elephant}} '''ಭಾರತದ ಈ ಆನೆ''' ಯು (''Elephas maximus indicus'' )ಏಷ್ಯಾದ ಆನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಉಪಸಸ್ತನಿ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.[[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾವು]] ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೧೯೮೬ ರಿಂದ ''Elephas maximus'' ಪ್ರಭೇದವು [[ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಜಾತಿ|ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ]], ಎಂದು IUCN ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.ಕಳೆದ ಮೂರು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಈ ಸಂತತಿಯು ೫೦% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಳಿದು ಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.ಸುಮಾರು ೬೦–೭೫ ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವರ್ಗವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ನೆಲೆವಾಸದ ವಿನಾಶ,ಅರಣ್ಯ ನಾಶ ಮತ್ತು ಛಿದ್ರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಪಾಯಕ್ಕೀಡಾಗಿದೆ.<ref name="iucn">{{IUCN |assessors=Choudhury, A., Lahiri Choudhury, D.K., Desai, A., Duckworth, J.W., Easa, P.S., Johnsingh, A.J.T., Fernando, P., Hedges, S., Gunawardena, M., Kurt, F., Karanth, U., Lister, A., Menon, V., Riddle, H., Rübel, A., Wikramanayake, E. |year=2008 |id=7140 |taxon=Elephas maximus |version=2010.4}}</ref> == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆಗಳು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಆನೆಗಳಿಗಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕವೆನಿಸಿವೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ತಮ್ಮ ಶಿರದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಪಡೆದಿವೆ. ಅವುಗಳ ದಂತವು ಒಂದು ಬೆರಳಿನಂತೆ ಮುಂದೆ ಚಾಚಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಭಾಗ ಉಬ್ಬಿದಂತೆ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿ ಕಾಣುವುದು.<ref>ಶೊಶಾನಿ, ಜೆ., ಐಸೆನ್ ಬರ್ಗ್, ಜೆ.ಎಫ್. (೧೯೮೨) [http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-182-01-0001.pdf ''Elephas maximus'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830202351/http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-182-01-0001.pdf |date=2006-08-30 }}. ಮಮ್ಮಲಿಯನ್ ಸ್ಪೀಸಸ್ ೧೮೨: ೧–೮</ref> ಭಾರತದ ಆನೆಗಳು ತೋಳಿನೆತ್ತರದ ಅಂದರೆ {{convert|2|and|3.5|m|ft|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ,ಸುಮಾರು {{convert|2000|and|5000|kg|lb|abbr=on}},ರಷ್ಟರ ನಡುವಿನ ತೂಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಇದಕ್ಕೆ ೧೯ ಜೊತೆ ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣವು'' ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಆನೆ'' ಗಳಿಗಿಂತ ತಿಳಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಚರ್ಮವು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ನಾಶವಾಗಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಚರ್ಮವು ''ಸುಮಾತ್ರಾದ ಆನೆ'' ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡುಕಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣಾನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಂಡಾನೆಗಳಿಗಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೋರೆ ದಂತಗಳು ಇರಬಹುದು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದೇ ಇರಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Shoshani">ಶೊಶನಿ, ಜೆ. (೨೦೦೬) [https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=oCpiZA61tyQC&amp;oi=fnd&amp;pg=PA3&amp;ots=2IMfIdn35g&amp;sig=9LKyLo77Kb4BehHoiX_CSJsREXs#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''ಟ್ಯಾಕ್ಸೊಮೊನಿ, ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್, ಅಂಡ್ ಎವುಲುಶನ್ ಆಫ್ ಎಲೆಫಂಟ್ಸ್'' ] ಇನ್: ಫೌಲರ್, ಎಂ. ಇ., ಮಿಕೊತಾ, ಎಸ್. ಕೆ. (eds.) ಬಯಾಲಜಿ, ಮೆಡಿಸಿನ್, ಅಂಡ್ ಸರ್ಜರಿ ಆಫ್ ಎಲೆಫಂಟ್ಸ್. ವಿಲ್ಲಿ-ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ವೆಲ್. ISBN ೦೬೮೮೧೬೮೯೪೯ ಪುಟಗಳು. ೩ / ೧೪</ref> ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವೈಶಾಲ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆನೆಯೆಂದರೆ {{convert|3.43|m|ft}}ತೋಳೆತ್ತರದ್ದಾಗಿದೆ<ref>ಪಿಳ್ಳೈ, N.G. (೧೯೪೧) ''ಆನ್ ದಿ ಹೈಟ್ ಅಂಡ್ ಏಜ್ ಆಫ್ ಆನ್ ಎಲೆಫಂಟ್''. ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಮುಂಬಯಿ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ ೭೦(೩): ೫೫೭–೫೫೮.</ref> ಆಗ ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಎರಡು ಗಂಡಾನೆಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಾರ್ಡಿಯಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದವು.ಅವುಗಳಿಗೆ ''ರಾಜಾ ಗಜ'' ಮತ್ತು ''ಕಾಂಛಾ '' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರೆಡೂ ಉದ್ಯಾನದಾದ್ಯಂತ ಸ್ವೇಚ್ಛವಾಗಿ ತಿರುಗಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವಲ್ಲದೇ ಆಗಾಗ ಹೆಣ್ಣಾನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ''ರಾಜಾ ಗಜ'' ವು ಭುಜದೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತು {{convert|11.3|ft|m|abbr=on}}ರಷ್ಟಾಗಿತ್ತು.ಅಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ತೂಕವನ್ನೂ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಆ ಗಜವು [[ಮ್ಯಾಮತ್|ರೋಮಯುಕ್ತ ಬೃಹತ್ ಗಜ]]ದ ಗಾತ್ರ ಹೊಂದಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಅದರ ಶಿರ ಭಾಗವು ಎರಡು-ಖಂಡದ ಆಕಾರ ತಳೆದಿದ್ದು ಕಾಣುವುದು. ಅದರ ಹಣೆ ಮತ್ತು ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ಮೇಲಾವರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದವು. ಇನ್ನುಳಿದ ಪ್ರಮುಖ ಏಷ್ಯನ್ ಗಂಡಾನೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>ಫರಾ ಟೆನ್ ವೆಲ್ದೆ, ಪಿ. (೧೯೯೭) [http://www.asesg.org/PDFfiles/Gajah/17-41-tenVelde.pdf ''ದಿ ವೈಲ್ಡ್ ಎಲೆಫಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ರಾಯಲ್ ಬಾರ್ಡಿಯಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್, ನೇಪಾಳ್'' ]. ಗಜ: ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ IUCN/SSC ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಲಿಸ್ಟ್ ಗ್ರುಪ್ ೧೭: ೪೧–೪೪</ref> ಭಾರತದ ಆನೆಗಳು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.ಆದರೆ ಇನ್ನುಳಿದವುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಗಲ ವಿಸ್ತೃತ ತಲೆ ಬುರುಡೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಇವುಗಳಿಗೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಆನೆಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಕೋರೆ ದಂತಗಳಿವೆ. ಮುಂಗೊರಸುಗಳು ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ತಮ್ಮ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗಿರುವಂತೆ ಅವುಗಳ ಉದರ ಭಾಗವು ಅವುಗಳ ದೇಹದ ತೂಕಕ್ಕೆ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ.ಆದರೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಆನೆಯು ವಿಶಾಲ ಉದರ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ತಲೆ ಬುರುಡೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. == ಹರಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Wild elephants, Munnar.jpg|thumb|ಕೇರಳದ ಮುನ್ನಾರದಲ್ಲಿನ ಕಾಡಾನೆಗಳು]] [[File:An elephant herd at Jim Corbett National Park.jpg|thumb|ಜಿಮ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿನ ಆನೆ ಹಿಂಡು]] [[File:Bandipur 4.jpg|thumb|ಬಂಡಿಪುರ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕಾಡಾನೆ]] [[File:Elephant in Nagarhole National Park.jpg|thumb|ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಆನೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಭಾರತದ ಆನೆಗಳು ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ನೆಲೆವಾಸ ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ: [[ಭಾರತ]], [[ನೇಪಾಳ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], [[ಭೂತಾನ್|ಭೂತಾನ]], ಮಯನ್ಮಾರ್, [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]], ಮಲಯಾ ದ್ವೀಪ, [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]], [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ|ಕಾಂಬೊಡಿಯಾ]], [[ಲಾವೋಸ್|ಲಾವೊಸ್]], ಮತ್ತು [[ಚೀನಾ]] ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು,ಒಣ ಎಲೆಕಾಡುಗಳು,ತೇವ ಎಲೆಕಾಡುಗಳು,ಸದಾ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಅರೆ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆಗ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯಾಗಾತ್ರವು<ref name="sukumar93">ಸುಕುಮಾರ್, ಆರ್. (೧೯೯೩) [https://books.google.com/books?id=95MoRwdQlcYC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=en#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''ದಿ ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್: ಎಕಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್'' ] ಸೆಕೆಂಡ್ ಎಡಿಶನ್. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ISBN ೦೬೮೮೧೬೮೯೪೯</ref> ರಷ್ಟಾಗಿತ್ತು. * ೭೦–೧೫೦ ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿನ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆ; * ೧೦೦–೧೨೫ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಅಂದಾಜು ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಕೆಲವು ಸಂರಕ್ಷಿತ ತೆರೈ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಗಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಂತರ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಈ ಅಂದಾಜು ೧೦೬ ರಿಂದ ೧೭೨ರಷ್ಟಾಗಿತ್ತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಬಂದ ಆನೆಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಬಾರ್ಡಿಯಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ.<ref>ಭಟ್ಟಾ, ಎಸ್ ಆರ್. (೨೦೦೬) [http://www.asesg.org/PDFfiles/Gajah/25-87-Bhatta.pdf ''ಎಫರ್ಟ್ಸ್ ಟು ಕಾಂಜರ್ವ್ ದಿ ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ಇನ್ ನೇಪಾಳ್'' ]. ಗಜ: ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ IUCN/SSC ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಲಿಸ್ಟ್ ಗ್ರುಪ್ ೨೫: ೮೭–೮೯.೧೫:</ref> * ೧೫೦–೨೫೦ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರಾಗಿ ಇವುಗಳ ವಾಸ ಸ್ಥಾನವು ಚಿತ್ತ್ ಗಾಂಗ್ ಹಿಲ್ಲ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; * ೨೦೦–೨೫೦ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ, ಅವು ಕೇವಲ ದಕ್ಷಿಣದ ಯುನ್ನಾನ್ ನಸಿಗುಬನ್ನಾ, ಸಿಮಾವೊ, ಮತ್ತು ಇಂಕಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದಿವೆ. * ೨೫೦–೫೦೦ ಭೂತಾನದಲ್ಲಿ,ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಭಾರತದ ಗಡಿಗುಂಟ ಅವುಗಳು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; * ೨೫೦–೬೦೦ ಕಾಂಬೊಡಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಅವು ನೈಋತ್ಯದ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೊಂಡಲಕಿರಿ ಮತ್ತು ರತ್ನಾಕಿರಿ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆವಾಸ ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ; * ೫೦೦–೧,೦೦೦ ಲಾವೊಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.ಕಾಡಿನ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಇಳಿಜಾರಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿದಿವೆ; * ೨,೧೦೦–೩,೧೦೦ ಮಲೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ; * ೨,೫೦೦–೩,೨೦೦ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಯನ್ಮಾರ್ ನ ಗಡಿಗುಂಟ ಇರುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.ದಕ್ಷಿಣದ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿರಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆನೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; * ೪,೦೦೦–೫,೦೦೦ ಮಯನ್ಮಾರ್ ನಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಮಯನ್ಮಾರ್ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗವಾದ ಪೆಗು ಯೊಮಾ/೦}, [[ಟೆನೆಸಿರಿಯಮ್]] ಮತ್ತು[[ಶಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ; * ೨೬,೩೯೦–೩೦,೭೭೦ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ನಾಲ್ಕು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆಯಾಗಿದೆ: ** ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ — ನೇಪಾಳದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಲದ]] ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಸ್ಸಾಂ ಅದಲ್ಲದೇ ಹಿಮಾಲಯದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ಮಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಇದು ಪೂರ್ವದ [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ|ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ]] ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಆಸ್ಸಾಂನ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಸ್ಥ ಭೂಮಿ ಅದಲ್ಲದೇ [[ನಾಗಲ್ಯಂಡ್|ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] ನ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶ, ಇದು ಗಾರೊ ಬೆಟ್ಟಗಳ [[ಮೆಘಾಲಯ|ಮೇಘಾಲಯ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಅನಂತರ ಖಾಸಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಹೀಗೆ ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಅದಲ್ಲದೇ ಕಾರ್ಬಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯು; ವಿರಳವಾಗಿ [[ತ್ರಿಪುರ|ತ್ರಿಪುರಾ]], ಮಿಜೊರಾಮ್, ಮನಿಪುರ್, ಮತ್ತು ಆಸ್ಸಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬರಾಕ್ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಆನೆ ಹಿಂಡಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ: ** ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ — ಹಿಮಾಲಯದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿರುವ ಉತ್ತರಾಂಚಲ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಇದು ಕತರಿನಾ ಘಾಟ್ ವೈಲ್ಸ್ಡ್ಲೈಫ್ ಸ್ಯಾಂಕ್ಚುವರಿ ಯಿಂದ ಯಮುನಾ ನದಿ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ; ** ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿನ — [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒರಿಸ್ಸಾದಲ್ಲಿ]], [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಕಿಮ ಬಂಗಾಲದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ, ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡ್ ದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; ** ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ — ಎಂಟು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒದೊಂದು ಉತ್ತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿವೆ]],ಅದಲ್ಲದೇ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಸ್ತಾರ ಅರಣ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ –[[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]], ಅಂದರೆ ಭದ್ರಾ–ಮಲೆನಾಡ, ಇದಲ್ಲದೇ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ–ನೀಲ್ ಗಿರೀಸ್–ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ,ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ನಿಲಂಬುರ್–ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲ್ಲಿ–ಕೊಯಿಮತ್ತೂರು, ಅನ್ನಾಮಲೈನಲ್ಲಿ–ಪರಂಬಿಕುಲಮ್, ಪೆರಿಯಾರ್ನಲ್ಲಿ–ಸ್ರಿವಿಲ್ಲಿಪುತ್ರ್, ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮಲಯನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಪರಿಸರ ವೃತ್ತಾಂತ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆ == ಆನೆಗಳ ಚಲನವಲನ ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೧೯೮೧-೮೩ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು {{convert|1130|km2|sqmi|abbr=on}} ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹಸಿರು ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕೃತಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ತೋರಿದೆ-ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಒಣ ಹುಲ್ಲು ಗರಿ-ಮುಳ್ಳುಪ್ರದೇಶದ {{convert|250|to|400|m|ft|abbr=on}} ಕಾಡು ಪರ್ಣಕಾಡು ({{convert|400|to|1400|m|ft|abbr=on}}) ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಸದಾ ಹಸಿರಿನ ''ಶೊಲಾ'' ಅರಣ್ಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಸೇರಿವೆ.({{convert|1400|to|1800|m|ft|abbr=on}}) ಐದು ವಿವಿಧ ಆನೆಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸುಮಾರು ೫೦ ಮತ್ತು ೨೦೦ ವಿಂಗಡಿತ ಜಾತಿಗಳಿವೆ.ಇವುಗಳು {{convert|105|km2|sqmi|abbr=on}} ಮತ್ತು {{convert|320|km2|sqmi|abbr=on}} ರ ಮಧ್ಯ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಆಯಾ ಋತುಮಾನದಲ್ಲಿನ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಒಣ ವಾತಾವರಣದ ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಹಿಂಡು ಆಯಾ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ದಟ್ಟ ಸಸ್ಯಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಪ್ರತಿಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಗೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ^೨ ಎಂದು ನದಿ ಕಣಿವೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೊಟೀನು]]ಯುಕ್ತ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಅರಸಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ.ಬೆಟ್ಟ-ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಒಣಹುಲ್ಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮೇಯ್ದಿದ್ದ ಅವು ನದಿ ಪಾತಳಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮೇವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ಆರಂಭದ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ವಿಸ್ತೃತ ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ,ಬಹಳವಾಗಿ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಕಾಡುಗಳು,ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೀನುಯುಳ್ಳ ಹುಲ್ಲನ್ನು ದೊರಕಿಸುವ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ವಾಸಸ್ಥಾನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆಯ ತೇವ ಋತುಮಾನವಾದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.ಆಗ ಅವು ಸಣ್ಣ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿಂದ ಇತರ ಮುಕ್ತ ಅರಣ್ಯಗಳೆಡೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪರಿಸರ-ವಾತಾವರಣದ ವೈಪರಿತ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಆನೆಗಳ ಸಹಜ ಚಲವಲನದ ಮೇಲೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಚಲನವನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದೊಂದು ಶತಮಾನದಿಂದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿಲ್ಲ.ಅಂದರೆ ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಇದು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref>ಸುಕುಮಾರ್, ಆರ್. (೧೯೮೯) [http://www.asiannature.org/pdf_resources/JournalofTropicalEcologyA1989.pdf ''ಎಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ದಿ ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ಇನ್ ಸದರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ. l. '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720175715/http://www.asiannature.org/pdf_resources/JournalofTropicalEcologyA1989.pdf |date=2011-07-20 }}[http://www.asiannature.org/pdf_resources/JournalofTropicalEcologyA1989.pdf ''ಮೂಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಹ್ಯಾಬಿಟಾಟ್ ಯುಟಿಲೈಜೇಶನ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ಸ್ '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720175715/http://www.asiannature.org/pdf_resources/JournalofTropicalEcologyA1989.pdf |date=2011-07-20 }}. ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಎಕಾಲಜಿ ೫: ೧–೧೮</ref> ಆದರೆ ನೀಲಗಿರಿ ಬಯೊಸ್ಪಿಯರ್ ರಿಜರ್ವ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮೂರು ಆನೆಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳು, ೧೯೯೦ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ {{convert|562|km2|sqmi|abbr=on}}, {{convert|670|km2|sqmi|abbr=on}} ಮತ್ತು {{convert|799|km2|sqmi|abbr=on}} ರ ಪ್ರವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ವಲಸೆ ಪ್ರಮಾಣವು ವಿಶಾಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.ಈ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ ಎನ್ನಬಹುದು.<ref>ಬಾಸ್ಕರನ್, ಎನ್., ದೆಸಾಯಿ, ಎ. ಎ. (೧೯೯೬) [http://www.asesg.org/PDFfiles/Gajah/15-41-Bskaran.pdf ''ರೇಂಜಿಂಗ್ ಬಿವೇಹಿಯರ್ ಆಫ್ ದಿ ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ (Elephas maximus) ಇನ್ ದಿ ನಿಲಗಿರಿ ಬಯಾಸ್ಪಿಯರ್ ರಿಜರ್ವ್, ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ]. ಗಜ: ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ IUCN/SSC ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಲಿಸ್ಟ್ ಗ್ರುಪ್ ೧೫: ೪೧–೫೭</ref> ಆನೆಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದಲ್ಲದೇ ಅವು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮರವನ್ನೇ ತಮ್ಮ {{convert|150|kg|lb|abbr=on}}ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಸಮನಸಿರಿ, ಕೆ. ಎ ಪಿ., ವೀರ್ಕೂನ್, ಡಿ. ಕೆ (೨೦೦೭) [http://www.asesg.org/PDFfiles/Gajah/27-27-Samansiri.pdf ''ಫೀಡಿಂಗ್ ಬಿವೇರಿಯರ್ ಆಫ್ ಏಷ್ಯನ ಎಲೆಫಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರಿಜನ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118170121/http://www.asesg.org/PDFfiles/Gajah/27-27-Samansiri.pdf |date=2016-11-18 }}. ಗಜ: ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ IUCN/SSC ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಲಿಸ್ಟ್ ಗ್ರುಪ್ ಸಂಖ್ಯೆ ೨: ೨೭–೩೪</ref> ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಯುವುದಲ್ಲದೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ {{convert|1130|km2|sqmi|abbr=on}}ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಸುಮಾರು೧೧೨ ಜಾತಿಯ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ಬಿದಿರು ಸಸ್ಯಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಸಸ್ಯ,ತಾಳೆ ಜಾತಿ ಮರ,ಜೊಂಡು ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಹುಲ್ಲಿನ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಬಹುತೇಕ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೇಯುತ್ತವೆ,ಆದರೆ ಆಯಾ ಋತುಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಅದು ನಿಗದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಸಹುಲ್ಲು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ,ಆಗ ಅವು ತುದಿ ಭಾಗದ ಮೆತ್ತಗಿನುದನ್ನು ತೆಗೆದು ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಯುತ್ತವೆ. ಹುಲ್ಲು ಸಸ್ಯಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದರೆ{{convert|0.5|m|ft|abbr=on}} ಆಗ ಅವು ಇಡೀ ಪೊದೆಯನ್ನೇ ಬುಡಸಮೇತ ಕೀಳಿ ಅದರ ಮಣ್ಣಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಬೇರನ್ನು ಜಾಣತನದಿಂದ ತೆಗೆದು ತಾಜಾ ಎಲೆ,ಹುಲ್ಲು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನೇ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.ಆಗ ಆನೆಗಳು ಇಂತಹ ರಸಭರಿತ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ,ಚೂಪಾದ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಮೇಯುತ್ತವೆ. ಬಿದಿರು ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಎಳೆಯ ಕಾಂಡಗಳ ಭಾಗವನ್ನು,ಪಾರ್ಶ್ವದ ಸಸ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಜನವರಿಯಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ವರೆಗಿನ ಶುಷ್ಕ ವಾತಾವರಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅವು ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ತಾಜಾತನದ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಅಕೇಶಿಯಾದ ಮುಳ್ಳುಭರಿತ ಪೊದೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಮರದ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಬಿಳಿದಾದ ಮುಳ್ಳುಗಳ ಹೊರಪದರಿನಭಾಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ.ಕಾಡು ಸೇಬು,[[ಹುಣಸೆ]],[[ಕವಲು ಮರ|ಕುಂಭಿ]] ಮತ್ತು ಖರ್ಜೂರ ಗಿಡದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref>ಸುಕುಮಾರ್, ಆರ್. (೧೯೯೦) [http://www.asiannature.org/pdf_resources/JournalofTropicalEcologyB1989.pdf ''ಎಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ದಿ ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ಇನ್ ಸದರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ. '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012123045/http://www.asiannature.org/pdf_resources/JournalofTropicalEcologyB1989.pdf |date=2007-10-12 }}[http://www.asiannature.org/pdf_resources/JournalofTropicalEcologyB1989.pdf ''II. ಫೀಡಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಬಿಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕ್ರಾಪ್ ರೇಡಿಂಗ್ ಪಾಟರ್ನ್ಸ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012123045/http://www.asiannature.org/pdf_resources/JournalofTropicalEcologyB1989.pdf |date=2007-10-12 }}. ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಎಕಾಲಜಿ(೧೯೯೦) ೬: ೩೩–೫೩</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೇಪಾಳದ ಬಾರ್ಡಿಯಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿನ ಆನೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿನ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಅದರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ನೆರೆಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ತಂಪು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧ ಹಸಿರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>ಪ್ರಧಾನ್,ಎನ್.ಎಂ.ಬಿ., ವೆಗ್ಗೆ, ಪಿ., ಮೊಯ್, ಎಸ್.ಆರ್., ಶ್ರೇಷ್ಟಾ, ಎ.ಕೆ. (೨೦೦೮) ''ಫೀಡಿನ್ಗ್ ಎಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ಟು ಎಂಡೇಂಜರ್ಡ್ ಸಿಂಪಾಟ್ರಿಕ್ ಮೆಗಾಹರ್ಬಿವೊರ್ಸ್: ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ Elephas maximus ಅಂಡ್ ಗ್ರೇಟರ್ ಒನ್-ಹಾರ್ನೆಡ್ ರೈನ್ಹೊಸರ್ಸ್ ರೈನ್ಹೊಸರ್ಸ್ ಯುನಿಕಾರ್ನಿಸ್ ಇನ್ ಲೊಲ್ಯಾಂಡ್ ನೇಪಾಳ''. ವೈಲ್ಡ್ ಲೈಫ್ ಬಯಾಲಜಿ ೧೪: ೧೪೭–೧೫೪</ref> ಉಷ್ಣವಲಯದ ತೇವ ಪ್ರದೇಶದ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಿರುವ ಆಸ್ಸಾಂ {{convert|160|km2|sqmi|abbr=on}}ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ೨೦ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಹುಲ್ಲು,ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಮರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಹುಲ್ಲುಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳಾದ ''ಇಂಪೆರಾ ಸಿಲಿಂಡರಿಕಾ'' ಮತ್ತು ''ಲೀರ್ಸಿಯಾ ಹೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ'' ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಮೇವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಬೊರಾಹ್, ಜೆ., ದೆಕಾ, ಕೆ. (೨೦೦೮) [http://www.asesg.org/PDFfiles/Gajah/28-41-Borah.pdf ''ನುಟ್ರಿಶನಲ್ ಇವ್ಯಾಲುವೇಶನ್ ಆಫ್ ಫೊರ್ಜ್ ಪ್ರಿಫರ್ಡ್ ಬೈ ವೈಲ್ಡ್ ಎಲೆಫಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ರಾಣಿ ರೇಂಜ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್,ಆಸ್ಸಾಂ,ಇಂಡಿಯಾ'' ]. ಗಜ: ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ IUCN/SSC ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಲಿಸ್ಟ್ ಗ್ರುಪ್ ೨೮: ೪೧–೪೩</ref> == ಬೆದರಿಕೆಗಳು == ಆನೆಗಳ ವಾಸಸ್ಥಳ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವುದು, ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಚಲನವಲನಗಳು ಇದೀಗ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟು ಬೆದರಿಕೆಯ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿವೆ.ಜಲಾಶಯಗಳು,ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು,'''ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಾಗೆ ಆಕ್ರಮಣ''' ಗಳು,ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಕಾಲುವೆಗಳು,ನೀರಾವರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟೆಗಳು,ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯತೋಪುಗಳ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು,ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು,ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡಿನ ಮುಕ್ತ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡಿವೆ.<ref name="sukumar93" /> ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಜನಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅಲ್ಪ ಕಾಳಜಿಗಳು ಹೊಡೆತ ತಂದಿವೆ.ರೈಲ್ವೆಗಳ ಅಪಘಾತಗಳಿಂದಲೂ ಆನೆ ಸಂತತಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಿಲಿಗುರಿ ಮತ್ತು ಅಲಿಪುರ್ದೂರ್ ನಡುವಿನ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗವು ದಟ್ಟ ಕಾನನದ ೭೪ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅರಣ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ೨೦ ರೈಲುಗಳು ಈ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಅರಣ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಆನೆಗಳು ರೈಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೯೫೮ ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದ ಆನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೯ ಇದೆ.ಇದರಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಕೇವಲ ೨೦೦೪ ಮತ್ತು ೨೦೦೮ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೀಡಾಗಿವೆ.<ref>ರಾಯ್, ಎಂ. ಬಾಸ್ಕರನ್, ಎನ್., ಸುಕುಮಾರ್, ಆರ್. (೨೦೦೯) [http://www.asesg.org/PDFfiles/Gajah/31-36-39-Roy.pdf ''ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಹಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಆನೆ'' ]. ಗಜ: ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ IUCN/SSC ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಲಿಸ್ಟ್ ಗ್ರುಪ್ ೩೧: ೩೬–೩೯</ref> ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಆನೆಗಳ ವಾಸದ ಬಹುತೇಕ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ತುಂಬಾ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆ.ಇದು ಕಾಡಾನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯಾಬಲದ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ವಾಸಸ್ಥಳಗಳ ನಾಶ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಭಾಗ ಹರಿದು ಹಂಚಿಹೋಗಿದ್ದು ಕೂಡಾ ಜನವಸತಿಯ ಹೆಚ್ಚಳವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇದರಿಂದ ಜನರ ಅಗತ್ಯಗಳಾದ ಸೌದೆ ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಮರಮಟ್ಟುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವೂ ಅರಣ್ತ್ಯ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಮರಮುಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅರಣ್ಯ ನಾಶಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇದರಿಂದ ವನ್ಯಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೂಲ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ನಾಶವಾಗಿವೆ. ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ತೀವ್ರ ಇಳಿಮುಖತೆಯಿಂದ ಆನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಸಂಘರ್ಷ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.<ref name="Islam06">ಇಸ್ಲಾಮ್, ಎಂ. ಎ. (೨೦೦೬) [http://www.asesg.org/PDFfiles/Gajah/25-21-Islam.pdf ''ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ'' ]. ಗಜ: ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ IUCN/SSC ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಲಿಸ್ಟ್ ಗ್ರುಪ್ ೨೫: ೨೧–೨೬</ref> ಸದ್ಯ ಮಯನ್ಮಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ತೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಆನೆದಂತದ ಆಭರಣಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.ಈ ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ಈಗ ಆನೆ ದಂತಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದೊರಕುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಡಳಿತವು ಆನೆದಂತ ವ್ಯಾಪಾರ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುತ್ತಿದೆ.ಹೀಗಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಆನೆಗಳು ಮೌನ ಬಲಿಗಳಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿವೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಆನೆದಂತ ಮಾರಾಟದ ನಿಷೇಧದಿಂದಾಗಿ ೧೯೯೦ ರ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಿಂದ ಸದ್ಯ ಕಚ್ಚಾ ಆನೆದಂತದ ಬೆಲೆಯು ಗಗನಕ್ಕೇರಿದೆ.ಒಂದು ಕಿಲೊ ಧಾರಣೆಯು $೭೬ ದಿಂದ $೨೦೦ ಕ್ಕೆ ನೆಗೆತ ಕಂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ದುಬಾರಿತನಕ್ಕೆ ವಿದೇಶೀ ಪ್ರವಾಸಿಗರೇ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರ ನಿರಂತರ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಆನೆದಂತಗಳ ಪಡೆಯಲು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿ ಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಮಾನವೀಯವಾಗಿ ಗಂಡು ಸಲಗಗಳನ್ನು ಬಲಿಪಶುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಚಮಚಗಳಂತೆ ಬಳಸಲು ಚಾಪ್ ಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಆನೆದಂತವನ್ನು ಮಯನ್ಮಾರ್ ನಿಂದ ಚೀನಾದೊಳಕ್ಕೆ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>ವಿಗ್ನೆ, ಎಲ್., ಮಾರ್ಟಿನ್, ಇ. (೨೦೦೨) [http://www.asesg.org/PDFfiles/Gajah/21-85-Vigne.pdf ''ಮಯನ್ಮಾರ್ ನ ಆನೆದಂತ ಮಾರಾಟವು ಕಾಡಾನೆಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ’'' ]. ಗಜ: ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ IUCN/SSC ಏಷ್ಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ಸ್ಪೆಸಿಲಿಸ್ಟ್ ಗ್ರುಪ್ ೨೧: ೮೫–೮೬</ref> == ಸಂರಕ್ಷಣೆ == ''Elephas maximus'' ನ್ನು CITES ಸೂಚಿ I.ಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="iucn" /> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== * ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು * ಮೇಲಾ ಶಿಕಾರ್, ಎ ಟ್ರಾಡಿಶನಲ್ ಮೆಥೆಡ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರಿಂಗ್ ವೈಲ್ಡ್ ಎಲೆಫಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ನಾರ್ತ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ * ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಆನೆ * ಸುಮಾತ್ರನ್ ಆನೆ * ಬೊರ್ನಿಯೊ ಆನೆ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== {{Reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == *ಜಿ. ಪಿ. ಸಂಡೆರ್ಸನ್(೧೯೦೭) ''ಥರ್ಟೀನ್ ಇಯರ್ಸ್ ಅಮಂಗ್ ದಿ ವೈಲ್ಡ್ ಬೀಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ: ದೇರ್ ಹಾಂಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಹಾಬಿಟ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಪರ್ಸನಲ್ ಆಬ್ಜವರ್ವೇಶನ್ : ಉಯಿತ್ ಆನ್ ಅಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೋಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೇಮಿಂಗ್ ಎಲೆಫಂಟ್ಸ್ ''. ಜಾನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್, ಎಡಿನ್ ಬರ್ಗ್. ೬ತ್ ಎಡಿಶನ್ ಇನ್ ೨೦೦೦ ಬೈ ಏಷ್ಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸರ್ವಿಸಿಸ್, ನ್ಯುದೆಲ್ಹಿ. ISBN ೮೧೨೦೬೧೪೬೪X ೯೭೮೮೧೨೦೬೧೪೬೪೨ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ == *[http://panda.org/elephants/asian/indian WWF: ''ಇಂಡಿಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ '' ] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Elephas_maximus.html ಎನಿಮಲ್ ಡೈವರ್ಸಿಟಿ ವೆಬ್: ''Elephas maximus'' ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಎಲೆಫಂಟ್ ] * [http://www.honoluluzoo.org/indian_elephant.htm ಹೊನುಲುಲು ಝೂ: ''ಇಂಡಿಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428041103/http://www.honoluluzoo.org/indian_elephant.htm |date=2007-04-28 }} *[https://web.archive.org/web/20070304075643/http://web.mac.com/nadjagrimm/iWeb/JWDC/Elephants%20.html ಪೇಂಟಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಲೆಫಂಟ್ಸ್] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೂತಾನದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬರ್ಮಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಂಬೊಡಿಯಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲಾವೊಸ್ ನ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲೆಷ್ಯಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೇಪಾಳದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ನ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕೇತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] 8fzmg8uo6erqzm0lvma80o4frzug7fs 0 29751 1428428 1381132 2026-09-16T12:53:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428428 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronaut | name = Buzz Aldrin | image = Aldrin.jpg | type = [[ಚಿತ್ರ:Buzz Aldrin Autograph.svg|150px]]<br />[[ನಾಸಾ]] Astronaut | status = Retired | nationality = American | birth_date = {{Birth date and age|1930|01|20}} | birth_place = [[Glen Ridge, New Jersey|Glen Ridge]], [[New Jersey]], U.S. | occupation = [[Fighter pilot]] | rank = [[Colonel (United States)|Colonel]], [[USAF]] | selection = [[List of astronauts by selection#1963|1963 NASA Group]] | eva೧ = ೪ | eva೨ = ೮ hours ೪ minutes | time = ೧೨ days, ೧ hour and ೫೨ minutes | mission = [[Gemini 12]], [[Apollo 11]] | insignia = [[ಚಿತ್ರ:Gemini 12 insignia.png|40px]] [[ಚಿತ್ರ:Apollo 11 insignia.png|40px]] }} '''ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್''' ('''ಎಡ್ವಿನ್ ಯುಜೀನ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್, ಜೂನಿಯರ್''' ಆಗಿ ೧೯೩೦ರ ಜನವರಿ ೨೦ರಂದು ಜನಿಸಿದರು) ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಾಯುಪಡೆಯ ನಿವೃತ್ತ ಪೈಲಟ್ ಮತ್ತು ಗಗನಯಾತ್ರಿ. ಈತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಗೆ ಜನರನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ ''[[ಅಪೋಲೊ ೧೧|ಅಪೋಲೋ 11]]'' ರ ಚಾಂದ್ರಕೋಶ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೬೯ರ ಜುಲೈ ೨೦ರಂದು, ಮಿಷನ್ ಕಮಾಂಡರ್ [[ನೀಲ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್|ನೈಲ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರೋಂಗ್]]‌ರ ನಂತರ [[ಚಂದ್ರ|ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ]] ಇಳಿದ ಎರಡನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ == ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಗ್ಲೆನ್ ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ<ref>ಸಿಬ್ಬಂದಿ. [http://www.northjersey.com/news/national/other_national_news/To_the_moon_and_beyond.html "ಟು ದಿ ಮೂನ್ ಆಂಡ್ ಬಿಯಾಂಡ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516123857/http://www.northjersey.com/news/national/other_national_news/To_the_moon_and_beyond.html |date=2011-05-16 }}, ''ದಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ (ಬರ್ಗೆನ್ ಕೌಂಟಿ)'' , ಜುಲೈ ೨೦, ೨೦೦೯. ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈ ೨೦ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಮೂಲವು ಆತನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಲೇಖನದ ಮೊದಲ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಆತ ಮಾಂಟ್‌ಕ್ಲೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಬೆಳೆದರು' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ 'ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳ' ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಎರಡನೇ ಪ್ಯಾರಾಗ್ರಾಫ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಆತ ೧೯೩೦ರ ಜನವರಿ ೨೦ರಂದು ಗ್ಲೆನ್ ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಮಾಂಟ್‌ಕ್ಲೇರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಎಡ್ವಿನ್ ಯುಜೀನ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಜೂನಿಯರ್ ಆಗಿ ಜನಿಸಿದರು' ಎಂದಿದೆ.</ref><ref>{{cite book | last = Hansen | first = James R. | title = First Man: The Life of Neil A. Armstrong | url = https://archive.org/details/firstmanlifeofne0000hans_y0q8 | publisher = Simon & Schuster | year = 2005 | page = [https://archive.org/details/firstmanlifeofne0000hans_y0q8/page/348 348]}}"ಆತನ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವು ಗ್ಲೆನ್ ರಿಡ್ಜ್ ಆತನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ."</ref> ವೃತ್ತಿ ಸೈನಿಕ ಎಡ್ವಿನ್ ಯುಜೀನ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಸೀನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾರಿಯನ್ ಮೂನ್ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20080402060645/http://www.buzzaldrin.com/about/full/index.html BuzzAldrin.com - ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಬಗ್ಗೆ]</ref><ref name="NYT-2009-06-15">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/06/21/magazine/21fob-q4-t.html?_r=1&ref=space|title=Questions for Buzz Aldrin: The Man on the Moon|last=Solomon|first=Deborah|coauthors=Oth, Christian|date=June 15, 2009 and June 21, 2009|publisher=The New York Times|accessdate=2009-06-24}} ಟಿಪ್ಪಣಿ: nytimes.com ಮುದ್ರನ-ವೀಕ್ಷಣೆ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಈ ಲೇಖನವು ೨೦೦೯ರ ಜೂನ್ ೨೧ರ ದಿನಾಂಕದ್ದು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ ವೆಬ್‌ಪುಟವು ಜೂನ್ ೧೫ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.</ref> ಆತ ಸ್ಕಾಟಿಶ್, ಸ್ವೀಡಿಶ್<ref>{{Cite web |url=http://www.burkes-peerage.net/articles/scotland/saal7.aspx |title=ಫ್ರಮ್ ದಿ ಡಾಲರ್ ಟು ದಿ ಮೂನ್ |access-date=2011-05-16 |archive-date=2012-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011021939/http://www.burkes-peerage.net/articles/scotland/saal7.aspx |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್<ref>{{Cite web |url=http://www.germanna.org/germana_message_board#comment-166 |title="ಬ್ರಿಗಿಟ್ಟೆ ವ್ಯಾಂಬ್ಸ್‌ಗ್ಯಾನ್ß, “ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್: ಮೋಂಡ್-ಮ್ಯಾನ್ ಮಿಟ್ ಟ್ರುಪ್ಬೇಚರ್ ವುರ್ಜೆಲ್ನ್” ಡರ್ ವೆಸ್ಟನ್ (ಜರ್ಮನಿ), ಜುಲೈ 17, 2009." |access-date=2011-05-16 |archive-date=2009-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802080324/http://www.germanna.org/germana_message_board#comment-166 |url-status=dead }}</ref> ಮನೆತನದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://wc.rootsweb.ancestry.com/cgi-bin/igm.cgi?op=PED&amp;db=marcwheat&amp;id=I19727 ರೂಟ್ಸ್‌ವೆಬ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಕನೆಕ್ಟ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್: ಮಾರ್ಕ್ ವೀಟ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್]</ref> ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಮೋಂಟ್‌ಕ್ಲೇರ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದವೀಧರನಾದ ನಂತರ<ref name="ADKDailyEnterprise">{{cite web|url=http://news.nnyln.net/adirondack-enterprise/1969/adirondack-enterprise-1969-july%20-%200064.pdf|title=AdirondackDailyEnterprise.com Archives|format=|access-date=2011-05-16|archive-date=2013-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130807205840/http://news.nnyln.net/adirondack-enterprise/1969/adirondack-enterprise-1969-july%20-%200064.pdf|url-status=dead}}</ref> ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|ಮಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]]ಯಿಂದ (MIT) ಲಭಿಸಿದ ಪೂರ್ಣ-ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ವೆಸ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನ U.S. ಮಿಲಿಟರಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. 'ಬಜ್' ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು: ಆತನ ಇಬ್ಬರು ಅಕ್ಕಂದಿರು ಸಣ್ಣವರಿರುವಾಗ 'ಬ್ರದರ್'ಅನ್ನು 'ಬಜರ್' ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದು ನಂತರ ಬಜ್ ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಂಡಿತು. ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮೊದಲ ಹೆಸರಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="Chaikin">{{cite web | last = Chaikin | first = Andrew | title = A Man on the Moon | page = 585}}</ref> === ಸೈನಿಕ ಜೀವನ === ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ B.S. ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತರಗತಿಯಲ್ಲೇ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಆತ U.S. ವಾಯುಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಲೆಫ್ಟೆನಂಟ್ ಆಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು [[ಕೊರಿಯನ್ ಯುದ್ಧ|ಕೊರಿಯನ್ ಯುದ್ಧದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜೆಟ್ ಕಾದಾಟ-ವಿಮಾನದ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆತ F-೮೬ ಸೇಬರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೬೬ ಕಾದಾಟದ ಮಿಷನ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಿಕೋಯನ್-ಗುರೆವಿಚ್ MiG-೧೫ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದರು. ''ಲೈಫ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ೧೯೫೩ರ ಜೂನ್ ೮ರ ಆವೃತ್ತಿಯು ಒಬ್ಬ ರಷ್ಯನ್ ಪೈಲಟ್ ತನ್ನ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವಿಮಾನದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಗನ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾದಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಫೋಟೊಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>[https://books.google.com/books?id=3EcEAAAAMBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_navlinks_s#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ಲೈಫ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ ಜೂನ್ 8, 1953. ಪುಟ 29]</ref> ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ನೇವಡಾದ ನೆಲ್ಲಿಸ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಮಾನದಿಂದ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುವವರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು ಹಾಗೂ ನಂತರ U.S. ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ (ಇದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು) ವಿಭಾಗ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಸಹಾಯಕರಾದರು. ಆತ ೨೨ನೇ ಫೈಟರ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯ]] ಬಿಟ್ಬರ್ಗ್ ಏರ್ ಬೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿ F-೧೦೦ ಸೂಪರ್ ಸೇಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ MIT ಯಿಂದ ಗಗನಯಾಸಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ Sc.D. ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ''[http://hdl.handle.net/1721.1/12652 ಲೈನ್-ಆಫ್-ಸೈಟ್ ಗೈಡನ್ಸ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್ಸ್ ಫಾರ್ ಮ್ಯಾನ್ಡ್ ಆರ್ಬಿಟಲ್ ರೆಂಡೆಜ್ವಸ್]'' ಆತನ ಪದವಿ ಪ್ರೌಢ ಪ್ರಬಂಧವಾಗಿತ್ತು. ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಆತ ಗಗನಯಾತ್ರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಡಿವಿಜನ್‌ನ ಜೆಮಿನಿ ಟಾರ್ಗೆಟ್ ಆಫೀಸ್‌ಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. === ನಾಸಾದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Aldrin Apollo 11 original.jpg|thumb|ಅಪೋಲೋ 11 ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಡೆದಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ೧೯೬೩ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ನಾಸಾ|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ನಾಸಾ</span>]] ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳ ಮೂರನೇ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಪೈಲಟ್ ಅನುಭವದ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದಾರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಮೊದಲ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೂಲ ''ಜೆಮಿನಿ ೯'' ರ ಪ್ರಧಾನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಾದ ಎಲಿಯಟ್ ಸೀ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಸ್ಸೆಟ್‌ರ ಸಾವಿನ ನಂತರ, ಮಿಷನ್‌ಗೆ ಕೊರತೆಯಾದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಜಿಮ್ ಲೋವೆಲ್ ಒಂದಿಗೆ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಪರಿಷ್ಕೃತ ಮಿಷನ್‌ನ (''ಜೆಮಿನಿ ೯A'' ) ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯು ಉದ್ದೇಶಿತ ವಾಹನದೊಂದಿಗೆ ಗೊತ್ತುಮಾಡಿಕೊಂಡ ರಹಸ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದು ವಿಫಲಗೊಂಡಾಗ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ವಿಮಾನವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಸಂಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕಾರ್ಯವೊಂದನ್ನು ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ನಡೆಸಿದರು. ಆತ ''ಜೆಮಿನಿ ೧೨'' ರ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿ ದೃಢಪಟ್ಟರು, ಇದು ಕೊನೆಯ ಜೆಮಿನಿ ಮಿಷನ್ ಮತ್ತು EVAಗಾಗಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಅಂತಿಮ ಅವಕಾಶವಾಗಿತ್ತು. ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಗಗನನೌಕೆಯ ಹೊರಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದಾಖಲೆಯೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ವಿಮಾನದಿಂದ ಹೊರಗೆಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Buzz Aldrin's bootprint on the Moon, AS11-40-5877 (21472308758).jpg|left|thumb|1969ರ ಜುಲೈ 20ರಂದು ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ತೆಗೆದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಡೆದಾಡಿದ ಆತನ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು.]] ೧೯೬೯ರ ಜುಲೈ ೨೦ರಂದು, ಆತ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡಿದ ಎರಡನೇ ಗಗನಯಾತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆತನ ಒಟ್ಟು EVA ಸಮಯವನ್ನು ''ಅಪೋಲೋ ೧೪'' ರಿಂದ ಮೀರಿಸುವವರೆಗೆ ಅದು ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲ ಗಗನಯಾತ್ರಿಯಾಗುವ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ನ ಅಪೇಕ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಊಹನೆಗಳಿವೆ.<ref>ಅಪೋಲೋ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಡಿಶನ್ಸ್ ಟು ದಿ ಮೂನ್, ಚ್ಯಾಪ್ಟರ್ ೮, ಪುಟ ೭.</ref> <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ನಾಸಾ</span>ದ ವಿವಿಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಚಾಂದ್ರಕೋಶದೊಳಗೆ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳ ದೈಹಿಕ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಕಮಾಂಡರ್ ನೈಲ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರೋಂಗ್‌ಗೆ ವಿಮಾನದಿಂದ ಮೊದಲು ಹೊರಹೋಗಲು ಸುಲಭವಾಯಿತು. ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನಾಗರಿಕನಾಗಿರಬೇಕೆಂಬುದು ನಾಸಾದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು, ಅಂತೆಯೇ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರೋಗ್ ಸಹ ನಾಗರಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೀರಿಯನ್ ಪಂಥದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿದ ನಂತರ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ರೇಡಿಯೊ ಮುಖಾಂತರ ಭೂಮಿಗೆ ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು: 'ಯಾರಾದರೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಂದಾದರೂ ಆಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಂತು, ಕಳೆದ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಎಂದು ನಾನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ'. ಆತ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ತನಗೆ ತಾನೇ ಕಮ್ಯೂನಿಯನ್ಅನ್ನು ನೀಡಿದರು(ಪ್ರಭುಭೋಜನ ಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು). ಆದರೆ ಆತ ಇದನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿರಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಅಪೋಲೋ ೮ರಲ್ಲಿ ಜೆನೆಸಿಸ್(ಬೈಬಲಿನ ಹಳೆಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮೊದಲ ಪರ್ವ)ಅನ್ನು ಓದಿದುಕ್ಕಾಗಿ ನಾಸ್ತಿಕ ತೀವ್ರವಾದಿ ಮ್ಯಾಡಲಿನ್ ಮುರ್ರೆ ಒಹೇರ್ ದಾವೆಯೊಂದನ್ನು ಹೂಡಿದ್ದರು.<ref>ಚೈಕಿನ್, ಆಂಡ್ರಿವ್. ''ಎ ಮ್ಯಾನ್ ಆನ್ ದಿ ಮೂನ್'' . ಪುಟ ೨೦೪</ref> ಚರ್ಚಿನ ಹಿರಿಯ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಡೀನ್ ವುಡ್ರಫ್ ನೀಡಿದ ಪಾಸ್ಟರ್‌ನ ಮನೆಯ ಕಮ್ಯೂನಿಯನ್ ಕಿಟ್ಅನ್ನು ಬಳಸಿದರು ಮತ್ತು ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟಿರೀಯನ್ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಆತನ ಪಾಸ್ಟರ್ ಬಳಸಿದ ಪದಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿದರು.<ref>("ಫರ್ಸ್ಟ್ ಆನ್ ದಿ ಮೂನ್ — ಎ ವೊಯೇಜ್ ವಿದ್ ನೈಲ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್, ಮೈಕೆಲ್ ಕೊಲಿನ್ಸ್, ಎಡ್ವಿನ್ ಇ., ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಜೂನಿಯರ್", ಜೀನ್ ಫಾರ್ಮರ್ ಮತ್ತು ದೋರ ಜಾನೆ ಹ್ಯಾಂಬ್ಲಿನ್ ಒಂದಿಗೆ ಬರೆದರು, ಅರ್ತುರ್ ಸಿ. ಕ್ಲಾರ್ಕೆ ಹಿನ್ನುಡಿ ಬರೆದರು, ಮೈಕೆಲ್ ಜೋಸೆಫ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಲಂಡನ್ (೧೯೭೦), ಪುಟ ೨೫೧).</ref><ref>{{cite news|url = http://blog.wired.com/tableofmalcontents/2007/01/sundance_2007_b_1.html|publisher = Wired|title = Sundance 2007: Buzz Aldrin Speaks|date = 2007-01-24|last = Hillner|first = Jennifer|accessdate = 2007-05-07|work = Table of Malcontents - Wired Blogs|archive-date = 2007-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20070228211434/http://blog.wired.com/tableofmalcontents/2007/01/sundance_2007_b_1.html|url-status = dead}}</ref> ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್‌ನ (ಜೋನ್ಸನ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಒಂದು ಹೌಸ್ಟನ್ ಉಪನಗರ) ಸ್ಥಳೀಯ ಕೂಟ ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೀರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಯನ್‌ಗೆ ಬಳಸಿದ ಚಾಲಿಸ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಘಟನೆಯನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಜುಲೈ ೨೦ಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಭಾನುವಾರದಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.websterpresby.org/history.asp| title=Webster Presbyterian Church History| accessdate=2009-11-09| archive-date=2013-08-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20130807215756/http://www.websterpresby.org/history.asp| url-status=dead}}</ref> ಫ್ರೀಮೇಸನ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಲಾಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಪರವಾಗಿ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಮಸೋನಿಕ್ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಜೆ. ಗೇ ಸ್ಮಿತ್‌ರ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಡೆಪ್ಯೂಟೈಜೇಶನ್ಅನ್ನೂ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು.<ref>[http://tl2k.org/history.htm%7CThe ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಟ್ರ್ಯಾಂಕ್ವಿಲಿಟಿ ಲಾಡ್ಜ್ ನಂ. 2000]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:A11v 1094228.ogv|thumb|''[[ಅಪೋಲೊ ೧೧|ಅಪೋಲೋ 11]]'' ಮಿಷನ್‌ನ ವೀಡಿಯೊ]] [[ಚಿತ್ರ:Buzz Aldrin black and white dress uniform photo portrait.jpg|thumb|left|ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಪೈಲಟ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ದಳಪತಿಯಾಗಿ ಕರ್ನಲ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್.]] === ನಿವೃತ್ತಿ === ನಾಸಾವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಂತರ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬೇಸ್‌ನ U.S. ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಪೈಲಟ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ದಳಪತಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ೧೯೭೨ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ೨೧ ವರ್ಷ ಸೇವೆಯ ನಂತರ ಸಕ್ರಿಯ ಉದ್ಯೋಗದಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ವಾಯುಪಡೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು, ಆದರೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಅವರ ವೃತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. ಆತ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳಾದ ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ''ರಿಟರ್ನ್ ಟು ಅರ್ತ್'' ಮತ್ತು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ''ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಸೆಂಟ್ ಡಿಸೊಲೇಶನ್'' , ನಾಸಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ನಂತರ ಮಾನಸಿಕ ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು [[ಮದ್ಯದ ಗೀಳು|ಅತಿಯಾದ ಕುಡಿತ]]ದಿಂದ ಆತ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಷ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | last = Aldrin | first = Buzz | title = Magnificent Desolation: The Long Journey Home from the Moon | url = https://archive.org/details/magnificentdesol0000aldr_y4w2 | publisher = Harmony | year = 2009}}</ref> ಆತನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಲೋಯಿಸ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಒಂದಿಗೆ ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಆತನ ಜೀವನವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ನಾಸಾದಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದಂದಿನಿಂದ ಆತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪರಿಶೋಧನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು, ''ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ಸ್ ರೇಸ್ ಇನ್ಟು ಸ್ಪೇಸ್'' (೧೯೯೩) ಎಂಬ ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಟವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪರಿಶೋಧನೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೊದಲು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದುದರ ೪೦ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು, ಬಜ್‌ ಸ್ನೂಪ್ ಡೋಗ್ಗ್, ಕ್ವಿನ್ಸಿ ಜೋನ್ಸ್, ತಾಲಿಬ್ ಕ್ವೇಲಿ ಮತ್ತು ಸೌಲ್ಜ ಬಾಯ್ ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ 'ರಾಕೆಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್' ಎಂಬ ರ‌್ಯಾಪ್ ಏಕಗೀತ ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ವೀಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬರುವ ಲಾಭವು ಬಜ್‌ನ ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆ ಶೇರ್‌ಸ್ಪೇಸ್‌ಗೆ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="timesonline">[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article6571987.ece ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಆಂಡ್ ಸ್ನೂಪ್ ಡಾಗ್ಗ್ ರೀಚ್ ಫಾರ್ ದಿ ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ವಿದ್ ರಾಕೆಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809090243/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article6571987.ece |date=2011-08-09 }}, ಟೈಮ್ಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್, ಜೂನ್ ೨೫, ೨೦೦೯</ref> ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈ ೨೨ರ C-ಸ್ಪ್ಯಾನ್ ಒಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು 'ಫೋಬೋಸ್ ಏಕಶಿಲೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ: 'ಮಾನವನು ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ನಾವು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೋಗಬೇಕು. ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾರಬೇಕು, ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸಂಧಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಏಕಶಿಲೆಯಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಏಳು ಗಂಟೆಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವ ಈ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ಆಕಾರದ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲಿರುವ ಒಂದು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. 'ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಯಾರು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ?' ಎಂಬುದನ್ನು ಜನರು ಯಾವಾಗ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ? ಅದನ್ನು ಈ ಪ್ರಪಂಚವು ಅಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದೆ. ನೀವು ಆರಿಸಿದರೆ, ದೇವರು ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ'.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=bDIXvpjnRws&eurl=http%3A%2F%2F|title=Buzz Aldrin Reveals Existence of Monolith on Mars Moon|publisher=C-Span|date=July 22, 2009}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:BuzzAldrinByPhilKonstantin.jpg|thumb|ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್, ಫೆಬ್ರವರಿ 2009]] === ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಸೈಕ್ಲರ್ === ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶನೌಕೆ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಪಥವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಈಗ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಸೈಕ್ಲರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಆಲ್ಡ್ರಿನ್, ಇ. ಇ., "ಸೈಕ್ಲಿಕ್ ಟ್ರ್ಯಾಜೆಕ್ಟರಿ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ಸ್,"ಇಂಟರ್‌ಪ್ಲಾನೆಟರಿ ರ‌್ಯಾಪಿಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಸ್ಟಡಿ ಮೀಟಿಂಗ್‌ಗೆ SAIC ಮಂಡನೆ, ಜೆಟ್ ಪ್ರೋಪಲ್ಷನ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೫.</ref><ref>ಬಿರ್ನೆಸ್, ಡಿ. ವಿ., ಲಾಂಗುಸ್ಕಿ, ಜೆ. ಎಮ್. ಮತ್ತು ಆಲ್ಡ್ರಿನ್, ಬಿ.,"ಸೈಕ್ಲರ್ ಆರ್ಬಿಟ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಅರ್ತ್ ಆಂಡ್ ಮಾರ್ಸ್," ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೇಸ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಆಂಡ್ ರಾಕೆಟ್ಸ್, ಸಂಪುಟ ೩೦, ಸಂ. ೩, ಮೇ-ಜೂನ್ ೧೯೯೩, ಪುಟೇ ೩೩೪-೩೩೬.</ref> ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಸೈಕ್ಲರ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಪಥದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶನೌಕೆಯು [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]] ಗ್ರಹಗಳ ಹತ್ತಿರ ಒಂದು ನಿಯತ (ಆವರ್ತ) ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಸೈಕ್ಲರ್ ಮಂಗಳ ಸೈಕ್ಲರ್‌ಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಡಿಗೆಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿರ್ಹವಹಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರು ಮಾಡಲು ಅವರಿಗೆ ನೀರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಯೋಚನೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರಲು ಈತ ಕಾರಣೀಭೂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. === ನಾಸಾದ ಖಂಡನೆ === ೨೦೦೩ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ನಾಸಾದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸುವ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref name="Fly Me To L1">{{cite web | last = Aldrin | first = Buzz | title = Fly Me To L1 | publisher = [[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] | date = 2003-12-05 | url = http://buzzaldrin.com/space-vision/rocket_science/l1-gateport/ | accessdate = 2009-11-14 | archive-date = 2011-07-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110708105454/http://buzzaldrin.com/space-vision/rocket_science/l1-gateport/ | url-status = dead }}</ref> ಅದರಲ್ಲಿ, ಆತ ನಾಸಾದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ-ನೌಕೆಯೊಂದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಯಾವುದೇ ಸರಕಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಸರಕನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಒಮ್ಮೆಗೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದೆಯೆಂದು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಗೆ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಗುರಿಯು ಹೊಸ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಾಗಿರದೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದರು. === ಮಾನವನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪ ಏರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯ === ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಮಾನವರು ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆಂಬುದನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: 'ವಾಯುಗುಣವು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದು ಈಗ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನಂತರ ತಣ್ಣಗಾಗಬಹುದು. ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಯುಗುಣವನ್ನು ಈಗ ಇರುವಂತೆ ಇಡಲು ನಮ್ಮ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡುವುದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ನಾವು ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಪಂಚವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ'.<ref name="Buzz Aldrin calls for manned flight to Mars to overcome global problems">{{cite web | last = Aldrin | first = Buzz | title = Buzz Aldrin calls for manned flight to Mars to overcome global problems | publisher = [[The Daily Telegraph]] | date = 2009-07-03 | url = http://www.telegraph.co.uk/technology/5734525/Buzz-Aldrin-calls-for-manned-flight-to-Mars-to-overcome-global-problems.html | accessdate = 2011-01-07}}</ref> === ಪುಸ್ತಕಗಳು === ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಸಹ-ಲೇಖಕರಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳೆಂದರೆ - ''ರಿಟರ್ನ್ ಟು ಅರ್ತ್'' (೧೯೭೩), ''ಮೆನ್ ಫ್ರಮ್ ಅರ್ತ್'' (೧೯೮೯) ಮತ್ತು ''ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಸೆಂಟ್ ಡಿಸೊಲೇಶನ್'' (೨೦೦೯). ಆತ ''ಎನ್ಕೌಂಟರ್ ವಿದ್ ಟೈಗರ್'' (೧೯೯೬) ಮತ್ತು ''ದಿ ರಿಟರ್ನ್'' (೨೦೦೦) ಮೊದಲಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿತ-ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಬಾರ್ನೆಸ್ ಒಂದಿಗೆ ಸಹ-ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದರು. === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ === ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಮೂರು ಬಾರಿ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ: ಜೋನ್ ಅರ್ಚರ್, ಈಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಆತ ಜೇಮ್ಸ್, ಜ್ಯಾನಿಸ್ ಮತ್ತು ಆಡ್ರಿವ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ಬೆವರ್ಲಿ ಜಿಲ್; ಈಗಿನ ಪತ್ನಿ ಲೋಯಿಸ್ ಡ್ರಿಗ್ಸ್ ಕೆನನ್, ಈಕೆಯನ್ನು ಆತ ೧೯೮೮ರ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ದಿನದಂದು ಮದುವೆಯಾದರು. ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ವಿಪರೀತ ಕುಡಿತದ ವಿರುದ್ಧದ ಆತನ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ''ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಸೆಂಟ್ ಡಿಸೊಲೇಶನ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | url=http://edition.cnn.com/2009/TECH/07/17/life.after.moon.landing/index.html | work=CNN | title=After walking on moon, astronauts trod various paths - CNN.com | accessdate=April 27, 2010 | date=July 17, 2009 | archive-date=ಜನವರಿ 30, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110130085857/http://edition.cnn.com/2009/TECH/07/17/life.after.moon.landing/index.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://bipolar.about.com/od/businessmenpoliticians/p/buzzaldrin.htm |title=Buzz Aldrin |work=About.com |first=Kimberly |last=Read |date=2005-01-04 |accessdate=2008-11-02 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718153659/http://bipolar.about.com/od/businessmenpoliticians/p/buzzaldrin.htm |url-status=dead }}</ref> ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಸಕ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ GOP ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://combatveteransforcongress.org/sites/default/files/೨-೨೬-೧೦-invite.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮುಖಮರ್ದನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ''ಟೈಮ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ;<ref name="timelift">''ಟೈಮ್'' ಲೇಖನ: "[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1659730,00.html#ixzz11ko5JooF 10 ಕ್ವೆಶನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713163249/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1659730,00.html#ixzz11ko5JooF |date=2011-07-13 }}."</ref> ತನ್ನನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ G-ಪಡೆಯು ತನ್ನ ಗಲ್ಲವು ಇಳಿಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಆತ ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="timelift"/> == ಗೌರವಗಳು == * ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೆಂದರೆ - ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಮೆಡಲ್, ಲೀಜನ್ ಆಫ್ ಮೆರಿಟ್, ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ಡ್ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕ್ರಾಸ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಏರ್ ಮೆಡಲ್‌ನ ಮೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು. * ನಾಸಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೆಂದರೆ - ನಾಸಾ ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಮೆಡಲ್, ನಾಸಾ ಎಕ್ಸೆಪ್ಷನಲ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಮೆಡಲ್ ಮತ್ತು ನಾಸಾ ಸ್ಪೇಸ್ ಫ್ಲೈಟ್ ಮೆಡಲ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು. * ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುಮಾನಗಳೆಂದರೆ - ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಮೆಡಲ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಜೆ. ಕೊಲ್ಲಿಯರ್ ಟ್ರೋಫಿ, ರಾಬರ್ಟ್ ಹೆಚ್. ಗೊಡ್ಡಾರ್ಡ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಟ್ರೋಫಿ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರೋಫಿ. * ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅಪೋಲೋ ೧೧ ಇಳಿಯುವ ಸ್ಥಳದ ಹತ್ತಿರದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಕುಂಡ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ೬೪೭೦ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್<ref>{{cite web |url=http://scully.cfa.harvard.edu/~cgi/ShowCitation.COM?num=6470 |title=Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (5001)-(10000): 6470 Aldrin|publisher=IAU: Minor Planet Center |accessdate=2008-07-26}}</ref> ಮೊದಲಾದವಕ್ಕೆ ಆತನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. * ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಗುಸ್ಟಾವಸ್ ಅಡೋಲ್ಫಸ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ಅನ್ನು ಪಡೆದರು. * ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ, [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಶ್]] ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರನ್ನು ಕಮೀಷನ್ ಆನ್ ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಗೆ ನೇಮಿಸಿದರು.<ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2001/08/20010822-6.html ಪರ್ಸೊನಲ್ ಅನೌನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್] - ಆಗಸ್ಟ್ ೨೨, ೨೦೦೧ ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸ್ ನೇಮಿಂಗ್ ದಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಅಪಾಂಟೀಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಕಮೀಷನ್.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080320035407/http://www.buzzaldrin.com/space/reports/] - ಈ ಮೂಲವು ಆತ ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ೨೦೦೧ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೨ರ ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರದ ಆತ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.</ref> * ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಮಕ್ಕಳ ದತ್ತಿಸಂಸ್ಥೆ ವೆರೈಟಿಯಿಂದ ೨೦೦೩ರ ಮಾನವಹಿತ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, 'ಅದು ಮಾನವರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಹಿಕೆ, ಪರಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.'<ref>{{cite web|url = http://www.varietychildrenscharity.org/about_variety/humanitarian_awards.php|title = Variety International Humanitarian Awards|publisher = Variety, the Children's Charity|accessdate = 2007-05-07|archive-date = 2007-09-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20070927180538/http://www.varietychildrenscharity.org/about_variety/humanitarian_awards.php|url-status = dead}}</ref> * ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಗವರ್ನರ್‌ಗಳ ಮಂಡಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆತ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು; ಆಸ್ಟ್ರನಾಟ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾರೆ; ದಿ ಪ್ಲಾನೆಟರಿ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಹಿಂದೆ-ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರ ಧ್ವನಿಯು ಈ ಸೊಸೈಟಿಯ ''ಪ್ಲಾನಿಟರಿ ರೇಡಿಯೊದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಪಿಸೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ.'' * ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಪೇಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅದರ ಉನ್ನತ ಗೌರವ ಜನರಲ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಇ. ಹಿಲ್ ಲೈಫ್‌ಟೈಮ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಅಚೀವ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.nationalspacesymposium.org/symposium-awards |title=ಸಿಂಪೋಸಿಯಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ {{!}} ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಸಿಂಪೋಸಿಯಮ್ |access-date=2011-05-16 |archive-date=2009-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090203060101/http://www.nationalspacesymposium.org/symposium-awards |url-status=dead }}</ref> ಯನ್ನು ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ಗೆ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿತು. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಬಳಕೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶೋಧನೆ ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಮಾಹಿತಿ, ಅಂಶಗಳು ಅಥವಾ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಜನರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಥವಾ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಜೀವಮಾನ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಅಥವಾ ಮಾನವರಿಗೆ ಉಪಕರಿಸುವ ಇತರ ಕಸುಬುಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಮಹೋನ್ನತರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. *ದೂರದರ್ಶನ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರಿಗೆ ಹಾಲಿವುಡ್ ಆಂಡ್ ವೈನ್‌ನ ಹಾಲಿವುಡ್ ವಾಕ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಟಾರ್ಅನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="HWOFDB">{{cite web |url=http://www.hwof.com/stars?recipient=Buzz Aldrin |title=Hollywood Walk of Fame database |publisher=HWOF.com |access-date=2011-05-16 |archive-date=2011-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110712233733/http://hwof.com/stars?recipient=Buzz |url-status=dead }}</ref> *ಈತ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾರೆ. *೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಒಬಾಮ]] ಆಲ್ಡ್ರಿನ್, ಆತನ ಅಪೋಲೋ ೧೧ರ ಸಹ-ಸಿಬ್ದಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಗ್ಲೆನ್ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಶನಲ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮೆಡಲ್ಅನ್ನು ನೀಡುವ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಿದರು. *೨೦೧೦ರ ಸ್ಪೇಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ಗೆ #೯ನೇ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಾಯಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು (ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆತ ಗಸ್ ಗ್ರಿಸ್ಸಮ್ ಮತ್ತು ಅಲನ್ ಶೆಪಾರ್ಡ್ ಒಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು).<ref>{{cite web|url=http://www.spacefoundation.org/news/story.php?id=1038|title=Space Foundation Survey Reveals Broad Range of Space Heroes|access-date=2011-05-16|archive-date=2012-08-15|archive-url=https://www.webcitation.org/69vzcgxKu?url=http://www.spacefoundation.org/media/press-releases/space-foundation-survey-reveals-broad-range-space-heroes-early-astronauts-still?id=1038|url-status=dead}}</ref> == ಪಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ == {{In popular culture|date=May 2010}} * ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ''ದಿ ಸಿಂಪ್ಸನ್ಸ್'' ಎಂಬ ಆನಿಮೇಶನ್-ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭ-ಹಾಸ್ಯದ "ಡೀಪ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಹೋಮರ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಒಂದು ಎಪಿಸೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದರಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ಹೋಮರ್ ಸಿಂಪ್ಸನ್ [[ನಾಸಾ|ನಾಸಾಕ್ಕೆ]] ಅದರ ಮೊದಲ 'ಆವರೇಜ್ ಜೋ' ಗಗನಯಾತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಎರಡನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂಬ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ತುಂಬಾ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯ ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆತನ ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - 'ಎರಡನೆಯದು ಮೊದಲ ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ. !' * ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾಮಿಡಿ ಗುಂಪು ಮಾಂಟಿ ಪೈತಾನ್ ೧೯೭೦ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦ರಂದು, "ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಶೊ" ಎಂಬ ಒಂದು ಎಪಿಸೋಡ್ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ "ದಿ ಸ್ಟಾರ್-ಸ್ಪ್ಯಾಂಗ್ಲೆಡ್ ಬ್ಯಾನರ್" ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದಾಗ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಶಂಸೆ ಬರದಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಆತನ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ನಾಸಾದಲ್ಲಿನ ಆತನ ಪಾತ್ರದ (ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ) ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು. * ಮಾನಸಿಕ ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಕುಡಿತದೊಂದಿಗಿನ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಆತನ ಎರಡು ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ೧೯೭೬ರ ಟಿವಿ-ಚಲನಚಿತ್ರ ''ರಿಟರ್ನ್ ಟು ಅರ್ತ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸನ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. * ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಪೇಸ್ ಶಟಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ ದುರ್ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ನಂತರ, ಆತ ''ಪಂಕಿ ಬ್ರೂಸ್ಟರ್'' ‌ನ ಎಪಿಸೋಡ್ "ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ಹ್ಯಾಪನ್"ನಲ್ಲಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಆತ ಎದೆಗುಂದಿದ ಪಂಕಿಗೆ ಗಗನಯಾತ್ರಿಯಾಗುವ ಕನಸನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. * ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ೧೯೯೬ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಜಿಯೊಪಾರ್ಡಿ!'' ಯ ಒಂದು ಎಪಿಸೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. * ೧೯೯೬ರ ಟಿವಿ-ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಅಪೋಲೋ ೧೧'' ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ರೆವರೆಂಡ್ ವುಡ್ರಫ್‌ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರ ಪಾತ್ರವವನ್ನು ಹಿಂದೆ ''ಅಪೋಲೋ ೧೩'' ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಹರ್ಟ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬರ್ಕ್ಲೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. * ಆಂಡ್ರಿವ್ ಚೈಕಿನ್‌ರ ಪುಸ್ತಕ ''ಎ ಮ್ಯಾನ್ ಆನ್ ದಿ ಮೂನ್'' ‌ನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ''ಫ್ರಮ್ ದಿ ಅರ್ತ್ ಟು ದಿ ಮೂನ್'' ಎಂಬ ೧೯೯೮ರ ಕಿರುಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮೊದಲು ಯಾರು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾಟಕೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬ್ರಿಯನ್ ಕ್ರ್ಯಾಂಸ್ಟನ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. * ಪಿಕ್ಸಾರ್‌ನ ''ಟಾಯ್ ಸ್ಟೋರಿ'' ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ರೇಂಜರ್ ಪಾತ್ರ ಬಜ್‌ ಲೈಟ್‌ಯಿಯರ್‌ಗೆ ಆತನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಡಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು 'ಆತನು ಇತರ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ' ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ನಾಸಾದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡುವಾಗ ಆನಂದಪರವಶನಾಗಿ ಬಜ್‌ ಲೈಟ್‌ಯಿಯರ್ ಗೊಂಬೆಯೊಂದನ್ನು ಹೊರಗೆಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ತನಗೆ ನೀಡಿದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು; ಇದರ ಭಾಗವೊಂದನ್ನು ''ಟಾಯ್ ಸ್ಟೋರಿ'' ಯ ೧೦ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ದಿನದ DVD ಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಆತನ ಮೊದಲ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಆತ ಯಾವುದೇ ಅನುಮೋದನೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.<ref name="NYT-2009-06-15"/> * ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ಕಾಮಿಡಿ ಸರಣಿ ''ಆಲಿ ಜಿ ಇನ್ ದ USAiii'' ಯಲ್ಲಿ ಆಲಿ ಜಿ ಒಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ (ಸಾಚ ಬೇರನ್ ಕೊಹೆನ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ) ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಲಿ ಜಿ ಆತನನ್ನು "ಬಜ್‌ ಲೈಟ್‌ಯಿಯರ್" ಎಂದು ಕರೆದರು ಮತ್ತು ಆತ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆ ಮಾನವರು ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.[[ಚಿತ್ರ:Aldrin near Module leg.jpg|thumb|ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಲೆಗ್‌ನ ಹತ್ತಿರ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್.]] * ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆಯನ್]] ಲೇಖಕ ಜೊಹಾನ್ ಹಾರ್ಸ್ಟಡ್ ''ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್, ವಾಟ್ ಹ್ಯಾಪನ್ಡ್ ಟು ಯು ಇನ್ ಆಲ್ ದಿ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಜನ್?'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವು ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರನ್ನು ತನ್ನ ಮಾದರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. * ೨೦೦೬ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೬ರಂದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಯೋಜಕ ಜೊನಾತನ್ ಡೋವ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ''ಮ್ಯಾನ್ ಆನ್ ದಿ ಮೂನ್'' ಎಂಬ ೫೦ ನಿಮಿಷದ ಗೀತನಾಟಕವನ್ನು UK ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ ಚಾನೆಲ್ ೪ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರ ಚಂದ್ರನ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಅನುಭವವು ಆತನ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಆತನ ಮದುವೆಯು ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಾತನ್ ಗುನ್ನ್ ಮತ್ತು ಜೋನ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪಾಟ್ರಿಸಿಯಾ ರಾಸೆಟ್ಟೆ ಮಾಡಿದರು. * ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ''ಇನ್ ದಿ ಶಾಡೊ ಆಫ್ ದಿ ಮೂನ್'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. * ಆತ ೩-ಡಿ ಆನಿಮೇಶನ್-ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಫ್ಲೈ ಮಿ ಟು ದಿ ಮೂನ್'' ‌ನ ಅಂತಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾರೆ. * ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರ ದೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಅಪೋಲೋ ೧೧ರ ಕಥೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಂಗೀತವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಮೂನ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್'ಅನ್ನು ಸ್ಟೀಫನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್ ಬರೆದು, ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಡರ್ಬಿ ಪ್ಲೇಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಒಂದು ತೇಲುವ ಶಟಲ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸೂಲ್ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸೃಜನಶೀಲ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. * ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಮೂನ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಎಂಬ MTV ವೀಡಿಯೊ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿಯ ರೂಪದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="BuzzFAQ">{{cite web|url=http://www.buzzaldrin.com/faq/|title=BuzzAldrin.com - About Buzz Aldrin: FAQ|accessdate=2008-06-09|archive-date=2009-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413213607/http://buzzaldrin.com/faq|url-status=dead}}</ref> *ಭ್ರಾಂತಿಜನಕ ರಾಕ್ ವಾದ್ಯ-ವೃಂದ ಬಾರ್ಡೊ ಪಾಂಡ್ ಅದರ ಲ್ಯಾಪ್ಸೆಡ್ LPಯಲ್ಲಿ ''ಆಲ್ಡ್ರಿನ್'' ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. *ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ರಾಕ್ ವಾದ್ಯ-ವೃಂದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ''ಬಜ್‌'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಒಂದು ಆಲ್ಬಮ್ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಆಲ್ಬಮ್ ಸ್ಲಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬದಲಿಸಬಹುದಾದ ಮುಖಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಅಪೋಲೊ ೧೧|ಅಪೋಲೋ 11]] ಚಂದ್ರನ ಮಿಷನ್‌ಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿರುವ "ಬಜ್‌" ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ನ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. * ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರನ್ನು ೨೦೦೮ರ ಜುಲೈ ೩೧ರಂದು ''ಫ್ಲೈ ಮಿ ಟು ದಿ ಮೂನ್'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡುವ ''ದಿ ಕೊಲ್ಬರ್ಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್'' ‌ನ ಎಪಿಸೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಕೊಲ್ಬರ್ಟ್ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರು. * ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ''ಇನ್ ದಿ ಶಾಡೊ ಆಫ್ ದಿ ಮೂನ್'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ "ದಿ ವಂಡರ್ ಆಫ್ ಇಟ್ ಆಲ್" ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ 'ದಿ ರಾಕೆಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್' ಎಂಬ ಒಂದು ರ‌್ಯಾಪ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.funnyordie.com/videos/0be5c681fc/buzz-aldrin-s-rocket-experience |title=ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ಸ್ ರಾಕೆಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಆಂಡ್ FOD ಟೀಮ್ - ವೀಡಿಯೊ |access-date=2011-05-16 |archive-date=2011-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624032133/http://www.funnyordie.com/videos/0be5c681fc/buzz-aldrin-s-rocket-experience |url-status=dead }}</ref> ಆತ ತಾಲಿಬ್ ಕ್ವೇಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೂಪ್ ಡಾಗ್ಗ್ ಮೊದಲಾವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಈ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಇತರರೆಂದರೆ ಕ್ವಿನ್ಸಿ ಜೋನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೌಲ್ಜ ಬಾಯ್.<ref>{{Cite web |url=http://www.funnyordie.com/videos/f7a26d7505/making-of-buzz-aldrin-s-rocket-experience-w-snoop-dogg-and-talib-kweli |title=ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ಸ್ ರಾಕೆಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್, ಸ್ನೂಪ್ ಡಾಗ್ಗ್ ಆಂಡ್ ತಾಲಿಬ್ ಕ್ವೇರಿ ಫ್ರಮ್ ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್, FOD ಟೀಮ್, ರ‌್ಯಾನ್ ಪೆರೆಜ್ ಆಂಡ್ ಸ್ನೂಪ್ ಡಾಗ್ಗ್ - ವೀಡಿಯೊ |access-date=2011-05-16 |archive-date=2011-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427092030/http://www.funnyordie.com/videos/f7a26d7505/making-of-buzz-aldrin-s-rocket-experience-w-snoop-dogg-and-talib-kweli |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೦೯ರ ನವೆಂಬರ್ ೧೭ರಂದು, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಆತನ ಹೊಸ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಲು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ-ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಪ್ರದರ್ಶನ-ರಂಗದಲ್ಲಿ ''ದಿ ಪ್ರೈಸ್ ಈಸ್ ರೈಟ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು (ಈ ಪುಸ್ತಕವೂ ಸಹ ಬೋನಸ್ ಆಗಿ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನ-ರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು). *ಆತ ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ವಿದ್ ದಿ ಸ್ಟಾರ್ಸ್'' ‌ನ ೧೦ನೇ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ಲಿ ಡೆಲ್‌ಗ್ರೋಸ್ಸೊ ಒಂದಿಗೆ ಜತೆಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.mnn.com/lifestyle/ecollywood/stories/astronaut-buzz-aldrin-to-dance-with-a-different-kind-of-star|title=Astronaut Buzz Aldrin to dance with a different kind of star|date=2010-03-02|publisher=Mother Nature Network|accessdate=2010-03-03|archive-date=2010-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100306164052/http://www.mnn.com/lifestyle/ecollywood/stories/astronaut-buzz-aldrin-to-dance-with-a-different-kind-of-star|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೦ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೨ರ ಸೋಮವಾರದಂದು, ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಮತ್ತು ಡೆಲ್‌ಗ್ರೋಸ್ಸೊ ಸ್ಯಾಮ್ ಕುಕೆಯವರ ವಿರುದ್ಧದ ಚಾ-ಚಾ-ಚಾ ನೃತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ೩೦ ಅಂಕಗಳಲ್ಲಿ ೧೪ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಆತ ೨೦೧೦ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ೬ರ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದರು. * ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ''೩೦ ರಾಕ್'' ‌ನ ತಾಯಿಯಂದಿರ ದಿನದ ಎಪಿಸೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು (ಇದು ೨೦೧೦ರ ಮೇ ೬ರಂದು ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು); ''೩೦ ರಾಕ್'' ಕಂಟಿನ್ಯುಟಿಯಲ್ಲಿ, ಆತ ಲಿಜ್ ಲೆಮನ್‌ರ ತಾಯಿಯ ಮಾಜಿ ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. * ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ''ಟೈಪ್ ಚೆಫ್'' ಏಳನೇ ಸರಣಿಯ ಒಂದು ಎಪಿನೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಗೊಡ್ಡಾರ್ಡ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಫ್ಲೈಟ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಊಟವನ್ನು ತಯಾರುಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. *ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ''ಟಾಪ್ ಗೇರ್'' ‌ನ US ಆವೃತ್ತಿಯ ಸರಣಿ ಪ್ರಥಮಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ 'ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಇನ್ ಎ ಸ್ಮಾಲ್ ಕಾರ್' ಆಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಸುಜುಕಿ SX೪ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಬರಲು ಆತ ೧:೫೫.೬ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. *ಕೋರಿ ಟಕರ್ ನಟಿಸಿದ ೨೦೧೧ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[Transformers: Dark of the Moon]]'' ನ ಚುಟುಕು ಟ್ರೇಲರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಕ ಮೈಕೆಲ್ ಬೇ ದೃಢಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.collider.com/೨೦೧೦/೧೨/೦೮/michael-bay-interview-transformers-dark-moon-edit-bay-visit/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == UFO ವಾದಗಳು == ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ''ಫರ್ಸ್ಟ್ ಆನ್ ದಿ ಮೂನ್: ದಿ ಅನ್‌ಟೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರಿ'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಸಂದರ್ಶಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ ನಾವು [[ಅಪರಿಚಿತ ಹಾರಾಡುವ ವಸ್ತು|ಗುರುತಿಸದ ಹಾರುವ ವಸ್ತು]]ವೊಂದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇವೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಾಲ್ಕು ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶನೌಕೆ ಅಡಾಪ್ಟರ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇವೆಂಬ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಕತ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ NAI ಹಿರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಡೇವಿಡ್ ಮೋರಿಸನ್‌ರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಅವುಗಳ S-IVB ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನವು ೬,೦೦೦ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿತ್ತು, ಆದರೆ S-IVB ಅದರ ಬೇರ್ಪಡುವ ಕುಶಲ-ಚಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ನಾಲ್ಕು ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆ ಬಿಡಲಾಯಿತು, ಆ ಮೂಲಕ ಅವು ಅಪೋಲೋ ೧೧ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶನೌಕೆಯನ್ನು ಅದರ ಮೊದಲ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯವರೆಗೆ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://history.nasa.gov/alsj/a11/A11_MissionOpReport.pdf|title=Apollo 11 Mission Op Report|format=PDF|access-date=2011-05-16|archive-date=2011-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122065831/http://history.nasa.gov/alsj/a11/A11_MissionOpReport.pdf|url-status=dead}}</ref> ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ೨೦೦೭ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ರಂದು ''ದಿ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್ ಶೊ'' ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಸ್ಟರ್ನ್ ಆತನಲ್ಲಿ UFO ನ ಭಾವಿಸಿರುವ ನೆಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರು. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಆಚೆಯಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ನೆಲೆಯಿಲ್ಲವೆಂದು ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆ ವಸ್ತುವು ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಪ್ಯಾನೆಲ್ ಎಂಬುದು '೯೯.೯ ಪ್ರತಿಶತ' ನಿಜವೆಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://nai.arc.nasa.gov/astrobio/astrobio_detail.cfm?ID=1568|title=NASA Ask an Astrobiologist|access-date=2011-05-16|archive-date=2008-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080119075550/http://nai.arc.nasa.gov/astrobio/astrobio_detail.cfm?ID=1568|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ufoevidence.org/cases/case592.htm |title=Site containing a transcript of the UFO segment of the Untold Story documentary |access-date=2011-05-16 |archive-date=2016-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131111340/http://www.ufoevidence.org/cases/case592.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://science.discovery.com/tvlistings/episode.jsp?episode=0&cpi=115678&gid=0&channel=SCI |title=A link to The Science Channel scheduling info for cited documentary containing Aldrin's UFO comments}}</ref> ಸೈನ್ಸ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಿಂದ ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕೊಳಗಾದ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಗುರುತಿಸದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಆತ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಾನು ಅನ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿಯೆಂದು ಸೈನ್ಸ್ ಚಾನೆಲ್‌ಅನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಅದು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು.<ref name="SkepticalInquirer">{{cite journal| journal = Skeptical Inquirer| volume = 33| issue = 1| year = 2009| pages = 30–31| title = UFOs and Aliens in Space| last = Morrison| first = David| url =https://archive.org/details/sim_skeptical-inquirer_january-february-2009_33_1/page/30| accessdate = }}</ref> == ಹಾಸ್ಯ ಆಪಾದನೆಗಳು == ೨೦೦೨ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೯ರಂದು, ಅಪೋಲೋ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿದುದನ್ನು ಸುಳ್ಳೆಂದು ಹೇಳುವ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಬಾರ್ಟ್ ಸಿಬ್ರೆಲ್ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ ಹೋಟೆಲ್ ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಮಲಮಗಳನ್ನು ಸಂಧಿಸಿದರು. ಸಿಬ್ರೆಲ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್‌ರಿಗೆ 'ನೀನು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದರ ಮೇಲೆ ನಡೆದಾಡಿದಿದ್ದೇನೆಂದು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಹೇಡಿ, ಸುಳ್ಳುಗಾರ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳನೆಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/07/14/science/space/14hoax.html|title=Vocal Minority Insists It Was All Smoke and Mirrors|publisher=New York Times|date=2009-07-13|last=Schwartz|first=John|accessdate=2009-08-11}}</ref> ಕೋಪಗೊಂಡ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಸಿಬ್ರೆಲ್‌ರ ಮುಖಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದರು. ಮೊದಲು ಸಿಬ್ರೆಲ್ ಮೈಮುಟ್ಟಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೆಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳು ದೃಢಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್ ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಆ ನಗರದ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್ ದಾವೆ ಹೂಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಸಿಬ್ರೆಲ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚೇನು ಗಂಭೀರ ಗಾಯಗಳಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/2272321.stm|title=Ex-astronaut escapes assault charge|date=2002-09-21|publisher=BBC News|accessdate=2008-09-03}}</ref> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌ == {{Portal box|Biography|United States Air Force}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Buzz_Aldrin|Buzz Aldrin}} *{{Official website|http://www.buzzaldrin.com}} *[http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/aldrin-b.html ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ಸ್ ಅಫೀಶಿಯಲ್ ನಾಸಾ ಬಯೋಗ್ರಫಿ] *[http://wc.rootsweb.ancestry.com/cgi-bin/igm.cgi?op=PED&amp;db=marcwheat&amp;id=I19727 ಆನ್ಸಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್] *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/7910275.stm ಎ ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ ಐಟಮ್ ಎಬೌಟ್ ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ಸ್ ಮೂನ್ ಮೆಮರೀಸ್, ಲುಕಿಂಗ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಟು ದಿ 40ತ್ ಆನಿವರ್ಸರಿ ಆಫ್ ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಮೂನ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್] *[http://www.cosmosmagazine.com/node/545 "ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಆಫ್ ಸಾಲಿಟ್ಯೂಡ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060919025024/http://www.cosmosmagazine.com/node/545 |date=2006-09-19 }} - ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್: ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವಾಗ ಉಂಟಾದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ''ಕಾಸ್ಮಸ್'' ವಿಜ್ಞಾನ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ *[http://www.radiolive.co.nz/Graeme-Hill-meets-Buzz-Aldrin/tabid/491/articleID/12454/Default.aspx ವೀಡಿಯೊ ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ ವಿದ್ ಬಜ್ ಆಲ್ಡ್ರಿನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716024334/http://www.radiolive.co.nz/Graeme-Hill-meets-Buzz-Aldrin/tabid/491/articleID/12454/Default.aspx |date=2011-07-16 }} - ಬಜ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಂಕ್ವಿಲಿಟಿ ಬೇಸ್‌ನ ವರ್ಧಿಸಿದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗ್ರೇಮೆ ಹಿಲ್ ಒಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. *[http://astrotalkuk.org/2008/04/20/episode12journey-to-the-moon/ ವೀಡಿಯೊ ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725022303/http://astrotalkuk.org/2008/04/20/episode12journey-to-the-moon/ |date=2011-07-25 }} - AstrotalkUK {{People who have walked on the Moon}} {{NASA Astronaut Group 3|state=autocollapse}} {{Dancing with the Stars Season 10}} {{Persondata |NAME= Aldrin, Buzz |ALTERNATIVE NAMES= |SHORT DESCRIPTION= [[Astronaut]] [[Fighter pilot]] |DATE OF BIRTH= 20 January 1930 |PLACE OF BIRTH= [[Glen Ridge, New Jersey]], U.S. |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Aldrin, Buzz}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೩೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:1966ರ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯಾತ್ರೆ]] [[ವರ್ಗ:1969ರ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯಾತ್ರೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕನ್ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿಮಾನಚಾಲಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊರಿಯನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್ ಮೂಲದ ಅಮೇರಿಕಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಮೂಲಕ ಅಮೇರಿಕಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಂಗ್ರೆಶನಲ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌ ಮೆಡಲ್‌ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಾರ್ಮನ್ ಟ್ರೋಫಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏವಿಯೇಶನ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ದಾಖಲಿತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ರಿಯಾಲಟಿ ದೂರದರ್ಶ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್ ಕೌಂಟಿಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮದ್ಯಪಾನ ವ್ಯಸನವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಏರ್ ಮೆಡಲ್ ಸ್ವೀಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕುಲ್ಲುಮ್ ಜಿಯೊಗ್ರಫಿಕಲ್ ಮೆಡಲ್ ಸ್ವೀಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಾಯುಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೊನಟ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ದಾಖಲಿತರು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮಿಲಿಟರ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣೆ]] ieosz18r3ac8v8gkmj9icjj49xwb0q9 0 29843 1428500 1428086 2026-09-17T06:51:02Z Swadesh swadi 101653 /* */ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕರು ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾನ್ ದಳವಾಯಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತಿ ಸೀಮೆಯ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ರಾಜ. 1653ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ 200 ಕಿ.ಮೀ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದವರು. ಈಡಿಗರು ವಿಜಯನಗರ-ಕೆಳದಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಳೇಗಾರರು, ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು, ಬಿಲ್ಲುಗಾರ ಯೋಧರಾಗಿದ್ದರು. ಕಾಸರಗೋಡು ಉಗ್ರಾಣಿ ಮನೆ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜಮನೆತನ. ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕದಂಬ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮಯೂರ ವರ್ಮನೂ ಈಡಿಗನೇ, ಕದಂಬ (ಈಚಲು) ಮರವನ್ನು ದೇವರಂತೆ ಪೂಜಿಸುವುದು ಈಡಿಗರು ಮಾತ್ರ. Timmanna Nayaka was the great Dalavayi of Keladi Kingdom and a King from the Ediga community of Matti Seeme. In... 1428500 wikitext text/x-wiki {{ಚುಟುಕು}} {{Infobox Ethnic group| |group=ಈಡಿಗ |popplace = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] |rels = [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] |languages = [[ಕನ್ನಡ]] |related = }} '''ಈಡಿಗ''' ಇದು ಭಾರತೀಯರ ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು.[[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವರದು ಪ್ರಬಲ ಪಂಗಡ.ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇವರನ್ನು ''ದೀವರು''ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ (1336–1646) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಪಾಳೇಗಾರರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಈಡಿಗ ನಾಯಕರು ದಳವಾಯಿ, ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="VijayanagaraEdiga">Nayakas of Keladi, Vijayanagara Military System</ref> ಎಡ್ಗರ್ ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ''ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಆಫ್ ಸದರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಈಡಿಗರನ್ನು (ಈಡಿಗರು) ಬಿಲ್ಲಿನವರು (ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು) ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಯೋಧರು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಳೆ ಪೈಕ ಮತ್ತು ದಂಡು ಈಡಿಗ ಎಂಬ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Thurston">Thurston, Edgar (1909). ''Castes and Tribes of Southern India''. Volume 2. Madras Government Press.</ref> ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಯಶಸ್ವಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಪಾಳೇಗಾರ (ಅರಸ) ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಅವನ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ವಿಜಯನಗರ ಅರಸನು 50 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದನು. '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಇವರು [[ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ಪ್ರಧಾನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು [[ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ]] (1645–1660) ಮತ್ತು ರಾಣಿ [[ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ]] (1671–1696) ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ''ದಳವಾಯಿ'' (ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ) ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೆಳದಿಯ ಕರಾವಳಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ರೂವಾರಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ ವೀರ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರು (1499–1763) ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜವಂಶವಾಗಿದೆ. ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕರು ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದಳವಾಯಿ, ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ), ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಮಿಲಿಟರಿ ತಂತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು, ಇವರು ರಾಜ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ (1645–1660) ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ (1671–1696) ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಅವರು, 1653 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ಯಶಸ್ವಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಮಂಗಳೂರು, ಕುಂದಾಪುರ, ಬಸ್ರೂರು, ಬಾರ್ಕೂರು ಮತ್ತು ಹೊನ್ನಾವರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಸುಮಾರು 200 ಕಿ.ಮೀ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಅಲಂಕೃತ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪಾಳೇಗಾರರು, ದಳವಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಉಗ್ರ ಯುದ್ಧ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬಿಲ್ಲಿನವರು (ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು) ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಯೋಧರು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಸರಗೋಡು ಉಗ್ರಾಣಿ ಮನೆ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಮನೆತನವಾಗಿದ್ದು, ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕರು ಈ ಸಮುದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಜರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ರಾಜ ಮಯೂರ ವರ್ಮನು ಕೂಡ ಇದೇ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕಾರಣ, ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನು ರಾಜನಾದನು. ಅವನಿಗೆ ಸೈನ್ಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದ್ದಾಗ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ದಂಡು ಈಡಿಗರ ಸೈನ್ಯವು ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಅವರ ಕುಲದವನೇ ಆಗಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ಎಂಬುದು ನಿಜ. ಹಾಗೆ ಕದಂಬ ಅಂದರೆ ಈಚಲು ಮರ. ಪ್ರಪಂಚದ ಮೂಲದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ಈಡಿಗರು ಈಚಲು ಮರವನ್ನು ದೇವರ ಮರವೆಂದು ತಿಳಿದು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಏಕೈಕ ಸಮುದಾಯ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯ ಮಾತ್ರ. ಕದಂಬರ ರಾಜ ಮಯೂರ ವರ್ಮನು ಈಡಿಗರು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಕದಂಬ ಮರವನ್ನು ಯಾಕೆ ತನ್ನ ವಂಶದ ಕುಲವಾಗಿ ಮಾಡಿದನು? ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಬರೆದಿದ್ದೇ ಹೊರತು, ಮಯೂರ ವರ್ಮನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಬರೆದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ. The Nayakas of Keladi (1499–1763) were a prominent dynasty that ruled over the Malnad and coastal Karnataka region. Timmanna Nayaka was their most trusted Dalavayi, high-ranked chief (Mukhya Mantri), Commander-in-Chief and Chief Military Strategist, who served under King Shivappa Nayaka (1645–1660) and Queen Keladi Chennamma (1671–1696). Tasked with securing the kingdom's northern and coastal borders, he led the successful campaign of 1653 against the Portuguese, capturing their forts at Mangalore, Kundapura, Basrur, Barkur, and Honnavar, and annexing nearly 200 km of coastal territory to the Keladi Kingdom. Members of the Ediga community were highly decorated kings and military chieftains, serving as Palegars, Dalavayis, and Senadipatis under the Vijayanagara and Keladi empires, noted for their ferocious battlefield prowess and described historically as bowmen and ancient warriors. The Kasaragod Ugrani Mane is a prominent historical royal house of the Ediga community, and Timmanna Nayaka is regarded as the most notable king from this community. The founder of the Kadamba Dynasty, Raja Mayura Varma, also belonged to the same Ediga community. While studying in Kanchi, he was insulted by soldiers and to avenge it, he became a king. When he needed an army, due to the strict Varna and caste system prevalent at that time, the Dandu Ediga army helped him because he was from their own Kula. Hence, it is true that he belongs to the Ediga community. Kadamba means Eechalu Mara (Date Palm tree). Since the beginning of the world, the Ediga community is the only community that worships the Eechalu tree as a divine tree. Why did Kadamba King Mayura Varma make the Kadamba tree, which is worshipped by Edigas, as his dynasty's emblem? Inscriptions were written by intelligent people, but Mayura Varma himself never wrote anywhere in his own hand that he was a Brahmin - This is the belief of the Ediga community. == ಅಧಿಕೃತ ಬಿರುದುಗಳು == ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಫಿಯತ್ ಪ್ರಕಾರ '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರ ಬಿರುದುಗಳು: * ದಳವಾಯಿ (ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ) * ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ (ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ) * ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ / ಪ್ರಧಾನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ * ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ * ಕೆಳದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿ == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮೂಲ == '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಟ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ '''ಮಟ್ಟಿ''' ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮವು ಹೊನ್ನಾವರದ ಬಳಿ ಇದ್ದು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮಟ್ಟಿ ಸೀಮೆಗೆ ಸೇರಿದೆ.<ref name="Kaifiyat41">Keladi Kaifiyat, Volume 2, Page 41, Oriental Research Institute, Mysore and Keladi Museum, Sagar</ref> == ಸಮುದಾಯ - ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯ == ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲವಾದ '''ಕೆಳದಿ ಕೈಫಿಯತ್ ಸಂಪುಟ 2 ಪುಟ 41''' ರ ಪ್ರಕಾರ '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರು '''ಮಟ್ಟಿ ಸೀಮೆಯ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯ'''ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಕೈಫಿಯತ್ ಸಂಪುಟ 2 ಪುಟ 88 ರಲ್ಲಿ "ಈಡಿಗ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ" ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Kaifiyat88">Keladi Kaifiyat, Volume 2, Page 88</ref> ಖ್ಯಾತ ಇತಿಹಾಸಕಾರ '''ಬಿ. ಎಸ್. ಗೋಪಾಲ ರಾವ್''' ಅವರು ತಮ್ಮ '''''ಕೆಳದಿ - ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನ''''' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ "ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕನು ಮಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮದ ಈಡಿಗ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವನು" ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="GopalaRao">Gopala Rao, B.S., ''Keladi - A Historical Study''</ref> ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ '''ಶಂಬಾ ಜೋಶಿ''' ಅವರು ಕರಾವಳಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಟ್ಟಿ ಸೀಮೆಯ ಈಡಿಗ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕೆಳದಿಗೆ ನೌಕಾ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಮಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯರು ಅವರನ್ನು "ಮಟ್ಟಿ ಸೀಮೆಯ ಈಡಿಗ ವೀರ" ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಕುಲದೇವ ಎಂದು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ. == ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಕ್ಷೆ - ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ == ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ ಮತ್ತು '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ: * '''ಉತ್ತರ:''' ಗಂಗಾವತಿ ನದಿ, ತುಂಗಭದ್ರಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ (ಇಂದಿನ ಧಾರವಾಡ, ಗದಗ, ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಭಾಗಗಳು) * '''ದಕ್ಷಿಣ:''' ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ, ಚಂದ್ರಗಿರಿ ನದಿ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆ * '''ಪೂರ್ವ:''' ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ತುಮಕೂರು, ಹಾಸನದ ಭಾಗಗಳು * '''ಪಶ್ಚಿಮ:''' ಇಡೀ ಕರಾವಳಿ - ಕಾರವಾರ, ಅಂಕೋಲಾ, ಹೊನ್ನಾವರ, ಭಟ್ಕಳ, ಬಸ್ರೂರು, ಕುಂದಾಪುರ, ಉಡುಪಿ, ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 20,000 ಚದರ ಮೈಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಕಾರವಾರ ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರಿನ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಇಡೀ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ, ಧಾರವಾಡ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Mint">Legacy of the little-known Nayakas of Keladi, Livemint.com</ref> == ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು == === 1. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ (1645-1660) === ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನ (1645–1660) ಕಾಲದಲ್ಲಿ '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರು ಮಂಗಳೂರು, ಹೊನ್ನಾವರ, ಬಸ್ರೂರು ಮತ್ತು ಕುಂದಾಪುರದ ಕರಾವಳಿ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಳದಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಕಾಸರಗೋಡಿನವರೆಗಿನ ಇಡೀ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆ]]ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬಲವರ್ಧನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು.<ref name="Kamath">Kamath, Suryanath U. (2001). ''A Concise History of Karnataka''. Jupiter Books. p. 222.</ref> === 2. ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ದಂಗೆಕೋರರಿಂದ ಕೆಳದಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ (1671-1696) === ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಮಗ ಸೋಮಶೇಖರ ನಾಯಕನನ್ನು ದ್ರೋಹಿಗಳು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರು. 1671 ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅನೇಕ ಪಾಳೇಗಾರರು ದಂಗೆ ಎದ್ದರು ಮತ್ತು ಔರಂಗಜೇಬನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲರು ಶಿವಾಜಿಯ ಮಗ ರಾಜಾರಾಮನನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಕೆಳದಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು. ಅವರ ಸಂಪುಟದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಇದ್ದರು, ಅವರು ವಿಜಯನಗರದ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Chennamma">Keladi Chennamma, Wikipedia</ref> ಅವರು ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಉಳಿದು, ದ್ರೋಹಿ ಪಾಳೇಗಾರರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ರಾಣಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರು ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು - ಮೊದಲು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ ಪಾಳೇಗಾರರಿಂದ ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮೂಲಕ.<ref name="WikiTimmanna">Nayakas of Keladi - Keladi Timmanna Nayaka section</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:17ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯ]] The Ediga community attained significant prominence and influential military importance during the Vijayanagara Empire (1336–1646). Numerous Palegars belonging to the Ediga community served under the Vijayanagara kings, and many Ediga Nayakas served as Dalavayi, Chief Commanders and loyal Senadipatis.<ref>Stein, Burton. ''Vijayanagara'' - Nayaka and Palegar system</ref> According to Edgar Thurston in ''Castes and Tribes of Southern India'', the Billavas and Edigas (Edigas) were described as Billinavaru (bowmen) and ancient warrior's , He records the titles Hale Paika and Dandu Ediga, denoting soldier and army divisions of the community.<ref>Thurston, Edgar. ''Castes and Tribes of Southern India'' - Billava, Ediga, Hale Paika</ref> According to a popular legend within the community, a successful successor Palegar (king) from the Ediga community was granted 50 villages by the Vijayanagara king for his bravery and military strategy. *WHO IS KELADI TIMMANNA NAYAKA?* *Keladi Timmanna Nayaka* was the Chief General, Commander-in-Chief, Dalavayi, Mukhya Senadipati, Pradhana Senapati, Army Chief Commander, Chief Minister, and the most trusted high-ranking official of the Keladi Kingdom. He was born in Matti village, Matti Seeme, Bhatkal Taluk, Uttara Kannada District, Karnataka. He is renowned as the saviour of the Keladi Kingdom on two separate occasions. He saved King Shivappa Nayaka from the Portuguese and Queen Keladi Rani Chennamma from the Mughals. He was also an expert in traditional Indian wrestling, known as Malla Yuddha. Under King Shivappa Nayaka (1645–1660), he defeated the Portuguese forces at Mangalore, Honnavar, Basrur, and Kundapura and successfully annexed the entire Kanara coast to the Keladi Kingdom. Under Queen Keladi Chennamma (1671–1696), he suppressed rebellious Palegars, protected the Queen from the invasion of the Mughal Emperor Aurangzeb, and provided shelter to Rajaram, the son of Chhatrapati Shivaji Maharaj. *Caste Details:* According to the primary historical source _Keladi Kaifiyat_, Volume 2, Page 41 and Page 88, Timmanna Nayaka belonged to the *Ediga* community from Matti Seeme. Historian B. S. Gopala Rao, in his book _Keladi - A Historical Study_, also records that "Timmanna was an Ediga by caste from Matti." *In Kannada:* > ಮಟ್ಟಿಯ ವೀರ ಈಡಿಗ (Ediga) ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ - ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನನ್ನು ಮತ್ತು ಮೊಘಲರಿಂದ ಕೆಳದಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಕೆಳದಿಯ ರಕ್ಷಕ - ಕೆಳದಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ ವೀರ. ಮಲ್ಲಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತ. '''Keladi Timmanna Nayaka''' was the Chief General, Commander-in-Chief, Dalavayi, Mukhya Senadipati, Pradhana Senapati, Army Chief Commander, Chief Minister, and the most trusted high-ranking official of the Keladi Kingdom. He served under King Shivappa Nayaka (1645–1660) and Queen Keladi Chennamma (1671–1696). He was born in Matti village, Matti Seeme, Bhatkal Taluk, Uttara Kannada, Karnataka. Matti Seeme was a prominent province of the Keladi Kingdom known for its warriors. He is known as the saviour of the Keladi Kingdom twice and was an expert in Malla Yuddha (traditional Indian wrestling). '''Keladi Timmanna Nayaka''' was the Chief General, Chief Minister, Army Chief Commander, Mukhya Senadipati, Pradhana Senadipati and a high-ranked official of the [[Keladi Kingdom]] during the era of [[Shivappa Nayaka]] (1645–1660) and Queen [[Keladi Chennamma]] (1671–1696). He served as the ''Dalavayi'' (Commander-in-Chief) and is credited as the architect of Keladi's coastal expansion and savior of the kingdom twice. == Official Titles == Inscriptions and Kaifiyat describe '''Keladi Timmanna Nayaka''' as: * Dalavayi (Chief General) * Pradhana Mantri (Chief Minister) * Mukhya Senadipati / Pradhana Senadipati * Army Chief Commander * High-ranked official and most trusted minister of Keladi == Early Life and Origin == '''Keladi Timmanna Nayaka''' was born in '''Matti''' village, Bhatkal Taluk, Uttara Kannada district, coastal Karnataka. Matti is located near Honnavar in the Karavali region and is part of Matti Seeme.<ref name="Kaifiyat41">Keladi Kaifiyat, Volume 2, Page 41, Oriental Research Institute, Mysore and Keladi Museum, Sagar</ref> == Community - Ediga Community == According to the primary source '''Keladi Kaifiyat Volume 2 Page 41''', '''Keladi Timmanna Nayaka''' was from the '''Ediga community from Matti Seeme'''. The Kaifiyat Volume 2 Page 88 explicitly states "Ediga Timmanna stood as protector of Rani Chennamma".<ref name="Kaifiyat88">Keladi Kaifiyat, Volume 2, Page 88</ref> Renowned historian '''B. S. Gopala Rao''' in his book '''''Keladi - A Historical Study''''' records that "Keladi Timmanna Nayaka was an Ediga by caste from Matti village".<ref name="GopalaRao">Gopala Rao, B.S., ''Keladi - A Historical Study''</ref> Folklorist and historian '''Shamba Joshi''' in his research on Karavali communities also notes Matti Seeme Ediga families supplied naval generals to Keladi. Local oral tradition and Matti village elders remember him as "Matti Seemeya Ediga Veera" and Kula-deva of Ediga community of coastal Karnataka. == Keladi Kingdom Map - North to South == At its peak under Shivappa Nayaka and '''Keladi Timmanna Nayaka''', the Keladi Kingdom extended from: * '''North:''' Gangavati River, Tungabhadra basin (present Dharwad, Gadag, parts of Bellary) * '''South:''' Kasaragod district, Chandragiri River, Bekal Fort in present Kerala * '''East:''' Parts of Chitradurga, Tumakuru, Hassan * '''West:''' Entire Karavali coast - Karwar, Ankola, Honnavar, Bhatkal, Basrur, Kundapura, Udupi, Mangaluru Total area at peak: over 20,000 sq miles, controlling coastal districts of Karwar and Mangaluru, entire Shivamogga region and parts of Hassan, Dharwad, Chitradurga and Tumakuru districts of present-day Karnataka and Kasargod district of Kerala.<ref name="Mint">Legacy of the little-known Nayakas of Keladi, Livemint.com</ref> == Major Achievements of Keladi Timmanna Nayaka == === 1. Saved Shivappa Nayaka from Portuguese (1645-1660) === Under Shivappa Nayaka (1645–1660), '''Keladi Timmanna Nayaka''' led the Keladi army against the Portuguese who were controlling the coastal forts of Mangalore, Honnavar, Basrur and Kundapura. '''Keladi Timmanna Nayaka''' defeated the Portuguese and annexed the entire coastal belt from Mangalore to Kasaragod to Keladi. He also contributed to the construction and strengthening of [[Bekal Fort]].<ref name="Kamath">Kamath, Suryanath U. (2001). ''A Concise History of Karnataka''. Jupiter Books. p. 222.</ref> === 2. Saved Keladi Rani Chennamma from Mughals and Rebels (1671-1696) === After the death of Shivappa Nayaka, his son Somasekhara Nayaka was murdered by traitors. When Queen Keladi Chennamma took over in 1671, many Palegars revolted and the Mughals under Aurangzeb pressured Keladi to hand over Rajaram, son of Shivaji. Her cabinet was headed by '''Keladi Timmanna Nayaka''', who was the descendant of a commander of Vijayanagara.<ref name="Chennamma">Keladi Chennamma, Wikipedia</ref> He remained loyal, destroyed the traitor Palegars, protected the Queen, and helped save the throne. '''Keladi Timmanna Nayaka''' played a very important role in saving the Keladi Kingdom twice — first by saving Shivappa Nayaka from the Portuguese, and later by saving Keladi Chennamma from the Mughals and rebellious Palegars.<ref name="WikiTimmanna">Nayakas of Keladi - Keladi Timmanna Nayaka section</ref> == References == {{reflist}} [[Category:Keladi Nayaka]] [[Category:People from Uttara Kannada]] [[Category:17th-century Indian military personnel]] [[Category:Ediga community]] == Historical Evidence for Community == The community of Timmanna Nayaka is well-documented in the primary historical records of Keladi: - Primary Source - Keladi Kaifiyat Volume 2, Page 41: The original record states, "Matti Seemeyavanu Ediga Timmanna Nayaka..." indicating that Timmanna Nayaka was from the Ediga community of Matti Seeme. - Primary Source - Keladi Kaifiyat Volume 2, Page 88: The record states, "Ediga Timmanna stood as the protector of Rani Chennamma during the crisis when the Palegars revolted." - Secondary Source - Historian B. S. Gopala Rao in Keladi - A Historical Study: The historian records that "Timmanna was an Ediga by caste from Matti." == Military Career == === Under King Shivappa Nayaka (1645–1660) – War with the Portuguese === Position: Dalavayi (Commander-in-Chief) of the Keladi Army. Enemy: Portuguese Estado da India, which controlled the Kanara coastal forts. Year of War: 1653. The growing threat of the Portuguese was eliminated in 1653, and the ports of Mangalore, Kundapura, and Honnavar were brought under Keladi control. '''War Statistics Led by Timmanna Nayaka:''' - Battle of Mangalore Fort (1653) – Defeated the Portuguese garrison and captured the port. - Battle of Basrur Fort / Barcelore (1653) – Captured the main rice trading port. - Battle of Barkur Fort (1653) – Captured the strategic fort. - Battle of Kundapura Fort (1653) – Captured the Portuguese naval base. - Battle of Honnavar Fort / Onor (1653) – Captured the Portuguese headquarters in North Kanara. '''How He Saved Shivappa Nayaka:''' The Portuguese were attacking Keladi's trade, blocking its expansion to the sea, and supporting the Bijapur Sultanate. By destroying their forts, Timmanna Nayaka eliminated the threat, secured a sea border for Keladi, and generated immense income from trade. '''Expansion (1653–1655):''' After securing the coastal regions, he marched to the Kasaragod region and installed a pillar of victory at Nileshwaram. Forts such as Chandragiri, Bekal, Adka, Arikady, and Mangalore were built by Shivappa Nayaka. The total coast annexed was approximately 200 KM, from Mangalore to Kasaragod. === Under Queen Keladi Chennamma (1671–1696) – War with Palegars and Mughals === Crisis: After the death of Shivappa Nayaka, his son Somasekhara Nayaka was murdered by traitors. When Chennamma ascended the throne in 1671, the Palegars revolted. Position: Chief Minister and Head of the Cabinet. Historical record states, "Her cabinet was headed by Timmanna Naik, who was the descendant of a commander of Vijayanagara." '''War Statistics:''' - Suppression of Palegar Revolt (1671–72) – Destroyed the rebellious Palegars who attempted to capture the Keladi throne. - Battle Against the Mughals of Aurangzeb (1689) – Aurangzeb demanded that Keladi hand over Rajaram, son of Shivaji, who had taken shelter in Keladi. Timmanna Nayaka protected the Queen and facilitated shelter for Rajaram, enabling him to reach Jinji and continue the Maratha resistance. '''How He Saved Rani Chennamma:''' He remained loyal when all the Palegars betrayed the throne. He destroyed the traitorous Palegars, protected the Queen from the Mughals, and secured the throne of Keladi. Therefore, he is considered the saviour for the second time. == Legacy == He is known as the Saviour of the Keladi Kingdom Twice – once from the Portuguese and once from the Mughals and the Palegars. His conquests provided Keladi with 200 KM of coastline. == In Kannada == ಮಟ್ಟಿಯ ವೀರ ಈಡಿಗ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ - ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ದಳವಾಯಿ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನನ್ನು ಮತ್ತು ಮೊಘಲರಿಂದ ಕೆಳದಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ವೀರ. ಕೆಳದಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ ವೀರ. ಮಲ್ಲಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತ. ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ವೀರ. The Ediga community attained significant prominence and influential military importance during the Vijayanagara Empire (1336–1646). Numerous Palegars belonging to the Ediga community served under the Vijayanagara kings, and many Ediga Nayakas served as Dalavayi, Chief Commanders and loyal Senadipatis.<ref>Stein, Burton. ''Vijayanagara'' - Nayaka and Palegar system</ref> According to Edgar Thurston in ''Castes and Tribes of Southern India'', the Billavas and Edigas (Edigas) were described as Billinavaru (bowmen) and ancient warrior's , He records the titles Hale Paika and Dandu Ediga, denoting soldier and army divisions of the community.<ref>Thurston, Edgar. ''Castes and Tribes of Southern India'' - Billava, Ediga, Hale Paika</ref> According to a popular legend within the community, a successful successor Palegar (king) from the Ediga community was granted 50 villages by the Vijayanagara king for his bravery and military strategy. == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== *{{cite book |title=A Flowering Tree and Other Oral Tales from India: A.K. Ramanujan ; Edited with a Preface by Stuart Blackburn and Alan Dundes |first=A. K. |last=Ramanujan |authorlink=A. K. Ramanujan |editor1-first=Stuart H. |editor1-last=Blackburn |editor2-first=Alan |editor2-last=Dundes |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-52020-399-0 |url=https://books.google.co.uk/books?id=R0F90lA46IAC&pg=PA198 |chapter=A Wager}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ]] gv53loth0rl4zcxmn6ksz3cx29ugsyo 0 49075 1428425 1355453 2026-09-16T12:36:07Z ChiK 40016 1428425 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} '''ಬಿ. ಆರ್. ಶೇಷಾದ್ರಿ''', ಜಗದೋದ್ಧಾರನ, ಆಡಿಸಿದಳೆಶೋದೆ ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿ, ಮೈಸೂರಿನ ಮನೆ-ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ಗಾನಕಲಾಭೂಷಣ [[ಬಿ.ಎಸ್.ರಾಜಯ್ಯಂಗಾರ್ ]] ರವರ ಮಗ. ರಾಜಯ್ಯಂಗಾರ್ ಅಭಿನಯದಲ್ಲೂ ಕೈಯ್ಯಾಡಿಸಿದ್ದರು. ತಂದೆಯಿಂದ ಇಂತಹ ಪಾರಂಪಾರಿಕ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಶೇಷಾದ್ರಿ, ಲಯ-ವಾದ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನಹರಿಸಿದರು. ==ಜನನ, ಸಂಗೀತ ಕಲಿಕೆ == ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ದಿಗ್ಗಜರಾಗಿದ್ದ, ಬಿ. ಎಸ್. ರಾಜಯ್ಯಂಗಾರ್ ಮಗನಾಗಿ ೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸಿ. ಕೆ. ಅಯ್ಯಾ ಮಣಿಯವರ ಹತ್ತಿರ ಲಯವಾದ್ಯ ಸಂಗೀತ ಪಾಠವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಈ ಕಲಾಪ್ರಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ನರಸಿಂಹಯ್ಯ ಪಾಲಕ್ಕಾಡು ಕುಂಜಮಣಿ, ಎಚ್. ಪುಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರ ಬಳಿ ಕಲಿತರು. ನೃತ್ಯ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ದ ನೃತ್ಯ ಪಟುಗಳಾಗಿದ್ದ ಇಂದ್ರಾಣಿ ರೆಹಮಾನ್ ರಿಗೆ ಮೃದಂಗ ನುಡಿಸಿದರು. ಇಂದ್ರಾಣಿ ರೆಹಮಾನ್ ತಂಡದ ಜೊತೆಗೆ ಯೂರೊಪ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಅಮೇರಿಕ, ಇರಾನ್, ಆಫ್ಗಾನಿಸ್ತಾನ್, ರಷ್ಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವು ಭಾರತನಾಟ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ತಬಲಾ ನುಡಿಸಿ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಂಗ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಲಸ ಮಡಿರುತ್ತಾರೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== * ಶಾಂತಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ೧೯೯೧- ೯೨ ರ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು. * ಕರ್ನಾಟಕ ಕಲಾ ತಿಲಕ ಗೌರವ ಬಿರುದನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು]] ip19jmrm8dwb60ndau1xoso6ecyws5m 1 59044 1428482 1327351 2026-09-17T05:22:26Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1428482 wikitext text/x-wiki ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಈ ಪುಟವನ್ನು ಬಳಸಿ --[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೮, ೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ (UTC) ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳರ ಪುಸ್ತಕಗಳು * ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ "ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿಯು" ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಥಾ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ವಿಜಯವಾಣಿ ,ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ ಮುಂತಾದ ಕನ್ನಡ ದಿನಪತಿಕೆ,ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯಕಥೆಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡು ಓದುಗರ ಗಮನ ಸೇಳೆದಿವೆ. ಹತ್ತು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸಂಕಲನ ಭಾರತದ ಕಥಾ ಪರಂಪರೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ತನ್ನದೇ ಆದ ದೇಶಿ ಭಾಷೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂವೆ ದನೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಸಂಕಲನ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಥಾ ಅನು ಸಂದಾನ ಎಂದಾಗ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರ ಈ ಕೆಂಪು ಹುಡುಗಿ ಕಪ್ಪು ಕಾಲ್ಮರಿ ಸಂಕಲನವು ತನ್ನದೆ ಆದ ದೇಶಿ ಕ ಥನಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್. ಟಿ. ಪೋತೆ ಹಸ್ತ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರನ ದತ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಈ ಕೃತಿಗೆ ಲಭಿಸಿದೆ. ಭೀಮಾತಿರದ ಬೆರಗು ಪ್ರಕಾಶನವು ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಡಾ ರಮೇಶ.ಕತ್ತಿ(ಆಲಮೇಲ ) * == ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿ ಕೊಂಡಿ == ಮುಖ್ಯ ಪುಟಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಆಂಗ್ಲ ಕೊಂಡಿ [[:en:Dada Vaswani|Dada Vaswani]] ಆಗಿದ್ದು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಮನವಿ.[[ಸದಸ್ಯ:Sangappadyamani|Sangappadyamani]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sangappadyamani|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೦೮, ೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ (UTC) ::Fixed ,it was due to [[:en:dada was linked as [[en:dada .<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;"> [[User:Anoop Rao|★ Anoop / ಅನೂಪ್]] ^{[[User talk:Anoop Rao|<big>✉</big>]]}_{[[Special:Contributions/Anoop Rao|<big> ©</big>]]}</span> ೧೬:೧೯, ೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ (UTC) :@[[User:Anoop Rao|★ Anoop / ಅನೂಪ್]]ರವರೆ ಧನ್ಯವಾದ .[[ಸದಸ್ಯ:Sangappadyamani|Sangappadyamani]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sangappadyamani|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೪೩, ೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ (UTC). == ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿ ಕೊಂಡಿ ಸಮಸ್ಯೆ == :ಮುಖ್ಯ ಪುಟಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಆಂಗ್ಲ ಕೊಂಡಿ [[:en:Ayushman Bharat Yojana|Ayushman Bharat Yojana]] ಆಗಿದ್ದು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಮನವಿ [[ಸದಸ್ಯ:Sangappadyamani|Sangappadyamani]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sangappadyamani|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೭, ೨೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC) == ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿನ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಘೋಷಣೆ ಹಳೆಯದೇ ? ಅಥವಾ ದಿನಾಂಕ ತಪ್ಪಾಗಿದೆಯೇ? - 2017 ???? == -[[ಸದಸ್ಯ:Shreekant.mishrikoti|Shreekant.mishrikoti]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shreekant.mishrikoti|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೧:೫೩, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ (UTC) :ಅದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪಿಡಿಯದಿಂದ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಂದೇಶ. ಅದರ ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾಗಿರಬಹುದೇನೋ? ನಾನು ಸರಿಯಾವ ಅನುವಾದ ಈಗ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಅದು ಅಪ್ಡೇಟ್ ಆಗುತ್ತದೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.--[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|ಪವನಜ ಯು. ಬಿ.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೦೦, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ (UTC) == ಈ ತಿಂಗಳ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಗಳು == :ಮುಖ್ಯಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಈ ತಿಂಗಳ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಗಳು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇ ತಿಂಗಳ ದಿನಾಚರಣೆಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. [[ಜೂನ್]] ತಿಂಗಳಿಗೆ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಮನವಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Prnhdl|ಪ್ರಶಾಂತ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prnhdl|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೫೧, ೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) ::@[[ಸದಸ್ಯ:Prnhdl|Prnhdl]] ಅದು ನಿಮ್ಮ ಬ್ರೌಸರ್‌ನ ಕುಕೀ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹ ಮೆಮೊರಿಯಿಂದಾಗಿ ಮೇ ತಿಂಗಳು ತೊರಿಸುತ್ತದೆ, https://kn.wikipedia.org/wikiಮುಖ್ಯ_ಪುಟ?action=purge ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಪುಟ ಪರ್ಜ್ ಮಾಡಿ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೨೧, ೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) == ಹಂಪಿ – ಇತಿಹಾಸದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ == '''ಹಂಪಿ – ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಮೂಲ್ಯ ನೋಟ''' ನಾನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹಿಮೆ ಹೊಂದಿದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ '''ಹಂಪಿ'''. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಹಂಪಿಯು ಒಮ್ಮೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇತಿಹಾಸ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಹಂಪಿಯ ತಳಹದಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದು ಹರಿಹರ ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕ ಎಂಬ ಸಾಹಸಿಕರು. ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ನಗರವು ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಟ್ಟಡವೂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅದ್ಭುತ ನಮನವಾಗಿವೆ. ನಾನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಾಲಯ, ಕಲ್ಲಿನ ರಥ, ಹಾಜರರಾಮ ದೇವಾಲಯ, ಲೋಟ ಭವನ್, ಹಾಗೂ ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. '''ನನ್ನ ಅನುಭವ:''' ನಾನು ಹಂಪಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸವಲ್ಲದೆ ಒಂದು ಕಲಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಾನ್ವೇಷಣೆಯ ಅನುಭವವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಿಲೆಯೂ ಎತ್ತಿನ ಶಬ್ದವನ್ನಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಂತಿತ್ತು. ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಲ್ಲಿನ ರಥವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಆ ರಥವನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಿಂದಲೇ ರೂಪಿಸಿರುವ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ನಿಖರತೆಯೆಂದರೆ ಎದೆಗೂಡು ತುಂಬಿ ಬರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗಿನ ತೂಗು ಮಂಟಪಗಳು, ಶಬ್ದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಕಂಬಗಳು—all ಕನ್ನಡ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವೈಭವ ಹೇಳಲು ಭಾಷೆಯೇ ಸಾಲದು! ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯರು ತುಂಬಾ ಆತಿಥ್ಯಪರರು. ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಥಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ ಓಲೈಸಿದರು. ನಾನು ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿದಾಗ, ತಲೆಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು, ದಾರಿ ತುಂಬಾ ಹಾಯಿಯಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಗಾಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ದೂರದ ಮೂಡಲ ಹಳ್ಳಿಗಳ ನೋಟ – ಈ ಎಲ್ಲವೂ ನನಗೆ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ನಾನಾ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು. ಹಂಪಿಯ ವಾತಾವರಣವೇ ವಿಭಿನ್ನ, ಶಾಂತ ಮತ್ತು ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತದ್ದು. ಹಂಪಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ನಗರವಲ್ಲ. ಅದು ನವಕರ್ನಾಟಕದ, ನವಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತ ತೊಳಲಾಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನುಭವವೂ ನನಗೆ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಹೊಸದಾಗಿ ತಿಳಿಯುವ ಆಸಕ್ತಿ ತಂದಿತು. ಹಂಪಿಗೆ ನಾನು ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಒಂದು ಮರೆಯಲಾಗದ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ. [[ಸದಸ್ಯ:2435263 Mukta.Gangadhar|2435263 Mukta.Gangadhar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2435263 Mukta.Gangadhar|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೬, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) pm004xmdz6l6f9q69mcudio9bc37ahu 1428483 1428482 2026-09-17T05:29:34Z Pavanaja 5 ಪುಟದ ಮಾಹಿತಿ ತಗೆದು 'ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಈ ಪುಟವನ್ನು ಬಳಸಿ --[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೮, ೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ (UTC)' ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ 1428483 wikitext text/x-wiki ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಈ ಪುಟವನ್ನು ಬಳಸಿ --[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೮, ೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ (UTC) 9hmvibeg2ygmkcxrp90elarjblyv72y 1428486 1428483 2026-09-17T06:08:55Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 ವಿಮರ್ಶೆ 1428486 wikitext text/x-wiki ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಈ ಪುಟವನ್ನು ಬಳಸಿ --[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೮, ೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ (UTC) <nowiki>*</nowiki>"ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ" ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಕೃತಿ ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡದ ಕಥಾ ಹಂದರಗಳನ್ನು ನಾವು ಸಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವಾಗ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ರ " ಕ್ವಾಟಿ ಜಕ್ಕವ್ವ " ಅಥವಾ "ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ" ಕಥೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲೇಬೇಕು .ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಕಿಂದರ ಜ್ಯೋಗಿಯಂತೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯ ರ ಹೃದಯ ಗೆದ್ದ ಕಥೆ ಇದಾಗಿದೆ .ಈ ಕೃತಿಯು ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ರಾಜಕಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಬಹು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ .ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಚಯ ಮಾಡುತ್ತ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಮರ್ಶಕ ಡಾ. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಗಣಿ ಅವರು ಜಕ್ಕವ್ವನ ಬದುಕು ಭಾರತೀಯ ಕಥಾ ಪರಂಪರೆಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮಾಧರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಬಸುರೆಯಾಗಿದ್ದ ದಲಿತ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳು ಜೀವಂತ ಸಾವಿನ ಕಥಾನಕವಾದ ಇದು ಓದುಗರ ಮನ ಕಲಕಿ ಹೃದಯವಂತರ ಹೃದಯ ಕಸಿವಿಸಿ ಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜನ ಅರಮನೆಯ ಕೋಟೆ ಗೋಡೆ ನಿಲ್ಲಲು ಆಹಾರವಾದ ಜಕ್ಕವ್ವನ ತ್ಯಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆಂದೆ ಆಕೆ ಭೂಮಿ ತೂಕದ ಜಕ್ಕವ್ವ. -ಡಾ.ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಗಣಿ ಬೆಂಗಳೂರು [[ಸದಸ್ಯ:ಗುರು ಜೋಗೂರ|ಗುರು ಜೋಗೂರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಗುರು ಜೋಗೂರ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೩೮, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) o1bh210quif5tyyzcjcpitpqz3l884v 1428491 1428486 2026-09-17T06:12:16Z Pavanaja 5 Reverted edit by [[Special:Contributions/ಗುರು ಜೋಗೂರ|ಗುರು ಜೋಗೂರ]] ([[User talk:ಗುರು ಜೋಗೂರ|talk]]) to last revision by [[User:Pavanaja|Pavanaja]] 1428483 wikitext text/x-wiki ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಈ ಪುಟವನ್ನು ಬಳಸಿ --[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೮, ೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ (UTC) 9hmvibeg2ygmkcxrp90elarjblyv72y 0 63779 1428421 1428411 2026-09-16T12:10:00Z ChiK 40016 rm broken link and maintenance tag lift top 1428421 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[File:Gigi Pada 1.webm|thumb|ಗೀಗೀ ಪದ]] [[File:Gigi Pada 2.webm|thumb|ಗೀಗೀ ಪದ]] [[File:Gigi Pada 10.webm|thumb| ಗಿಗಿ ಪದ - ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಹಿರೇಮಠ, ಈರಯ್ಯ, ವಿಶ್ವನಾಥ್ & ಫಾತಿಮಾ]] [[File:Gigi Pada 7.webm|thumb|ಗಿಗಿ ಪದ - ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಹಿರೇಮಠ, ಈರಯ್ಯ, ವಿಶ್ವನಾಥ್ & ಫಾತಿಮಾ]] ಉತ್ತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಗೀಯ ಗೀಯ ಗೀಗೀ ಹರೇ ಗೀಯ ಗಾ ಎಂಬ ಪಲ್ಲವಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವ ಒಂದು ಜನಪದ ಗೀತಸಂಪ್ರದಾಯ. == ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ಆರಂಭ == ಈ ಗೀಗೀ ಪದದ ಜನನವಾದುದು 1875ರಲ್ಲಿ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯಬಾಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಂಚಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಮಾಯಾಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಾವಣಿಕಾರರೂ ಮರಾಠಿ ಲಾವಣಿಕಾರರೂ ಕೂಡಿ ವಾದದ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1875ರ ಮಾಯಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಲಾವಣಿಕಾರರು ಡಪ್ಪು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಲಾವಣಿ ಹಾಡಿದರು. ಅದೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಕನ್ನಡಿಗರು ಡಪ್ಪು, ತುಂತುಣಿ, ತಾಳ ಬಾರಿಸಿ ಮೇಳ ಮಾಡಿದರು. ತುಂತುಣಿ, ತಾಳ ಬಾರಿಸುವವರು ಗೀಗೀ ದನಿ ಎಳೆದರು. ಈ ರಚನೆ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ ತೇರದಾಳ ಅಣ್ಣು ಯಂಕಾರಾಮ ಮುಖ್ಯನಾದವ. ಇವನೇ ಗೀಗೀ ಶ್ರುತಿ ಹಾಕಿ, ಶ್ರುತಿದೇವ (ಗಣಪತಿ) ಶ್ರುತಿದೇವಿ (ಸರಸ್ವತಿ) ಎಂದು ಹಾಡಿ ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ಜನಕನೆಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡ. ಅನಂತರ ಚಿಂಚಲಿ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಜನ ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳ (ನಾಕಾಕಟ್ಟೆ) ಗೀಗೀಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಗೀಗೀ ಮೇಳದವರಿಗೆ ಚಿಂಚಲಿ ಮೂಲಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಕನ್ನಡ ಲಾವಣಿಯೇ ಗೀಗೀ ಪದವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅನಂತರ ಕನ್ನಡ ಗೀಗೀ ಪದ ಮರಾಠಿ ಜೀಜೀ ಪದಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. == ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ರೀತಿ == ಗೀಗೀ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗೀಗೀ ಹಾಡುಗಾರ ‘ಡಪ್ಪಿಗೆ’ ಗತ್ತಿನ ಕಡಿತ (ಪೆಟ್ಟು) ಹಾಕಿ ಪದ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಹಿಂದೆ ತುಂತುಣಿ ಹಾಗೂ ತಾಳ ಹಿಡಿದ ಇಬ್ಬರು ತಾಳ ಮತ್ತು ಲಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗೀಗೀ ದನಿ ಬೀರುತ್ತಾರೆ. ಜನಾಕರ್ಷಣೆಗಾಗಿ ರಮ್ಯವಾಗಿ ಡಪ್ಪು, ತುಂತುಣಿ ಮತ್ತು ತಾಳನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಡಪ್ಪು ವರ್ತುಳಾಕಾರದ 5-7.5ಸೆಂಮೀ. ದಪ್ಪವಾದ, 1.20-1.5ಮೀ ಪರಿಘವಿರುವ ಗಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಣ್ಣದಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ವರ್ತುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಡಿನ ಚರ್ಮದಿಂದ ಹಲಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಬಲಗೈಯಿಂದ ಹದರು ಹಚ್ಚಿ ಬೆರಳು ಆಡಿಸಿ ಬಡಿದು ನಾದ ಹೊರಡಿಸುವ ವಾದ್ಯ. ತುಂತುಣಿ ಮರದ ತುಂಡಿನ 2.5ಸೆಂ.ಮೀ ಸಿಲಿಂಡರಿನಾಕಾರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂಬದಿಗೆ ಮೇಕೆಯ ಆಡಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿದು ಒಂದು 90ಸೆಂಮೀ. ಬಿದರಿನ ತುಂಡನ್ನು ಸಿಲಿಂಡರಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಅದರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಣೆಯನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ತಂತಿಯನ್ನು ಬೆಣೆಗೂ ಹಿಂಬದಿಯ ಚರ್ಮದ ಮಧ್ಯಕ್ಕೂ ಜೋಡಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಕಡ್ಡಿಯಿಂದ ತಂತಿಯನ್ನು ಮಿಡಿದು ನಾದ ಹೊಮ್ಮಿಸುವ ವಾದ್ಯ. ಗೀಗೀ ಮೇಳದವರಿಗೆ ಚಾಲು (ಆರಂಭ) ನುಡಿತ, ಏರು ನುಡಿತಗಳೂ ಮುಖ್ಯ. ಇಳುವಿನಲ್ಲಿ ಸೌಮ್ಯ ಸಂಗೀತವಿರುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೇಳವಾಗಿ (ಸಂಗಡಿಗರು) ಹಾಡುವುದು, ಬಾರಿಸುವುದು ಸಾಗುತ್ತದೆ. == ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣಿನ ವಾದದ ಮೇಳಗಳು == ಗೀಗೀ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಹರದೇಶಿ (ತುರಾಯಿ) ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ನಾಗೇಶಿ (ಕಲ್ಕಿ) ಗೀಗೀ ಮೇಳ ಎಂದು ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣಿನ ವಾದದ ಮೇಳಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಗಂಡಸರ ಪಂಗಡ ಪುರುಷನನ್ನು (ಶಿವ) ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿ ಹಾಡುವುದು, ಹೆಂಗಸರ ಪಂಗಡ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು (ಶಕ್ತಿ) ಹೆಚ್ಚುಮಾಡಿ ಹಾಡುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಯಿತು. 1925ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಗೀಗೀ ಮೇಳದವರು ಲೌಕಿಕ ಹಾಡುಗಾರರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀಗೀಮೇಳಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಭಾರತದೇಶ, ದೇಶದ ಜನ, ದೇಶದ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ರೀತಿ, ನೀತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಕುರಿತು ಗೀಗೀ ಪದಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಇಂಥ ಗೀಗೀಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಕುಂದ ಗೀಗೀ ಮೇಳ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಹುಲಕುಂದದ ಭೀಮಸಿಂಗ ಕವಿ, ಶಿವಲಿಂಗ, ಪಾಂಡುರಂಗ, ಚನಬಸು, ಕಂದಭೀಮಸಿಂಗ ಇವರು ಗೀಗೀ ಗಂಗೋತ್ರಿಯನ್ನೇ ಹರಿಸಿದರು. ತಿಗಡೊಳ್ಳಿ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಹೊಸೂರು ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಹೊಸಕೋಟೆ ತಮ್ಮಣ್ಣನ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಗೋಕಾಂವಿ ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಬಿದರೆ ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ರಾಯಚೂರು ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಬೆಳಗಾಂವಿ ಗೀಗೀ ಮೇಳ, ಬಿಜಾಪುರ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಕಲಬುರ್ಗಿ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಗೀಗೀಮೇಳ, ಬೆಂಗಳೂರು ಗೀಗೀಮೇಳ, ಇತ್ಯಾದಿ ಮೇಳಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಹೋರಾಟ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನಜಾಗೃತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಜ್ಞಾನಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡವು. ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೀಗೀ ಮೇಳಗಳಿವೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. == ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ == ಗೀಗೀ ಪದದ ಹಾಡುಗಾರರು ಸ್ತೋತ್ರ ಪದಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಪದಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪದಗಳು, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪದಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಪದಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದಗಳು, ನೈತಿಕ ಪದಗಳು, ಹಾಸ್ಯದ ಪದಗಳು, ಒಗಟಿನ ಪದಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪದಗಳ ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡು ರಚಿಸಿದ ಕವಿಯ ಊರು ಹೆಸರುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಗೀಗೀ ಪದಗಳು ಜನಮನವನ್ನು ತಿದ್ದುವ, ಜ್ಞಾನ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ನೀತಿ ತಿಳಿಸುವ, ವೈಚಾರಿಕ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಗೀತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಶಬ್ದಸಂಪತ್ತು ಬಹುವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗೀಗೀ ಮೇಳ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಗೀಗೀ ಪದ ಹಾಡುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹರಿಜನ ಮಹಿಳೆಯರು. ಸ್ತ್ರೀಪಂಗಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮುಮ್ಮೇಳ ಹಾಡುಗಾರ್ತಿಯೂ ಹಿಮ್ಮೇಳಕ್ಕೆ ಈರ್ವರು ಪುರುಷರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಲೆ ಅವರ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಹಾಡುಗಾರರು ತಮಗೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಇಷ್ಟವಾದ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೀಗೀ ಪದಗಳನ್ನು ಚೌಡಿಕೆಯವರೂ ಗೊಂದಲಿಗರೂ ಸಿದ್ಧಕ ಸಿದ್ಧಿಗಳೂ (ಜಾತಿಗಾರರು) ಕರ್ಬಲ್ ಹಾಡುಗಾರರೂ ಹಾಡತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ == ಹುಲಕುಂದ ಭೀಮಕವಿಯ ಸರ್ವೋದಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು (1962), ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಕರಡಿ ಪ್ರಕಾಶಕರ 3-4 ಗೀಗೀ ಪದಗಳ ಸಣ್ಣ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಈ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು]] 8uwm456d6brmhi8g1r084zcqd4qvvow 3 63992 1428509 527840 2026-09-17T07:13:30Z ~2026-41769-91 101723 /* */ 1428509 wikitext text/x-wiki Soundharya shetty is an indian model, dancer and beauty pageant title holder.shetty is known for her participation in splitsvilla X6 where she ended as 3rd Runner-Up of the show. mn4rbh2y51oa7suhciaihbxz91x9vg9 1428510 1428509 2026-09-17T07:14:16Z Saroj 37425 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-41769-91|~2026-41769-91]] ([[User talk:~2026-41769-91|talk]]) to last revision by [[User:Palagiri|Palagiri]] 527840 wikitext text/x-wiki {{ಸುಸ್ವಾಗತ}}[[ಸದಸ್ಯ:Palagiri|Palagiri]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Palagiri|talk]]) ೦೩:೨೧, ೨೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ (UTC) irsetdiuiflxckn5ry3qhsqt5tvoalt 0 77146 1428475 1342768 2026-09-17T03:06:02Z ChiK 40016 Filled in 2 bare reference(s) with reFill 2 1428475 wikitext text/x-wiki [[File:The Kuvempu Institute of Kannada Studies (KIKS).jpg|thumb|300px|ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಟ್ಟಡ]] '''ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ'''<ref>{{Cite web|url=http://wikimapia.org/11231574/kn/%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B5%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%81-%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1-%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B3%86|title=ವಿಕಿಮ್ಯಾಪಿಯದಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ|website=wikimapia}}</ref> ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕನ್ನಡ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೇಲ್ಲ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸಂಸ್ಥೆ. ಇದರ ಮೊದಲ ಹೆಸರು "ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ"(ಐ.ಕೆ.ಎಸ್). ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ "ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ" ಎಂದು ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು<ref>{{Cite web|url=http://libcatmysore-koha.informindia.co.in/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=pb:%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B5%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%81%20%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1%20%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8%20%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B3%86,|title=ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಕುವೆಂಪು ಹೆಸರು|website=Informindia.com}}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ಇದು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಮೊದಲನೆ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್)ಯಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯೊಂದರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ==ಇತಿವೃತ್ತ== [[ಶಿಕ್ಷಣ]]ದ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಆಡಳಿತದ ಎಲ್ಲ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ, ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಭಾಷೆಯಾಗಿ, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳು ಲಭಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಮಹತ್ವ್ತಪೂರ್ಣವಾದ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಘಟನೆ. ==ಉದ್ದೇಶ/ ಆಶಯಗಳು== ಬೋದನೆ, ಸಂಶೋಧನೆ<ref>{{Cite web|url=http://workspaceupdates.googleblog.com/2023/04/new-community-features-for-google-chat-and-an-update-currents%20.html|title=Google Workspace Updates: New community features for Google Chat and an update on Currents|website=Workspace Updates Blog}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=http://kannadadindimavedike.blogspot.com/|title=ಕನ್ನಡ ಡಿಂಡಿಮ ವೇದಿಕೆ}}</ref> ಸಂಪಾದನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು. ಕನ್ನಡದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳವರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು. ಇನ್ನೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಾರದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು. ಜಾನಪದ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನದ ವ್ಯಾಪ್ರಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಬೇಕು. ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ವಲಯವನ್ನು ವಿಸ್ತೃತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಉದ್ದೇಶ, ಆಶಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಾನಾ ಕಡೆ ಹಂಚಿಹೋಗಿರುವ ಕನ್ನಡ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೇಲ್ಲ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಯೋಜನೆಗಳು== # ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶ ಮತ್ತು ವಿಷಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ಯೋಜನೆ # ಎಫಿಗ್ರಾಫಿಯ ಕರ್ನಾಟಕ # ಹರಿದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಯೋಜನೆ # ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ ಯೋಜನೆ # ಜಾನಪದ ಸಂಶೋಧನೆ # ಜಾನಪದ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ - ಇತ್ಯಾದಿ ==ಭೌತಿಕ ಸ್ವರೂಪ/ರಚನೆ== ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಪರೂಪವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೪೦ ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೫೦೦೦ಗ್ರಂಥಗಳಿವೆ. ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಭಾಷೆಗಳಾದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಮಲೆಯಾಳಂ, ಮರಾಠಿ ಮೊದಲಾದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವಕೋಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.ಸಭೆ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ನಾಲ್ಕು ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಗೆಯ ಸಂರಚನಾ ಕೊಠಡಿಗಳಿವೆ. ಸುಮಾರು ೫೦ ಆಸನ ಗಳಿರುವ ಸಮಿತಿ ಕೊಠಡಿ, ನೂರೈವತ್ತು ಆಸನಗಳಿರುವ ಸಭಾಂಗಣ, ಇನ್ನೂರು ಆಸನಗಳಿರುವ ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ ಸಭಾಂಗಣ, ನೂರು ಆಸನಗಳ ಸಭಾಮನೆ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣ, ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿ, ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆ, ವಿಶೇಷ ಉಪನ್ಯಾಸ, ವಿವಿಧ ಶಿಬಿರ, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ==ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳು== # ಬೋದನಾಂಗಗಳು # ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು # ಗಣಕ ಶಾಖೆ # ಸಂಪಾದನಾ ವಿಭಾಗ # ಭಾಷಾಂತರ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ವಿಭಾಗ # ಸುಸಜ್ಜಿತ ಗ್ರಂಥಾಲಯ # ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗ ==ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು== ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೫೮೦ ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. # ಅನುವಾದಿತ ಕೃತಿಗಳು ೨೪೦, # ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿಗಳು ೧೪೫, # ಜಾನಪದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು ೧೦೦, # ದಾಸಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು ೨೫, # ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕೃತಿಗಳು ೨೦, # ಇತರ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ೫೦. ==ನಿರ್ದೇಶಕರ ಪಟ್ಟಿ== ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರ ಪಟ್ಟಿ ಹೀಗಿವೆ- # [[ದೇ. ಜವರೇಗೌಡ]] - ೧೯೬೬ - ೧೯೬೯ # [[ಹಾ.ಮಾ.ನಾಯಕ]] - ೧೯೬೯ - ೧೯೮೪ # [[ಎಚ್. ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ]] - ೧೯೮೪ - ೧೯೮೭ # ಜೀ.ಶಂ. ಪರಮಶಿವಯ್ಯ - ೧೯೮೭ - ೧೯೮೯ # ಸಿ.ಪಿ.ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ - ೧೯೮೯ - ೧೯೯೧ # ಟಿ. ವಿ. ವೆಂಕಟಾಚಲಶಾಸ್ತ್ರಿ - ೧೯೯೧ - ೧೯೯೩ # ಎಚ್.ಎಂ.ಚನ್ನಯ್ಯ - ೧೯೯೩ - ೧೯೯೫ # ಕೆಂಪೇಗೌಡ - ೧೯೯೫ - ೧೯೯೭ # ಡಿ.ಕೆ.ರಾಜೇಂದ್ರ - ೧೯೯೭ - ೧೯೯೯ # ಸಿ. ಪಿ. ಸಿದ್ದಾಶ್ರಮ - ೧೯೯೯ - ೨೦೦೧ # [[ಅರವಿಂದ ಮಾಲಗತ್ತಿ]] - ೨೦೦೧ - ೨೦೦೨ # ಡಿ. ಕೆ. ರಾಜೇಂದ್ರ - ೧-೧-೨೦೦೨ - ೧೨-೪ ೨೦೦೨ # ಸಿ. ಪಿ. ಸಿದ್ದಾಶ್ರಮ - ೧೩-೪- ೨೦೦೨ - ೧೪-೪-೨೦೦೪ # ಅರವಿಂದ ಮಾಲಗತ್ತಿ - ೧೫-೪- ೨೦೦೪ - ೨೦೦೬ # ಹಿ. ಶಿ. ರಾಮಚಂದ್ರೇಗೌಡ - ೨೦೦೬ - ೨೦೦೮ # ಅಂಬಳಿಕೆ ಹಿರಿಯಣ್ಣ - ೨೦೦೮ - ೨೦೧೦ # ಗಂಗಾನಾಯಕ್ - ೨೦೧೦-೨೦೧೨ # ನೀಲಗಿರಿ ತಳವಾರ್ - ೨೦೧೨ - ೨೦೧೪ # ಆರ್. ರಾಮಕೃಷ್ಣ - ೨೦೧೪ - ೨೦೧೬ # [[ಪ್ರೀತಿ ಶುಭಚಂದ್ರ]]<ref>{{Cite web|url=https://vijaykarnataka.com/news/mysuru/kuvempu-institute-of-kannada-studies-the-first-female-director/articleshow/52056690.cms|title=Preethi Shubhachandra:The first female director of Kuvempu Istitute of Kannada Studies|website=Vijayakarnataka}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> - ೨೦೧೬ - ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರಿನ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ]] 9ifxit4s1r04layeuizdcbhmt8lv1u2 0 80423 1428450 1355426 2026-09-16T17:21:47Z BENET G AMANNA 18509 1428450 wikitext text/x-wiki ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಇಟಲಿ ಮೊದಲಾದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಮತ ಪ್ರಚಾರಕರು ಕ್ರಿ.ಶ. 16ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ [[ಭಾರತ|ಭಾರತಕ್ಕೆ]] ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವರು ಇವರೇ ಎನ್ನಬಹುದು. ಭಾಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದವರೂ ಇವರೇ. ಭಾರತೀಯ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರಿಗೆ ಹತ್ತಾರು ಬಗೆಯ ಲಿಪಿಗಳೂ, ಅವುಗಳ ವಕ್ರತೆ ಮತ್ತು ಭಾರ ಇವೆಲ್ಲಾ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿರಬೇಕು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ರೊಮನ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಸ್ವರಸೂಚಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದರು. == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಪ್ರಾರಂಭ== ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ರೋಮನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ದೇಶದ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ರೂಡಿಗೆ ತರಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಹೊಸಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತೇರನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಎಳೆದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಿಶನರಿಗಳು ಹಾಗೂ ದೇಶೀಯರ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದು ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ 1817ರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕಂಪೆನಿ ಸರಕಾರವು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಕೋಶಗಳನ್ನು ತಜ್ಞರಾದ ಮಿಶನರಿಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅಚ್ಚುಹಾಕಿಸಿದರು. ಲಂಡನ್ ಮಿಶನ್‍ನ ವಿಲಿಯಂ ರೀವ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರಕಾರದ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕನ್ನಡ (1824) ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಇಂಗ್ಲಿಷ್(1832)- ಈ ಎರಡು ಶಬ್ದಕೋಶಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ. 1830ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರವರ [[ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ]] ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಮುದ್ರಣಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಮೊದಲೇ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮರದ ತುಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಕ್ರಮವನ್ನನುಸರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿಯೇ ಕೊರೆದು ಬರೆಸಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತೆಲುಗು ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಕೊಲೆಜ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲು ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು ತೆಲುಗು ಅಕ್ಷರದಂತೆ ಕಾಣುವ ಅಕ್ಷರದ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಉದಾ. 1817 ಕಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾದ ವಿಲಿಯಂ ಕೇರಿಯ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ, ಮತ್ತು 1824ರ ಸತ್ಯವೇದದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ. ನಂತರ ಬಳ್ಳಾರಿ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕನ್ನಡ ಸತ್ಯವೇದದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. == ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ== ಕನ್ನಡದ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಮುದ್ರಣವಿದ್ದಿತು.ಅದುವೇ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ (Lithography print) ಮಧ್ಯಯುಗ ಕಾಲದಿಂದ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಾಯಂತ್ರಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು. ರೋಮನ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಿಪಿಗಳ ಅಕ್ಷರಗಳೂ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯ ಅಕ್ಷರ ಮೊಳೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಆ ಮಧ್ಯಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಎಲೋಯ್ಡ್ ಸೆನೆಫೆಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಪ್ರೇಗ್ ನಿವಾಸಿ 1796ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್‍ನ ಇರುವ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್‍ನಂತಹ ದ್ರವ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ. ಇದನ್ನೇ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಅಥವಾ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಮುದ್ರಣ ಎನ್ನುವರು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸುವ ಬಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇತ್ತು. ಅದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪದಿಂದ ತಂದ ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾವಟೆ ಮುಳ್ಳು, ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹೊಂಗಾರ ಮರದ ತುಂಡು ಅಥವಾ ಮೆದುವಾದ ಮರದ ತುಂಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು . ತದನಂತರ ಮೆದುವಾದ ಕಲ್ಲು. ಜಿಡ್ಡಿನ ಎಣ್ಣೆ, ಕಾಗದ, ಲೇಖನಿ ಇವಿಷ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಅದು ಅವಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿ ತೆಗೆಯುವಂತೆ ಮಾನವ ಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರವೂ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅದು ನಂತರ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಮುದ್ರಣವೆಂದಾಯಿತು. ಹ ಕಡಬ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಹೋಲುವ ಕಲ್ಲನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸಿ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗಿ ಬರೆದು ಕಪ್ಪು ಶಾಯಿ ಬಳಸಿ ಕಾಗದಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒತ್ತುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. == ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಆರಂಭ== [[ತುಳು]]ನಾಡಿನ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ತುಳು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ವಿದೇಶಿಯರ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. 174 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸ್ಥಾಪೆನೆಗೊಂಡ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ಈಗಲೂ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿರುವುದು ಜಿಲ್ಲೆಗೇ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 1834ರಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾದ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಆರಾಧನೆ ಹಾಗೂ 1837ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಕನ್ನಡದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣದಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಿ ತರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಲಯಾಲಂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಿ ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1840ರಲ್ಲಿ ಮಿಶನ್‍ಗೋಸ್ಕರ ಮಲಯಾಲಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೈಬಲಿನ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾದ ಉತ್ಪತಿ ಪುಸ್ತಕವು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್‍ನ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾದ ಗೀತಗಳು(1840) ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಬಳ್ಳಾರಿ, ಮದ್ರಾಸ್, ಮುಂಬಯಿ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚಿನಿಂದ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 1841ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವರು. ಜಿ. ಎಚ್. ವೈಗ್ಲೆ (G.H.WEIGLE). ಇವರು ಜನಿಸಿದ್ದು 1ನೇ ಜುಲೈ 1816.ಇವರ ಜನಿಸಿದ್ದು ವುಟೆಂಬರ್ಗ್‍ನ ನೆಕಾರ್ ಎಂಬ ನದಿಯ ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶವಾದ ಸುಂದರವಾದ ತಾಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಜೆಲ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಭಾಪಾಲಕರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ. ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸದ ಬಳಿಕ 1834ರಲ್ಲಿ ದೈವಜ್ಞಾನ ತರಬೇತಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ಇವರು ತರಬೇತಿಗೆ ಸೇರುವಾಗ ಬೋಧಕೋದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ವಿವಿಧ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು. 1836ರಲ್ಲಿ ಬೋದಕೋದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೈಂಟ್ ಜೋರ್ಜ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದ ಬಳಿಕ ಬಾಸೆಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿ 1840ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ವೈಗ್ಲೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕಾದ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮರಾಠಿ ಮಿಶನ್‍ನವರ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕೈಸ್ತ ಸಭೆಗಳ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿದ್ದ ತಾನು ಮತ್ತು ಮ್ಯೊಗ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನೂ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಲಿಥೋ ಪ್ರೆಸ್(ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರ , ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ನುರಿತ ಮರಾಠಿ ಮುದ್ರಕರು, ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಲಚ್ಚಿನ ಕಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಮೊದಲು ತಂದ 50 ಗೀತೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ “ಗೀತಗಳು” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್‍ರವರ 16, ವೈಗ್ಲೆಯವರ 10 ಲಯರ್‍ರವರ (ಐಚಿಥಿeಡಿ) 2 ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತಿತರ ಗೀತೆಗಳಿವೆ. ಮುದ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಮುಂಬಾಯಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನಾದ ಆನಂದರಾಯರ ಬರಹದಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಚಾಪಿಸಿದ್ದು 1840 ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರ ತಂದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದು ತುಳು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಪುಸ್ತಕ. 1842ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಶಿಲಾಯಂತ್ರವನ್ನು ಮದ್ರಾಸಿನಿಂದ ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶಿಲಾಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವೇದದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಗ್ರೇನರ್ ಎಂಬ ಮಿಷನರಿಯ ಬಾಷಾಂತರವಾದ ‘ಮತ್ತಾಯೆ ಬರೆತಿ ಸುವಾರ್ತಮಾನ’ ಎಂಬ ತುಳು ಭಾಷೆಯ ಕೃತಿಯೊಂದು ಮುದ್ರಣವಾಯಿತು. ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಸಾದ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದರಿತ ಮಿಶನರಿಗಳು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಿಗೂ ಮುಂದಾದರು. ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಶಾಲೆಗಳ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಪಟಗಳು ಕಲ್ಲಚ್ಚಿನಿಂದ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. ಆಗ ಈ ಪ್ರೆಸ್‍ಗೆ ‘ಜರ್ಮನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಂಬಾಯಿ ಸರಕಾರದವರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚು ಹಾಕಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರಕಾರದವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿಂದ ಅಚ್ಚು ಹಾಕಿಸಲು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನೇ ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯನ್ನು ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ಬಳಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬಡಗ, ಕೊಡವ, ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಎಕೀಕೃತ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಈ ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡಿಗರು ಸಿಡಿದು ಹೋಗದಂತೆ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರಶಂಸೆ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಶನರಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಬೇಕು. == ಅಚ್ಚು ಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಮುದ್ರಣ== 1851ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಜಾರ್ಜ್ ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ (GEORGE PLEBST) ಎಂಬವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಲೆಟರ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ತಯಾರಿಗಳು ನಡೆದವು. ವಿದೇಶದಿಂದ ಹೊಸ ಮುದ್ರಾಕ್ಷರ ಯಂತ್ರಗಳು ಅಚ್ಚು ಮೊಳೆಗಳು ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ 1852 ರಿಂದ ಅಕ್ಷರ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭ. (LETTER PRESS)ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲು ಮಂಗಳೂರಿನವರೇ ಆದ ಪಾಂಡುರಂಗ ಶೆಟ್‍ರವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ರಿಂದ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಟೋಮಿ ಲುಕ್ಲಿನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ. ಉತ್ತಮ ನೌಕರನಾಗಿದ್ದ ಈತ 1865 ತನಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್‍ನ 13ನೇ ವರ್ಷದ ವರದಿಯು ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ತಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. 1853ರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮೊಳೆಗಳ ತಯಾರಿ ನಡೆದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪಂಚಾಂಗ ಮುದ್ರಣವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣ ಪ್ರಾರಂಭ. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಉಚ್ಚಿಲದಿಂದ ಬಂದ ಲೂಕಸ್ ಜೋಶ್ವ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಬಳ್ಳಾರಿ, ಮದ್ರಾಸ್ ಮುಂತಾದೆಡೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಿ ಇದರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಇವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರಿದು ಸ್ವತ: ಇವರೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಿಶನ್ ನೆರವಿನಿಂದ ತೆರೆದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಿ ಇದನ್ನು ಜೋಶ್ವರವರೇ ಸ್ವತ; ಈ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೆ “ಜೋಶ್ವ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವರ್ಕ್ಸ್” ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದು ಈ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಥೆನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಬೈಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1858ರಿಂದ ಹೊಸ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಹೊಯಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗಿ ಪ್ರೆಸ್ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿತು. ಆಗ ಕೆಲಸಕ್ಕಿದ್ದವರು 28 ಮಂದಿ ( 12 ಮಂದಿ ಮೊಳೆ ಜೋಡಿಸುವವರು, 6 ಮಂದಿ ಛಾಪಿಸುವವರು, 5 ಜನ ಮೊಳೆ ಹೊಯ್ಯುವವರು, ಇಬ್ಬರು ಮೊಳೆ ಕೆತ್ತುವವರು.) 1860 ಹೊರಗಿನ ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ಹಾಗೂ ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಬರಹಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಕೆಲಸಕ್ಕೇನು ಕೊರತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈ ತನಕ ತುಳು ಕಂಟ್ರಿ, ಕೆನರಾ, ಎಂದಿದ್ದ ಜಿಲ್ಲೆ ಇಬ್ಬಾಗವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಯಿತು. ಆಗ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ 2 ಪ್ರೆಸ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಎರಡು ಪ್ರೆಸ್‍ಗೆ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನೂ , ಮುದ್ರಣ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ , ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನೂ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. 1861ರಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಆರಂಭ. ತಲಚೇರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಚ್ಚಿ ಮಲಯಾಲಂ ಮುದ್ರಣವು ಸಹಾ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮುದ್ರಣ ಮುಂದುವರಿಕೆ. 1865ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಹಂಚು ತಯಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಖನೆ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮಂಗಳೂರಿನ ಜಪ್ಪುವಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಂಚು ಕಾರ್ಖಾನೆ ಆರಂಭವಾಗಿ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ‘ಮಂಗಳೂರುಹಂಚು”ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆಬಂತು. ಇದರ ರುವಾರಿ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನುಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸಿದಸಿ.ಜೆ. ಎ. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ರವರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. 1866 ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಲಂ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳು ಬಾಸೆಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಹೊಯಿಸಲಾಯಿತು (ಬಾಸೆಲ್ ಟೈಪ್)1868ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೈಡರರ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬುಕ್ ಎಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಪೊಸಿಟರಿ (BASEL MISSION AND TRACTS DEPOSITORY) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ. ಇದು ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಂದರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಅದು ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು 1965 ತನಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಗೋಳ, ನಕಾಶೆ, ಮುಂತಾದವುಗಳೂ, ವಿದೇಶದಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ, ಬರವಣಿಗೆ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು, ಶಾಲಾ ಪ್ರಯೋಗ ಶಾಲೆಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಸಲಕರಣೆಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮುದ್ರಣದ ಯಾವ ಅಂಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಕಾರ್ಯವು ಮಹತ್ತರವಾಗಿದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರೆಸ್‍ಗಿಂತ ದೊಡ್ದದಿದ್ದು ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ತುಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ತಮಿಳು, ಮಳಯಾಳಂ, ಸಂಸ್ಕøತ, ಜರ್ಮನ್, ಪ್ರೆಂಚ್, ಕೊಡವ, ಬಡಗ, ಕೊಂಕಣಿ ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಪುಸ್ತಕ ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅಚ್ಚು ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಪೋಟೋ ಬ್ಲಾಕ್‍ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಇತರ ಪ್ರೆಸ್‍ಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಮುದ್ರಣ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ನೀಡುವುದು, ಮರದ ಬ್ಲಾಕ್‍ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಯಂತ್ರಗಳ ಸಿಲಿಂಡರ್ ತಯಾರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 1929 ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುವವರು6, ಮುದ್ರಿಸುವವರು 30, ಮೊಳೆ ಜೋಡಿಸುವವರು 42, ಮರದ ಕೆಲಸ 6, ಎರಕ ಹೊಯ್ಯವವರು 5, ಇಂಜಿನ್ ವಿಭಾಗ 2, ಕೂಲಿ 14, ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವವರು 2, ಉಗ್ರಾಣ 2, ಗುಡಿಸುವವರು 2, ಪಹರೆ 3- ಹೀಗೆ 150ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದು ಈಗ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿದ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. 1862ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನದ ಮೂಲಿಕೆ ವಿವರ್ತನೆಗಳು ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರರವರು ಸುದರ್ಶನ, ಡಾ. ಟಿ.ಎಮ್.ಎ. ಪೈ ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘ಮಂಗಳೂರು ಬೋಟನ್ ಅಟೋಗ್ರಫಿ-ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸ್ವಮುದ್ರಣ’ ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ವಾಸ್ತವ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಹಜ ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿ ಪ್ರತಿ ತೆಗೆದು ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರತರುವ ತಂತ್ರದಿಂದ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದುದು ಜೆ. ಹುಂಜಿಕರ್ ಎಂಬ ಮಿಶನರಿ. ಈ ಅಪೂರ್ವ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಬೇಕಾದರೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಕಲೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅರಿವು ಇರಬೇಕು. ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್‍ನವರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು. ಹಾಗೂ ಅವರ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿನ ಮುದ್ರಣವು ಅಂದಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಪ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಸಮಾನವಾದುದು ಎಂದು ಅಂದಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರಕಾರವು ತನ್ನ 1875ರ ಆಡಳಿತ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ (1875) ದಾಖಲು ಮಾಡಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 1870ರ ಸುಮಾರಿಗಿದ್ದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಹಿಂದೂ ಪವರ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಾಖಲೆಯಿದ್ದು ಇದೊಂದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಈ ವರೆಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಏಕೈಕ ಮುದ್ರಣಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮುದ್ರಣಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅನುಭವ ಪಡೆದಿದ್ದವರ ನೆರವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಡೆದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಬಗ್ಗೆ 1927ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 13ನೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆಯ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. “ಕಲ್ಲು ಛಾಪಾಯಂತ್ರದೊಡನೆ ಬಲು ಅಲ್ಪ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಈ ಛಾಪಖಾನೆಯು ಈಗ ನೂರಾರು ಜನರು ಉದ್ಯೋಗ ನಡೆಸುತ್ತಲಿದ್ದು ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ, ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಛಾಪಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಸಾದೃಶವಾಗಿ ಮಾತೃಮಂದಿರದಂತೆ ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿರುವುದು. ಈ ಛಾಪಖಾನೆಯ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನೇಕರು ಅಚ್ಚುಹಾಕುವ ಪರಿಪರಿಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತನ್ನು ಪಡೆದುದಲ್ಲದೆ ಧನಾನುಕೂಲವುಳ್ಳವರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಛಾಪಖಾನೆಗಳ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇಂಬು ದೊರೆಯಿತು. ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೂ ಉಪಜೀವನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವಂತಾಯಿತು.” 1870ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಚಿತ್ರವಿದ್ದು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಲೂ ಕನ್ನಡ ತುಳು ಮಲಯಾಲಂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್‍ನವರು ಮಂಗಳೂರಿಗೆ 1834ರಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲು ವಾಸ್ತವ್ಯವಿದ್ದ ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಆರಾಧನೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ 1841ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು ನಂತರ ಪಳ್ನೀರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೈ.ಯಂ.ಸಿ.ಎ. ಕಟ್ಟಡವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ 1842ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ 1847ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಇವ್ಯಾಂಜಲಿಕಲ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನೆರಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು 1863ಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. 1913ತನಕ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು 1913 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಾಂತಿ ದೇವಾಲಯವಿರುವ ಎದುರಿನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನೂತನ ವಿಶಾಲ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದಾಗ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಲ್ಮಠದಲ್ಲಿ 1908ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವೈ.ಎಂ.ಸಿ.ಎ.ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. 1914 ನಡೆದ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರೆಸ್‍ನ್ನು ದೇಶಿಯ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು 1927ರ ತನಕ ಅದಕ್ಕೆ ಕೇನರೀಸ್ ಇವೆಂಜಿಲಿಕ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. 1928 ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಕಟ್ಟಡದ ಎದುರಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಕಛೇರಿಯಿದ್ದ ಕೊಠಡಿ ಮೇಲೆ ಮಾಳಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಒಂದು ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೊಠಡಿಯು ಬೀಸುವ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸವಿಯಲೋ ಎಂಬತ್ತಿದ್ದು ಈ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಿಶನರಿಗಳು ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವೇಳೆ ಪ್ರೆಸ್‍ನೊಳಗೆ ಬರಲು ಕಬ್ಬಿಣದ ಏಣಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದು ನೌಕರರ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಸಿಸಲು ಕೊಠಡಿಯೊಳಗೆ ಕಿಟಕಿಯೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಸಂಧರ್ಬದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿದ್ದ ಕೆಳಗಿನ ಬೋರ್ಡ್ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಮಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬೋರ್ಡ್ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿದೆ. 1960 ನಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಇತರ ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಹೊಸ ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುಂಟಿತವಾಗತೊಡಗಿತು. ಪ್ರೆಸ್‍ನ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ 1939ರಲ್ಲಿ 114, 1942ರಲ್ಲಿ 87 1967ರಲ್ಲಿ 16 ನೌಕರರು ಇದ್ದರು ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿರುವುದು ಪ್ರೆಸ್ ವರ್ಷ ಕಳೆದಂತೆ ಕುಂಟುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವುದು ಬಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1964 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ತದನಂತರವೂ ಕುಂಟಿತಗೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು, ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು, ಹಲವು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಆದ ನಷ್ಟ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. 1847ರಲ್ಲಿ ಬಲ್ಮಠದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ವೇದಮಠದ ಆಡಳಿತವು 1969ರಲ್ಲಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ.ಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಡಾ.ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚ್ಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ)ಯು ಸ್ವಾಯತ್ತೆ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1970ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸಹಿತ 3.50 ಎಕ್ರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಸೆಸ್ ಪಡೆದು ಕೊಂಡಿತು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ 1907ರಂದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕಟ್ಟಡವಿತ್ತು 1914ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಹಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಯೂ ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮುಚ್ಚಿದ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೊಡುಗೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ರೆವೆ. ಡಾ. ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1982 ತನಕ ಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರದ ನೆಯಿಗೆ ಕೆಲಸಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಇದರ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಬಲ್ಮಠ ಗಾರ್‍ಮೆಂಟ್ ಶಾಪ್ BALMATTA GARMENT SHOP) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಇವರು ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ (BALMATTA MASTER PRESS)ಆಗಿ ಮರು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್‍ನಿಂದ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಅದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೆಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವೆಸ್ಲಿಯನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕೆ. ಎ. ಕುರುವಿಲ್ಲರವರನ್ನು ಕರೆತಂದು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವು ನೌಕರರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ 1972ರಲ್ಲಿ ‘ಬಲ್ಮಠ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1976ರಿಂದ 1980 ತನಕ ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿ ಶ್ರೀ ಮಾಮನ್ ಪಿಲಿಪ್ಪ್ ಎಂಬವರು ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1980 ತನಕ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಪ್ರೆಸ್ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಅವದಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋಟೈಪ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತರಿಸಿದ್ದು, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸೀ ಹಿಂದೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬುರುತ್ತಿದ್ದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುವಂತಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1907ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡೇ 1914ನಂತರ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್‍ನವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡ ಅನಂತರ 1970 ನಂತರ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅದೇ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಹಳೆ ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳು, ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಾಪಿಡಲಾಗಿದ್ದು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯ ಮತ್ತು 1965 ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಜಯಾ ಪೆನ್ ಮಾರ್ಟ್ ಇರುವ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಮುಚ್ಚಿ ಚಂದ್ರನಾ ಬ್ರದರ್ಸ್‍ನವರಿಗೆ ಮಾರಿದ್ದು, ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆಂದು ಬರುವ ಪ್ರಕಾಶಕರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಳುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು, 150ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿದ್ದುದು, ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಪ್ರೆಸ್‍ಗಳವರು ಈ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು, ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹಾಗೂ ಕಲಿತವರು ಸ್ವಂತ ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಭತ್ತೆ, ಬೋನಸ್, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಉಳ್ಳಾಲಕ್ಕೆ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ, ಕ್ಯಾಂಟಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮುಂತಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಪ್ರಮೋದನ್(75) ಶ್ರೀ ಜಾರ್ಜ್ ಬಂಗೇರ(82) ಶ್ರೀ ಭವಾನಿ ಶಂಕರ್(84) ಮುಂತಾದವರು ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳ ಮುದ್ರಣ ಸೇವೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕøತಿ ಸೇವೆಗೆ. ಸಂದೇಶ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2003, ಕಿಟೆಲ್, ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ. ಮಂಗಳೂರು ಇವರಿಗೆ ಆಳ್ವಾಸ್ ನುಡಿಸಿರಿ ವಿರಾಸತ್ 2013ರಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಶ್ವ ನುಡಿಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ವಾದಿರಾಜ ಕನಕದಾಸ, ಪುರಂದರದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವ 2008-2009 ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದಾಸರ ಪದ 1850 ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮನ್ನಣೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನೆರಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದ ರೆವೆ. ಹೆರ್ಮನ್ ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್‍ರವರ ಪರವಾಗಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿಗೆ ಗೌರವ ಪತ್ರ, ಕರಾವಳಿ ಪ್ರಿಂಟರ್ಸ್ ಎಸೋಸಿಯೇಷನ್(ರಿ)ರವರು ಎಪ್ರಿಲ್ 2000ರಂದು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಮುದ್ರಕರ ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹಿರಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ಗೆ ಅಭಿನಂದನ ಪತ್ರ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಿಶನರಿಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಲಂ ಕೃತಿಗಳ ಮೈಕ್ರೊಫಿಲ್ಮ್‍ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೆಜ್ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ಈಗಲೂ ಇದರ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಲಭ್ಯವಿರದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ದಾಖಲೀಕರಿಸಿ ಜೋಪಾನ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಪತ್ರಾಗಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾದ ನಿಘಂಟುಗಳು, ವ್ಯಾಕರಣಗಳು, ಭೂತಾರಾಧನೆ, ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಮರುಮದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಕೈಸ್ತ ಸಭೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಾದ, ಕನ್ನಡ ತುಳು ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ, ಶ್ರಮಾವಾರದ ನಲ್ವತ್ತು ದಿನದ ದ್ಯಾನಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಪುಸ್ತಕ, ಕನ್ನಡ ತುಳು ಗೀತಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ರಾಗಗಳು, ಎಲೀಮ್ ಖೋರಸ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಮರುಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಮರುಮುದ್ರಣ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕನ್ನು (@) ಮಿಶನ್21 (MISSION 21) ಹೊಂದಿದೆ. ಕಳೆದ 54 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ಹಲವಾರು ಅಬಿವೃದ್ದಿಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ .ಜರ್ಮನಿಯ ಹೈಡಲ್‍ಬರ್ಗ್‍ನ ಅಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಿಲಿಂಡರ್, ಟ್ರೆಡಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಫೀಡಿಂಗ್, ಮನೋಟೈಪ್ ಅಲ್ಲದೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳನ್ನು ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಅಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಫೀಡಿಂಗ್, ಅಲ್ಲದೆ 2 ಸಣ್ಣ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳು ಈಗಲೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬೈಂಡಿಂಗ್‍ಗಾಗಿ ಫೋಲ್ಡಿಂಗ್, ಬುಕ್ ರೌಂಡಿಂಗ್, ಬುಕ್ ಕಾರ್ನರ್, 2 ಕಟ್ಟಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳೂ ಹಿಂದಿನವೇ. ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಉತ್ತಮ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ತೆಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಅಚ್ಚು ಮೊಳೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಈಗಲೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಈಗ ಈ ಪ್ರೆಸ್ ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಹಾಗೂ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬುಕ್‍ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ 16 ನೌಕರರನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ನಮೂನೆಗಳು ಬಂದಿದೆ. ಅವಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಬೈಂಡಿಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು 185ನೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲಿರಿಸುತ್ತಿದೆ. ==ಆಧಾರ== ಕ್ರೈಸ್ತ ಹಿತವಾದಿ, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಮಂಗಳೂರು, 1926, 1928 ಕಲ್ಲಚ್ಚಿನ ಕನ್ನಡ ಹೊತ್ತಗೆಗಳ ವಿವರಣ ಸೂಚಿ, ಉಮಾಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ (ಸಂ.) , ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನ ಮಾಲೆ, ಉಜಿರೆ. 2004 ತೆಂಕನಾಡು,31ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಕಾಸರಗೋಡು ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 1947, ಕಾಸೆಸ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‍ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಚರಿತ್ರೆ, ಬೆನೆಟ್ ಜಿ. ಅಮ್ಮನ್ನ, ಕಾಸೆಸ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ 40ನೇ ವರ್ಷದ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 2012 ಶಾಂತಿ ದೇವಾಲಯ, ಮಂಗಳೂರು. ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ, 1962. ಮಂಗಳೂರು ಬೋಟನ್ ಆಟೋಗ್ರಫಿ ಲೇಖನ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರು, ಸುದರ್ಶನ, ಟಿ.ಎಮ್.ಎ. ಪೈ ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ, ವಿಜಯಾಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಮುಲ್ಕಿ, 1977 ಪಂಚಗಜ್ಜಾಯ, 13ನೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಮಂಗಳೂರು 1927 ಅಕ್ಚರಶಿಲ್ಪಿ ಅತ್ತಾವರ ಅನಂತಾಚಾರ್ಯ, ಪಾಲ್ತಾಡಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್, ಸುಪ್ರೀಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಪುತ್ತೂರು, 2003 ವಜ್ರಕುಸುಮ, ಚ.ರಾ. ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ, ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ(ಸಂ.) ಅಭಿನಂದನ ಸಮಿತಿ, ಉಚ್ಚಿಲ, 2005 ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಅರುಣೋದಯ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು,2000 ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವರನೂರರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು. ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಪತ್ರಾಗಾರ – ಕಡತಗಳು ರೈಟ್ ರೆವೆ. ಡಾ. ಸಿ.ಎಲ್. ಫುರ್ಟಾಡೋ, ವಿಶ್ರಾಂತ ಧರ್ಮಾದ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಕಾಸೆಸ್‍ನ ಹಿಂದಿನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಶ್ರೀ ಸ್ಟೀವನ್ ಮಾಬೆನ್, ಮ್ಯಾನೆಜರ್, ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಾಜಿ, ಮಂಗಳೂರು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುದ್ರಣಕಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮಂಗಳೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು]] 9q5e6wq80cy4wbmnbfqc5oc0feb2zy4 1428451 1428450 2026-09-16T17:25:05Z BENET G AMANNA 18509 1428451 wikitext text/x-wiki ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಇಟಲಿ ಮೊದಲಾದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಮತ ಪ್ರಚಾರಕರು ಕ್ರಿ.ಶ. 16ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ [[ಭಾರತ|ಭಾರತಕ್ಕೆ]] ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವರು ಇವರೇ ಎನ್ನಬಹುದು. ಭಾಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದವರೂ ಇವರೇ. ಭಾರತೀಯ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರಿಗೆ ಹತ್ತಾರು ಬಗೆಯ ಲಿಪಿಗಳೂ, ಅವುಗಳ ವಕ್ರತೆ ಮತ್ತು ಭಾರ ಇವೆಲ್ಲಾ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿರಬೇಕು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ರೊಮನ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಸ್ವರಸೂಚಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದರು. == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಪ್ರಾರಂಭ== ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ರೋಮನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ದೇಶದ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ರೂಡಿಗೆ ತರಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಹೊಸಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತೇರನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಎಳೆದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಿಶನರಿಗಳು ಹಾಗೂ ದೇಶೀಯರ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದು ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ 1817ರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕಂಪೆನಿ ಸರಕಾರವು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಕೋಶಗಳನ್ನು ತಜ್ಞರಾದ ಮಿಶನರಿಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅಚ್ಚುಹಾಕಿಸಿದರು. ಲಂಡನ್ ಮಿಶನ್‍ನ ವಿಲಿಯಂ ರೀವ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರಕಾರದ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕನ್ನಡ (1824) ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಇಂಗ್ಲಿಷ್(1832)- ಈ ಎರಡು ಶಬ್ದಕೋಶಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ. 1830ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರವರ [[ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ]] ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಮುದ್ರಣಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಮೊದಲೇ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮರದ ತುಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಕ್ರಮವನ್ನನುಸರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿಯೇ ಕೊರೆದು ಬರೆಸಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತೆಲುಗು ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಕೊಲೆಜ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲು ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು ತೆಲುಗು ಅಕ್ಷರದಂತೆ ಕಾಣುವ ಅಕ್ಷರದ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಉದಾ. 1817 ಕಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾದ ವಿಲಿಯಂ ಕೇರಿಯ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ, ಮತ್ತು 1824ರ ಸತ್ಯವೇದದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ. ನಂತರ ಬಳ್ಳಾರಿ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕನ್ನಡ ಸತ್ಯವೇದದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. == ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ== ಕನ್ನಡದ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಮುದ್ರಣವಿದ್ದಿತು.ಅದುವೇ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ (Lithography print) ಮಧ್ಯಯುಗ ಕಾಲದಿಂದ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಾಯಂತ್ರಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು. ರೋಮನ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಿಪಿಗಳ ಅಕ್ಷರಗಳೂ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯ ಅಕ್ಷರ ಮೊಳೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಆ ಮಧ್ಯಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಎಲೋಯ್ಡ್ ಸೆನೆಫೆಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಪ್ರೇಗ್ ನಿವಾಸಿ 1796ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್‍ನ ಇರುವ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್‍ನಂತಹ ದ್ರವ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ. ಇದನ್ನೇ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಅಥವಾ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಮುದ್ರಣ ಎನ್ನುವರು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸುವ ಬಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇತ್ತು. ಅದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪದಿಂದ ತಂದ ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾವಟೆ ಮುಳ್ಳು, ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹೊಂಗಾರ ಮರದ ತುಂಡು ಅಥವಾ ಮೆದುವಾದ ಮರದ ತುಂಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು . ತದನಂತರ ಮೆದುವಾದ ಕಲ್ಲು. ಜಿಡ್ಡಿನ ಎಣ್ಣೆ, ಕಾಗದ, ಲೇಖನಿ ಇವಿಷ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಅದು ಅವಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿ ತೆಗೆಯುವಂತೆ ಮಾನವ ಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರವೂ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅದು ನಂತರ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಮುದ್ರಣವೆಂದಾಯಿತು. ಹ ಕಡಬ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಹೋಲುವ ಕಲ್ಲನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸಿ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗಿ ಬರೆದು ಕಪ್ಪು ಶಾಯಿ ಬಳಸಿ ಕಾಗದಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒತ್ತುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. == ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಆರಂಭ== [[ತುಳು]]ನಾಡಿನ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ತುಳು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ವಿದೇಶಿಯರ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. 174 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸ್ಥಾಪೆನೆಗೊಂಡ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ಈಗಲೂ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿರುವುದು ಜಿಲ್ಲೆಗೇ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 1834ರಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾದ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಆರಾಧನೆ ಹಾಗೂ 1837ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಕನ್ನಡದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣದಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಿ ತರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಲಯಾಲಂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಿ ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1840ರಲ್ಲಿ ಮಿಶನ್‍ಗೋಸ್ಕರ ಮಲಯಾಲಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೈಬಲಿನ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾದ ಉತ್ಪತಿ ಪುಸ್ತಕವು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್‍ನ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾದ ಗೀತಗಳು(1840) ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಬಳ್ಳಾರಿ, ಮದ್ರಾಸ್, ಮುಂಬಯಿ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚಿನಿಂದ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 1841ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವರು. ಜಿ. ಎಚ್. ವೈಗ್ಲೆ (G.H.WEIGLE). ಇವರು ಜನಿಸಿದ್ದು 1ನೇ ಜುಲೈ 1816.ಇವರ ಜನಿಸಿದ್ದು ವುಟೆಂಬರ್ಗ್‍ನ ನೆಕಾರ್ ಎಂಬ ನದಿಯ ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶವಾದ ಸುಂದರವಾದ ತಾಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಜೆಲ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಭಾಪಾಲಕರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ. ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸದ ಬಳಿಕ 1834ರಲ್ಲಿ ದೈವಜ್ಞಾನ ತರಬೇತಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ಇವರು ತರಬೇತಿಗೆ ಸೇರುವಾಗ ಬೋಧಕೋದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ವಿವಿಧ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು. 1836ರಲ್ಲಿ ಬೋದಕೋದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೈಂಟ್ ಜೋರ್ಜ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದ ಬಳಿಕ ಬಾಸೆಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿ 1840ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ವೈಗ್ಲೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕಾದ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮರಾಠಿ ಮಿಶನ್‍ನವರ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕೈಸ್ತ ಸಭೆಗಳ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿದ್ದ ತಾನು ಮತ್ತು ಮ್ಯೊಗ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನೂ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಲಿಥೋ ಪ್ರೆಸ್(ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರ , ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ನುರಿತ ಮರಾಠಿ ಮುದ್ರಕರು, ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಲಚ್ಚಿನ ಕಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವು ಕ್ರೈಸ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಮೊದಲು ತಂದ 50 ಗೀತೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ “ಗೀತಗಳು” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್‍ರವರ 16, ವೈಗ್ಲೆಯವರ 10 ಲಯರ್‍ರವರ (ಐಚಿಥಿeಡಿ) 2 ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತಿತರ ಗೀತೆಗಳಿವೆ. ಮುದ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಮುಂಬಾಯಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನಾದ ಆನಂದರಾಯರ ಬರಹದಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಚಾಪಿಸಿದ್ದು 1840 ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರ ತಂದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದು ತುಳು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಪುಸ್ತಕ. 1842ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಶಿಲಾಯಂತ್ರವನ್ನು ಮದ್ರಾಸಿನಿಂದ ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶಿಲಾಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವೇದದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಗ್ರೇನರ್ ಎಂಬ ಮಿಷನರಿಯ ಬಾಷಾಂತರವಾದ ‘ಮತ್ತಾಯೆ ಬರೆತಿ ಸುವಾರ್ತಮಾನ’ ಎಂಬ ತುಳು ಭಾಷೆಯ ಕೃತಿಯೊಂದು ಮುದ್ರಣವಾಯಿತು. ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಸಾದ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದರಿತ ಮಿಶನರಿಗಳು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಿಗೂ ಮುಂದಾದರು. ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಶಾಲೆಗಳ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಪಟಗಳು ಕಲ್ಲಚ್ಚಿನಿಂದ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. ಆಗ ಈ ಪ್ರೆಸ್‍ಗೆ ‘ಜರ್ಮನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಂಬಾಯಿ ಸರಕಾರದವರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚು ಹಾಕಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರಕಾರದವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಿಂದ ಅಚ್ಚು ಹಾಕಿಸಲು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನೇ ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯನ್ನು ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ಬಳಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬಡಗ, ಕೊಡವ, ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಎಕೀಕೃತ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಈ ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡಿಗರು ಸಿಡಿದು ಹೋಗದಂತೆ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರಶಂಸೆ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಶನರಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಬೇಕು. == ಅಚ್ಚು ಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಮುದ್ರಣ== 1851ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಜಾರ್ಜ್ ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ (GEORGE PLEBST) ಎಂಬವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಲೆಟರ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ತಯಾರಿಗಳು ನಡೆದವು. ವಿದೇಶದಿಂದ ಹೊಸ ಮುದ್ರಾಕ್ಷರ ಯಂತ್ರಗಳು ಅಚ್ಚು ಮೊಳೆಗಳು ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ 1852 ರಿಂದ ಅಕ್ಷರ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭ. (LETTER PRESS)ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲು ಮಂಗಳೂರಿನವರೇ ಆದ ಪಾಂಡುರಂಗ ಶೆಟ್‍ರವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ರಿಂದ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಟೋಮಿ ಲುಕ್ಲಿನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ. ಉತ್ತಮ ನೌಕರನಾಗಿದ್ದ ಈತ 1865 ತನಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್‍ನ 13ನೇ ವರ್ಷದ ವರದಿಯು ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ತಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. 1853ರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮೊಳೆಗಳ ತಯಾರಿ ನಡೆದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪಂಚಾಂಗ ಮುದ್ರಣವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣ ಪ್ರಾರಂಭ. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಉಚ್ಚಿಲದಿಂದ ಬಂದ ಲೂಕಸ್ ಜೋಶ್ವ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಬಳ್ಳಾರಿ, ಮದ್ರಾಸ್ ಮುಂತಾದೆಡೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಿ ಇದರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಇವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರಿದು ಸ್ವತ: ಇವರೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಿಶನ್ ನೆರವಿನಿಂದ ತೆರೆದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಿ ಇದನ್ನು ಜೋಶ್ವರವರೇ ಸ್ವತ; ಈ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೆ “ಜೋಶ್ವ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವರ್ಕ್ಸ್” ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದು ಈ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಥೆನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಬೈಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1858ರಿಂದ ಹೊಸ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಹೊಯಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗಿ ಪ್ರೆಸ್ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿತು. ಆಗ ಕೆಲಸಕ್ಕಿದ್ದವರು 28 ಮಂದಿ ( 12 ಮಂದಿ ಮೊಳೆ ಜೋಡಿಸುವವರು, 6 ಮಂದಿ ಛಾಪಿಸುವವರು, 5 ಜನ ಮೊಳೆ ಹೊಯ್ಯುವವರು, ಇಬ್ಬರು ಮೊಳೆ ಕೆತ್ತುವವರು.) 1860 ಹೊರಗಿನ ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ಹಾಗೂ ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಬರಹಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಕೆಲಸಕ್ಕೇನು ಕೊರತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈ ತನಕ ತುಳು ಕಂಟ್ರಿ, ಕೆನರಾ, ಎಂದಿದ್ದ ಜಿಲ್ಲೆ ಇಬ್ಬಾಗವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಯಿತು. ಆಗ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ 2 ಪ್ರೆಸ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಎರಡು ಪ್ರೆಸ್‍ಗೆ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನೂ , ಮುದ್ರಣ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ , ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನೂ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. 1861ರಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಆರಂಭ. ತಲಚೇರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಚ್ಚಿ ಮಲಯಾಲಂ ಮುದ್ರಣವು ಸಹಾ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮುದ್ರಣ ಮುಂದುವರಿಕೆ. 1865ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಹಂಚು ತಯಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಖನೆ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮಂಗಳೂರಿನ ಜಪ್ಪುವಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಂಚು ಕಾರ್ಖಾನೆ ಆರಂಭವಾಗಿ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ‘ಮಂಗಳೂರುಹಂಚು”ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆಬಂತು. ಇದರ ರುವಾರಿ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನುಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಿಸಿದಸಿ.ಜೆ. ಎ. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ರವರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. 1866 ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಲಂ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳು ಬಾಸೆಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಹೊಯಿಸಲಾಯಿತು (ಬಾಸೆಲ್ ಟೈಪ್)1868ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೈಡರರ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬುಕ್ ಎಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಪೊಸಿಟರಿ (BASEL MISSION AND TRACTS DEPOSITORY) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ. ಇದು ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಂದರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಅದು ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು 1965 ತನಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಗೋಳ, ನಕಾಶೆ, ಮುಂತಾದವುಗಳೂ, ವಿದೇಶದಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ, ಬರವಣಿಗೆ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು, ಶಾಲಾ ಪ್ರಯೋಗ ಶಾಲೆಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಸಲಕರಣೆಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮುದ್ರಣದ ಯಾವ ಅಂಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಕಾರ್ಯವು ಮಹತ್ತರವಾಗಿದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರೆಸ್‍ಗಿಂತ ದೊಡ್ದದಿದ್ದು ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ತುಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ತಮಿಳು, ಮಳಯಾಳಂ, ಸಂಸ್ಕøತ, ಜರ್ಮನ್, ಪ್ರೆಂಚ್, ಕೊಡವ, ಬಡಗ, ಕೊಂಕಣಿ ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಪುಸ್ತಕ ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅಚ್ಚು ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಪೋಟೋ ಬ್ಲಾಕ್‍ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಇತರ ಪ್ರೆಸ್‍ಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಮುದ್ರಣ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ನೀಡುವುದು, ಮರದ ಬ್ಲಾಕ್‍ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಯಂತ್ರಗಳ ಸಿಲಿಂಡರ್ ತಯಾರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 1929 ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುವವರು6, ಮುದ್ರಿಸುವವರು 30, ಮೊಳೆ ಜೋಡಿಸುವವರು 42, ಮರದ ಕೆಲಸ 6, ಎರಕ ಹೊಯ್ಯವವರು 5, ಇಂಜಿನ್ ವಿಭಾಗ 2, ಕೂಲಿ 14, ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವವರು 2, ಉಗ್ರಾಣ 2, ಗುಡಿಸುವವರು 2, ಪಹರೆ 3- ಹೀಗೆ 150ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದು ಈಗ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿದ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. 1862ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನದ ಮೂಲಿಕೆ ವಿವರ್ತನೆಗಳು ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರರವರು ಸುದರ್ಶನ, ಡಾ. ಟಿ.ಎಮ್.ಎ. ಪೈ ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘ಮಂಗಳೂರು ಬೋಟನ್ ಅಟೋಗ್ರಫಿ-ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸ್ವಮುದ್ರಣ’ ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ವಾಸ್ತವ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಹಜ ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿ ಪ್ರತಿ ತೆಗೆದು ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರತರುವ ತಂತ್ರದಿಂದ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದುದು ಜೆ. ಹುಂಜಿಕರ್ ಎಂಬ ಮಿಶನರಿ. ಈ ಅಪೂರ್ವ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಬೇಕಾದರೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಕಲೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅರಿವು ಇರಬೇಕು. ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್‍ನವರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು. ಹಾಗೂ ಅವರ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿನ ಮುದ್ರಣವು ಅಂದಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಪ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಸಮಾನವಾದುದು ಎಂದು ಅಂದಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರಕಾರವು ತನ್ನ 1875ರ ಆಡಳಿತ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ (1875) ದಾಖಲು ಮಾಡಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 1870ರ ಸುಮಾರಿಗಿದ್ದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಹಿಂದೂ ಪವರ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಾಖಲೆಯಿದ್ದು ಇದೊಂದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಈ ವರೆಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಏಕೈಕ ಮುದ್ರಣಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮುದ್ರಣಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅನುಭವ ಪಡೆದಿದ್ದವರ ನೆರವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಡೆದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಬಗ್ಗೆ 1927ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 13ನೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆಯ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. “ಕಲ್ಲು ಛಾಪಾಯಂತ್ರದೊಡನೆ ಬಲು ಅಲ್ಪ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಈ ಛಾಪಖಾನೆಯು ಈಗ ನೂರಾರು ಜನರು ಉದ್ಯೋಗ ನಡೆಸುತ್ತಲಿದ್ದು ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ, ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಛಾಪಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಸಾದೃಶವಾಗಿ ಮಾತೃಮಂದಿರದಂತೆ ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿರುವುದು. ಈ ಛಾಪಖಾನೆಯ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನೇಕರು ಅಚ್ಚುಹಾಕುವ ಪರಿಪರಿಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತನ್ನು ಪಡೆದುದಲ್ಲದೆ ಧನಾನುಕೂಲವುಳ್ಳವರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಛಾಪಖಾನೆಗಳ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇಂಬು ದೊರೆಯಿತು. ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೂ ಉಪಜೀವನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವಂತಾಯಿತು.” 1870ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಚಿತ್ರವಿದ್ದು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಲೂ ಕನ್ನಡ ತುಳು ಮಲಯಾಲಂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್‍ನವರು ಮಂಗಳೂರಿಗೆ 1834ರಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲು ವಾಸ್ತವ್ಯವಿದ್ದ ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಆರಾಧನೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ 1841ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು ನಂತರ ಪಳ್ನೀರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೈ.ಯಂ.ಸಿ.ಎ. ಕಟ್ಟಡವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ 1842ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ 1847ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಇವ್ಯಾಂಜಲಿಕಲ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನೆರಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು 1863ಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. 1913ತನಕ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು 1913 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಾಂತಿ ದೇವಾಲಯವಿರುವ ಎದುರಿನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನೂತನ ವಿಶಾಲ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದಾಗ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಲ್ಮಠದಲ್ಲಿ 1908ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವೈ.ಎಂ.ಸಿ.ಎ.ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. 1914 ನಡೆದ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರೆಸ್‍ನ್ನು ದೇಶಿಯ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು 1927ರ ತನಕ ಅದಕ್ಕೆ ಕೇನರೀಸ್ ಇವೆಂಜಿಲಿಕ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. 1928 ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಕಟ್ಟಡದ ಎದುರಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಕಛೇರಿಯಿದ್ದ ಕೊಠಡಿ ಮೇಲೆ ಮಾಳಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಒಂದು ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೊಠಡಿಯು ಬೀಸುವ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸವಿಯಲೋ ಎಂಬತ್ತಿದ್ದು ಈ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಿಶನರಿಗಳು ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವೇಳೆ ಪ್ರೆಸ್‍ನೊಳಗೆ ಬರಲು ಕಬ್ಬಿಣದ ಏಣಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದು ನೌಕರರ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಸಿಸಲು ಕೊಠಡಿಯೊಳಗೆ ಕಿಟಕಿಯೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಸಂಧರ್ಬದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿದ್ದ ಕೆಳಗಿನ ಬೋರ್ಡ್ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಮಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬೋರ್ಡ್ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿದೆ. 1960 ನಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಇತರ ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಹೊಸ ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುಂಟಿತವಾಗತೊಡಗಿತು. ಪ್ರೆಸ್‍ನ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ 1939ರಲ್ಲಿ 114, 1942ರಲ್ಲಿ 87 1967ರಲ್ಲಿ 16 ನೌಕರರು ಇದ್ದರು ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿರುವುದು ಪ್ರೆಸ್ ವರ್ಷ ಕಳೆದಂತೆ ಕುಂಟುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವುದು ಬಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1964 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ತದನಂತರವೂ ಕುಂಟಿತಗೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು, ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು, ಹಲವು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಆದ ನಷ್ಟ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. 1847ರಲ್ಲಿ ಬಲ್ಮಠದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ವೇದಮಠದ ಆಡಳಿತವು 1969ರಲ್ಲಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ.ಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಡಾ.ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚ್ಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ)ಯು ಸ್ವಾಯತ್ತೆ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1970ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸಹಿತ 3.50 ಎಕ್ರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಸೆಸ್ ಪಡೆದು ಕೊಂಡಿತು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ 1907ರಂದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕಟ್ಟಡವಿತ್ತು 1914ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಹಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಯೂ ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮುಚ್ಚಿದ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೊಡುಗೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ರೆವೆ. ಡಾ. ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1982 ತನಕ ಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರದ ನೆಯಿಗೆ ಕೆಲಸಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಇದರ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಬಲ್ಮಠ ಗಾರ್‍ಮೆಂಟ್ ಶಾಪ್ BALMATTA GARMENT SHOP) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಇವರು ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ (BALMATTA MASTER PRESS)ಆಗಿ ಮರು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್‍ನಿಂದ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಅದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೆಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವೆಸ್ಲಿಯನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕೆ. ಎ. ಕುರುವಿಲ್ಲರವರನ್ನು ಕರೆತಂದು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವು ನೌಕರರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ 1972ರಲ್ಲಿ ‘ಬಲ್ಮಠ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1976ರಿಂದ 1980 ತನಕ ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿ ಶ್ರೀ ಮಾಮನ್ ಪಿಲಿಪ್ಪ್ ಎಂಬವರು ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1980 ತನಕ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಪ್ರೆಸ್ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಅವದಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋಟೈಪ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತರಿಸಿದ್ದು, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸೀ ಹಿಂದೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬುರುತ್ತಿದ್ದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುವಂತಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1907ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡೇ 1914ನಂತರ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್‍ನವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡ ಅನಂತರ 1970 ನಂತರ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅದೇ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಹಳೆ ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳು, ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಾಪಿಡಲಾಗಿದ್ದು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯ ಮತ್ತು 1965 ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಜಯಾ ಪೆನ್ ಮಾರ್ಟ್ ಇರುವ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಮುಚ್ಚಿ ಚಂದ್ರನಾ ಬ್ರದರ್ಸ್‍ನವರಿಗೆ ಮಾರಿದ್ದು, ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆಂದು ಬರುವ ಪ್ರಕಾಶಕರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಳುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು, 150ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿದ್ದುದು, ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಪ್ರೆಸ್‍ಗಳವರು ಈ ಪ್ರೆಸ್‍ನ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು, ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹಾಗೂ ಕಲಿತವರು ಸ್ವಂತ ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಭತ್ತೆ, ಬೋನಸ್, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಉಳ್ಳಾಲಕ್ಕೆ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ, ಕ್ಯಾಂಟಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮುಂತಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಪ್ರಮೋದನ್(75) ಶ್ರೀ ಜಾರ್ಜ್ ಬಂಗೇರ(82) ಶ್ರೀ ಭವಾನಿ ಶಂಕರ್(84) ಮುಂತಾದವರು ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳ ಮುದ್ರಣ ಸೇವೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕøತಿ ಸೇವೆಗೆ. ಸಂದೇಶ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2003, ಕಿಟೆಲ್, ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ. ಮಂಗಳೂರು ಇವರಿಗೆ ಆಳ್ವಾಸ್ ನುಡಿಸಿರಿ ವಿರಾಸತ್ 2013ರಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಶ್ವ ನುಡಿಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ವಾದಿರಾಜ ಕನಕದಾಸ, ಪುರಂದರದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವ 2008-2009 ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದಾಸರ ಪದ 1850 ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮನ್ನಣೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನೆರಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದ ರೆವೆ. ಹೆರ್ಮನ್ ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್‍ರವರ ಪರವಾಗಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿಗೆ ಗೌರವ ಪತ್ರ, ಕರಾವಳಿ ಪ್ರಿಂಟರ್ಸ್ ಎಸೋಸಿಯೇಷನ್(ರಿ)ರವರು ಎಪ್ರಿಲ್ 2000ರಂದು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಮುದ್ರಕರ ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹಿರಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ಗೆ ಅಭಿನಂದನ ಪತ್ರ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಿಶನರಿಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಲಂ ಕೃತಿಗಳ ಮೈಕ್ರೊಫಿಲ್ಮ್‍ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೆಜ್ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ಈಗಲೂ ಇದರ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಲಭ್ಯವಿರದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ದಾಖಲೀಕರಿಸಿ ಜೋಪಾನ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಪತ್ರಾಗಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾದ ನಿಘಂಟುಗಳು, ವ್ಯಾಕರಣಗಳು, ಭೂತಾರಾಧನೆ, ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಮರುಮದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಕೈಸ್ತ ಸಭೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಾದ, ಕನ್ನಡ ತುಳು ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ, ಶ್ರಮಾವಾರದ ನಲ್ವತ್ತು ದಿನದ ದ್ಯಾನಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಪುಸ್ತಕ, ಕನ್ನಡ ತುಳು ಗೀತಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ರಾಗಗಳು, ಎಲೀಮ್ ಖೋರಸ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಮರುಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಮರುಮುದ್ರಣ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕನ್ನು (@) ಮಿಶನ್21 (MISSION 21) ಹೊಂದಿದೆ. ಕಳೆದ 54 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ಹಲವಾರು ಅಬಿವೃದ್ದಿಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ .ಜರ್ಮನಿಯ ಹೈಡಲ್‍ಬರ್ಗ್‍ನ ಅಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಿಲಿಂಡರ್, ಟ್ರೆಡಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಫೀಡಿಂಗ್, ಮನೋಟೈಪ್ ಅಲ್ಲದೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳನ್ನು ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಅಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಫೀಡಿಂಗ್, ಅಲ್ಲದೆ 2 ಸಣ್ಣ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳು ಈಗಲೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬೈಂಡಿಂಗ್‍ಗಾಗಿ ಫೋಲ್ಡಿಂಗ್, ಬುಕ್ ರೌಂಡಿಂಗ್, ಬುಕ್ ಕಾರ್ನರ್, 2 ಕಟ್ಟಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳೂ ಹಿಂದಿನವೇ. ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಉತ್ತಮ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ತೆಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಅಚ್ಚು ಮೊಳೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಈಗಲೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಈಗ ಈ ಪ್ರೆಸ್ ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಹಾಗೂ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬುಕ್‍ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ 16 ನೌಕರರನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ನಮೂನೆಗಳು ಬಂದಿದೆ. ಅವಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಬೈಂಡಿಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು 185ನೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲಿರಿಸುತ್ತಿದೆ. ==ಆಧಾರ== ಕ್ರೈಸ್ತ ಹಿತವಾದಿ, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಮಂಗಳೂರು, 1926, 1928 ಕಲ್ಲಚ್ಚಿನ ಕನ್ನಡ ಹೊತ್ತಗೆಗಳ ವಿವರಣ ಸೂಚಿ, ಉಮಾಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ (ಸಂ.) , ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನ ಮಾಲೆ, ಉಜಿರೆ. 2004 ತೆಂಕನಾಡು,31ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಕಾಸರಗೋಡು ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 1947, ಕಾಸೆಸ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‍ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಚರಿತ್ರೆ, ಬೆನೆಟ್ ಜಿ. ಅಮ್ಮನ್ನ, ಕಾಸೆಸ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ 40ನೇ ವರ್ಷದ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ 2012 ಶಾಂತಿ ದೇವಾಲಯ, ಮಂಗಳೂರು. ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ, 1962. ಮಂಗಳೂರು ಬೋಟನ್ ಆಟೋಗ್ರಫಿ ಲೇಖನ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರು, ಸುದರ್ಶನ, ಟಿ.ಎಮ್.ಎ. ಪೈ ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ, ವಿಜಯಾಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಮುಲ್ಕಿ, 1977 ಪಂಚಗಜ್ಜಾಯ, 13ನೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಮಂಗಳೂರು 1927 ಅಕ್ಚರಶಿಲ್ಪಿ ಅತ್ತಾವರ ಅನಂತಾಚಾರ್ಯ, ಪಾಲ್ತಾಡಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್, ಸುಪ್ರೀಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಪುತ್ತೂರು, 2003 ವಜ್ರಕುಸುಮ, ಚ.ರಾ. ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ, ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ(ಸಂ.) ಅಭಿನಂದನ ಸಮಿತಿ, ಉಚ್ಚಿಲ, 2005 ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಅರುಣೋದಯ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವನೂರ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು,2000 ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹಾವರನೂರರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು. ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಪತ್ರಾಗಾರ – ಕಡತಗಳು ರೈಟ್ ರೆವೆ. ಡಾ. ಸಿ.ಎಲ್. ಫುರ್ಟಾಡೋ, ವಿಶ್ರಾಂತ ಧರ್ಮಾದ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಕಾಸೆಸ್‍ನ ಹಿಂದಿನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಶ್ರೀ ಸ್ಟೀವನ್ ಮಾಬೆನ್, ಮ್ಯಾನೆಜರ್, ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಾಜಿ, ಮಂಗಳೂರು. # https://architexturez.net/doc/az-cf-193723 #https://en.wikipedia.org/wiki/Basel_Mission_Press {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುದ್ರಣಕಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮಂಗಳೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು]] fskh9f9gm9mj3ejefzo4ba04m9ih3ds 1428517 1428451 2026-09-17T07:39:17Z A826 72368 1428517 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ | logo = | logo_size = 100px | logo_alt = | logo_caption = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ | trade_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | ISIN = | industry = [[ಮುದ್ರಣಾಲಯ]] | founded = 1841 [[ಬಲ್ಮಠ, ಮಂಗಳೂರು]], ಭಾರತ | founder = [[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ|ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ಹಾರ್ಟ್ಮನ್ ವೈಗ್ಲೆ]] | products = {{plainlist| * [[ಸಮಾಚಾರ ಪತ್ರಿಕೆ]] * [[ನಿಘಂಟು]] * [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು]] }} | production = | production_year = | brands = | services = | revenue = | revenue_year = | operating_income = | income_year = | net_income = | net_income_year = | aum = | assets = | assets_year = | equity = | equity_year = | owner = | num_members = | num_members_year = | num_employees = | num_employees_year = | parent = | divisions = | subsidiaries = | module = | ratio = | rating = | website = | footnotes = | slogan = | logo_padding = | coordinates = }} '''ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್''' ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ [[ಮುದ್ರಣಾಲಯ]]ವಾಗಿದ್ದು, 1841ರಲ್ಲಿ [[ಬಲ್ಮಠ, ಮಂಗಳೂರು]], ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|date=2016-12-05|title=175 glorious years for Basel Mission Press|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/175-glorious-years-for-Basel-Mission-Press/article16762961.ece|access-date=2021-09-13|issn=0971-751X}}</ref> ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ನ [[ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ]] ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಮಂಗಳೂರು ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ [[ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ|ಕಲ್ಲಚ್ಚು]] ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ 1841ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ತುಳು ಕೀರ್ತನೆಗಳು.<ref>{{Cite news|last=Monteiro|first=John B|date=2016-12-05|title=Pioneer Basel Mission Press in coastal Karnataka touches 175 years|work=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=426310|access-date=2021-09-11}}</ref> 1841ರಲ್ಲಿ ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಪಡೆದು 1842ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಮರಾಠಿ ಮುದ್ರಣ ಸಹಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ತಂದರು. 1842ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಕರಪತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ 1500 ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದರು. ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಟಣೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗ್ರೇನರ್ ಅವರ ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತ ಮತ್ತಾಯನ ಸುವಾರ್ತೆಯ ಅನುವಾದವಾಗಿತ್ತು. 1841ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ಹರ್ಮನ್ ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ "ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ" ಎಂಬ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಸಮಾಚಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite book|first1=Brian|last1=Stanley|first2=Kevin|last2=Ward|title=The Church Mission Society and World Christianity, 1799-1999|publisher=Curzon Press Ltd.|year=2000|isbn=0700712089|location=United States of America|pages=49}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 1844ರವರೆಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಸಂಚಿಕೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Shaw|first=Graham|date=1977-01-01|title=Printing at Mangalore and Tellicherry by the Basel Mission|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/libr.1977.27.1.154/html|journal=Libri|language=en|volume=27|issue=Jahresband|pages=154–164|doi=10.1515/libr.1977.27.1.154|s2cid=144746947|issn=1865-8423|url-access=subscription}}</ref> ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ 2016ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ 175ನೇ ವರ್ಷದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಈಗ ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, [[ಮುದ್ರಣ ಕಲೆ|ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಪುಸ್ತಕ ಕಟ್ಟುವಿಕೆ|ಪುಸ್ತಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್]] ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು 1972ರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ (ಕಾಸೆಸ್) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web|date=December 4, 2016|title=Basel mission press to celebrate its 175th anniversary from today|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/basel-mission-press-to-celebrate-its-175th-anniversary-from-today/articleshow/55778260.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|language=en}}</ref> == ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == [[File:Weigle, Gottfried (1816-1855).jpg|thumb|ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ, (1816-1855)]][[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ|ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ಹಾರ್ಟ್ಮನ್ ವೈಗ್ಲೆ]] ಅವರು 1 ಜುಲೈ 1816ರಂದು [[ವುರ್ಟೆಂಬರ್ಗ್]]ನ [[ನೆಕಾರ್]] ನದಿಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ಜೆಲ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. 1834ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು [[ಟ್ಯೂಬಿಂಗೆನ್]]ನಲ್ಲಿ ದೈವಶಾಸ್ತ್ರ ತರಬೇತಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ತರಬೇತಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ತರಬೇತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಿತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1836ರಲ್ಲಿ ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ [[ಬಾಸೆಲ್]]ನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ 1840ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರು 1841ರಲ್ಲಿ [[ಮಂಗಳೂರು]]ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|last=Karl Friedrich|first=Ledderhose|title=Allgemeine deutsche Biographie|publisher=Duncker & Humblot|year=1875|location=[[Leipzig]]|pages=161}}</ref> == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ == [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ ದೇಶದ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ರೋಮನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಿಶನರಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ 1817ರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕಂಪನಿ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ತಜ್ಞ ಮಿಶನರಿಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡಿತು. [[ವಿಲಿಯಂ ರೀವ್ (ಮಿಶನರಿ)|ವಿಲಿಯಂ ರೀವ್]] ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟು (1824) ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು (1832) ತಯಾರಿಸಿದರು. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣವು 1830ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಮುದ್ರಣಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು.{{cn|date=January 2023}} ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗಾಗಿ ಮರದ ತುಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಕ್ರಮವನ್ನನುಸರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿಯೇ ಕೊರೆದು ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಕಾಲೇಜ್ ಪ್ರೆಸ್ನವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತೆಲುಗು ಅಕ್ಷರದಂತೆ ಕಾಣುವ ಅಕ್ಷರದ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1817ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾದ ವಿಲಿಯಂ ಕೇರಿಯ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ, ಮತ್ತು 1824ರ ಸತ್ಯವೇದದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ. ನಂತರ ಬಳ್ಳಾರಿ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕನ್ನಡ ಸತ್ಯವೇದದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡವು.<ref>{{Cite journal|last=Fernandes|first=Denis|title=Towards the Formation of an Independent Indian Church: The Role of "Satyavratha" A Protestant Christian Journal in Mangalore|date=2008|url=https://www.jstor.org/stable/44147244|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=69|pages=824–832|jstor=44147244|issn=2249-1937}}</ref> "[[ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ]]" ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುದ್ರಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. [[ಹರ್ಮನ್ ಗುಂಡರ್ಟ್]] ಅವರ ಮಲಯಾಳಂ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟನ್ನು ಸಹ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|last=Hockings|first=Paul|title=Sex and Disease in a Mountain Community|publisher=Vikas Publishing House Pvt Ltd|year=1980|isbn=9780706908312|location=New Delhi|pages=61}}</ref> == ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ == ಕನ್ನಡ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಮುದ್ರಣವಿತ್ತು. ರೋಮನ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಿಪಿಗಳ ಅಕ್ಷರಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯ ಅಕ್ಷರ ಮೊಳೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಆ ಮಧ್ಯಂತರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಎಲೋಯ್ಡ್ ಸೆನೆಫೆಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಪ್ರೇಗ್ ನಿವಾಸಿ 1796ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಇರುವ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್ನಂತಹ ದ್ರವವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನೇ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಅಥವಾ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಮುದ್ರಣ ಎನ್ನುವರು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸುವ ಬಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇತ್ತು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಿಂದ ತಂದ ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾವಟೆ ಮುಳ್ಳು, ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹೊಂಗಾರ ಮರದ ತುಂಡು ಅಥವಾ ಮೆದುವಾದ ಮರದ ತುಂಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತದನಂತರ ಮೆದುವಾದ ಕಲ್ಲು, ಜಿಡ್ಡಿನ ಎಣ್ಣೆ, ಕಾಗದ, ಲೇಖನಿ ಇವಿಷ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಅದು ಅವಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿ ತೆಗೆಯುವಂತೆ ಮಾನವ ಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರವೂ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅದು ನಂತರ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಮುದ್ರಣವಾಯಿತು. ಕಡಪ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಹೋಲುವ ಕಲ್ಲನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸಿ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗಿ ಬರೆದು ಕಪ್ಪು ಶಾಯಿ ಬಳಸಿ ಕಾಗದಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒತ್ತುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತುಳು-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟನ್ನು 1888ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. "ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ"ವನ್ನು 1843ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಲ್ಮಠದಲ್ಲಿರುವ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web|date=2017-12-26|title=How a German missionary fell in love with Kannada and started its first newspaper|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-german-missionary-fell-love-kannada-and-started-its-first-newspaper-73754|access-date=2021-09-13|website=The News Minute|language=en}}</ref> == ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮುದ್ರಣಗಳು == ಮುದ್ರಕ [[ಜೋಹಾನ್ ಜಾಕೋಬ್ ಹುಂಜಿಕರ್]] ಅವರು 1857ರಿಂದ 1862ರವರೆಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮುದ್ರಣಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಜವಾದ ಸಸ್ಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಲಿಥೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಫಲಕಗಳ ಮೇಲೆ ಶಾಯಿ ಮಾಡಿ ಬಳಸಿದರು. ಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾದ ಅವರ ಕೃತಿಯು 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite journal |author1=Näf, Barbara Frey |author2=Badenberg, Nana |year=2013 |title=Die Pflanzenwelt Südindiens – Johann Jakob Hunzikers Naturselbstdrucke aus dem Jahr 1862 |url=https://www.zobodat.at/pdf/Bauhinia_24_0001-0014.pdf |journal=Bauhinia |volume=24 |pages=1-14 |lang=de}}</ref> == ತುಳು ಮುದ್ರಣ == {{unreferenced section|date=January 2023}} ಮಿಶನ್ 1841ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.<ref name=MT>[https://www.mangaloretoday.com/main/Better-technological-interface-for-Tulu-script-needed.html Mangalore Today website, article dated Apr 04 2018]</ref> ಅವರ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು 1841ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೊದಲ ತುಳು ಬೈಬಲ್ ಅನುವಾದವನ್ನು 1841ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು;<ref>[https://serval.unil.ch/resource/serval:BIB_12A6BA81B2D9.P001/REF.pdf Université de Lausanne website, article by Philippe Bornet, page 104]</ref> ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ಕಿಟೆಲ್ ಅವರ ನಿಘಂಟು ಬರವಣಿಗೆಯ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತುಳು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ಫಾಂಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದು ತುಳು ಲಿಪಿಯ ಕ್ರಮೇಣ ಬಳಕೆಯಾಗದಿರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=MT /> ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಲಯಾಳಂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಿ ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ಗಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬೈಬಲ್ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಗೀತೆಗಳ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು, ಎರಡೂ 1840ರಲ್ಲಿ. ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು 1842ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಯಿತು,<ref name=DW /> ಮತ್ತು 1844ರಲ್ಲಿ "ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ" ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ವೈಗ್ಲೆ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೊದಲು ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮರಾಠಿ ಮುದ್ರಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದರು. ಅವರು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕೆಳಗಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ತಂದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. * ಒಂದು ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ (ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರ) * 50 ಕನ್ನಡ ಗೀತೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು * 2 ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮರಾಠಿ ಮುದ್ರಣ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು * 4 ಜರ್ಮನಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ 50 ಗೀತೆಗಳಿಗೆ "ಗೀತಗಳು" ಎಂದು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ 16 ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್, 10 ಗೀತೆಗಳನ್ನು ವೈಗ್ಲೆ, 2 ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಲಯ್ಯರ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟವು ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1840ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ್ ಆನಂದರಾಯರ ಬರಹದಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ತಂದ ನಂತರ ಮೊದಲ ತುಳು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. 1842ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಕಲ್ಲನ್ನು ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆಯ ಕೃತಿಯಾದ "ಮತ್ತಾಯೆ ಬರೆತಿ ಸುವಾರ್ತಮಾನ" ಸುವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಗ್ರೇನರ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ, ಬೈಬಲ್ನ ಒಂದು ಭಾಗ. ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಠ್ಯಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತ ಮಿಶನರಿಗಳು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಭೂಪಟಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಆಗ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಮುಂಬಯಿ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿತು. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬಡಗ, ಕೊಡವ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕೀಕೃತ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಈ ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡಿಗರು ಸಿಡಿದು ಹೋಗದಂತೆ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಶನರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. == ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಮುದ್ರಣ == ಲೆಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆದವು. ವಿದೇಶದಿಂದ ಹೊಸ ಮುದ್ರಾಕ್ಷರ ಯಂತ್ರಗಳು ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳು ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 1852ರಿಂದ ಅಕ್ಷರ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲು ಮಂಗಳೂರಿನವರೇ ಆದ ಪಾಂಡುರಂಗ ಶೆಟ್ರವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ರಿಂದ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಟೋಮಿ ಲುಕ್ಲಿನ್ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ಅವರು 1865ರವರೆಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಹೊಸ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ನ 13ನೇ ವರ್ಷದ ವರದಿಯು ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ತಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. 1853ರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮೊಳೆಗಳ ತಯಾರಿ ನಡೆದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪಂಚಾಂಗ ಮುದ್ರಣವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಉಚ್ಚಿಲದಿಂದ ಬಂದ ಲೂಕಸ್ ಜೋಶ್ವ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಬಳ್ಳಾರಿ, ಮದ್ರಾಸ್ ಮುಂತಾದೆಡೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಿ ಇದರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಇವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರಿದು ಸ್ವತಃ ಇವರೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಿಶನ್ ನೆರವಿನಿಂದ ತೆರೆದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ "ಜೋಶ್ವ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವರ್ಕ್ಸ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದು ಈ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಥೆನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಬೈಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1858ರಿಂದ ಹೊಸ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಹೊಯಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗಿ ಪ್ರೆಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಆಗ ಕೆಲಸಕ್ಕಿದ್ದವರು 28 ಮಂದಿ (12 ಮಂದಿ ಮೊಳೆ ಜೋಡಿಸುವವರು, 6 ಮಂದಿ ಛಾಪಿಸುವವರು, 5 ಜನ ಮೊಳೆ ಹೊಯ್ಯುವವರು, ಇಬ್ಬರು ಮೊಳೆ ಕೆತ್ತುವವರು). 1860ರಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ಹಾಗೂ ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಬರಹಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಕೆಲಸಕ್ಕೇನು ಕೊರತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ತುಳುನಾಡು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಆಗ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ 2 ಪ್ರೆಸ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಎರಡು ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನೂ, ಮುದ್ರಣ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನೂ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. 1861ರಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ತಲಚೇರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಚ್ಚಿ ಮಲಯಾಳಂ ಮುದ್ರಣವು ಸಹಾ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮುದ್ರಣ ಮುಂದುವರಿಕೆ. 1868ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೈಡರರ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬುಕ್ ಎಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಪೊಸಿಟರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಂದರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅದು ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು 1965ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಗೋಳ, ನಕಾಶೆ ಮುಂತಾದವುಗಳೂ, ವಿದೇಶದಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಬರವಣಿಗೆ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು, ಶಾಲಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಸಲಕರಣೆಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರೆಸ್ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಿದ್ದು ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ತುಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಳಂ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಕೊಡವ, ಬಡಗ, ಕೊಂಕಣಿ ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿವೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಫೋಟೋ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಇತರ ಪ್ರೆಸ್ಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಮುದ್ರಣ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ನೀಡುವುದು, ಮರದ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಯಂತ್ರಗಳ ಸಿಲಿಂಡರ್ ತಯಾರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1929ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುವವರು 6, ಮುದ್ರಿಸುವವರು 30, ಮೊಳೆ ಜೋಡಿಸುವವರು 42, ಮರದ ಕೆಲಸ 6, ಎರಕ ಹೊಯ್ಯುವವರು 5, ಇಂಜಿನ್ ವಿಭಾಗ 2, ಕೂಲಿ 14, ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವವರು 2, ಉಗ್ರಾಣ 2, ಗುಡಿಸುವವರು 2, ಪಹರೆ 3—ಹೀಗೆ 150ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿದ್ದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ 1875ರ ಆಡಳಿತ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಮುದ್ರಣವು ಭಾರತದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಸಮಾನವಾದುದು ಎಂದು ದಾಖಲು ಮಾಡಿದೆ. 1870ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಹಿಂದೂ ಪವರ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಕೈಕ ಮುದ್ರಣಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮುದ್ರಣಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅನುಭವ ಪಡೆದಿದ್ದವರ ನೆರವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಡೆದವುಗಳಾಗಿವೆ. 1927ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 13ನೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆಯ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ: "ಕಲ್ಲು ಛಾಪಾಯಂತ್ರದೊಡನೆ ಬಲು ಅಲ್ಪ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಈ ಛಾಪಖಾನೆಯು ಈಗ ನೂರಾರು ಜನರು ಉದ್ಯೋಗ ನಡೆಸುತ್ತಲಿದ್ದು ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ, ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಛಾಪಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಸಾದೃಶವಾಗಿ ಮಾತೃಮಂದಿರದಂತೆ ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿರುವುದು. ಈ ಛಾಪಖಾನೆಯ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನೇಕರು ಅಚ್ಚುಹಾಕುವ ಪರಿಪರಿಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತನ್ನು ಪಡೆದುದಲ್ಲದೆ ಧನಾನುಕೂಲವುಳ್ಳವರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಛಾಪಖಾನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇಂಬು ದೊರೆಯಿತು. ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೂ ಉಪಜೀವನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವಂತಾಯಿತು." 1870ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಚಿತ್ರವಿದ್ದು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಲೂ ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಳಂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ರವರು ಮಂಗಳೂರಿಗೆ 1834ರಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲು ವಾಸ್ತವ್ಯವಿದ್ದ ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಆರಾಧನೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ 1841ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು ನಂತರ ಪಳ್ನೀರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ವೈ.ಎಂ.ಸಿ.ಎ. ಕಟ್ಟಡವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ 1842ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ 1847ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಇವ್ಯಾಂಜಲಿಕಲ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನೆರಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು 1863ಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. 1913ರವರೆಗೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು 1913ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಾಂತಿ ದೇವಾಲಯವಿರುವ ಎದುರಿನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನೂತನ ವಿಶಾಲ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. 1914ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು 1927ರವರೆಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕೆನರೀಸ್ ಇವೆಂಜಿಲಿಕ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. 1928ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರೆಸ್ನ ಕಟ್ಟಡದ ಎದುರಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಕಛೇರಿಯಿದ್ದ ಕೊಠಡಿ ಮೇಲೆ ಮಾಳಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಒಂದು ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೊಠಡಿಯು ಬೀಸುವ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸವಿಯಲೋ ಎಂಬಂತಿದ್ದು, ಈ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಿಶನರಿಗಳು ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವೇಳೆ ಪ್ರೆಸ್ನೊಳಗೆ ಬರಲು ಕಬ್ಬಿಣದ ಏಣಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದು ನೌಕರರ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಕೊಠಡಿಯೊಳಗೆ ಕಿಟಕಿಯೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿದ್ದ ಕೆಳಗಿನ ಬೋರ್ಡ್ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಮಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬೋರ್ಡ್ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿದೆ. 1960ರ ನಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಇತರ ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಹೊಸ ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುಂಟಿತವಾಗತೊಡಗಿತು. ಪ್ರೆಸ್ನ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ 1939ರಲ್ಲಿ 114, 1942ರಲ್ಲಿ 87, 1967ರಲ್ಲಿ 16 ನೌಕರರು ಇದ್ದರು ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿರುವುದು ಪ್ರೆಸ್ ವರ್ಷ ಕಳೆದಂತೆ ಕುಂಟುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1964ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ನ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ತದನಂತರವೂ ಕುಂಟಿತಗೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು, ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು, ಹಲವು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಆದ ನಷ್ಟ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. 1847ರಲ್ಲಿ ಬಲ್ಮಠದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ವೇದಮಠದ ಆಡಳಿತವು 1969ರಲ್ಲಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ.ಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಡಾ. ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ)ಯು ಸ್ವಾಯತ್ತೆ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1970ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸಹಿತ 3.50 ಎಕರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಸೆಸ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ 1907ರಂದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕಟ್ಟಡವಿತ್ತು. 1914ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಹಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಯೂ ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮುಚ್ಚಿದ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೊಡುಗೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ರೆವೆ. ಡಾ. ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1982ರವರೆಗೆ ಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರದ ನೆಯಿಗೆ ಕೆಲಸಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಇದರ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಬಲ್ಮಠ ಗಾರ್ಮೆಂಟ್ ಶಾಪ್ (BALMATTA GARMENT SHOP) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಇವರು ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ (BALMATTA MASTER PRESS) ಆಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ನಿಂದ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಅದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೆಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವೆಸ್ಲಿಯನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕೆ.ಎ. ಕುರುವಿಲ್ಲರವರನ್ನು ಕರೆತಂದು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವು ನೌಕರರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ 1972ರಲ್ಲಿ 'ಬಲ್ಮಠ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1976ರಿಂದ 1980ರವರೆಗೆ ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿ ಶ್ರೀ ಮಾಮನ್ ಪಿಲಿಪ್ಪ್ ಎಂಬವರು ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1980ರವರೆಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಪ್ರೆಸ್ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋಟೈಪ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತರಿಸಿದ್ದು, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಹಿಂದೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರೆಸ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುವಂತಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1907ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡೇ 1914ರ ನಂತರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ನವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡ ಅನಂತರ 1970ರ ನಂತರ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅದೇ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಹಳೆ ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳು, ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಾಪಿಡಲಾಗಿದ್ದು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯ ಮತ್ತು 1965ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಜಯಾ ಪೆನ್ ಮಾರ್ಟ್ ಇರುವ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಮುಚ್ಚಿ ಚಂದ್ರನಾ ಬ್ರದರ್ಸ್ನವರಿಗೆ ಮಾರಿದ್ದು, ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆಂದು ಬರುವ ಪ್ರಕಾಶಕರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಳುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು, 150ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿದ್ದುದು, ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಪ್ರೆಸ್ಗಳವರು ಈ ಪ್ರೆಸ್ನ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು, ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹಾಗೂ ಕಲಿತವರು ಸ್ವಂತ ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಭತ್ಯೆ, ಬೋನಸ್, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಉಳ್ಳಾಲಕ್ಕೆ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ, ಕ್ಯಾಂಟಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಪ್ರಮೋದನ್ (75), ಶ್ರೀ ಜಾರ್ಜ್ ಬಂಗೇರ (82), ಶ್ರೀ ಭವಾನಿ ಶಂಕರ್ (84) ಮುಂತಾದವರು ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಳಂ ಕೃತಿಗಳ ಮೈಕ್ರೊಫಿಲ್ಮ್ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ಈಗಲೂ ಇದರ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಲಭ್ಯವಿರದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ದಾಖಲೀಕರಿಸಿ ಜೋಪಾನ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಪತ್ರಾಗಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾದ ನಿಘಂಟುಗಳು, ವ್ಯಾಕರಣಗಳು, ಭೂತಾರಾಧನೆ, ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಾದ ಕನ್ನಡ ತುಳು ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ, ಶ್ರಮಾವಾರದ ನಲವತ್ತು ದಿನದ ಧ್ಯಾನಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಪುಸ್ತಕ, ಕನ್ನಡ ತುಳು ಗೀತಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ರಾಗಗಳು, ಎಲೀಮ್ ಖೋರಸ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಮರುಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಮರುಮುದ್ರಣ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕನ್ನು (@) ಮಿಶನ್ 21 (MISSION 21), ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮಂಗಳೂರು ಹೊಂದಿದೆ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳ ಮುದ್ರಣ ಸೇವೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸೇವೆಗೆ ಸಂದೇಶ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2003, ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ.ಗೆ * 2013ರಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಾಸ್ ನುಡಿಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ. ಮಂಗಳೂರು ಇವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು * ಕಿಟೆಲ್, ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಶ್ವ ನುಡಿಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2013 * ವಾದಿರಾಜ ಕನಕದಾಸ, ಪುರಂದರದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವ 2008-2009 ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದಾಸರ ಪದ 1850 ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮನ್ನಣೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನೆರಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದ ರೆವೆ. ಹೆರ್ಮನ್ ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್ರವರ ಪರವಾಗಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿಗೆ ಗೌರವ ಪತ್ರ * ಕರಾವಳಿ ಪ್ರಿಂಟರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (ರಿ.) ರವರು ಎಪ್ರಿಲ್ 2000ರಂದು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಮುದ್ರಕರ ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹಿರಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಅಭಿನಂದನ ಪತ್ರ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಿಶನರಿಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ 54 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಅಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಫೀಡಿಂಗ್, ಅಲ್ಲದೆ 2 ಸಣ್ಣ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳು ಈಗಲೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬೈಂಡಿಂಗ್ಗಾಗಿ ಫೋಲ್ಡಿಂಗ್, ಬುಕ್ ರೌಂಡಿಂಗ್, ಬುಕ್ ಕಾರ್ನರ್, 2 ಕಟ್ಟಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳೂ ಹಿಂದಿನವೇ. ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಉತ್ತಮ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಈಗಲೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಈಗ ಈ ಪ್ರೆಸ್ ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಹಾಗೂ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ 16 ನೌಕರರನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ನಮೂನೆಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಅವಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು 185ನೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲಿರಿಸುತ್ತಿದೆ. == 21ನೇ ಶತಮಾನ == 2016ರಲ್ಲಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ತನ್ನ 175ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು.<ref name="DW">[https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=426310] Daiji World website, article by John B Monteiro dated December 5, 2016</ref> ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕಾಸೆಸ್ (ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ 15 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿದ್ದು, ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/55778260.cms Times of India website, article dated Dec 4, 2016]</ref> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == [http://www.erinmclaughlin.com/hindirinny/2011/02/scenes-from-the-basel-mission-press/ ಎರಿನ್ ಮೆಕ್ಲಾಫ್ಲಿನ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್] ಮಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು == ಆಧಾರಗಳು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:1841ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1841ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1843ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಂಗಳೂರಿನ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ]] odbgv60ljp48cu863m0phuqkn9m4l77 1428519 1428517 2026-09-17T07:39:37Z A826 72368 /* ತುಳು ಮುದ್ರಣ */ 1428519 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ | logo = | logo_size = 100px | logo_alt = | logo_caption = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ | trade_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | ISIN = | industry = [[ಮುದ್ರಣಾಲಯ]] | founded = 1841 [[ಬಲ್ಮಠ, ಮಂಗಳೂರು]], ಭಾರತ | founder = [[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ|ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ಹಾರ್ಟ್ಮನ್ ವೈಗ್ಲೆ]] | products = {{plainlist| * [[ಸಮಾಚಾರ ಪತ್ರಿಕೆ]] * [[ನಿಘಂಟು]] * [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು]] }} | production = | production_year = | brands = | services = | revenue = | revenue_year = | operating_income = | income_year = | net_income = | net_income_year = | aum = | assets = | assets_year = | equity = | equity_year = | owner = | num_members = | num_members_year = | num_employees = | num_employees_year = | parent = | divisions = | subsidiaries = | module = | ratio = | rating = | website = | footnotes = | slogan = | logo_padding = | coordinates = }} '''ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್''' ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ [[ಮುದ್ರಣಾಲಯ]]ವಾಗಿದ್ದು, 1841ರಲ್ಲಿ [[ಬಲ್ಮಠ, ಮಂಗಳೂರು]], ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|date=2016-12-05|title=175 glorious years for Basel Mission Press|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/175-glorious-years-for-Basel-Mission-Press/article16762961.ece|access-date=2021-09-13|issn=0971-751X}}</ref> ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ನ [[ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ]] ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಮಂಗಳೂರು ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ [[ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ|ಕಲ್ಲಚ್ಚು]] ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ 1841ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ತುಳು ಕೀರ್ತನೆಗಳು.<ref>{{Cite news|last=Monteiro|first=John B|date=2016-12-05|title=Pioneer Basel Mission Press in coastal Karnataka touches 175 years|work=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=426310|access-date=2021-09-11}}</ref> 1841ರಲ್ಲಿ ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಪಡೆದು 1842ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಮರಾಠಿ ಮುದ್ರಣ ಸಹಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ತಂದರು. 1842ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಕರಪತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ 1500 ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದರು. ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಟಣೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗ್ರೇನರ್ ಅವರ ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತ ಮತ್ತಾಯನ ಸುವಾರ್ತೆಯ ಅನುವಾದವಾಗಿತ್ತು. 1841ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ಹರ್ಮನ್ ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ "ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ" ಎಂಬ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಸಮಾಚಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite book|first1=Brian|last1=Stanley|first2=Kevin|last2=Ward|title=The Church Mission Society and World Christianity, 1799-1999|publisher=Curzon Press Ltd.|year=2000|isbn=0700712089|location=United States of America|pages=49}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 1844ರವರೆಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಸಂಚಿಕೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Shaw|first=Graham|date=1977-01-01|title=Printing at Mangalore and Tellicherry by the Basel Mission|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/libr.1977.27.1.154/html|journal=Libri|language=en|volume=27|issue=Jahresband|pages=154–164|doi=10.1515/libr.1977.27.1.154|s2cid=144746947|issn=1865-8423|url-access=subscription}}</ref> ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ 2016ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ 175ನೇ ವರ್ಷದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಈಗ ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, [[ಮುದ್ರಣ ಕಲೆ|ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಪುಸ್ತಕ ಕಟ್ಟುವಿಕೆ|ಪುಸ್ತಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್]] ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು 1972ರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ (ಕಾಸೆಸ್) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web|date=December 4, 2016|title=Basel mission press to celebrate its 175th anniversary from today|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/basel-mission-press-to-celebrate-its-175th-anniversary-from-today/articleshow/55778260.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|language=en}}</ref> == ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == [[File:Weigle, Gottfried (1816-1855).jpg|thumb|ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ, (1816-1855)]][[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ|ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ಹಾರ್ಟ್ಮನ್ ವೈಗ್ಲೆ]] ಅವರು 1 ಜುಲೈ 1816ರಂದು [[ವುರ್ಟೆಂಬರ್ಗ್]]ನ [[ನೆಕಾರ್]] ನದಿಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ಜೆಲ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. 1834ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು [[ಟ್ಯೂಬಿಂಗೆನ್]]ನಲ್ಲಿ ದೈವಶಾಸ್ತ್ರ ತರಬೇತಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ತರಬೇತಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ತರಬೇತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಿತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1836ರಲ್ಲಿ ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ [[ಬಾಸೆಲ್]]ನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ 1840ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರು 1841ರಲ್ಲಿ [[ಮಂಗಳೂರು]]ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|last=Karl Friedrich|first=Ledderhose|title=Allgemeine deutsche Biographie|publisher=Duncker & Humblot|year=1875|location=[[Leipzig]]|pages=161}}</ref> == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ == [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ ದೇಶದ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ರೋಮನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಿಶನರಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ 1817ರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕಂಪನಿ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ತಜ್ಞ ಮಿಶನರಿಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡಿತು. [[ವಿಲಿಯಂ ರೀವ್ (ಮಿಶನರಿ)|ವಿಲಿಯಂ ರೀವ್]] ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟು (1824) ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು (1832) ತಯಾರಿಸಿದರು. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣವು 1830ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಮುದ್ರಣಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು.{{cn|date=January 2023}} ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗಾಗಿ ಮರದ ತುಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಕ್ರಮವನ್ನನುಸರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿಯೇ ಕೊರೆದು ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಕಾಲೇಜ್ ಪ್ರೆಸ್ನವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತೆಲುಗು ಅಕ್ಷರದಂತೆ ಕಾಣುವ ಅಕ್ಷರದ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1817ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾದ ವಿಲಿಯಂ ಕೇರಿಯ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ, ಮತ್ತು 1824ರ ಸತ್ಯವೇದದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ. ನಂತರ ಬಳ್ಳಾರಿ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕನ್ನಡ ಸತ್ಯವೇದದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡವು.<ref>{{Cite journal|last=Fernandes|first=Denis|title=Towards the Formation of an Independent Indian Church: The Role of "Satyavratha" A Protestant Christian Journal in Mangalore|date=2008|url=https://www.jstor.org/stable/44147244|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=69|pages=824–832|jstor=44147244|issn=2249-1937}}</ref> "[[ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ]]" ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುದ್ರಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. [[ಹರ್ಮನ್ ಗುಂಡರ್ಟ್]] ಅವರ ಮಲಯಾಳಂ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟನ್ನು ಸಹ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|last=Hockings|first=Paul|title=Sex and Disease in a Mountain Community|publisher=Vikas Publishing House Pvt Ltd|year=1980|isbn=9780706908312|location=New Delhi|pages=61}}</ref> == ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ == ಕನ್ನಡ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಮುದ್ರಣವಿತ್ತು. ರೋಮನ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಿಪಿಗಳ ಅಕ್ಷರಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯ ಅಕ್ಷರ ಮೊಳೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಆ ಮಧ್ಯಂತರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಎಲೋಯ್ಡ್ ಸೆನೆಫೆಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಪ್ರೇಗ್ ನಿವಾಸಿ 1796ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಇರುವ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್ನಂತಹ ದ್ರವವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನೇ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಅಥವಾ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಮುದ್ರಣ ಎನ್ನುವರು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸುವ ಬಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇತ್ತು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಿಂದ ತಂದ ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾವಟೆ ಮುಳ್ಳು, ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹೊಂಗಾರ ಮರದ ತುಂಡು ಅಥವಾ ಮೆದುವಾದ ಮರದ ತುಂಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತದನಂತರ ಮೆದುವಾದ ಕಲ್ಲು, ಜಿಡ್ಡಿನ ಎಣ್ಣೆ, ಕಾಗದ, ಲೇಖನಿ ಇವಿಷ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಅದು ಅವಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿ ತೆಗೆಯುವಂತೆ ಮಾನವ ಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರವೂ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅದು ನಂತರ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಮುದ್ರಣವಾಯಿತು. ಕಡಪ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಹೋಲುವ ಕಲ್ಲನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸಿ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗಿ ಬರೆದು ಕಪ್ಪು ಶಾಯಿ ಬಳಸಿ ಕಾಗದಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒತ್ತುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತುಳು-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟನ್ನು 1888ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. "ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ"ವನ್ನು 1843ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಲ್ಮಠದಲ್ಲಿರುವ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web|date=2017-12-26|title=How a German missionary fell in love with Kannada and started its first newspaper|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-german-missionary-fell-love-kannada-and-started-its-first-newspaper-73754|access-date=2021-09-13|website=The News Minute|language=en}}</ref> == ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮುದ್ರಣಗಳು == ಮುದ್ರಕ [[ಜೋಹಾನ್ ಜಾಕೋಬ್ ಹುಂಜಿಕರ್]] ಅವರು 1857ರಿಂದ 1862ರವರೆಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮುದ್ರಣಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಜವಾದ ಸಸ್ಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಲಿಥೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಫಲಕಗಳ ಮೇಲೆ ಶಾಯಿ ಮಾಡಿ ಬಳಸಿದರು. ಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾದ ಅವರ ಕೃತಿಯು 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite journal |author1=Näf, Barbara Frey |author2=Badenberg, Nana |year=2013 |title=Die Pflanzenwelt Südindiens – Johann Jakob Hunzikers Naturselbstdrucke aus dem Jahr 1862 |url=https://www.zobodat.at/pdf/Bauhinia_24_0001-0014.pdf |journal=Bauhinia |volume=24 |pages=1-14 |lang=de}}</ref> == ತುಳು ಮುದ್ರಣ == ಮಿಶನ್ 1841ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.<ref name=MT>[https://www.mangaloretoday.com/main/Better-technological-interface-for-Tulu-script-needed.html Mangalore Today website, article dated Apr 04 2018]</ref> ಅವರ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು 1841ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೊದಲ ತುಳು ಬೈಬಲ್ ಅನುವಾದವನ್ನು 1841ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು;<ref>[https://serval.unil.ch/resource/serval:BIB_12A6BA81B2D9.P001/REF.pdf Université de Lausanne website, article by Philippe Bornet, page 104]</ref> ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ಕಿಟೆಲ್ ಅವರ ನಿಘಂಟು ಬರವಣಿಗೆಯ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತುಳು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ಫಾಂಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದು ತುಳು ಲಿಪಿಯ ಕ್ರಮೇಣ ಬಳಕೆಯಾಗದಿರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=MT /> ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಲಯಾಳಂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಿ ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ಗಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬೈಬಲ್ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಗೀತೆಗಳ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು, ಎರಡೂ 1840ರಲ್ಲಿ. ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು 1842ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಯಿತು,<ref name=DW /> ಮತ್ತು 1844ರಲ್ಲಿ "ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ" ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ವೈಗ್ಲೆ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೊದಲು ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮರಾಠಿ ಮುದ್ರಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದರು. ಅವರು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕೆಳಗಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ತಂದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. * ಒಂದು ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ (ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರ) * 50 ಕನ್ನಡ ಗೀತೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು * 2 ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮರಾಠಿ ಮುದ್ರಣ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು * 4 ಜರ್ಮನಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ 50 ಗೀತೆಗಳಿಗೆ "ಗೀತಗಳು" ಎಂದು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ 16 ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್, 10 ಗೀತೆಗಳನ್ನು ವೈಗ್ಲೆ, 2 ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಲಯ್ಯರ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟವು ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1840ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ್ ಆನಂದರಾಯರ ಬರಹದಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ತಂದ ನಂತರ ಮೊದಲ ತುಳು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. 1842ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಕಲ್ಲನ್ನು ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆಯ ಕೃತಿಯಾದ "ಮತ್ತಾಯೆ ಬರೆತಿ ಸುವಾರ್ತಮಾನ" ಸುವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಗ್ರೇನರ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ, ಬೈಬಲ್ನ ಒಂದು ಭಾಗ. ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಠ್ಯಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತ ಮಿಶನರಿಗಳು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಭೂಪಟಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಆಗ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಮುಂಬಯಿ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿತು. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬಡಗ, ಕೊಡವ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕೀಕೃತ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಈ ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡಿಗರು ಸಿಡಿದು ಹೋಗದಂತೆ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಶನರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು. == ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಮುದ್ರಣ == ಲೆಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆದವು. ವಿದೇಶದಿಂದ ಹೊಸ ಮುದ್ರಾಕ್ಷರ ಯಂತ್ರಗಳು ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳು ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 1852ರಿಂದ ಅಕ್ಷರ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲು ಮಂಗಳೂರಿನವರೇ ಆದ ಪಾಂಡುರಂಗ ಶೆಟ್ರವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ರಿಂದ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಟೋಮಿ ಲುಕ್ಲಿನ್ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ಅವರು 1865ರವರೆಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಹೊಸ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ನ 13ನೇ ವರ್ಷದ ವರದಿಯು ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ತಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. 1853ರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮೊಳೆಗಳ ತಯಾರಿ ನಡೆದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪಂಚಾಂಗ ಮುದ್ರಣವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಉಚ್ಚಿಲದಿಂದ ಬಂದ ಲೂಕಸ್ ಜೋಶ್ವ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಬಳ್ಳಾರಿ, ಮದ್ರಾಸ್ ಮುಂತಾದೆಡೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಿ ಇದರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಇವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರಿದು ಸ್ವತಃ ಇವರೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಿಶನ್ ನೆರವಿನಿಂದ ತೆರೆದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ "ಜೋಶ್ವ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವರ್ಕ್ಸ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದು ಈ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಥೆನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಬೈಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1858ರಿಂದ ಹೊಸ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಹೊಯಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗಿ ಪ್ರೆಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಆಗ ಕೆಲಸಕ್ಕಿದ್ದವರು 28 ಮಂದಿ (12 ಮಂದಿ ಮೊಳೆ ಜೋಡಿಸುವವರು, 6 ಮಂದಿ ಛಾಪಿಸುವವರು, 5 ಜನ ಮೊಳೆ ಹೊಯ್ಯುವವರು, ಇಬ್ಬರು ಮೊಳೆ ಕೆತ್ತುವವರು). 1860ರಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ಹಾಗೂ ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಬರಹಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಕೆಲಸಕ್ಕೇನು ಕೊರತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ತುಳುನಾಡು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಆಗ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ 2 ಪ್ರೆಸ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಎರಡು ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನೂ, ಮುದ್ರಣ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನೂ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. 1861ರಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ತಲಚೇರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಚ್ಚಿ ಮಲಯಾಳಂ ಮುದ್ರಣವು ಸಹಾ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮುದ್ರಣ ಮುಂದುವರಿಕೆ. 1868ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೈಡರರ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬುಕ್ ಎಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಪೊಸಿಟರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಂದರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅದು ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು 1965ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಗೋಳ, ನಕಾಶೆ ಮುಂತಾದವುಗಳೂ, ವಿದೇಶದಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಬರವಣಿಗೆ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು, ಶಾಲಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಸಲಕರಣೆಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರೆಸ್ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಿದ್ದು ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ತುಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಳಂ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಕೊಡವ, ಬಡಗ, ಕೊಂಕಣಿ ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿವೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಫೋಟೋ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಇತರ ಪ್ರೆಸ್ಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಮುದ್ರಣ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ನೀಡುವುದು, ಮರದ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಯಂತ್ರಗಳ ಸಿಲಿಂಡರ್ ತಯಾರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1929ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುವವರು 6, ಮುದ್ರಿಸುವವರು 30, ಮೊಳೆ ಜೋಡಿಸುವವರು 42, ಮರದ ಕೆಲಸ 6, ಎರಕ ಹೊಯ್ಯುವವರು 5, ಇಂಜಿನ್ ವಿಭಾಗ 2, ಕೂಲಿ 14, ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವವರು 2, ಉಗ್ರಾಣ 2, ಗುಡಿಸುವವರು 2, ಪಹರೆ 3—ಹೀಗೆ 150ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿದ್ದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ 1875ರ ಆಡಳಿತ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಮುದ್ರಣವು ಭಾರತದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಸಮಾನವಾದುದು ಎಂದು ದಾಖಲು ಮಾಡಿದೆ. 1870ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಹಿಂದೂ ಪವರ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಕೈಕ ಮುದ್ರಣಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮುದ್ರಣಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅನುಭವ ಪಡೆದಿದ್ದವರ ನೆರವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಡೆದವುಗಳಾಗಿವೆ. 1927ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 13ನೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆಯ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ: "ಕಲ್ಲು ಛಾಪಾಯಂತ್ರದೊಡನೆ ಬಲು ಅಲ್ಪ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಈ ಛಾಪಖಾನೆಯು ಈಗ ನೂರಾರು ಜನರು ಉದ್ಯೋಗ ನಡೆಸುತ್ತಲಿದ್ದು ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ, ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಛಾಪಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಸಾದೃಶವಾಗಿ ಮಾತೃಮಂದಿರದಂತೆ ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿರುವುದು. ಈ ಛಾಪಖಾನೆಯ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನೇಕರು ಅಚ್ಚುಹಾಕುವ ಪರಿಪರಿಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತನ್ನು ಪಡೆದುದಲ್ಲದೆ ಧನಾನುಕೂಲವುಳ್ಳವರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಛಾಪಖಾನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇಂಬು ದೊರೆಯಿತು. ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೂ ಉಪಜೀವನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವಂತಾಯಿತು." 1870ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಚಿತ್ರವಿದ್ದು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಲೂ ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಳಂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ರವರು ಮಂಗಳೂರಿಗೆ 1834ರಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲು ವಾಸ್ತವ್ಯವಿದ್ದ ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಆರಾಧನೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ 1841ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು ನಂತರ ಪಳ್ನೀರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ವೈ.ಎಂ.ಸಿ.ಎ. ಕಟ್ಟಡವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ 1842ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ 1847ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಇವ್ಯಾಂಜಲಿಕಲ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನೆರಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು 1863ಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. 1913ರವರೆಗೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು 1913ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಾಂತಿ ದೇವಾಲಯವಿರುವ ಎದುರಿನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನೂತನ ವಿಶಾಲ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. 1914ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು 1927ರವರೆಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕೆನರೀಸ್ ಇವೆಂಜಿಲಿಕ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. 1928ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರೆಸ್ನ ಕಟ್ಟಡದ ಎದುರಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಕಛೇರಿಯಿದ್ದ ಕೊಠಡಿ ಮೇಲೆ ಮಾಳಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಒಂದು ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೊಠಡಿಯು ಬೀಸುವ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸವಿಯಲೋ ಎಂಬಂತಿದ್ದು, ಈ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಿಶನರಿಗಳು ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವೇಳೆ ಪ್ರೆಸ್ನೊಳಗೆ ಬರಲು ಕಬ್ಬಿಣದ ಏಣಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದು ನೌಕರರ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಕೊಠಡಿಯೊಳಗೆ ಕಿಟಕಿಯೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿದ್ದ ಕೆಳಗಿನ ಬೋರ್ಡ್ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಮಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬೋರ್ಡ್ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿದೆ. 1960ರ ನಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಇತರ ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಹೊಸ ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುಂಟಿತವಾಗತೊಡಗಿತು. ಪ್ರೆಸ್ನ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ 1939ರಲ್ಲಿ 114, 1942ರಲ್ಲಿ 87, 1967ರಲ್ಲಿ 16 ನೌಕರರು ಇದ್ದರು ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿರುವುದು ಪ್ರೆಸ್ ವರ್ಷ ಕಳೆದಂತೆ ಕುಂಟುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1964ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ನ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ತದನಂತರವೂ ಕುಂಟಿತಗೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು, ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು, ಹಲವು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಆದ ನಷ್ಟ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. 1847ರಲ್ಲಿ ಬಲ್ಮಠದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ವೇದಮಠದ ಆಡಳಿತವು 1969ರಲ್ಲಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ.ಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಡಾ. ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ)ಯು ಸ್ವಾಯತ್ತೆ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1970ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸಹಿತ 3.50 ಎಕರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಸೆಸ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ 1907ರಂದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕಟ್ಟಡವಿತ್ತು. 1914ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಹಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಯೂ ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮುಚ್ಚಿದ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೊಡುಗೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ರೆವೆ. ಡಾ. ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1982ರವರೆಗೆ ಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರದ ನೆಯಿಗೆ ಕೆಲಸಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಇದರ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಬಲ್ಮಠ ಗಾರ್ಮೆಂಟ್ ಶಾಪ್ (BALMATTA GARMENT SHOP) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಇವರು ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ (BALMATTA MASTER PRESS) ಆಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ನಿಂದ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಅದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೆಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವೆಸ್ಲಿಯನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕೆ.ಎ. ಕುರುವಿಲ್ಲರವರನ್ನು ಕರೆತಂದು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವು ನೌಕರರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ 1972ರಲ್ಲಿ 'ಬಲ್ಮಠ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1976ರಿಂದ 1980ರವರೆಗೆ ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿ ಶ್ರೀ ಮಾಮನ್ ಪಿಲಿಪ್ಪ್ ಎಂಬವರು ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1980ರವರೆಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಪ್ರೆಸ್ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋಟೈಪ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತರಿಸಿದ್ದು, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಹಿಂದೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರೆಸ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುವಂತಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1907ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡೇ 1914ರ ನಂತರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ನವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡ ಅನಂತರ 1970ರ ನಂತರ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅದೇ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಹಳೆ ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳು, ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಾಪಿಡಲಾಗಿದ್ದು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯ ಮತ್ತು 1965ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಜಯಾ ಪೆನ್ ಮಾರ್ಟ್ ಇರುವ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಮುಚ್ಚಿ ಚಂದ್ರನಾ ಬ್ರದರ್ಸ್ನವರಿಗೆ ಮಾರಿದ್ದು, ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆಂದು ಬರುವ ಪ್ರಕಾಶಕರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಳುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು, 150ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿದ್ದುದು, ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಪ್ರೆಸ್ಗಳವರು ಈ ಪ್ರೆಸ್ನ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು, ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹಾಗೂ ಕಲಿತವರು ಸ್ವಂತ ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಭತ್ಯೆ, ಬೋನಸ್, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಉಳ್ಳಾಲಕ್ಕೆ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ, ಕ್ಯಾಂಟಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಪ್ರಮೋದನ್ (75), ಶ್ರೀ ಜಾರ್ಜ್ ಬಂಗೇರ (82), ಶ್ರೀ ಭವಾನಿ ಶಂಕರ್ (84) ಮುಂತಾದವರು ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಳಂ ಕೃತಿಗಳ ಮೈಕ್ರೊಫಿಲ್ಮ್ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ಈಗಲೂ ಇದರ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಲಭ್ಯವಿರದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ದಾಖಲೀಕರಿಸಿ ಜೋಪಾನ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಪತ್ರಾಗಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾದ ನಿಘಂಟುಗಳು, ವ್ಯಾಕರಣಗಳು, ಭೂತಾರಾಧನೆ, ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಾದ ಕನ್ನಡ ತುಳು ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ, ಶ್ರಮಾವಾರದ ನಲವತ್ತು ದಿನದ ಧ್ಯಾನಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಪುಸ್ತಕ, ಕನ್ನಡ ತುಳು ಗೀತಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ರಾಗಗಳು, ಎಲೀಮ್ ಖೋರಸ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಮರುಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಮರುಮುದ್ರಣ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕನ್ನು (@) ಮಿಶನ್ 21 (MISSION 21), ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮಂಗಳೂರು ಹೊಂದಿದೆ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳ ಮುದ್ರಣ ಸೇವೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸೇವೆಗೆ ಸಂದೇಶ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2003, ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ.ಗೆ * 2013ರಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಾಸ್ ನುಡಿಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ. ಮಂಗಳೂರು ಇವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು * ಕಿಟೆಲ್, ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಶ್ವ ನುಡಿಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2013 * ವಾದಿರಾಜ ಕನಕದಾಸ, ಪುರಂದರದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವ 2008-2009 ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದಾಸರ ಪದ 1850 ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮನ್ನಣೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನೆರಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದ ರೆವೆ. ಹೆರ್ಮನ್ ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್ರವರ ಪರವಾಗಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿಗೆ ಗೌರವ ಪತ್ರ * ಕರಾವಳಿ ಪ್ರಿಂಟರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (ರಿ.) ರವರು ಎಪ್ರಿಲ್ 2000ರಂದು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಮುದ್ರಕರ ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹಿರಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಅಭಿನಂದನ ಪತ್ರ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಿಶನರಿಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ 54 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಅಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಫೀಡಿಂಗ್, ಅಲ್ಲದೆ 2 ಸಣ್ಣ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳು ಈಗಲೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬೈಂಡಿಂಗ್ಗಾಗಿ ಫೋಲ್ಡಿಂಗ್, ಬುಕ್ ರೌಂಡಿಂಗ್, ಬುಕ್ ಕಾರ್ನರ್, 2 ಕಟ್ಟಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳೂ ಹಿಂದಿನವೇ. ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಉತ್ತಮ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಈಗಲೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಈಗ ಈ ಪ್ರೆಸ್ ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಹಾಗೂ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ 16 ನೌಕರರನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ನಮೂನೆಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಅವಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು 185ನೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲಿರಿಸುತ್ತಿದೆ. == 21ನೇ ಶತಮಾನ == 2016ರಲ್ಲಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ತನ್ನ 175ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು.<ref name="DW">[https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=426310] Daiji World website, article by John B Monteiro dated December 5, 2016</ref> ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕಾಸೆಸ್ (ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ 15 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿದ್ದು, ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/55778260.cms Times of India website, article dated Dec 4, 2016]</ref> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == [http://www.erinmclaughlin.com/hindirinny/2011/02/scenes-from-the-basel-mission-press/ ಎರಿನ್ ಮೆಕ್ಲಾಫ್ಲಿನ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್] ಮಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು == ಆಧಾರಗಳು == {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:1841ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1841ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1843ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಂಗಳೂರಿನ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ]] q7vzkqfvahm2pye4s7gy6elmmfhcjym 0 81101 1428508 1344071 2026-09-17T07:06:28Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428508 wikitext text/x-wiki ಕ್ರೋಟನ್ - ಯೂಫೋರ್ಬಿಯೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ (ಹರಳಿನ ಗಿಡದ ಕುಟುಂಬ) ಸೇರಿದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಲಂಕಾರ ಸಸ್ಯ ಜಾತಿ. ಕೋಡೀಯಂ ವೇರಿಗೇಟಂ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಮ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಬಗೆಗಳಿದ್ದು ಒಂದೊಂದೂ ವರ್ಣ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಉಜ್ವಲವಾದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಅಂದಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲೆಗಳ ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ವಿಧ. [[ಚಿತ್ರ:Croton californicus 4.jpg|thumb|right|ಕ್ರೋಟನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಕಸ್]] [[ಚಿತ್ರ:Croton_tiglium_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-197.jpg|thumb|right|ಕ್ರೋಟನ್ ಟಿಗ್ಲಿಯಮ್]] ==ವಿವರಣೆ== ಇದೊಂದು ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಪೊದೆ ಸಸ್ಯ. ಸುಮಾರು 2'-6' ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಗಿಡದ ಬುಡದಲ್ಲಿ 2-3 ಮುಖ್ಯ ಕಾಂಡಗಳಿದ್ದು ಇವು ಮಿತವಾಗಿ ಕವಲೊಡೆದಿರುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಳು ಸರಳ; ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳ ತೊಟ್ಟು ಚಿಕ್ಕದು. ಅಂಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಯ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿರುವುದು ಉಂಟು. ತುದಿ ಮೊನಚಾಗಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಮೊಂಡಾಗಿರಬಹುದು. ಅಲಗು ಉದ್ದುದ್ದವಾಗಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಕಿರಿದಾಗಿ ಎಸಳಿನಂತಿರಬಹುದು. ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣ ಅಚ್ಚ ಬಿಳಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ನಸುಹಳದೆ, ಗಾಢ ಹಳದಿ, ಕಿತ್ತಳೆ ನಸುಗೆಂಪು, ಕೆಂಪು, ಕಡುಗೆಂಪು, ನೇರಳೆವರೆಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಣ್ಣಗಳ ಮನಮೋಹಕ ಮಿಶ್ರಣವೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಬಗೆಯ ಬಣ್ಣದ ಮಚ್ಚೆಗಳೂ ಇದ್ದು ಎಲೆಗಳು ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ರೋಟನ್ನಿನ ಎಲೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವೋ ಇದರ ಹೂಗಳು ಅಷ್ಟೇ ಅನಾಕರ್ಷಕ. ಹೂಗಳು ಏಕಲಿಂಗಿಗಳು; ಎಲೆಗಳ ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಅಂತ್ಯಾರಂಭಿ ಮಾದರಿಯ ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಒಂದೇ ಹೂ ಗೊಂಚಲಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಹೂಗಳು, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಹೂಗಳು ಇವೆ. ಗಂಡು ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ದಳಗಳು ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳೂ 20-30 ಕೇಸರಗಳೂ ಇವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಬರಿಯ ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳು ಮೂರು ಕಾರ್ಪೇಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಚ್ಛಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯವೂ ಇವೆ. ಫಲ ಸಂಪುಟ ಮಾದರಿಯದು. ==ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ== ಕ್ರೋಟನ್ ಮಲೆಯದೇಶದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ. ಎಲೆಗಳ ಅಂದದಿಂದ ಬಲುಬೇಗ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಇದನ್ನು ಇಂದು ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯೂರೋಪಿಗೆ ತಂದು ರೂಢಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಉಂಟು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ ಕ್ರೋಟನ್ ಕಳೆದ 40 ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಲಾಲ್‍ಬಾಗ್]] ತೋಟದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಟನ್ನಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಳಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಉಂಟು. ==ಕೃಷಿ== ಕ್ರೋಟನ್ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಬೀಜಗಳ ಇಲ್ಲವೇ ಗೂಟಿ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕವೂ ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳಿಂದಲೋ ವೃದ್ಧಿಮಾಡಬಹುದು. ಇದರ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಯಿಸಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಕ ತಳಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಪಡೆದ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಚೆಲುವಾದ ತಳಿಯನ್ನು ಗೂಟಿ ಮಾಡಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಮಾಡಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೆರಡು ಎಲೆಗಳಿರುವ ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳನ್ನು ಮರಳುತುಂಬಿದ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟು ಯಂತ್ರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ 10 ಮಿನಿಟುಗಳಿಗೊಂದಾವರ್ತಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ತುಂತುರಾಗಿ ನೀರು ಹನಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ತುಂಡುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೇರುಬಿಡುತ್ತವೆ. ಕ್ರೋಟನ್ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಂಡ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ನೆಟ್ಟು ಬೆಳೆಸಲೂ ಬಹುದು. ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವಂತವೂ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಷ್ಟುಪುಷ್ಠವಾಗಿಯೂ ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಕುಂಡದಲ್ಲಾಗಲಿ ನೆಲದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಾಗ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವಂತಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆವಹಿಸಬೇಕು. ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವಾಗ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಮಣ್ಣನ್ನು ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಾರಿ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು. ಇವುಗಳ ಹುಲುಸಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನಾಲ್ಕುಭಾಗ ಕೆಂಪುಮಣ್ಣು, ನಾಲ್ಕು ಭಾಗ ಕುದುರೆಗೊಬ್ಬರ, ಮೂರುಭಾಗ ಮರಳು, ಎರಡು ಭಾಗ ಎಲೆಗೊಬ್ಬರ, ಮತ್ತು ಒಂದುಭಾಗ ಹಳೆಗಾರೆ ಅಥವಾ ಸುಣ್ಣದ ಅಂಶವಿರುವ ಮಣ್ಣು ಅಗತ್ಯ. ಹಳೆ ಗಾರೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಇದನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ಪುಡಿಮಾಡಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಕುಂಡದ ತುಂಬ ಸಸ್ಯದ ಬೇರು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಬೇರುಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಕುಂಡದಿಂದ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ತುಂಬಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಗಿಡವನ್ನು ನಾಟಿಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ನೀರು ಹಾಕಬೇಕು. ಕೆಲವು ಸಾರಿ ಕುಂಡದ ತಳದಲ್ಲಿನ ರಂಧ್ರ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾದ ನೀರು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಸಿದುಹೋಗದೆ ಇದ್ದು ಗಿಡ ಬಿಳಿಚಿಕೊಂಡು ರೋಗಪೀಡಿತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆಗ ಕುಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಗಿಡವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವ ರಂಧ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದು ಹೊಸಗೊಬ್ಬರ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ತುಂಬಿ ಮತ್ತೆ ನಾಟಿ ಮಾಡಬೇಕು. ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವ ಕ್ರೋಟನ್ ಗಿಡಗಳ ನೀರಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮಳೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲಿನ ತಾಪವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಪಾಶ್ರ್ವನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು. ವಿಪರೀತ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಗಿಡಗಳ ಎಲೆಗಳ ಬಣ್ಣ ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಗಿಡ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ದೂಳು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಮಂಕಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಳ ಶುಭ್ರವಾಗಿ ಕಾಣುವುವಲ್ಲದೆ ಲವಲವಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನೀರನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಕೀಟ ಮತ್ತು ಬೂಷ್ಟು ರೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ತಡೆಯಬಹುದು. ಕ್ರೋಟನಿಗೆ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಕೀಟಪೀಡೆಗಳು ಅಂಟುವುದುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಲುಮುಖ್ಯವಾದವು ಇವು. ಬಿಳಿತಿಗಣೆ(ಮೀಲೀಬಗ್ಸ್) ಇವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳ ಎಳೆಯ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಸಸ್ಯರಸವನ್ನು ಹೀರಿ ತೊಂದರೆಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 0.025%ರ ಪ್ಯಾರಥಿಯಾನ್ ದ್ರಾವಣ ಸಿಂಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಹತೋಟಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಕೆಂಪು ಜೇಡ: ಎಲೆಗಳ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಳೆಯ ಕಾಂಡ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಸಸ್ಯ ರಸವನ್ನು ಹೀರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಸಸ್ಯದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ನಿಂತು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೀಟಗಳ ಹಾವಳಿ ವಿಪರೀತವಾದಾಗ ಸಸ್ಯಗಳು ಸತ್ತು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕ್ರೋಟನ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಲಂಕಾರ ಸಸ್ಯವೊಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಮಲಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಔಷಧಿಸಸ್ಯವೂ ಹೌದು; ಇದರ ಬೇರಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ಗಾಯಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲೆಯ ಪುಡಿ ಮಕ್ಕಳ ಮೂತ್ರವ್ಯಾಧಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಮದ್ದು. ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳ ರಸ ಮಲವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಸ ಗರ್ಭಪಾತ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಎಂದೂ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಹಲವು ಬಗೆಗಳ ಎಲೆಗಳು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಭಕ್ಷ್ಯಭೋಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ಪೆಸಿಫಿಕ್ [[ಸಾಗರ]]ದಲ್ಲಿನ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಕ್ರೋಟನಿನ ಎಲೆಗುಚ್ಛವನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಗೌರವಸೂಚಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ==ಬಗೆಗಳು== ಕ್ರೋಟನಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಗೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನಗಾರಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವ ಬಗೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮುಂದೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ರೊಸೆಟ್, ಸ್ಟಾಪ್‍ಲೈಟ್, ಮಿಸೆಸ್ ಕೋಲೆಡ್, ಪಂಕ್ಟೇಟಮ್ ಆರಿಯಮ್, ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯ, ಔಕ್ಯುಬೀ, ಫೋಲಿಯಮ್, ಗೋಲ್ಡನ್ ರಿಂಗ್, ರೀಡಿಯೈ, ಪಾಲಿಕ್ರೋಮ್, ಮಾನ್ಸ್‍ಫ್ಲಾರಿನ್, ಕೊಲಂಬಿಯಾನ ಗೋಲ್ಡ್, ಸನ್‍ರೈಸ್, ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕಮ್ ಮುಂತಾದವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರ, ಎಕ್ಸೆಲ್ಸಿಯರ್, ಇಂಪರೇಟರ್, ಮ್ಯಾಕ್ಯುಲೇಟಮ್, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್, ಸನ್‍ಸೆಟ್, ಮೂರಿಯಾನಸ್, ಮ್ಯುಟಾಬಿಲಿಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಗೆಗಳು. {{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಟನ್|ಕ್ರೋಟನ್}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು]] oe3zkgkb5nytx7sbfkpvgtxq5w83lwd 0 81331 1428452 1357024 2026-09-16T17:28:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428452 wikitext text/x-wiki ==ಪೀಠಿಕೆ== [[File:Kudankulam NPP.jpg|thumb|400px|ಕೂಡುಂಕುಳಂ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯ; ‘ದೇಶದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ–ಭಾರತ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಯೋಜನೆ]] *ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಮೂಲಗಳವಿದ್ಯುತ್ ನಂತರ ಅಣುಶಕ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. 2013 ರ ಹಾಗೆ, ಭಾರತ 7 ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರಗಳ 6780 ಮೆವ್ಯಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಕೆಯಾದ 21 ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು 30,292.91 ಗಿವ್ಯಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 6 ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 4,300 ಮೆವ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ "2032 ರಲ್ಲಿ 63,000 ಮೆವ್ಯಾ ಒಂದು ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ತಲುಪಲು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು", ರೂಪಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.mumbaimirror.com/news/india/Kudankulam-nuclear-plant-begins-power-generation/articleshow/24524616.cms |title=KUDANKULAM NUCLEAR PLANT BEGINS POWER GENERATION Oct 22, 2013 |access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2016 |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303211537/http://www.mumbaimirror.com/news/india/Kudankulam-nuclear-plant-begins-power-generation/articleshow/24524616.cms |url-status=dead }}</ref> ==ಕೂಡುಂಕುಳಂ ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ ಉದ್ಘಾಟನೆ== ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೂಡುಂಕುಳನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಮೆಗಾವಾಟ್‌ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ ಘಟಕ–1ನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ, ರಷ್ಯಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವ್ಲಾದಿಮಿರ್‌ ಪುಟಿನ್‌ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ ಅವರು ದಿ.1೦-8-2016 ಬುಧವಾರ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಉದ್ಘಾಟನೆ ಮಾಡಿದರು. ‘ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಪರಮಾಣು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B3%82%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%82-%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%B0-%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%A3%E0%B3%86 |title=ಕೂಡುಂಕುಳಂ ಸ್ಥಾವರ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ,11/ 08/2016 |access-date=2016-08-11 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811154414/http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B3%82%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%82-%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%B0-%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%A3%E0%B3%86 |url-status=dead }}</ref> ==ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು== *NPCIL=[[:en:Nuclear Power Corporation of India|Nuclear Power Corporation of India]] :ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಪವರ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ.: ಭಾರತ ಅಣುಶಕ್ತಿ ನಿಗಮ. *BWR :[[:en:Boiling water reactor|Boiling water reactor]]:ಕುದಿ-ನೀರಿನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್. *PHWR::[[:en:pressurized heavy water reactor|pressurized heavy water reactor]]:ಒತ್ತಡ ಭಾರಜಲ ರಿಯಾಕ್ಟರ್. {| class="wikitable" |- !ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ || ಆಪರೇಟರ್ || ರಾಜ್ಯ || ವಿಧ || ಒಟ್ಟು ಘಟಕಗಳು || ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (ಮೆವ್ಯಾ) |- |ತಾರಾಪುರ || NPCIL || ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ || BWR&PHWR || 160 x 2 & 540 x 2 || 1,400 |- |ರಾವತ್‍ಭಾಟ || NPCIL || ರಾಜಸ್ಥಾನ || PHWR || 100 x 1;200 x 1:220 x 4 || 1,180 |- |ಕೂಡಂಕುಳಂ || NPCIL || ತಮಿಳುನಾಡು || VVER- 1000 || 1000 x 2 || 2,000 |- |ಕೈಗಾ || NPCIL || ಕರ್ನಾಟಕ || PHWR || 220 x 2 || 880 |- |ಕಕ್ರಾಪುರ || NPCIL || ಗುಜರಾತ್ || PHWR || 221 x 2 || 440 |- |ಕಲ್ಪಾಕಮ್ || NPCIL || ತಮಿಳುನಾಡು || PHWR || 222 x 2 || 440 |- |ನರೊರಾ || NPCIL || ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ || PHWR || 223 x 2 || 440 |- !ಒಟ್ಟು ||colspan=5 style="background:#eee;"|1000x2,+ 540x2,+ 220x14+200x1,+160x2, 100x1=6780ಮೆ.ವ್ಯಾ.(5780ಮೆ.ವ್ಯಾ.?) |- |}<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Construction-work-on-Gorakhpur-nuckear-plant-to-begin-in-January/articleshow/27669224.cms Construction work on Gorakhpur nuckear plant to begin in January Dec 20, 2013,]</ref> *ಕೇಂದ್ರಗಳು:[http://www.prajavani.net/sites/default/files/article_images/2016/08/10/koodam.jpg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925192551/http://www.prajavani.net/sites/default/files/article_images/2016/08/10/koodam.jpg |date=2016-09-25 }} ==ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಒತ್ತು== *ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 10 ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಬುಧವಾರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಇದ್ದ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಸ 10 ಸ್ಥಾವರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. 10 ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ತಲಾ 700 ಮೆಗಾ ವಾಟ್‌ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲಿವೆ. ಪರಮಾಣು ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪಿಎಚ್‌ಡಬ್ಲ್ಯುಆರ್‌ಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು 7,000 ಮೆಗಾ ವಾಟ್‌ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾನೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಇದು ಶುದ್ಧ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನೆರವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಇಂಧನ ಪಿಯೂಷ್ ಗೋಯಲ್‌ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. *ಭಾರತವು ಪ್ರಸ್ತುತ 6,780 ಮೆ.ವಾ. ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 22 ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಹೊಸದಾಗಿ 6,700 ಮೆಗಾವಾಟ್ ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ 2021-22ರೊಳಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದ ಯೋಜನೆಗಳು ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿವೆ. ಹೊಸ 10 ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ರಾಜಸ್ತಾನದ ಮಣಿ ಬನ್ಸ್ವಾರಾ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಚಟ್ಕ, '''ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೈಗಾ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದ ಗೋರಖ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು'''<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/05/17/492205.html 33 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ 10 ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಪುಟ ಅಸ್ತು;ಪಿಟಿಐ;17 May, 2017]</ref> ==ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ== *2015-17=2017 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ; ಈವರೆಗಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ: *2015-16 = 37,456ಮೆ.ವ್ಯಾ. *2014-15 = 37,835 *2013 -14= 35,333 *2012-13 =32,863 *2011-12 = 32,455 *ಆಧಾರ:ಭಾರತೀಯ ಅಣುವಿದ್ಯತ್ ನಿಗಮ;(ವರದಿ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ)<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B3%82%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%82-%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%B0-%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%A3%E0%B3%86 |title=ಕೂಡುಂಕುಳಂ ಸ್ಥಾವರ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆThu, 08/11/2016 |access-date=2016-08-11 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811154414/http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B3%82%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%82-%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%B0-%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%A3%E0%B3%86 |url-status=dead }}</ref> ==ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ತಿಗೆ ವಿರೋಧ== *'''ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ:''' ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇ 2.5ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರ ವಲಯ ಪ್ರದೇಶವೇ ಯಾಕೆ ಬೇಕು? ದೇಶದ ನೀರು, ಆಹಾರ ಸುಭದ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂದಿರದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಡಾ.ಟಿ.ವಿ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಅವರ ವಾದ. *ಉದ್ದೇಶಿತ 5 ಮತ್ತು 6ನೇ ಘಟಕದಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ 1,400 ಮೆಗಾ ವಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಗಾಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮರಗಳ ನಾಶ ಖಚಿತ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಶೇ 65ರಷ್ಟಿದ್ದ ನಿತ್ಯ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡು ಶೇ 32ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಹೇರುವಿಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಎದುರಾಗಿರುವ ಜಲಕ್ಷಾಮವನ್ನು ಉಲ್ಬಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆ ನೀಗಿಸಲು ಅಣು ಸ್ಥಾವರವೇ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೌರ ವಿಕಿರಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಸೌರ ಮೈತ್ರಿಕೂಟ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನ ಯೋಜನೆ ಈಗಾಗಲೇ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಂಘ –ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ರೈತರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಲಾಭ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನೇ ವ್ಯಾಪಕಗೊಳಿಸುವ ಜೊತೆ ಗಾಳಿ, [[ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ]] ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಸಲಹೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/05/27/494434.html ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್-ಕರಾಳ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣದ ಆಮಿಷ;ಸಂಧ್ಯಾ ಹೆಗಡೆ ಆಲ್ಮನೆ;27 May, 2017]</ref> ==ಅಪಾಯ, ಅಪಾರ ವೆಚ್ಚ== *ಜರ್ಮನಿ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ, ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡನ್ ಇನ್ನು 15 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ರಿಯಾಕ್ಟರುಗಳನ್ನೂ ಬಂದ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸಮಾಧಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಹಣ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಂದು ಐರೋಪ್ಯ ಸಂಘ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕಿ ಹೇಳಿದೆ. ಕಳೆದ ಮೇ 21ರಂದು ಸ್ವಿತ್ಸರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಯುಗಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡಬೇಕೆಂಬ ತೀರ್ಮಾನ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ದಿನ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ಇನ್ನೂ 10 ಹೊಸ ರಿಯಾಕ್ಟರುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. *ಅಪಾಯ, ಅಪಾರ ವೆಚ್ಚ, ಅಸಂಖ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಡಕುಗಳು ಮತ್ತು ನಿಧಾನ ಗತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸುಧಾರಿತ ದೇಶಗಳನ್ನೇ ಹೈರಾಣುಗೊಳಿಸಿವೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲೂ ಅವೆಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ; ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶೇಷ ಸವಾಲುಗಳಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಿಯಂ ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲ. ಥೋರಿಯಂ ಹೇರಳ ಇದೆಯಾದರೂ ಅದಿನ್ನೂ ನಮ್ಮ ಕೈಗೆ ಹತ್ತಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/15/498947.html |title=ನಾಗೇಶ್ ಹೆಗಡೆ;ರೋಬಾಟ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾಳೆಗಳ ಸಮಾಧಿ;15 Jun, 2017 |access-date=2017-06-16 |archive-date=2017-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614224410/http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/15/498947.html |url-status=dead }}</ref> ==ವೇಗದ ಅಣುವಿದಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌== *3 Jul, 2017; *‘ಚೆನ್ನೈ ಬಳಿಯ ಕಡಲ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಭಾರಿ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಅಣುವಿದಳನ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವ, ವೇಗದ ಅಣುವಿದಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ ಇರುವ ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲು ಭಾರತದ ಅಣುವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ದಿನಗಣನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ಐಎಇಎ) ಹೇಳಿದೆ. ‘ಅಣುವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಇದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಪಾಕಂನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಲಿರುವ ವೇಗದ ಅಣುವಿದಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಾವರ ಈ ವರ್ಷಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಐಎಇಎ ಹೇಳಿದೆ. *‘ಇವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಗರಿಷ್ಠ ಶೇ 70ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಅನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಜತೆಗೆ, ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ತಯಾರಿಕೆಗೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಈ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರೆ’ ಇದ್ದಂತೆ’ ಎಂದು ಐಎಇಎ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಣು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಭಾದುರಿ, ‘ವೇಗದ ಅಣುವಿದಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ನ ಮೂಲ ರೂಪದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಭಾರತದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು 27 ವರ್ಷ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಇರುವ ಸ್ಥಾವರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭವಾಗಿ 15 ವರ್ಷ ಕಳೆದಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಇರುವ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಗಿಂತ ಇದು ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಸುರಕ್ಷಿತ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ===ವೇಗದ ವಿದಳನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ=== *ವೇಗದ ವಿದಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಚಲನೆಯ ವೇಗವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಭಾರಜಲವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಪಾಕಂನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ದ್ರವ]] ರೂಪದ ಸೋಡಿಯಂ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಚಲನೆ ಭಾರಿ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದು, ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಶಾಖ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. *ಸಾಮಾನ್ಯ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೇನಿಯಂ 235 ವಿದಳನ ನಡೆದು, ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳು ಭಾರಿ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿ, ಯುರೇನಿಯಂ 235ನ ವಿದಳನ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತವೆ. ವಿದಳನದ ವೇಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಭಾರಜಲವನ್ನು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ರವ ರೂಪದ ಲೋಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಭಾರಜಲದ ಅಣುಗಳ ಜತೆ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳು ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆಸುವುದರಿಂದ ಶಾಖ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಖವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ನೀರನ್ನು ಕುದಿಸಿ ಹಬೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಹಬೆಯ ಮೂಲಕ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ, ಜನರೇಟರ್‌ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಅಣುವಿದಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ=== *ವೇಗದ ಅಣುವಿದಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೆ ಯಶ ಕಂಡಿರುವುದು ರಷ್ಯಾ ಮಾತ್ರ. 1980ರಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಅರ್ಲ್ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿ ಇಂತಹ ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿ ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಭಜನೆಯ ಕಾರಣ ಯೋಜನೆ ನನೆಗುದಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. *2016ರಲ್ಲಷ್ಟೇ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿರುವ ಈ ಸ್ಥಾವರ 800 ಮೆಗಾವಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಅನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ರಷ್ಯಾ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ ಎಂದು ಐಎಇಎ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದೆ. ಅಮೆರಿಕವೂ ಇಂತಹ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಿರುವ ಅಣುವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿತ್ತಾದರೂ, ವಿಕಿರಣ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮರುಬಳಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು. *ಇನ್ನು ಜಪಾನ್‌ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾಗಳು ಇಂತಹ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿ, ಹಲವು ಭಾರಿ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೇ ಕೈಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಚೀನಾವಂತೂ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಐಎಇಎ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/07/03/503267.html |title=ಭಾರತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ನ ಅಣುಸ್ಥಾವರ ಸಿದ್ಧ;ಪಿಟಿಐ;3 Jul, 2017 |access-date=2017-07-03 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702233853/http://www.prajavani.net/news/article/2017/07/03/503267.html |url-status=dead }}</ref> ==ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ಮೂಲ ತಂತ್ರ== *ಹತ್ತು ಕಿಲೊ ಪರಮಾಣು ಇದ್ದಿಲನ್ನು (ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ) ಸುಡುವಾಗ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಇಂಧನವಲ್ಲದ ಥೋರಿಯಂ ಮರಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದ್ದಿಲು(ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ) ಉರಿಯುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಈ ಮರಳು ಕೂಡ ಇದ್ದಿಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಉರಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಏನೆಂದರೆ, ಥೋರಿಯಂ ಎಂಬ ಮೂಲವಸ್ತು ಮರಳಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರುಪಯುಕ್ತವೆಂಬಂತೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಹಾಸಿಬಿದ್ದಿದೆ. ಹೇರಳ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದಷ್ಟು ಥೋರಿಯಂ ಜಗತ್ತಿನ ಬೇರೆ ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ! ಕೇರಳದಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರ, ಒಡಿಶಾ, ಬಂಗಾಳದವರೆಗೂ ಕಡಲಂಚಿನ ಮರಳರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಅದರದ್ದೇ ದರ್ಬಾರು. ಅದನ್ನು ಅಣು ಇಂಧನವನ್ನಾಗಿ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ನೂರಿನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಮೂರನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಎಂದರೆ, ಪರಮಾಣು ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನೇ ಉರಿಸಿ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ವಿಲೆವಾರಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತೂ ಎಲ್ಲ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಉತ್ತಮ. ===ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ತಂತ್ರ=== *ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ತಂತ್ರವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು: ಮಾಮೂಲು ಅಣುಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೇನಿಯಂ ಸರಳುಗಳನ್ನು ನೀರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಭಾರಜಲದಲ್ಲಿ ಉರಿಸಿ, ಉಗಿಯಿಂದ ಚಕ್ರ ತಿರುಗಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉರಿದ ಸರಳುಗಳು ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಎಂಬ ಪ್ರಳಯಾಂತಕ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆ ತೆಗೆದು ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಯುರೇನಿಯಂ ಸರಳುಗಳನ್ನು ತೂರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆ ತೆಗೆದ ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಭಾರೀ ವಿಕಿರಣ ಸೂಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಆಸಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿಟ್ಟು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕಾಪಾಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಬೇಕು. ಎರಡೂ ಅಪಾಯಕಾರಿಯೇ. ಅದು ಈಗ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೇ ನಿಗಿನಿಗಿ ಪ್ಲುಟೋನಿಯಮ್ಮಿಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಥೋರಿಯಂ ಮರಳು ಸೇರಿಸಿ ನೀರಿನ ಬದಲು ಸೋಡಿಯಂ ದ್ರವದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮಿಶ್ರ ಇಂಧನ ಇನ್ನೂ ‘ಫಾಸ್ಟ್’ ಆಗಿ ಉರಿಯುತ್ತ (ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಲೇ) ಹೊಸ ಇಂಧನವನ್ನು ‘ಬ್ರೀಡ್’ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥಾತ್ ‘ಶೀಘ್ರ ಹೆರುತ್ತದೆ’. *ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಸೋಡಿಯಂ ಕುದಿತಾಪದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅದರೊಳಗೆ ಸುರುಳಿ ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ಹಾಯಿಸಬೇಕು. ನೀರು ಉಗಿಯಾಗಿ ದೂರ ಹೋಗಿ ಚಕ್ರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕು. ಸೋಡಿಯಂ ದ್ರವದಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಕೊಳವೆ ತುಸುವೇ ಸೀಳು ಬಿಟ್ಟರೂ ಗೊತ್ತಲ್ಲ, ಸೋಡಿಯಂ ಸಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅತಿ ಶಾಖ, ಅತಿ ಒತ್ತಡ, ಅತಿ ವಿಕಿರಣದ ಬಗ್ಗಡವನ್ನು ದೂರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲೇ ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕು. ಚೂರೇಚೂರು ಹೆಚ್ಚುಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿತೊ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಶಟ್‌ಡೌನ್ ಮಾಡಿ, ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಂಪಾಗಲು ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಕಾದು, ಬಿರುಕಿಗೆ ದೂರದಿಂದಲೇ ಬೆಸುಗೆ ಹಾಕಿ ಮತ್ತೆ ಚಾಲೂ ಮಾಡಬೇಕು. ===ರಷ್ಯದ ಸಾಧನೆ=== *ರಷ್ಯ ಯೆಕೇಟರಿಂಗ್‌ಬರ್ಗ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಚಿಕ್ಕ ಫಾಸ್ಟ್‌ಬ್ರೀಡರ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಥೋರಿಯಂ ಇಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಯು-238 ಎಂಬ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ ಲೋಹದ ಪುಡಿಯನ್ನೇ ಚುರುಕಾಗಿಸಿ ಉರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷವಷ್ಟೆ ಫಾಸ್ಟ್‌ಬ್ರೀಡರಿನ ದೊಡ್ಡ ಮಾದರಿಯೊಂದು 800 ಮೆಗಾವಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಿಂದಷ್ಟೆ ಜಗತ್ತಿನ 700 ಪರಮಾಣು ತಂತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಲ್ಲೇ ನಮ್ಮಭಾರತದ ಕಲ್ಪಾಕ್ಕಮ್ ಸ್ಥಾವರದ ವಿಷಯ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ರಷ್ಯದ್ದಕ್ಕಿಂತ ನಮ್ಮದು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಿಫಲವಾಗಿರುವ ಥೋರಿಯಂ ಮರಳಿಗೇ ಚುರುಕು ಮುಟ್ಟಿಸಿ ಇಂಧನವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/07/13/505658.html |title=ನಾಗೇಶ್ ಹೆಗಡೆ;ಬೂದಿಯೇ ಕೆಂಡವಾಗುವ ಅಕ್ಷಯ ಮಾಯಾದಂಡ;13 Jul, 2017 |access-date=2017-07-14 |archive-date=2017-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715211127/http://www.prajavani.net/news/article/2017/07/13/505658.html |url-status=dead }}</ref> ==ನೋಡಿ== *[[ಕೂಡಗಿ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ]] *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರ]] *[http://www.prajavani.net/news/article/2018/04/30/569696.html ಇಡಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರ್ಗ ಅಂತಾರೆ ಮೋದಿ: ಅದರರ್ಥ ಎಲ್ಲರ ಮನೆಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಬರುತ್ತೆ ಅಂತ ಅಲ್ಲ! 30 Apr, 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180502012655/http://www.prajavani.net/news/article/2018/04/30/569696.html |date=2018-05-02 }} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/05/27/494434.html ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್-ಕರಾಳ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣದ ಆಮಿಷ;ಸಂಧ್ಯಾ ಹೆಗಡೆ ಆಲ್ಮನೆ;27 May, 2017] *[http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/08/497262.html ಅಣುವಿದ್ಯುತ್: ಯಾಕಿಷ್ಟು ಆದ್ಯತೆ? -ಕೇಶವ ಎಚ್. ಕೊರ್ಸೆ; 8 Jun, 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170607224244/http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/08/497262.html |date=2017-06-07 }} *[https://www.prajavani.net/district/uthara-kannada/npcil-aims-complete-585936.html ಕಾಮಗಾರಿ 2026ಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿ; ಕೈಗಾ 5 ಮತ್ತು 6ನೇ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಸಂಬಂಧ ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮದ ವರದಿ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;05 ನವೆಂಬರ್ 2018] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ಯಮಗಳು|.]] 5q0nt8l6fcoqtbkspmgf0wikbdwuns5 0 81698 1428511 1425389 2026-09-17T07:27:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428511 wikitext text/x-wiki ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಣೋಲಿಬೈಲು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬಂಟ್ವಾಳ]] ತಾಲೂಕಿನ, ಸಜೀಪ ಮೂಡ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ದೈವಸ್ಥಾನ. ಇಲ್ಲಿ [[ತುಳುನಾಡು|ತುಳುನಾಡಿ]]ನ ದೈವ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕಲ್ಕುಡರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಇದು ಬಿ.ಸಿ.ರೋಡ್ ದಾಟಿ ಪಾಣೆಮಂಗಳೂರು ಮೆಲ್ಕಾರುನಿಂದ ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ,ಮಾರ್ನಬೈಲ್ ಮೂಲಕ ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ 4ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದಂತಹ ತುಳುನಾಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕಾರಣೀಕ ಅದೇ ರೀತಿ ಪಟ್ಟೆ ಸೀರೆ ಹರಕೆ, ಅಗೆಲು [[ಭೂತಾರಾಧನೆ|ಕೋಲ]] ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂ, ಬೆಳ್ಳಿ ಬಂಗಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ಜೋಡಿ ದೈವಗೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕಲ್ಕುಡ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಹರಸುತ್ತಿಹರು. ==ಹೆಸರಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ== ಪಣೋಲಿಬೈಲ್<ref>{{Cite web |url=http://www.shreekshethrapanolibail.com/contactus.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-08-26 |archive-date=2016-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403233051/http://shreekshethrapanolibail.com/contactus.html |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಾಗ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪನೆಯ ಮರ ಬಹಳಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದೇ ಊರಿನ ಹೆಸರಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮರವು 60 ವರಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹೂ ಬಿಟ್ಟು ಸಿಂಗಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಹೂ ಬಿಟ್ಟ ಕಾಯಿಯಾದ ನಂತರ ಅದು ಸತ್ತು ಹೋಗುತ್ತದೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ವೃಕ್ಷವು ಅನಿಷ್ಟಕಾರಕವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>http://m.dailyhunt.in/news/india/kannada/see-and-say-epaper-seaandsa/kaaranikadha-kshetra-panolibailu-newsid-47462430{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ಇದು ಮನೆಯ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವುದು ಶುಭಲಕ್ಷಣವಲ್ಲವೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಮರಕ್ಕೆ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಕಡಿದು ಉರುಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಮರಗಳಿದ್ದ ಕಾರಣ ಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಯ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾಗದ ದೈವದ ಹೆಸರನ್ನೆತ್ತಿದರೆ ಸಾಕು ಈ ದೈವಕ್ಕೆ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಸುಮಾರು 400 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿಯ ಮಂತ್ರವಾದಿ, ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ವೈಲಾಯರ ಮನೆ ದೇವರಾಗಿ ಬೆಳಗಿದ ಈ ಎರಡು ಶಕ್ತಿಗಳು ಅನಂತರ ಕಲ್ಲೇಗ, ನೇರಳಕಟ್ಟೆ, ಕಡಂಬು, ಪೊಳತ್ತೂರು ಆ ಮೂರು ತದನಂತರ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದರು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಅಗೆಲು ಭಾರಣೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತನಕೋಲ ಭಕ್ತರಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅಭಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿಹಳು. ಈ ದೈವವು ಸಜಿಪ ಮಾಗಣೆಗೆ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯುವಾಗ ಈ ಜಾಗ ಪ್ರಧಾನ ದೈವವಾಗಿ ಮಾಗಣೆಯ ದೈವವಾಗಿ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ, ನುಡಿಯೇಳು ದೈಯಂಗುಳ, ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿ ಅಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥರಾದರು. ಈ ದೈವಗಳ ಅಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಪಡೆದಳು. ಮಿತ್ತ ಮಜಲು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಡಿಯೇಳು ದೈಯಂಗುಲು ದೈವಕ್ಕೆ ನೇಮ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ರಮಣೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲದಿಂದ ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಕುಲಾಲ(ಮೂಲ್ಯ) ಜಾತಿಯ ಸಾಲ್ಯಾನ್ ಬರಿಯ(ಗೋತ್ರದ) ಕೊರಪೋಳು(ತಾಯಿ) ಅವರ ಮಗನಾದ ಗುಡ್ಡ ಅವರಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೃಷಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿ ಸಗಣಿ ಹೆಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಆವೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ತನಗೆ ಅರಿಯದಂತೆಯೇ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನೇರವಾಗಿ ನಡಿಯೇಲ್  ದೈವಗಳ ನೇಮೋತ್ಸವದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಆರ್ಭಟಿಸುತ್ತಾ ದೈವದ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ ನೆರೆದ ಜನರಿಂದ ದದೂರತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರು ಆವೇಶ ಭರಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಯು "ನನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರತಾಪ ಏನೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತೇನೆಂದು" ದೈವದ ಸಿರಿಮುಡಿಯನ್ನು ದುರುಗುಟ್ಟಿ ನೋಡಿದಾಗ ಸಿರಿಮುಡಿಗೆ ಅಗ್ನಿ ಸ್ಪರ್ಶ್ವ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ಭಯ ಆತಂಕ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಮನೆಮಾಡಿತ್ತು. ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಯ ಆವೇಶ ಭರಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಗಣೆಯ ಪ್ರಮುಖರು ಮತ್ತು ಜನರು ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸಿದರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಯು ನಡಿಯೇಲ್  ದೈವಗಳು ಕರೆದು ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಯು ತನಗೆ ಈ ಮಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಲು ಅಂಗೈಯಸ್ಟು ಜಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು. ನಡಿಯೇಲ್  ದೈವಗಳು ಸ್ಥಳ ನೀಡಿದಲ್ಲಿ ಸಿರಿಮುಡಿಗೆ ತಗುಲಿರುವ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸುತ್ತೀಯಾ? ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು 3 ಸಲ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವ ಆರ್ಭಟಿಸಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸಿತು. ನಡಿಯೇಲ್  ದೈವಗಳು ಅಲ್ಲೇ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಲು ಸೂಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮಾಗಣೆಯ ಒಡಬಂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ನೆಲೆಯಾದ ಕಲ್ಲನ್ನು  ಮೂಲ್ಯ ಜಾತಿಯ ಸಾಲ್ಯಾನ್ ಬರಿಯ ಗುಡ್ಡಮೂಲ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಮಾಗಣೆಯ ಪ್ರಮುಖರು ನೀಡಿದರು. ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಂದ ಗುಡ್ಡ ಮೂಲ್ಯನು ಪಣೋಲಿಬೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಮನೆ ಸಮಿಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಒಂದು ಮರದ ಬುಡಲ್ಲಿರಿಸಿ ಆಯಾಸವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಇಟ್ಟ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಹೊತ್ತು ತಂದು ಹಾಕಿದ ಕಲ್ಲು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಗುಡ್ಡ ಮೂಲ್ಯನು ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಹರಸಾಹಸ ಪಟ್ಟರೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ ಇಂದಿಗೂ ಆ ಕಲ್ಲು ಒಂದು ಬದಿಗೆ ವಾಲಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಇಲ್ಲೇ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಮನಗಂಡು ಮನೆಗೆ ಓಡಿಹೋಗಿ ದನದ ಕರೆದ ಹಾಲು ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಒಡೆದು ತುರಿದು ಹಿಂಡಿ ಅದರ ಹಾಲನ್ನೇ ತಂದು ಪಣೋಲಿಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಗೆ ಮೊದಲ ಅಂಗಾದನೆ (ಬಾಯಾರಿಕೆ)ಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆರಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅಂದು ಮಂಗಳವಾರ ದಿವಸ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕಲ್ಕುಡರು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದರು. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೈವಕ್ಕೆ ಕೋಲ ಸೇವೆ ನಡೆಯಿತು,. ನಂತರ ತನ್ನ ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಳೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಳು. ತನ್ನ ಅರ್ಚಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗುಡ್ಡ ಮೂಲ್ಯರವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂತತಿಯಾವರು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು, ಅಗೆಲು ಬಡಿಸುವುದು ಅಗೆಲು ಸಾಮಾನು ಬೇಯಿಸುವುದು ಈ ಸಂತತಿ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದಳು. ಅವಳ ಬಂಡಾರ ಗುಡ್ಡ ಮೂಲ್ಯರ ಭಂಡಾರ ಮನೆಯ ಎದುರು ಭಾಗದ ಭಂಡಾರದ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ನೆಲೆಯಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇದೆ. ಭಂಡಾರ ಮನೆಯು ಒಬ್ಬರ ನಂತರ ಒಬ್ಬರಂತೆ ಅಳಿಯಕಟ್ಟಿನ ನಿಯಮದಪ್ರಕಾರ ಸಾಲ್ಯಾನ್ ಬರಿಯ ಗುಡ್ಡ ಮೂಲ್ಯ ಅವರ ಸಂತತಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜಾಗದ ದೈವದ ಚಾಕಿರಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಾಲ್ಯಾನ್ ಬರಿಯ ಗುಡ್ಡ ಮೂಲ್ಯರ ಸಂತತಿಯವರು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವರಿಗೆ ಸೂತಕ ಬಂದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದ ಸೇವೆ ನಿಲ್ಲಬಾರದೆಂದು ಗುಡ್ಡ ಮೂಲ್ಯರವರ ನೆಂಟಸ್ಥರಾದ ಗುಜರನ್ ಗೋತ್ರದವರು ದೈವದ ಅಪ್ಪಣೆ ಪ್ರಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಈ ದೈವವು ಈ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಗೋತ್ರದವರಿಂದ ಪೂಜೆ ಹಾಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.೧೮೮೦ರಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡ ಮೂಲ್ಯರ ವಂಶದ ಆಸ್ತಿ ಹರಾಜು ಹಾಕುವಾಗ ಅದನ್ನು ಹತ್ತು ಮುಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಯರು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಆ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ ನಂದಾವರ ವೆಂಕಟೇಶ ನಾಯಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಈ ಜಾಗವನ್ನು ಕಾಂತಾಡಿಗುತ್ತು ಸಂಕಮ್ಮ ಶೆಡ್ತಿಗೆ ಮಾರಾಟಮಾಡಲಾಯಿತು. === ಹಿಂದೂ - ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಕತೆ === ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ಮಂಚಿ ಗ್ರಾಮದ ಅಹಮ್ಮದ್ ಬ್ಯಾರಿಯವರು ಪಣೋಲಿಬೈಲಿನ ಜಾಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಅಹಮ್ಮದ್ ಬ್ಯಾರಿಯವರು ಈ ಜಾಗವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವಕ್ಕೆ ಅಗೇಲು ಸೇವೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲು, ದೈವಕ್ಕೆ ಅಗೇಲಿಗಾಗಿ ಅನ್ನ, ಕೋಳಿಪದಾರ್ಥ ಬೇಯಿಸಲು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲ್ಯನ್ನನವರು ಬಿದಿರು ಕಡಿದು ಅದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಗೆಯಾಗಿ ಅಡಿಗೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಹಮ್ಮದ್ ಬ್ಯಾರಿಯವರು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಬಿದಿರು ಕಡಿಯಬಾರದು. ಅದು ನನ್ನ ಜಾಗ ಎಂದು ಬಿದಿರು ಕಡಿಯುವವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಕಂಗಾಲಾದ ಗುಡ್ಡ ಮೂಲ್ಯ ವಂಶಸ್ಥರು ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದಲ್ಲಿ ದೂರು ಕೊಟ್ಟರು. ಅನಂತರ ಅಹಮ್ಮದ್ ಬ್ಯಾರಿಯು ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಕಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ದಾರನಾಗಿದ್ದು, ಆತನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಹುಮಹಡಿ ಕಟ್ಟಡ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕುಸಿದು ಬಿತ್ತು. ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಆತನು ತೀರಾ ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾದನು. ತಾಂಬೂಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ದೈವದ ತೊಂದರೆಯೆಂದು ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ತದನಂತರ ದೈವದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ೯ಸೆನ್ಸ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸರ್ವೆನಂಬ್ರ ೨೨೪-೨ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದಾನವಾಗಿ ಬರೆದುಕೊಟ್ಟನು. ದೈವದ ಅರ್ಚಕ ಮತ್ತು ಬಡಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪಕೀರ ಮೂಲ್ಯನ ಹಿರಿಯವರು, ಅವರ ಮರಣಾನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರಿಂದ ದೈವದ ಅರ್ಚಕ ಕೆಲಸವನ್ನು, ೧೯೬೫ರಿಂದ ೧೯೭೪ರವರೆಗೆ ಪಕೀರ ಮೂಲ್ಯ ಅವರ ಮರಣಾನಂತರ ೧೯೮೮ರವರೆಗೆ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಗಂಗಯ್ಯ, ಅವರ ಮರಣಾನಂತರ ಗುಡ್ಡ ಮೂಲ್ಯರ ವಂಶದವರು. ೧ನೇ ಮೂಲ್ಯನ್ನನಾಗಿ ದೈವದ ಅರ್ಚಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗುಡ್ಡ ಮೂಲ್ಯ ಸಂತಾನದ ಸೂತಕದಂದು ಅವರ ನೆಂಟಸ್ತರಾದ ಗುಜರನ್ ಗೋತ್ರದವರು ಅರ್ಚಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೈವದ ಮಧು (ಅರಿಕೆ) ಹೇಳಲು ಸಜೀಪಮೂಡದ ಬರ್ಕೆ ಶೆಟ್ಟಿ ವಂಶಜರು ಹೇಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ==ಕಾರಣಿಕ== ಪಣೋಲಿಬೈಲ್ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ತುಳುನಾಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬಡವ ಬಲ್ಲಿದನೆಂಬ ಭೇದಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಸರ್ವರನ್ನೂ, ಗೋವುಗಳನ್ನು, ಸ್ತ್ರೀವರ್ಗದ ಅತೀವ ರಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿರುವಳು.ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇವತ್ತಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೆ ಐದು ದಿವಸ ಇಪ್ಪತ್ತು ಹರಕೆಯ ಕೋಲ ,ಅದೇ ರೀತಿ ವಾರದ ಮೂರು ದಿನ ನಾಲ್ಕು ಸಾವ್ರಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಅಗೆಲು ಸೇವೆ ಹರಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಮದುವೆ, ವಿದ್ಯೆ, ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯ, ಕಳ್ಳತನ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲದೆ ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೇತಾತ್ಮ ಇನ್ನಿತ್ತರ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೋಲದಲ್ಲಿ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟ ಹರಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಜನರು ಕಷ್ಟ ಕಳೆಯುತ್ತಾ ಇರುವ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಣೋಲಿಬೈಲು. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬರುವ ಭಕ್ತರು ಸುಳ್ಯ, [[ಪುತ್ತೂರು]], [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]], [[ಬಂಟ್ವಾಳ]], [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]], [[ನೆಲ್ಯಾಡಿ]], ಮಡಿಕೇರಿ, ಮಂಗಳೂರು, ಮಂಜೇಶ್ವರ, ಕಾಸರಗೋಡು, ಉಡುಪಿ, ಕುಂದಾಪುರ, ಕಾರ್ಕಳ, ಮೂಡಬಿದ್ರೆ, ಕೊಡಗು ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಿಂದಲ್ಲದೆ ಹೊರಗಿನವರೂ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.ಭಕ್ತರು ಹರಿಕೆ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಗೇಲು ಕೋಲ,ಬೆಳ್ಳಿ ಬಂಗಾರದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಆಸ್ತಿ ವಿಚಾರ ತಕರಾರು, ಕೋರ್ಟ್ ವಿಚಾರ ಇನ್ನಿತರ ಕಷ್ಟ ಕಾರ್ಪಣ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದವರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು ದೈವದ ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ ಕಷ್ಟ ಕಾರ್ಪಣ್ಯವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡು ಹರಕೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ==ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕೋಲ== ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವವು ಸಜೀಪ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಕುಂಞತ್ ಬೈಲು, ಸಜೀಪ ಪಡುವಿನಲ್ಲಿ ಇಡಿಪಡ್ಪು, ಕುಂಞತ್ ಬೈಲಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೊಂದು ಬಾರಿ ಕೋಲ<ref>http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/dakshinakannada/panolibailu-4-238-agelu-seve/articleshow/52508742.cms</ref> ನಡೆಯಲು ಪಣೋಲಿಬೈಲಿನಿಂದ ದೈವದ ಪದೇಯಿ ಬಂಗಾರ ಬಂದು ಅದೇ ಅಭರಣದ ಮೂಲಕ ಕೋಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸಜೀಪ ಮಾಗಣೆಯ ದೈವಗಳಾದ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ, ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿಗೆ ನೇಮ ನಡೆಯುವಾಗ ನಂದಾವರ ವಿನಾಯಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುವಾಗ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಅಗೆಲು, ಕೋಲ ನಡೆಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಟಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ವಾರ್ಷಿಕ ಷಷ್ಠಿಯಂದು ಕೋಲ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗೇಲು ಹರಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ವಾರದಲ್ಲಿ ಅಗೇಲು ನಡೆಯುವ ದಿವಸ - ಮಂಗಳವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ, ಆದಿತ್ಯವಾರ ವಾರದಲ್ಲಿ ೫ದಿವಸ (ಶನಿವಾರ, ಸೋಮವಾರ ಬಿಟ್ಟು) ಕೋಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦.೩೦ರ ಒಳಗೆ ಅಗೇಲು ಹರಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಕೋಳಿ, ಸೇರು ಅಕ್ಕಿ, ೩ತುಂಡು [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ ಎಲೆ]], ೧[[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]], ಅಗೇಲಿನ ಸಾಮಾನಿನ ಬಾಬ್ತು ಒಂದರ ರೂ.೧೫. ಜೋಡಿ ಅಗೇಲಿಗೆ ೨ ಕೋಳಿ, ೨ಸೇರು ಅಕ್ಕಿ,೨ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ೫ ತುಂಡು ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನಿನ ರೂ.೩೦/- ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಣೋಲಿಬೈಲು ಕ್ಷೇತ್ರದ ವತಿಯಿಂದ ಇಡೀ ಮಾಗಣೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಸಜೀಪ ಮುನ್ನೂರು, ಸಜೀಪ ಮೂಡ, ಸಜೀಪ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸಗಳಾಗಿವೆ. ಪಣೋಲಿಬೈಲಿನ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವತಿಯಿಂದ ನಂದಾವರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೀರ್ಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧನ ಶಾಯವೂ ಅಲ್ಲದೆ ನಂದಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ನಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ. ಸಜೀಪದಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಧನ ನಿಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಮಿತ್ತಮಜಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಉಲ್ಲಾಲ್ದಿ ದೈವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವತಿಯಿಂದ ಹಣವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ದೈವದ ನೇಮ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವದ ಮಾಣಿಯಚ್ಚಿ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಣೋಲಿಬೈಲು ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವದೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಆದಂತಹ ಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಲೆ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆದಿದೆ. == ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ== ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಕ್ತಾಭಿಮಾನಿಗಳ ವತಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೫.೫ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಮಾರ್ನಬೈಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮಹಾದ್ವಾರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಣೋಲಿಬೈಲು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗರ್ಭ ಗುಡಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ದಾರಂದವನ್ನು ಭಕ್ತಾಧಿಯೋರ್ವರು ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಂದ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಬಂಗಾರದ ಹರಕೆಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂದಾಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಗ್ರಾಮದ ದೈವಗಳಾದ ನಡಿಯೇಳ್ ದೈಯಂಗುಲ ನೇಮದಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕೈತ್ತಾಯ ದೈವ ಮಾಣಿಯಿಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಗೂ ಇವರಿಗೂ ಆದಂತಹ ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಇಂತಿದೆ. ಬೆಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ನಮಗೆ, ಬಂಗಾರದಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ನಮಗೆ ,ನಿನಗೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಾಲ ಇರುವ ಬಡವರವರೆಗೆ ಕೊಟ್ಟ. ಸಮ್ಮನ (ಅಗೆಲು, ಪಟ್ಟೆಸೀರೆ), ಕೋಲ ನಿನಗೆ (ಬೊಳ್ಳಿಡ್ ಬತ್ತಿನ ಎಂಕ್ ಲೆಗೆ, ಬಂಗಾರ್ ಡ್ ಬತ್ತಿನ ಎಂಕ್ಲೆಗ್, ನಿಕ್ಕ್ ಏಳೆತ್ತಿ ಮಲ್ಲಕ್ಳೆರ್ದ್ ಸಾಲೆತ್ತಿ ಬಡವರೆ ಮುಟ್ಟ ಕೊರ್ನ್ ಸಮ್ಮನ್). ವರ್ಷಕ್ಕೆರಡು ಬಾರಿ ನಿನ್ನ ಖಜಾನೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬರಬೇಕು ಎಂದು ಒಪ್ಪಂದವಾಯಿತು. ಅದರಂತೆ ಮೂಲ್ಯನ್ನನವರು ಕೊಂಬುವಿನೊಂದಿಗೆ ಮಾಗಣೆಯ ದೈವಕ್ಕೆ ನೇಮ ನಡೆಯುವಾಗ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಡೆದು ಬಂದಿದೆ. ಐದು ಮಾಡ ,ಮೂರು ಸಾನ, ಒಂದು ಭಂಡಾರದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಗುತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರ ಹಿಡಿದು ಬರ್ಕೆ ಗುತ್ತಿನವರ ಅಧಿಕಾರ ಹಿಡಿದು ನಮ್ಮ ಕೊಂಬುವಿನೊಂದಿಗೆ ಪಣೋಲಿಬೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತೇವೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ನಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿ ಬಂಗಾರದ ಖಜಾನೆ ಬರಬೇಕು. ಅನಂತರ ಕಾರಿಕಬುಳಿಯ ಕೂಡಿದ ಕರಿಸ್ಥಳದ (ಈಗಿನ ಮಿತ್ತಮಜಲು) ಕರಿನೇಮದ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಮಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಬರ್ಕೆಯ ಉತ್ತಿನವರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಕೊಂಬು (ಸೊನ್ನೆ) ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತೇವೆ. ನಿನ್ನ ಮೂಲ್ಯನು ರಡು ಸಲ ಬೆಳ್ಳಿ ಬಂಗಾರದ ಖಜಾನೆಯನ್ನು ನೇಮ ನಡೆಯುವಾಗ ತರಬೇಕು ಎಂದು ದೈಯಂಗುಲ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಕೈತ್ತಾಯನ ಅಭಯವಾಯಿತು. ==ಸಾಮರಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ== ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲೀಂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದ ಜನರು ತಮ್ಮ ಹರಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಜೀಪದ ಓರ್ವ ಮಹಿಳೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿಯ ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕಂಡಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಕಷ್ಟ ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಗಾಗ ದೈವವನ್ನು ನೆನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿದ ಅವರ ಸಂಬಂದಿಕರು ಆ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ, ನಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆ ದೈವವನ್ನು ನಂಬಬಾರದು ಎಂದಾಗ, ಮಹಿಳೆ ಇದನ್ನು ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ನೋಡಲಿ ಎಂದು ದೈವದ ಮೇಲೆ ಭಾರವನ್ನು ಹಾಕಿದರು. ತದನಂತರ ಹೀಯಾಳಿಸಿದ ಕುಟುಂದವರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಜನ ಅವಘಢಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕಳಕೊಂಡರು. ತದನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು ದೈವದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿ ದೈವಕ್ಕೆ ಕೋಲವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು ಮತ್ತು ದೈವದ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಸತ್ತ ಪ್ರೇತಾತ್ಮಗಳನ್ನು ದೈವದ ಕೈಯಿಂದ ಬಂಧಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತುಳುನಾಡಿನ ದೈವಸ್ಥಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಭೂತಾರಾಧನೆ]] 8z52zsheacl355niwg6qzm5jp8d2xu8 0 84221 1428418 1369189 2026-09-16T11:59:36Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಇತರ ಉಪಯೋಗಗಳು */ 1428418 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Alstonia.scholaris.jpg |image_caption = ಕಪ್ಪು ಹಲಗೆಯ ಮರ (ಆಲ್ಸ್ಟೋನಿಯಾ ಸ್ಕಾಲರಿಸ್) |status = LR/lc |status_system = IUCN2.3 |status_ref =<ref>{{Cite journal | author = World Conservation Monitoring Centre | author-link = World Conservation Monitoring Centre | title = ''Alstonia scholaris'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 1998 | page = e.T32295A9688408 | publisher = [[IUCN]] | date = 1998 | doi = 10.2305/IUCN.UK.1998.RLTS.T32295A9688408.en }}</ref> |genus = ಅಲ್ಸ್‌ಟೋನಿಯಾ |species = ಎ. ಸ್ಕಾಲರಿಸ್ |authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Robert Brown (botanist, born 1773)|R.Br.]] |range_map = Alstoniascholaris1.png |range_map_caption = Occurrence data from [[GBIF]]<ref name=gbif>GBIF.org (07 June 2018) GBIF Occurrence Download https://doi.org/10.15468/dl.eokqvq Alstonia scholaris (L.) R.Br.</ref> |synonyms_ref = <ref name=GRIN/> |synonyms = {{Species list| Echites scholaris | L.}} }} [[File:IndianDevilTree 7142.JPG|thumb|ಹಾಲೆ ಮರ]] [[File:Devil Tree Blossom.jpg|thumb|upright|ಹೂ ಬಿಟ್ಟ ಹಾಲೆ ಮರ]] ಗಿಡದ ಯಾವ ಭಾಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದರೂ [[ಹಾಲು]] ಹೊಮ್ಮುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು '''ಹಾಲೆ ಮರ''' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಪೋಸೈನೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉಪಯುಕ್ತ [[ಮರ]] (ಡಿಟಬಾರ್ಕ್). ಸಪ್ತಪರ್ಣಿ, ಜಂತಾಲ, ಕೋಡಾಲೆ, '''ಮದ್ದಾಲೆ''' ಪರ್ಯಾಯನಾಮಗಳು. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೇರಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಗಿಡವು ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ೧೨೦೦ ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರದೇಶದ [[ಕಾಡು|ಕಾಡಿನ]] ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.icarelive.com/bedra/index.php?action=coverage&type=182 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-06-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305103341/http://www.icarelive.com/bedra/index.php?action=coverage&type=182 |url-status=deviated |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305103341/http://www.icarelive.com/bedra/index.php?action=coverage&type=182 }}</ref>.ಇದರ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು ಆಲ್‍ಸ್ಟೋನಿಯ ಸ್ಕಾಲರಿಸ್ (Alstonia Scholaris) == ಭಿನ್ನ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲೆ ಮರದ ಹೆಸರು == *ಕನ್ನಡ - ಹಾಳೆಮರ, ಏಳೆಲೆ ಹೊನ್ನೆ *ಇಂಗ್ಲಿಷ್ - [[:en:devil tree|devil tree]] *ಸಂಸ್ಕೃತ - ಸಪ್ತವರ್ಣ *Tulu - paale *Tamil - paalai *ಕೊಂಕಣಿ - ಸ್ನಾಂತ್ ರೂಕ್ *ಮಲೆಯಾಳಂ - ಏರಿಪಾಲಂ == ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ಸಪ್ತಪರ್ಣಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ: [[ಚೀನಾ]]: [[ಗುವಾಂಗ್ಕ್ಸಿ]] ,[[:en:Yunnan|ಯುನ್ನಾನ್]] ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ: [[ಭಾರತ]]; [[ನೇಪಾಳ]]; [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]; [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]; [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಆಗ್ನೇಯ [[ಏಷ್ಯಾ]]: [[ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ]]; [[ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್]]; [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]]; [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]], [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]]; [[ಮಲೇಷಿಯಾ]]; [[:en:Papua New Guinea|ಪಪುವಾ ನ್ಯೂ ಗಿನಿಯಾ]] [[:en:Philippines|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್]] [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]:[[:en:Queenland, Maryland|ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಇದು ಅನೇಕ ಇತರ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಪ್ತಪರ್ಣಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯ ಮರ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ==ಸಸ್ಯ ವರ್ಣನೆ== ಹಾಲೆ ಮರವು ೧೦ ಮೀ. (೧೫-೨೦ ಮೀ.) ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುವ ಪೊದೆ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಗಿಡವಾಗಿದೆ. [[ಎಲೆ|ಎಲೆಗಳು]] ೧೦.೩೦ ಸೆ. ಮೀ. ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ಅಂಡಾಕಾರ ಮತ್ತು ಎಲೆಯ ನರಗಳು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಸಣ್ಣದಾದ ತೊಟ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. [[ಹೂವು|ಹೂವುಗಳು]] ಸುಹಾಸನೆ ಹೊಂದಿದ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೧ ರಿಂದ ೧.೫ ಸೆ. ಮೀ. ಅಡ್ಡಳತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಗೊಂಚಲಿನಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಗಳು ೨೦ ರಿಂದ ೪೫ ಸೆ. ಮೀ. ಉದ್ದವಿದ್ದು, ೬ ರಿಂದ ೮ ಮಿ. ಮೀ. ದಪ್ಪದ ಕೊಳವೆಯಾಕಾರವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ [[ಕಪ್ಪು]] ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. [[ಬೀಜ|ಬೀಜಗಳು]] ೧ ಸೆ. ಮೀ. ಉದ್ದ, ಹಿಂದೆಡೆ ಕುಚ್ಚಿನಂತಹ ಕಂದುರೋಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಕರ್ನಾಟಕದ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು, ಡಾ. ಮಾಗಡಿ ಆಅರ್. ಗುರುದೇವ, ದಿವ್ಯಚಂದ್ರ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು. ೧೯೯೮</ref> [[ತೊಗಟೆ]] ಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದು, ಕತ್ತರಿಸಿದರೆ ಒಳಗೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕಿದೆ. ಗಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಹಾಲ್ರಸ ಒಸರುತ್ತದೆ. ಮರದ ರೆಂಬೆಗಳು ಮುಖ್ಯ [[ಕಾಂಡ|ಕಾಂಡದ]] ತುದಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಒಂದೇ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದು [[ಕೊಡೆ|ಕೊಡೆಯ]] ಕಡ್ಡಿಗಳಂತೆ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿರುವುವು. ಎಲೆಗಳು ಕೂಡ ೪-೭ರ ವರ್ತುಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶ ಗೊಂಡಿವೆ. ಹೂಗಳು ಚಿಕ್ಕವು; ಹಸುರು ಬಣ್ಣದವು ಹಾಗೂ ಸುವಾಸನೆಯುಳ್ಳವು. ಕಾಯಿ ಫಾಲಿಕಲ್ ಎಂಬ ಬಗೆಯದು. ಬಲು ಉದ್ದ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ೫೦ ಸೆಂಮೀ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡೆರಡು ಕಾಯಿಗಳು ಜೊತೆಯಾಗಿರುವುವು. ==ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳು== * ಇದರ ಒಣಗಿಸಿದ ತೊಗಟೆಯು ಔಷಧ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿದೆ. * [[ಅಮೀಬಾ|ಅಮೀಬಾ]] ದಿಂದ ಬರುವ ಆಮಶಂಕೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. * ಇದು ಬಲ್ಯ, ವಿಷಮಘ್ನ ಮತ್ತು ಜ್ವರಘ್ನ ಗುಣವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. * ಈ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ''ಕೋನೆಸಿನ್'' ಎಂಬ [[ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್‌ಗಳು|ಆಲ್ಕಲಾಯಿಡ್]] (ಸಸಾರಜನಕ ದ್ರವ್ಯ) [[ಕ್ಷಯ|ಕ್ಷಯರೋಗದ]] ಕ್ರಿಮಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://www.kannadigaworld.com/kannada/karavali-kn/273741.html</ref> •ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಚರ್ಮದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು, ಉಟಿಕರಿಯಾ, [[ಅತಿಸಾರ]], ಹಾವಿನ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಪಂಚಕರ್ಮದ ಮೇಲಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಕಹಿ ಮತ್ತು ಸಂಕೋಚಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |url=http://www.jagtapnursery.com/plants/trees/saptaparni-645.php |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20180222013235/http://www.jagtapnursery.com/plants/trees/saptaparni-645.php |archive-date=2018-02-22 |access-date=2018-04-15 |archivedate=2018-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180222013235/http://www.jagtapnursery.com/plants/trees/saptaparni-645.php }}</ref> •ಚೊಗರನ್ನು ಆರೋಗ್ಯವರ್ಧಕದಂತೆ (ಟಾನಿಕ್) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. •ಇದರ ರಸವನ್ನು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. •ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಇತರ ದುರ್ಬಲ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ನಂತರ ನಿವಾರಣೆಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. •ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎಲೆಗಳ ಕಷಾಯವನ್ನು ಬೆರಿಬೆರಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. •ಮರದ ಹಾಲಿನ ರಸವನ್ನು ಹುಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಹಸಿರು ಹೊನ್ನು, ಬಿ ಜಿ ಎಲ್ ಸ್ವಾಮಿ,ಗುಪ್ತ ಆಫ್ ಸೆಟ್ ಪ್ರಿಂಟರ್ಸ್,ಕಾವ್ಯಾಲಯ ಜೆ ಪಿ ನಗರ ,೨೦೧೫,</ref><ref>ವನಸಿರಿ, ಅಜ್ಜಂಪುರ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ, ನವಕರ್ನಾಟಕ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ೨೦೧೪</ref> [[File:ಪಾಲೆದ ಮರ.webm|thumb|ಪಾಲೆದ ಮರ]] ==ಇತರ ಉಪಯೋಗಗಳು== ಈ ಮರವು ನಿಸ್ಸಾರ [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯನ್ನು]], ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಮರವು ಆಟದ ಸಾಮಾನುಗಳು, ಚಿಕ್ಕ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು, [[ಲೇಖನಿ|ಲೇಖಣಿಯ]] ಹಿಡಿ, ಬಾಚಣಿಗೆ, ಮುದ್ರಣದ ಚಿತ್ರದ ಅಡಿಮರ, ಹೊಗೆ ಸೊಪ್ಪಿನ ಚೀಲಗಳು, ಚಿತ್ರಪಟದ ಕಟ್ಟುಗಳು ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>https://recordingnature.wordpress.com/2010/11/06/devils-tree/</ref> ಮದ್ದಾಲೆಯ ಚೌಬೀನೆ ಮೃದುವಾದ್ದೂ ಏಕರೀತಿಯ ಕಣರಚನೆಯುಳ್ಳದ್ದೂ ಆಗಿದೆ. ಶಾಶ್ವತ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಉತ್ತಮವಾದುದಲ್ಲವಾದರೂ ಕಪ್ಪುಹಲಗೆ, ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಪೀಠೋಪಕರಣ, ಸ್ಲೇಟು ಚೌಕಟ್ಟು ಮುಂತಾದವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಒದಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ತೊಗಟೆಗೆ ದಿಟಬಾರ್ಕ್ ಎಂಬ ವಾಣಿಜ್ಯನಾಮವುಂಟು. ಇದನ್ನು ಭೇದಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲೂ [[ಜ್ವರ|ಜ್ವರವಿಳಿಸಲೂ]] ಬಳಸುವುದಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಕ್ವಿನೀನಿನಂತೆಯೇ ಇದನ್ನೂ [[ಮಲೇರಿಯಾ|ಮಲೇರಿಯ]] ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಕೆಲವೆಡೆ ಮದ್ದಾಲೆ ಮರ ಪಿಶಾಚಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವೆಂಬ, ಇದರಡಿ ಮಲಗಿದರೆ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯುಂಟು. == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Saptaparni (Alstonia scholaris) leaves & flowers in Kolkata W IMG 0534.jpg|ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಹಾಲೆ ಮರದ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳು ಚಿತ್ರ:Alstonia scholaris4922818774 2c30e78d11 o.jpg|ಹಾಲೆ ಮರದ ಕಾಯಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಚಿತ್ರ:Alstonia scholaris in Kadavoor.jpg|ಎಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಚಿತ್ರ:Alstonia scholaris.jpg|ಐಐಟಿ ಕಾನ್ಪುರ್‌ನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹಾಲೆ ಮರ ಚಿತ್ರ:Bark of Alstonia scholaris.jpg|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತೊಗಟೆಯ ನಿಕಟ ದರ್ಶನ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖ == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮದ್ದಾಲೆ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] 8bnwupngs5ajkysygr2kj05qnwehd91 0 88533 1428446 1428021 2026-09-16T16:53:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428446 wikitext text/x-wiki [[File:India China Locator.svg|thumb|ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ]] == ಭಾರತದಿಂದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ (ಕಮ್ಉನಿಸ್ಟ್)ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ == [[File:PM Modi and President Xi.jpg|thumb|244px|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರಮೋದಿ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿ ಜಿಂಪಿಂಗ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 ರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ - ಭಾರತದಲ್ಲಿ.]] *ಚೀನಾ-ಇಂಡಿಯಾ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸಿನೊ-ಇಂಡಿಯನ್ ಸಂಬಂಧಗಳು ಅಥವಾ ಇಂಡೋ-ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ ಮತ್ತು ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ನಡುವಿನ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ,[[ಭಾರತ]]ಮತ್ತು [[ಚೀನಾ]]ವು 2,000 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಸಂಬಂಧವು 1950 ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ (ತೈವಾನ್) ನೊಂದಿಗೆ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದು, ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ ಭಾರತವು ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ ಅನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ಸರ್ಕಾರವೇ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸರ್ಕಾರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿತು. ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಭಾರತವು ಎರಡುೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಾಗಿವೆ. ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ತಮ್ಮ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ==ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಬಂದ== [[File:Silk route.jpg|thumb|[Silk route]'''ಹಿಂದೆ''' ಚೀನಾದಿಂದ ರೇಷ್ಮೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದ್ದ "ಸಿಲ್ಕ್ ರೂಟ್. ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದು ಭೂ ಮಾರ್ಗ: ನೀಲಿಗೆರೆ ಜಲ ಮಾರ್ಗ]] *[[ಚೀನಾ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]]ದ ನಡುವಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬಂದಿದೆ. ಸಿಲ್ಕ್ ರೋಡ್ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ, ಅದೇ ಭಾರತದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಕೊಡಿಗಡ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ರಾಜ್ಯದಂದಿಗಿನ ಚೀನಾದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಫೀಮು ವ್ಯಾಪಾರವು ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಒಪಿಯಮ್ ಯುದ್ಧಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು. ವಿಶ್ವ ಸಮರ 2 ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಜಪಾನ್ನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಎರಡೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದವು. <ref>[https://books.google.co.in/books?id=blBTHAY_A4wC&printsec=frontcover&dq=774+787+srivijaya&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Buddhism, Diplomacy, and Trade: The Realignment of Sino-Indian Relations ...]</ref> *ಸಮಕಾಲೀನ [[ಚೀನಾ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]] ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮೂರು ಮಿಲಿಟರಿ ಘರ್ಷಣೆಗಳು - 1962 ರ ಸಿನೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ಯುದ್ಧ, 1967 ರಲ್ಲಿ ಚೋಲಾ ಘಟನೆ, ಮತ್ತು 1987 ಸಿನೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ಚಕಮಕಿ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1980 ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ, ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿವೆ. 2008 ರಲ್ಲಿ, '''ಚೀನಾ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಾಲುದಾರರಾದರು''' ಮತ್ತು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.theworldreporter.com/2010/07/why-indo-china-ties-will-be-more.html |title=Why Indo-China ties will be more favourable than Sino-Pak |access-date=2017-07-05 |archive-date=2010-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019172133/http://www.theworldreporter.com/2010/07/why-indo-china-ties-will-be-more.html |url-status=dead }}</ref> ==ಚೀನಾದ ನಿಲುವು ೨೦೧೬-೧೭== *'''ಭಾರತ ವಿರೋಧಿ ನಿಲುವು''' *ಪರಮಾಣು ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಗುಂಪಿನ (ಎನ್‌ಎಸ್‌ಜಿ) ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸತತವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ 48 ದೇಶಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಚೀನಾ, ಭಾರತದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಕಾರಣ ಮುಂದೊಡ್ಡಿ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಭಾರತದ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೂ ಸದಸ್ಯತ್ವ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವುದು ಚೀನಾದ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. *'''ಚೀನಾ ಗಡಿನೀತಿ''' *ಚೀನಾವು 14 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ನೆರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜತೆ ಅದು ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಅಫ್ಗಾನಿಸ್ತಾನ, ಕಜಾಕಿಸ್ತಾನ, [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌, ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ತಾಜಿಕಿಸ್ತಾನಗಳೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಅದು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಜಲ ಗಡಿ ವಿಚಾರವಾಗಿಯೂ ಚೀನಾ ನೆರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವೈಮನಸ್ಸು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು ಜಪಾನ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ತೈವಾನ್‌ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಲ ಗಡಿ ಹಂಚಿ ಕೊಂಡಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಗಡಿಗಳೂ ವಿವಾದದಲ್ಲಿವೆ. ===ಎನ್‌ಎಸ್‌ಜಿಗೆ ಅಡ್ಡಗಾಲು=== *ಪರಮಾಣು ಪೂರೈಕೆದಾರರ ಗುಂಪಿನ (ಎನ್‌ಎಸ್‌ಜಿ) ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಸತತವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ 48 ದೇಶಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಚೀನಾ, ಭಾರತದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಕಾರಣ ಮುಂದೊಡ್ಡಿ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಭಾರತದ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೂ ಸದಸ್ಯತ್ವ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವುದು ಚೀನಾದ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ===ಗಡಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳ ಜತೆಗೂ ವಿವಾದ=== *ಚೀನಾವು 14 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ನೆರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜತೆ ಅದು ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಅಫ್ಗಾನಿಸ್ತಾನ, ಕಜಾಕಿಸ್ತಾನ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌, ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ತಾಜಿಕಿಸ್ತಾನಗಳೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಅದು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ; ಜಲ ಗಡಿ ವಿಚಾರವಾಗಿಯೂ ಚೀನಾ ನೆರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವೈಮನಸ್ಸು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು ಜಪಾನ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ತೈವಾನ್‌ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಲ ಗಡಿ ಹಂಚಿ ಕೊಂಡಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಗಡಿಗಳೂ ವಿವಾದದಲ್ಲಿವೆ. ಲಾವೋಸ್‌, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ ಸೇರಿ ನದಿ ಹರಿದು ಹೋಗುವ ನೆರೆಯ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳ ಜತೆಗೂ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ವಿವಾದವನ್ನು ಚೀನಾ ಹೊಂದಿದೆ. ===ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ವಿವಾದ=== *ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಭಾರತ–ಚೀನಾ ನಡುವಣ ದೊಡ್ಡ ವಿವಾದ. ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರವನ್ನು ತ್ಸಾಂಗ್‌ಪೊ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಣೆಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಚೀನಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. *ಭಾರತ ಇದಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದ ಇಲ್ಲ. ಟಿಬೆಟ್‌ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಚೀನಾ ಮಾಹಿತಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನ ವಿಸ್ತಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಠಾತ್‌ ಪ್ರವಾಹದ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರವಾಹ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸುಮಾರು 25 ಅಣೆಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಭಾರತ ರೂಪಿಸಿದೆ. ====ಹತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ==== *ಚೀನಾದ ನೀರು-ತಿರುವು, ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಂತರ-ನದಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಾಳಜಿ ಇದೆ. ಮೊರೆಸೊ, ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಚೀನಾ ನದಿಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂದು ಭಾರತ ಭಯಪಡುತ್ತದೆ. ಚೀನಾ ಈಗಾಗಲೇ ಭರಮಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ ಜಾಂಗ್ಮು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಹತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಮೋಟು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ "ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಡ್" (ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ)ನಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಮೆಗಾ-ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಚೀನಾ ಸಹಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಳವಳಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ; ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಚೀನಾ ಭಾರತೀಯ ತಜ್ಞರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ದತ್ತಾಂಶ ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತು ಹಲವಾರು MOU ಗಳಿವೆ. [153] *ಕೆಲವು (ಭಾರತೀಯ) ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹರಡಿದ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ" ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ನೀರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪರ್ಯಾಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ - "ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ 80 ಪ್ರತಿಶತ ನೀರು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ದೇಶವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀರಿನ ಏಕೈಕ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.- ಅದರೆ ಇದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ಶೇಕಡಾ ಎಂಭತ್ತರಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ ಅದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ "ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರವಾಹದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚೀನಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ. <ref>[Bhattacharji, Romesh (4 December 2009). "Where is the dam?". The Hindu. Frontline. Retrieved 4 November 2020.-151]</ref><ref>[https://www.prajavani.net/explainer/china-to-build-dam-on-brahmaputra-arunachal-border-812841.html ಆಳ-ಅಗಲ | ಚೀನಾದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಉಪಟಳ: ಗಡಿ ಸನಿಹ ಅಣೆಕಟ್ಟೆ;;;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Updated: 13 ಮಾರ್ಚ್ 2021,]</ref> ===ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ನಿರಂತರ ಬೆಂಬಲ=== *ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನೆಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಖಂಡಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಚೀನಾ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. *ಜೈಷ್‌–ಎ–ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮಸೂದ್‌ ಅಜರ್‌ನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲು ಭಾರತ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಈತ ಹಲವು ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಭಾರತ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರದಂತೆ ಚೀನಾ ಸದಾ ತಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. *ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅತ್ಯಂತ ನೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರ (ಸಿಪಿಇಸಿ). ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಭಾರಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದೆ. ಚೀನಾ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಿಡಾರ್‌ (ಸಿಪಿಇಸಿ) ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಭಾರತ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಸಿಪಿಇಸಿ ಮೂಲಕ ಚೀನಾ ಅತಿಕ್ರಮಣ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಚೀನಾ ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆಯನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. *'''ಗ್ವಾದರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆ:''' ಕರಾಚಿ ಸಮೀಪದ ಗ್ವಾದರ್‌ ಬಂದರನ್ನು ಚೀನಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಜತೆ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಲು ಇದು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳ ಸಮೀಪ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ನೌಕಾ ನೆಲೆಯೊಂದು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ===ಚೀನಾದ ಸುತ್ತುವರಿಯುವ ಉದ್ದೇಶ=== *ಭಾರತದ ಜಲಗಡಿಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ತನ್ನ ನೆಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಚೀನಾದ ಅಘೋಷಿತ ನೀತಿ. ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಚೀನಾದ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಈಗ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಕೊಕೋಸ್‌ ದ್ವೀಪ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್‌, ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಹಂಬಂತೋಟ, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್‌ನ ಮರಾವೊ ಅಟಾಲ್‌, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗ್ವಾದರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ನೌಕಾ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ,ಚೀನಾದ ಸುತ್ತಲಿನ ದೇಶಗಳ ಜತೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದುವ ನೀತಿಯನ್ನು ಭಾರತ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜಪಾನ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯ ಮತ್ತು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಜತೆಗೆ ಭಾರತ ಒಳ್ಳೆಯ ಬಾಂಧವ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ, ಚೀನಾದ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ನೆರೆ ದೇಶಗಳ (ಅಫ್ಗಾನಿಸ್ತಾನ, ಕಜಾಕಿಸ್ತಾನ, ಕಿರ್ಗಿಸ್ತಾನ, ಉಜ್ಬೆಕಿಸ್ತಾನ, ತಾಜಿಕಿಸ್ತಾನ, ತುರ್ಕಮೆನಿಸ್ತಾನ) ಜತೆಗೂ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ==ದಲೈಲಾಮಾ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್== * ಟಿಬೆಟನ್ನು 1950ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1913ರಲ್ಲಿಯೇ ಚೀನಾದಿಂದ ಟಿಬೆಟ್‌ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಏಳು ಅಂಶಗಳ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಟಿಬೆಟನ್ನು ಚೀನಾದ ಜತೆಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 2003ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಇದಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ. ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್‌ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಾಗ ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. * [[ಟಿಬೆಟ್|ಟಿಬೆಟ್‌ನ]] ಮೇಲೆ ಚೀನಾದ ಆಕ್ರಮಣ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಬೇಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡಾಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚೀನಾ ಅದನ್ನು ಬಲಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಹತ್ತಿಕ್ಕಿತು. ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕ 14ನೇ ದಲೈಲಾಮಾ 1959ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. ದಲೈಲಾಮಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ರಾಜಕೀಯ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿತು. ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾರತವೇ ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಚೀನಾ ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿದೆ. * ದಲೈಲಾಮಾ ಅವರು ಟಿಬೆಟ್‌ನ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಜನರು ಚೀನಾ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಲೈಲಾಮಾ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೂ ಚೀನಾ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/07/04/503576.html ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಬಾಂಧವ್ಯ: ವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ವಿಶ್ವಾಸ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;4 Jul, 2017]</ref> ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಅವಲೋಕನ == *ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಭಾರತವನ್ನು ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಭಾರತವು ಇಂದು ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಫರ್ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ವಿವಾದಿತ ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ (ಆಜಾದ್ ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು [[ಗಿಲ್ಗಿಟ್]] ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನ್) ಅಥವಾ ಪಿಆರ್ಸಿ (ಅಕ್ಸಾಯ್ ಚಿನ್) ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಸಾಯ್ ಚಿನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಸಾಯ್ ಚಿನ್ ಪಿಆರ್ಸಿನಿಂದ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಭಾರತ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು "ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಅನ್ಡಿಫೈನ್ಡ್" ಎಂದು ಲೇಬಲ್ ಮಾಡಿದೆ. *ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಭಾರತವು ಅರುಣಾಚಲಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ವಿವಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನೈಜ ನಿಯಂತ್ರಣದ ರೇಖೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ. ==೨೦೧೭ ರ ಗಡಿ ವಿವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆ== *ಚೀನಾ–ಭಾರತ– ಭೂತಾನ್ ಗಡಿ ಸೇರುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಚೀನಾ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಾಗಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿಯ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳು ಭಾರತದ ನಿಲುವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವೆ ಸುಷ್ಮಾ ಸ್ವರಾಜ್ ೨೦-೭-೨೦೧೭ ಗುರುವಾರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. *ದೋಕಲಾ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಸೇನೆ ಎದುರುಬದುರಾಗಿ ನಿಂತು 33 ದಿನ ಕಳೆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. [[File:Bhutan CIA WFB 2010 map.png|360px|thumb|(ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗೆರೆ ಹಾಕಿದ ಸ್ಥಳ-ವಿವಾದಿತ);'''ಭೂತಾನ್ ನಕ್ಷೆ'''. ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿದ ಚಂಬಿ ಕಣಿವೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಕ್ಲಾಮ್ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೇಲೆ ಲೇಬಲ್ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಈ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.]] *‘ಸಣ್ಣ ದೇಶವಾದ ಭೂತಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಚೀನಾ ತಳೆದಿರುವ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ನಡೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದೆ’ ಎಂದರು. ದೋಕಲಾದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಸೇನೆ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯ ಭೂತಾನ್ ರಾಯಭಾರಿ ಲಿಖಿತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದೂ ಸುಷ್ಮಾ ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು. *ದೋಕಲಾದಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಸೇನೆಯು ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಭಾರತದ '''ಸೇನೆ ಜೂನ್ 18ರಂದು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತೆರಳಿದ ನಂತರ ಉದ್ವಿಗ್ನ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿದೆ'''. ಗಡಿ ವಿವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಹ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮೂರು ದೇಶಗಳ ಗಡಿ ಕೂಡುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯ ವಿವಾದವನ್ನು ಭೂತಾನ್ ಸಲಹೆ ಪಡೆದು ಭಾರತದ ಜತೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಚೀನಾ 2012ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೂ ಚೀನಾ ಸೇನೆ ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ಭರದಿಂದ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. *ಚೀನಾದ ಈ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಕ್ರಮವು ಭೂತಾನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಆತಂಕ ಒಡ್ಡಿದೆ. ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಸೈನಿಕರು ವಾಪಸಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಭಾರತ ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದೆ. ಭಾರತ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೆಚ್ಚರ ವಹಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/07/21/507742.htmlರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸುಷ್ಮಾ ಹೇಳಿಕೆ ;ಸಿಕ್ಕಿಂ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ;ಪಿಟಿಐ;21 Jul, 2017]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ಚೀನಾದ ಬೆದರಿಕೆ=== *ಚೀನಾದ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆ ‘ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌’,ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವೆ ಸುಷ್ಮಾ ಸ್ವರಾಜ್‌ ಅವರು ಗಡಿ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶ್ವದ ಹಲವು ದೇಶಗಳು ತಮಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಉದ್ದೇಶ ಚೀನಾ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆತಿಕ್ರಮಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಅದು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಚೋದನೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಗಮನಕ್ಕೂ ಬಂದಿದ್ದು, ಯಾವ ದೇಶವೂ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ತನ್ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ‘ಭಾರತ ಚೀನಾದ ತಾಳ್ಮೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ದೋಕಲಾನಿಂದ ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ವಾಪಸ್ಸು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ’ ಎಂದು ಈ ರೀತಿ ಬರೆದುಕೊಂಡಿದೆ. *ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾವು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಸೇನಾ ಕವಾಯತು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಲ್ಲ’ ಎಂದೂ ಹೇಳಿರುವ ‘ಟೈಮ್ಸ್‌’, ‘ಭಾರತ ಇದೇ ನಡೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರೆ ಯುದ್ಧ ಸಂಭವಿಸಲಿದೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ’ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/07/21/507892.html ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸೇನೆಗಳ ಹೋಲಿಕೆ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ: ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರುವುದು ತೋರಿಕೆಗಲ್ಲ;21 Jul, 2017]</ref> ===ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದವು ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಯುದ್ಧ ಬಯಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಚೀನಾ ಹೇಳಿಕೆ=== *ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವಣ ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಮನಸ್ಥಿತಿಯು ಚೀನಾ ವಿರುದ್ಧ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಚುನಾವಣೆ ಬಳಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾ ಹಾಗೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಹ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ‘ದೋಕಲಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾದಿಗಳು ಚೀನಾ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೆ ಇಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳ ಹೋರಾಟ ತೀವ್ರವಾದರೆ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ===ಚೀನಾ ಹೇಳಿಕೆಗಳು=== * ರಾಜಕೀಯಕ್ಕಾಗಿ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಬೇಡ * ‘ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಚೀನಾ ಸೇನೆಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಿಂದುಳಿದಿದ್ದು, ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಯಸುವುದಾದರೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೋಲು ಖಂಡಿತ’ ಎಂದು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/07/20/507632.html ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದವು ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಯುದ್ಧ ಬಯಸುತ್ತಿದೆ: ಚೀನಾ ಪತ್ರಿಕೆ ವರದಿ;ಏಜೆನ್ಸಿಸ್‌;20 Jul, 2017]</ref> (ಚೀನಾ ಸೇನಾಪಡೆಯಿಂದ ಟಿಬೆಟ್‌ಗೆ ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿ ಸಾಗಣೆ) ==ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾಗಳ ಹೋಲಿಕೆ== {| class="wikitable" |- ! ವಿವರ !! [[ಭಾರತ]]ಗಣರಾಜ್ಯ!! ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ [[ಚೀನಾ]]||ಟಿಪ್ಪಣಿ |- | ಜನಸಂಖ್ಯೆ ||1,337,364,960 ||1,386,301,390 ||4,89,36,430 ಹೆಚ್ಚು; ಏರಿಕೆ ಸ್ಥಗಿತವಾಗಿದೆ. |- | ಪ್ರದೇಶ||3,287,240 km²(ಚ.ಕಿಮೀ) (1,269,210 ಚದರ ಮೈಲಿ) ||9,640,821 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ (3,704,427 ಚದರ ಮೈಲಿ) ||ಭಾರತದ 2.93 /3ರಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು |- | ಜನ ಸಾಂದ್ರತೆ || 452 / km² ||148 / km² || ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಬಾರತಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. |- |ರಾಜಧಾನಿ|| ದೆಹಲಿ ||ಬೀಜಿಂಗ್|| |- |ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ|| ಮುಂಬೈ|| ಶಾಂಘೈ|| |- |ಸರ್ಕಾರ|| ಫೆಡರಲ್ ಗಣರಾಜ್ಯ, ||ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಮಾಜವಾದಿ, ಒಂದೇ-ಪಕ್ಷದ ರಾಜ್ಯ|| |- |ಮೊದಲ ನಾಯಕ|| ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ|| ಮಾವೋ ಝೆಡಾಂಗ್|| |- |ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾಯಕ ||ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ||ಕ್ಸಿ ಜಿಂಪಿಂಗ್|| |- |ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ|| ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಅಸ್ಸಾಮಿ, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಗುಜರಾತಿ, ಕನ್ನಡ, ಕಾಶ್ಮೀರಿ, ಕೊಂಕಣಿ, ಮಲಯಾಳಂ, ಮರಾಠಿ, ಮೈಟಿ, ನೇಪಾಳಿ, ಓಡಿಯಾ, ಪಂಜಾಬಿ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಸಿಂಧಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮೈಥಿಲಿ, ಡೋಗ್ರಿ, ಸಂತಾಲಿ, ಬೊಡೋ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನದೊಂದಿಗೆ) || ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಚೈನೀಸ್ (ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್), ಮಂಗೋಲಿಯನ್, ಟಿಬೆಟಿಯನ್, ಉಯ್ಘರ್, ಝುವಾಂಗ್ || |- |ಮುಖ್ಯ ಧರ್ಮಗಳು|| ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ (79.8%), ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ (14.2%), ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ (2.5%), ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ (1.9%) ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ (0.8%), ಜೈನ ಧರ್ಮ (0.4%) ಇತರ ಧರ್ಮಗಳು (0.6%) ||10% ಪ್ರತಿಯೊಂದು: ಧಾರ್ಮಿಕ-ಅಲ್ಲದ, ಜಾನಪದ ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಟಾವೊ ತತ್ತ್ವ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ. <10% ಪ್ರತಿ: ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಬಾನ್. || |- |ಜಿಡಿಪಿ (ನಾಮಮಾತ್ರ) (2016)|| ಯುಎಸ್ $ 2.26 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ||ಯುಎಸ್ $ 11.22 ಟ್ರಿಲಿಯನ್||'''ಭಾರತದೇಶದ ಆದಾಯದ 5 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು''' |- |ಜಿಡಿಪಿ (ನಾಮಮಾತ್ರದ) ತಲಾವಾರು (2016)|| ಯುಎಸ್ $ 1,723|| ಯುಎಸ್ $ 8,113||ತಲಾವಾರು ಆದಾಯ ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ 4.5 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು |- |ಜಿಡಿಪಿ ವಿನಿಮಯ ದರದ ಜಿಡಿಪಿ (ಪಿಪಿಪಿ) (2016)|| ಯುಎಸ್ $ 8.720 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ||ಯುಎಸ್ $ 21.26 ಟ್ರಿಲಿಯನ್|| |- |ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ (2015)|| 0.624 (ಮಧ್ಯಮ)|| 0.738 (ಅಧಿಕ)|| |- |ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016)|| ಯುಎಸ್ $ 350,584 ಮಿಲಿಯನ್|| ಯುಎಸ್ $ 3,185,916 ಮಿಲಿಯನ್||ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 9 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು |- |'''ಮಿಲಿಟರಿ ವೆಚ್ಚ''' ||45.785 ಶತಕೋಟಿ USD (2.5% ಜಿಡಿಪಿ)|| ಯುಎಸ್ $ 166.107 ಶತಕೋಟಿ (2012) (ಜಿಡಿಪಿ ಯ 2.0%)||'''ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು''' |- |ಸಕ್ರಿಯ ಸೈನಿಕರು: ||13,25,000 (21,42,821 ಮೀಸಲು ಸಿಬ್ಬಂದಿ)|| ಸಕ್ರಿಯ ಪಡೆಗಳು: ಸುಮಾರು 22,85,000 (8,00,000 ಮೀಸಲು ಸಿಬ್ಬಂದಿ)||'''ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡ ಪಡೆ''' |- | ||''ಆಧಾರ:''||''ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಯಿಂದ''|| |} ===ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾಗಳ ಸೇನಾಬಲ- ಮಾರ್ಚಿ,2೦21=== *ಮಾರ್ಚಿ,2೦21 ರಲ್ಲಿ ‘ಮಿಲಿಟರಿ ಡೈರೆಕ್ಟ್‌’ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಅಧ್ಯಯನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಚೀನಾ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.ಭಾರತ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಮಿಲಿಟರಿ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊತ್ತ,ಸಕ್ರಿಯ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ವಾಯುಪಡೆ, ಭೂಸೇನೆ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು, ಪರಮಾಣು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಸರಾಸರಿ ವೇತನ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳ ತೂಕ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ‘ಮಿಲಿಟರಿ ಶಕ್ತಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ’ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಅನ್ವಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆ ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. *ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಅನ್ವಯ ಚೀನಾದೇಶ 100 ಅಂಕಗಳಿಗೆ 82 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 732 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ (ರೂ.53.02 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ) ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಅಮೆರಿಕ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಮಿಲಿಟರಿಗಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚ ಮಾಡುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಚೀನಾ 261 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ (ರೂ.18.90 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ) ಮತ್ತು ಭಾರತ 71 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ (ರೂ.5.143 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ)ವೆಚ್ಚ ಮಾಡುತ್ತದೆ. *ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಚೀನಾದ ನೌಕಾಪಡೆ ಬಲಿಷ್ಠವಾದುದು. ಅಮೇರಿಕಾದ ವಾಯುಪಡೆ ಬಲಿಷ್ಠವಾದುದು. ರಷ್ಯಾದ ಭೂಸೇನೆ ಬಲಿಷ್ಟವಾದುದು. *ವರದಯಂತೆ ‘ಏರ್‌ಶಿಪ್‌’ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಬಳಿ ಒಟ್ಟು 14,141 ‘ಏರ್‌ಶಿಪ್‌’ಗಳಿವೆ. ರಷ್ಯಾ ಬಳಿ 4,682; ಹಾಗೂ ಚೀನಾ ಬಳಿ 3,587 ‘ಏರ್‌ಶಿಪ್‌’ಗಳಿವೆ. <ref>[https://www.prajavani.net/india-news/india-has-worlds-fourth-strongest-military-military-directs-study-815225.html ಬಲಿಷ್ಠ ಸೇನೆ: ಚೀನಾ ಮೊದಲು, ಭಾರತಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ;;ಪಿಟಿಐ Updated: 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021] </ref> ===ಅಮದು ರಫ್ತು=== *2014 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಿಂದ ಚೀನಾದ ಆಮದು 16.4 ಬಿಲಿಯನ್‍ ಡಾಲರ್ (1312೦೦ ಕೋಟಿ ರೂ. ) ಅಥವಾ ಅದರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಚೀನಾದ ಆಮದಿನ 0.8%,ಭಾರತದ ಅಮದು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟಾರೆ ರಫ್ತಿನ 4.2%.ರಷ್ಟು ಚೀನಾದ ರಪ್ತು ಇದೆ . *ಚೀನಾದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ರಫ್ತು ಪ್ರಮಾಣ 76.9 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್, (6152೦೦ಕೋಟಿ ರೂ. ಅಥವಾ ಅದರ ಒಟ್ಟಾರೆ ರಫ್ತಿನ 3.1%.<ref>{{Cite web |url=http://www.worldsrichestcountries.com/top_china_exports.html |title=ಡಾಲರ್ 16.4 ಬಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಅದರ ಒಟ್ಟಾರೆ ರಫ್ತಿನ 5.1%. |access-date=2020-07-19 |archive-date=2016-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521174632/http://www.worldsrichestcountries.com/top_china_exports.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.worldsrichestcountries.com/top-india-exports.html |title=2016 ಅಮದು ರಫ್ತು2016 |access-date=2020-07-19 |archive-date=2019-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190225234313/http://www.worldsrichestcountries.com/top-india-exports.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.worldsrichestcountries.com/top-india-imports.html |title=2016 ಅಮದು ರಫ್ತು2016 |access-date=2020-07-19 |archive-date=2016-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503112643/http://www.worldsrichestcountries.com/top-india-imports.html |url-status=dead }}</ref> *ಮಾರ್ಚ್ 2020 ಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಚೀನಾದಿಂದ 65.3 $ ಬಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು 16.6 $ ಬಿಲಿಯನ್ ರಫ್ತು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ ಚೀನಾವು ವಿದೇಶ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಕೊರತೆಯ ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>[https://commerce.gov.in/trade-statistics/ Trade Statistics, India Department of Commerce".156]</ref> ==ನೋಡಿ== *[[ಭಾರತ ಚೀನಾ ಗಡಿ ವಿವಾದ]] *[[ಭಾರತ]] *[[ಚೀನಾ]] ===ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ=== *[https://www.prajavani.net/explainer/border-dispute-and-bilateral-relationship-between-india-and-china-745970.html ಆಳ- ಆಗಲ,ಏನಿದು ಭಾರತದ ಸುತ್ತ ಚೀನಾದ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರ? ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ18 ಜುಲೈ 2020,] *[https://www.prajavani.net/explainer/china-to-build-dam-on-brahmaputra-arunachal-border-812841.html ಆಳ-ಅಗಲ | ಚೀನಾದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಉಪಟಳ: ಗಡಿ ಸನಿಹ ಅಣೆಕಟ್ಟೆ;;;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Updated: 13 ಮಾರ್ಚ್ 2021,] ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ-ಭಾರತ ಸಂಬಂಧಗಳು]] 1ermpmwa8pywbk4ifjk1abarmautcj8 0 113040 1428518 1355743 2026-09-17T07:39:20Z Swadesh swadi 101653 /* ಹಿನ್ನೆಲೆ */ ಕೆಳದಿ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲವ/ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕರು ಪ್ರಮುಖ ದಳವಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಳದಿ ಕೈಫಿಯತ್ (ಸಂಪುಟ 2, ಪುಟ 41, 88) ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಮತ್ತಿ ಸೀಮೆಯ ಈಡಿಗರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. 1653 ರಲ್ಲಿ ಇವರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿ ಮಂಗಳೂರು, ಕುಂದಾಪುರ, ಬಸ್ರೂರು, ಬಾರ್ಕೂರು, ಹೊನ್ನಾವರ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯದವರು ಪಾಳೇಗಾರರು, ದಳವಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲುಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1428518 wikitext text/x-wiki '''ಬಿಲ್ಲವ''' ('''ಬಿರುವೆರ್'''-ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ) ಭಾರತೀಯರ ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು. ಇವರು ಕರಾವಳಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು [[ಅಳಿಯಸಂತಾನ]] ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜನಾಂಗದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ [[ತುಳು]]. ಬಿಲ್ಲವರು ತುಳುನಾಡಿನ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು. ತಮ್ಮದೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ ಆಚರಣೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇವರು ದೈವಾರಾಧಕರು. ನಾಗಾರಾಧಕರು, [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]]ಯ ಮೂಲ ಪುರುಷರು. ಎಂದು ತುಳುನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲವರ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ತರವಾದುದು. ಇವರನ್ನು ಪೂಜಾರಿ, ಪೂಜಾರ್ಮೆ, ಬಿಲ್ಲವ, ಬಿರುವ, ಬಿರ್ವೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಿಲ್ಲವ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಬೇಟೆಗಾರ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿರುವುದು. ಇವರು ಅರಸರ ಬೇಟೆಗಾರ [[ಯೋಧ]]ರು ಆಗಿದ್ದರು. ==ಹಿನ್ನೆಲೆ== ಬಿಲ್ಲವರು ದೈವದ [[ಆರಾಧಕ]]ರಾಗಿ ದೀಕ್ಷಾಬದ್ಧರಾಗಿ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಪೂಜಾರಿ ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಬಂದಿದೆ. ದೈವ ದೇವರುಗಳ ನೇಮ ಪರ್ವ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲವರಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವಿದೆ. ಬಿಲ್ಲವರು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಾಟಿ ವೈದ್ಯರಾಗಿ, ಬಿಲ್ಲವ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಸರಾಂತ ಸೂಲಗಿತ್ತಿಯರಾಗಿ ಹೆಸರು ಪಡೆದವರು. ವೈದ್ಯ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ [[ಬಿಲ್ಲವ]]ರಿಗೆ ಬೈದ್ಯ ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಬಂದಿದೆ. ವೈದ್ಯನಾಥ ದೈವದ ಆರಾಧನೆಯ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲವ ಜನಾಂಗದ ಪೂಜಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಆರಾಧನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥ ದೈವದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಈಗಲೂ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರು (1499–1763) ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜವಂಶವಾಗಿದೆ. ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕರು ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದಳವಾಯಿ, ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ), ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಮಿಲಿಟರಿ ತಂತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು, ಇವರು ರಾಜ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ (1645–1660) ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ (1671–1696) ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಅವರು, 1653 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ಯಶಸ್ವಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಮಂಗಳೂರು, ಕುಂದಾಪುರ, ಬಸ್ರೂರು, ಬಾರ್ಕೂರು ಮತ್ತು ಹೊನ್ನಾವರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಸುಮಾರು 200 ಕಿ.ಮೀ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಅಲಂಕೃತ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪಾಳೇಗಾರರು, ದಳವಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಉಗ್ರ ಯುದ್ಧ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬಿಲ್ಲಿನವರು (ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು) ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಯೋಧರು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಸರಗೋಡು ಉಗ್ರಾಣಿ ಮನೆ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಮನೆತನವಾಗಿದ್ದು, ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕರು ಈ ಸಮುದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಜರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ರಾಜ ಮಯೂರ ವರ್ಮನು ಕೂಡ ಇದೇ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕಾರಣ, ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನು ರಾಜನಾದನು. ಅವನಿಗೆ ಸೈನ್ಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದ್ದಾಗ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ದಂಡು ಈಡಿಗರ ಸೈನ್ಯವು ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಅವರ ಕುಲದವನೇ ಆಗಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ಎಂಬುದು ನಿಜ. ಹಾಗೆ ಕದಂಬ ಅಂದರೆ ಈಚಲು ಮರ. ಪ್ರಪಂಚದ ಮೂಲದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ಈಡಿಗರು ಈಚಲು ಮರವನ್ನು ದೇವರ ಮರವೆಂದು ತಿಳಿದು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಏಕೈಕ ಸಮುದಾಯ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯ ಮಾತ್ರ. ಕದಂಬರ ರಾಜ ಮಯೂರ ವರ್ಮನು ಈಡಿಗರು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಕದಂಬ ಮರವನ್ನು ಯಾಕೆ ತನ್ನ ವಂಶದ ಕುಲವಾಗಿ ಮಾಡಿದನು? ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಬರೆದಿದ್ದೇ ಹೊರತು, ಮಯೂರ ವರ್ಮನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಬರೆದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ. The Nayakas of Keladi (1499–1763) were a prominent dynasty that ruled over the Malnad and coastal Karnataka region. Timmanna Nayaka was their most trusted Dalavayi, high-ranked chief (Mukhya Mantri), Commander-in-Chief and Chief Military Strategist, who served under King Shivappa Nayaka (1645–1660) and Queen Keladi Chennamma (1671–1696). Tasked with securing the kingdom's northern and coastal borders, he led the successful campaign of 1653 against the Portuguese, capturing their forts at Mangalore, Kundapura, Basrur, Barkur, and Honnavar, and annexing nearly 200 km of coastal territory to the Keladi Kingdom. Members of the Ediga community were highly decorated kings and military chieftains, serving as Palegars, Dalavayis, and Senadipatis under the Vijayanagara and Keladi empires, noted for their ferocious battlefield prowess and described historically as bowmen and ancient warriors. The Kasaragod Ugrani Mane is a prominent historical royal house of the Ediga community, and Timmanna Nayaka is regarded as the most notable king from this community. The founder of the Kadamba Dynasty, Raja Mayura Varma, also belonged to the same Ediga community. While studying in Kanchi, he was insulted by soldiers and to avenge it, he became a king. When he needed an army, due to the strict Varna and caste system prevalent at that time, the Dandu Ediga army helped him because he was from their own Kula. Hence, it is true that he belongs to the Ediga community. Kadamba means Eechalu Mara (Date Palm tree). Since the beginning of the world, the Ediga community is the only community that worships the Eechalu tree as a divine tree. Why did Kadamba King Mayura Varma make the Kadamba tree, which is worshipped by Edigas, as his dynasty's emblem? Inscriptions were written by intelligent people, but Mayura Varma himself never wrote anywhere in his own hand that he was a Brahmin - This is the belief of the Ediga community. ==ಇತಿಹಾಸ== ಬಿಲ್ಲವರು ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1/5 ರಷ್ಟಿರುವರು. ಈ ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗದವರು ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಸಿಂಹಳದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಇವರು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಸರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ತುಳು ಭಾಷಿಗರಾದ ಇವರು ಶೇಂದಿ ಇಳಿಸುವ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಲ್ಲವರಲ್ಲಿ 16 ಬಳಿಗಳಿವೆ. ಅದು ಪುನಃ ಉಪ ಬಳಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡನೆಯಾಗಿದೆ. ==ಸಂಪ್ರದಾಯ== ಬಿಲ್ಲವನು ತನ್ನ ತಂಗಿಯ ಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಸೋದರಿಯ ಮಗಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಸೋದರ ಮಾವನ ಮಗಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವರು. ಇಬ್ಬರು ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯರಿಗೆ ಅಥವಾ ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮಂದಿರಿಗೆ, ಅಣ್ಣ ತಂಗಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವರು. ಮದುವೆಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಧು ದಕ್ಷಿಣೆ ನಿಗದಿಯಿದೆ. ಮದುವೆಗೆ ಕೆಲವು ದಿವಸ ಮೊದಲು ವಧುವಿನ ಮಾವ ಅಥವಾ ಗುರಿಕಾರರು ವಧುವಿನ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಬಂಗಾರದ ಆಭರಣವನ್ನು ಕಟ್ಟುವರು. ಧಾರೆ ಎರೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂಗುತ್ತಿಯನ್ನು ವಧುವಿನ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಅದರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆಯಲಾಗುವುದು. ಸೀಮಂತ, ತೊಟ್ಟಿಲು ಹಾಕುವುದು, ಪ್ರಸವ ಸಮಯದ ಆಚರಣೆಗಳು ಇತರ ತುಳುವ ಜಾತಿಯವರಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಸಮಾಜ ಭಾಂಧವರ ಕುಲ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖರು ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುವರು. ಜಾತಿ ಭಾಂಧವರ ಎಲ್ಲಾ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪದವರನ್ನು ಜಾತಿಯಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲೂ ಇವರ ಭೂತಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನ್ಯರಾಗಿ ಬಾಳಿ ಬದುಕಿ ಅಸಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿದವರ ಗುಡಿಗಳು ಜೊತೆಗೆ ಕಾಡಿನ ದೈವಗಳು, ಗುಡಿಕಾಯುವ ದೈವಗಳು, ಜನರಿಗೆ ಉಪದ್ರ ನೀಡುವ ದೈವಗಳು, ಜನರಿಗೆ ರೋಗಭಾದೆ ಹಾಗೂ ಸಂಕಷ್ಟ ನೀಡುವ ದೈವಗಳ ಭೂತಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪರ್ವ, ಕೆಲವು ದೈವಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಯ ರಕ್ತ ಬಲಿ ನೀಡುವರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲೂ ಕುಟುಂಬದ ದೈವವಿದೆ. ಭೂತಸ್ಥಾನದೊಳಗೆ ತಾಮ್ರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಭೂತದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಅಥವಾ ಆಕಾರಗಳಿರುವುದು. ಇವುಗಳು ಮಾನಾವಾಕೃತಿ ಇಲ್ಲವೆ ಹಂದಿ, ಹುಲಿ ಅಥವಾ ಹಕ್ಕಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆ ತಂದು ವಿವಿಧ ಭೂತಗಳ ಆಕೃತಿಯೆಂದು ಆರಾಧಿಸಲಾಗುವುದು. ಭೂತದ ಆರಾಧನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾರಿ ಅರ್ಚಕನು ದೊಡ್ಡ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಭೂತವನ್ನು ಮೈಮೇಲೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿಕೊಂಡು ಜನರ ಮುಂದೆ ನಡುಗುತ್ತಾ ಅವೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವನು, ಮಣಿ ಅಥವಾ ಆ ಜಾಗಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವನು. ಬಿಲ್ಲವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂತದ ಗುಡಿ ಅಥವಾ ಬೈದರ್ಕಳ ಗರಡಿ ಇರುತ್ತದೆ. ==ಆರಾಧಿಸುವ ದೈವಗಳು== ಕಲ್ಲರ್ಟಿ ಬಂಟ ಬಿಲ್ಲವರು ಆರಾಧಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ದೈವ. ಇನ್ನೆರಡು ಪ್ರಮುಖ ದೈವಗಳು ಕೋಟಿಬೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಯ್ಯ ಬೈದ್ಯ. ಇವರಿಗೆ ಬಿಲ್ಲವ ಅರ್ಚಕರಿರುವರು. ಜೊತೆಗೆ ರಾವುಗುಳಿಗ, ಎತ್ತಿನ ಮುಖವಾಡದ ಮೈಸಂದಾಯ, ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಜಾರಂದಾಯ, ಹಂದಿಯ ಮುಖವಾಡದ ಪಂಜುರ್ಲಿ, ಬೃಹತ್ ಆಕಾರದ ಮೂರ್ತಿಯ ಬೈದೆರ್ಲು ದೈವದ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಿಲ್ಲವರು ಶೇಂದಿ ಇಳಿಸುವ ಕಾಯಕದ ಜೊತೆ ಕೃಷಿಕರು. ಸ್ವಂತ ಕೃಷಿ ಜಮೀನು ಹೊಂದಿದವರು. ==ಕುಟುಂಬ ಪದ್ದತಿ== ತುಳುನಾಡಿನ ಇತರ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಂತೆ ಬಿಲ್ಲವರು ಮಾತೃ ಪ್ರಧಾನ ಕುಟುಂಬ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವರು. ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟಿನ ಈ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ತಾಯಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೋದರ ಮಾವನಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ಸಂಪತ್ತುಗಳು, ಮನೆಯ ಯಜಮಾನಿಕೆ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಒಳಗೆ ಮದುವೆ ಸಂಬಂಧ ಎರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪುರುಷ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮರು ಮದುವೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ತು. ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ ಪದ್ದತಿಯಿತ್ತು. ಮಾಂಸಹಾರಿ ಆಹಾರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವಗಳಿಗೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಅನಂತರ ತಾವು ಸೇವಿಸುವ ಕ್ರಮವಿದೆ. ==ಸಂಪ್ರದಾಯ== ಭೂತಾರಾಧನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವ ಪಾಡ್ದನ ಅಥವಾ ಸಂಧಿ ಎಂಬ ತುಳು ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವು ತುಳು ಜನಪದದಲ್ಲಿ ತಲಾತಲಾಂತರದಿಂದ ಉಳಿದು ಹರಿದು ಬಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯೂ ಹೌದು. ತುಳುನಾಡಿ ಕ್ರೀಡೆಯಾದ ಕೋಳಿ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲವರು ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಂಬಳದ ಕೋಣವನ್ನು ಸಾಕುವುದು, ಕೋಣ ಓಡಿಸುವುದು ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಿಲ್ಲವರು ಈಗಲೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಹಲವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಓಟದ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಸಾಕುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಹವ್ಯಾಸ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕುಟುಂಬ ಪದ್ಧತಿಯ ಅವನತಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಮೀನುಗಳು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಆಧುನೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಜನರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾನ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ==ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು== ತುಳುನಾಡಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರನ್ನು ಬೆರ್ಮೆರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬೆರ್ಮೆರ್ ಎಂದರೆ ತುಳುನಾಡಿನ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಮುಗೇರ, ಮನ್ಸ, ಬಿಲ್ಲವ, ಕುಲಾಲ, ಗಾಣಿಗ, ಮಡಿವಾಳ ಮುಂತಾದ ವರ್ಗದವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ ಅಥವಾ ಕುಲದೈವ. ಅಸಮಾನ್ಯ ಸಾಧನೆ ತೋರಿ ಭೂತಾರಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಆರಾಧನೆಗೊಳಪಟ್ಟವರು ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯ, ಮುದ್ದ ಕುಲಲ(ಮೋಗೇರರರು) ಕೋಡ್ದಬ್ಬು ತನ್ನಿಮಾನಿಗ, ಕಾನದಕಟದ, ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಕಲ್ಕುಡ ಕೊರಗತನಿಯ ಮುಂತಾದವರು. 15ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 460 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವೀರರಾಗಿ ಬಾಳಿ ಬದುಕಿ ತಮ್ಮದೆ ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅವಳಿ ವೀರರು ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯರು. ಇವರನ್ನು ಬಿಲ್ಲವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಅರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಿರುಪತಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನಿಗೆ ಹುಂಡಿ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪದ್ದತಿ ಬಿಲ್ಲವರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಕುಟುಂಬದ ಮೂಲಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ದೈವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಾವಧಿ ನೇಮ, ಪರ್ವ, ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ದಿನದಂದು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ತಿರುಪತಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನಿಗೆ ಹುಂಡಿ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರಾದಾಯ ಈಗಲೂ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲದ ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಥ ಪಂಥದ ಜೋಗಿಗಳಾದ ದಾಸಯ್ಯನವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಿರುಪತಿ ಪಾದಾಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಿಲ್ಲವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರವಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಮಾಂತ್ರಿಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಧಕರಾಗಿ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಬಂಟ್ವಾಳದ ಪಂಜಾಜೆ ಮನೆತನ, ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಬಾಯಾರು ಗ್ರಾಮಾದಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಮನೆತನದ ಹಿರಿಯರು ಮಂತ್ರವಾದಿಗಳಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಿಲ್ಲವರು ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಮುಂತಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ==ಬಿಲ್ಲವರ ಹಬ್ಬಗಳು== ‘ಕಜಂಬು ಮದುವೆ’ ತುಳುನಾಡಿನ ಜನಪದ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಏಳನೇ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ತಲೆಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯೆ ಕಜಂಬು ಮದಿಮೆ. ಹೆಣ್ಣು ಋತುಮತಿಯಾದಾಗ ‘ಕರಪತ್ತವುನಿ’ (ಮಡಕೆ ಹಿಡಿಯುವುದು) ಎಂದರೇ ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿಸರಿಸಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕೊಡಪಾನದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವ ವಿಧಾನ ಅಚರಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಮೂಹೂರ್ತ ಸೇವೆ, ವಧುವಿನ ದಿಬ್ಬಣವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದು, ಧಾರೆ ಎರೆಯುವುದು, ಸೀಮಂತ, ತೊಟ್ಟಿಲು ಹಾಕುವುದು, ಗಂಡ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಹೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಸತ್ತಾಗ ಗಂಡ ಮರುಮದುವೆಯಾಗುವ ಸಂಪ್ರಾದಾಯವಿತ್ತು. ==ಪ್ರೇತ ಮದುವೆ== ಎಳೆಯ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಗದೆ ತೀರಿ ಹೋದ ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡು ಪ್ರೇತಗಳಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವ ಪದ್ದತಿಯಿದೆ. ==ಆಟಿ ತಿಂಗಳು== (ಆಷಾಢ ಮಾಸ) ಆಟಿ ತಿಂಗಳು ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿಷಿದ್ಧವೆನಿಸಿದರೂ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ಆಟಿ ತಿಂಗಳಿಗಾಗಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಮೊದಲೇ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯ ಮಾಡಿನಲ್ಲಿ ತೂಗು ಹಾಕಿದ ಸೌತೆ, ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಹಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಬ್ಬಲಸು, ಮಾವು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಡುತ್ತಾರೆ, ಆಟಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ತೇವು, ತಜಂಕು ಮೊದಲಾದ ಸೊಪ್ಪುಗಳಿಂದ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ‘ಸೌರಾಮಾನ ಯುಗಾದಿ’ಯು ತುಳುವರ ಹೊಸವರ್ಷದ ಮೊದಲ ದಿನವಾಗಿರುವುದು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಾರಿ ಪೂಜೆ, ನಾಗರಪಂಚಮಿ, ಚೌತಿ, ದೀಪಾವಳಿ, ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ ತೆನೆಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬಿಲ್ಲವರಿಗೆ ‘ನಾಯ್ಗ’ ಎಂಬ ಗೌರವ ಬಿರುದು ನೀಡುವ ಸಂಪ್ರಾದಾಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರವನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಅರಸನಾದ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಾಯನು ತುಳುವ ವಂಶಜನೆಂದೂ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಈತ ನರಸ ನಾಯಕನ ಮಗ. ಉಡುಪಿಯ ಬಾರಕೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾಯಕತನದಲ್ಲಿ ನಾಯ್ಗರೆಂದು ಬಿರುದಾಂಕಿತರಾದವರು ಬಿಲ್ಲವರು ಎನ್ನುವ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದೆ. ==ಬಿಲ್ಲವ ಮನೆತನಗಳು== [[ಬಂಟ್ವಾಳ]] ಪನೆಕಲ ಅರಸು ಮನೆ, [[ಕಾರ್ಕಳ]] ಕೈರಬೆಟ್ಟು ಅರಸು ಮನೆತನ, ನೆರ್ಲ ದೊಡ್ಡ ಮನೆ ಕಾರ್ಕಳ, [[ಮಂಗಳೂರು]] ತಾಲೂಕಿನ ಕೆಲ ಗುತ್ತು ಮನೆಗಳು (ಕಂಚಿಕಾರ ಗುತ್ತು ಕೋಡಿಕಲ್, ಕರ್ನಿರೆ ಕೊಪ್ಪಲಮನೆ ಮುಲ್ಕಿ ಮಂಗಳೂರು), ಕರ್ಕೇರ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಬಗಂಬಿಲ ಕೋಟೆಕಾರು, ಕಡುಪಾಡಿ ಮನೆ ಮಂಗಳೂರು, ಪಾಡ್ಯಾರು ಗುತ್ತು, ಶಿಬ್ರಿಕೆರೆ, ತೆಂಕ [[ಎಡಪದವು]], ನಾಲ್ಕೂರು ಗುತ್ತು ಹಾಗೂ ಎಳ್ಕಾಜೆ ಗುತ್ತು ಮನೆತನಗಳು, ಪಡ್ಯೋಡಿ ಗುತ್ತು, [[ಕುಕ್ಕೇಡಿ]] ಗ್ರಾಮ, ನಟ್ಟಿಲ್ಲು ಮನೆ, ಬರ್ಕೆ ಮನೆಗಳು, ಗುರಿಕಾರ ಮನೆ ಮುಂತಾದವು. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಬಿಲ್ಲವರ ವಿದ್ಯಾದಾಯಿನಿ ಸಭಾದವರು 1924ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೆನಾರ ವಿದ್ಯಾಧಾಯಿನಿ ನೈಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಅಸಂಖ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸಿದೆ. ಎಂ.ಎಸ್ ರಾವ್ ಎಂಬ ಬಿಲ್ಲವರು ಜವಹರಲಾಲ್ ನೈಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‍ನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ==ವಲಸೆ== ಕರ್ನಾಟಕದ ಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ, ಮೂಡಿಗೆರೆ, ಶೃಂಗೇರಿ, ಕೊಪ್ಪ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಮಡಿಕೇರಿ, ಸಕಲೇಶಪುರವರೆಗಿನ ಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಾಗಿಕೊಂಡಿರುವ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ತುಳುನಾಡಿನ ಭಾಗಗಳ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಸಮಾವೇಶ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆ== 1869 ರಲ್ಲಿ ಅರಸಪ್ಪನವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಎರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ 500 ಬಿಲ್ಲವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಬಿಲ್ಲವರ ಯೂನಿಯನ್ ಕುದ್ರೋಳಿ, ಬಿಲ್ಲವರ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮುಂಬಯಿ, ಮುಕ್ಕ ಬಿಲ್ಲವ ಸಂಘ ಸುರತ್ಕಲ್, ಬಿಲ್ಲವ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಸಂಘಗಳು, ಹೆಜಮಾಡಿ ಬಿಲ್ಲವ ಸಂಘ ಮುಂತಾದವು ಪ್ರಮುಖ ಬಿಲ್ಲವ ಸಂಘಗಳು, ==ಪ್ರಮುಖ ಬಿಲ್ಲವರು== ಬಿ. ಕೊರಗಪ್ಪ - ಖ್ಯಾತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ದಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಿ ಸಮಾಜ ಸೇವಕ ಕಂಕನಾಡಿ ದೂಮಪ್ಪ ಬಿ.ಎ,, ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ದೀವಿಗೆ ಹಚ್ಚಿದ ಶ್ರೀ. ಎನ್. ರಾಮಪ್ಪ ಕಲ್ಯ, ಕಂಬಳ ಓಟಗಾರ ಗೆರ್ತಿಲ ದೇವು ಪೂಜಾರಿ, ನಾಟಿ ವೈದ್ಯೆ ಹೊನ್ನಮ್ಮ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾದ ಬಜಾಲ್ ದುಗ್ಗಪ್ಪ ಸುವರ್ಣ, ಎ. ಅಚ್ಯುತನ್, ಎಂ. ಮಂಜು, ಕೆ, ದಾಮೋದರ ಬಂಗೇರ, ಕುಂಜಿಬೆಟ್ಟು ಪೂವಪ್ಪ ಬಂಗೇರರು, ಕೆ.ಪಿ. ಮದನ ಮಾಸ್ಟರ್, ಅರವಿಂದ್ ಬೋಳಾರ್, ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್, ಭೋಜರಾಜ್ ವಾಮಂಜೂರು, '''ಟೀಲಾಕ್ಷ ವಿಟ್ಲ ಖ್ಯಾತ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರು''' ಮೊದಲಾದವರು ==ಇಂದು ಬಿಲ್ಲವರು== ಇಂದು ಬಿಲ್ಲವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸದೃಢರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ಬಿಲ್ಲವರು ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ತುಳುನಾಡಿಗೆ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>ತುಳುನಾಡಿನ ಬಿಲ್ಲವರು - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ರಮಾನಾಥ ಕೋಟೆಕಾರ್, ೨೦೧೨.</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} === ಬಿಲ್ಲವರ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದ ಪುಸ್ತಕಗಳು === # ಬಿಲ್ಲವರು - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ಬಾಬು ಶಿವ ಪೂಜಾರಿ,೨೦೦೩. # ಬಿಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರು - ಪಾಂಗಳ ಗುಡ್ಡೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಬೆನೆಟ್. ಜಿ. ಅಮ್ಮನ್ನ. # ಬಿಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್, ರಮಾನಾಥ್ ಕೋಟೆಕಾರ್. # ಬಿಲ್ಲವರ ಗುತ್ತು ಮನೆಗಳು(ಸಂ) # ಕೋಟೆಕಾರಿನ ಸಿದ್ದಮರ್ದ ಬೈದ ಮತ್ತುಬ ಬಿಲ್ಲವರ ಆರಾಧನೆಗಳು, ರಮಾನಾಥ್ ಕೋಟೆಕಾರ್, 2023 # ತುಳು ನಾಡಿನ ಬಿಲ್ಲವರು- ಒಂದು ಅದ್ಯಯನ- ದೇಜಪ್ಪ ದಲ್ಲೋಡಿ # ಬಿಲ್ಲವರು - ಅದ್ಯಯನ- ಮೋಹಿತ್ಸು ಸುವರ್ಣ # ಬಿಲ್ಲವರ ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸು ಉಳ್ಳವರು {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಿಲ್ಲವ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು]] g2ye8aydg8393p84rfpfznljft9idoa 2 116338 1428538 1375761 2026-09-17T10:26:41Z ಗುರು ಜೋಗೂರ 100124 /* */ 1428538 wikitext text/x-wiki ಕನ್ನಡ ‌ಭಾಷೆ ದ್ರಾವಿಡ ‌‌ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದ್ದಾಗಿದೆ ಅದರ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವಗಳನ್ನ ‌‌ನಾವು ಇನ್ನೂ ‌‌ಹಿಂದಕ್ಕೆ ‌‌ಹೋಗಿ ‌‌ಗಮನಿಸಿದರೆ ‌‌‌ಅದೋಂದು ‌‌ಭಾಷೆಅಲ್ಲ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ? ಎಂಬುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ರ ಕಾದಂಂಬರಿ ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ ಗೋಕಾಕರ ಭಾರತ ಸಿಂದು ರಶ್ಮಿ ರಾವಬಹಾದ್ದೂರರ ಗ್ರಾಮಾಯಣ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಮಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದಮಗಳು ಮುಂತಾದ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡ್ ಭಾಷೆಯ ಅನೇಕ ಹೊಳವುಗಳ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ ಈ ತರದ ಭಾಷೆ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯ ಸವಿಯನ್ನು ಉಣಿಸಿದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೆಂದರೆ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 'ಭಾರತ ಸಿಂಹಾಸನ ರಶ್ಮಿ ' ಯು ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಕುಂಟ ಓಡಿದ್ದು ಕುರುಡ ನೋಡಿದ್ದು ಮೂಗ ಮಾತನಾಡಿದ್ದು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಥಾವಸ್ತು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ನೋಟ ನಮಗೆ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ .ಕುವೆಂಪುಅವರಾಗಲಿ ಗ್ರಾಮಾಯಣದ ರಾವ್ ಬಹಾದ್ದೂರ ಅವರಾಗಲಿ ಆ ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಕುತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿದ್ದಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯಾ ಅಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ ಮಸಬಿನಾಳದ ಪಶುವಾದಿಗಳು ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳರ ಇನ್ನೊಂದು ಕೃತಿ ವಿಮರ್ಶಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಬುದ್ಧವಾದಿ ಬಸವವಾದಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರವಾದಿ ಲೇನಿನ್ನಾ 0inz823ox7nlc0mp21doqx0excxvp0w 0 118384 1428448 1372057 2026-09-16T17:04:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428448 wikitext text/x-wiki ಧರ್ಮ ಸುಧಾರಣೆಯು ಈ ಸುಧಾರಕರ ಮುಖ್ಯುದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. ಅದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಲೌಕಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.<ref>http://www.historydiscussion.net/history-of-india/religious-and-social-reform-of-india-the-indian-renaissance/1637{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೊಸದಾಗಿ ಉದಯಗೊಂಡ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಥವಾ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಈ ಚಳುವಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು. '''[[ರಾಜಾ ರಾಮ ಮೋಹನ ರಾಯ್|ರಾಜಾ ರಾಮಮೋಹನ್ ರಾಯ್]]''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಳುವಳಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.<ref>{{Cite web |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/socioreligious-reform-movements-and-reformers-in-india-a-complete-overview-1494937625-1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2019-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830064619/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/socioreligious-reform-movements-and-reformers-in-india-a-complete-overview-1494937625-1 |url-status=dead }}</ref> =ಸುಧಾರಣೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಧರ್ಮ= [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಮರ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು. [[ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪೌರೋಹಿತ್ಯವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ದೇವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆ, ಪ್ರಾಣಿ ಬಲಿ, ದೈಹಿಕ ಹಿಂಸೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವೂ ಜನರಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತ್ತು. ಸತಿ, ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುಹತ್ಯೆ, [[ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಹಾಗೂ ವಿಧವೆಯರು|ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿಧವೆಯರ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದು, ಏಕೀಕೃತ ಜನಾಂದೋಲನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು..ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>http://www.historydiscussion.net/history-of-india/religious-and-social-reform-of-india-the-indian-renaissance/1637{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸುಧಾರಣಾವಾದಿಗಳು ಆಧುನೀಕರಣದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅವರು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನೇ ಬಳಸಿದರು. ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು [[ಸತಿ ಪದ್ಧತಿ|ಸತಿ]], [[ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ]] ಮುಂತಾದ ಯಾವುದೇ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.historydiscussion.net/history-of-india/reforms-in-india/religious-and-social-reforms-in-india-after-1858/6316 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2021-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917165744/https://www.historydiscussion.net/history-of-india/reforms-in-india/religious-and-social-reforms-in-india-after-1858/6316 |url-status=dead }}</ref> ==ವೈಚಾರಿಕತೆ== ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಈ ಚಳುವಳಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದವು ['''ದೇವರು ಒಬ್ಬನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ದೇಶವಾಸಿಗಳು ಸಹೋದರರು''']. ಅವರು ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು. ಆದರೂ ಸುಧಾರಣೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು.ಉದಾ: ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ವೈದ್ಯರ ನೆರವು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ==ಆಧುನೀಕರಣ== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಕುರುಡಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲ; ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ '''ಆಧುನೀಕರಣವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೀಕರಣವಲ್ಲ''' ಎಂದು ತಿಳಿಹೇಳುವುದು ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>https://ggrwlknl.wordpress.com/2016/11/28/modernisation-is-not-westernisation/</ref> =ಉದಯೋನ್ಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕರು= ==ರಾಜಾರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್== * ರಾಜ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕ್ಬರ್-II ಅವರು ನೀಡಿದ್ದರು. * ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ೧೮೨೮ ರಲ್ಲಿ '''[[ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ]]'''ವನ್ನು [ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸಭಾ] ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. * ಅವರನ್ನು '''ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಮನುಷ್ಯ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ [https://kannada7am.com/indian-social-reformu-2026/ ಸುಧಾರಣೆಗಳ] ಹರಿಕಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://www.nextgurukul.in/questions-answers-forum/question/academic/Q1raja-ram-mohan-roy-is-considered-as-39first-modern-man-of-india39why-q2-the-social-reformers-paly-an-important/67183</ref> * ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ - ಅವರು ಬೆಂಟಿಂಕ್ ರೊಂದಿಗೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಸತಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಹೆಣ್ಣು ಶಿಶುಹತ್ಯೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. * ಅವರ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ - ಅವರು '''ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು'''.<ref>{{Cite web |url=https://www.culturalindia.net/reformers/raja-ram-mohan-roy.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2018-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180825180138/https://www.culturalindia.net/reformers/raja-ram-mohan-roy.html |url-status=dead }}</ref> * ರಾಯ್ ಅವರು ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], ಪರ್ಷಿಯನ್, [[ಅರೇಬಿಕ್]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]], ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಹೀಬ್ರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಂದು ಡಜನ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದವು. ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref>https://www.news18.com/news/india/raja-ram-mohan-roy-247th-birth-anniversary-important-facts-about-the-father-of-indian-renaissance-2154589.html</ref> * ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಪ್ರವರ್ತಕನಾಗಿ ರಾಯ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ತಿಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಅವರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು [[ಬಂಗಾಳಿ]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು. * ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಚಿಂತನೆ, ಚಟುವಟಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಹೋದರತ್ವದ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂತರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯು ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಈಶ್ವರ್ ಚಂದ್ರ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್== * ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಕ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರ ವಿಚಾರಗಳು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಚಿಂತನೆಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿತ್ತು. * ಧರ್ಮಗ್ರಂಥದ ಜ್ಞಾನದ ಪುರೋಹಿತ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಅವರು ದೃಢನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರಿಗೆ ತೆರೆದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/ishwar-chandra-vidhya-sagar-ideas-and-teachings-1444210531-1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2019-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830064618/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/ishwar-chandra-vidhya-sagar-ideas-and-teachings-1444210531-1 |url-status=dead }}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಕೆಯ ಸ್ವಯಂ-ಹೇರಿದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.culturalindia.net/reformers/ishwar-chandra-vidyasagar.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2018-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180302073614/http://www.culturalindia.net/reformers/ishwar-chandra-vidyasagar.html |url-status=dead }}</ref> * ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರು ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. * ಅವರು ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ==ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ== * ಅವರು '''ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ'''ದ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ವೇದಗಳು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು "'''ವೇದಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ'''"<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/Back-to-Vedas/articleshow/11167984.cms</ref> ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref>https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/arya-samaj-swami-dayanand-saraswati-modern-india-1378699-2018-10-30</ref> * ಅವರು ಜಾತಿವಾದ, ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹದ ವಿರುದ್ಧ ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದರು. ಅದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹದ ಮೇಲೆಯೂ ನೇರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದರು.. * ಅವರು ಮೊದಲು ‘ಸ್ವದೇಶಿ’ ಮತ್ತು ‘ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತೀಯರು’<ref>https://www.globalsecurity.org/military/world/india/dayananda-saraswati.htm</ref> ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ‘'''ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್'''’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>https://brainly.in/question/6929140</ref> ==ಆತ್ಮಾರಾಮ್ ಪಾಂಡುರಂಗ== *.ಅವರು '''ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜ'''ದ ಸ್ಥಾಪಕರು. <ref>https://www.revolvy.com/page/Atmaram-Pandurang</ref> * ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಾಜವು ಭೋಜನ ಪದ್ಧತಿ, ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹ, ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹ, ಮಹಿಳೆಯರ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರನಡೆ ಅವರು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು '''ಮರಾಠ ಶಕ್ತಿಯ ಏರಿಕೆ''' ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕರು. * ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಲು '''ಪೂನಾ ಸರ್ವಾಜನಿಕ್ ಸಭೆ'''ಯನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>https://www.britannica.com/topic/Poona-Sarvajanik-Sabha</ref> ==ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ== * ಇವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ನರೇಂದ್ರನಾಥ ದತ್ತ. ಅವರು '''ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ''' ಅವರ ಅನುಯಾಯಿ. * ಅವರು ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರು/ * ಅವರು '''ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್''' ಅನ್ನು ದತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ==ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್== * ಇವರು '''ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'''ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |url=https://www.ts-adyar.org/content/annie-besant-1847-1933 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2019-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530190457/http://www.ts-adyar.org/content/annie-besant-1847-1933 |url-status=dead }}</ref> * ಮೇಡಮ್ ಬ್ಲಾವಾಟ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಲ್ ಆಲ್ಕಾಟ್ ರವರು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು.<ref>https://www.rbth.com/arts/2013/07/19/madame_blavatsky_in_india_a_forgotten_legacy_27257</ref> * ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ, ಬಣ್ಣ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದು ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಅದಲ್ಲದೆ ಇವರು ಪ್ರಾಚೀನ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. * ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಆಲ್ಕಾಟ್‌ನಿಂದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ '''ಕೇಂದ್ರ ಹಿಂದೂ ಶಾಲೆ'''ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅದು '''ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'''ವಾಯಿತು.<ref>http://www.bhu.ac.in/</ref> ==ಜ್ಯೋತಿ ರಾವ್ ಫುಲೆ== * ಅವರು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು '''ಸತ್ಯಸೋಧಕ್ ಸಮಾಜ'''ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯಿಂದ ಕೆಳಜಾತಿಯವರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು. ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಧವೆ ಪುನರ್ವಿವಾಹ ಚಳವಳಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.thoughtnaction.co.in/rashtrapita-jotiba-phuley-and-satyashodhak-samaj/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211023144/https://www.thoughtnaction.co.in/rashtrapita-jotiba-phuley-and-satyashodhak-samaj/ |url-status=dead }}</ref> * ಜ್ಯೋತಿ ರಾವ್ ಫುಲೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ '''ಮೊದಲ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆ'''ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಥಾಮಸ್ ಪೈನ್ ಅವರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. * ಅವರನ್ನು '''ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪಿತಾಮಹ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.culturalindia.net/reformers/jyotiba-phule.html{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಭೀಮರಾವ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್== * ಇವರನ್ನು ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು '''ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಪಿತಾಮಹ'''.<ref>https://yourstory.com/2017/04/remembering-dr-br-ambedkar</ref> * ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವರ್ಗಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಅವರು '''ಬಹೀಷ್ಕೃತ್ ಹಿತ್ಕರ್ಣಿ ಸಭೆ'''ಯನ್ನು [೧೯೨೪] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>https://brainly.in/question/7905522</ref> * ಅವರು ಶಾಹು ಮಹಾರಾಜರ ಸಹಾಯದಿಂದ '''ಮೂಕ್ನಾಯಕ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ'''ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * '''ಕಲರಂ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಚಳುವಳಿ''', ಮನುಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಸುಡುವುದು ಮತ್ತು '''ಮಹಾದ್ ವಾಟರ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ'''ವನ್ನು ಅವರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. * ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು, ಹಿಂದೂ ಸಂಹಿತೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ನಂತರ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಹೋದರು. * ಅವರು '''ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪಕ್ಷ'''ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು. * ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು “'''ವೇಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಎ ವೀಸಾ'''” ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/txt_ambedkar_waiting.html</ref> * ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು<ref>{{Cite web |url=https://www.youthkiawaaz.com/2016/12/why-ambedkar-converted-to-buddhism/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-08-30 |archive-date=2019-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830072630/https://www.youthkiawaaz.com/2016/12/why-ambedkar-converted-to-buddhism/ |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ '''ಭಾರತ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>https://www.ndtv.com/india-news/bharat-ratna-for-br-ambedkar-out-of-compulsion-not-dil-se-asaduddin-owaisi-1984237</ref> ==ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು== * ಅವರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. * ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಜಾತಿ ಪೀಡಿತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ '''ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣಾ ಆಂದೋಲನ'''ವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.<ref>https://www.realbharat.org/sree-narayana-guru-the-revolutionary-social-reformer-398/</ref> =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜಸೇವಕರು]] 7kigmj1rhmf18sbuc75ham2fp6zstxo 0 118655 1428449 1374035 2026-09-16T17:19:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428449 wikitext text/x-wiki '''ಭಾರತದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು''' ಸಾರಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾದ ಭೂಮಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref name="wbtransport"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, 2013 ರ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ 24.85 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾರುಗಳಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು 21 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 67.7 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು ಕಾರು ಅಥವಾ ವ್ಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ವಾಹನಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮವು ಪ್ರಸ್ತುತ 4.6 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಹನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ, ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ 10.5% ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಬಹಳವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಭಾರತದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ,<ref name="wbtransport"/> 8.225 ಬಿಲಿಯನಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ &nbsp; ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 970 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್&nbsp; [[ಸರಕು|ಸರಕನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ..]] <ref name="Yearbook2011-12">{{Cite web|url=http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/pdf/YEAR_BOOK_ENG_2011_12/1.pdf|title=Indian Railways Yearbook-2011-12|publisher=Indian Railways|access-date=5 February 2014}}</ref> ರೈಲುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 18 ಮಿಲಿಯನ್ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. 2015–16ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 106 ''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು'' (ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) ಘೋಷಿಸಿತು, ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇಂಗಾಲದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="ETW1">{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/government-groups-106-national-waterways-in-three-categories/articleshow/52190923.cms|title=Government groups 106 national waterways in three categories|date=9 May 2016|publisher=}}</ref> ಸಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹಳೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಕಡಿಮೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾರಿಗೆಯ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 10% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ <ref name="wbtransport">{{Cite web|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/EXTSARREGTOPTRANSPORT/0,,contentMDK:20703625~menuPK:868822~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:579598,00.html|title=India Transport Sector|publisher=World Bank|access-date=2019-09-04|archive-date=2015-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119002640/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/EXTSARREGTOPTRANSPORT/0,,contentMDK:20703625~menuPK:868822~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:579598,00.html|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಈ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. [[ಗೋಲ್ಡ್ಮನ್ ಸ್ಯಾಕ್ಸ್|ಗೋಲ್ಡ್ಮನ್ ಸ್ಯಾಚ್ಸ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು US$ 1.7 ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ &nbsp; ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಟ್ರಿಲಿಯನ್. == ಮಾನವ / ಪ್ರಾಣಿ ಚಾಲಿತ == ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ|ವಾಕಿಂಗ್]] ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವು ಯಾವಾಗಲೂ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮೊದಲನೆಯದು. ಜನರು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಬಳಿಯ ಕಾಲಡಿಯಿಂದ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು.<ref name="Sankaracharya">{{Cite book|title=Sankara-Dig-Vijaya: The Traditional Life of Sri Sankaracharya by Madhava-Vidyaranya|last=Tapasyananda|first=Swami|publisher=Sri Ramakrishna Math|year=2002|isbn=978-81-7120-434-2|location=India}}</ref> ವಾಕಿಂಗ್ ಇನ್ನೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="Tiwari">{{Cite web|url=http://www.urban-age.net/0_downloads/archive/_mumbai/Newspaper-essays_Tiwari.pdf|title=URBAN TRANSPORT IN INDIAN CITIES|last=Tiwari|first=Geetam|publisher=London School of Economics|archive-url=https://web.archive.org/web/20100713060350/http://www.urban-age.net/0_downloads/archive/_mumbai/Newspaper-essays_Tiwari.pdf|archive-date=13 July 2010|dead-url=yes|access-date=23 June 2009}}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಗಣೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ, ಮುಂಬೈ ಮಹಾನಗರದ ವಲಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಹೆಚ್ಚು 50 ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ ಮಾಳಿಗೆ ಅಟ್ಟಣಿಗೆಗಳ,<ref name="mmrdaskywalk">{{Cite web|url=http://www.mmrdamumbai.org/skywalk.htm|title=MMRDA&nbsp;– Projects&nbsp;– Skywalk|publisher=[[MMRDA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090314125705/http://mmrdamumbai.org/skywalk.htm|archive-date=14 March 2009|dead-url=no|access-date=24 March 2009}}</ref><ref name="hindubandrakurla">{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/iw/2008/11/23/stories/2008112350761700.htm|title=Mumbai pedestrians can walk safe in the sky|last=S.Shanker|date=23 November 2008|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] Business Line|access-date=24 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090210153810/http://thehindubusinessline.com/iw/2008/11/23/stories/2008112350761700.htm|archive-date=10 February 2009|dead-url=yes|page=1}}</ref> ಭಾಗವಾಗಿ ಮುಂಬೈ ಸ್ಕೈವಾಕ್ ಯೋಜನೆ, ಇದು ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ವಾಕ್ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ತುಂಬಾ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. [[ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ|ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳಿರುತ್ತವೆ]] ಉದಾಹರಣೆಗಳು ''palkhis'' ಅಥವಾ ''pallakiis'' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಒಂದು ದೇವರ ದೇವತೆಯನ್ನು (ವಿಗ್ರಹವನ್ನು) ಸಾಗಿಸಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಜನರು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಐಷಾರಾಮಿ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ''ಪಾಲ್ಖಿಗಳಲ್ಲಿ'' ಸಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ಆಧುನಿಕ ಬಳಕೆಯು ಭಾರತೀಯ ವಿವಾಹಗಳು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/Pilgrim-nation-The-Goddess-Meenakshi-of-Madurai/articleshow/55639722.cms|title=Pilgrim nation: The Goddess Meenakshi of Madurai|last=Pattanaik|first=Devdutt|date=27 November 2016|work=Mumbai Mirror|access-date=8 January 2017|archive-date=9 ಜನವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109021927/http://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/Pilgrim-nation-The-Goddess-Meenakshi-of-Madurai/articleshow/55639722.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/Big-fat-weddings-getting-trim/article16662665.ece|title=Big, fat weddings getting trim|last=Anand|first=Jatin|date=21 November 2016|work=The Hindu|access-date=8 January 2017}}</ref> ಬೈಸಿಕಲ್ ಅಥವಾ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30% ರಿಂದ 75% ವರೆಗಿನ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="bicycles">{{Cite web|url=http://www.bike-eu.com/news/1573/bicycle-ownership-in-india.html|title=Bicycle Ownership in India|publisher=Bike-eu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090513081820/http://www.bike-eu.com/news/1573/bicycle-ownership-in-india.html|archive-date=13 May 2009|dead-url=yes|access-date=5 April 2010}}</ref> ವಾಕಿಂಗ್ ಜೊತೆಗೆ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ 50 ರಿಂದ 80% ನಷ್ಟಿದೆ.<ref name="Tiwari"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೈಸಿಕಲ್ ಸವಾರಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದು, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಸಿಕಲ್ ಲೇನ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಳಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Bicycle">{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/news/2010/jan/200110-cycle-lanes-Delhi-Cycling-Club.htm|title=Now, paddle your way across Delhi|last=Singh|first=Amit|date=20 January 2010|publisher=Mid-day.com|access-date=5 April 2010|archive-date=17 ಜೂನ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110617081642/http://www.mid-day.com/news/2010/jan/200110-cycle-lanes-Delhi-Cycling-Club.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಾನವ ಎಳೆಯುವ ರಿಕ್ಷಾಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಈ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು "ಅಮಾನವೀಯ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸುವ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರವು 2005 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಿಕ್ಷಾಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು.<ref name="inhuman">{{Cite news|url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=52774|title=Hand-pulled rickshaws to go off Kolkata roads|work=Online edition of The Indian Express, dated 2005-08-15|access-date=23 April 2009|archive-date=2012-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014072754/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=52774|url-status=dead}}</ref> ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹ್ಯಾಕ್ನಿ ಕ್ಯಾರೇಜ್ ಮಸೂದೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 2006 ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೂ, ಅದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="tele81031">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1081031/jsp/calcutta/story_10035108.jsp|title=Rule review for rickshaw ban|last=Legal|first=Our|date=31 October 2008|work=Online edition of The Telegraph, dated 2008-10-31|access-date=23 April 2009|location=Calcutta, India}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕೈಯಿಂದ ಎಳೆದ ರಿಕ್ಷಾ ಮಾಲೀಕರ ಸಂಘವು ಮಸೂದೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಮಸೂದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸೈಕಲ್ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1940 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="TED-Taj">{{Cite web|url=http://www1.american.edu/TED/taj.htm|title=The Taj Mahal: Pollution and Tourism|last=Farrell|first=Sean|publisher=Trade and Environment Database (TED)(American University)|archive-url=https://web.archive.org/web/20090926060455/http://www1.american.edu/TED/taj.htm|archive-date=26 September 2009|dead-url=yes|access-date=29 November 2009}}</ref> ಅವರು ಟ್ರೈಸೈಕಲ್ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಪೆಡಲ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. 2000 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="CRBanTOI">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-09/delhi/27984451_1_cycle-rickshaws-chandni-chowk-church-mission-road|title=Rickshaw ban from today|date=9 June 2007|work=Online edition of The Times of India, dated 2007-06-09|access-date=18 June 2009|archive-date=2011-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105185410/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-09/delhi/27984451_1_cycle-rickshaws-chandni-chowk-church-mission-road|url-status=dead}}</ref><ref name="CRbanTT">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1060930/asp/guwahati/story_6811101.asp|title=Ban on slow vehicles in select areas likely|date=30 September 2006|work=Online edition of The Telegraph, dated 2006-09-29|access-date=18 June 2009|location=Calcutta, India}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Chennaiban">{{Cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/2002/10/16/stories/2002101609010300.htm|title=Ban on fish-carts extended|website=Online edition of The Hindu, dated 2002-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20050306001710/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2002/10/16/stories/2002101609010300.htm|archive-date=6 March 2005|dead-url=yes|access-date=18 June 2008}}</ref> [[ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್‌|ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು]] ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸೈಕಲ್ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು ಆದರೆ ಅದನ್ನು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/12/09/stories/2009120957670400.htm|title=New Delhi News : Police opinion on plying of cycle-rickshaws irks Court|date=9 December 2009|work=The Hindu|access-date=5 April 2010|location=Chennai, India|archive-date=14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091214110421/http://www.hindu.com/2009/12/09/stories/2009120957670400.htm|url-status=dead}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಸೈಕಲ್ ರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯರಹಿತ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="CSEBulletin">{{Cite web|url=http://www.cseindia.org/campaign/apc/pdf/smog-2006-oct-3-rickshaw.pdf|title=Cycle rickshaws: Victims of car mania|publisher=[[Centre for Science and Environment]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070717090721/http://www.cseindia.org/campaign/apc/pdf/smog-2006-oct-3-rickshaw.pdf|archive-date=17 July 2007|access-date=18 June 2009}}</ref> === ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಗಳು / ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳು === ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಗಮನವು ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಿಂದ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇಂದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು [[ಟಾಂಗ|ಟಂಗಾ]] ಅಥವಾ ''ಬಗ್ಗೀಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಬಯಿಯ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪ್ರವಾಸಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳು ಈಗ ಭಾರತದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="fadingtonga">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-18/delhi/27999341_1_tongas-turkman-gate-railway-stations|title=Fading tongas on their last ride|last=Banerjee|first=Rumu|date=18 January 2009|work=Online edition of the [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ]], dated 2009-01-18|access-date=13 April 2009|archive-date=2012-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105183938/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-01-18/delhi/27999341_1_tongas-turkman-gate-railway-stations|url-status=dead}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಗರಗಳು ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ವಾಹನಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ.<ref name="Bangaloreban">{{Cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/04/08/stories/2002040800270100.htm|title=Imperial jhutka on an exit march|last=Marianne De Nazareth|website=Online edition of The Hindu, dated 2002-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070225051501/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/04/08/stories/2002040800270100.htm|archive-date=25 February 2007|dead-url=yes|access-date=18 June 2009}}</ref><ref name="Delhiban">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/19/stories/2002121900120300.htm|title=Road to nowhere|last=Firoz Bakht Ahmed|date=19 December 2002|work=Online edition of The Hindu, dated 2002-12-19|access-date=18 June 2009|location=Chennai, India|archive-date=2 ಜುಲೈ 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20030702074452/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/19/stories/2002121900120300.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="Ahmedabadban">{{Cite web|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=89693|title=Starting today, tourist buses, trucks can't drive into city|website=Online edition of The Indian Express, dated 2004-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20040710184620/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=89693|archive-date=10 July 2004|dead-url=yes|access-date=13 June 2009}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Mumbai_Pune_ExpresswayDec2007.jpg|thumb|ಮುಂಬೈ-ಪುಣೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವೇ 2002 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಮೊದಲ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಹೆದ್ದಾರಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Outer_Ring_Road_(Nehru_ORR)_at_Narsinghi.jpg|thumb|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನರಸಿಂಹಿಯಲ್ಲಿ R ಟರ್ ರಿಂಗ್ ರಸ್ತೆ (ನೆಹರು ಒಆರ್ಆರ್)]] [[ಚಿತ್ರ:Durgapur_Xpressway.jpg|right|thumb| ಎನ್ಎಚ್ 2 ರ ಭಾಗವಾದ ಭಾರತದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ]] ದುರ್ಗಾಪುರ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವೇ ]] ಹರಪ್ಪನ್ ನಾಗರೀಕತೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಂತೆ ಭಾರತವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.historytv18.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-14 |archive-date=2019-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607144852/http://historytv18.com/ |url-status=dead }}</ref> 2017 ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಉದ್ದ {{Convert|5603293|km|mi|abbr=on}} ;<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=The World Factbook|publisher=|access-date=2019-09-04|archive-date=2008-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. 0.66 ಕ್ಕೆ &nbsp; ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಭೂಮಿಗೆ ಕಿಮೀ ಹೆದ್ದಾರಿ ಭಾರತದ ಹೆದ್ದಾರಿ ಜಾಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (0.65) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ (0.16) ಅಥವಾ ಬ್ರೆಜಿಲ್ (0.20) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.<ref name="wbtransport"/> ಭಾರತವು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ]] ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. 2013 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತವು ಒಟ್ಟು {{Convert|70934|km|0|abbr=on}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲಿ {{Convert|1205|km|0|abbr=on}} ಅನ್ನು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="roadlengthref">{{Cite web|url=http://prakashdwivediofficial.com|title=Indian Road Network|publisher=[[National Highways Authority of India]]|access-date=31 March 2009|archive-date=12 ಜೂನ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162100/http://prakashdwivediofficial.com/|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 65% ಸರಕು ಮತ್ತು 80% ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ರಸ್ತೆಗಳು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಸಂಚಾರದ ಸುಮಾರು 40% ನಷ್ಟು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಕೇವಲ 2% ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು ಈ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref name="roadlengthref"/> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ 10.16% ರಷ್ಟಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ (ಎನ್‌ಎಚ್‌ಡಿಪಿ) ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ; ಈ ರಸ್ತೆಗಳ ಕೆಲವು ವಿಸ್ತಾರಗಳನ್ನು ಆರು ಪಥಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಇದೆ.<ref name="sixlaning">{{Cite web|url=http://india.gov.in/sectors/transport/national_highway.php|title=National Highways|publisher=Portal of Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110090603/http://india.gov.in/sectors/transport/national_highway.php|archive-date=10 January 2009|dead-url=yes|access-date=23 June 2009}}</ref> ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಲೋಹದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು ಮುಂಬೈ-ಪುಣೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವೇ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ [[ಚಿನ್ನದ ಚತುಷ್ಪಥ (ಚತುರ್ಭುಜಾಕೃತಿ )|ಗೋಲ್ಡನ್ ಚತುರ್ಭುಜ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಬಹುಪಥ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. 2000 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಸುಮಾರು 40% ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನ ರಸ್ತೆಗಳ ಪ್ರವೇಶದ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು.<ref name="wbtransport"/><ref name="wbtransportpdf">{{Cite web|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/EXTSARREGTOPTRANSPORT/0,,contentMDK:21755700~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:579598,00.html|title=Rural Roads: A Lifeline for Villages in India|publisher=World Bank|page=3|format=PDF <!-- click the link to verify -->|access-date=3 June 2009|archive-date=6 ಜನವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106050627/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/EXTSARREGTOPTRANSPORT/0,,contentMDK:21755700~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:579598,00.html|url-status=dead}}</ref> ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪರ್ಕ ಸುಧಾರಿಸಲು, ''ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ'' (ಪ್ರಧಾನಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್), ಅನುದಾನ ಯೋಜನೆಯ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ]] ಸಹಾಯದಿಂದ [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್]], ಸಂಪರ್ಕ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು 2000 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು 500 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು (ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ 250 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದು).<ref name="pgmsy">{{Cite web|url=http://www.pmgsy.nic.in/pmg31.asp|title=Pradhan Mantri Gram Sadak Yojana (PGMSY)|date=2 November 2004|publisher=Ministry of Rural Development, Government of India|access-date=3 June 2009|archive-date=19 ಜೂನ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619065218/http://pmgsy.nic.in/pmg31.asp|url-status=dead}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟಣೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್ ಮತ್ತು ಅಪಘಾತಗಳು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗ Chandigarh]] ದಂತಹ ಕೆಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶಾಲ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವಾಹನಗಳು ಕಡಿಮೆ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://chandigarh.gov.in/cmp2031/traffic.pdf |title="Chandigarh Roads" |access-date=2019-09-04 |archive-date=2015-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150513200031/http://chandigarh.gov.in/cmp2031/traffic.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Poortraffic">{{Cite web|url=http://www.enews20.com/news_Traffic_Accidents_Kill_At_Least_51_In_India_On_Monday_00221.html|title=Traffic Accidents Kill at Least 51 in India on Monday|last=Moore|first=Ted|date=14 May 2007|publisher=ENews 2.0|archive-url=https://web.archive.org/web/20120725102345/http://www.enews20.com/news_Traffic_Accidents_Kill_At_Least_51_In_India_On_Monday_00221.html|archive-date=25 July 2012|dead-url=yes|access-date=12 June 2009}}</ref> ಭಾರತವು ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಕಳಪೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ-ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 90,000 ಜನರು ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="accidentvariableboard">{{Cite web|url=http://www.dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/VMS9535399253.pdf|title=Report of Committee for study of the applicability of Variable Message Sign (VMS) on NHs inter-alia for finalization of Interim Guidelines.|date=24 October 2007|publisher=[[Ministry of Road Transport and Highways]]|page=2|access-date=6 June 2009|archive-date=21 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721160135/http://www.dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/VMS9535399253.pdf|url-status=dead}}</ref> ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 13 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, 2007 ರಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳು 130,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿವೆ, ಇದು ಚೀನಾವನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ.<ref name="India leads world in road deaths: WHO">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-17/india/28181973_1_road-accidents-road-fatalities-global-road-safety|title=India leads world in road deaths: WHO|date=17 August 2009|work=[[The Times of India|TOI]]|access-date=2019-09-04|archive-date=2014-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202215433/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-17/india/28181973_1_road-accidents-road-fatalities-global-road-safety|url-status=dead}}</ref><ref name="Road accidents in India claim more than 130,000 lives">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/oct/11/india|title=India's deadly roads|last=Ramesh|first=Randeep|date=11 October 2008|work=The Guardian|location=London}}</ref> ಏಷ್ಯನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ''ಓದುಗರ ಡೈಜೆಸ್ಟ್'' ಅಧ್ಯಯನವು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. {| class="wikitable" ! ರಸ್ತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ! ಉದ್ದ |- align="center" | ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗಳು | {{Convert|1206|km|mi|abbr=on}} 2011 ರಂತೆ |- align="center" | [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] | {{Convert|79116|km|mi|abbr=on}} |- align="center" | ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು | {{Convert|155716|km|mi|abbr=on}} |- align="center" | ಜಿಲ್ಲೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಇತರ ರಸ್ತೆಗಳು | {{Convert|4455010|km|mi|abbr=on}} |- align="center" ! ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ! {{Convert|4689842|km|mi|abbr=on}} (ಅಂದಾಜು) |} [[ಚಿತ್ರ:Mumbai_03-2016_48_bus_in_Mahim.jpg|thumb|ಮುಂಬೈನ ಬೆಸ್ಟ್ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ]] ಬಸ್ಸುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ನಗರ ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ ಮೂಲಕ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ನಿಗಮಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ.<ref name="Singh">{{Cite journal|url=http://www.nctr.usf.edu/jpt/pdf/JPT%208-1%20Singh.pdf|title=Review of Urban Transportation in India|last=Sanjay K. Singh|journal=Journal of Public Transportation, Vol. 8, No. 1, 2005|accessdate=23 June 2009|archive-date=15 ಜೂನ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100615101216/http://www.nctr.usf.edu/jpt/pdf/JPT%208-1%20Singh.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ನೌಕೆಗಳಿವೆ: 2012 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ 131,800 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಬಸ್ಸುಗಳಿದ್ದವು, ಆದರೆ 1,544,700 ಬಸ್ಸುಗಳು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://data.gov.in/catalog/number-buses-owned-public-and-private-sectors-india|title=Number of Buses Owned by the Public and Private Sectors in India|year=2012|publisher=Open Government Data Platform India|access-date=29 November 2017}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ವೈಯಕ್ತಿಕಗೊಳಿಸಿದ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಸ್‌ಗಳ ಪಾಲು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ, ಮತ್ತು ದ್ವಿಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 80 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="Singh"/> ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯಡಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಯುಟಿ ಬಸ್ ಫ್ಲೀಟ್ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {| class="wikitable sortable" ! ಸೀನಿಯರ್ ನಂ. ! ರಾಜ್ಯ ! ಎಲ್ಲಾ ಎಸ್‌ಟಿಯುಗಳ ಬಸ್ |- | 1 | [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | 23829 {{increase}} |- | 2 | [[ತಮಿಳುನಾಡು]] | 22203 {{increase}} |- | 3 | [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] | 18515 {{increase}} |- | 4 | [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] | 12429 {{increase}} |- | 5 | [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | 11841 {{increase}} |- | 6 | [[ತೆಲಂಗಾಣ]] | 10476 {{increase}} |- | 7 | [[ಗುಜರಾತ್]] | 9471 {{decrease}} |- | 8 | [[ಕೇರಳ]] | 6240 {{increase}} |- | 9 | [[ದೆಹಲಿ]] | 5578 {{decrease}} |- | 10 | [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] | 4500 {{decrease}} |- | 11 | [[ಹರಿಯಾಣ]] | 4250 {{increase}} |- | 12 | [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] | 3158 {{increase}} |- | 13 | ಪಂಜಾಬ್ | 2508 {{decrease}} |- | 14 | [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] | 2345 {{decrease}} |- | 15 | [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ|ಉತ್ತರಖಂಡ್]] | 1419 {{decrease}} |- | 16 | [[ಅಸ್ಸಾಂ]] | 585 {{decrease}} |- | 17 | [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗ..]] | 578 {{increase}} |- | 18 | [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]] | 565 {{increase}} |- | 19 | [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] | 497 {{decrease}} |- | 20 | [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] | 462 {{decrease}} |- | 21 | [[ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೊಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪ]] | 268 {{decrease}} |- | 22 | [[ಬಿಹಾರ]] | 223 {{decrease}} |- | 23 | [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] | 185 {{decrease}} |- | 24 | [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] | 164 {{decrease}} |- | 25 | [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ನಗರ|ಪಾಂಡಿಚೆರಿ]] | 141 {{increase}} |- | 26 | [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]] | 126 {{decrease}} |- | 27 | [[ಮೇಘಾಲಯ]] | 59 {{decrease}} |- | 28 | [[ಮಿಝೋರಂ|ಮಿಜೋರಾಂ]] | 49 {{decrease}} |- | 29 | [[ತ್ರಿಪುರ]] | 48 {{decrease}} |- | 30 | [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] | ನಿಲ್ {{decrease}} |- | 31 | [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] | ನಿಲ್ {{decrease}} |- | 32 | [[ಮಣಿಪುರ]] | ನಿಲ್ {{decrease}} |- | 33 | [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|Hatt ತ್ತೀಸ್‌ಗ h]] | ನಿಲ್ {{decrease}} |} [[ಚಿತ್ರ:Pune_BRTS.jpg|thumb|ಪುಣೆ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್]] ಬಸ್ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್) ದೇಶದ ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="BRTSasses">{{Cite web|url=http://www.unep.org/transport/lowcarbon/StakeHolders_2011_NewDehli/Oct%2020/Session%20V/BRT%20Projects%20in%20Indian%20Cities%20as%20Inclusive%20Transport%20Systems_Darshini_Joshi.pdf|title=BRT projects in Indian cities as inclusive transport systems?|website=[[CEPT University]]|access-date=28 November 2015|archive-date=8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208074428/http://www.unep.org/transport/lowcarbon/StakeHolders_2011_NewDehli/Oct%2020/Session%20V/BRT%20Projects%20in%20Indian%20Cities%20as%20Inclusive%20Transport%20Systems_Darshini_Joshi.pdf|url-status=dead}}</ref> ಬಸ್ಸುಗಳು ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 90% ರಷ್ಟು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ,<ref name="urbantransportcrisis">{{Cite web|url=http://policy.rutgers.edu/faculty/pucher/FINALarticleTransportPolicy.pdf|title=Urban transport crisis in India|last=John Pucher|last2=Nisha Korattyswaropam|archive-url=https://web.archive.org/web/20070314205253/http://www.policy.rutgers.edu/faculty/pucher/FINALarticleTransportPolicy.pdf|archive-date=14 March 2007|dead-url=yes|last3=Neha Mittal|last4=Neenu Ittyerah}}</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳು ನಡೆಸುತ್ತವೆ.<ref name="Singh"/> ] 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳು ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ-ಮಹಡಿ ಬಸ್‌ಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಸ್‌ಗಳು ಖಾಸಗಿ ಕಾರುಗಳ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="bestlowacbus">{{Cite web|url=http://bestundertaking.com/trans_land.asp|title=Landmarks in Transport|publisher=[[Brihanmumbai Electric Supply and Transport]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090329223824/http://www.bestundertaking.com/trans_land.asp|archive-date=29 March 2009|dead-url=yes|access-date=18 April 2009}}</ref><ref name="bmtcinfoatpresent">{{Cite web|url=http://www.bmtcinfo.com/english/atpresent.htm|title=BMTC The Present|publisher=[[Bangalore Metropolitan Transport Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517075730/http://www.bmtcinfo.com/english/atpresent.htm|archive-date=17 May 2008|access-date=18 April 2009}}</ref> ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಬಸ್ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, 2010 ರಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸುಸ್ಥಿರ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20100906-ahmedabad-brts-corridor-a-rare-success-story-743917-2010-08-28|title=Ahmedabad BRTS Corridor: A Rare Success Story|date=28 August 2010|website=India Today|language=en-US|access-date=2018-02-25}}</ref> ಪುಣೆಯ ರೇನ್‌ಬೋ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ 1998 ರಲ್ಲಿ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref name="timelineBEST">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-a-timeline-of-best-buses-in-mumbai-1854866|title=A timeline of BEST buses in Mumbai|date=29 June 2013|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=11 March 2015|location=Mumbai}}</ref> ಜನವರಿ 2005 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೋಲ್ವೋ ಬಿ 7 ಆರ್ಎಲ್ ಇಂಟ್ರಾ-ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ನಗರ ಬೆಂಗಳೂರು.<ref name="volvooper">{{Cite web|url=http://www.volvo.com/bus/india/en-in/news_and_events/press+releases/NewsItemPage.htm?channelId=1700&ItemID=1387&sl=en-gb|title=Volvo's first city buses in India operating|date=25 January 2006|publisher=[[Volvo Buses]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090809174716/http://www.volvo.com/bus/india/en-in/news_and_events/press%2Breleases/NewsItemPage.htm?channelId=1700&ItemID=1387&sl=en-gb|archive-date=9 August 2009|dead-url=yes|access-date=23 June 2009}}</ref><ref name="volvoforay">{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/blnus/02091502.htm|title=Volvo to foray into city bus segment in India|date=9 August 2005|access-date=23 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20060525183807/http://www.thehindubusinessline.com/blnus/02091502.htm|archive-date=25 May 2006|dead-url=yes|publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] Businessline}}</ref><ref name="lwfloortohit">{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/Volvo-intra-city-buses-to-hit-B'lore-roads-on-Jan-17/152460/|title=Volvo intra-city buses to hit B'lore roads on Jan 17|date=11 January 2005|access-date=23 June 2009|publisher=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]}}</ref> [[ವಾತಾನುಕೂಲ (ಉಪಕರಣ)|ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ]] ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಗರ ಬೆಂಗಳೂರು, ಇದು [[ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಬಳಿ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಏರ್ಟೆಲ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.<ref name="hudsonacbusstop">{{Cite web|url=http://www.efytimes.com/efytimes/30756/news.htm|title=India Gets First AC Bus Stop!|date=15 December 2008|publisher=EfyTimes|archive-url=https://web.archive.org/web/20090502165034/http://www.efytimes.com/efytimes/30756/news.htm|archive-date=2 May 2009|dead-url=yes|access-date=5 April 2009}}</ref> [[ಚೆನ್ನೈ]] ನಗರವು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಚೆನ್ನೈ ಮೊಫುಸಿಲ್ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್.<ref name="thehindu20051228">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2005/12/28/stories/2005122816740400.htm|title=Koyambedu bus terminus gets ISO certification|last=S. Dorairaj|date=28 December 2005|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|access-date=25 April 2009|location=Chennai, India|archive-date=5 ಜುಲೈ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060705012703/http://www.hindu.com/2005/12/28/stories/2005122816740400.htm|url-status=dead}}</ref> === ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳು === ==== ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ==== ಯಾಂತ್ರಿಕೃತ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳಾದ ಸ್ಕೂಟರ್ ಮೋಟರ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಪೆಡ್‌ಗಳು ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ದಟ್ಟಣೆಯ ರಸ್ತೆಗಳು ಅಥವಾ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಮಾರಾಟವಾದ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಾರುಗಳಿಗಿಂತ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 47.5 ಇದ್ದವು &nbsp; 2003 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಯನ್ ಚಾಲಿತ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ಕೇವಲ 8.6 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ &nbsp; ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾರುಗಳು.<ref name="transtatsin">{{Cite web|url=http://www.iraptranstats.net/in|title=Transport in India|website=International Transport Statistics Database|publisher=[[international Road Assessment Program|iRAP]]|access-date=17 February 2009|archive-date=7 ಮಾರ್ಚ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090307013828/http://www.iraptranstats.net/in|url-status=dead}}</ref> ಭಾರತ ಮೋಟಾರು ಸೈಕಲ್ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು [[ರಾಯಲ್ ಎನ್ಫೀಲ್ಡ್]] ತನ್ನ ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನೈ]] 1948 [[ರಾಯಲ್ ಎನ್ಫೀಲ್ಡ್]], ದೇಶದ ಅಪ್ರತಿಮ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಸರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಬುಲೆಟ್ ಇನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೈಕಲ್ ಇದು ಮೋಟಾರ್ಸೈಕಲ್.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/motoring/4751939/The-star-of-India.html|title=The star of India|last=Woods|first=Phil|date=28 July 2001|work=Online edition of the Telegraph, dated 2001-07-28|access-date=19 June 2009|location=London}}</ref> [[ಹೀರೋ ಹೋಂಡ|ಹೀರೋ ಮೊಟೊಕಾರ್ಪ್]] (ಹಿಂದೆ ಹೀರೋ ಹೋಂಡಾ), ಹೋಂಡಾ, [[ಬಜಾಜ್ ಆಟೊ|ಬಜಾಜ್ ಆಟೋ]], ಯಮಹಾ, ಟಿವಿಎಸ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ 2 ವೀಲರ್‌ಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಪಾಲಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2009/02/03/stories/2009020350970200.htm|title=Honda tightens two-wheeler grip in India|website=Online edition of The Hindu Business Line, dated 2009-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206105329/http://thehindubusinessline.com/2009/02/03/stories/2009020350970200.htm|archive-date=6 February 2009|dead-url=yes|access-date=19 June 2009}}</ref> [[ಮುಂಬೈ|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮತ್ತು 1949 ರಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾದ ''ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಎಪಿಐ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ'' ಇನ್ನೋಸೆಂಟಿ- ನಿರ್ಮಿತ ಲ್ಯಾಂಬ್ರೆಟ್ಟಾ ಸ್ಕೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೂಟರ್ ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.lambrettascooter.org.uk/|title=Lambretta Scooter|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923170021/http://lambrettascooter.org.uk/|archive-date=23 September 2017|dead-url=yes|access-date=}}</ref> ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ Li150 ಸರಣಿ ಮಾದರಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅರವತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1972 ರಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಲಕ್ನೋ]] ಮೂಲದ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯಮವಾದ ''ಸ್ಕೂಟರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಸ್ಐಎಲ್)'' ಕೊನೆಯ ಇನ್ನೊಸೆಂಟಿ ಲ್ಯಾಂಬ್ರೆಟ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉತ್ಪಾದನಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಎಪಿಐ ಮುಂಬೈ, u ರಂಗಾಬಾದ್ ಮತ್ತು [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ]] ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ 2002 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಎಸ್‌ಐಎಲ್ 1998 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕೂಟರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ಮೋಟರ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು, ವಿಕೆಡ್ ರೈಡ್, ಮೆಟ್ರೋ ಬೈಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಮೈಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Now-hire-bikes-from-Metro-stations-in-Bengaluru/articleshow/52380702.cms|title=Now hire bikes from Metro stations in Bengaluru – Times of India|work=The Times of India|access-date=13 February 2017}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾರ ಮತ್ತು ಪಿಲಿಯನ್-ರೈಡರ್ ಇಬ್ಬರಿಗೂ [[ತಲೆಕಾಪು|ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣವನ್ನು]] ಧರಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|title=The problem of the pillion rider: India's helmet law and New Delhi's exemption|first=Mamta|last=Swaroop|first2=Selma Marie|last2=Siddiqui|first3=Sushma|last3=Sagar|first4=Marie L.|last4=Crandall|journal=Journal of Surgical Research|volume=188|issue=1|pages=64–68|doi=10.1016/j.jss.2014.01.003|year=2014}}</ref> ಭಾರತದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಸಾರಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯ 30% ಖಾಸಗಿ [[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ವಾಹನಗಳು]]. ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿದಿನ ಸರಾಸರಿ 963 ಹೊಸ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="delhicar">{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A04EED9173DF934A35752C1A9619C8B63|title=New Delhi Air Quality Is Worsening, Group Says|last=Gentleman|first=Amelia|date=7 November 2007|work=[[The New York Times]]|access-date=5 April 2010}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ವಾಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 6.3 ರಿಂದ ಏರಿತು &nbsp; 2002-03ರಲ್ಲಿ 11 ರಿಂದ ಮಿಲಿಯನ್ &nbsp; ಮಿಲಿಯನ್ (11.2 &nbsp; ಮಿಲಿಯನ್) 2008-09ರಲ್ಲಿ.<ref name="automobilesales0809">{{Cite web|url=http://www.siamindia.com/scripts/production-trend.aspx|title=Production Trend|website=Official webpage of the Society of Indian Automobile Manufacturers|archive-url=https://web.archive.org/web/20090409000230/http://www.siamindia.com/scripts/production-trend.aspx|archive-date=9 April 2009|dead-url=yes|access-date=13 April 2009}}</ref> ಖಾಸಗಿ ಕಾರುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ: ಬೆಂಗಳೂರು, ಚೆನ್ನೈ, ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತಾ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1000 ಜನರಿಗೆ 185, 127, 157 ಮತ್ತು 140 ಕಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last=Ghate AT, Sunder S|date=2014|title=Proliferation of Cars in Indian Cities: Let Us Not Ape the West|url=|journal=Energy Research Institute Policy|volume=Brief 12|pages=}}</ref> ಇದು ನಗರ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ, ಭಾರತವು ಇನ್ನೂ ಕಾರು ಮಾಲೀಕತ್ವದ ದರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಬ್ರಿಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಕಾರು ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ಮೀರಿದೆ.<ref name="transtatsbz">{{Cite web|url=http://www.iraptranstats.net/bz|title=Transport in Brazil|website=International Transport Statistics Database|publisher=[[international Road Assessment Program|iRAP]]|access-date=17 February 2009|archive-date=5 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405075612/http://www.iraptranstats.net/bz/|url-status=dead}}</ref> ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಕಾರುಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹ್ಯಾಚ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆಟುಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ, ದಟ್ಟಣೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ. [[ಚೆನ್ನೈ]] ತನ್ನ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ "[[ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್]] ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://archive.financialexpress.com/news/why-chennai-turned-into-detroit-of-india/1233254|title=Why Chennai turned into 'Detroit of India'|last=Car Dekho|website=The Financial Express|access-date=2019-09-04|archive-date=2014-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113081659/http://archive.financialexpress.com/news/why-chennai-turned-into-detroit-of-india/1233254|url-status=dead}}</ref> ಮಾರುತಿ, ಹ್ಯುಂಡೈ ಮತ್ತು [[ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್|ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್]] ತಮ್ಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲಿನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್|ರಾಯಭಾರಿ]] ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು ಆದರೆ ಈಗ ಉದಾರೀಕರಣದ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಈಗಲೂ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. 1984 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಾರುತಿ 800 ಭಾರತೀಯ ವಾಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬೆಲೆ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇದು 2004 ರವರೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು ಮಾರುತಿಯ ಇತರ ಆಲ್ಟೊ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಗನ್ ಆರ್, [[ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್|ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನ]] ಇಂಡಿಕಾ ಮತ್ತು ಹ್ಯುಂಡೈನ ಸ್ಯಾಂಟ್ರೊದ ಇತರ ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು. ಪರಿಚಯವಾದ 20 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 2.4 &nbsp; ಮಾರುತಿ 800 ರ ಮಿಲಿಯನ್ ಘಟಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿವೆ.<ref name="m800salestats">{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/iw/2005/02/13/stories/2005021300431500.htm|title=New face to good old Maruti 800|last=S. Muralidhar|date=13 February 2005|website=[[Business Line]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219014552/http://www.thehindubusinessline.com/iw/2005/02/13/stories/2005021300431500.htm|archive-date=19 December 2008|dead-url=yes|access-date=13 April 2009}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರು [[ಟಾಟಾ ನ್ಯಾನೊ|ಟಾಟಾ ನ್ಯಾನೊವನ್ನು]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಮಾರುತಿ 800 ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="driving.timesonline.co.uk">{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/driving/article3164205.ece|title=Tata Nano&nbsp;– world's cheapest new car is unveiled in India|last=Oconnor|first=Ashling|date=11 January 2008|work=driving.timesonline.co.uk|access-date=21 January 2008|location=London|archive-date=30 ಆಗಸ್ಟ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080830073930/http://www.timesonline.co.uk/tol/driving/article3164205.ece|url-status=dead}}</ref> ಸರಳ ಮೋಟಾರುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಿವಿಧ [[wiktionary:innate#Adjective|ದೇಶೀಯ]] ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕೆಲವು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಜುಗಾಡ್, ''ಮಾರುತಾ'', ''ಚಕ್ಡಾ'', ಪಿ ''ಈಟರ್'' ''ರೆಹ್ದಾ'' ಮತ್ತು ''ಫೇಮ್''.<ref name="homemadenano">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-29/special-report/28026171_1_jugaad-chhakda-innovators|title=Homemade Nano|last=Kurup|first=Saira|date=29 March 2009|work=Online edition of [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]], dated 2009-03-29|access-date=10 April 2009|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811084555/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-29/special-report/28026171_1_jugaad-chhakda-innovators|url-status=dead}}</ref> [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಗರದಲ್ಲಿ, [[ರೇಡಿಯೋ ಒನ್|ರೇಡಿಯೊ ಒನ್]] ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಪೋಲಿಸ್ ಕಾರ್‌ಪೂಲಿಂಗ್ ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ರಾಬಿನ್ ಉತ್ತಪ್ಪ]] ಮತ್ತು [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] ಅವರಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="blrcarpoolceleb">{{Cite news|url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bangalores-car-pooling-venture-ropes-in-celebrities_100128752.html|title=Bangalore's car pooling venture ropes in celebrities|access-date=28 May 2009|publisher=[[Indo-Asian News Service|IANS]]|archive-date=14 ಜೂನ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100614064044/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bangalores-car-pooling-venture-ropes-in-celebrities_100128752.html|url-status=dead}}</ref><ref name="radioonecarpoooling">{{Cite news|url=http://www.exchange4media.com/e4m/radio/radionews.asp?section_id=7&news_id=33267&tag=28213|title=Radio One, CommuteEasy partner to promote car pooling in Bangalore|access-date=28 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720205258/http://www.exchange4media.com/e4m/radio/radionews.asp?section_id=7&news_id=33267&tag=28213|archive-date=20 July 2011|dead-url=yes}}</ref><ref name="btpcarpool">{{Cite web|url=http://bangaloretrafficpolice.gov.in/pressroom/pdf/pdf52.pdf|title=Car pooling kicks off in City|publisher=Bangalore Traffic Police|access-date=28 May 2009|archive-date=21 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721155418/http://bangaloretrafficpolice.gov.in/pressroom/pdf/pdf52.pdf|url-status=dead}}</ref> ಈ ಉಪಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದೊರಕಿತು, ಮತ್ತು ಮೇ 2009 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, 10,000 ಜನರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್‌ಪೂಲ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="car10000pool">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1257983|title=10,000 plunge into car pool|last=Shwetha S.|access-date=28 May 2009|publisher=Online edition of DNA, dated 22 May 2009}}</ref> ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೋಲ್ಕತಾ ನಗರವು 2009/10 ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 15 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದಾದ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/kolkata-breathes-easy-sans-its-old-vehicles/articleshow/4981790.cms|title=Kolkata breathes easy sans its old vehicles|last=Sengupta|first=Atmadip Ray & Tamal|date=7 September 2009|work=The Economic Times|access-date=2018-04-10}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿತರಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಬೆರೆತಿವೆ. ಒಂದೆಡೆ, ಬಡ ನಗರ ನಿವಾಸಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯದ ಗುಣಮಟ್ಟದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಕಲುಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{Cite journal|last=Colenbrander S, Gouldson A, Roy J, Kerr N, Sarkar S, Hall S, Sudmant A, Ghatak A, Chakravarty D, Ganguly D, Mcanulla F|date=2017|title=Can low-carbon urban development be pro-poor? The case of Kolkata, India|journal=Environment & Urbanization|volume=29|issue=1|pages=139–158|doi=10.1177/0956247816677775}}</ref> ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಈ ವಾಹನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಂತಹ ವಾಹನಗಳ ಚಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite journal|last=Ghosh P, Somanathan R|date=2013|title=Improving Urban Air Quality in India: Lessons from the Kolkata Clean Air Regulations of 2009|url=http://www.theigc.org/wp-content/uploads/2014/09/Ghosh-Somanathan-2013-Working-Paper1.pdf|journal=International Growth Centre|volume=|pages=}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Tata_Ace_Mini_Truck_(2).JPG|thumb|ಟಾಟಾ ಏಸ್ ಮಿನಿ ಟ್ರಕ್]] ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನವನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ ತಯಾರಿಸಿತು. ಇದು ಮೂಲ ಜೀಪ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಆಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಪರವಾನಗಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="mahindrajeep">{{Cite web|url=http://www.film.queensu.ca/Cj3b/World/India.html|title=Mahindra Jeeps on The CJ3B Page|date=31 January 2007|publisher=Film.queensu.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/19990421062345/http://www.film.queensu.ca/CJ3B/World/India.html|archive-date=21 April 1999|dead-url=yes|access-date=5 April 2010}}</ref> ಈ ವಾಹನವು ತ್ವರಿತ ಹಿಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಮಹೀಂದ್ರಾವನ್ನು ಭಾರತದ ಉನ್ನತ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]] ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರು ಮಾರುತಿ ಜಿಪ್ಸಿಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಮಹೀಂದ್ರಾ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್|ಟಾಟಾ]] ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಅಂಗವಾದ [[ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್|ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನವಾದ ಟಾಟಾ ಸುಮೋವನ್ನು 1994 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="Sumo1">{{Cite web|url=http://www.tata.com/company/profile.aspx?sectid=a4Nd8IHyrqI=#ab|title=Company Profile: Tata Motors|website=Official webpage of the Tata Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123025134/http://tata.com/company/profile.aspx?sectid=a4Nd8IHyrqI=#ab|archive-date=23 January 2009|dead-url=yes|access-date=23 June 2009}}</ref><ref name="Sumo2">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/money/2009/mar/20slde7-from-trucks-to-nano-the-tata-motors-journey.htm|title=The historic Tata Motors journey|date=20 March 2009|publisher=Rediff News|access-date=23 June 2009}}</ref> ಸುಮೋ, ಅಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ 31% ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ.<ref name="Sumo3">{{Cite web|url=http://www.financialexpress.com/old/fe/daily/19970528/14855013.html|title=Telco net spurts 44%, to pay Rs 8 a share|website=Online edition of The Financial Express, dated 1997-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515022208/http://www.financialexpress.com/old/fe/daily/19970528/14855013.html|archive-date=15 May 2013|dead-url=yes|access-date=23 June 2009}}</ref> ಫೋರ್ಸ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಟೆಂಪೊ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನಗಳು ಈಗ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಾಹನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="SUV1">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/SUVs_still_ruling_the_roads_in_India/rssarticleshow/3561336.cms|title=SUVs still ruling the roads in India|last=Sarkar|first=John|work=Online edition of the Economic Times, dated 2008-10-05|access-date=7 June 2009}}</ref> ಟಾಟಾ, ಹೋಂಡಾ, ಹ್ಯುಂಡೈ, ಫೋರ್ಡ್, ಚೆವ್ರೊಲೆಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref name="SUV2">{{Cite web|url=http://www.blonnet.com/bline/2003/03/13/stories/2003031302520100.htm|title=SUVs set to blaze new trail|last=N. Ramakrishnan|website=Online edition of The Hindu Business Line, dated 2003-03-13|access-date=7 June 2009|archive-date=2004-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20040708091901/http://www.blonnet.com/bline/2003/03/13/stories/2003031302520100.htm|url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 7urs5uogd1rbi6rxcm1u23onh6txmkf 0 120077 1428456 1384553 2026-09-16T18:45:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428456 wikitext text/x-wiki [https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/magadhan-empire-1437397156-1 ಮಗಧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191006073618/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/magadhan-empire-1437397156-1 |date=2019-10-06 }} ಎಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಮಗಧಿ ಭಾಷೆಯು ಜೈನಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಬೌದಧರ್ಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಮಹಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಮೌರ್ಯಸಾಮ್ರಜ್ಯ ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮಗಧಿ ಬಾಷೆ ಸುಮಾರು ೨೦೦೦ ವಷ‍ದ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ [[ಬಿಹಾರ]] ಜಾರ್ಖ್ಂಡ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತಾನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ ಮಗಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಮಗಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಈ ಭಾಷೆ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು ಕಥೆಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===ಮಗಧಿಬಾಷೆ ಇತಿಹಾಸ=== ಮಗಧಿಭಾಷೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅಭಿವ್ರದ್ದಿಪಡಿಸುವುದು ತಿಳಿದಲ್ಲ ಭಾಷಾ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಸ್ಸಾಮಿಕ ಬಂಗಾಳಿ.ಬೋಜ್ಪುರಿ.ಮೆಥಿಲಿ ಮತ್ತು ಒರಿಯಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾಗಾಡಿ ಮಿಥಿಲಾ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.sites.google.com/site/bihargatha/the-history-of-the-dialects-folk-and-proverbs/the-historical-magahi-dialect |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-10-06 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027124645/https://sites.google.com/site/bihargatha/the-history-of-the-dialects-folk-and-proverbs/the-historical-magahi-dialect |url-status=dead }}</ref> ===ಮಗಧಿಭಾಷೆಗೆ ಹಲವಾರು ಉಪಭಾಷೆಗಳಿವೆ=== {{Wikify}} {{Ref improve}} {{Copy edit}} *ಪಾಟ್ನಾ *ನಳಂದ *ಗಯಾ *ಜೆಹಾನಾಬಾದ್ *ಲಖಿಸರೈ *ಶೇಖ್ಪುರ *ನವಾಡಾ ಮತ್ತ ಮುಂಗರ್ ===ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ=== ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ೧೪.೭ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮಗಧಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.longdom.org/articles/magahi-and-magadh-language-and-people.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-10-06 |archive-date=2021-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731102100/https://www.longdom.org/articles/magahi-and-magadh-language-and-people.pdf |url-status=dead }}</ref> ===ಉಲ್ಲೇಖಗಳು=== <references/> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆ]] duds6zoxuzkidiilanxip00qig2tz32 0 120802 1428539 1367263 2026-09-17T10:30:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428539 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ಸೀತಾರಾಮ ಕಲ್ಯಾಣ|image=SeetharamaKalyanaFilmPoster.jpg|caption=ಚಿತ್ರದ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ|film name=|director=[[ಎ. ಹರ್ಷ]]|producer=ನಿರಂಜನ.ಎಂ|screenplay=ಎ. ಹರ್ಷ|starring=[[ನಿಖಿಲ್ ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ನಿಖಿಲ್ ಗೌಡ]]<br/>[[ರಚಿತಾ ರಾಮ್]]<br/>[[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್]]<br/>ಶರತ್ ಕುಮಾರ್<br/>ಮಧು<br/>ಸಂಜಯ್ ಕಪೂರ್<br/>ಭಾಗ್ಯಶ್ರೀ ಪಟವರ್ಧನ್|music=ಅನುಪ್ ರುಬೆನ್ಸ್|cinematography=ಸ್ವಾಮಿ.ಜೆ|editing=ಗಣೇಶ|studio=ಚನ್ನಾಂಬಿಕ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್|released={{film date|2019|01|25|df=yes}}|runtime=|country=ಭಾರತ|language=ಕನ್ನಡ}} '''ಸೀತಾರಾಮ ಕಲ್ಯಾಣ''' 2019 ರ [[ಎ. ಹರ್ಷ]] ರವರು ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರಂಜನರವರು ಚನ್ನಾಂಬಿಕ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/harsha-to-direct-nikil-kannada-news-201262|title=Harsha to direct Nikil|date=23 November 2017|publisher=Indiaglitz.com|access-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026061117/https://www.indiaglitz.com/harsha-to-direct-nikil-kannada-news-201262|url-status=dead}}</ref> ಬಹು ತಾರಾಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನಿಖಿಲ್ ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ನಿಖಿಲ್ ಕುಮಾರ್]] ಮತ್ತು [[ರಚಿತಾ ರಾಮ್]] ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.newskarnataka.com/sandalwood/rachita-ram-roped-in-for-nikhils-next|title=Rachita Ram roped in for Nikhil's next|date=9 December 2017|publisher=News Karnataka.com|access-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026064122/https://www.newskarnataka.com/sandalwood/rachita-ram-roped-in-for-nikhils-next|url-status=dead}}</ref> ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್. ಶರತ್‌ಕುಮಾರ್, ಮಧು, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ ಸಂಜಯ್ ಕಪೂರ್, <ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/kannada-debut-for-sanjay/articleshow/65972112.cms|title=Sanjay Kapoor makes Kannada debut|date=27 September 2018|publisher=[[The Mumbai Mirror]]}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಭಾಗ್ಯಶ್ರೀ, ಆದಿತ್ಯ ಮೆನನ್, [[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್|ಪಿ. ರವಿಶಂಕರ್]], [[ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ]], [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]] ಇದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/nov/20/130-artistes-come-together-for-seetharama-kalyana-1900407.html|title=130 artistes come together for 'Seetharama Kalyana'|date=20 November 2018|publisher=[[The New Indian Express]]}}</ref> ಚಿತ್ರದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಅನುಪ್ ರುಬೆನ್ಸ್, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಸ್ವಾಮಿ.ಜೆ, ಸಂಕಲನಕಾರರಾಗಿ ಗಣೇಶ್ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ರಾಮ್-ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/tollywood-stuntmen-ram-and-lakshman-roped-seetha-rama-kalyana-74424|title=Tollywood stuntmen Ram and Lakshman roped in for 'Seetha Rama Kalyana'|date=9 January 2018|publisher=The News Minute}}</ref> [[ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ|ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ]] ರಜಾದಿನ 25 ಜನವರಿ 2019 ರಂದು ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/seetharama-kalyana-to-release-on-january-25/articleshow/67142777.cms|title=Seetharama Kalyana to release on January 25|date=18 December 2018|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=17 March 2019}}</ref> ಚಿತ್ರದ [[ಹಿಂದಿ]] ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 5.5 ಕೋಟಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.newskarnataka.com/sandalwood/hindi-dubbing-rights-of-seetharama-kalyana-sold-for-rs-55-crores|title=Hindi dubbing rights of Seetharama Kalyana sold for Rs.5.5 Crores|date=16 September 2018|publisher=The News Karnataka|access-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026064123/https://www.newskarnataka.com/sandalwood/hindi-dubbing-rights-of-seetharama-kalyana-sold-for-rs-55-crores|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ''ರಂಡೋಯ್ ವೇದಿಕ ಚೂಸ್ದಾಮ್'' ಚಿತ್ರದ ಅನಧಿಕೃತ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಆರ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನಿಖಿಲ್ ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ನಿಖಿಲ್ ಕುಮಾರ್]] * ಗೀತಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರಚಿತಾ ರಾಮ್]] * ಶಂಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್.ಶರತ್‌ ಕುಮಾರ್ * ನರಸಿಂಹನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್|ಪಿ ರವಿಶಂಕರ್]] , ಗೀತಾಳ ತಂದೆ. * ಗೀತಾ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಮಧು * ಮೀರಾ ಅವರ ಪತಿ ಡಾ.ಶಂಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ್ ಕಪೂರ್ * ಮೀರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾಗ್ಯಶ್ರೀ , ನರಸಿಂಹನ ಸಹೋದರಿ * ವಿಶ್ವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯ ಮೆನನ್ * [[ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ]] * [[ಗಿರಿಜಾ ಲೋಕೇಶ್]] * ಶಿವರಾಜ್ ಕೆ.ಆರ್.ಪೇಟೆ * ನಯನ == ಧ್ವನಿಪಥ == ಅನುಪ್ ರುಬೆನ್ಸ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಮೂರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಡಿಯೊವನ್ನು [[ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] ಆಡಿಯೊ ಲೇಬಲ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://lyricsraaga.com/kannada/ninna-raja-naanu-nanna-rani-neenu-lyrics-seetharama-kalyana/|title=Ninna Raja Naanu Nanna Rani Neenu Lyrics: Seetharama Kalyana|date=16 November 2018|website=Raaga.com}}</ref> "ನಿನ್ನ ರಾಜ ನಾನು" ಹಾಡನ್ನು 16 ನವೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/a-romantic-song-from-seetharama-kalyana/articleshow/66653744.cms|title=A romantic song from Seetharama Kalyana|date=16 November 2018|publisher=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]}}</ref> {{tracklist|headline=ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|extra_column=ಹಾಡುಗಾರ(ರು)|total_length=|title1=ನಿನ್ನ ರಾಜ ನಾನು|lyrics1=ವಿ. ಸಾಯಿ ಸುಕನ್ಯ|extra1=[[ಅರ್ಮಾನ್ ಮಲ್ಲಿಕ್]]|length1=04:38|title2=ಓ ಜಾನು ಓ ಜಾನು|lyrics2=ವಿ. ಸಾಯಿ ಸುಕನ್ಯ|extra2=[[ಸಂಜಿತ್ ಹೆಗ್ಡೆ]]|length2=04:03|title3=ಮಾಂಗಲ್ಯಂ ತಂತುನಾನೇನ|lyrics3=|extra3=[[ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್]]|length3=4:20|title4=ಭೂಮಿಯೇ ಮಂಟಪ|extra4=[[ಕೈಲಾಶ್ ಖೇರ್]]|length4=3:55|title5=ಯಾರ ಶಾಪ ಇದು|length5=3:49|extra5=[[ಕೈಲಾಶ್ ಖೇರ್]]}} == ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ == ಚಿತ್ರದ ಟೀಸರ್ 31 ಜುಲೈ 2018 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತ್ತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.newskarnataka.com/sandalwood/seetharama-kalyana-teaser-is-a-big-hit|title="Seetharama Kalyana" teaser is a big hit|date=3 August 2018|publisher=News Karnataka,com|access-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026081152/https://www.newskarnataka.com/sandalwood/seetharama-kalyana-teaser-is-a-big-hit|url-status=dead}}</ref> ಟೀಸರ್ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಕೆಲ ಸಾಹಸ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ತೆಲುಗಿನ ಸರ್ರೈನೋಡು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಚಿತ್ರವು ತೆಲುಗಿನ "ಸರೈನೋಡು" ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.tollywood.net/sarrainodu-fight-remake-seetharama-kalyana-on-top-1-trending/|title=Sarrainodu Fight Remake – Seetharama Kalyana on top 1 trending|date=1 August 2018|publisher=Tollywood.net}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಚಿತ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಟ್ರೈಲರ್ ಅನ್ನು 19 ಜನವರಿ 2019 ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=gKsX2IUC_vI|title=Seetharama Kalyana - Official Trailer HD- "Yuvaraja" Nikhil Kumar,Rachita Ram|publisher=Lahari Music - T series on YouTube}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] 4p9wrqsb3di43h1rglm276t5wl9gm61 0 120863 1428427 1354805 2026-09-16T12:53:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428427 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ಬಜಾರ್|image=|caption=|film name=|director=[[ಸುನಿ]]|producer=ತಿಮ್ಮೇಗೌಡ|screenplay=ಸುನಿ|story=ಎಂ.ಎಲ್. ಪ್ರಸನ್ನ|starring=ಧನ್ವೀರ್ ಗೌಡ <br /> [[ಅಧಿತಿ ಪ್ರಭುದೇವ]] <br /> [[ಶರತ್ ಲೋಹಿತಾಶ್ವ]] <br /> [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]]|music=[[ರವಿ ಬಸ್ರೂರ್]]|cinematography=ಸಂತೋಷ್ ರೈ ಪತಂಜೆ|editing=ಅಭಿಷೇಕ್ .ಎಂ|studio=ಭಾರತಿ ಫಿಲಂ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್|released={{film date|2019|02|01|df=yes}}|runtime=|country=ಭಾರತ|language=ಕನ್ನಡ|budget=|gross=}} '''''ಬಜಾರ್''''' ಭಾರತದ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಸುನಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಭಾರತಿ ಫಿಲಂ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಿಮ್ಮೇಗೌಡ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಆಕ್ಷನ್ ಕ್ರೈಮ್ ಚಲನಚಿತ್ರ.<ref>{{Cite web|url=https://www.chitraloka.com/news/19421-bazaar-to-release-on-feb-1st.html|title=Bazaar To Release On Feb 1st|date=25 January 2019|publisher=Chitraloka.com|access-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-date=21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421214400/https://www.chitraloka.com/news/19421-bazaar-to-release-on-feb-1st.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪರಿಚಯ ಧನ್ವೀರ್ ಗೌಡ<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/director-suni-cast-debut-actor-his-next-73803|title=Director Suni to cast debut actor for his next|date=27 December 2017|publisher=The News Minute}}</ref> ಮತ್ತು ಆಧಿತಿ ಪ್ರಭುದೇವ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]], ಶರತ್ ಲೋಹಿತಾಶ್ವ ಮತ್ತು ಅರುಣಾ ಬಾಲರಾಜ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/kannada-debut-for-sanjay/articleshow/65972112.cms|title=Sanjay Kapoor makes Kannada debut|date=27 September 2018|publisher=[[The Mumbai Mirror]]}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಚಿತ್ರದ ಕಥಾವಸ್ತುವು ಪಾರಿವಾಳ ಓಟದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಜೂಜಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/apr/04/kannada-film-bazaar-the-new-attraction-with-pigeons-on-sets-1797052.html|title=Kannada film 'Bazaar' the new attraction with pigeons on sets|date=4 April 2018}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಾರಿವಾಳ ರೇಸ್ ನಡೆಯುವ [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು]] ಮತ್ತು [[ತುಮಕೂರು|ತುಮಕೂರಿನಂತ]] ನೈಜ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/bazaar-shot-in-real-locations-where-pigeon-racing-is-held/articleshow/64015403.cms|title=Bazaar shot in real locations where pigeon racing is held|date=4 May 2018}}</ref> ಚಿತ್ರದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ [[ರವಿ ಬಸ್ರೂರ್]], ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಸಂತೋಷ್ ರೈ ಪತಂಜೆ, ಸಂಕಲನಕಾರರಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕ್ ಇದ್ದಾರೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ|ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019 ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.chitraloka.com/news/19421-bazaar-to-release-on-feb-1st.html|title=Bazaar To Release On Feb 1st|date=25 January 2019|publisher=Chitraloka.com|access-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-date=21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421214400/https://www.chitraloka.com/news/19421-bazaar-to-release-on-feb-1st.html|url-status=dead}}</ref> == ಕಥಾವಸ್ತು == ಕಲ್ಕಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಪಾರಿವಾಳ ರೇಸರ್ ಆಗಬೇಕೆಂದು ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಪರಿಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳು, ಫ್ಯಾಶನ್ ಡಿಸೈನರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಕಲ್ಕಿ ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್ಟರ್ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವನು. ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಜೀವನವು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಚಿತ್ರದ ಕಥಾವಸ್ತು. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಕಲ್ಕಿ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಧನವೀರ್ ಗೌಡ * ಪಾರಿಜಾತ/ಪರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಅಧಿತಿ ಪ್ರಭುದೇವ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/170118/in-the-market-for-simplicity.html|title=In the ‘market’ for simplicity|date=17 January 2018}}</ref> * ಯಜಮಾನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶರತ್ ಲೋಹಿತಾಶ್ವ * ಜುಮಾಂಜಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]] * ಅರುಣಾ ಬಾಲರಾಜ್ * ಮಂಜುನಾಥ ಹೆಗಡೆ * ಹಂಪ ಕುಮಾರ್ ಅಂಗಡಿ == ಧ್ವನಿಪಥ == [[ರವಿ ಬಸ್ರೂರ್]] ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಮೂರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಟ [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್|ದರ್ಶನ್]] ಅವರು ಆನಂದ ಆಡಿಯೊ ಲೇಬಲ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿಯೋವನ್ನು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.chitraloka.com/news/18335-darshan-releases-the-songs-of-bazaar.html|title=Darshan Releases The Songs Of 'Bazaar'|date=16 August 2018|website=Chitraloka.com|access-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-date=21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421175217/https://www.chitraloka.com/news/18335-darshan-releases-the-songs-of-bazaar.html|url-status=dead}}</ref> {{tracklist|headline=ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|extra_column=ಹಾಡುಗಾರ(ರು)|total_length=|title1=ಲವ್ ಫೇಲ್ಯೂರ್|lyrics1=ವಿಷ್ಣು .ಎಸ್|extra1=[[ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್]], [[ಸಂತೋಷ್ ವೆಂಕಿ]]|length1=05:26|title2=ಏಕೋ ಏನೋ|lyrics2=ಸಚಿನ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಕುಂಬಳೆ|extra2=[[ಸಂಜಿತ್ ಹೆಗ್ಡೆ]], [[ಅನುರಾಧ ಭಟ್]]|length2=03:52|title3=ಒಂದೂರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಯಜಮಾನ|lyrics3=ಕಿನ್ನಲ್ ರಾಜ್|extra3=[[ಕೈಲಾಶ್ ಖೇರ್]]|length3=02:53|title4=ಮಸಣ ಸೇರಾಯ್ತು|lyrics4=ಪ್ರಮೋದ್ ಜಯ|extra4=[[ರವಿ ಬಸ್ರೂರ್]]|length4=03:01|title5=ಮಸಣ ಸೇರಾಯ್ತು|lyrics5=ಪ್ರಮೋದ್ ಜಯ|extra5=ಮೆಹಬೂಬ್ ಸಾಬ್|length5=03:01}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|9624438}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೯ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] gz6nfmf8z458syaaclxcmx8dzqdkewf 0 123076 1428461 1359341 2026-09-16T20:49:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428461 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಮಿಶ್ತಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ | image = Mishti at the special screening of Manikarnika – The Queen Of Jhansi at Sunny Super Sound in Juhu (06).jpg | caption = ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ '' [[ಮಣಿಕರ್ಣಿಕ: ದ ಕ್ವೀನ್ ಆಫ್ ಝಾನ್ಸಿ ]] '' ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ತಿ | birth_name = ಇಂದ್ರಾಣಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ<ref>{{cite web|last=Bhattacharya|first=Roshmila (28 March 2014)|title=Ghai's fifth M|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Ghais-fifth-M/articleshow/32865899.cms|work=Mumbai Mirror|accessdate=28 March 2014|archive-date=2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140402075250/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Ghais-fifth-M/articleshow/32865899.cms|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1987|12|20|df=y}}<ref>{{cite news|title=Raiza Wilson to Niharika Konidela and Reba Monica John, 7 divas who entered the Tamil movie industry this year|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/photo-gallery/raiza-wilson-to-niharika-konidela-and-reba-monica-john-these-7-divas-entered-the-tamil-movie-industry-this-year-pics/314604|publisher=Times Now News|accessdate=16 November 2018}}</ref> | birth_place = [[ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಭಾರತೀಯ]]<ref>{{cite web|url=http://www.koimoi.com/actress/indrani-chakraborty-mishti/|title=Indrani Chakraborty (Mishti) Archives - Koimoi|website=Koimoi}}</ref> | residence = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = [[ನಟಿ]] | other names = ಮಿಶ್ತಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ | years active = ೨೦೧೪-ಇಂದಿನವರೆಗೆ | home_town = ಗರಿಯಾ, [[ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಭಾರತೀಯ]] }} '''ಮಿಶ್ತಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ''' (ಜನನ ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೭) ಒಬ್ಬ [[ಭಾರತೀಯ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ.<ref>{{cite web |title=Hindustan Times - Archive News |url=https://m.hindustantimes.com/archive-news/ |website=Hindustan Times |accessdate=22 December 2019 |language=en |archive-date=16 ಮೇ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190516050249/https://m.hindustantimes.com/archive-news/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Team |first1=Koimoi com |title="Mishti Is One Of The Best Actors I Have Found" Subhash Ghai |url=https://www.koimoi.com/bollywood-news/mishti-is-one-of-the-best-actors-i-have-found-subhash-ghai/ |website=Koimoi |accessdate=22 December 2019 |date=6 March 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=Kaanchi: Subhash Ghai picks Bengali debutante Mishti - Times of India |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Kaanchi-Subhash-Ghai-picks-Bengali-debutante-Mishti/articleshow/18162345.cms |website=The Times of India |accessdate=22 December 2019 |language=en}}</ref> ಸುಭಾಷ್ ಘೈ ಅವರ ಕಾಂಚಿ: ದಿ ಅನ್ಬ್ರೇಕಬಲ್, ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಅವರು ನಿತಿನ್-ಎ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಟಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |title=News18.com: CNN-News18 Breaking News India, Latest News Headlines, Live News Updates |url=https://www.news18.com/ |website=News18 |accessdate=22 December 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Mishti Chakraborty happy to be part of India’s second largest film industry |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mishti-chakraborty-happy-to-be-part-of-indias-second-largest-film-industry/ |website=The Indian Express |accessdate=22 December 2019 |date=26 December 2014}}</ref><ref>{{cite web |title=Nithin- Karunakaran's movie heroine is Mishti - Telugu News |url=https://www.indiaglitz.com/nithin-karunakarans-movie-heroine-is-mishti-telugu-news-107485 |website=IndiaGlitz.com |accessdate=22 December 2019 |date=14 May 2014 |archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122125310/https://www.indiaglitz.com/nithin-karunakarans-movie-heroine-is-mishti-telugu-news-107485 |url-status=dead }}</ref> ಕರುಣಕರನ್ ಚಿತ್ರ ಚಿನ್ನದನ ನೀ ಕೋಸಮ್. ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ಮತ್ತು ಜಿನೂ ಅಬ್ರಹಾಂ ಅವರ ಚಿತ್ರ ಆಡಮ್ ಜೋನ್ ಅವರ ಮೊಲಿವುಡ್ ಚೊಚ್ಚಲ.<ref>{{cite web |title=Mishti and Miya join Prithviraj in Adam - Times of India |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mishti-and-Miya-join-Prithviraj-in-Adam/articleshow/51879409.cms |website=The Times of India |accessdate=22 December 2019 |language=en}}</ref> ಮಿಶ್ತಿಯ ಮುಂದಿನ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ಕೊಲಂಬಸ್, [[:en: Sumanth Ashwin|ಸುಮಂತ್ ಅಶ್ವಿನ್]] ನಟಿಸಿದ್ದು, ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಜು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಸ್ತಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯ ಮೂರನೇ ಚಿತ್ರವಾದ ಇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಗ್ರೇಟ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಸ್ತಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು.<ref>{{cite web |last1=Lohana |first1=Avinash LohanaAvinash |last2=Jun 17 |first2=Mumbai Mirror | Updated: |title=Masti for Mishti |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/Masti-for-Mishti/articleshow/47695779.cms |website=Mumbai Mirror |accessdate=22 December 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Hungama |first1=Bollywood |title=Mishti, Ankita Shorey to star in Great Grand Masti : Bollywood News - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/mishti-ankita-shorey-to-star-in-great-grand-masti/ |accessdate=22 December 2019 |language=en |date=17 June 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Exclusive: 'Kanchi' actress Mishti reveals how she bagged 'Begum Jaan' {{!}} Bollywood Bubble |url=https://www.bollywoodbubble.com/celebrity-interviews/exclusive-kanchi-actress-mishti-reveals-how-she-bagged-begum-jaan/ |website=www.bollywoodbubble.com |accessdate=22 December 2019 |language=en |date=23 April 2017}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀಜಿತ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರ ಬೇಗಂ ಜಾನ್ ನಲ್ಲಿ ನಸೀರುದ್ದೀನ್ ಷಾ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾ ಬಾಲನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ವೇಶ್ಯಾಗೃಹದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಬ್ನಮ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Exclusive: 'Kanchi' actress Mishti reveals how she bagged 'Begum Jaan' {{!}} Bollywood Bubble |url=https://www.bollywoodbubble.com/celebrity-interviews/exclusive-kanchi-actress-mishti-reveals-how-she-bagged-begum-jaan/ |website=www.bollywoodbubble.com |accessdate=22 December 2019 |language=en |date=23 April 2017}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಮಿಶ್ತಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦ ೧೯೮೭ ರಂದು ಭಾರತದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ]] [[ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]]ದ ಬಂಗಾಳಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಾಯಿ ಬೀನಾ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗೃಹಿಣಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಉದ್ಯಮಿ. ಆಕೆಗೆ ಅನಿರುದ್ಧ ಎಂಬ ಸಹೋದರನಿದ್ದಾನೆ. ಅವಳ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು ಇಂದ್ರಾಣಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ.<ref>{{cite web |title='I don't act in front of the camera; I make love to it' |url=https://m.rediff.com/movies/report/slide-show-1-i-dont-act-in-front-of-the-camera-i-make-love-to-it/20140421.htm |website=Rediff |accessdate=22 December 2019 |language=en}}</ref> ==ಜಾಹೀರಾತುಗಳು== ಮಿಶ್ತಿ, ವಿಕ್ಕೊ ಅರಿಶಿನದ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್.<ref>{{cite web |last1=Team |first1=BOC India |title=Mishti Chakraborty actress better known as 'Vicco Girl': Unseen Pics & Wallpapers |url=https://boxofficecollection.in/bollywood/mishti-chakraborty-actress-better-known-as-vicco-girl-unseen-pics-wallpapers-13252 |accessdate=22 December 2019 |date=16 September 2015}}</ref> ==ಫಿಲ್ಮೊಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable" |ಕೀ | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿನಿಮಾವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"| ವರ್ಷ !scope="col"| ಚಲನಚಿತ್ರ !scope="col"| ಪಾತ್ರ !scope="col"| ಭಾಷೆ !scope="col"| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | rowspan="3" | ೨೦೧೪ !scope="row"| ''ಪೊರಿಚೋಯಿ'' | ರಿಮಿ | [[ಬಂಗಾಳಿ]] | <ref>{{cite web|last=Jha|first=Subhash K (28 January 2013)|title=Subhash Ghai's 'new discovery' is my heroine from Porichoi - Prosenjeet Chatterjee|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1704962/Subhash-Ghais-new-discovery-is-my-heroine-from-Porichoi---Prosenjeet-Chatterjee|work=Bollywood Hungama|accessdate=28 March 2014}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://quintdaily.com/2017/09/adam-joan-review-rating-live-audience-report/|title=Adam Joan Review Rating – Live Audience Report – QuintDaily|first=|last=quintdaily|date=1 September 2017|publisher=}}</ref> |- !scope="row"| ''ಕಾಂಚಿ: ದಿ ಅನ್ಬ್ರೇಕಬಲ್'' | ಕಾಂಚಿ | [[ಹಿಂದಿ]] | ಹಿಂದಿ ಚೊಚ್ಚಲ |- !scope="row"| ''ಚಿನ್ನದನ ನೀ ಕೋಸಮ್'' | ನಂದಿನಿ ರೆಡ್ಡಿ | [[ತೆಲುಗು]] |ತೆಲುಗು ಚೊಚ್ಚಲ |- | ೨೦೧೫ !scope="row"| ''[[:en: Kolambus|ಕೊಲಂಬಸ್]]'' | ಇಂದು | [[ತೆಲುಗು]] | |- | ೨೦೧೬ !scope="row"| ''ಗ್ರೇಟ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಸ್ತಿ'' | ರೇಖಾ ಮೀಹ್ ಮೆಹ್ತಾ | [[ಹಿಂದಿ]] | |- | rowspan="3" |೨೦೧೭ !scope="row"|''ಬೇಗಂ ಜಾನ್'' |ಶುಭಮ್ |[[ಹಿಂದಿ]] | |- !scope="row"|''ಬಾಬು ಬಾಗ ಬ್ಯುಸಿ'' | ರಾಧಾ |[[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] | |- !scope="row"|''ಆಡಮ್ ಜೋನ್'' ||ಆಮಿ |[[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ | ಮಲಯಾಳಂ]] |ಮಲಯಾಳಂ ಚೊಚ್ಚಲ |- |- | rowspan="3" |೨೦೧೮ !scope="row"|''[[ಬೃಹಸ್ಪತಿ]]'' |ಶಾಲಿನಿ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಕನ್ನಡ ಚೊಚ್ಚಲ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಕನ್ನಡ |- !scope="row"| ''ಸೆಮ್ಮ ಬೋಥಾ ಅಗಾಥಾ'' |ಮಧು |[[ತಮಿಳು]] |ತಮಿಳು ಚೊಚ್ಚಲ |- ! Scope="row"|''[[ಶರಭಾ (2018) | ಶರಭಾ]]'' | ದಿವ್ಯ | ತೆಲುಗು | |- |೨೦೧೯ ! scope="row"|''[[ಮಣಿಕರ್ಣಿಕ: ದ ಕ್ವೀನ್ ಆಫ್ ಝಾನ್ಸಿ]]'' | ಕಾಶಿಬಾಯಿ | ಹಿಂದಿ |<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/mishti-chakraborty-i-was-initially-hesitant-to-take-up-secondary-characters/articleshow/67119513.cms|title=Mishti Chakraborty: I was initially hesitant to take up secondary characters |website=Mumbai Mirror|date=17 December 2018|access-date=22 December 2018}}</ref> |- |೨೦೧೯|| ''ಬುರ್ರಾ ಕಥಾ''||ಹ್ಯಾಪಿ ||ತೆಲುಗು || <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/burrakatha/movie-review/70088690.cms|title=Burra Katha starring Aadi and Mishti |website=Mumbai Mirror|date=5 July 2019|access-date=17 September 2019}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೭ ಜನನ]] mukkn6qmevfmbge7pk86syzfmgvrua2 0 123796 1428556 1376717 2026-09-17T11:22:26Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428556 wikitext text/x-wiki [[File:Alfred L. Kroeber.jpg|thumb|ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಲೂಯಿಸ್ ಕ್ರೋಬರ್]] '''ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಲೂಯಿಸ್ ಕ್ರೋಬರ್''' (೧೧ ಜೂನ್ ೧೮೭೬<ref name="britannica.com">https://www.britannica.com/biography/A-L-Kroeber</ref> - ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೬೦<ref>https://www.ancestry.com/search/categories/34/?name=Sanylvan+C+W+Bdo</ref>) ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ಅವರು ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಜ್ ಬೋವಾಸ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ನೀಡಿದ್ದು ಇದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ. ಇವರು ಬರ್ಕ್ಲಿಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು.ಇವರು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಉರ್ಸುಲಾ ಕೆ. ಲೆ ಗುಯಿನ್ ನ ತಂದೆ ಎಂದೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20141009153302/http://anthropology.berkeley.edu/content/history</ref> ==ಜನನ ಮತ್ತು ಜೀವನ== ೧೮೭೬ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಜರ್ಸಿಯ ಹೊಬೊಕೆನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇವರು ಜನಿಸಿದರು.<ref>https://www.nytimes.com/1960/10/06/archives/drkroeberdies-anthropologist-authority-on-indians-taught-at.html</ref> ಈತನ ತಂದೆತಾಯಿ ಜರ್ಮನ್ ಮೂಲದ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟರು. ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ ಮನೆಯ ಭಾಷೆ ಜರ್ಮನ್ ಆಗಿತ್ತು. ಕ್ರೋಬರನಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಗಳ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳ ಪರಿಚಯವಾದುದರಿಂದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವನ ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಎಥಿಕಲ್ ಕಲ್ಚರ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ರೋಬರನ ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿತು. ಕೆಲ ಕಾಲದ ಅನಂತರ ಕ್ರೋಬರ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಕೆಲವು ಮಿತ್ರರ ಗುಂಪೊಂದು ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಎಂಬ ಸಂಘವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು, ಖನಿಜಗಳು, ಮತ್ತು [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮಾದರಿಗಳು-ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಓದಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಕ್ರೋಬರ್ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಳೆದ.<ref>https://www.encyclopedia.com/people/social-sciences-and-law/anthropology-biographies/franz-boas</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಅನಂತರ ಕ್ರೋಬರ್ ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ ಎಂ.ಎ. ಡಿಗ್ರಿ ಪಡೆದು (೧೮೯೭) ಫ್ರಾನ್ಜ್ ಬೋಆಸನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ [[ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಭಾಗವೊಂದರ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಪಿಎಚ್‍ಡಿ. ಡಿಗ್ರಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು(೧೯೦೧). ಅದೇ ವರ್ಷ ಬಕ್ರ್ಲಿಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗವೊಂದನ್ನು ತೆರೆದು ತನ್ನ ನಿವೃತ್ತಿಕಾಲದವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಅದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ.<ref>{{cite web |last1=Castelnovo |first1=Walter |last2=Ferrari |first2=Elena |title=ECEG2013- 13th European Conference on eGovernment: ECEG 2013 |url=https://books.google.co.in/books?id=MrMVBAAAQBAJ&pg=PA254&lpg=PA254&dq=al.l+crooper+studied+in+colombia+university&source=bl&ots=QEGiO-GJdU&sig=ACfU3U0DXk6Yl6wblMdAa9X8L4ub1zEwtQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwicierH-_vmAhXy6nMBHcJzCuEQ6AEwD3oECA8QAQ |publisher=Academic Conferences Limited |accessdate=11 January 2020 |language=en |date=13 June 2013}}</ref> ಕ್ರೋಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಆಧ್ಯಯನ ಮಾರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡುದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಮಾನವನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಅಪಾರವಾದ ಆಸಕ್ತಿ. ಇವರು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಜನತೆಯ ಉದ್ಧಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಇವನಿಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋನಿರ್ಯಯಾದ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ಭೂ ಆಕ್ರಮಣ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಫೆರ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆ ಜಾನ್ ಕಾಲಿಯರ್‍ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನಲ್ಲದೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸೂಚಿಸಿ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಅದರ ಪ್ರಕಟಣೆಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯವಿರಬೇಕಾದ್ದು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6075721/</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಕ್ರೋಬರ್ ೧೯೦೬ ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿಯೆಟಾ ರೋಥ್‌ಚೈಲ್ಡ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಕ್ಷಯರೋಗ (ಟಿಬಿ) ಗೆ ತುತ್ತಾದರು ಮತ್ತು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನಂತರ ೧೯೧೩ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಥಿಯೋಡೋರಾ ಕ್ರಾಕಾವ್ ಬ್ರೌನ್ ಎಂಬವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>https://www.encyclopedia.com/people/social-sciences-and-law/anthropology-biographies/alfred-louis-kroeber</ref> ==ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್ - ೧೯೧೨ <br /> ಕ್ರೋಬರ್ ಐದು ಗೌರವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು (ಯೇಲ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್, ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಚಿಕಾಗೊ)<br /> ಎರಡು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ<br /> ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ೧೯೧೭-೧೯೧೮<ref>{{Cite web |url=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft1p300479;chunk.id=0;doc.view=print |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-01-11 |archive-date=2020-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111162309/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view%3FdocId%3Dft1p300479;chunk.id%3D0;doc.view%3Dprint |url-status=dead }}</ref> ==ನಿಧನ== ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಲೂಯಿಸ್ ಕ್ರೋಬರ್ ರವರು ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೬೦ ರಂದು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.<ref name="britannica.com"/> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]] clvzheh7kh8jw18k9fnpsqhemqh1txp 1428557 1428556 2026-09-17T11:23:41Z VASANTH S.N. 728 ವಿಸ್ತರಣೆ 1428557 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic | image = Alfred Louis Kroeber.jpg | caption = Kroeber in 1920 | birth_name = Alfred Louis Kroeber | birth_date = {{Birth date|1876|6|11}} | birth_place = [[Hoboken, New Jersey]], U.S. | death_date = {{Death date and age|1960|10|5|1876|06|11}} | death_place = [[Paris]], France | education = [[Columbia University]] ([[B. A.|BA]], [[M. A.|MA]], [[PhD]]) | thesis_title = Decorative symbolism of the Arapaho | doctoral_advisor = [[Franz Boas]] | discipline = [[Anthropology]] | sub_discipline = [[Cultural anthropology]] | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|Henrietta Rothschild|1906|1913|end=died}}<ref name="Steward_b" />| {{marriage|[[Theodora Kroeber|Theodora Kracaw Brown]]|1926}}<ref name="Steward" />}} | children = 4, including [[Karl Kroeber|Karl]] and [[Ursula K. Le Guin|Ursula]] | awards = [[Viking Fund Medal]] (1946) | workplaces = [[University of California, Berkeley]] | doctoral_students = [[Cora Du Bois]], [[Margaret Lantis]], [[Katharine Luomala]], [[Laura Maud Thompson]], [[Charles F. Voegelin]] | influenced = [[H. Stuart Hughes]]<ref>{{cite book |last=Gilkeson |first=John S. |year=2010 |title=Anthropologists and the Rediscovery of America, 1886–1965 |location=New York |publisher=Cambridge University Press |page=217 |doi=10.1017/CBO9780511779558 |isbn=978-1-139-49118-1}}</ref> }} [[File:Alfred L. Kroeber.jpg|thumb|ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಲೂಯಿಸ್ ಕ್ರೋಬರ್]] '''ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಲೂಯಿಸ್ ಕ್ರೋಬರ್''' (೧೧ ಜೂನ್ ೧೮೭೬<ref name="britannica.com">https://www.britannica.com/biography/A-L-Kroeber</ref> - ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೬೦<ref>https://www.ancestry.com/search/categories/34/?name=Sanylvan+C+W+Bdo</ref>) ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ಅವರು ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಜ್ ಬೋವಾಸ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ನೀಡಿದ್ದು ಇದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ. ಇವರು ಬರ್ಕ್ಲಿಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು.ಇವರು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಉರ್ಸುಲಾ ಕೆ. ಲೆ ಗುಯಿನ್ ನ ತಂದೆ ಎಂದೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20141009153302/http://anthropology.berkeley.edu/content/history</ref> ==ಜನನ ಮತ್ತು ಜೀವನ== ೧೮೭೬ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಜರ್ಸಿಯ ಹೊಬೊಕೆನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇವರು ಜನಿಸಿದರು.<ref>https://www.nytimes.com/1960/10/06/archives/drkroeberdies-anthropologist-authority-on-indians-taught-at.html</ref> ಈತನ ತಂದೆತಾಯಿ ಜರ್ಮನ್ ಮೂಲದ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟರು. ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ ಮನೆಯ ಭಾಷೆ ಜರ್ಮನ್ ಆಗಿತ್ತು. ಕ್ರೋಬರನಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಗಳ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳ ಪರಿಚಯವಾದುದರಿಂದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವನ ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಎಥಿಕಲ್ ಕಲ್ಚರ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ರೋಬರನ ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿತು. ಕೆಲ ಕಾಲದ ಅನಂತರ ಕ್ರೋಬರ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಕೆಲವು ಮಿತ್ರರ ಗುಂಪೊಂದು ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಎಂಬ ಸಂಘವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು, ಖನಿಜಗಳು, ಮತ್ತು [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮಾದರಿಗಳು-ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಓದಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಕ್ರೋಬರ್ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತಳೆದ.<ref>https://www.encyclopedia.com/people/social-sciences-and-law/anthropology-biographies/franz-boas</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಅನಂತರ ಕ್ರೋಬರ್ ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ ಎಂ.ಎ. ಡಿಗ್ರಿ ಪಡೆದು (೧೮೯೭) ಫ್ರಾನ್ಜ್ ಬೋಆಸನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ [[ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಭಾಗವೊಂದರ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿ ಪಿಎಚ್‍ಡಿ. ಡಿಗ್ರಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು(೧೯೦೧). ಅದೇ ವರ್ಷ ಬಕ್ರ್ಲಿಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗವೊಂದನ್ನು ತೆರೆದು ತನ್ನ ನಿವೃತ್ತಿಕಾಲದವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಅದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ.<ref>{{cite web |last1=Castelnovo |first1=Walter |last2=Ferrari |first2=Elena |title=ECEG2013- 13th European Conference on eGovernment: ECEG 2013 |url=https://books.google.co.in/books?id=MrMVBAAAQBAJ&pg=PA254&lpg=PA254&dq=al.l+crooper+studied+in+colombia+university&source=bl&ots=QEGiO-GJdU&sig=ACfU3U0DXk6Yl6wblMdAa9X8L4ub1zEwtQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwicierH-_vmAhXy6nMBHcJzCuEQ6AEwD3oECA8QAQ |publisher=Academic Conferences Limited |accessdate=11 January 2020 |language=en |date=13 June 2013}}</ref> ಕ್ರೋಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಆಧ್ಯಯನ ಮಾರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡುದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಮಾನವನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಅಪಾರವಾದ ಆಸಕ್ತಿ. ಇವರು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಜನತೆಯ ಉದ್ಧಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಇವನಿಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋನಿರ್ಯಯಾದ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ಭೂ ಆಕ್ರಮಣ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಫೆರ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆ ಜಾನ್ ಕಾಲಿಯರ್‍ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನಲ್ಲದೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸೂಚಿಸಿ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಅದರ ಪ್ರಕಟಣೆಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯವಿರಬೇಕಾದ್ದು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6075721/</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಕ್ರೋಬರ್ ೧೯೦೬ ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿಯೆಟಾ ರೋಥ್‌ಚೈಲ್ಡ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಕ್ಷಯರೋಗ (ಟಿಬಿ) ಗೆ ತುತ್ತಾದರು ಮತ್ತು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನಂತರ ೧೯೧೩ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಥಿಯೋಡೋರಾ ಕ್ರಾಕಾವ್ ಬ್ರೌನ್ ಎಂಬವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>https://www.encyclopedia.com/people/social-sciences-and-law/anthropology-biographies/alfred-louis-kroeber</ref> ==ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್ - ೧೯೧೨ <br /> ಕ್ರೋಬರ್ ಐದು ಗೌರವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು (ಯೇಲ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್, ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಚಿಕಾಗೊ)<br /> ಎರಡು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ<br /> ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ೧೯೧೭-೧೯೧೮<ref>{{Cite web |url=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft1p300479;chunk.id=0;doc.view=print |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-01-11 |archive-date=2020-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111162309/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view%3FdocId%3Dft1p300479;chunk.id%3D0;doc.view%3Dprint |url-status=dead }}</ref> ==ನಿಧನ== ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಲೂಯಿಸ್ ಕ್ರೋಬರ್ ರವರು ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೬೦ ರಂದು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.<ref name="britannica.com"/> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]] rr5h8z6mubly5tzoaxl5m5xjhj0q6um 0 126072 1428548 1372676 2026-09-17T11:02:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428548 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ಸುರ್ಬಿ ಚಂದ್ನಾ|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1989|9|11}}<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/happy-birthday-surbhi-chandna-from-playing-a-cameo-in-taarak-mehta-to-a-lead-in-ishqbaaz-a-look-at-lesser-known-facts-about-her/photostory/71068999.cms|title=Happy Birthday Surbhi Chandna: From playing a cameo in Taarak Mehta to a lead in Ishqbaaz; a look at lesser-known facts about her|website=The Times of India}}</ref>|birth_place=[[ದೆಹಲಿ]], [[ಭಾರತ]]|nationality=[[ಭಾರತೀಯ]]|occupation=ನಟಿ|yearsactive=೨೦೦೯-|known_for=ಇಷ್ಕ್ಬಾಜ್'<br>ಸಂಜೀವ್ನಿ}} [[ಚಿತ್ರ:Surbhi Chandna at the 25th SOL Lions Gold Awards 2018.jpg|thumb|2018ರಲ್ಲಿ]] '''ಸುರ್ಬಿ ಚಂದ್ನಾ''' (ಜನನ ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೯) <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/what-s-hot/story/ishqbaaz-actress-surbhi-chandna-s-beach-birthday-celebrations-will-leave-you-smiling-see-pics-1337447-2018-09-11|title=Ishqbaaz actress Surbhi Chandna's beach birthday celebrations will leave you smiling; see pics|last=|first=|date=|website=India Today|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ, ಇವರು ಕಿರುತೆರೆಗೆ ಪರಿಚಯವಾದದ್ದು ''ಕಬೂಲ್ ಹೆ'' ಧಾರವಾಃಇಯ ಹಯಾ ಪಾತ್ರದಿಂದ. ನಂತರ ಇವರು ''ಇಷ್ಕ್ಬಾಜ್'' ನಲ್ಲಿ ನಕುಲ್ ಮೆಹ್ತಾ ರವರ ಜೊತೆ ಅನಿಕಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸಂಜೀವಿನಿ ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ.ಇಶಾನಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಕಿರುತೆರೆಗೆ ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಚಂದ್ನಾ ಇವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧, ೧೯೯ ರಂದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ [[ಮುಂಬೈ]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮುಂಬೈನ ಅಥರ್ವಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ನಿಂದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಳು. == ವೃತ್ತಿ == ಚಂದ್ನಾ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಎಬಿ ಟಿವಿಯ ''[[ತಾರಕ್ ಮೆಹ್ತಾ ಕಾ ಉಲ್ಟಾ ಚಶ್ಮಾ|ತಾರಕ್ ಮೆಹ್ತಾ ಕಾ]]'' ಓಲ್ತಾ ಚಾಶ್ಮಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಿರುತೆರೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ವೀಟಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/surbhi-chandna-to-karan-patel-did-you-know-popular-actors-were-part-of-these-iconic-shows/photostory/69773734.cms|title=Surbhi Chandna to Karan Patel: Did you know popular actors were part of these iconic shows|website=The Times of India|language=en}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್‌ನ ''ಏಕ್ ನನದ್ ಕಿ ಖುಷಿಯೋನ್ ಕಿ ಚಾಬಿ… ಮೇರಿ ಭಾಭಿ'' ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಸುಜಾನೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೪-೨೦೧೫ ಗೆ, ಚಂದ್ನಾ, ಜೀ ಟಿವಿಯ ''ಕಬೂಲ್ ಹೆ'' ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಹಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/newbies-shehzad-shaikh-and-surbhi-chandna-join-qubool-hai-cast-parallel-leads-626|title=Newbies Shehzad Shaikh and Surbhi Chandna join Qubool Hai cast as parallel leads|last=Team|first=Tellychakkar|work=Tellychakkar.com|access-date=5 June 2017}}</ref> ಅವರು ''ಬಾಬಿ ಜಾಸೂಸ್'' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಮ್ನಾ ಖಾನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://forum.punjabijunktion.co.in/f241/surbhi-chandna-nidhi-jha-sony-tv-s-aahat-565589/|title=Surbhi Chandna and Nidhi Jha in Sony TV's Aahat|website=forum.punjabijunktion.co.in|language=en|access-date=9 June 2017|archive-date=16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216045813/http://forum.punjabijunktion.co.in/f241/surbhi-chandna-nidhi-jha-sony-tv-s-aahat-565589/|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೬-೨೦೧೮ ಗೆ, ಚಂದ್ನಾ,ಅನಿಕಾತ್ರಿವೇದಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ ನ ''ಇಷ್ಕ್ಬಾಜ್'' ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಕುಲ್ ಮೆಹ್ತಾ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/from-qubool-hai-to-ishqbaaz-surbhi-chandnas-glamorous-transformation/photostory/60461147.cms|title=From Qubool Hai to Ishqbaaz: Surbhi Chandna's glamorous transformation {{!}} The Times of India|website=m.timesofindia.com|access-date=2017-12-04}}</ref> ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಏಷ್ಯನ್ ವೀಕ್ಷಕರ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಯನ್ಸ್ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ದಿಲ್ ಬೋಲೆ ಒಬೆರಾಯ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಇಷ್ಕ್ಬಾಜ್ ಅವರ ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ishqbaaz-turns-one-nakuul-mehta-and-surbhi-chandna-celebrate-view-pics/|title=Ishqbaaz turns one; Nakuul Mehta and Surbhi Chandna celebrate – view pics!|last=Banerjee|first=Urmimala|access-date=27 June 2017|language=en-US}}</ref> ೨೦೧೯-೨೦೨೦ ರವರೆಗೆ ಇವರು, ಡಾ.ಇಶಾನಿ ಅರೋರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್‌ನ ''ಸಂಜೀವನಿ'' ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/surbhi-chandna-and-namit-khanna-join-mohnish-bahl-and-gurdeep-kohli-for-sanjivanis-reboot/articleshow/69780722.cms|title=Surbhi Chandna and Namit Khanna join Mohnish Bahl and Gurdeep Kohli for Sanjivani's reboot|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2020-03-20|archive-date=2019-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621120559/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/surbhi-chandna-and-namit-khanna-join-mohnish-bahl-and-gurdeep-kohli-for-sanjivanis-reboot/articleshow/69780722.cms|url-status=dead}}</ref> == ಮಾಧ್ಯಮ == ''ಬಿಜ್ ಏಷ್ಯಾ'' ೨೦೧೭ ರ ಟಿವಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ನಾ ೭ ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.bizasialive.com/vivian-dsena-named-tv-personality-2017-sabras-radio-poll/|title=TV Personality 2017 List|work=BizAsia|language=en-GB}}</ref> ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ನಾ {{'}} ''ಬಿಜ್ ಏಷ್ಯಾದ'' ಸೆಕ್ಸಿಯೆಸ್ಟ್ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ೮ ನೇ ಟಿವಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ, ''ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಐ''ಯಲ್ಲಿ ೧೬ ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bizasialive.com/tv-personality-2018-live-updates/|title=TV Personality List 2018|website=Biz Asia|language=en-GB}}</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == === ಟೆಲಿವಿಷನ್ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! ವರ್ಷ ! ತೋರಿಸು ! ಪಾತ್ರ ! ಉಲ್ಲೇಖ |- | ೨೦೦೯ | ''[[ತಾರಕ್ ಮೆಹ್ತಾ ಕಾ ಉಲ್ಟಾ ಚಶ್ಮಾ|ತಾರಕ್ ಮೆಹ್ತಾ ಕಾ ಓಲ್ತಾ ಚಾಶ್ಮಾ]]'' | ಸ್ವೀಟಿ | <ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/fun-zone/did-you-know/did-you-know-about-surbhi-chandna-s-cameo-taarak-mehta-161014|title=Did you know about Surbhi Chandna’s cameo in Taarak Mehta?|last=Team|first=Tellychakkar|publisher=|access-date=4 December 2016}}</ref> |- | ೨೦೧೩ | ''ಏಕ್ ನಾನಾಡ್ ಕಿ ಖುಷಿಯೋನ್ ಕಿ ಚಾಬಿ.'' ''.'' ''.'' ''ಮೇರಿ ಭಾಭಿ'' | ಸುಜೇನ್ | |- | ೨೦೧೪-೨೦೧೫ | ''ಕುಬೂಲ್ ಹೈ'' | ಹಯಾ ಖುರೇಷಿ | <ref>{{Cite web|url=http://www.abplive.in/television/surbhi-jyotis-painting-bond-with-surbhi-chandna-413965|title=Surbhi Jyoti's painting bond with Surbhi Chandna|date=11 September 2016|publisher=|access-date=4 December 2016|archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220045904/http://www.abplive.in/television/surbhi-jyotis-painting-bond-with-surbhi-chandna-413965|url-status=dead}}</ref> |- |೨೦೧೫ | ''ಆಹಾತ್'' | ಸಿಯಾ | |- | ೨೦೧೬-೨೦೧೮ | ''ಇಷ್ಕ್ಬಾಜ್'' | rowspan="2" | ಅನ್ನಿಕಾ ತ್ರಿವೇದಿ | <ref>{{Cite web|url=http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-actor-nakul-mehta-hurted-surbhi-chandna-420809|title=ISHQBAAZ actor Nakul Mehta hurted Surbhi Chandna!|date=25 September 2016|publisher=|access-date=4 December 2016|archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220050209/http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-actor-nakul-mehta-hurted-surbhi-chandna-420809|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/376809/ishqbaazs-anika-aka-surbhi-chandna-looks-cute-after-her-new-makeover|title=Ishqbaaz's Anika aka Surbhi Chandna looks cute after her new makeover|website=www.pinkvilla.com|access-date=5 June 2017|archive-date=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915220006/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/376809/ishqbaazs-anika-aka-surbhi-chandna-looks-cute-after-her-new-makeover|url-status=deviated|archivedate=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180915220006/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/376809/ishqbaazs-anika-aka-surbhi-chandna-looks-cute-after-her-new-makeover}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/exclusive-1-year-ishqbaaz-nakuul-mehta-and-surbhi-chandna-aka-shivaay-anika-get|title=EXCLUSIVE: 1 Year of Ishqbaaz: Nakuul Mehta-Surbhi Chandna aka Shivaay-Anika get into a heart-to-heart conversation like never before|website=www.pinkvilla.com|access-date=4 July 2017|archive-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323230625/http://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/exclusive-1-year-ishqbaaz-nakuul-mehta-and-surbhi-chandna-aka-shivaay-anika-get|url-status=dead}}</ref> |- | ೨೦೧೭ | ''ದಿಲ್ ಬೋಲೆ ಒಬೆರಾಯ್'' | <ref>{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/television-news/surbhi-chandnas-television-shows-apart-from-sanjivani.html|title=Surbhi Chandna's television shows apart from 'Sanjivani' that are a must-watch|last=|first=|date=|website=Republic World|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-02-12}}</ref> |- | ೨೦೧೯-೨೦೨೦ | ''ಸಂಜೀವನಿ'' | ಡಾ. ಇಶಾನಿ ಅರೋರಾ | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/sanjivani-2-surbhi-chandna-namit-khannas-show-to-premiere-in-august/articleshow/70383275.cms|title=Sanjivani 2: Surbhi Chandna, Namit Khanna's show to premiere in August|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/sanjivani-actor-surbhi-chandna-dr-ishani-5898512/|title=Sanjivani actor Surbhi Chandna: My mother is really excited to see me play a doctor|date=2019-08-12|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-08-12}}</ref> |} === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! ವರ್ಷ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಉಲ್ಲೇಖ |- | ೨೦೧೪ | ''ಬಾಬಿ ಜಾಸೂಸ್'' | ಆಮ್ನಾ ಖಾನ್ / ಅದಿತಿ | ಸಮರ್ ಶೇಖ್ | <ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/surbhi-chandna-ditched-bollywood-for-small-screen/17410152|title=Surbhi Chandna ditched Bollywood for small screen|publisher=|access-date=4 December 2016|archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220050604/http://www.mid-day.com/articles/surbhi-chandna-ditched-bollywood-for-small-screen/17410152|url-status=dead}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ನಟನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] adw4mdkh2zlrknmgi54qo0hzoaneybw 0 128870 1428552 1367893 2026-09-17T11:18:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428552 wikitext text/x-wiki {{Infobox church | name = ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ | fullname = ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ | image = St. Marks Cathedral, Bangalore. (Old Postcard Re-print), India Post (2014).jpg | imagesize = 250px | landscape = | caption = ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, [[ಬೆಂಗಳೂರು]] | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | map caption = | coordinates = {{coord|12.9760281|77.6001531|region:IND|format=dms|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall|TEXT}} --> | location = [[ಬೆಂಗಳೂರು]] | country = [[ಭಾರತ]] | denomination = ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ | tradition =ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಧರ್ಮ | membership = | website = [http://www.saintmarks.in/ www.saintmarks.in] | former name = | bull date = | consecrated date = ೧೮೧೬ | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | previous cathedrals = | architect = | architectural type = | style = [[:en:English Baroque|ಆಂಗ್ಲ ಬರೊಕ್]] | years built = ೧೮೦೮-೧೮೧೨ | groundbreaking = ೧೮೦೮ | completed date = ೧೮೧೨ | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = | length nave = | length choir = | width = | width nave = | width transepts = | height = | height nave = | height choir = | dome quantity = | dome height outer = | dome height inner = | dome dia outer = | dome dia inner = | tower quantity = | tower height = | spire quantity = | spire height = | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[:en:Diocese of Central Karnataka of the Church of South India|ಕರ್ನಾಟಕ ಕೇಂದ್ರ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] | diocese start = | province = | archbishop = | bishop = | dean = | canonchancellor = | precentor = | canontreasurer = | canonpastor = | provost = | canon = | director = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = }} '''ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಚರ್ಚ್''' ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ ದಿ ಇವ್ಯಾಂಜಲಿಸ್ಟ್ ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ದಕ್ಷಿಣ]] [[ಭಾರತ]]ದ ಮಧ್ಯ [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಡಯಾಸಿಸ್ನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಆಂಗ್ಲ ಬರೊಕ್ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಚರ್ಚ್, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮ್ಯಾಕ್‌ಐವರ್ ಟೌನ್ ಚರ್ಚ್ ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೮೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ೨೦೦೭-೦೮ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ದ್ವಿಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು.<ref name=St.Marks>{{cite web|title=History of St.Marks Cathedral|url=http://www.saintmarks.in/our-history.html|website=St. Marks Cathedral|accessdate=27 January 2015|date=2015|archive-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204102332/http://www.saintmarks.in/our-history.html|url-status=deviated|archivedate=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150204102332/http://www.saintmarks.in/our-history.html}}</ref><ref name=GardenCity>{{cite web|title=St. Marks Cathedral Bangalore|url=http://www.bangaloreindia.org.uk/religious-places/st-marks-cathedral.html|website=Bangalore: The Garden City|accessdate=27 January 2015|archive-date=6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206073246/http://www.bangaloreindia.org.uk/religious-places/st-marks-cathedral.html|url-status=dead}}</ref><ref name=Hindu-2014 /> ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮದ ಜನರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.<ref name=HolidayIQ>{{cite web|title=St. Mark's Cathedral|url=http://www.holidayiq.com/St-Marks-Cathedral-Bangalore-Sightseeing-293-18178.html|website=Holiday IQ|accessdate=27 January 2015|date=2015|archive-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109112344/http://www.holidayiq.com/St-Marks-Cathedral-Bangalore-Sightseeing-293-18178.html|url-status=deviated|archivedate=9 ನವೆಂಬರ್ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151109112344/http://www.holidayiq.com/St-Marks-Cathedral-Bangalore-Sightseeing-293-18178.html}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೮೦೮ ರಲ್ಲಿ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ನಿರ್ಮಾಣವು ೧೮೧೨ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref name=Birthright>{{cite book|last1=D'Souza|first1=Frank S|title=The Anonymous Birthright|date=25 November 2013|publisher=Author House|isbn=978-1491884706|page=195|url=https://books.google.com/books?id=AjxDAgAAQBAJ&q=st+mark%27s+cathedral+bangalore+the+hindu&pg=PA195|accessdate=27 January 2015}}</ref> [[ಚರ್ಚ್]] ಅನ್ನು ೧೮೧೬ ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಬಿಷಪ್ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದರು.<ref name=St.Marks /> [[ಚರ್ಚ್]] ಅನ್ನು ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ರ್ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು.<ref name=GardenCity /> ಈ ಚರ್ಚ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಕೇಂದ್ರ ಡಯಾಸಿಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.<ref name=Raghuram-Hindu>{{cite news|last1=Raghuram|first1=M|title=St. Mark's Cathedral gearing up for bicentennial bash|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/st-marks-cathedral-gearing-up-for-bicentennial-bash/article1914673.ece|accessdate=27 January 2015|issue=Bangalore|newspaper=The Hindu|date=21 September 2007}}</ref> ಇದು ೧೮೦೮ ರಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಕಂಪನಿಯ [[ಮದ್ರಾಸ್]] ಸೈನ್ಯದ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ೪೦೦ ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೦೦೦ಕ್ಕೆ ಏರಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೦೨ ರಲ್ಲಿ ೭೦೦ ಆಸನಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಹೊಸ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡವು ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೦೬ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೧೭, ೧೯೨೩ ರಂದು ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡವು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು.<ref name=Hindu-2014>{{cite news|title=Marking past in the present|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/marking-past-in-the-present/article5926517.ece|accessdate=27 January 2015|issue=Bangalore|newspaper=The Hindu|date=19 April 2014}}</ref><ref name=IndiaToday /> ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡವು ಮತ್ತೆ ಕುಸಿಯಿತು. ಚರ್ಚ್ ನ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವು ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref name=Patrao-DH>{{cite news|last1=Patrao|first1=Michael|title=Mark of a majestic cathedral|url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/dec212004/spt5.asp|accessdate=27 January 2015|issue=Bangalore|newspaper=Deccan Herald|date=21 December 2004|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205240/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/dec212004/spt5.asp|url-status=deviated|archivedate=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304205240/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/dec212004/spt5.asp}}</ref> <gallery mode="packed-overlay" heights="200px"> File:Kenneth Anderson - 1923 Fire Damage, St. Mark's Cathedral, Bangalore 01.jpg|೧೯೨೩ ಬೆಂಕಿ ಹಾನಿ, ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ - ಕೆನ್ನೆತ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ File:Kenneth Anderson - 1923 Fire Damage, St. Mark's Cathedral, Bangalore 02.jpg|೧೯೨೩ ಬೆಂಕಿ ಹಾನಿ, ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ - ಕೆನ್ನೆತ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ File:Kenneth Anderson - 1923 Fire Damage, St. Mark's Cathedral, Bangalore 03.jpg|೧೯೨೩ ಬೆಂಕಿ ಹಾನಿ, ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ - ಕೆನ್ನೆತ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ </gallery> ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ [[ಚರ್ಚ್]] ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾದ ನಂತರ ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವವರೆಗೂ ಕಬ್ಬನ್ ರಸ್ತೆಯ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಕಿರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=Church>{{cite web|title=Brief Historical Sketch of the St. Andrew's Church over the Years from 1864|url=http://standrewschurch.org.in/brief_history.html|website=St. Andrew's Church|accessdate=28 January 2015|date=2014|archive-date=18 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218095629/http://standrewschurch.org.in/brief_history.html|url-status=deviated|archivedate=18 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218095629/http://standrewschurch.org.in/brief_history.html}}</ref> ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ನ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರೆಸ್ಬೈಟರ್ ರೆವರೆಂಡ್ ಎಚ್ ಎಫ್ ಜೆ ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ಬೈಟರ್-ಉಸ್ತುವಾರಿ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=Patrao-DH /> ==ಮಿಲಿಟರಿ ಪರಂಪರೆ== ವಿಸರ್ಜನೆಯ ನಂತರ (೧೯೦೭) ೭೭ ನೇ ಮಾಪ್ಲಾ ರೈಫಲ್ಸ್ ಇನ್ಫೆಂಟ್ರಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ನ [[ಮಿಲಿಟರಿ ಮಾವ|ಮಿಲಿಟರಿ]] ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾಪ್ಲಾ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದ ಜೀವಗಳ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಇದೆ. [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಲವಾರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸ್ಮಾರಕ ಫಲಕಗಳಿವೆ.<ref name=IndiaToday /> ೧೮೪೭ರಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬರಹಗಾರ ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯನಾಗಿದ್ದ ೨ ನೇ ಬ್ಯಾರೋನೆಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್-ಕರ್ನಲ್ ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಫಲಕವೂ ಇದೆ.<ref name=Scot>{{cite web|title=St. Mark's Church, Bangalore|url=http://www.tigerandthistle.net/india55.htm|website=The Tiger and the Thistle|publisher=The National Galleries of Scotland|accessdate=28 January 2015|date=2000|archive-date=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819103209/http://www.tigerandthistle.net/india55.htm|url-status=dead}}</ref> <gallery mode="packed-overlay" heights="200px" perrow="4"> File:77th Moplah Rifles Colours 01.jpg|ರಾಯಲ್ ಗಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ೭೭ ನೇ ಮಾಪ್ಲಾ ರೈಫಲ್ಸ್ ಬಣ್ಣಗಳು File:77th Moplah Rifles Colours 02.jpg|ದಿ ಕಲರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ೭೭ನೇ ಮಾಪ್ಲಾ ರೈಫಲ್ಸ್ File:Moplah Revolt Memorial.jpg|ಮಲಬಾರ್ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಡಾರ್ಸೆಟ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಸ್ಮಾರಕ </gallery> == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶೈಲಿಯಾಗಿದ್ದು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌ನ]] ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ [[ಗುಮ್ಮಟ]], ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಜಾಗ ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ್]] ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಅಲಂಕೃತ ಕೆತ್ತನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಛಾವಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಭವ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name=St.Marks /> ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚರ್ಚ್ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಗಂಟೆಯೂ ಕೂಡ ಒಂದು. ಬಣ್ಣ ಗಾಜಿನ ಕೆಲಸವು ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=GardenCity /><ref name=DH>{{cite news|title=From the pages of history...|url=http://archive.deccanherald.com/Content/Dec232008/spectrum20081222108248.asp|accessdate=27 January 2015|issue=Bangalore|newspaper=Deccan Herald|date=23 December 2008}}{{Dead link|date=ಮೇ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=Dutta>{{cite news|last1=Dutta|first1=Ayandrali|title=The Glory of Churches This Christmas|url=http://timescity.com/blog/churches-in-india/|accessdate=27 January 2015|issue=Bangalore|newspaper=Times of India|date=18 December 2013}}</ref> ಚರ್ಚ್ ೧೦೦ * ೫೩ * ೨೦ ಅಡಿ ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಸರ್ಕಾರಿ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಸರ್ಕಾರ) ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಸಹ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ನವೀಕರಿಸಿದ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ೨೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೦೨ ರಂದು ಮದ್ರಾಸಿನ ಬಿಷಪ್ ಬಿಳಿತಲೆ ಅವರು ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು. ಬಣ್ಣದ ಗಾಜನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ಶ್ರೀನಿವಾಸುಲು ನಾಯ್ಡು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಕಿಟಕಿಯ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣದ ಗಾಜನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಡನ್‌ಸ್ಟಾನ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರ ವೆಚ್ಚ ೪೫೦೦.<ref name=Calendar2013>{{cite book|title=St. Mark's Celebrating Grace and Truth|date=2013|publisher=St. Mark's Cathedral|location=Bangalore|url=http://saintmarks.in/pew/Calendar-2013.pdf|accessdate=29 January 2015|archive-date=2 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602111244/http://saintmarks.in/pew/Calendar-2013.pdf|url-status=deviated|archivedate=2 ಜೂನ್ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602111244/http://saintmarks.in/pew/Calendar-2013.pdf}}</ref> ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ. ಸತತ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ದ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ವಿಭಿನ್ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿನೋವಾದಿಂದ ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ಅಮೃತಶಿಲೆ]] ಅನ್ನು ಧರ್ಮಪೀಠ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸ್ನಾನ ಬಳಸುವ ಪವಿತ್ರೋದಕ ಪಾತ್ರೆ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Patrao-DH /> [[ಅಮೃತಶಿಲೆ]]ಯ ಧರ್ಮಪೀಠ ಅನ್ನು ಸ್ನೈಜ್ ರವರಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಪಾಲಯಂಕೊಟ್ಟೈನ ಬಿಷಪ್ ಟಬ್ಸ್ ಅವರು ೧ ಜುಲೈ ೧೯೨೮ ರಂದು ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ 'ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಪುನರ್ಮಿಲನ' ಎಂಬ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದರು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಬೋಯರ್ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ಲುಮ್ಸ್‌ಡೆನ್‌ನ ಹಾರ್ಸ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ ಹ್ಯಾರಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ಮತ್ತು ಮಾಂಟೆಗ್ ಬೀಡೆನ್ ಫೋಲೆಟ್ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ೧೯೦೩ ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಕೆಲವು ತೋಟಗಾರರು ಹಿತ್ತಾಳೆ ಉಪನ್ಯಾಸಕವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. ಉಪನ್ಯಾಸದ ಮೇಲಿನ ಬೈಬಲ್ ಅನ್ನು ಶ್ರೀಮತಿ ಲಾರಾ ಅಮೆಲಿಯಾ ಅಮಲ್ಲರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು.<ref name=Calendar2013 /> ಆದಾಗ್ಯೂ ೧೮೦೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚರ್ಚಿನ ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕೊಳಕು ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=IndiaToday>{{cite magazine|last1=David|first1=Stephen|title=200 years of Bangalore's oldest Christian landmark|url=http://indiatoday.intoday.in/story/200+years+of+Bangalore's+oldest+Christian+landmark/1/24820.html|accessdate=27 January 2015|magazine=India Today|date=9 January 2009}}</ref><ref name=Coughlin>{{cite book|last1=Coughlin|first1=Con|title=Churchill's First War|date=1 April 2013|publisher=Macmillan|isbn=978-1743511893|url=https://books.google.com/books?id=xxE-G2dGiGMC&q=st+mark%27s+cathedral+bangalore+the+hindu&pg=PP79|accessdate=27 January 2015}}</ref> ಇದು ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರವಾದ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು.<ref name=Real-Estate>{{cite news|last1=Sharma|first1=Garima|title=St Marks Church, Bangalore|url=https://www.youtube.com/watch?v=tHcSKApfRE4|accessdate=1 February 2015|publisher=Real Estate Television|date=13 February 2009}}</ref> ==ಚರ್ಚ್ ಸಂಗೀತದ ಶಾಲೆ == ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಎಕ್ಯುಮೆನಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಚರ್ಚ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅನ್ನು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತ]] ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಚರ್ಚ್ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ. ಇದು [[ಧರ್ಮ]], ಪಂಗಡ ಅಥವಾ ಚರ್ಚ್‌ನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಎಲ್ಲಾ ಜನರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು [[ಪಿಟೀಲು]], [[ಪಿಯಾನೋ]], ಸಂಗೀತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=Patrao-DH /> == ಗುರಿ == ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ತಿಲಕ್ ನಗರ, ರಾಗಿಗುಡ್ಡ, ಬಾಗ್ಲೂರ್ ವಿನ್ಯಾಸ, ಲಾಜರ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಲಿಂಗರಾಜಪುರಂನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಯುವಜನರನ್ನು ಜಾಫ್ನಾ ([[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]), [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ಮತ್ತು ಹರ್ದ್ವಾರ್‌ಗೆ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಚರ್ಚ್ ಬೈಯ್ಯಪ್ಪನಹಳ್ಳಿಯ ಕೊಳೆಗೇರಿಯಲ್ಲಿ ಟೈಲರಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮುದಾಯ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಮನೆ ಮತ್ತು ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name=Raghuram-Hindu /> ಚರ್ಚ್ ಕನಕಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಹುಣಸನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref name=Patrao-DH /> ಚರ್ಚ್ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಲು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=Patrao-DH /> ==ಇತರ ಕೊಡುಗೆಗಳು== ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ [[ಚರ್ಚ್|ಚರ್ಚ್‌]]ನ ಸಹಾಯಕ ಧರ್ಮಗುರು ರೆವ್. ಆರ್ ಪೋಸ್ನೆಟ್ ೧೮೫೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕ್ಲೆವಲ್ಯಾಂಡ್ ಟೌನ್, [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name=Achanta-DH>{{cite news|last1=Achanta|first1=Pushpa|title=Testimony to a rich past|url=http://www.deccanherald.com/content/308227/archives.php|accessdate=27 January 2015|issue=Bangalore|newspaper=Deccan Herald|date=29 January 2013}}</ref> ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ಪಾದ್ರಿಗಳು (ರೆವ್. ಜಾರ್ಜ್ ಟ್ರೆವರ್<ref name=CE>{{cite journal|editor1-last=Burns|editor1-first=J|title=Colonial Church|journal=The Church of England Magazine|date=1840|volume=9|page=7|url=https://books.google.com/books?id=MRURAAAAIAAJ&q=st+pauls+church+bangalore&pg=PA7|accessdate=30 January 2015|publisher=Church Pastoral-aid Society, London|location=London}}</ref>) ತಮಿಳು ಮಾತನಾಡುವ ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ಓಲ್ಡ್ ಪೂರ್ ಹೌಸ್ ರಸ್ತೆ, ಬೆಂಗಳೂರು ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref name=Ecclesiastical>{{cite journal|last1=Rev. Dr. Russell|title=Society for Promoting Christian Knowledge|journal=The Ecclesiastical Gazette - Monthly Register of the Affairs of the Church of England|date=June 1840|volume=1|page=246|url=https://books.google.com/books?id=r5sOAAAAQAAJ&q=st+pauls+bangalore+george+trevor&pg=RA1-PA246|accessdate=9 February 2015|publisher=Charles Cox|location=London}}</ref> ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ [[ತಮಿಳು]] ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು (೧೮೩೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ೧೯೦೦ ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮುಂದುವರೆಯಿತು).<ref name=Pauls-Hindu>{{cite news|title=St. Paul's church to celebrate 175 years|url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/st-pauls-church-to-celebrate-175-years/article5963719.ece|accessdate=27 January 2015|issue=Bangalore|newspaper=The Hindu|date=1 May 2014}}</ref> <ref name=IndiaToday /> ==ಭಾನುವಾರ ಸೇವೆಗಳು== * ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೭:೦೦ಪವಿತ್ರ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್ ಸೇವೆ (ಹೇಳಲಾಗಿದೆ) * ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೯:೦೦ ಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್ ಸೇವೆ (ಸಂಗ್ ಕೋರಲ್ ಯೂಕರಿಸ್ಟ್) * ೧೧:೦೦ ಬೆಳ್ಲಿಗ್ಗೆ ಪವಿತ್ರ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್ ಸೇವೆ (ಹೇಳಲಾಗಿದೆ) * ಸಂಜೆ ೬:೦೦ ಸಂಜೆ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸೇವೆ * ಮೊದಲ ಭಾನುವಾರ (ಪವಿತ್ರ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್)<ref name=Services>{{cite web|title=Sunday Services|url=http://www.saintmarks.in/our-services.html|website=St Marks Cathedral|accessdate=27 January 2015|archive-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204102319/http://www.saintmarks.in/our-services.html|url-status=deviated|archivedate=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150204102319/http://www.saintmarks.in/our-services.html}}</ref> ==ಛಾವಣಿಹಾದಿ== ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಟಕ್‌ನ ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಪರವಾನಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. <gallery class="center" mode="packed-overlay" heights="200px" perrow="4"> File:St_Marks_Church_From_Cubbon_Park_Bangalore.jpg|ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್, ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ, ಜೆಬಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಜಾರ್ಜ್ (೧೯೧೮). ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ರಾಣಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು. File:St. Mark's Church and Band Stand, Bangalore (1870). 'Views in Bangalore', of the Vibart Collection, by Albert Thomas.jpg|ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್, ಬೆಂಗಳೂರು (೧೮೭೦). ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಥಾಮಸ್ ಅವರಿಂದ ವೈಬಾರ್ಟ್ ಸಂಗ್ರಹದ 'ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿನ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು' </gallery> <gallery class="center" mode="packed-overlay" heights="200px" perrow="4"> File:St. Marks, Bangalore (Penny, 1912, p.72).png|ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, 'ದಿ ಚರ್ಚ್ ಇನ್ ಮದ್ರಾಸ್, ಸಂಪುಟ II' ರಿಂದ ರೆವ. ಫ್ರಾಂಕ್ ಪೆನ್ನಿ ಅವರಿಂದ<ref name=Penny1912>{{cite book|last1=Penny|first1=Frank|title=The Church in Madras : being the History of the Ecclesiastical and Missionary Action of the East India Company in the Presidency of Madras From 1805 to 1835: Volume II|date=1912|publisher=John Murray|location=London|page=[https://archive.org/details/thechurchinmadra02unknuoft/page/n91 72]|url=https://archive.org/details/thechurchinmadra02unknuoft|accessdate=9 February 2015}}</ref> File:Interiors of St. Marks, Bangalore (Penny, 1912, p.72).png|ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಒಳಾಂಗಣಗಳು, 'ದಿ ಚರ್ಚ್ ಇನ್ ಮದ್ರಾಸ್, ಸಂಪುಟ II' ರಿಂದ ರೆವ. ಫ್ರಾಂಕ್ ಪೆನ್ನಿ ಅವರಿಂದ<ref name=Penny1912 /> File:St. Marks Church, Bangalore (Heightened and Lengthened) (Penny, 1912, p.76).png|ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಬೆಂಗಳೂರು (ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಉದ್ದ, ೧೯೧೨), ರೆವ. ಫ್ರಾಂಕ್ ಪೆನ್ನಿಯವರ 'ದಿ ಚರ್ಚ್ ಇನ್ ಮದ್ರಾಸ್, ಸಂಪುಟ II' ನಿಂದ<ref name=Penny1912 /> </gallery> <gallery class="center" mode="packed-overlay" heights="200px" perrow="4"> File:St Mark's Church, Bangalore (1900), by C H Doveton.jpg|ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಬೆಂಗಳೂರು (೧೯೦೦), ಸಿ. ಎಚ್. ಡೊವೆಟನ್ ಅವರಿಂದ<ref name=Doveton>{{cite book|last1=Doveton|first1=C H|title=Picturesque Bangalore|date=1900|publisher=The Times Press|location=Bombay|url=http://wiki.fibis.org/index.php?title=File:Bangalore._St_Mark's_Church.jpg|accessdate=27 January 2015}}</ref> File:St. Marks Church, Bangalore (around 1912) - Tucks Postcard.jpg|ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಬೆಂಗಳೂರು (ಸುಮಾರು ೧೯೧೨) - ಟಕ್ಸ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್<ref name=Tucks1>{{cite web|title=St. Marks Church|url=http://www.tuckdb.org/postcards/48864|website=TuckDB.org|accessdate=27 January 2015|archive-date=22 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222152005/http://www.tuckdb.org/postcards/48864|url-status=deviated|archivedate=22 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150222152005/http://www.tuckdb.org/postcards/48864}}</ref> File:St. Marks Cathedral, Bangalore. (Old Postcard Re-print), India Post (2014).jpg|ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಬೆಂಗಳೂರು. (ಹಳೆಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್ ಮರು-ಮುದ್ರಣ), ಇಂಡಿಯಾ ಪೋಸ್ಟ್ (೨೦೧೪)<ref name=Post>{{cite book|title=Heritage Bangalore|date=2014|publisher=India Post}}</ref> </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] bptd5t3yov0l4qq9gy4rus7hzwu42cc 0 132378 1428458 1358656 2026-09-16T19:58:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428458 wikitext text/x-wiki <ref>https://web.archive.org/web/20210807170435/https://maheshmahadev.com/mahesh-mahadev-music-educator/</ref>{{Infobox musical artist|name=ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |image= |caption=|image_size=|background=solo_singer|birth_name=|origin=[[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]]|genre=ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ, ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ|occupation= ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಗೀತರಚನಾಕಾರ, ಗಾಯಕ|years_active=೨೦೦೧-ಇವರೆಗೆ|label=|website=https://maheshmahadev.com/}} ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಒಬ್ಬ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಗೀತರಚನಾಕಾರ ಹಾಗೂ ಗಾಯಕ.<ref name=":13" /><ref name=":3" /><ref name=":14" />ಇವರು ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಗೀತರಚನಾಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":1">https://www.sruti.com/articles/newsnotes/sri-tyagaraja-a-new-creation</ref> <ref name=":4">https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-your-bond-with-bengaluru/bengaluru-composer-creating-new-ragas-1018393.html</ref>ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ 5೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ರಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಣಗಳು, ಕೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ <ref name=":0">https://archive.org/details/saamagana-indian-classical-music-magazine-july-2018/page/12/mode/2up?q=Mahesh+Mahadev</ref><ref name=":7">https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-musician-and-composer-mahesh-mahadev-creates-sri-tyagaraja-raga-as-a-tribute-to-the-saint-poet/article66559391.ece</ref>ಇವರು ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಮರಾಠಿ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ರಾಜಸ್ಥಾನಿ, ಬ್ರಜ್, ಜಾಪನೀಸ್ ಸೇರಿ 14ಕ್ಕೊ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆ ಗಳಲ್ಲಿ<ref>{{Cite web |url=https://www.mysoorunews.com/music-director-mahesh-mahadev-honoured-with-bharat-seva-ratna-national-award/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-11-20 |archive-date=2025-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128105742/https://www.mysoorunews.com/music-director-mahesh-mahadev-honoured-with-bharat-seva-ratna-national-award/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":8">https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/mahesh-mahadav-and-priyadarshini-salute-saint-tyagaraja-with-a-new-raga-named-after-him/articleshow/98264827.cms?from=mdr</ref> ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref name=":3">https://www.thehindu.com/entertainment/music/experimenting-with-ragas/article35742833.ece</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮, ೧೯೮೧ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ (ಮಹದೇವ ರಾವ್), ತಾಯಿ (ಮಂಜುಳ ಜಾಧವ್).<ref>https://maheshmahadev.com/mahesh-mahadev-family-and-early-life/</ref>ಇವರು ಲಂಡನ್ ನ ರಾಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇವರದ್ದು ಬಾಲಪ್ರತಿಭೆ.<ref name=":4" /> ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೊಸ ರಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಣಗಳು, ಕೃತಿಗಳು, ಬಂದಿಶ್ ಗಳು ಹಾಗೂ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":3" /> <ref name=":2">https://newskarnataka.com/karnataka/bengaluru/sri-tyagaraja-a-new-raga-in-carnatic-music-by-mahesh-mahadev/19012023</ref>ಇವರು ಶಿವಶಕ್ತಿ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20150705003658/http://www.indiaglitz.com/rockline-son-abhilash-weds-shravya-kannada-event-59978.html</ref> <ref>http://www.chitratara.com/show-content.php?key=Kannada%20Film%20Latest%20News,%20Kannada%20New%20Movies,%20Latest%20Kannada%20Films&title=RARE%20MUSIC%20FEAT%20-%20GEET%20BANDISH%20MILAN&id=6588&ptype=News</ref>೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಇವರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ [[ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಭಾರತಿ (ನಟಿ)|ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]] ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ "ಮಧುರ್ ಸಂಗೀತ್ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2010/may/04/treat-in-store-for-manoj-kumars-fans-162549.html</ref><ref>https://www.deccanherald.com/content/70077/all-ears-melodious-nostalgic-numbers.html</ref> ೨೦೧೫ ಇವರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆ ಹಾಗೂ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಮಿಲನದ "ಗೀತ್ ಬಂದಿಶ್ ಮಿಲನ್" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಗಮನಾರ್ಹವು.<ref>https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B3%86%E2%80%93-%E0%B2%AC%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%80%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%85%E0%B2%AA%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B5-%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B2%A8</ref><ref>https://www.prajavani.net/article/ಗಾನ-ಗುಂಗು</ref> ಇವರ ಗಾಯಕಿ [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಿಸಂ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಎಂಬ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ವೈದ್ಯರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":11">https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2016/nov/23/doctor-turns-professional-singer-at-60-1541579.html</ref><ref>https://archive.org/details/saamagana-indian-classical-music-magazine-july-2018/page/12/mode/2up</ref> == ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == 'ಭಾರತ ರತ್ನ' ಪಂಡಿತ್ [[ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿ|ಭೀಮಸೇನ್ ಜೋಶಿ]] (ಭೀಮ್)  [[ತಾನ್ ಸೇನ್]] (ಸೇನ್) ರವರ ಹೆಸರಲ್ಲಿ<ref name=":0" /> ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ '[[ಭೀಮಸೇನ್ (ರಾಗ)|ಭೀಮ್ ಸೇನ್]]' ಹೊಸ ರಾಗದಲ್ಲಿ  'ಗಿರಿಧರ್ ಗೋಪಾಲ್ ಶ್ಯಾಮ್' ವಿಲಾಂಬಿತ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಲಯ ಬಂದಿಶ್ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ರಾಗದಲ್ಲಿ 'ಮನ್ ಕೆ ಮಂದಿರ್ ಅಯೋರೇ' ದೃತ್ ಲಯ ಬಂದಿಶ್ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ <ref name=":0" /> ಇವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಹೊಸ ರಾಗ ಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಿನಿಯಲ್ಲಿ 'ಧ್ಯಾನ್ ಕರು ಝಾತಾ' ಎಂಬ ಮರಾಠಿ ಅಭಾಂಗ್ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ <ref>https://web.archive.org/web/20210807193547/https://maheshmahadev.com/raga-bhimsen/</ref><ref name=":9">https://web.archive.org/web/20210807193547/https://maheshmahadev.com/list-of-ragas-created-by-mahesh-mahadev/</ref> == ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿಲ್ಲದ ಹಲವಾರು ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀರಂಗಪ್ರಿಯ, ತಪಸ್ವಿನಿ, ಮಯೂರಪ್ರಿಯ, ಏಕಮುಖ, ಬಿಂದು ರೂಪಿಣಿ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಹೊಸ ರಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":4" /> ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಎಂಬ ಅಂಕಿತನಾಮದಲ್ಲಿ <ref name=":6">http://samyukthakarnataka.com/articlepage.php?articleid=SMYK_BANG_20230123_03_4&width=174px&edition=Bangalore&curpage=3</ref>ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ತಾಳ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಗೂ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿ, ತಿಲ್ಲಾನ, ಕೀರ್ತನೆಗಳು, ದಾಸರ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":1" /> ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಸಂತ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ|ತ್ಯಾಗರಾಜರ]] ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ "[[ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜ]]"ಎಂಬ ಹೊಸ ರಾಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ "ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರಂ ಭಜಾಮಿ" ಎಂಬ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ]] ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":8" /><ref name=":7" /> [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ]] ದಿಗ್ಗಜರಾದ ಟಿ. ಎಂ. ತ್ಯಾಗರಾಜನ್ ರವರ ಜನ್ಮಶತಾಬ್ಧಿ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ ಮಂಗಳಂ]] ಎಂಬ ರಾಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ "ಧ್ಯಾನ ಮೂಲಂ ಗುರು" ಎಂಬ [[ಉಗಾಭೋಗ]] ಹಾಗೂ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":3" /> == ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ರಾಯ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಮುಖೇಶ್ ತಿವಾರಿ ಅಭಿನಯದ [[ಝಾನ್ಸಿ ಐ. ಪಿ. ಎಸ್|ಝಾನ್ಸಿ ಐ.ಪಿ.ಎಸ್]] ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಚಲನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೀತರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref name=":3" /><ref>https://vijaykarnataka.com/vk-gallery/cinema/raai-laxmi-starrer-jhansi-ips-kannada-movie-photos/photoshow/76072385.cms</ref>ಆನ್ಡ್ರಿಯಾ ಜರಿಮಿಯಾ, ಮನೋಬಾಲ, ಕೆ. ಏಸ್. ರವಿಕುಮಾರ್ ಅಭಿನಯದ [[ಮಾಳಿಗೈ]]' ಎಂಬ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ <ref>https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/110419/maaligai-gave-me-scope-for-various-shades-of-acting-andrea-jeremiah.html</ref>ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref name=":5">https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/andrea-jeremiah-next-maaligai-5675331/</ref><ref name=":8" /> ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ ತರೆ ಕಂಡ 'ಖಡಕ್ 'ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ,<ref>https://www.youtube.com/watch?v=c6wLbAY4ESU</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230308052330/https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/dharma-keerthiraj-anusha-rai-kabir-duhan-singh-starrer-khadak-kannada-movie-songs-released/articleshow/89503693.cms</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230307100717/https://www.cinisuddi.com/khadak-movie-release/</ref> ಮಂಜು ಮೂವೀಸ್ ನ '[[ರಿದಂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಿದಂ]]' ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ನಟನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://cinilahari.in/2022/08/25/ridam-meghasri-new-film/</ref> == ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವ ಹೊಸ ರಾಗಗಳು == ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ರಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತಿದೆ.<ref name=":0" /><ref name=":9" /><ref>https://maheshmahadev.com/list-of-ragas-created-by-mahesh-mahadev/</ref> # ಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಿನಿ - [[ವಕುಲಾಭರಣ|ವಕುಳಾಭರಣ ಜನ್ಯ]] # ಶ್ರೀರಂಗಪ್ರಿಯ - ಸರಸಾಂಗಿ ಜನ್ಯ # [[ಭೀಮಸೇನ್ (ರಾಗ)|ಭೀಮ್ ಸೇನ್]] - [[ಕೋಕಿಲಪ್ರಿಯ|ಕೋಕಿಲಪ್ರಿಯ ಜನ್ಯ]] # ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ # [[ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜ]], ಧರ್ಮಾವತಿ ಜನ್ಯ # ಬಿಂದುರೂಪಿಣಿ, # [[ನಾದ ಕಲ್ಯಾಣಿ]] - ಮೇಚ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಜನ್ಯ # ತಪಸ್ವಿ # ಮಯೂರಪ್ರಿಯ, # [[ಅಮೃತ ಕಲ್ಯಾಣಿ]] - ಮೇಚ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಜನ್ಯ # ರಾಜಸಾಧಕ- ಮೇಚ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಜನ್ಯ # [[ತ್ಯಾಗರಾಜ ಮಂಗಳಂ]] - [[ಗೌರಿಮನೋಹರಿ|ಗೌರಿಮನೋಹರಿ ಜನ್ಯ]] # ಶ್ರೀ ಜ್ಞಾನಾಕ್ಷಿಜಾ - [[ಕೀರ್ವಾಣಿ|ಕೀರವಾಣಿ]] ಜನ್ಯ<ref>https://newskarnataka.com/entertainment/sri-jnanakshi-rajarajeshwari-shrine-celebrates-cultural-and-musical-grandeur/17112024/</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ "ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಆಲ್ಬಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ"- ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಾಯಕರ ಮತ್ತು  ಗೀತರಚನಾಕಾರರ ಸಂಘ, [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]], [[ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶ|ಅಮೇರಿಕಾ]] <ref name=":13">https://issasongwriters.com/2024-issa-awards-winners/</ref> * ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ "ಭಾರತ ಸೇವಾ ರತ್ನ" ರಾಷ್ಟೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಚೇತನಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್<ref>https://newskarnataka.com/karnataka/mangaluru/mahesh-mahadev-honoured-with-bharat-seva-ratna-national-award/20082024/</ref> * ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ "ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನಾಕಾರ"- ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ - ಜೋಸಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, ನ್ಯಾಶ್ವಿಲ್ಲೆ, [[ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶ|ಅಮೇರಿಕಾ]] <ref name=":14">https://web.archive.org/web/20240912005953/https://www.josiemusicawards.com/2024-official-nominees.html</ref> == ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಫಿ == {| class="wikitable sortable" |+ !ವರ್ಷ !ಚಿತ್ರ / ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ !ಭಾಷೆ !ಹಾಡು !ಗಾಯಕರು(ಗಳು) !ಸಾಹಿತ್ಯ !ಆಡಿಯೋ ಲೇಬಲ್ !ಉಲ್ಲೇಖಗಳು |- | rowspan="5" |೨೦೧೬ | rowspan="5" |''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ'' | rowspan="5" |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |'ಮೂಷಿಕ ವಾಹನಾ' |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=pKKOjZHUlFQ</ref><ref name=":12">https://web.archive.org/web/20220120161055/https://shivashakthi.com/2016/06/16/maharudram-mahadeshwaram-modakapriya-ganaraja-audio-launch-mm-hills/</ref> |- |ಮುದಾಕರಾತ್ತ ಮೋದಕಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=uW_qlCVhB1E</ref><ref name=":12" /> |- |ಮಹಾಗಣಪತಿಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತ|ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=eiWtsl41-sE</ref><ref name=":12" /> |- |ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾದೇವಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=m66CsRQrV_A</ref><ref name=":12" /> |- |ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರವರೆ (ಲಾಲಿ) |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref name=":12" /><ref>https://music.apple.com/in/album/kailasa-shikaravare-ganesha-laali/1485680853?i=1485681190</ref> |- | rowspan="5" |೨೦೧೬ | rowspan="5" |''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ'' | rowspan="5" |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಸುಪ್ರಭಾತಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] | rowspan="5" |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Ujmj_eLFku4&list=OLAK5uy_nHnvKRkt8DdSAVHasfCyIbBexzFC7GQ6I</ref><ref name=":12" /> |- |ಓಂಕಾರ ಪ್ರಣವಮಂತ್ರ ಸ್ವರೂಪಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, ಸುನಿಲ್, ವೇಣು |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಪಂಚರತ್ನಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಅಷ್ಟಾದಶನಾಮಾವಳಿ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಲಾಲಿ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- | rowspan="8" |೨೦೧೬ | rowspan="8" |''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ'' | rowspan="8" |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಗಣೇಶ ಪಂಚರತ್ನಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] | rowspan="8" |<ref>https://web.archive.org/web/20220120170009/https://shivashakthi.com/2016/08/20/sri-shankara-stotrarathna-cd-release-sringeri-mutt-mysore/</ref> |- |ಶ್ರೀ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಪಂಚರತ್ನಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಶಿವಪಂಚಾಕ್ಷರ ಸ್ತೋತ್ರ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಭುಜಂಗಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್ ಪಂಚರತ್ನಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, ಸುನಿಲ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ನಾರಾಯಣ ಸ್ತೋತ್ರಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಕಾಲಭೈರವಾಷ್ಟಕಂ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಅಚ್ಯುತಾಷ್ಟಕಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- | rowspan="6" |೨೦೧೮ | rowspan="6" |''ಸುರ್ ಸಂದ್ಯಾ'' |[[ಹಿಂದಿ]] |ಆಯಾ ಸಮಯ್ ಜವಾನೋ ಜಾಗೋ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |ಆರ್ಎಸ್ಎಸ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ | rowspan="6" |<ref name=":11" /> |- |[[ಹಿಂದಿ]] |ಜಯ ದುರ್ಗೇ ದುರ್ಗತಿ ಪರಿಹಾರಿಣಿ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |[[ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ]] |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಪಾಲಿಸೋ ಶ್ರೀ ಹರಿ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |ಹರಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ ಭೀಮವ್ವ |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ |- |[[ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ|ಉರ್ದು]] |ದಿಲ್ ಕಾ ದಿಯಾ ಜಲಾಯ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ |- |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಅಜಂ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಂ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಓ ನನ್ನ ಚೇತನ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |[[ಕುವೆಂಪು]] |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ |- | rowspan="3" |೨೦೧೮ |''ಸಂತಾಂಚೆ ಅಭಂಗ್'' |[[ಮರಾಠಿ]] |ಧ್ಯಾನ್ಕ ಕರೂ ಙಾತಾ |[[ಜಯತೀರ್ಥ ಮೇವುಂಡಿ]] |[[ಸಮರ್ಥ ರಾಮದಾಸರು|ಶ್ರೀ ಸಮರ್ಥ ರಾಮದಾಸರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=_vUPQMBhPR4</ref> |- |''ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |ಮ್ಯೂಗಸ್ ರೆಕಾ‍ಡ್ಸ್ |<ref>https://music.apple.com/in/album/mahalakshmi-baramma-single/1545697047</ref> |- |''ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ತಾಯೇ ವಾ'' |[[ತಮಿಳು]] |ಪೊನ್ಮಳೈ ತನಿಲೇ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |ಜಿ ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ |ಮ್ಯೂಗಸ್ ರೆಕಾ‍ಡ್ಸ್ |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=GGsKAUimAuA&list=OLAK5uy_kmUt9cnMV6OB8G8ysVQCCKru_5OMt4otc</ref> |- | rowspan="8" |೨೦೧೯ |''ಸಾವನ್ ಕೇ ಬಾದಲ್'' |[[ಹಿಂದಿ]] |ನೀಲೇ ಗಗನ್ ಮೇ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಅಭಿಷೇಕ್ ಚೊಖಾನಿ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=dk2euoYT0H8</ref> |- | rowspan="7" |''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಶ್ರೀ ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತರಸ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] | rowspan="7" |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ನಾರೇಯಣರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] | rowspan="7" |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=ow035_zK3RY&list=OLAK5uy_njX-xIcp3ahfgcvTVGFwqeUc2zeSmy1Hg</ref><ref name=":10">https://web.archive.org/web/20230305133318/https://vijaykarnataka.com/news/chikkaballapura/human-beings-should-not-forget-divinity/articleshow/70247753.cms</ref> |- |[[ತೆಲುಗು]] |ಧಿಮಿ ಧಿಮಿ ಧಣ ಧಣ |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ,]] [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, ರಘುರಾಂ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ನಾನೇನು ಬಲ್ಲೆನೋ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮರೆಯಲಾರೆನಮ್ಮ |ಬದರಿ ಪ್ರಸಾದ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ತೆಲುಗು]] |ರಾಮ ರಾಮ ಮುಕುಂದ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಈ ದೇಹದೋಳಗಿದ್ದು |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮಂಗಳಂ ಅಮರನಾರೇಯಣಗೆ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- | rowspan="8" |೨೦೧೯ | rowspan="7" |''ಸದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ನರುಡು ಗುರುಡನಿ ನಮ್ಮೇವಾರಮು |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ,]] [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] | rowspan="7" |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ನಾರೇಯಣರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] | rowspan="7" |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=dt47ZR6f8bA</ref><ref name=":10" /> |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಆತ್ಮಧ್ಯಾನಿಸೋ ಮನುಜ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ತೆಲುಗು]] |ಅಂಡಜವಾಹನ ಕುಂಡಲಿಶಯನ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಇಲ್ಲಿ ನೀ ನಿವಾಸ ಮಾಡಿರುವುದೇನೋ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನ |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ತೆಲುಗು]] |ಏಕಾಕ್ಷರಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಕ್ಷರಮೈ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ತೆಲುಗು]] |ಮಂಗಳಂ ಶತಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥಾಕಾರುನಕು |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |''ವನ್ಪುಲಿವಾಹನ ಶಬರೀಶ'' |[[ತಮಿಳು]] |ವರುವಾಯ್ ವಿರೈವಾಯ್ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=v4Syd_kbpvI</ref> |- | rowspan="5" |೨೦೨೦ |''ರಂಗನ ಮರೆಯಲಾರೇನಮ್ಮ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ರಂಗನ ಮರೆಯಲಾರೇನಮ್ಮ |ಬದರಿ ಪ್ರಸಾದ್ |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://music.apple.com/in/album/rangana-mareyalarenamma/1542912680?i=1542912681</ref> |- |''ಕೈವಾರ ಯೋಗಿ (ಸಿಂಗಲ್)'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಧಿಮಿಧಿಮಿ ಭೇರಿನೌಬತ್ತು |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ,]] [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, ರಘುರಾಂ |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ನಾರೇಯಣರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://music.apple.com/in/album/dhimi-dhimi/1542912169?i=1542912173</ref> |- |''ನಮೋ ವೆಂಕಟೇಶಾಯ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ನರುಡು ಗುರುಡನಿ |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ,]] [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=F8UDOj2BYb0</ref> |- |''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನ (ಸಿಂಗಲ್)'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನ ಚೆಲುವ ಮೂರುತಿ |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://music.apple.com/in/album/kandenu-sriranganathana/1505277465?i=1505277466</ref><ref name=":10" /> |- |''[[ಮಾಳಿಗೈ]]'' <small>''(ಇನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರ)''</small> |[[ತಮಿಳು]] |ಓಂಕಾರ ಪ್ರಣವಮಂತ್ರ ಸ್ವರೂಪಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ | |<ref name=":5" /> |- |೨೦೨೩ |[[ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜ|ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜ ರಾಗ]] |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರಂ ಭಜಾಮಿ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref name=":1" /> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{commonscat|Mahesh Mahadev}} {{wikisource|ವರ್ಗ:ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೧ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] 0iptom3vkz831mm3ksv61dqouhrkefu 0 140160 1428429 1355165 2026-09-16T13:31:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428429 wikitext text/x-wiki '''ಬಾಂಬೆ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ‍ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನವಾದುದು. ಇದು ಜುಹು ಏರೋಡ್ರೋಮ್, [[ಮುಂಬಯಿ.|ಬಾಂಬೆ]] (ಮುಂಬೈ) ನಲ್ಲಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-12-25/mumbai/27190104_1_bombay-flying-club-new-aviation-policy-aai|title=Bombay Flying Club to open up the skies|date=25 December 2003|work=[[The Times of India]]|access-date=12 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811072801/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-12-25/mumbai/27190104_1_bombay-flying-club-new-aviation-policy-aai|archive-date=11 August 2011}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಬಾಂಬೆ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ೨೯ ಮೇ ೧೯೨೮ ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೨೯ ರ ಜನವರಿ ೧೩ ರಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ಎರಡು ಡಿ ಹ್ಯಾವಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾತ್ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವರು ಹಾರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸಂಸ್ಥೆಯ ತರಬೇತಿಯಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಅರ್ಹ ಹಾರಾಟಗಾರರು (ಅದರಲ್ಲಿ ಆರು ಜನ ಭಾರತೀಯರು) ಹೊರಬಂದಾಗ, ಇಂಥ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ಮೂರನೆಯ ವಿಮಾನ, ಡಿಎಚ್ ಮಾತ್ (ಜಿಪ್ಸಿ) ಅನ್ನು ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವೇಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಅವರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite news|url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1930/untitled0%20-%200199.html|title=Bombay Flying Club "At Home"|date=7 February 1930|work=[[Flight Global]]|access-date=17 September 2011}}</ref> ಕ್ಲಬ್ ಈ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ತರಬೇತಿ, ಮನರಂಜನಾ ಹಾರಾಟ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿತು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಜುಹುದಲ್ಲಿನ ಏರೋಡ್ರೋಮ್ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. <ref>{{Cite news|url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1929/1929-1%20-%200670.html|title=Bombay Flying Club First Annual Report|date=1 August 1929|work=[[Flight Global]]|access-date=16 September 2011}}</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಪರಿಹರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1937/1937%20-%202980.html|title=Juhu Improvements|date=28 October 1937|work=[[Flight Global]]|access-date=17 September 2011}}</ref> ಏರೋಡ್ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಗರ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ೧೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೩೧ರಂದು ಕ್ಲಬ್ ತನ್ನ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-03/mumbai/31280833_1_bombay-flying-club-aai-airports-authority|title=Bombay Flying club moves court against AAI order|date=3 April 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=24 April 2012|archive-url=https://archive.today/20120710122922/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-03/mumbai/31280833_1_bombay-flying-club-aai-airports-authority|archive-date=10 July 2012}}</ref> ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ [[ಜೆ.ಆರ್.ಡಿ. ಟಾಟ|ಪಿತ ಜೆಆರ್ ಡಿ ಟಾಟಾ]], ಪೈಲಟ್ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ, ೧೯೨೯ರಲ್ಲಿ ಇದೇ ಕ್ಲಬ್ ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಅವರ ಸಹೋದರಿ, ಲೇಡಿ ದಿನ್ಷಾ ಪೆಟಿಟ್, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೈಲಟ್ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ. <ref> {{Cite news|url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1929/1929-1%20-%200670.html|title=Bombay Flying Club First Annual Report|date=1 August 1929|work=[[Flight Global]]|access-date=16 September 2011}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಲಬ್ ಒಂದು ಸೆಸ್ನಾ 152 ಏರೋಬಾಟ್, ಐದು ಸೆಸ್ನಾ 172 ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಾಮಿನ್ ೧೦೦೦ ಗ್ಲಾಸ್ ಕಾಕ್‌ಪಿಟ್, ಒಂದು ಅವಳಿ ಎಂಜಿನ್ ಪೈಪರ್ ಪಿಎ -34 ಸೆನೆಕಾ ಮತ್ತು ಒಂದು ಪೈಪರ್ ಸೂಪರ್ ಕಬ್ ಪಿಎ -18 ಇವೆ. ಮುಂಬೈಯ ಅತಿಯಾದ ವಾಯುದಟ್ಟಣೆಯ ಅನನುಕೂಲವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಕ್ಲಬ್ ತನ್ನ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಧುಲೆ ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪದ ಧುಲೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು. ಕ್ಲಬ್ ತನ್ನ ತರಬೇತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಸಲು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಏರ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಅನ್ನು ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www1.lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=9&sectid=edid=&edlabel=TOIM&mydateHid=24-05-2010&pubname=Times+of+India+-+Mumbai&edname=&articleid=Ar00900&|title=Busy city skies push flying club to Dhule|date=24 May 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=2 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516155717/http://www1.lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=9&sectid=edid=&edlabel=TOIM&mydateHid=24-05-2010&pubname=Times+of+India+-+Mumbai&edname=&articleid=Ar00900&|archive-date=16 May 2013}}</ref> ನಗರದ ಹೆಸರು ಬದಲಾದರೂ ಕ್ಲಬ್ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಾರುವ ತರಬೇತಿ, ಹವ್ಯಾಸಿ ಹಾರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರ ಹಾರಾಟ, ಮುಂಬೈನ ಜುಹು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.   ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.thebombayflyingclub.com ಬಾಂಬೆ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್] * [https://web.archive.org/web/20111114132356/http://www.desicolours.com/bombay-flying-club/12/11/2011 ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ: ಬಾಂಬೆ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್] * [https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/mumbai-girl-aarohi-first-to-fly-solo-over-atlantic/articleshow/69334058.cms ಬಾಂಬೆ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್ ನಿಂದ ಆರೋಹಿ ಪಂಡಿತ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211003084631/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/mumbai-girl-aarohi-first-to-fly-solo-over-atlantic/articleshow/69334058.cms |date=2021-10-03 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿ]] 1jf253dez9s2s6o7tbsge5gp678ftt4 0 141580 1428532 1377508 2026-09-17T09:41:06Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428532 wikitext text/x-wiki '''ಡಾ. ಸಿ. ಆನಂದರಾಮ ಉಪಾಧ್ಯ'''<ref>[https://www.bookbrahma.com/author/anandaram-upadya ಆನಂದರಾಮ ಉಪಾಧ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118135650/https://www.bookbrahma.com/author/anandaram-upadya |date=2022-01-18 }} - BookBramha</ref> ಕನ್ನಡ ವಿದ್ವಾಂಸ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಬಂಧ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಪಿಇಎಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಪಿಇಎಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಇವರು [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ]] ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು<ref>[https://www.google.co.in/books/edition/Yak%E1%B9%A3ag%C4%81na_Mah%C4%81bh%C4%81rata_prasa%E1%B9%85gaga/gCQ7HAAACAAJ?hl=en ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಹಾಭಾರತ ಪ್ರಸಂಗಗಳು] - Google Books</ref> ಕೃತಿಯ ಕುರಿತು ಅವರು ಉಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದರು. '''ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ'''<ref>[https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-yakshagana-academy-announces-annual-awards/article32527527.ece#:~:text=Mr.%20Upadhya%2C%20a%20native%20of%20Chitrapadi%20in%20Udupi%20district%20and%20resident%20of%20Bengaluru%2C%20has%20been%20a%20researcher%20in%20Yakshagana%20and%20has%20the%20credit%20of%20writing%20a%20doctoral%20thesis%20for%20the%20first%20time%20on%20Yakshagana. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ]- The Hindu</ref>'''.''' ಇವರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿತ್ರಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ. ಅವರ ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳು: "''ಯಕ್ಷ ಚಿಂತನೆ''"<ref>[https://www.sapnaonline.com/books/yaksha-chinthane-anandarama-upadhya-1234016508-5551234016507 ಯಕ್ಷ ಚಿಂತನೆ] - SapnaBooks </ref>, ''"ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನ''<ref>[https://www.google.co.in/books/edition/Yak%E1%B9%A3a_dar%C5%9Bana/uvMhHAAACAAJ?hl=en ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನ]- Google Books</ref>", "''ಪ್ರತಿಬಿಂಬ- ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಜಮಾನ್ ಅಜುರ್ದಾ ಅವರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪ್ರಬಂಧಗಳು (ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ)''<ref>[https://www.exoticindiaart.com/book/details/pratibimba-mohammad-zaman-azurdah-s-award-winning-kashmiri-essays-kannada-mzr207/ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ- ExoticIndia]</ref>" ಇತರವುಗಳು. ಅವರು 2007 ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆರ್ಯಭಟ್ಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>[https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=31955#:~:text=Yakshagana%20Sahitya%3A%20Dr%20Anandarama%20Upadhya%3B ಆರ್ಯಭಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]- DaijiWorld</ref> ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ<ref name=":0">[https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-yakshagana-academy-announces-annual-awards/article32527527.ece#:~:text=are%20Chandrashekhar%20Damle%2C-,Anandarama%20Upadhya,-%2C%20Ramakrishna%20Gundi%2C%20K ದಿ ಹಿಂದೂ]-ಲೇಖನ</ref> ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣದ<ref>[https://factly.forumias.com/digitised-scripts-of-yakshagana/ ಮೊದಲು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲಿಪಿಗಳು]</ref> ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ [http://www.yakshavahini.com/ ಯಕ್ಷವಾಹಿನಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ] ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ<ref>[https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/online-meet-on-yakshagana/article35779457.ece#:~:text=S.%2C%20Gindimane%20Mrutyunjaya%2C-,Anandarama%20Upadhya,-%2C%20Ravi%20Madodi%2C%20Mahabaleshwara ಯಕ್ಷವಾಹಿನಿಯ ಸದಸ್ಯರು] - The Hindu</ref> ಆಗಿದ್ದಾರೆ. == ಜನನ, ಜೀವನ: == === ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ: === [[ಚಿತ್ರ:Dr._C_Anadarama_Upadhya_with_HS._Venkatesh_Murthy_and_H_Dundiraj.jpg|alt=ಡಾ. ಎಚ್. ಎಸ. ವೆಂಕಟೇಶ ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಚ್. ಡುಂಡಿರಾಜ್ ಜೊತೆ.|thumb|[[ಎಚ್.ಎಸ್.ವೆಂಕಟೇಶಮೂರ್ತಿ|ಡಾ. ಎಚ್. ಎಸ. ವೆಂಕಟೇಶ]] ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು [https://g.co/kgs/qGfg35 ಎಚ್. ಡುಂಡಿರಾಜ್] ಜೊತೆ. ]] ನಾರಾಯಣ ಉಪಾಧ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಮ್ಮರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಉಪಾಧ್ಯರು ಚಿತ್ರಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು (ಜನನ 14 ಜನವರಿ 1952). ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೋಟಾದ ವಿವೇಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ನಂತರ ಕನಕಪುರದ ರೂರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಉಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ [[:en:Master_of_Arts|M.A,]] [[:en:Master_of_Philosophy|M.Phl]] ಮತ್ತು [[:en:Doctor_of_Philosophy|Ph.D]] ನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. === ವೃತ್ತಿ: === ಅವರು ಶಾಂತಿ ಕಾಲೇಜು, ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶೇಷಾದರಿಪುರಂ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು 1977 ರಲ್ಲಿ [[ಕರ್ಣಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ]] ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು 2012 ರಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಅವರು 2019 ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕಾಗಿ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ [[ಪಿಇಎಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಪಿಇಎಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲ]]ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ: == === ಪುಸ್ತಕಗಳು: === * ಯಕ್ಷ ಚಿಂತನೆ * ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಹಾಭಾರತ ಪ್ರಸಂಗಗಳು * ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನ * ಯಕ್ಷಗಾನ ರಾಮಾಯಣ ಪ್ರಸಂಗಗಳು<ref>[https://www.google.co.in/books/edition/Yak%E1%B9%A3ag%C4%81na_R%C4%81m%C4%81ya%E1%B9%87a_prasa%E1%B9%85gaga/B0sZAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=Yak%E1%B9%A3ag%C4%81na%20R%C4%81m%C4%81ya%E1%B9%87a%20prasa%E1%B9%85gaga%E1%B8%B7u ಯಕ್ಷಗಾನ ರಾಮಾಯಣ ಪ್ರಸಂಗಗಳು]- Google Books</ref> * ಯಕ್ಷ ಪಥ<ref>{{Cite web |url=http://www.yakshavahini.com/2021/08/blog-post.html |title=ಯಕ್ಷವಹಿನಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಒಂದು ಲೇಖನ |access-date=2022-01-20 |archive-date=2022-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110174859/http://www.yakshavahini.com/2021/08/blog-post.html |url-status=dead }}</ref> * ಸಮಾಹಿತ<ref>{{Cite web |url=http://www.yakshavahini.com/2022/02/blog-post.html |title=ಸಮಾಹಿತ |access-date=2022-02-22 |archive-date=2022-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220130651/http://www.yakshavahini.com/2022/02/blog-post.html |url-status=dead }}</ref> === ಸಂಪಾದನೆಗಳು: === * ಕೋದಂಡ [[ಚಿತ್ರ:Upadhya prize.png|thumb|ಡಾ. ಉಪಾಧ್ಯಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ]] == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು: == * 2007 ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆರ್ಯಭಟ್ಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * 2007ರಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * 2019 ರಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ)<ref name=":0"/><ref>[https://vijaykarnataka.com/news/karnataka/karnataka-yakashagana-academy-announces-his-annual-award/articleshow/77927717.cms#:~:text=%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%96%E0%B2%B0%20%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%86%20%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81-,%E0%B2%A1%E0%B2%BE.%E0%B2%86%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%20%E0%B2%89%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF,-%2C%20%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%A8%20%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B3%81%20%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%A6%20%E0%B2%A1%E0%B2%BE.%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A3 ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಒಂದು ಲೇಖನ]</ref> * 2017ರಲ್ಲಿ ಕೆರೆಮನೆ ಶಂಬು ಹೆಗಡೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬರಹಗಾರ]] 4u5hxzlx689vtx3bcazc1vrxql73mka 0 141962 1428432 1355265 2026-09-16T13:45:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428432 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Baba Sehgal shoots for his album 'Mumbai City' 03.jpg|thumb|ಬಾಬಾ ಸೆಹಗಲ್]] '''ಹರ್ಜೀತ್ ಸಿಂಗ್''' " '''ಬಾಬಾ''' " '''ಸೆಹಗಲ್''', ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಪರ್.<ref name="nair">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/arre-baba-hes-back/articleshow/22423.cms|title=Arre Baba, he's back!|last=Nair|first=Vinod|date=14 June 2003|work=[[The Times of India]]|access-date=6 October 2008}}</ref><ref name="m.huffingtonpost.in">{{Cite web|url=https://m.huffingtonpost.in/2016/04/04/baba-sehgal_n_9607440.html|title=12 Baba Sehgal Life Lessons To Keep You Thanda Thanda All Day|last=Anurag Verma|date=15 July 2016|website=[[HuffPost]]|access-date=18 November 2018}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರು ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ರಾಪರ್ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="Dalrymple2004">{{Cite book|url=https://archive.org/details/ageofkaliindiant00|title=The Age of Kali: Indian Travels and Encounters|last=William Dalrymple|publisher=Penguin Books India|year=2004|isbn=978-0-14-303109-3|pages=[https://archive.org/details/ageofkaliindiant00/page/135 135]–|access-date=11 December 2017|url-access=registration}}</ref><ref name="Inc.1992">{{Cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_KRAEAAAAMBAJ|title=Billboard|last=Nielsen Business Media, Inc.|date=28 November 1992|publisher=Nielsen Business Media, Inc.|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_KRAEAAAAMBAJ/page/n69 44]–|issn=0006-2510|access-date=11 December 2017}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=z1rfAAAAMAAJ|title=Verve: The Spirit of Today's Woman|publisher=Indian and Eastern Engineer Limited|year=1996|pages=25–26|access-date=11 December 2017}}</ref> ಅವರು ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಮದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಷೆಗಳ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು 2006 ರಲ್ಲಿ ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್'' ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದರು. == ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ == === ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ === [[ಲಕ್ನೋ|ಲಕ್ನೋದಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಬಾಬಾ ಸೆಹಗಲ್ ಅವರು [[ನೈನಿತಾಲ್|ನೈನಿತಾಲ್‌ನ]] ಪಂತ್‌ನಗರದ ಜಿಬಿ ಪಂತ್ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಬಿ.ಟೆಕ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಪಾಪ್ ನ ಭಾಗವಾದಾಗ ಅವರ ಮನರಂಜನಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು,<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19981118/32252254.html|title=A sip of Indi-pop|date=18 November 1998|work=[[The Indian Express]]|access-date=6 October 2008}}</ref> ಅವರು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಆಲ್ಬಮ್ MTV ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book|url=https://scholar.google.co.uk/scholar?um=1&num=100&q=%22Baba%20Sehgal%22%20%2B%22mtv%22&sa=N&tab=ps|title=Internationalizing Cultural Studies|last=Abbas|first=M. Ackbar|last2=John Nguyet Erni|last3=Wimal Dissanayake|publisher=[[Blackwell Publishing]]|year=2005|isbn=978-0-631-23623-8|format=link to Google snippet|author-link=Ackbar Abbas|access-date=6 October 2008}}</ref> ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರು ರಾಪ್ ರಂಗದಲ್ಲಿ 'ಥಂಡಾ ಥಂಡಾ ಪಾನಿ','ಮಂಜುಳಾ' ಮತ್ತು 'ದಿಲ್ ಧಡ್ಕೆ ಯಂತಹ ಹಿಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ,'.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2008/03/01/stories/2008030151510400.htm|title=Baba unplugged|date=1 March 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=6 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080306012154/http://www.hindu.com/mp/2008/03/01/stories/2008030151510400.htm|archive-date=6 March 2008}}</ref> ಜನಪ್ರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Wr1lmklsD8QC&q=%22Baba+Sehgal%22&pg=PT438|title=All Music Guide to Hip-hop|last=Hunt|first=Ken|publisher=Backbeat Books|year=2003|isbn=978-0-87930-759-2|editor-last=Vladimir Bogdanov|page=427|editor-last2=Chris Woodstra|editor-last3=Stephen Thomas Erlewine|editor-last4=John Bush}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಸಂಗೀತ === ಸೆಹಗಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಆಲ್ಬಂ ''ದಿಲ್ರುಬಾ'' (1990),<ref name="nair"/> ನಂತರ ''ಅಲಿಬಾಬಾ'' (1991).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WkBnAAAAMAAJ&q=%22Baba+Sehgal%22+%2B%22alibaba%22|title=Cultures of the Commonwealth|publisher=Université de Cergy-Pontoise|year=1998|page=11|access-date=6 October 2008}}</ref> ನಂತರ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ ಆಲ್ಬಂ ''ಥಂಡ ಥಂಡ ಪಾನಿ'' (1992),<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2008/03/05/stories/2008030550540100.htm|title=Baba unplugged|date=5 March 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=6 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103071447/http://www.hindu.com/mp/2008/03/05/stories/2008030550540100.htm|archive-date=3 November 2012}}</ref> 5 ಮಾರಾಟವಾಯಿತು ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳು, ಇದು ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಪ್ ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/pop-no-more/story-ma10CUVJAvQZMpmguM6chP.html|title=Pop no more|date=2 October 2010|work=[[Hindustan Times]]}}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಂಗಳು ''ಮೈನ್ ಭಿ ಮಡೋನ್ನಾ'' (1993), ''ಬಾಬಾ ಬಚಾವೋ ನಾ'' (1993),<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OrwysvL0jssC&q=%22Baba+Sehgal%22+%2B%22madonna%22&pg=PA234|title=Globalization|last=Robertson|first=Roland|last2=Kathleen E. White|publisher=[[Taylor & Francis]]|year=2003|isbn=978-0-415-30222-7|page=234|access-date=6 October 2008}}</ref> ''ಡಾ.ಧಿಂಗ್ರಾ'' (1994), ''ಮಿಸ್ 420'' (1994) ಚಲನಚಿತ್ರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ, ''ಡಬಲ್ ಗಡ್ಬಾದ್'' (1994) ಚಲನಚಿತ್ರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ, ''ಇಂಡಿಯನ್ ರೊಮಿಯೊ'' (1995), ''ಟೋರಾ ಟೋರಾ'' (1995), ''ಲೂಂಬಾ ಲೂಂಬಾ'' (1996), ''ನಾ ಆರಿಯಾ ಹೈ ನಾ ಜರೋಯಾ ಹೈ'' (1997), ''ಅಮೇರಿಕಾ ಮೇನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಧಾಬಾ'' (1997), ''ಡಿಜೆ ಮಿಕ್ಸ್ ಬ್ಲೂ'' (1997), ''ಧಕ್ ಧಕ್ ದಿಲ್ ಇನ್ ಕುಲ್ಕತ್ತಾ'' (1997), ''ಎ ರೀಸನ್ ಟು ಸ್ಮೈಲ್'' (1997), ''ಮೇರಿ ಜಾನ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್'' (1998), ಜುಗ್ನಿ ''ಮಸ್ತ್ ಕಲಂದರ್'' (1998), ಅಬ್ ''ಮೈ ವೆಂಗಾಬಾಯ್'' (1999), ''ಪಿಂಗ ಪಿಂಗ'' (2001), ಯುವರ್ ಸ್ಟೈಲ್(2003), ವೆಲ್ಕಮ್ ''ಟು ಮುಂಬೈ'' (2005) ''ಪಂಪ್,'' ''ಬೇಬ್ ಡಿ ಗಡ್ಡಿ'' ( 2009), ''ವೋ ಬೀತೆ ದಿನ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಆಫ್ ದಾಂಡಿಯಾ'', ಮತ್ತು ಇತರವುಗಳು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.  ''ಅವರು ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ'' (1995) ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡು "ಕಪುರ್ತಲಾ ಸೇ ಆಯಾ ಹೂಂ, ತೇರೆ ಲಿಯೇ ಲಾಯಾ ಹೂಂ, ಆರೆಂಜ್ ಕುರ್ತಾ ಪೀಲಾ ಪೈಜಾಮ..".<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/audiolisting/6020/index.html|title=Dance Party|website=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004133546/http://www.bollywoodhungama.com/movies/audiolisting/6020/index.html|archive-date=4 October 2011|access-date=6 October 2008}}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ MTV ಏಷ್ಯಾ <ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/1994-12-26/entertainment/ca-13155_1_pop-music|title=India's Turning 'Asian Kool' Into Very Hot Sounds Pop music: Record chiefs bet the next global hits will be rap monologues tinged with a Punjabi folk genre known as bhangra|last=Sharma|first=Amitabh|date=26 December 1994|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=6 October 2008}}</ref> ನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದ ಅವರು. ಅವರು ಪ್ರೈಮ್‌ಟೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ DD2 ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ''ಸೂಪರ್‌ಹಿಟ್ ಮುಕಾಬ್ಲಾ'' ಟಿವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರೂಪಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2005/05/21/stories/2005052101320400.htm|title=Baba Sehgal is back|date=21 May 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=6 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20051227053325/http://www.hindu.com/mp/2005/05/21/stories/2005052101320400.htm|archive-date=27 December 2005}}</ref> ಅವರು ರಂಗ ಕಲಾವಿದರಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/bombay-times/straight-answers/articleshow/1281831.cms|title=Straight Answers|last=TNN|date=1 November 2005|work=[[The Times of India]]|access-date=6 October 2008}}</ref> 2001 ರಿಂದ 2005 ವರೆಗಿನ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿದ್ದ <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2005/08/26/stories/2005082604800200.htm|title=Baba Sehgal comes back in a new player movement|date=26 August 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=6 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103071737/http://www.hindu.com/2005/08/26/stories/2005082604800200.htm|archive-date=3 November 2012}}</ref> ಅವರು ಮುಂಬೈಗೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ''ವೆಲ್ಕಮ್ ಟು ಮುಂಬೈ'' ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು,<ref>{{Cite news|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/albumreview/3109.html|title=Welcome To Mumbai – Baba Saigal|date=8 January 2007|work=IndiaGlitz|access-date=6 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080922175149/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/albumreview/3109.html|archive-date=22 September 2008}}</ref> ಇದು ಅವರ 22 ನೇ ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿತ್ತು. [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್]] ಚಿತ್ರ ''ಭೂತ್'' ''ಅಂಕಲ್'' (2006) ಮತ್ತು ನಾಲಾಯಕ್ (2005) ಗಾಗಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/bombay-times/straight-answers/articleshow/1491490.cms|title=Straight Answers|last=Deladia|first=Priyanka|date=15 April 2006|work=[[The Times of India]]|access-date=6 October 2008}}</ref> ಅವರು ರಂದು ಟಿವಿ ಶೋ 'ಸಾಂಟಾ ಮತ್ತು ಬಂಟಾ ನ್ಯೂಸ್ ಅನ್ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಆಸರೆ ಜೂಮ್.<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-05-19/tv/27751382_1_siddharth-kannan-comedy-entertainment-channel|title=Baba and I are like husband and wife|last=Mulchandani|first=Amrita|date=19 May 2008|work=[[The Times of India]]|access-date=6 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021220141/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-05-19/tv/27751382_1_siddharth-kannan-comedy-entertainment-channel|archive-date=21 October 2012}}</ref> [[ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್|ಆಗಿನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್]] ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಅವರ ಹಾಡು ಟ್ರಂಪ್ ಕಾ ಮೇನಿಯಾ ಹಿಟ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="m.huffingtonpost.in"/><ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/baba-sehgal-donald-trump-trump-ka-mania-chicken-fried-rice/1/752844.html|title=From Mumbai to Kenya, Baba Sehgal raps Trump Ka Mania|date=30 August 2016|website=Ashna Kumar|publisher=[[India Today]]|access-date=11 December 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Baba-Sehgal-impressed-by-Donald-Trump/articleshow/54003601.cms|title=Baba Sehgal impressed by Donald Trump|date=28 January 2017|website=[[The Times of India]]|access-date=11 December 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/music/i-am-really-impressed-with-donald-trump-baba-sehgal/story-6LxloSTMDRhsKysDwTJlGJ.html|title=I am really impressed with Donald Trump: Baba Sehgal|last=Samarth Goyal|date=10 November 2016|website=[[Hindustan Times]]|access-date=11 December 2017}}</ref> ಈಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ "ಬಾಬಾ ಸೆಹಗಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್" ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''ಆಲೂ ಕಾ ಪರಾಟಾ, ಗೋಯಿಂಗ್ ಟು ಜಿಮ್‌, ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ್'' ಸೇರಿವೆ. ಅವರ ಹಾಡು "ಮುಂಬೈ ಸಿಟಿ" ಮುಂಬೈ ಕುರಿತ ಡಾರ್ಕ್ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ರಾಪ್ ಹಾಡು.  === ನಟನೆ === 1998 ರಲ್ಲಿ, ಸೆಹಗಲ್ ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಮಿಸ್ 420'' ನಲ್ಲಿ ಶೀಬಾ ಆಕಾಶದೀಪ್ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ನಟನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1994 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥದಲ್ಲಿ (ಪಲ್ಲವ್, ಓ ಪಲ್ಲವ್) ಅವರು ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಇದು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು. ''1999 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಡಬಲ್ ಗಡ್ಬದ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.  2009 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಬ್ ಟೀವಿಯ ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿ ''ಜುಗ್ನಿ ಚಾಲಿ ಜಲಂಧರ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು''. 2011 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಟಾರ್ ಒನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ರಂಗ್ ಬದಲ್ತಿ ಓಢನಿಯಲ್ಲಿ'' ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ''ಸೆಹಗಲ್ ಅವರು ರುದ್ರಮದೇವಿಯಲ್ಲಿ'' ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, [[ಅನುಷ್ಕಾ ಶೆಟ್ಟಿ]] ನಾಯಕಿ. ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಗುಣಶೇಖರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಬಾಬಾ ಸೆಹಗಲ್ ಅವರು ಓವರ್ ಡೋಸ್'' ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://zoot.mtsindia.in/artist-Baba%20Sehgal-biography-835|title=Archived copy|website=zoot.mtsindia.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909125131/http://zoot.mtsindia.in/artist-Baba%20Sehgal-biography-835|archive-date=9 September 2013|access-date=13 January 2022}}</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಬ್ಯಾಂಕ್ ಚೋರ್ ನಲ್ಲಿ'' ಸ್ವತಃ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ''ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಚ್ಚಂ ಯೆನ್ಬದು ಮಡಮೈಯಡಾದಲ್ಲಿ'' ಭ್ರಷ್ಟ ಪೋಲೀಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.  ಅವರು 2006 ರಲ್ಲಿ ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ 1 ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದರು.'' == ಚಿತ್ರಕಥೆ == === ನಟನಾಗಿ === {{Colbegin}} * ''[[Helicopter Eela]]'' (2018)<ref>{{cite news |last1=Lohana |first1=Avinash |title=Helicopter Eela: Kajol jams with Anu Malik, Ila Arun, Shaan and Baba Sehgal |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/helicopter-eela-kajol-jams-with-anu-malik-ila-arun-shaan-and-baba-sehgal/articleshow/65314654.cms |access-date=25 January 2021 |work=Mumbai Mirror |date=8 August 2018 |language=en |archive-date=30 ಆಗಸ್ಟ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830133938/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/helicopter-eela-kajol-jams-with-anu-malik-ila-arun-shaan-and-baba-sehgal/articleshow/65314654.cms |url-status=dead }}</ref> * ''[[Bank Chor]]'' (2017)<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/baba-sehgal-has-an-interesting-take-on-his-bank-chor-experience-1416711.html|title=Baba Sehgal Has An Interesting Take On His Bank Chor Experience|publisher=[[News18 India]]|author=IANS|date=30 May 2017|access-date=27 April 2018|author-link=Indo-Asian News Service}}</ref> * ''[[Achcham Enbadhu Madamaiyada]]'' (2016) *''[[Sahasam Swasaga Sagipo]]'' (2016) * ''[[Rudramadevi (film)|Rudramadevi]]'' (2015) * ''[[My Friend Ganesha 3]]'' (2010) * ''[[Double Gadbad]]'' (1999) * ''[[Miss 420]]'' (1998) Vicky / MR 421 look-alike * ''Yaaron Ka Yaar'' (1994) (unreleased) {{Colend}} === ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ === ==== ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ==== * ''[[ಗಜಕೇಸರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಜಕೇಸರಿ]]'' (2014) ==== ದೂರದರ್ಶನ/ವೆಬ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ==== {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 1992–1994 | ''ಸೂಪರ್ಹಿಟ್ ಮುಕಾಬ್ಲಾ'' | ಆಂಕರ್ | |- | 1996 | ''ಕೋಲ್ಗೇಟ್ ಟಾಪ್ 10'' | ಖರೆ | |- | 2006–2007 | ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ 1'' | ಸ್ಪರ್ಧಿ | |- | 2009–2010 | ''ಜುಗ್ನಿ ಚಲಿ ಜಲಂಧರ್'' | ಬಲ್ವಿಂದರ್ | |- | 2011 | ''ರಂಗ್ ಬದಲ್ತಿ ಓಡಾನಿ'' | ಭಾಯಿ | <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Baba-Sehgal-to-do-an-Anil-Kapoor/articleshow/7701119.cms|title=Baba Sehgal to do an Anil Kapoor?|last=Bushra Khan|date=14 March 2011|website=[[The Times of India]]|access-date=27 April 2018}}</ref> |- | 2019 | ''ಭೂತ ಪೂರ್ವ'' | ಯಮರಾಜ್ | <ref>{{Cite web|url=https://www.iwmbuzz.com/digital/news-digital/baba-sehgal-roped-zee5s-bhoot-purva/2019/04/03|title=Baba Sehgal roped in for ZEE5's Bhoot Purva|last=Suthar|first=Author: Manisha|date=2019-04-03|website=IWMBuzz|language=en-US|access-date=2021-06-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.adgully.com/zee5-premieres-horror-comedy-bhoot-purva-85498.html|title=ZEE5 Premieres Horror-Comedy 'Bhoot Purva'|last=Bureau|first=Adgully|website=www.adgully.com|language=en-US|access-date=2021-06-09}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೬೫ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] to1seylg8b1fom94p3d7g6no1yn4o5i 0 144760 1428561 1428071 2026-09-17T11:56:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428561 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿ|name=ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ|network=ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್|owner=ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್|slogan=ಬದಲಾವಣೆಯ ಬೆಳಕು|country=[[ಭಾರತ]]|language=[[ಕನ್ನಡ]]|headquarters=[[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]]|former names=ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ (2007-2016)|broadcast area=ಭಾರತ|launch=ಜೂನ್ 17, 2007; |logofile=Star_Suvarna_logo_2023.png|thumb|right|alt=ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ|ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]]}[[ಚಿತ್ರ:Star_Suvarna_logo_2023.png|thumb|right|alt=ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ|ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]]}} '''ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ''' ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] [[ಮನೋರಂಜನೆ|ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನರಂಜನಾ]] ಪಾವತಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪನಿಯ ಇಂಡಿಯಾದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ರಿಲಾಯನ್ಸ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅವರ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ವೈಯಾಕಾಮ್ ೧೮ ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾದ ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಚಾನೆಲ್ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ ನಾಟಕ, ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ವಾಹಿನಿ ಹಲವಾರು ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರವಾಹಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದದು ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ, ಮಹಾಭಾರತ. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳು]] == ಇತಿಹಾಸ == ಇದನ್ನು ಜೂನ್ 17, 2007 ರಂದು ಜುಪಿಟರ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ವೆಂಚರ್ (ಜೆಇವಿ) ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ಎಂದು ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 2013 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 25 ಜುಲೈ 2016 ರಂದು, ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಎಂದು ಮರುನಾಮರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ''ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್'' ಚಾನೆಲನ್ನು 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2013 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ಸಿಮುಲ್ಕಾಸ್ಟ್ ಅನ್ನು 15 ಜುಲೈ 2017 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು HD ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಡಾಲ್ಬಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಸ್ 5.1 ಧ್ವನಿ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 2025 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ರಿಲಯನ್ಸ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅವರ ವಾಯಕಾಮ್ 18 ಕಂಪನಿಯ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. == ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಸಾರಗಳು == === ಮೂಲ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು === ====ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಸಾರಗಳು==== {| class="wikitable sortable" !ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ ! ಹೆಸರು ! ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ! {{Abbr|Refs|References}} |- |11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |[[ಆಸೆ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಆಸೆ]] |[[ತಮಿಳು|ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ]] [[:en:Siragadikka Aasai|ಸಿರಗಾಡಿಕ್ಕ ಆಸೈ]] | |- |30 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024 |ನಿನ್ನ ಕಥೆ ನನ್ನ ಜೊತೆ | |- |17 ಮಾರ್ಚ್ 2025 | ಶಾರದೆ | [[ತೆಲುಗು]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ಕಾರ್ತೀಕ ದೀಪಮ್ 2 | |- |20 ಜನವರಿ2026 | ಜೈಲಲಿತಾ |[[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಯ [[:en:Nimki Mukhiya| ನಿಮ್ಕಿ ಮುಖಿಯ]] | |- | 13 ನವೆಂಬರ್ 2023 | ''ಗೌರಿ ಶಂಕರ'' |[[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಯ [[:en:Mann Kee Awaaz Pratigya|ಮನ್ ಕೀ ಅವಾಜ್ ಪ್ರತಿಗ್ಯ]] | |- |15 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2025 | ವಸುದೈವ ಕುಟುಂಬ | [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯ ಮಹಾನದಿ |- | 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 | ಸ್ನೇಹದ ಕಡಲಲ್ಲಿ | [[ಮಲಯಾಳಂ]] ''ಸ್ನೇಹ ಕೊಟ್ಟು'' | |- | 23 ಮಾರ್ಚ್ 2026 | ''ಮರ್ಯಾದೆ ರಾಮಣ್ಣ'' | [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ''[[:en:Khokababu |ಖೋಕಬಾಬು]]'' | |- | 23 ಜನವರಿ 2023 | ''ಉಧೋ ಉಧೋ ಶ್ರೀ ರೇಣುಕಾ ಎಲ್ಲಮ್ಮ'' | |- |4 ಆಗಸ್ಟ್2025 |ನೀ ಇರಲು ಜೊತೆಯಾಗಿ |ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ದೈವಮಗಲ್ | |} === ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು === {| class="wikitable sortable" !ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ ! ಹೆಸರು ! ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020 | ''ಸುವರ್ಣ ಸಂಕಲ್ಪ'' | | |- | 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 | ''ಬೊಂಬಾಟ್ ಭೋಜನ ಸೀಸನ್ 2'' | | |- | 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 | ''ಸುವರ್ಣ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 2'' | | |- | 16 ಜುಲೈ 2022 | ''ಇಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಜೋಡಿ'' | | |} === ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು === {| class="wikitable sortable" !ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ ! ಹೆಸರು ! ನಿಂದ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 10 ಜನವರಿ 2022 | ''ಅನುರಾಗ ಅರಳಿತು'' | [[ತೆಲುಗು]] ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಎನ್ನೆನ್ನೋ ಜನ್ಮಲ ಬಂಧಂ'' | |- | 10 ಜನವರಿ 2022 | ''ಹೊಂಗನಸು'' | [[ತೆಲುಗು]] ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಗುಪ್ಪೆದಂತ ಮನಸು'' | |- | 25 ಜುಲೈ 2022 | ''ಬಂಗಾರದ ಪಂಜರ'' | ತೆಲುಗು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಬಂಗಾರು ಪಂಜರಂ'' | |- | 18 ಮೇ 2020 | ''ರಾಧಾ ಕೃಷ್ಣ'' | [[ಹಿಂದಿ]] ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''[[ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ(ದೂರದರ್ಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿ)|ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ]]'' | |} == ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಸಾರಗಳು == === ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು === {| class="wikitable sortable" ! ಹೆಸರು !! ಪ್ರಸಾರವಾದ ವರ್ಷಗಳು !! ಸಂಚಿಕೆಗಳು !! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |''[[ನಮ್ಮ_ಲಚ್ಚಿ_(ಕನ್ನಡ_ಧಾರಾವಾಹಿ)|ನಮ್ಮ ಲಚ್ಚಿ]]'' | 2023-2024 | |- |''ಆಕಾಶದೀಪ 1'' | 2012-2014 | | <ref>{{Cite web|url=https://www.indiantvinfo.com/akashadeepa-kannada-serial/|title=Akashadeepa, Keladi Chennamma, Bhagyavantharu – Suvarna Launches 3 Mega Fiction Shows|website=Indiatvinfo|access-date=2021-09-12|archive-date=2021-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912070516/https://www.indiantvinfo.com/akashadeepa-kannada-serial/|url-status=dead}}</ref> |- | ''ಆಕಾಶದೀಪ 2'' | 2021-2022 | |- | ''[[ಆಸೆ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಆಸೆ]]'' |2023-2025 | | |- |''ಅಂಬಾರಿ'' |2014-2015 | | |- |''ಅಮ್ಮ'' |2016-2017 | | |- |''ಅಮೃತ ವರ್ಷಿಣಿ 1'' |2012-2017 | | |- |''ಅಮೃತ ವರ್ಷಿಣಿ 2'' |2018-2019 | | |- |ಅಣ್ಣ ತಂಗಿ'' |2011-2012 | |- | ''ಅಂತಃಪುರ'' |2015 | | |- | ''ಅನುರೂಪ'' |2014-2016 | | |- | ''ಅರಮನೆ ಗಿಳಿ'' |2019-2020 | | |- | ''ಅರಗಿಣಿ'' |2013-2015 | | |- | ''ಅರ್ಥಿಗೊಬ್ಬ ಕೀರ್ತಿಗೊಬ್ಬ'' |2019-2020 | | |- |''ಅವಲಕ್ಕಿ ಪಾವಲಕ್ಕಿ'' |2009-2010 | | |- |''ಅವನು ಮತ್ತೆ ಶ್ರಾವಣಿ'' |2014-2017 | | |- | ''ಬಯಸದೆ ಬಳಿ ಬಂದೆ'' |2019-2020 | | |- | ''ಬೀದಿಗೆ ಬಿದ್ದವರು'' |(2010) <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2010/oct/16/beedige-biddavaru-on-suvarna-195613.html|title=Beedige Biddavaru on Suvarna|date=2010-10-16|website=New Indian Express|access-date=2021-09-11}}</ref> | | |- |''ಭಾಗ್ಯವಂತರು'' |2012 | | |- |''ಬಿಳಿ ಹೆಂಡ್ತಿ'' |2018-2019 | | |- | ''ಬೊಂಬೆಯಾಟವಯ್ಯ'' |2010-2011 <ref>{{Cite web|url=https://www.indiantvinfo.com/bombeyatavayya-mega-serial-on-suvarna-tv/|title=Bombeyatavayya New Mega Serial on Suvarna TV from 13 Dec|website=Indiatvinfo|access-date=2021-09-11}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | | |- |''ಚೆಲುವಿ'' |2012-2013 | | |- | ''ಚುಕ್ಕಿ'' |2012-2013 <ref>{{Cite web|url=https://www.indiantvinfo.com/suvarna-serial-chukki/|title=Chukki – New Fiction Show Of Suvarna Starting From 16th April|date=2012-04-11|website=Indiatvinfo|access-date=2021-09-12|archive-date=2021-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912070517/https://www.indiantvinfo.com/suvarna-serial-chukki/|url-status=dead}}</ref> | | |- | ''ಸಹಪಾಠಿಗಳು'' |2010-2012 | | |- | ''ದುರ್ಗಾ'' |2015-2017 | | |- |''ಎಲ್ಲರಂತಲ್ಲ ನಮ್ಮ ರಾಜಿ'' |2010 <ref>{{Cite web|url=https://www.adgully.com/ellaranthalla-namma-raaji-is-the-new-fiction-at-suvarna-43912.html|title=Ellaranthalla Namma Raaji is the new fiction at Suvarna|date=2010-07-30|website=Adgully|access-date=2021-09-11}}</ref> | | |- |''ಎರಡು ಕನಸು'' |2017-2018 | | |- | ''ಗೀತಾಂಜಲಿ'' |2016-2017 | | |- | ''ಗೋತನಾಗ ಪೋರ್ತಾಂಡ್'' |2010-2011 | |(ಚಾನೆಲ್‌ನ ಮೊದಲ [[ತುಳು|ತುಳು ಭಾಷೆಯ]] ಧಾರಾವಾಹಿ) |- |''ಗುಂಡ್ಯಾನ್ ಹೆಂಡ್ತಿ'' | 2016 | | |- | ''ಗುರು ರಾಘವೇಂದ್ರ ವೈಭವ'' |2010-2012 | | |- | ''ಹರ ಹರ ಮಹಾದೇವ'' |2016-2018 | | |- | ''ಹುಷಾರ್ ಕರ್ನಾಟಕ'' |2016 | | |- |''ಇದ್ರೆ ಇರಬೇಕು ನಿನ್ನ ಹಂಗಾ'' |2009-2010 <ref>{{Cite web|url=http://sandalwoodnews.blogspot.com/2009/11/socio-political-series-idhre-irabeku.html?m=1|title=Socio Political series- 'Idhre Irabeku Ninhange|date=2009-11-06|website=sandalwood. blogspot.com|access-date=2021-09-11}}</ref> | | |- | ''ಇಂತಿ ನಿಮ್ಮ ಆಶಾ'' |2019-2022 | | |- | ''ಜಾನಕಿ ರಾಘವ'' |2017-2018 | | |- | ''ಜೀವನ ಚೈತ್ರ'' |2016 | | |- | ''ಜೀವಾ ಹೂವಾಗಿದೆ'' |2020-2022 | | |- | ''ಕೇವಲ ಮಠ ಮಠದಲ್ಲಿ'' |2016-2017 | | |- | ''ಕಾರಂಜಿ'' |2014 | | |- | ''ಕರ್ಪೂರದ ಗೊಂಬೆ'' |2013-2014 | | |- | ''ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ'' |2012 | | |- | ''ಕೃಷ್ಣ ರುಕ್ಮಿಣಿ'' |2011-2013 | | |- |''ಕೃಷ್ಣ ತುಳಸಿ'' |2018-2019 | | |- |''ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ'' |2008 | | |- | ''ಕುಶಿ'' |2015 | | |- |''ಲಕುಮಿ'' | 2010-2012 | | |- |''ಮಧುಬಾಲಾ'' |2014-2015 | | |- | ''ಮಹಾರಾಣಿ'' |2018-2019 | | |- | ''ಮಾನಸಪುತ್ರಿ'' |2008 | | |- |''ಮರಳಿ ಬಂದಳು ಸೀತೆ'' |2019-2020 | | |- | ''ಮತ್ತೆ ವಸಂತ'' |2020-2022 | | |- | ''ಮೀರಾ ಮಾಧವ'' |2013-2014 | | |- |''ಮೇಘಾಮಂದರ'' |2008-2009 | | |- | ''ಮಿಲನ'' |2013-2016 | | |- | ''ಮೌನರಾಗ'' |2018-2019 | | |- | ''ನನ್ ಹೆಂಡ್ತಿ ಎಂಬಿಬಿಎಸ್'' |2019 | | |- |''ನಾಗ ಪಂಚಮಿ'' |2012 | | |- | ''ನೀಲಿ'' |2016-2018 | | |- | ''ನಿಹಾರಿಕಾ'' |2016-2017 | | |- |''ನಿರ್ಭಯಾ'' |2015 | | |- | ''ಪಾರಿಜಾತ'' |2009 <ref>{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/parijata-runs-backwards/articleshow/22065976.cms|title=Parijata runs backwards|date=2009-08-16|website=bangloremirror.indiatimes.com|access-date=2021-09-11}}</ref> | | |- |''ಪಾರಿಜಾತ 2 '' |2011-2012 | | |- | ''ಪರಿಣೀತಾ'' |2014 | | |- | ''ಪಡುವಾರಹಳ್ಳಿ ಪಡ್ಡೆಗಳು'' |2011-2012 | | |- | ''ಪಲ್ಲವಿ ಅನುಪಲ್ಲವಿ'' |2012-2014 | | |- |''ಪಂಚರಂಗಿ ಪೊಂ ಪೊಂ'' |2012-2015 | | |- | ''ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ'' |2011-2013 | | |- | ''ಪ್ರೀತಿ ಎಂದರೇನು'' |2015 | | |- |''ಪ್ರೇಮಲೋಕ'' |2019-2020 | | |- | ''ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ'' |2013-2014 | | |- | ''ಪುಟ್ಟುಮಲ್ಲಿ'' |2017-2018 | | |- | ''ರಾಧೆ ಶ್ಯಾಮಾ'' |2021-2022 | | |- |''ರುಕ್ಕು'' |2021 | | |- | ''ಸಾಗುತ ದೂರ ದೂರ'' |2009 | | |- | ''ಸಂಘರ್ಷ'' |2020-2022 | | |- |''ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ'' |2007-2008 | | |- |''ಸರಸು'' |2020-2021 | | |- | ''ಸರಸ್ವತಿ'' |2013-2014 | | |- | ''ಸರ್ವಮಂಗಳ ಮಾಂಗಲ್ಯೆ'' |2018-2020 | | |- | ''ಸತ್ಯಂ ಶಿವಂ ಸುಂದರಂ'' |2017-2020 | | |- |''ಶಿವಲೀಲಾಮೃತ'' |2008-2009 <ref>{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/suvarna-to-air-kannada-televisions-first-mythologicalshivaleelamrutha-31125.html|title=Suvarna to air Kannada television’s first mythological, ‘Shivaleelamrutha’|date=2008-05-30|website=exchange4media|access-date=2021-09-11}}</ref> | | |- |''ಶ್ರೀಮತಿ ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ'' |2015 | | |- | ''ಶ್ರೀ'' |2018 | | |- |''ಶ್ರುತಿ ಸೇರಿದಾಗ'' |2019-2020 | | |- | ''ಸಿಂಧೂರ'' | 2010-2011 | | |- | ''ಸಿಂಧೂರ-2'' |2017-2020 | | |- |''ಸಿಂಗಾರಿ ಬಂಗಾರಿ'' |2014 | | |- | ''SSLC ನಾನ್ ಮಕ್ಲು'' | 2008-2010 | | |- | ''ಸ್ವಾತಿ ಮುತ್ತು'' |2014 | | |- | ''ತಿರುಪತಿ ತಿರುಮಲ ವೆಂಕಟೇಶ'' |2012 | | |- | ''ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮ'' |2017 | | |- |''ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸ್ಟೋರ್ಸ್'' |2019-2020 | | |- | ''ಯಜಮಾನಿ'' |2019-2020 | | |- | ಮುದ್ದುಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮುದ್ದುಮಣಿಗಳು | 22 ಜನವರಿ 2018 ರಿಂದ 26 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 | | [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಕರುತಮುತ್ತು'' |- | ''ರಾಜಿ'' | 18 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022-2023 | | [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಭಾಷೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಕೆ ಅಪೋನ್ ಕೆ ಪೋರ್'' |- | ''ಜೇನುಗೂಡು'' | 21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022 ರಿಂದ 30 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2023 | | [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಭಾಷೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಖೋರ್ಕುಟೊ'' |- | ''ಬೆಟ್ಟದ ಹೂ'' | 31 ಜನವರಿ 2022- 2023 | | [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಇಷ್ಟಿ ಕುಟುಮ್'' |- | ''ಮರಳಿ ಮನಸಾಗಿದೆ'' | 9 ಆಗಸ್ಟ್ 2021- 2023 | | [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಭಾಷೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಕುಸುಮ್ ಡೋಲಾ'' |- |''ಮನಸೆಲ್ಲಾ ನೀನೇ'' | 7 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020-2023 | | [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಯೇ ಹೈ ಚಾಹತೇನ್'' |- |''ಅರ್ಧಾಂಗಿ'' | 23 ಮೇ 2022-2022 | | [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಚೆಲ್ಲೆಲಿ ಕಾಪುರಂ'' |- |''ರಾಣಿ'' |2023 | | |- |''[[ನೀನಾದೆ ನಾ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ನೀನಾದೆ ನಾ]]'' | 2023ರ ಮೇ 16 - 30 ಆಗಸ್ಟ್ 2024 | | [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] ಭಾಷೆಯ [[:en:Khelaghor| ಖೇಲಘೋರ್]] |"ದೃಷ್ಟಿ" (2019-2021) |ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ನಜರ್ ಸೀರಿಯಲ್ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ |"ದೃಷ್ಟಿ 2"(2022) |ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ನಜರ್ 2 ಸೀರಿಯಲ್ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ |ಅರ್ಧ ಪ್ರಸಾರ: ಲಾಕ್ಡೌನ್ ಕಾರಣದಿಂದ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಥಗಿತ |} === ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು === * ''ಆಕ್ಷನ್ ಸ್ಟಾರ್'' * ''ಆನಂದವಾಣಿ'' * ''ಆರೋಗ್ಯ'' * ''[[Bengaluru Benne Dose|ಬೆಂಗಳೂರು ಬೆಣ್ಣೆ ದೋಸೆ]]'' * ''ಭರ್ಜರಿ ಕಾಮಿಡಿ'' * ''ಭವ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ'' * ''ಬೊಂಬಾಟ್ ಭೋಜನ (ಸೀಸನ್ 1)'' * ''[[Bigg Boss Kannada (season 2)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 2)]]'' * ''ಬೊಂಬಾಟ್ ಉಪಹಾರ'' * ''[[Cookku with Kirikku|ಕಿರಿಕ್ಕು ಜೊತೆ ಕುಕ್ಕು]]'' * ''ಕಾಮಿಡಿ ಕೆಫೆ'' * ''ಕನ್ನೆಕ್ಸೀನ್ '' * ''ಡಾನ್ಸ್ ಡಾನ್ಸ್ (ಸೀಸನ್ 1–2)'' * ''ಡಾ.ರಾಜ್ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವರು'' * ''ಗಾನ ಬಜಾನ (ಸೀಸನ್ 1,2)'' * ''ಗರಂ ಮಸಾಲೆ'' * ''ಹಳ್ಳಿ ಹೈದ ಪ್ಯಾಟೆಗ್ ಬಂದ'' * ''ಹೊಸ LUV ಸ್ಟೋರಿ '' * ''ಜಗವೇ ವಿಸ್ಮಯ'' * ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿ|ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]] (ಋತು 1–3)'' * ''ಕಥೆ ಅಲ್ಲ ಜೀವನ'' * ''ಅಡಿಗೆ ದರ್ಬಾರ್'' * ''ಕಿಚನ್ ಕಿಲಾಡಿಗಳು'' * ''ಜೀವನ ಇಷ್ಟೇ ನೆ'' * ''ಲಿಟಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸಿಂಗರ್'' * ''ಮಹರ್ಷಿ ದರ್ಪಣ'' * ''ಮಜಾ ವಿತ್ ಸೃಜ'' * ''ಮನೆ ಅಡುಗೆ'' * ''ಮಾತು ಕಥೆ ವಿನಯ್ ಜೋತೆ'' * ''ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ವಿತ್ ಮುರಳಿ'' * ''ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ನಾ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್'' * ''ನಡೆದಿದ್ದೇನು'' * ''ನನ್ನ ಹಾಡು ನನ್ನದು'' * ''ನೀನಾ ನಾನಾ'' * ''ನೀನು ಭಲೇ ಖಿಲ್ಲಡಿ'' * ''ನಂ.1 ಯಾರಿ'' * ''ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದೆ ಹೀಗೇ'' * ''ಪಾಕ ಶಾಲೆ'' * ''ಪುಟಾಣಿ ಪಂಟ್ರು'' * ''ಪುಟಾಣಿ ವಾರ್ತೆ'' * ''ಪ್ಯಾಟೆ ಹುಡ್ಗೀರ್ ಹಳ್ಳಿ ಲೈಫ್ (ಸೀಸನ್ 1–4)'' * ''ಪ್ಯಾಟೆ ಮಂದಿ ಕಾಡಿಗೆ ಬಂದ್ರು'' * ''[[Samartha Sadguru|ಸಮರ್ಥ ಸದ್ಗುರು]]'' * ''ಸತ್ಯ ನಿತ್ಯ'' * ''ಶ್ '' * ''ಶ್ರೀಕರ'' * ''ಸಿಂಪಲ್ಲಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್'' * ''[[Sixth Sense Kannada|ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಸೆನ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]'' * ''ಸ್ಟಾರ್ ಸಿಂಗರ್'' * ''ಸೂಪರ್ ಜೋಡಿ'' * ''ಕರ್ನಾಟಕದ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್'' * ''ಸೂಪರ್ ಟ್ವಿನ್ಸ್'' * ''ಸುವರ್ಣ ಸಿನಿವಾರ'' * ''ಸುವರ್ಣ ಲೇಡಿಸ್ ಕ್ಲಬ್'' * ''ಸುವರ್ಣ ಪಾಕ ಶಾಲೆ'' * ''ಸುವರ್ಣ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ (ಸೀಸನ್ 1)'' * ''ಸ್ವಲ್ಪ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್ ಮಾಡ್ಕೋಳಿ'' * ''ಸ್ವಯಂವರ'' * ''ಸೈ ಟು ಡಾನ್ಸ್'' * ''ತರ್ಲೆ ನಾನ್ ಮಕ್ಳು'' === ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು === {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ !ಧಾರಾವಾಹಿ !ನಿಂದ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ !ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ |- |2021 |''ಬೆಸುಗೆ'' |''[[Intiki Deepam Illalu|ಇಂತಿಕಿ ದೀಪಂ ಇಲ್ಲಲು]]'' |89 |- |2021 |''ಚಂದ್ರನಂದಿನಿ'' |''[[Chandra Nandini|ಚಂದ್ರ ನಂದಿನಿ]]'' |3 |- |2020 |''ಕಥೆಯ ರಾಜಕುಮಾರಿ'' |''[[Kathalo Rajakumari (TV series)|ಕಥಲೋ ರಾಜಕುಮಾರಿ]]'' |79 |- |2020 |''ಮಹಾಭಾರತ'' |''[[Mahabharat (2013 TV series)|ಮಹಾಭಾರತ]]'' |156 |- |2020 |''ಮಾಯಾಜಾಲ'' |''[[Yehh Jadu Hai Jinn Ka!|ಯೆಹ್ ಜಾದು ಹೈ ಜಿನ್ ಕಾ!]]'' |118 |- |2020 |''ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ'' |''[[Devon Ke Dev...Mahadev|ಡೆವೊನ್ ಕೆ ದೇವ್...ಮಹಾದೇವ]]'' |51 |- |2020 |''ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ ದೇವಿ'' |''ಆಮೆ ಕಥಾ'' |41 |- |2021 |''ರೋಬೋ ಸೊಸೆ'' |''[[Bahu Hamari Rajni Kant|ಬಹು ಹಮಾರಿ ರಜನಿ ಕಾಂತ್]]'' |193 |- |2020 |''ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿಯ ಭವ್ಯ ಚರಿತೆ'' |''[[Deva Shree Ganesha|ದೇವ ಶ್ರೀ ಗಣೇಶ]]'' |11 |- |2020-2021 |''5 ಸ್ಟಾರ್ ಕಿಚನ್ ITC ಬಾಣಸಿಗರ ವಿಶೇಷ'' |''[[5 STAR Kitchen ITC Chef's Special|5 ಸ್ಟಾರ್ ಕಿಚನ್ ITC ಬಾಣಸಿಗರ ವಿಶೇಷ]]'' |13 |- |2020-2021 |''ದೃಷ್ಟಿ'' |''[[Nazar (TV series)|ನಾಜರ್]]'' |437 |- |2020-2021 |''ಸೀತೆಯ ರಾಮ'' |''[[Siya Ke Ram|ಸಿಯಾ ಕೆ ರಾಮ್]]'' |176 |- |2021-2022 |''ಕರುಲಿನ ಕೂಗು'' |''[[Kumkuma Puvvu|ಕುಂಕುಮ ಪುವ್ವು]]'' |255 |- |2021-2022 |''ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿ'' |''[[Divya Drishti|ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿ]]'' |104 |- |2022 |''ಕವಚ ರಕ್ಷಣೆಗೆ'' |''[[Qayamat Ki Raat|ಖಯಾಮತ್ ಕಿ ರಾತ್]]'' |70 |- |2022 |''ಬಾಲ ಕೃಷ್ಣ'' |''[[Jai Kanhaiya Lal Ki|ಜೈ ಕನ್ಹಯ್ಯಾ ಲಾಲ್ ಕಿ]]'' |108 |- |} == ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು == {| class="wikitable" !ಚಾನಲ್ !ವರ್ಗ !SD/HD ಲಭ್ಯತೆ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |''ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ'' |[[General entertainment channel|ಜಿಈಸಿ]] |SD+HD |ಹಿಂದೆ ''ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ'' |- |''[[Star Suvarna Plus|ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್]]'' |[[Movies|ಸಿನಿಮಾಗಳು]] |SD |ಹಿಂದೆ ''ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್'' |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]] [[ವರ್ಗ:ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟಾರ್ ಒಡೆತನದ ವಾಹಿನಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್]] nlucq9llwsevrrixqv8v9tjwahuehm7 0 145380 1428472 1362493 2026-09-17T02:16:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428472 wikitext text/x-wiki '''ಲಾತೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ . ಲಾತೂರ್ ನಗರವು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ೧೬ ನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. <ref>In the 2011 census, Latur City had a population of 382,754.There is a proposal to carve out a new district Udgir district from Latur district.Udgir city is the largest city and tehsil after Latur in Latur district{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011: Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|page=6|archive-url=https://web.archive.org/web/20130402233834/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|archive-date=2 April 2013}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೫.೪೭% ರಷ್ಟಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಲಾತೂರ್ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಬಹುಶಃ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ|ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ]] ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದು ೭೫೩-೯೭೩ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಅನ್ನು ಆಳಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಶಾಖೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]] ರಾಜ ದಂತಿದುರ್ಗ ಲಟ್ಟಲೂರನವನು, ಬಹುಶಃ ಲಾತೂರ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಹೆಸರು. ಉಪಾಖ್ಯಾನವಾಗಿ, ರತ್ನಪುರವನ್ನು ಲಾತೂರ್‌ನ ಹೆಸರಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಅವಿನಾಶ್ (ನಟ)|ಅವಿನಾಶ್]] ರಾಜ [[ಮೊದಲನೇ ಅಮೋಘವರ್ಷ|ಅಮೋಘವರ್ಷ]] ಲಾತೂರ್ ನಗರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು, ಮೂಲತಃ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಶ ೭೫೩ ರಲ್ಲಿ [[ಬಾದಾಮಿ|ಬಾದಾಮಿಯ]] [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರ]] ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ತಮ್ಮನ್ನು ಲಟ್ಟಲೂರಿನ ನಿವಾಸಿಗಳೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡರು. ಇದು ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ, [[ಶಾತವಾಹನರು]], ಶಕರು, [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರು]], ದೇವಗಿರಿಯ [[ಸೇವುಣ|ಯಾದವರು]], [[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು]], ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ಬಹಮನಿ]] ಆಡಳಿತಗಾರರು, [[ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ವಂಶ|ಆದಿಲ್ಶಾಹಿ]] ಮತ್ತು [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲರ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಇದು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಶೋಷಣೆಯ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://latur.nic.in/html/visiondocument/chapter-25.pdf|title=Vision 2032: Chapter 25 Revenue Administration, Land Record and Implementation of Land Laws: Latur District|publisher=Latur District|archive-url=https://web.archive.org/web/20130429055039/http://latur.nic.in/html/visiondocument/chapter-25.pdf|archive-date=2013-04-29}}</ref> ೧೯೦೫ ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಲಾತೂರ್ ತೆಹಸಿಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಯಿತು, ಇದು ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೪೮ ರವರೆಗೆ ನಿಜಾಮರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ನಿಜಾಮರ ರಜಾಕರ ಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಖಾಸಿಂ ರಿಜ್ವಿ ಲಾತೂರ್‌ನಿಂದ ಬಂದವನು . ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡ ನಂತರ, ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಬಾಂಬೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ೧ ಮೇ ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಅದರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಮಾಜಿ ಸಹಕಾರ ಸಚಿವ ಕೇಶವರಾವ್ ಸೋನಾವಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೨ ರಂದು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಹೊಸದಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರಾದ ವಿಲಾಸ್ರಾವ್ ದೇಶಮುಖ್ ಅವರ ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಕಾರಣ, ಒಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಾತೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|title=Latur chya itihasacha paiilu 86 varshanantar ujedat.|last=Deshmukh|first=Pranav|date=20 August 2020|work=Sakal paper -today latur}}</ref> ಲಾತೂರಿನ ಪಾಪವಿನಾಶಕ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ III ಸೋಮೇಶ್ವರನ ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಕನ್ನಡ]] ಶಾಸನವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೫೦೦ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಲಾಟ್ಲೌರ್ (ಲಾತೂರ್) ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಲಾತೂರ್ ರಾಜ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == ಲಾತೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮರಾಠವಾಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ೧೭°೫೨' ಉತ್ತರದಿಂದ ೧೮°೫೦' ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ೭೬°೧೮' ಪೂರ್ವದಿಂದ ೭೯°೧೨' ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸರಾಸರಿ ೬೩೧ ಮೀಟರ್(೨೦೭೦) ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಇಡೀ ಲಾತೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಾಲಾಘಾಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೫೪೦ ರಿಂದ ೬೩೮ ಮೀಟರ್. ಲಾತೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಂದೇಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೀದರ್|ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಓಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಬೀಡ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಭಾನಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೩ ರಂದು ಲಾತೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ೧೬ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.{{Fact|date=July 2013}} === ಹವಾಮಾನ === ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ೬೦೦ ರಿಂದ ೮೦೦ ಮಳೆಯಾಗಿದೆ&nbsp;ಮಿಮೀ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜುಲೈನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗಿನ ಮಾನ್ಸೂನ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಮ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಳೆಯು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ ಆರಂಭದಿಂದ ಜುಲೈ ವರೆಗೆ ಬೇಸಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಶುಷ್ಕ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾಪಮಾನವು ೨೫ °C ರಿಂದ ೩೯.೬°C ಇರುತ್ತದೆ , ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವು ೪೫°C ತಲುಪಬಹುದು. ನವೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಜನವರಿವರೆಗೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಕಾಲ. === ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು === ಜಿಲ್ಲೆ [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ]] . ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರು ಮಂಜರಾ ನದಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಅವನತಿ ಮತ್ತು ಕೆಸರುಮಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/In-dry-Latur-villagers-revive-a-dead-river/articleshow/52197331.cms|title=In dry Latur, villagers revive a dead river|date=10 May 2016|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512051740/http://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/In-dry-Latur-villagers-revive-a-dead-river/articleshow/52197331.cms|archive-date=12 May 2016}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://sandrp.wordpress.com/2016/04/20/latur-drinking-water-crisis-highlights-absence-of-water-allocation-policy-and-management/|title=Latur Drinking Water Crisis highlights absence of Water Allocation Policy and Management|date=20 April 2016|publisher=South Asia Network on Dams, Rivers and People}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳೆಂದರೆ ಟೆರ್ನಾ (ತಿರ್ನಾ), ರೇನಾ, ಮನಾರ್, ತವರ್ಜಾ (ತಾವರ್ಜೋ), ತಿರು ಮತ್ತು ಘರ್ನಿ. <ref name="MofI">{{Cite web|url=http://www.mapsofindia.com/maps/maharashtra/districts/latur.htm|title=Latur District Map: Rivers and Tributaries in Latur|publisher=Maps of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517015534/http://www.mapsofindia.com/maps/maharashtra/districts/latur.htm|archive-date=17 May 2016}}</ref> ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಎರಡನ್ನೂ ಒದಗಿಸಲು ಈ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. <ref name="Godavari-Dams">{{Cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Dams_in_Godavari_Basin|title=Dams in Godavari Basin|publisher=Water Resources Information System|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818195631/http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Dams_in_Godavari_Basin|archive-date=18 August 2016|access-date=10 May 2016}}</ref> ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರ್ಗಾನ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಘರ್ನಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಮಸಲ್ಗಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು , ಸೋಲ್ ನದಿಯ ಸಕೋಲ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ತವರ್ಜಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ತಿರು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸೇರಿವೆ. <ref name="Godavari-Dams" /> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳಿವೆ, ಮಾನ್ಯದ್, ಲೆಂಡಿ (ತೇರುವಿನ ಉಪನದಿ), ಮತ್ತು ತೇರು (ತಿರು). <ref>{{Cite web|url=http://latur.nic.in/html/distprofile.htm|title=Latur District: District Profile: Rivers and tributaries|publisher=District Administration Latur|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608094557/http://latur.nic.in/html/distprofile.htm|archive-date=8 June 2015|access-date=10 May 2016}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, ಲಾತೂರ್ ೨೦೮೦೨೮೫ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. <ref name="Census-2001">{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|publisher=Census Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|access-date=2008-11-01}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ೫೨% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ೪೮% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಲಾತೂರ್ ಸರಾಸರಿ ೭೨% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ೫೯.೫% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೭೭% ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ ೬೩%. ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಲಾತೂರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೪% ೬ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ೬ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ, ೯೩೫ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು. <ref name="Census-2001" /> ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಲಾತೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೨೪೫೪೧೯೬ [[ಭಾರತದ ಜನತೆ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿತ್ತು, <ref name="districtcensus2011">{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2728_PART_A_DCHB_LATUR.pdf|title=District Census 2011 - Latur|year=2011|publisher=Office of the Registrar General, India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/27/2728_PART_A_DCHB_LATUR.pdf "District Census 2011 - Latur"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Office of the Registrar General, India. 2011.</cite></ref> [[ಕುವೈತ್]] ರಾಷ್ಟ್ರ <ref name="cia">{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|title=Country Comparison:Population|last=US Directorate of Intelligence|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html|archive-date=13 June 2007|access-date=2011-10-01|quote=Kuwait 2,595,62}}</ref> ಅಥವಾ ಯು ಎಸ್ ರಾಜ್ಯವಾದ [[ನೆವಾಡಾ|ನೆವಾಡಾಕ್ಕೆ]] ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|archive-date=19 October 2013|access-date=2011-09-30|quote=Nevada 2,700,551}}</ref> ಇದು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ೧೮೧ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ). <ref name="districtcensus2011" />೨೦೦೧-೨೦೧೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು ೧೮.೦೪% ಆಗಿತ್ತು. <ref name="districtcensus2011" /> ಲಾತೂರ್ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೨೪ [[ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಭಾರತ|ಮಹಿಳೆಯರ]] ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೮೧.೭೫% [[ಮರಾಠಿ]], ೮.೦೮% [[ಹಿಂದಿ]], ೬.೩೭% [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]] ಮತ್ತು ೧.೮೨% ಲಂಬಾಡಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref name="Language">{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-2700.XLSX|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Maharashtra|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ == ಲಾತೂರಿನ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉದ್ಗೀರ್ ತಹಸಿಲ್‌ನ ಹಟ್ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಗಂಗಾರಾಮ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಜನವರಿ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀ ಅಮಿತ್ ದೇಶಮುಖ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜನವರಿ ೧೦, ೧೧ ಮತ್ತು ೧೨ ರಂದು ಮೊದಲ 'ಲಾತೂರ್ ಉತ್ಸವ' ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.{{Fact|date=May 2017}} ಈ ಘಟನೆಯ ಭವ್ಯವಾದ ಯಶಸ್ಸು ಈಗ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದೆ. ಈಗ ಇದು ವಾರ್ಷಿಕ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಲಾತೂರ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಯೋಜಿಸಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == === ಲಾತೂರ್ ಮಾದರಿ === '''ಲಾತೂರ್ ಅಧ್ಯಯನದ ಮಾದರಿಯನ್ನು''' ಭಾರತದ ಲಾತೂರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಜರ್ಷಿ ಶಾಹು ಕಾಲೇಜಿನ ಮಾಜಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದ ಜನಾರ್ದನ್ ವಾಘಮಾರೆ ಮತ್ತು ಅನಿರುದ್ಧ ಜಾಧವ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. 'ಲಾತೂರ್ ಮಾದರಿ' ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ತರಬೇತಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ತರಬೇತಿ ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ. <ref name="Mirror">{{Cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/cover-story/Why-are-toppers-only-from-Latur/articleshow/15818353.cms|title=WHY ARE TOPPERS ONLY FROM LATUR?|publisher=Mumbai Mirror|access-date=2022-09-24|archive-date=2016-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808221740/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/cover-story/Why-are-toppers-only-from-Latur/articleshow/15818353.cms|url-status=dead}}</ref> ಲಾತೂರ್ ಮಾದರಿಯು ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪಾಯಿಂಟ್-ಟು-ಪಾಯಿಂಟ್ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ, ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮಾನದಂಡವಾಯಿತು. ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ (ಸಿಇಟಿ) ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತಂತ್ರವು ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಅದನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಅವರನ್ನು ಮುಂದುವರಿದ ಕಲಿಕೆಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=http://www.financialexpress.com/old/ie/daily/19980107/00750564.html|title=Latur Pattern Looks to Repeat Success in City|publisher=Financialexpress.com}}</ref> === ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ === ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಲಾತೂರ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವೃತ್ತಿಪರ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಲಾತೂರ್ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ, ಅನೇಕವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಉಪ-ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅದ್ಭುತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಲಾತೂರ್ ನಗರವು ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ === ಲಾತೂರ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಗೆ ೧೨೮೪ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ೪೮೭ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೋಧನೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮರಾಠಿ. ಆದಾಗ್ಯೂ; ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಅರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಉರ್ದು ಬೋಧನಾ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತವೆ. == ವಿಭಾಗಗಳು == ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಲಾತೂರ್, ನಿಲಂಗಾ, ಔಸಾ, ಅಹ್ಮದ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಉದ್ಗೀರ್ ಎಂಬ ಐದು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತು [[ತಾಲ್ಲೂಕು|ತಾಲೂಕುಗಳು]] ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ಸಮಿತಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಲಾತೂರ್, ಉದ್ಗೀರ್, ಅಹಮದ್ ಪುರ, ಔಸಾ, ನಿಲಂಗಾ, ರೇನಾಪುರ, ಚಾಕುರ್, ದಿಯೋನಿ, ಶಿರೂರ್ ಅನಂತಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಜಲ್ಕೋಟ್ . ಲಾತೂರ್ ನಗರವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೯೪೫ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ೭೮೬ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿವೆ. ಲೂತೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಲಾತೂರ್ ನಗರ, ಲಾತೂರ್ ಗ್ರಾಮಾಂತರ, ಉದ್ಗೀರ್, ಔಸಾ, ನಿಲಂಗಾ ಮತ್ತು ಅಹಮದ್‌ಪುರ . <ref>{{Cite web|url=http://gisserver1.nic.in/ecimaps/ECIPDF/Mah_Maps/Latur.pdf|title=Assembly Constituencies-Post delimitation: Maharashtra: Latur District|publisher=National Informatics Centre, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20130429055319/http://gisserver1.nic.in/ecimaps/ECIPDF/Mah_Maps/Latur.pdf|archive-date=29 April 2013}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರಡು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಔಸಾ ಮತ್ತು ಲಾತೂರ್ ಇತರ ಐದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://164.100.9.199/ecimaps/ecipdf/state_pc_Map/Maharashtra.pdf|title=Election Commission website|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306045236/http://164.100.9.199/ecimaps/ecipdf/state_pc_Map/Maharashtra.pdf|archive-date=6 March 2009}}</ref> == ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು == ಲಾತೂರ್ ನಗರವು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಆಗಿದೆ ಉದ್ಗೀರ್, ಅಹ್ಮದ್ಪುರ್, ಔಸಾ, ನಿಲಂಗಾ ಇವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ . ಕೆಳಗಿನವುಗಳು ೨೮ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮಗಳು, [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ|ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗಳಿಂದ]] ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ನಂತರ ಅವುಗಳ ೨೦೧೧ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: * ಮುರುದ್ ೨೫,೯೭೮ * ಚಕುರ್ ೧೬,೧೨೨ * ಕಿಲಾರಿ ೧೫,೨೫೯ * ನಾಲೆಗಾಂವ್ ೧೪,೯೮೩ * ಔರಾದ್ ಶಹಾಜಾನಿ ೧೨,೮೯೪ * ರೇಣಾಪುರ ೧೧,೫೯೬ * ದಿಯೋನಿ ೧೧,೨೭೬ * ಪಂಗಾವ್ ೧೦,೫೨೧ * ಕಿಂಗ್ವಾನ್ ೯,೬೬೫ * ಶಿರೂರು ತಾಜಬಂದ್ ೯೧೯೧ * ಶಿರೂರು ಅನಂತಪಾಲ್ ೮,೬೮೨ * ಕಾಸರಶಿರ್ಶಿ ೮,೧೩೯ * ವಧವಾನ ೮,೧೩೨ * ಜಲ್ಕೋಟ್ ೭,೯೧೨ * ವಡ್ವಾಲ್ ನಾಗನಾಥ್ ೭,೨೮೯ * ಸಾಕೋಲ್ ೭,೦೧೮ * ಹಾಡೋಲ್ತಿ ೭,೦೧೩ * ಉಜನಿ ೬,೪೩೪ * ಮಾಟೋಲಾ ೬,೩೯೩ * ಖರೋಲಾ ೬,೨೬೦ * ಬಬಲ್ಗಾಂವ್ ೭,೩೫೩ * ಭಡಾ ೫,೯೩೮<ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/village/560603-bhada-maharashtra.html|title=Bhada Village Population - Ausa - Latur, Maharashtra}}</ref> * ಹಲಗಾರ ೫,೮೪೪ * ಹಂದರಗುಳಿ ೫,೮೦೧ * ಚಾಪೋಲಿ ೫,೭೭೮ * ನಿಟೂರ್ ೫,೭೫೧ * ಲೋಹರಾ ೫,೬೮೨ * ಚಿಂಚೋಳಿ ಬಲ್ಲಾಳನಾಥ ೫,೦೫೩ == ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು == * '''ಉದ್ಗೀರ್ ಕೋಟೆ''' : ೧೭೬೧ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮರಾಠರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉದಗೀರ್ ಪಟ್ಟಣ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಸದಾಶಿವರಾವ್ ಭಾವು ನೇತೃತ್ವದ ಮರಾಠರು ನಿಜಾಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಉದ್ಗೀರ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಉದ್ಗೀರ್ ಕೋಟೆಯು ೪೦ ಫೀಟ್(೧೨ ಮೀ) ಕೋಟೆಯನ್ನು ನೆಲದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಆಳವಾದ ಕಂದಕ. ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅರಮನೆಗಳು ದರ್ಬಾರ್ ಹಾಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ೬೦ ಫೀಟ್(೧೮ ಮೀ) ಸಾಮಾನ್ಯ ನೆಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ. ಕೋಟೆಯು ಅರೇಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಕೆಲವು ಅಪರೂಪದ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * '''ಔಸಾ ಕೋಟೆ''' : ಈ ಕೋಟೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ನೆಲದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಮರೆಯಾಗಿರುವಾಗ, ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವ ನೋಟವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಬಹುತೇಕ ಚದರ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ, ಕೋಟೆಯು ಕಂದಕ ಅಥವಾ ''ಖಂಡಕ್'' (ಹಳ್ಳ) ನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ, ಸುಮಾರು ೩೬.೫೮ ಮೀಟರ್(೧೨೦.೦ಫೀಟ್) ಅಗಲ, ಈಗ ಬಹುತೇಕ ಒಣಗಿದೆ. * '''ಖರೋಸಾ ಗುಹೆಗಳು''' : ೪೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್(೪೫೦೦೦ ಮೀ ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿ ಲಾತೂರ್ ನಗರದಿಂದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧ, ನರಸಿಂಹ, ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ಮತ್ತು ರಾವಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಗುಹೆಗಳನ್ನು 6 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. "ರೇಣುಕಾ ದೇವಿ ಮಂದಿರ" ಮತ್ತು ಮಸೀದಿ "ಪಿರ್ಪಾಶಾ ದರ್ಗಾ" ಕೂಡ ಗುಹೆಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. * '''ವಡ್ವಾಲ್ ನಾಗನಾಥ್ ಬೆಟ್ (ಬೆಟ್ಟ)''' : ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಅಪರೂಪದ ಜಾತಿಯ ಆಯುರ್ವೇದ ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ೧೬.೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್(೧೬,೫೦೦ ಮೀ) ಚಾಕುರ್‌ನಿಂದ ದೂರ ಮತ್ತು ೩೯ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಲಾತೂರ್ ನಗರದಿಂದ ಬೆಟ್ಟವು ೬೫೦ ಫೀಟ್(೨೦೦ ಮೀ) ನೆಲದಿಂದ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೩೦೦೦ ಮೀ) ವಡ್ವಾಲ್-ನಾಗನಾಥ ಗ್ರಾಮದಿಂದ. * '''ಹಟ್ಟಿಬೆಟ್-ದೇವರ್ಜನ್''' : ಉದಗೀರ್ ಬಳಿ ಇದೆ, ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಗಂಗಾರಾಮ್ ಮಹಾರಾಜರ ಸಮಾಧಿ ಇದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಗುಹೆ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಲವಾರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳವು ಜನ್ಮ ನೀಡಿದೆ. * '''ಲೋಹರಾ''' : ಮಹದೇವ್ ಬೆಟ್ಟ (ಬೆಟ್ಟ) ಮತ್ತು ಗಬೆಸಾಹೇಬ್ ಬೆಟ್‌ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಉದಗೀರ್ ತಾಲೂಕಿನ ಗ್ರಾಮ. ಬೆನಿನಾಥ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಮಠವು ನಿಜಾಮ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. * '''ಡೋಂಗರಾಜ್''' : ಐದು ಗ್ರಾಮಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ಮಲ್ಲೇಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚಾಕುರ್ ತಹಸಿಲ್ ಗ್ರಾಮ. ಡೋಂಗರಾಜ್‌ನಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮಲ್ಲೆಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾವಣಿ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂತ ಅಂಬಾದಾಸ್ ಮಹಾರಾಜರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ಶ್ರೀ ಕೇಶವ ಬಾಲಾಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಔಸಾ''' : ಯಾಕತ್‌ಪುರ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಔಸಾ ನಗರದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಹಿಂದೂ ಮಂದಿರ. ಇದನ್ನು ತಿರುಪತಿ ಬಾಲಾಜಿ ಮಂದಿರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶವು ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಕ್ತನು ದರ್ಶನ ಅಥವಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಇದು ಔಸಾ ನಗರದಲ್ಲಿ 'ದಿ ಔಸಾ ಫೋರ್ಟ್' ನಂತರ ೨ ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಿಜಾಮರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಾತೂರ್ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಲಾತೂರ್ ಮರಾಠವಾಡದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಲಾತೂರ್ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ತೊಗರಿ ಕಾಳು|ಪಾರಿವಾಳದ ಬಟಾಣಿಯನ್ನು]] ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕಾಳುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಲಾತೂರ್ ತೂರ್ ಜೊತೆಗೆ ಉರಾದ್, ಮೂಂಗ್ ಮತ್ತು ಚನ್ನಾಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ತೈಲ ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸೋಯಾ ಬೀನ್, ಕರಡಿ (ಕುಸುಬೆ), ಅಡಿಕೆ, ಬೀಗಗಳು, ಹಿತ್ತಾಳೆ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಹಾಲಿನ ಪುಡಿ, ಜಿನ್ನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಒತ್ತುವಿಕೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಾಂಜ್ರಾ, ರೇನಾ, ವಿಕಾಸ್, ಜಾಗೃತಿ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == === ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು === ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಲಾತೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತವೆ. ಇವು ಸೇರಿವೆ: * * ಮಂಥಾ, ದಿಯೋಗಾನ್ ಫಟಾ, ಸೆಲು, ಪಠಾರಿ, ಸೋನ್‌ಪೇತ್, ಪರಲಿ ವೈಜನಾಥ, ಅಂಬಾಜೋಗೈ, ರೇಣಪುರ್‌ಫಾಟ, ಲಾತೂರ್ (ಎನ್ ಹೆಚ್ ೩೬೧), ಔಸಾ, ಒಮಾರ್ಗಾ, ಯೆನೆಗೂರ್, ಮುರುಮ್, ಆಲೂರ್, ಅಕ್ಕಲಕೋಟ್, ನಾಗಸೂರ್, ಬಿಜಾಪುರ (ವಿಜಾಪುರ) ೫೪೮ ಬಿ. * ತಾಲೇಗಾಂವ್ ದಭಾಡೆ, ಚಕನ್, ಶಿಕ್ರಪುರ, ನ್ವಾರೆ, ಶ್ರೀಗೊಂಡ, ಜಲಗಾಂವ್, ಜಮಖೇಡ್, ಪಟೋಡಾ, ಮಂಜರ್ಸುಂಬ, ಕೈಜ್, ಅಂಬಾಜೋಗೈ, ಕಿಂಗಾವ್, ಚಾಕುರ್ ೫೪೮ ಡಿ ಬಳಿ ಎನ್ ಹೆಚ್ ೩೬೧ * ಜಿಂಟೂರ್, ಬೋರಿ, ಝರಿ, ಪರ್ಭಾನಿ, ಗಂಗಾಖೇಡ್, ಇಸಾದ್, ಕಿಂಗೌನ್, ಧನೋರಾ, ವದ್ವಾಲ್, ನಾಗನಾಥ್, ಘರಾನಿ, ನಾಲೆಗೋನ್, ನೀತೂರ್, ನಿಲಂಗಾ, ಸಿರ್ಶಿ, ಔರಾದ್ ಶಾಜನಿ, ಭಾಲ್ಕಿ ೭೫೨ಕೆ ಹತ್ತಿರ ಎನ್ ಹೆಚ್ ೫೦ * ಬಾರ್ಶಿ, ಯೆಡ್ಶಿ, ಧೋಕಿ, ಮುರುದ್, ಲಾತೂರ್, ರೇನಾಪುರ್, ನಾಲೆಗಾಂವ್, ದಿಘೋಯಿ, ಉದ್ಗೀರ್, ದೇಗ್ಲೂರ್, ಆದಂಪುರ, ಖಟ್ಗೋನ್, ಸಗ್ರೋಲಿ, ನಿಜಾಮಾಬಾದ್, ಮೆಟ್ಪಲ್ಲಿ, ಮಂಚೆರಾಲ್, ಚಿನ್ನೂರು, ಸಿರೊಂಚಾ, ಬಿಜಾಪುರ, ಜಗದಲ್‌ಪುರ, ಕೋಟಪಾಡ್, ಎನ್ ಹೆಚ್ ೨೬ ಬೊರಿಗುಮಾ ಎನ್ ಹೆಚ್ ೬೩ ಬಳಿ * ಪರಲಿ ವೈಜನಾಥ್, ಧರ್ಮಪುರಿ, ಪಂಗಾಂವ್, ರೇಣಾಪುರ ಫಾಟಾ ಎನ್ಎಚ್ ೩೬೧ ಹೆಚ್ * ನಾಂದೇಡ್- ಓಸ್ಮಾನ್ನಗರ-ಕಂಧರ್- ಜಲ್ಕೋಟ್- ಉದ್ಗೀರ್- ಬೀದರ್ * ಲಾತೂರ್- ನಿತೂರ್- ನಿಲಂಗಾ- ಔರಾದ್ ಶಹಜಾನಿ- ಜಹೀರಾಬಾದ್ * ದೌಂಡ್-ಬಾರ್ಸಿ-ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್-ಬಂಟಲ್-ಔಸಾ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ( ಎಸ್ ಹೆಚ್ ೭೭) * ಮಂಜರ್ಸುಂಬ-ಕೈಜ್-ಲೋಖಂಡಿ-ಸಾವರಗಾಂವ್ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ. === ಬಸ್ಸುಗಳು === ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ೯೬% ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಲಾತೂರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ (ಎಮ್ ಎಸ್ ಅರ್ ಟಿ ಸಿ) ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. === ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳು === ಲಾತೂರ್ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಆಗಿದೆ. ಬಾರ್ಶಿ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್‌ನಿಂದ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್‌ಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದಾಗ ಲಾತೂರ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ರೈಲ್ವೇ ಗೇಜ್ ಅನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಲಾತೂರ್‌ನಿಂದ ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್‌ನಿಂದ [[ಕುರ್ದುವಾಡಿ|ಕುರ್ದುವಾಡಿಗೆ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾತೂರ್ ಈಗ ಕುರ್ದುವಾಡಿ ಮೂಲಕ ನೇರ ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈಗೆ]] ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ (ಲಾತೂರ್‌ನಿಂದ ರೈಲು ಸಂಖ್ಯೆ ೧೦೦೬ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನಿಂದ ೧೦೦೫). ಇದು ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ರೈಲು ಸಂಖ್ಯೆ ೭೦೧೩ ಮೂಲಕ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ಗೆ]] ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.mylaturpattern.com/train-timetable |title=Train Timetable Latur |access-date=24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022 |archive-date=26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226144400/http://www.mylaturpattern.com/train-timetable |url-status=dead }}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಕುರ್ದುವಾಡಿ ಮೂಲಕ ರೈಲು ಸಂಖ್ಯೆ ೧೦೦೫ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಲಾತೂರ್ ಅನ್ನು ಲಾತೂರ್ ರಸ್ತೆ, ಪರ್ಭಾನಿ ಮತ್ತು ಔರಂಗಾಬಾದ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ರೈಲನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ ಲಾತೂರ್, ಲಾತೂರ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಗೀರ್. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೪೮ ಇದೆ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಕಿ.ಮೀ. ಲಾತೂರ್‌ನಿಂದ ಕುರ್ದುವಾಡಿಯಿಂದ ಮೀರಜ್‌ವರೆಗಿನ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್‌ ಆಗಿತ್ತು. ಮೀರಜ್ ಕಡೆಗೆ ಕುರ್ದುವಾಡಿ-ಪಂಢರಪುರ ವಿಭಾಗವನ್ನು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾತೂರ್ ನಿಂದ ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. (ಒಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಕಿರಿದಾದ ಗೇಜ್ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಲು ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ) ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನ ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್-ಕುರ್ದುವಾಡಿ ವಿಭಾಗವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಿಸಿತು. ಪಂಢರಪುರ-ಮಿರಜ್ ವಿಭಾಗವು ಈ ಹಿಂದೆ ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್‌ಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗೋವಾಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಕೊಂಕಣ ಮತ್ತು ಗೋವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ರೈಲುಗಳು ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಈ ಜನರ ಬಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. == ಕ್ರೀಡೆ == ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಲಾತೂರ್ ಸಿಟಿ ಬಳಿ ತಮ್ಮ ತವರು ಮೈದಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಲಾತೂರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಭಾಗೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಲಾತೂರ್, ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ನಾಂದೇಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಆಟಗಾರರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಲಾತೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಕಬಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ನಡೆದವು. ಲಾತೂರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಬೋಧಿನಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇನ್ನೂ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ. == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ಲಾತೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೨ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ೪೬ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ೧೯ ಔಷಧಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ೨೩೪ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಬೆಂಬಲ ಗುಂಪುಗಳು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿವೆ. ಲಾತೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಪಕ್ಕದ ೧೧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲಿದೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳೂ ಇವೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ, ಲಾತೂರ್ ಎರಡು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ "ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ" ಮತ್ತು " ಎಮ್ ಐ ಎಮ್ ಎಸ್ ಅರ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ" ಎರಡನೆಯದು ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. == ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ == ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿ: ೧೯೯೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಟ್ಟು ೯೧೪ ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೨೫೦ ಗ್ರಾಮಗಳು ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೫೨.೨೭% ರಷ್ಟು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿವೆ. == ೧೯೯೩ರ ಲಾತೂರ್ ಭೂಕಂಪ == ೧೯೯೩ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦ ರಂದು ಲಾತೂರ್ ವಿನಾಶಕಾರಿ, ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂಕಂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಪಾರ ಜೀವಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಭೂಕಂಪವು ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾಪಕದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೬.೩ ರಷ್ಟಿತ್ತು ಆದರೆ ೩೦೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಗಳ ಕಳಪೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಳ್ಳಿಯ ಗುಡಿಸಲುಗಳು ಮುಂಜಾನೆ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಢ ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರ ಮೇಲೆ ಕುಸಿದವು. ಇದು ಭಾರತದ ಮಧ್ಯ-ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಮರಾಠವಾಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಲಾತೂರ್, ಬೀಡ್, ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಕಿಮೀ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನ]] ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ (ಬಾಂಬೆ). ಇದು ಇಂಟ್ರಾ ಪ್ಲೇಟ್ ಭೂಕಂಪವಾಗಿತ್ತು. ಲಾತೂರ್ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜೀವನವು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಲಮಾನ ಮುಂಜಾನೆ ೩.೫೬ ಕ್ಕೆ ಜನರು ಗಾಢ ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಭೂಕಂಪ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಭೂಕಂಪದ ನಂತರ, ಭೂಕಂಪನ ವಲಯಗಳನ್ನು ಮರುವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Latur_District_political_map.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Latur_District_political_map.jpg/220px-Latur_District_political_map.jpg|thumb| ಲಾತೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಕೀಯ ನಕ್ಷೆ]] * == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://latur.gov.in/ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್, ಲಾತೂರ್.] * [http://www.zplatur.gov.in ಜಿಲ್ಲಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್, ಲಾತೂರ್] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] bdxbh9zo45il0ddqqm6izmpsu40mt8s 0 145468 1428559 1380791 2026-09-17T11:38:22Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428559 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=October 2019}} {{Infobox venue | stadium_name = ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ | nickname = | logo_image = [[File:Soldier Field Logo.svg]] | image = [[File:Soldier Field S.jpg|200px]] | caption = ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ | address = ೧೪೧೦ ವಿಶೇಷ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಡ್ರೈವ್ | location = ಚಿಕಾಗೋ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ | coordinates = {{Coord|41.8623|N|87.6167|W|type:landmark_scale:2000_region:US-IL|display=inline,title}}<ref>{{Cite GNIS|418694|Soldier Field}}</ref> | pushpin_map = United States Chicago#USA Illinois#USA | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_caption = Location in Chicago##Location in [[Illinois]]##Location in the [[United States]] | broke_ground = {{Start date|1922|08|11}} | built = ೧೯೨೨–೧೯೨೪ | opened = {{Start date|1924|10|09}} | renovated = ೨೦೦೨–೨೦೦೩ | closed = {{Start date|2002|01|19}}–{{End date|2003|09|26}} (renovations) | demolished = | reopened = {{Start date|2003|09|29}} (renovations) | nrhp = {{designation list|embed=yes|designation1=NHL|designation1_date=February 27, 1987|delisted1_date=February 17, 2006}} | owner = [[Chicago Park District]] | operator = [[SMG (property management)|SMG]] | surface = {{Plainlist| * ಸೈನೊಡಾನ್ ಡಾಕ್ಟಿಲಾನ್ (೨೦೨೨–ಪ್ರಸ್ತುತ) * ಪೊವಾ ಪ್ರಾಟೆನ್ಸಿಸ್ (೧೯೨೪–೧೯೭೦, ೧೯೮೮–೨೦೨೨) * ಆಸ್ಟ್ರೋಟರ್ಫ್ (೧೯೭೧–೧೯೮೭) }} | construction_cost = US$13 million >{{cite web|url=http://www.soldierfield.net/content/stadium-history|title=Stadium History and Timeline|year=2010|work=Official website|publisher=Soldier Field|access-date=May 21, 2010|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717055344/http://www.soldierfield.net/content/stadium-history|archive-date=July 17, 2011|archivedate=ಜುಲೈ 17, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717055344/http://www.soldierfield.net/content/stadium-history}}</ref> ${{formatprice|{{Inflation|US|13000000|1924}}}} in 2015 dollars){{inflation-fn|US}}<br>US$632 million (renovations;<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/1165.html|title=Soldier Field|last=Riess|first=Steven A.|year=2005|encyclopedia=The Electronic Encyclopedia of Chicago|publisher=Chicago Historical Society|access-date=May 21, 2010|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409011725/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/1165.html|url-status=dead}}</ref> ${{formatprice|{{Inflation|US|632000000|2003}}}} in 2015 dollars{{inflation-fn|US}}) | architect = [[Holabird & Roche]] (original)<br>[[Benjamin T. Wood|Wood + Zapata, Inc.]]<br>Lohan Caprile Goettsch Architects (renovations) | project_manager = Hoffman Associates (renovations)<ref>{{cite web |url=http://www.sportsbusinessdaily.com/Journal/Issues/2003/10/20031006/Facilities/After-A-Quick-Build-Showtime-In-Chicago.aspx|title=After a quick build, showtime in Chicago|work=SportsBusiness Journal|date=October 6, 2003|access-date=March 10, 2012}}</ref> | structural engineer = [[Thornton Tomasetti]] (renovations) | services engineer = [[Ellerbe Becket]] (renovations) | general_contractor = [[Turner Construction|Turner]]/Barton Malow/Kenny (renovations) | former_names = Municipal Grant Park Stadium (1924–1925) | tenants = {{Plainlist| * [[Chicago Bears]] ([[National Football League|NFL]]) (1971–present){{efn|name=urbana}} * [[Chicago Fire FC]] ([[Major League Soccer|MLS]]) (1998–2005, 2020–present){{efn|name=naperville}} * [[Notre Dame Fighting Irish football]] ([[National Collegiate Athletic Association|NCAA]]) (1929)<ref>{{cite web |url=http://slapthesign.com/2015/01/07/report-annual-blue-gold-spring-game-may-move-soldier-field/ |title=Report: Annual Blue-Gold Spring Game May Be Moved to Soldier Field |last=Hall |first=Andrew |date=January 18, 2015 |website=slapthesign.com |access-date=January 18, 2015 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215033320/https://slapthesign.com/2015/01/07/report-annual-blue-gold-spring-game-may-move-soldier-field/ |url-status=deviated |archivedate=ಫೆಬ್ರವರಿ 15, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215033320/https://slapthesign.com/2015/01/07/report-annual-blue-gold-spring-game-may-move-soldier-field/ }}</ref><ref>{{cite book |last1=Ford |first1=Liam T. A. |year=2009|title=Soldier Field: A Stadium and Its City |url=https://archive.org/details/soldierfieldstad0000ford |edition=1st |location=Chicago |publisher=University Of Chicago Press |page=[https://archive.org/details/soldierfieldstad0000ford/page/91 91]| quote=In 1929 a new stadium was under construction at Notre Dame, and the team played its entire home season at Soldier Field}}</ref> * [[Chicago Rockets|Chicago Rockets/Hornets]] ([[All-America Football Conference|AAFC]]) (1946–1949) * [[History of the Chicago Cardinals|Chicago Cardinals]] ([[National Football League|NFL]]) (1959) * [[Chicago Circle Chikas football]] ([[National Collegiate Athletic Association|NCAA]]) (1966–1973)<ref>{{cite book |last1=Ford |first1=Liam T.A. Ford |year=2009|title=Soldier Field: A Stadium and Its City |url=https://archive.org/details/soldierfieldstad0000ford |edition=1st |location=Chicago |publisher=University Of Chicago Press |page=[https://archive.org/details/soldierfieldstad0000ford/page/236 236]| quote= UIC started playing football at Soldier Field in 1966}}</ref><ref>{{cite book |last1=Ford |first1=Liam T. A. Ford |year=2009|title=Soldier Field: A Stadium and Its City |url=https://archive.org/details/soldierfieldstad0000ford |edition=1st |location=Chicago |publisher=University Of Chicago Press |page=[https://archive.org/details/soldierfieldstad0000ford/page/236 236]| quote= their last home game at Soldier Field, on November 3, 1973}}</ref> * [[Chicago Spurs]] ([[National Professional Soccer League (1967)|NPSL]]) (1967) * [[Chicago Owls]] ([[Continental Football League|CFL]]) (1968–1969) * [[Chicago Sting]] ([[North American Soccer League (1968–84)|NASL]]) (1975–1976) * [[Chicago Fire (WFL)|Chicago Fire]] ([[World Football League|WFL]]) (1974) * [[Chicago Winds]] ([[World Football League|WFL]]) (1975) * [[American Football Association (1977-1983)|Chicago Fire]] ([[American Football Association (1977-1983)|AFA]]) (1981) * [[Chicago Blitz]] ([[United States Football League|USFL]]) (1983–1984) * [[Chicago Enforcers]] ([[XFL (2001)|XFL]]) (2001) }} | suites = 133 | seating_capacity = 66,944 (1994)<br>61,500 (2003)<ref>{{cite web|url=http://espn.go.com/travel/stadium/_/s/nfl/id/3|title=Soldier Field|work=ESPN.com|date=January 9, 2012|access-date=July 24, 2012}}</ref> | acreage = {{convert|7|acre}} | publictransit = {{rint|rail}} {{rint|chicago|metra}} [[Metra]]: [[18th Street (Metra station)|18th Street]]<br/>{{rint|chicago|l}} [[Roosevelt (CTA station)|Roosevelt]] <br> {{rint|chicago|red}} {{rint|chicago|orange}} {{rint|chicago|green}} }} '''ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್''' ಎಂಬುದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌ನ [[ಶಿಕಾಗೊ|ಚಿಕಾಗೋದ]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ೧೯೭೧ ರಿಂದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] (ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್) ನ ಚಿಕಾಗೋ ಬೇರ್ಸ್‌ನ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ೧೯೯೮ ರಿಂದ ೨೦೦೫ ರವರೆಗೆ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಸಾಕರ್‌ನ (ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎಸ್) ಚಿಕಾಗೋ ಫೈರ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ೨೦೨೦ ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ೬೧,೫೦೦ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ. ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್ ಮತ್ತು ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎಸ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಿತು ಆದರೆ ಅದರ ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್ ನ ಚಿಕಾಗೋ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಇತರ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಹೋಮ್ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಇದು ೧೯೯೪ ಎಫ್‌ಐ‌ಎಫ್‌ಎ ವಿಶ್ವ ಕಪ್, ೧೯೯೯ ಎಫ್‌ಐ‌ಎಫ್‌ಎ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವಕಪ್, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕಾನ್ಕಾಕ್ಯಾಫ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ಕಪ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ, ಇದು ವಿಶೇಷ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ವಿಶ್ವ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಅಮೆಲಿಯಾ ಇಯರ್‌ಹಾರ್ಟ್, [[ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ. ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್|ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ. ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್|ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್ ಜೂನಿಯರ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಭಾಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ರ್ಯಾಲಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩, ೧೯೧೯ ರಂದು, ಚಿಕಾಗೋ ಮೂಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಸ್ಥೆ ಹೊಲಾಬರ್ಡ್ ಮತ್ತು ರೋಚೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.chicagotribune.com/sports/bears/ct-cb-chicago-bears-soldier-field-timeline-20211001-5n7rs4s555dkpitlws5jzhtuy4-story.html|title=Soldier Field: Timeline of events since 1924|last=Rumore|first=Kori|date=October 1, 2021|work=Chicago Tribune|access-date=January 27, 2022|last2=Mather|first2=Marianne}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://pqasb.pqarchiver.com/csmonitor_historic/access/311946322.html?dids=311946322:311946322&FMT=ABS&FMTS=ABS:AI&date=Aug+16%2C+1922&author=Special+from+Monitor+Bureau&pub=Christian+Science+Monitor&desc=START+WORK+ON+NEW+MUNICIPAL+STADIUM+IN+GRANT+PARK%2C+CHICAGO|title=Start Work On New Municipal Stadium In Grant Park, Chicago|date=August 16, 1922|work=The Christian Science Monitor}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೧೧, ೧೯೨೨ ರಂದು ನೆಲಸಮವಾಯಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು $೧೩ ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚವಾಗಿದೆ ($ ೨೦೭ ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಯನ್ ), ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಥಳಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ (ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಕೊಲಿಜಿಯಂ ೧೯೨೩ ಡಾಲರ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್$೧ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು). ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೯, ೧೯೨೪ ರಂದು, ಗ್ರೇಟ್ ಚಿಕಾಗೋ ಫೈರ್‌ನ ೫೩ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ '''ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಗ್ರಾಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ''' ಎಂದು ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಇದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೬ ರಂದು ಚಿಕಾಗೋ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ದಿನ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೪ ರಂದು ಲೂಯಿಸ್ವಿಲ್ಲೆ ಪುರುಷ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟಿನ್ ಸಮುದಾಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ನಡುವೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮೊದಲ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ. ನವೆಂಬರ್ ೨೨ ರಂದು, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಕಾಲೇಜು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ೧೩-೬ ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು. ನವೆಂಬರ್ ೧೧, ೧೯೨೫ ರಂದು, [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ ೧ ರ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ಯುಎಸ್ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಹೆಸರನ್ನು '''ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್''' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ ೨೭, ೧೯೨೬ ರಂದು ಆರ್ಮಿ-ನೇವಿ ಗೇಮ್‌ನ ೨೯ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಆಗಿ ಇದರ ಔಪಚಾರಿಕ ಪುನರ್ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="Chicago Bears">{{Cite web|url=http://www.chicagobears.com/tradition/soldier-field-history/historical-timeline.html|title=Historical timeline of Soldier Field|year=2009|publisher=Chicago Bears|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145306/http://www.chicagobears.com/tradition/soldier-field-history/historical-timeline.html|archive-date=December 22, 2015|access-date=December 18, 2015|archivedate=ಡಿಸೆಂಬರ್ 22, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222145306/http://www.chicagobears.com/tradition/soldier-field-history/historical-timeline.html|url-status=deviated}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://archives.chicagotribune.com/1926/11/27/page/1/article/110-000-to-see-game-today|title=110,000 to see game today|date=November 27, 1926|work=Chicago Daily Tribune|page=1}}</ref> ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಹಿಂದೆ, ಜೂನ್ ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ೨೮ ನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೂಕರಿಸ್ಟಿಕ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ವಿನ್ಯಾಸವು ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಡೋರಿಕ್ ಕಾಲಮ್‌ಗಳು ಏರುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.chicagoarchitecture.info/Building/1082/Soldier-Field.php "Soldier Field"], Chicago Architecture Info.</ref> ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ಸಂರಚನೆಯಲ್ಲಿ, ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ೭೪,೨೮೦ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಆಸನ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಯು. ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಸನಗಳನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಮೈದಾನ, ಮೇಲಿನ ವಾಯುವಿಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ತುದಿಯ ಆಚೆಗಿನ ದೊಡ್ಡ, ತೆರೆದ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಟೆರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite news|url=http://archives.chicagotribune.com/1946/04/07/page/10/|title=Truman telss Chicago crowd U.S. must remain strong|date=April 7, 1946|work=Chicago Sunday Tribune|page=10, part 1}}</ref> ೧೦೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತರುವುದು.<ref>{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=voVWAAAAIBAJ&sjid=OuYDAAAAIBAJ&pg=1516%2C7547180|title=Closing meeting at Chicago's Soldier Field|date=November 25, 1962|work=Sydney Morning Herald|agency=(photo)|location=Australia|page=64}}</ref> === ಚಿಕಾಗೋ ಕರಡಿಗಳು ಒಳಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ === [[ಚಿತ್ರ:8X10A_1961_Chicago_Bears_o-line_practice_1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/8X10A_1961_Chicago_Bears_o-line_practice_1.jpg/220px-8X10A_1961_Chicago_Bears_o-line_practice_1.jpg|thumb| ೧೯೬೧ ಚಿಕಾಗೊ ಬೇರ್ಸ್ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ತಂಡವು ನಂತರ ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.]] ಅವರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ಮೊದಲು, ಚಿಕಾಗೋ ಕರಡಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಕ್ರಾಸ್‌ಟೌನ್ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾದ ಚಿಕಾಗೋ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಆಡಿದಾಗ ೧೯೨೬ ರ ಹಿಂದೆಯೇ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಚಾರಿಟಿ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.chicagotribune.com/sports/bears/ct-cb-chicago-bears-soldier-field-timeline-20211001-5n7rs4s555dkpitlws5jzhtuy4-story.html|title=Soldier Field: Timeline of events since 1924|last=Rumore|first=Kori|date=October 1, 2021|work=Chicago Tribune|access-date=January 27, 2022|last2=Mather|first2=Marianne}}</ref> ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಸ್ ೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮೈದಾನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ, ಮೂಲತಃ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಬದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ ಕರಡಿಗಳು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ಗೆ ಪೂರ್ಣಾವಧಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವು.<ref>{{Cite news|url=http://archives.chicagotribune.com/1971/05/14/page/55/article/bears-find-home-its-soldier-field|title=Bears find home; it's Soldier Field|last=Rollow|first=Cooper|date=March 14, 1971|work=Chicago Tribune|page=1, part 3}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=8ksaAAAAIBAJ&sjid=fygEAAAAIBAJ&pg=7322%2C1745759|title=Bears sign to play in Soldier Field|date=March 14, 1971|work=Milwaukee Journal|page=21|access-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25, 2022|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918114653/https://news.google.com/newspapers?id=8ksaAAAAIBAJ&sjid=fygEAAAAIBAJ&pg=7322%2C1745759|url-status=deviated|archivedate=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 18, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180918114653/https://news.google.com/newspapers?id=8ksaAAAAIBAJ&sjid=fygEAAAAIBAJ&pg=7322%2C1745759}}</ref> ತಂಡವು ಈ ಹಿಂದೆ ರಿಗ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೋಮ್ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡಿತ್ತು. ಚಿಕಾಗೋ ಕಬ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ (ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಬಿ) ನ ತವರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಆದರೆ ಎ‌ಎಫ್‌ಎಲ್-ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್ ವಿಲೀನದ ನಂತರದ ನೀತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕನಿಷ್ಟ ಆಸನದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ೫೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು. ಬೇರ್ಸ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಹೈಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಆಸ್ತಿಯು ಲೀಗ್‌ನ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=https://chicago.cbslocal.com/2021/09/29/bears-proposal-move-to-arlington-heights-repeated-over-and-over/?amp|title=Proposal For Bears To Move To Arlington Heights Has Come Up Over And Over Again, Since Before They Moved To Soldier Field In 1971|date=September 29, 2021|publisher=[[WBBM-TV]]|access-date=February 3, 2022}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯, ೧೯೭೧ ರಂದು, ಬೇರ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹೋಮ್ ಆಟವನ್ನು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸ್ಟೀಲರ್ಸ್ ಅನ್ನು ೧೭-೧೫ ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ, ಕರಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೊ ಪಾರ್ಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ನವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web|url=http://chicago.cbslocal.com/2012/12/16/history-of-tailgating-in-chicago/|title=History of Tailgating in Chicago|last=Lugardo|first=Sara|date=December 16, 2012|publisher=[[WBBM-TV]]|access-date=December 16, 2012}}</ref> ೧೯೭೧ ರಿಂದ ೧೯೮೭ ರವರೆಗೆ ಆಟದ ಮೇಲ್ಮೈ ಆಸ್ಟ್ರೋಟರ್ಫ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ೧೯೮೮ <ref>{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=19FKAAAAIBAJ&sjid=w-kMAAAAIBAJ&pg=962%2C3903968|title=Bears' games at Soldier Field may be moved|date=August 16, 1988|work=Schenectady Gazette|agency=Associated Press|location=New York|page=26}}</ref> ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೭, ೧೯೮೭ ರಂದು, ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/subjects/nationalhistoriclandmarks/grant-park-stadium-soldier-field.htm|title=Grant Park Stadium (Soldier Field) - National Historic Landmarks|website=National Park Service|access-date=23 January 2022}}</ref> === ಬದಲಿ ಮಾತುಕತೆಗಳು === ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, "ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೋಮ್" ಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ ನಂತರ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನ ಭವಿಷ್ಯವು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕರಡಿಗಳಿಗೆ ಗುಮ್ಮಟದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಶಾಸಕಾಂಗದಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಬೇರ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮೈಕೆಲ್ ಮೆಕ್‌ಕಾಸ್ಕಿ ಸ್ಥಳಾಂತರವನ್ನು ಹೊಸ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸಂಭವನೀಯ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕರಡಿಗಳು ಹಾಫ್‌ಮನ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು, ಎಲ್ಕ್ ಗ್ರೋವ್ ವಿಲೇಜ್ ಮತ್ತು ಅರೋರಾದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಖರೀದಿಸಿದ್ದವು. ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಮೆಕ್‌ಕಾಸ್ಕಿ ತಾನು ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು "ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಪಾರ್ಕ್" ಎಂಬ ಮನರಂಜನಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವೂ ಸೇರಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಲೇಕ್ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಚಿಕಾಗೋ ಮೇಯರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಎಂ. ಡೇಲಿ ಕರಡಿಗಳು ಕಾಮಿಸ್ಕಿ ಪಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಚಿಕಾಗೋ ವೈಟ್ ಸಾಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.bearshistory.com/lore/soldierfieldhistory.aspx|title=Soldier Field History|last=Taylor|first=Roy|date=2003|publisher=Bearshistory.com|access-date=July 24, 2012}}</ref> === ನವೀಕರಣಗಳು === ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಹಲಗೆಯ ಆಸನವನ್ನು ಹಿಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರೆಸ್ಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಸನಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಪ್ರೆಸ್ ಬಾಕ್ಸ್, ಹಾಗೆಯೇ ೬೦ ಸ್ಕೈಬಾಕ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೬೬,೦೩೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ೫೬ ಸ್ಕೈಬಾಕ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೬೬,೯೪೬ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೬೬,೯೫೦ ಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೯೯೪ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ೬೬,೯೪೪ ಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ನವೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯು ಆಕಾರದ ಮುಕ್ತ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೫೫,೭೦೧ ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಮೈದಾನದ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಸರಿಸಲು ಮೈದಾನವನ್ನು ಎರಡೂ ತುದಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿತು.<ref name="Chicago Bears"/> ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನ ೫೦-ಗಜಗಳ ಸಾಲಿನ ಆಸನಗಳು ಕೇವಲ {{Convert|55|ft}} ಸೈಡ್‌ಲೈನ್‌ಗಳಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಮೆಟ್‌ಲೈಫ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ {{Convert|46|ft}} ) ತೆರೆಯುವವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರ{{Fact|date=February 2012}} ==== ೨೦೦೨-೦೩ ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಡಿಲಿಸ್ಟಿಂಗ್ ==== [[ಚಿತ್ರ:Soldier_Field_Chicago_aerial_view.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Soldier_Field_Chicago_aerial_view.jpg/220px-Soldier_Field_Chicago_aerial_view.jpg|thumb| ಆಂತರಿಕ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ (೧೯೯೮).]] ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಿಕಾಗೋ ಪಾರ್ಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, [[ಬಾಸ್ಟನ್|ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ]] ಬೆಂಜಮಿನ್ ಟಿ. ವುಡ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಜಪಾಟಾ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಗಣನೀಯ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಲುಡ್ವಿಗ್ ಮೈಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಡೆರ್ ರೋಹೆ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ ಡಿರ್ಕ್ ಲೋಹಾನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಸ್ಥೆ ಲೋಹಾನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮೈದಾನವನ್ನು ಮರುಸಂರಚಿಸಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಮುಂಭಾಗದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಲೀಪ್‌ಜಿಗ್‌ನ ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಅರೆನಾದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಮೂಲ ಜೆಂಟ್ರಾಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯನ್‌ನ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಎಸ್‌ಸಿ‌ಆರ್ ನ ಮೈಕ್ ನಾರ್ತ್‌ನಂತಹ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಹೋಸ್ಟ್‌ಗಳು ಹೊಸ ಸ್ಥಳದ ಸಣ್ಣ ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಪಾರ್ಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಾಲೋಚಿತ ಫ್ರೀಜ್ ನಂತರ ಮೈದಾನದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಕಾಳಜಿಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಹೊಸದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಪೀಳಿಗೆಯ ಕೃತಕ ಮೇಲ್ಮೈ, ಕರಡಿಗಳನ್ನು ಸತ್ತ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಆಡಲು ಬಿಡುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Soldierfield2002.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Soldierfield2002.jpg/150px-Soldierfield2002.jpg|left|thumb|210x210px| ನವೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ನ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ, ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೨]] [[ಜನವರಿ]] ೧೯, ೨೦೦೨ ರಂದು, ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಈಗಲ್ಸ್‌ಗೆ ಬೇರ್ಸ್‌ನ ಪ್ಲೇಆಫ್ ನಷ್ಟದ ರಾತ್ರಿ, ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಕಸದ ಕ್ಯಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಲ್‌ಗೇಟ್ ಬೆಂಕಿ ಇನ್ನೂ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆರ್ಚರ್ ಸೀಟಿಂಗ್ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್‌ಹೌಸ್‌ನಿಂದ ೩೬ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ೨೪,೦೦೦ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಆಸನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವೇಗದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿರಲಿಲ್ಲ, ಇದು ಹೊಸ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೊದಲ ಹಂತವಾಗಿದೆ. ನಾಸ್ಟಾಲ್ಜಿಕ್ ಬೇರ್ಸ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ತಂಡದ ವೈಭವದ ಋತುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೯೮೫ ), ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ನಿವೃತ್ತ ಆಟಗಾರರು ದಕ್ಷಿಣ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಸನಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡರು. ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಆಸನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಗ್ರಾಂಟ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆಸನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮಾರ್ಕ್ ವ್ರೆಟ್‌ಸ್ಕೊ ಅವರು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿದ್ದ ಫೋರ್‌ಮೆನ್‌ಗಳು. ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಂತೆ, ಕರಡಿಗಳು ೨೦೦೨ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ [[ಸ್ಮಾರಕ]] ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೋಮ್ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೯, ೨೦೦೩ ರಂದು, ಕರಡಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಆಟವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿದ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಪ್ಯಾಕರ್ಸ್‌ನಿಂದ ೨೩-೩೮ ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ನವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟು ಧನಸಹಾಯವು $೬೩೨ ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚವಾಗಿದೆ - ತೆರಿಗೆದಾರರು $೪೩೨ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿದ್ದರು ಆದರೆ ಚಿಕಾಗೊ ಬೇರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಎಫ್‍ಎಲ್ $೨೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2002-04-21-0204210349-story.html|title=Bears play, public pays|last=Martin|first=Andrew|date=April 21, 2002|work=Chicago Tribune|access-date=February 7, 2022|last2=Ford|first2=Liam|last3=Cohen|first3=Laurie}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-2003-09-16-0309160073-story.html|title=No cheers for Chicago's ugly, expensive new stadium|last=Chapman|first=Steve|date=September 16, 2003|work=Baltimore Sun|access-date=February 7, 2022}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Soldier Field on June 26, 2020.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Soldier Field on June 26, 2020.jpg/220px-Soldier Field on June 26, 2020.jpg|thumb| ಆಂತರಿಕ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ಹಲವಾರು ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರರು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ನವೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು [[ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ|ಸೌಂದರ್ಯದ]], ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ದುಃಸ್ವಪ್ನವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಟೀಕೆಗಳು.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/06/16/us/chicago-journal-soldier-field-renovation-brings-out-boo-birds.html|title=Chicago Journal; Soldier Field Renovation Brings Out Boo-Birds|last=Barboza|first=David|date=June 16, 2003|work=[[The New York Times]]|access-date=September 4, 2012}}</ref> ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಚಿಕಾಗೋನ್ ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ಟೈಗರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಇದನ್ನು "[[ಅಪಘಾತಗಳು|ಅಪಘಾತ]]" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref name="Sharoff">{{Cite news|url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/November-2002/Field-of-Pain/|title=Field of Pain|last=Sharoff|first=Robert|date=November 2002|work=[[Chicago Magazine]]|access-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25, 2022|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130414010937/http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/November-2002/Field-of-Pain/|url-status=dead}}</ref> ''ಚಿಕಾಗೋ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್'' ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ವಿಮರ್ಶಕ ಬ್ಲೇರ್ ಕಾಮಿನ್ ಇದನ್ನು "ಐಸೋರ್ ಆನ್ ದಿ ಲೇಕ್ ಶೋರ್ " ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/news/local/chi-010405soldier,0,6775465.story|title=Soldier field plan: On further Review, the Play Stinks|last=Kamin|first=Blair|date=April 5, 2001|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=February 14, 2012|author-link=Blair Kamin}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/2001-06-11/features/0106110127_1_dirk-lohan-soldier-field-comiskey-park|title=The Monstrosity of the Midway; Mr. Mayor: Stop the Madness and Admit That the Lakefront Is No Place for the Bears|last=Kamin|first=Blair|date=June 11, 2001|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=February 14, 2012|author-link=Blair Kamin|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000530/http://articles.chicagotribune.com/2001-06-11/features/0106110127_1_dirk-lohan-soldier-field-comiskey-park|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/2001-07-11/features/0107110020_1_comiskey-park-soldier-field-chicago-park-district|title=A tale of Hungry Bears and White Elephants|last=Kamin|first=Blair|date=July 11, 2001|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=February 14, 2012|author-link=Blair Kamin|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000556/http://articles.chicagotribune.com/2001-07-11/features/0107110020_1_comiskey-park-soldier-field-chicago-park-district|url-status=dead}}</ref> ಇತರರು ಇದನ್ನು "ಮಾನ್‌ಸ್ಟ್ರೋಸಿಟಿ ಆನ್ ದಿ ಮಿಡ್‌ವೇ" ಅಥವಾ "ಮಿಸ್ಟೇಕ್ ಬೈ ದಿ ಲೇಕ್" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/06/16/us/chicago-journal-soldier-field-renovation-brings-out-boo-birds.html|title=Chicago Journal; Soldier Field Renovation Brings Out Boo-Birds|last=Barboza|first=Barboza|date=June 16, 2003|work=[[The New York Times]]}}</ref> ನವೀಕರಣವನ್ನು ಕೆಲವರು "ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಗಗನನೌಕೆ ಬಂದಿಳಿದಿದೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://ftw.usatoday.com/2015/10/best-worst-nfl-stadiums-capacity-rankings-lambeau-field-solder-field-size-super-bowls|title=Ranking the best and worst NFL stadiums|date=October 16, 2015|website=For The Win|language=en|access-date=September 19, 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.chicagotribune.com/sports/football/bears/csac-bt-030914soldierfieldchapmancommentary,0,44019.story|title=A stadium deal that is hard to bear|last=Chapman|first=Steve|date=September 14, 2003|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=May 21, 2010}}</ref> ಲೋಹಾನ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು:<blockquote>''"ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.'' ''ಯಾರೂ ಅದನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿಲ್ಲ; ಯಾರೂ ಅದರಿಂದ ಕಲಿತಿಲ್ಲ.'' ''ನಾಸ್ಟಾಲ್ಜಿಕ್ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಜನರು ಇದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ.'' ''ಅವರು ಆಟಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಪುಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ಅನುಭವಿಗಳ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.'' ''[[ಪಾರ್ತೆನಾನ್|ಪಾರ್ಥೆನಾನ್]] ಆಗಿದ್ದರೆ ನಾನು ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.'' ''ಆದರೆ ಇದು ಪಾರ್ಥೆನಾನ್ ಅಲ್ಲ."'' <ref name="Sharoff"/></blockquote>ನವೀಕರಣದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ವಯಸ್ಸಾದ ಮತ್ತು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ತುಂಬಾ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ನವೀಕರಿಸಿದ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ೨೦೦೩ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/12/28/arts/architecture-the-highs-the-buildings-and-plans-of-the-year.html?scp=1&sq=&st=nyt|title=Architecture: The Highs; The Buildings (and Plans) of the Year|last=Muschamp|first=Herbert|date=December 23, 2003|work=[[The New York Times]]|access-date=May 21, 2010}}</ref> ಐದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ. ೨೦೦೪ <ref>{{Cite web|url=http://www.chicagobears.com/news/article-1/Soldier-Field-wins-prestigious-award/584E1290-7E72-4455-8A4E-3E67FB5D9764|title=Soldier Field wins prestigious award|last=Mayer|first=Larry|publisher=[[Chicago Bears]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230231731/http://www.chicagobears.com/news/article-1/Soldier-Field-wins-prestigious-award/584E1290-7E72-4455-8A4E-3E67FB5D9764|archive-date=December 30, 2013|access-date=October 7, 2012|archivedate=ಡಿಸೆಂಬರ್ 30, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230231731/http://www.chicagobears.com/news/article-1/Soldier-Field-wins-prestigious-award/584E1290-7E72-4455-8A4E-3E67FB5D9764|url-status=deviated}}</ref> ಅಮೇರಿಕನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ಗೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೩, ೨೦೦೪ ರಂದು, ನವೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ೧೦-ಸದಸ್ಯರ ಫೆಡರಲ್ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://eculturalresources.com/news/787.html|title=Soldier Field loses National Historic Landmark status|date=April 24, 2006|website=General Cultural Resources News|publisher=eCulturalResources|access-date=May 21, 2010|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205011947/http://eculturalresources.com/news/787.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.preservationnation.org/magazine/story-of-the-week/2006/leveling-the-playing-field.html|title=Leveling the Playing Field|last=Murray|first=Jeanne|date=October 20, 2006|website=Preservation Magazine|publisher=National Trust for Historic Preservation|access-date=May 22, 2010}}</ref> ಒಮಾಹಾ, ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ನ ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ಕರೋಲ್ ಅಹ್ಲ್‌ಗ್ರೆನ್ ಅವರು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಶಿಫಾರಸನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಿಸರ್ವೇಶನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ, "ನಾವು ಇದನ್ನು ನಿಲ್ಲಲು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಅದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳ ಮಾನದಂಡ. ನಾವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿ, ನಮಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲ." ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೭, ೨೦೦೬ <ref>{{Cite web|url=http://www.nps.gov/history/nr/listings/20060428.HTM|title=Weekly List of Actions taken on properties: 4/17/06 through 4/21/06|date=April 28, 2006|website=National Register of Historic Places|publisher=National Park Service|access-date=May 21, 2010}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಹೆಗ್ಗುರುತು ಹೆಸರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. === ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Soldier_Field_W_2022.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Soldier_Field_W_2022.jpg/220px-Soldier_Field_W_2022.jpg|thumb| ಪೂರ್ವದಿಂದ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ಮೇ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಎಲ್‌ಇ‌ಇ‍ಡಿ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮೊದಲ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಯಿತು. ಇದು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.chicagobears.com/news/NewsStory.asp?story_id=8842|title=Soldier Field earns top building honor|date=May 31, 2012|publisher=Chicago Bears|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625103306/http://www.chicagobears.com/news/NewsStory.asp?story_id=8842|archive-date=June 25, 2012|access-date=July 24, 2012|archivedate=ಜೂನ್ 25, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120625103306/http://www.chicagobears.com/news/NewsStory.asp?story_id=8842|url-status=deviated}}</ref> ಜುಲೈ ೯, ೨೦೧೯ ರಂದು, ಚಿಕಾಗೋ ಫೈರ್ ಆಫ್ ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಸಾಕರ್ (ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎಸ್) ಅವರು ೨೦೦೬ ರಿಂದ ಆಡಿದ ಸೀಟ್‌ಗೀಕ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ಗುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ತಂಡವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ವಿಲೇಜ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ವ್ಯೂ ಜೊತೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಫೈರ್ ೨೦೨೦ ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎಸ್ ಸೀಸನ್‌ಗಾಗಿ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-chicago-fire-seatgeek-stadium-lease-bridgeview-20190709-ts7xrw3ydvcgthcpzrmdfikbge-story.html|title=Chicago Fire reach deal with Bridgeview to leave SeatGeek Stadium for $65.5 million|last=Mikula|first=Jeremy|date=2019-07-09|website=chicagotribune.com|access-date=2020-04-06}}</ref> ಜೂನ್ ೧೭, ೨೦೨೧ ರಂದು, ಚಿಕಾಗೊ ಬೇರ್ಸ್ ಆರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್ ರೇಸ್‌ಟ್ರಾಕ್ ಆಸ್ತಿಗಾಗಿ ಬಿಡ್ ಅನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಿಂದ ಹೊಸ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://bearswire.usatoday.com/2021/06/17/chicago-bears-submit-bid-purchase-arlington-international-racecourse/|title=Bears submit bid to purchase Arlington International Racecourse for potential new stadium|last=Alyssa|first=Bariberi|date=2021-06-17|website=bearswire|access-date=2021-06-18}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೯ ರಂದು, ಬೇರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್ ಡೌನ್ಸ್ ಇನ್ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್ ಅವರು ಆಸ್ತಿಗಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://profootballtalk.nbcsports.com/2021/09/29/bears-announce-purchase-of-property-in-arlington-heights/|title=Bears announce purchase of property in Arlington Heights|last=Florio|first=Mike|date=2021-09-29|website=ProFootballTalk|access-date=2021-09-29}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೨೨ ರಂದು, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೩ ರ ಪೂರ್ವ ಋತುವಿನ ಆಟದಲ್ಲಿ ಕಳಪೆ ಮೈದಾನದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ನಂತರ ಕೆಂಟುಕಿ ಬ್ಲೂಗ್ರಾಸ್ ಅನ್ನು [[ಗರಿಕೆಹುಲ್ಲು|ಬರ್ಮುಡಾ ಹುಲ್ಲುಗೆ]] ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bleachernation.com/bears/2022/09/06/chicago-is-ditching-kentucky-bluegrass-and-re-sodding-soldier-field-with-bermuda-grass/|title=Chicago is Ditching Kentucky Bluegrass and Re-Sodding Soldier Field With Bermuda Grass}}</ref> == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ == ಆರೆಂಜ್, ಗ್ರೀನ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಲೈನ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಚಿಕಾಗೋ 'ಎಲ್' ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಚಿಕಾಗೋ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಅಥಾರಿಟಿಯು #೧೨೮ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒಗಿಲ್ವಿ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಯೂನಿಯನ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೆಟ್ರಾ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ: ಮೆಟ್ರಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಕ್ಯಾಂಪಸ್/೧೧ ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಷನ್, ಇದನ್ನು ಸೌತ್ ಶೋರ್ ಲೈನ್ ರೈಲುಗಳು ಸಹ ಬಳಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ೧೮ ನೇ ಬೀದಿ, ಇದು ಮೆಟ್ರಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಲೈನ್‌ನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪೇಸ್ ವಾಯುವ್ಯ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಉಪನಗರಗಳಿಂದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಶಾಮ್‌ಬರ್ಗ್, ಲೊಂಬಾರ್ಡ್, ಬೋಲಿಂಗ್‌ಬ್ರೂಕ್, ಬರ್ ರಿಡ್ಜ್, ಪಾಲೋಸ್ ಹೈಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಓಕ್ ಲಾನ್‌ನಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು == === ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ === ==== ಏಕ ಘಟನೆಗಳು ==== * ೧೯೨೪ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೪ ರಂದು ಲೂಯಿಸ್ವಿಲ್ಲೆ ಪುರುಷ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋದ ಆಸ್ಟಿನ್ ಸಮುದಾಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ನಡುವೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು; ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ತಂಡವು ೨೬–೦ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು. * ೧೯೨೬ ರ ಆರ್ಮಿ-ನೇವಿ ಗೇಮ್‌ಗೆ ೧೦೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಹಾಜರಿದ್ದರು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನೌಕಾಪಡೆಯು ಅಜೇಯವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯವು ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೋತಿತು. ಆಟವು ಅದರ ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕಿತು ಮತ್ತು ಅದು ೨೧-೨೧ ಟೈನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡರೂ, ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.usna.edu/LibExhibits/Archives/Armynavy/An1926.htm|title=1926 Army-Navy Game|date=November 26, 2001|website=Library Archives|publisher=United States Naval Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114060018/http://www.usna.edu/LibExhibits/Archives/Armynavy/An1926.htm|archive-date=January 14, 2009|access-date=May 21, 2010}}</ref> * ೧೨೩,೦೦೦+ ರ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಹಾಜರಾತಿ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೨೬, ೧೯೨೭ ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ಯು‌ಎಸ್‌ಸಿ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳನ್ನು ೭–೬ ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು. ತರುವಾಯ, ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ೧೫೦,೦೦೦+ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಸ್ಪೀಡ್‌ವೇನಲ್ಲಿ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಟೆಕ್ ಹಾಕಿಸ್ ಮತ್ತು ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ನಡುವಿನ ಆಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref name="Chicago Bears"/> * ೧೯೩೭ ರ ಚಿಕಾಗೋ ಪ್ರೆಪ್ ಬೌಲ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಆಸ್ಟಿನ್ ಲಿಯೋನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಇದುವರೆಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಹಾಜರಾತಿಗಾಗಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸ್ಪರ್ಧಿ (೧೨೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ). ಚಿಕಾಗೋ ಪ್ರೆಪ್ ಬೌಲ್ ಆಟಗಳನ್ನು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ಗಿವಿಂಗ್ ನಂತರದ ದಿನದಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೌಲ್ ಆಟವು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಿಂದ ನಡೆದ ಐ‌ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಎ ರಾಜ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದು. * ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ೪೧ ಕಾಲೇಜ್ ಆಲ್-ಸ್ಟಾರ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ (ಅಥವಾ, ಅದರ ಅಂತಿಮ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್) ಮತ್ತು ಅವರ ಹೊಸ ವೃತ್ತಿಪರ ತಂಡಗಳಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಕಾಲೇಜು ಆಲ್-ಸ್ಟಾರ್ ಆಟಗಾರರ ತಂಡದ ನಡುವಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ. ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಗಳು. ೧೯೭೬ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್ ಋತುವಿನ ನಂತರ ಈ ಆಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯವು ಮೂರನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಧಾರಾಕಾರವಾದ ಗುಡುಗು ಸಿಡಿಲಿನ ನಂತರ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಆಟವು ಪುನರಾರಂಭವಾಗಲಿಲ್ಲ. * ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಅವರ ಶಾಮ್ರಾಕ್ ಸರಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಮಿಯಾಮಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿರುದ್ಧ, ಇನ್ನೊಂದು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್-ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿರುದ್ಧ, ನಂತರ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ. ==== ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್ ಪ್ಲೇಆಫ್‌ಗಳು ==== :* ೧೯೮೫ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಆಟವು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕರಡಿಗಳು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ರಾಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ೨೪-೦ ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/boxscores/198601120chi.htm|title=NFC Championship - Los Angeles Rams at Chicago Bears - January 12th, 1986|website=Pro-Football-Reference.com|language=en|access-date=September 19, 2019}}</ref> :* ೧೯೮೮ ರ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಆಟವು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕರಡಿಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಐ‌ಐ‌ಐ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ೪೯ಇಆರ್‌ಎಸ್ ೨೮-೩ ಗೆ ಸೋತರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/boxscores/198901080chi.htm|title=NFC Championship - San Francisco 49ers at Chicago Bears - January 8th, 1989|website=Pro-Football-Reference.com|language=en|access-date=September 19, 2019}}</ref> :* ೨೦೦೬ ರ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಆಟವು ಬೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್‌ಗೆ (೨೧ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲನೆಯದು) ನೀಡಿತು, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಸೇಂಟ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ೩೯-೧೪ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. :* ೨೦೧೦ ರ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಆಟವು ಕರಡಿಗಳನ್ನು ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಪ್ಯಾಕರ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕರಡಿಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳು ೨೧-೧೪ ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. * ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತರ ಕರಡಿಗಳ ಪ್ಲೇಆಫ್ ಆಟಗಳು: :* ೧೯೮೫ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಡಿವಿಜನಲ್ ಪ್ಲೇಆಫ್ : ಚಿಕಾಗೊ ಬೇರ್ಸ್ ೨೧, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜೈಂಟ್ಸ್ ೦ :* ೧೯೮೬ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಡಿವಿಜನಲ್ ಪ್ಲೇಆಫ್ : ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ರೆಡ್‌ಸ್ಕಿನ್ಸ್ ೨೭, ಚಿಕಾಗೋ ಬೇರ್ಸ್ ೧೩ :* ೧೯೮೭ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಡಿವಿಜನಲ್ ಪ್ಲೇಆಫ್ : ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ೨೧, ಚಿಕಾಗೋ ೧೭ :* ೧೯೮೮ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಡಿವಿಜನಲ್ ಪ್ಲೇಆಫ್ : ಚಿಕಾಗೋ ಬೇರ್ಸ್ ೨೦, ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಈಗಲ್ಸ್ ೧೨ (ಈ ಆಟವನ್ನು ಫಾಗ್ ಬೌಲ್ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು, ಗೋಚರತೆಯನ್ನು ೧೫-೨೦ ಗಜಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು. ) :* ೧೯೯೦ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್ : ಚಿಕಾಗೊ ಬೇರ್ಸ್ ೧೬, ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಸೇಂಟ್ಸ್ ೬ :* ೧೯೯೧ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್ : ಡಲ್ಲಾಸ್ ಕೌಬಾಯ್ಸ್ ೧೭, ಚಿಕಾಗೋ ಬೇರ್ಸ್ ೧೩ :* ೨೦೦೧ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಡಿವಿಜನಲ್ ಪ್ಲೇಆಫ್ : ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಈಗಲ್ಸ್ ೩೩, ಚಿಕಾಗೋ ಬೇರ್ಸ್ ೧೯. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ನವೀಕರಣಗಳು ನಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಇದು ಕೊನೆಯ ಹೋಮ್ ಆಟವಾಗಿತ್ತು. :* ೨೦೦೫ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಡಿವಿಜನಲ್ ಪ್ಲೇಆಫ್ : ಕೆರೊಲಿನಾ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ ೨೯, ಚಿಕಾಗೊ ಬೇರ್ಸ್ ೨೧ :* ೨೦೦೬ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಡಿವಿಜನಲ್ ಪ್ಲೇಆಫ್ : ಚಿಕಾಗೊ ಬೇರ್ಸ್ ೨೭, ಸಿಯಾಟಲ್ ಸೀಹಾಕ್ಸ್ ೨೪ (ಒಟಿ) :* ೨೦೧೦ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಡಿವಿಜನಲ್ ಪ್ಲೇಆಫ್ : ಚಿಕಾಗೊ ಬೇರ್ಸ್ ೩೫, ಸಿಯಾಟಲ್ ಸೀಹಾಕ್ಸ್ ೨೪ :* ೨೦೧೮ ಎನ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್ : ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಈಗಲ್ಸ್ ೧೬, ಚಿಕಾಗೋ ಬೇರ್ಸ್ ೧೫ ==== ಕಾಲೇಜು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ==== ಉತ್ತರ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಹಸ್ಕೀಸ್ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬಿಗ್ ಟೆನ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಿಂದ ತಂಡವನ್ನು ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಉತ್ತರ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಎನ್‌ಐ‌ಯು) {{Convert|65|mi|km}} ) ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ೮೮ ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ. * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೦೭ ರಂದು, ಎನ್‌ಐ‌ಯು ೨೦೦೨ ರ ನವೀಕರಣದ ನಂತರ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಡಿವಿಷನ್ ಐ ಕಾಲೇಜ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಅಯೋವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಹಾಕೀಸ್ ತಂಡವು ಹಸ್ಕೀಸ್ ತಂಡವನ್ನು ೧೬–೩ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು. * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೭, ೨೦೧೧ ರಂದು, "ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಶೋಡೌನ್ ೨" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆಟದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಜರ್ಸ್ ಆಡಲು ಹಸ್ಕೀಸ್ ಮರಳಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಿಗ್ ಟೆನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಜರ್ಸ್ ಎನ್‌‌ಐ‌ಯು ೪೯–೭ರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೧೨ ರಂದು, "ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಶೋಡೌನ್ ೩" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೀಸನ್ ಓಪನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎನ್‌‌ಐ‌ಯು ಅಯೋವಾ ಹಾಕೀಸ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಹಾಕೀಸ್ ೧೮–೧೭ರಲ್ಲಿ ಹಸ್ಕೀಸ್‌ರನ್ನು ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ಫೈಟಿಂಗ್ ಐರಿಶ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ೧೯೨೯ ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಹೋಮ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಆಗಿ ಬಳಸಿತು. ಶಾಲೆಯು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೯ ರ ಋತುವಿನ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಏಕ ಆಟಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಅಜೇಯ ೧೦-೦-೨ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ, ಯು‌ಎಸ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಮಿ, ಡ್ರೇಕ್, ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ನೇವಲ್ ಬೇಸ್, ನೇವಿ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ತಲಾ ಒಂದು ಬಾರಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://und.com/soldier-field-of-fortune/|title=SOLDIER (FIELD) OF FORTUNE|last=Somogyi|first=Lou|date=5 October 2012|website=Blue & Gold Illustrated|publisher=University of Notre Dame|access-date=23 September 2021}}</ref> === ಹಾಕಿ === ಫೆಬ್ರವರಿ ೭, ೨೦೧೩ ರಂದು, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ನಗರದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಸೇಂಟ್ ರೀಟಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಉಪನಗರ ಓಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಫೆನ್ವಿಕ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ನಡುವೆ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಹಾಕಿ ಆಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.stritahs.com/st-rita-of-cascia-high-school/st-rita-to-play-fenwick-at-soldier-field|title=St. Rita to Play Fenwick at Soldier Field — St. Rita of Cascia High School|last=St. Rita to Play Fenwick at Soldier Field|date=2012-10-23|publisher=Stritahs.com|access-date=2020-04-06}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:2014_NHL_Stadium_Series,_Soldier_Field.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/2014_NHL_Stadium_Series%2C_Soldier_Field.JPG/220px-2014_NHL_Stadium_Series%2C_Soldier_Field.JPG|right|thumb| ಚಿಕಾಗೋ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಹಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ೨೦೧೪ ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಸರಣಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ಫೈಟಿಂಗ್ ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಮಿ ರೆಡ್‌ಹಾಕ್ಸ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೭, ೨೦೧೩ ರಂದು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಜರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೇಸೋಟ ಗೋಲ್ಡನ್ ಗೋಫರ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಾಕಿ ಸಿಟಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ ಹೆಡರ್ ಆಡಿದರು. ಇದು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೊರಾಂಗಣ ಹಾಕಿ ಆಟವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.chicagonow.com/chicago-sports-guru/2012/07/college-hockey-doubleheader-coming-to-soldier-field-hockey-city-classic/|title=College Hockey Doubleheader coming to Soldier Field: Hockey City Classic!|last=Banks, Paul M.|date=July 11, 2012|website=ChicagoNow|publisher=Chicago Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20120725035223/http://www.chicagonow.com/chicago-sports-guru/2012/07/college-hockey-doubleheader-coming-to-soldier-field-hockey-city-classic/|archive-date=July 25, 2012}}</ref> ಚಿಕಾಗೊ ಗೇ ಹಾಕಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಒಳ-ಸ್ಕ್ವಾಡ್ ಆಟವನ್ನು ಹಾಕಿ ಸಿಟಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="Forman">{{Cite web|url=http://www.windycitymediagroup.com/m/APPredirect.php?AID=50295|title=CGHA to skate at Soldier Field after Hockey City Classic|last=Forman|first=Ross|date=January 24, 2015|website=Windycitymediagroup.com|publisher=[[Windy City Times]]|access-date=February 1, 2015|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202210827/http://www.windycitymediagroup.com/m/APPredirect.php?AID=50295|url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೧, ೨೦೧೪ ರಂದು, ಚಿಕಾಗೊ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಹಾಕ್ಸ್ ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಸರಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿದರು. ೬೨,೯೨೧ ಜನರ ಮಾರಾಟವಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಹಾಕ್ಸ್ ೫-೧ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://chicago.cbslocal.com/2014/03/01/toews-powers-blackhawks-to-snowy-5-1-win-over-penguins/|title=Toews Powers Blackhawks To Snowy 5-1 Win Over Penguins|date=March 1, 2014|work=CBS Chicago}}</ref> ತಂಡವು ತನ್ನ ೨೦೧೫ ರ ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ಕಪ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಗ್ರಾಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಬದಲಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಇತರ ನಗರ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆದವು.<ref>{{Cite web|url=http://abc7chicago.com/sports/blackhawks-parade-soldier-field-rally-to-be-held-thursday/787648/|title=Blackhawks rally tickets to be available Wednesday|last=Bradley|first=Ben|date=June 16, 2015|website=Abc7chicago.com|access-date=November 9, 2017}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೭, ೨೦೧೫ ರಂದು, ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ ಸಿಟಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದಾಗಿ ಈವೆಂಟ್ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು ( {{Convert|42|F|0}} ) ಮತ್ತು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದೊಂದಿಗೆ ತೊಡಕುಗಳು. ಹಾಕಿ ಸಿಟಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ನ ೨೦೧೫ ರ ಆವೃತ್ತಿಯು ಮಿಯಾಮಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಮಿಚಿಗನ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ನಂತರ ಬಿಗ್ ಟೆನ್ಸ್ ಮಿಚಿಗನ್ ಮತ್ತು ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟೇಟ್ <ref>{{Cite web|url=http://www.mgoblue.com/sports/m-hockey/spec-rel/081214aac.html|title=Michigan to Play Michigan State Outdoors at Soldier Field in Chicago|date=August 12, 2014|website=Mgoblue.com|access-date=August 18, 2014|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901041144/http://www.mgoblue.com/sports/m-hockey/spec-rel/081214aac.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.freep.com/article/20140811/SPORTS06/308110149/michigan-state-hockey-soldier-field|title=Michigan, MSU to play outdoor hockey at Soldier Field|date=August 11, 2014|website=Freep.com|access-date=August 18, 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.msuspartans.com/sports/m-hockey/recaps/020815aab.html|title=Spartans Fall to Michigan at Soldier Field|date=February 8, 2015|website=Msuspartans.com|access-date=February 8, 2015|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210044710/http://www.msuspartans.com/sports/m-hockey/recaps/020815aab.html|url-status=deviated|archivedate=ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150210044710/http://www.msuspartans.com/sports/m-hockey/recaps/020815aab.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.westernherald.com/sports/article_444a00e0-afb4-11e4-9707-2b2f6011025b.html|title=WMU Hockey Comes Up Short at Soldier Field|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=February 8, 2015|website=Westernherald.com|publisher=Western Herald|access-date=February 9, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://btn.com/2015/02/08/michigan-downs-michigan-state-4-1-in-hockey-city-classic-at-soldier-field/|title=Michigan downs Michigan State, 4–1, in Hockey City Classic at Soldier Field|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=February 8, 2015|website=btn.com|publisher=[[Big Ten Network]]|access-date=February 9, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.freep.com/story/sports/college/2015/02/08/michigan-msu-hockey-city-classic/23083555/|title=Sipple: Hockey City Classic in Chicago full of problems|last=Sipple|first=George|date=February 8, 2015|website=Freep.com|publisher=[[Detroit Free Press]]|access-date=February 9, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.collegehockeystats.net/1415/boxes/mmiawmu1.f07|title=Saturday, February 7, 2015 Miami (MIA) vs Western Michigan (WMU)|website=Collegehockeystats.net|access-date=November 3, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.uscho.com/box/mens-hockey/2015/02/07/michigan-state-vs-michigan/|title=Michigan 4, Michigan State 1|website=Uscho.com|access-date=November 3, 2015|archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071539/http://www.uscho.com/box/mens-hockey/2015/02/07/michigan-state-vs-michigan/|url-status=dead}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೫ ರಂದು, ಹಾಕಿ ಸಿಟಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ನ ಸಂಘಟಕರು ಸೇಂಟ್ ಜೂಡ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವಂತೆ ''ಯೂನೈಟ್ ಆನ್ ದಿ ಐಸ್'' ಈವೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಈವೆಂಟ್ ಮಾಜಿ ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್ ಮತ್ತು ಎ‌ಎಚ್‌ಎಲ್ ಆಟಗಾರರೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಕಿ ಆಟದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಚಿತ ಸ್ಕೇಟ್. ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಆಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಎರಿಕ್ ಡೇಝೆ, ಜಮಾಲ್ ಮೇಯರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗಿನೋ ಕವಾಲಿನಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಡೆನಿಸ್ ಸವಾರ್ಡ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು, ಆಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://news.medill.northwestern.edu/chicago/public-skating-charity-game-at-soldier-field-thursday/|title=PUBLIC SKATING, CHARITY GAME AT SOLDIER FIELD THURSDAY|last=Romano|first=Sara|date=February 4, 2015|website=news.medill.northwestern.edu|publisher=[[Northwestern University]]|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20150304201037/http://news.medill.northwestern.edu/chicago/public-skating-charity-game-at-soldier-field-thursday/|archive-date=March 4, 2015|access-date=July 5, 2015}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೫, ೨೦೧೫ ರಂದು, ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿಕಾಗೊ ಗೇ ಹಾಕಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಇಂಟ್ರಾ-ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಹಾಕಿ ಸಿಟಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಆಯೋಜಿಸಿತು.<ref name="Forman"/> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%; text-align:center;" ! style="text-align:center; |ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center; | ದೂರ ತಂಡ ! style="text-align:center; | ಫಲಿತಾಂಶ ! style="text-align:center; | ಮನೆ ತಂಡ ! style="text-align:center; | ವೀಕ್ಷಕರು |- | ಫೆಬ್ರವರಿ ೭, ೨೦೧೩ | ಸೇಂಟ್ ರೀಟಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ | ೦–೩ | '''ಫೆನ್ವಿಕ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್''' | ಅಜ್ಞಾತ |- | rowspan="2" | ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೭, ೨೦೧೩ | ಮಿಯಾಮಿ (ಒಎಚ್) | ೧-೨ | '''ನೊಟ್ರೆ ಡೇಮ್''' | ೫೨,೦೫೧ |- | ಮಿನ್ನೇಸೋಟ | ೨–೩ | '''ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್''' | ೫೨,೦೫೧ |- | ಮಾರ್ಚ್ ೧, ೨೦೧೪ | ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳು | ೧–೫ | '''ಚಿಕಾಗೊ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಹಾಕ್ಸ್''' | ೬೨,೯೨೧ |- | rowspan="2" | ಫೆಬ್ರವರಿ ೭, ೨೦೧೫ | '''ಮಿಯಾಮಿ (ಒಎಚ್)''' | ೪–೩ | ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಚಿಗನ್ | ೨೨,೭೫೧ |- | ಮಿಚಿಗನ್ ರಾಜ್ಯ | ೧–೪ | '''ಮಿಚಿಗನ್''' | ೨೨,೭೫೧ |} === ಸಾಕರ್ === ==== ೧೯೯೪ ಎಫ್‌ಐ‌ಎಫ್‌ಎ ವಿಶ್ವಕಪ್ ==== [[ಚಿತ್ರ:The_Refurbished_Soldier_Field.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/The_Refurbished_Soldier_Field.jpg/290px-The_Refurbished_Soldier_Field.jpg|right|thumb| ಸಾಕರ್ ಆಟದ ಮೊದಲು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್, ೨೦೦೪]] {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="text-align:center; |ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center; | ಸಮಯ ( ಸಿಡಿಟಿ ) ! style="text-align:center;| ತಂಡ #1 ! style="text-align:center; | ಫಲಿತಾಂಶ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #2 ! style="text-align:center; | ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ! style="text-align:center; | ವೀಕ್ಷಕರು |- | ಜೂನ್ ೧೭, ೧೯೯೪ | ೨:೦೦ಪಿಎಮ್ | '''{{Fb|GER}}''' | style="text-align:center;" | ೧–೦ |{{Fb|BOL}} | ಗುಂಪು ಸಿ/ಆರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯ | style="text-align:center;" | ೬೩,೧೧೭ |- | ಜೂನ್ ೨೧, ೧೯೯೪ | ೩:೦೦ಪಿಎಮ್ |{{Fb|GER}} | style="text-align:center;" | ೧-೧ |{{Fb|ESP}} | ಗುಂಪು ಸಿ | style="text-align:center;" | ೬೩,೧೧೩ |- | ಜೂನ್ ೨೬, ೧೯೯೪ | ೧೧:೩೦ಎ‌ಎಮ್ |{{Fb|GRE}} | style="text-align:center;" | ೦–೪ | '''{{Fb|BUL}}''' | ಗುಂಪು ಡಿ | style="text-align:center;" | ೬೩,೧೬೦ |- | ಜೂನ್ ೨೭, ೧೯೯೪ | ೩:೦೦ಪಿಎಮ್ |{{Fb|BOL}} | style="text-align:center;" | ೧–೩ | '''{{Fb|ESP}}''' | ಗುಂಪು ಸಿ | style="text-align:center;" | ೬೩,೦೮೯ |- | ಜುಲೈ ೨, ೧೯೯೪ | ೧೧:೦೦ಎ‌ಎಮ್ |'''{{Fb|GER}}''' | style="text-align:center;" | ೩-೨ |{{Fb|BEL}} | ೧೬ ರ ಸುತ್ತು | style="text-align:center;" | ೬೦,೨೪೬ |} ==== ೧೯೯೯ ಎಫ್‌ಐ‌ಎಫ್‌ಎ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವಕಪ್ ==== {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="text-align:center; |ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center;| ಸಮಯ ( ಸಿಡಿಟಿ ) ! style="text-align:center; | ತಂಡ #1 ! style="text-align:center; | ಫಲಿತಾಂಶ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #2 ! style="text-align:center; | ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ! style="text-align:center;| ವೀಕ್ಷಕರು |- | rowspan="2" | ಜೂನ್ ೨೪, ೧೯೯೯ | ೧೭.೦೦ | '''{{Fbw|BRA}}''' | style="text-align:center;" | ೨–೦ |{{Fbw|ITA}} | ಗುಂಪು ಬಿ | style="text-align:center;" | ೬೫,೦೮೦ |- | ೧೯.೦೦ | '''{{Fbw|USA}}''' | style="text-align:center;" | ೭–೧ |{{Fbw|NGA}} | ಗುಂಪು ಎ | style="text-align:center;" | ೬೫,೦೮೦ |- | rowspan="2" | ಜೂನ್ ೨೬, ೧೯೯೯ | ೧೬.೦೦ |{{Fbw|GHA}} | style="text-align:center;" | ೦–೨ | '''{{Fbw|SWE}}''' | ಗುಂಪು ಡಿ | style="text-align:center;" | ೩೪,೨೫೬ |- | ೧೮.೩೦ | '''{{Fbw|NOR}}''' | style="text-align:center;" | ೪–೦ |{{Fbw|JPN}} | ಗುಂಪು ಸಿ | style="text-align:center;" | ೩೪,೨೫೬ |} ==== ಕಾನ್ಕಾಕ್ಯಾಫ್ ಚಿನ್ನದ ಕಪ್‌ಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:UsavsHonduras.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/UsavsHonduras.JPG/220px-UsavsHonduras.JPG|right|thumb| ೨೦೦೯ ಕಾನ್ಕಾಕ್ಯಾಫ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕಪ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್]] '''೨೦೦೭ ಕಾನ್ಕಾಕ್ಯಾಫ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕಪ್''' {| class="wikitable" style="text-align:left; width:60%;" ! style="text-align:center; |ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #1 ! style="text-align:center; | ಫಲಿತಾಂಶ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #2 ! style="text-align:center; | ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ! style="text-align:center; | ವೀಕ್ಷಕರು |- | rowspan="2" | ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೦೭ |{{Fb|CAN}} | style="text-align:center;" | ೧-೨ | '''{{Fb|USA}}''' | rowspan="2" | ಸೆಮಿಫೈನಲ್ | rowspan="2" style="text-align:center;" | ೫೦,೭೬೦ |- | '''{{Fb|MEX}}''' | style="text-align:center;" | ೧–೦ | |- style="background:gold;" | ಜೂನ್ ೨೪, ೨೦೦೭ | '''{{Fb|USA}}'''> | style="text-align:center;" | ೨–೧ |{{Fb|MEX}} | ಅಂತಿಮ | style="text-align:center;" | ೬೦,೦೦೦ |} '''೨೦೦೯ ಕಾನ್ಕಾಕ್ಯಾಫ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕಪ್''' {| class="wikitable" style="text-align:left; width:60%;" ! style="text-align:center;|ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #1 ! style="text-align:center;| ಫಲಿತಾಂಶ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #2 ! style="text-align:center; | ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ! style="text-align:center; | ವೀಕ್ಷಕರು |- | rowspan="2" | ೨೩ ಜುಲೈ ೨೦೦೯ |{{Fb|HON|1949}} | style="text-align:center;" | ೧-೨ | '''{{Fb|USA}}''' | rowspan="2" | ಸೆಮಿಫೈನಲ್ | rowspan="2" style="text-align:center;" | ೫೫,೧೭೩ |- |{{Fb|CRC}} | style="text-align:center;" | ೧–೧ (೩–೫ ಪೆನ್) | '''{{Fb|MEX}}''' |} '''೨೦೧೧ ಕಾನ್ಕಾಕ್ಯಾಫ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕಪ್''' {| class="wikitable" style="text-align:left; width:60%;" ! style="text-align:center; |ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #1 ! style="text-align:center;| ಫಲಿತಾಂಶ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #2 ! style="text-align:center; | ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ! style="text-align:center; | ವೀಕ್ಷಕರು |- | rowspan="2" | ೧೨ ಜೂನ್ ೨೦೧೧ | '''{{Fb|SLV}}''' | style="text-align:center;" | ೬–೧ |{{Fb|CUB}} | rowspan="2" | ಗುಂಪು ಎ | rowspan="2" style="text-align:center;" | ೬೨,೦೦೦ |- | '''{{Fb|MEX}}''' | style="text-align:center;" | ೪–೧ |{{Fb|CRC}}> |} '''೨೦೧೩ ಕಾನ್ಕಾಕ್ಯಾಫ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕಪ್''' {| class="wikitable" style="text-align:left; width:60%;" ! style="text-align:center; |ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #1 ! style="text-align:center; | ಫಲಿತಾಂಶ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #2 ! style="text-align:center;| ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ! style="text-align:center; | ವೀಕ್ಷಕರು |- style="background:gold;" | ಜುಲೈ ೨೮, ೨೦೧೩ | '''{{Fb|USA}}''' | style="text-align:center;" | ೧–೦ |{{Fb|PAN}} | ಅಂತಿಮ | style="text-align:center;" | ೫೭,೯೨೦ |} '''೨೦೧೫ ಕಾನ್ಕಾಕ್ಯಾಫ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕಪ್''' {| class="wikitable" style="text-align:left; width:60%;" ! style="text-align:center; |ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center;| ತಂಡ #1 ! style="text-align:center; | ಫಲಿತಾಂಶ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #2 ! style="text-align:center; | ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ! style="text-align:center; | ವೀಕ್ಷಕರು |- | rowspan="2" | ಜುಲೈ ೯, ೨೦೧೫ | '''{{Fb|TRI}}''' | style="text-align:center;" | ೩–೧ |{{Fb|GUA}} | rowspan="2" | ಗುಂಪು ಸಿ | rowspan="2" style="text-align:center;" | ೫೪,೧೨೬ |- | '''{{Fb|MEX}}''' | style="text-align:center;" | ೬–೦ |{{Fb|CUB}} |} ==== ಕೋಪಾ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೆಂಟೆನಾರಿಯೊ ==== {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="text-align:center; |ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center; | ಸಮಯ ( ಸಿಡಿಟಿ ) ! style="text-align:center; | ತಂಡ #1 ! style="text-align:center; | ಫಲಿತಾಂಶ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #2 ! style="text-align:center; | ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ! style="text-align:center; | ವೀಕ್ಷಕರು |- | ಜೂನ್ ೫, ೨೦೧೬ | ೪:೦೦ಪಿಎಮ್ |{{Fb|JAM}} | ೦–೧ | '''{{Fb|VEN}}''' | ಗುಂಪು ಸಿ | ೨೫,೫೬೦ |- | ಜೂನ್ ೭, ೨೦೧೬ | ೭:೦೦ಪಿಎಮ್ | '''{{Fb|USA}}''' | ೪–೦ |{{Fb|CRC}} | ಗುಂಪು ಎ | ೩೯,೬೪೨ |- | ಜೂನ್ ೧೦, ೨೦೧೬ | ೮:೩೦ಪಿಎಮ್ | '''{{Fb|ARG}}''' | ೫–೦ |{{Fb|PAN}} | ಗುಂಪು ಡಿ | ೫೩,೮೮೫ |- | ಜೂನ್ ೨೨, ೨೦೧೬ | ೭:೦೦ಪಿಎಮ್ |{{Fb|COL}} | ೦–೨ | '''{{Fb|CHI}}'''> | ಸೆಮಿಫೈನಲ್ | ೫೫,೪೨೩ |} ==== ೨೦೧೯ ಕಾನ್ಕಾಕ್ಯಾಫ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕಪ್ ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="text-align:center; |ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center; | ಸಮಯ ( ಸಿಡಿಟಿ ) ! style="text-align:center; | ತಂಡ #1 ! style="text-align:center; | ಫಲಿತಾಂಶ ! style="text-align:center; | ತಂಡ #2 ! style="text-align:center; | ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ! style="text-align:center; | ವೀಕ್ಷಕರು |- | ಜುಲೈ ೭, ೨೦೧೯ | ೮:೧೫ಪಿಎಮ್ |{{Fb|MEX}} | ೧–೦ |{{Fb|USA}} | ಅಂತಿಮ | ೬೨,೪೯೩ |} ==== ಏಕ ಘಟನೆಗಳು ==== * ೧೫,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ೧೯೨೮ ರ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಲೆಂಜ್ ಕಪ್ (ಈಗ ಲಾಮರ್ ಹಂಟ್ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಕಪ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.) ಸಾಕರ್ ತಂಡಗಳಾದ ಚಿಕಾಗೋದ ಬ್ರಿಕ್ಲೇಯರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸನ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್ ನಡುವಿನ ಮೊದಲ ಲೆಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪಂದ್ಯವು ೧-೧ ಟೈನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಲೆಗ್ ಅನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ೩-೦ ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. * ಹಲವಾರು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಸೌಹಾರ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳು. * ೨೦೧೪ ರ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಕಪ್ನಲ್ಲಿ [[ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್|ಲಿವರ್ಪೂಲ್]] ವಿರುದ್ಧ ಒಲಿಂಪಿಯಾಕೋಸ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ೧-೦ ಗೆಲುವಿನೊಂದಿಗೆ.<ref>[http://internationalchampionscup.com/news/?article_id=108 Liverpool Hold Off Olympiacos at Soldier Field] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140729024651/http://internationalchampionscup.com/news/?article_id=108 |date=ಜುಲೈ 29, 2014 }} ICC.com July 28, 2014 Retrieved July 28, 2014</ref> * [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್]] ವಿಎಸ್. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಸೇಂಟ್-ಜರ್ಮೈನ್ ೨೦೧೫ ರ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಕಪ್ನಲ್ಲಿ ಪಿಎಸ್‌ಜಿ ೨-೦ ಗೆಲುವಿನೊಂದಿಗೆ. * ಬೇಯರ್ನ್ ಮ್ಯೂನಿಚ್ ವಿಎಸ್. ೨೦೧೬ ರ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಕಪ್ನಲ್ಲಿ [[ಎಸಿ ಮಿಲನ್|ಮಿಲನ್]] ಪಂದ್ಯವು ೩-೩ ಡ್ರಾಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಿಲನ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಶೂಟೌಟ್ ಅನ್ನು ೫-೩ ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿತು. * ೨೦೧೭ ರ ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎಸ್ ಆಲ್-ಸ್ಟಾರ್ ಗೇಮ್‌ನ ಸೈಟ್, ಆಗಸ್ಟ್ ೨, ೨೦೧೭ ರಂದು [[ರಿಯಲ್ ಮಡ್ರಿಡ್|ರಿಯಲ್ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]] ಮತ್ತು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಸಾಕರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಆಲ್-ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ ವಿಎಸ್. ೨೦೧೮ ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೊರುಸ್ಸಿಯಾ ಡಾರ್ಟ್‌ಮಂಡ್ ಬೊರುಸ್ಸಿಯಾ ಡಾರ್ಟ್‌ಮಂಡ್ ೧-೦ ಗೆಲುವಿನೊಂದಿಗೆ. * ೨೦೧೯ ರ ಕಾನ್ಕಾಕ್ಯಾಫ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕಪ್ ಫೈನಲ್‌ನ ಸ್ಥಳ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ೧-೦ ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು. === ವಿಶೇಷ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ === ಜುಲೈ ೨೦, ೧೯೬೮ ರಂದು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಿಶೇಷ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಆಟಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ೨೬ ಯುಎಸ್ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಿಂದ ೧,೦೦೦ ಬೌದ್ಧಿಕ ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಈಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಪೆಷಲ್ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಎರಡನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web|url=https://www.specialolympics.org/Sections/What_We_Do/History/History_1960s.aspx|title=The Beginning of a Worldwide Movement|website=Special Olympics|language=en|access-date=July 18, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.specialolympics.org/Sections/What_We_Do/History/History_1970s.aspx|title=A Joyful New Movement Gains Momentum|website=Special Olympics|language=en|access-date=July 18, 2018}}</ref> === ರಗ್‌ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ === ನವೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೧೪ ರಂದು, ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಈಗಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಆಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್ ನಡುವೆ ೨೦೧೪ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=11233010|title=All Blacks: Chicago likely test venue|date=April 5, 2014|website=nzherald.co.nz|publisher=NZ Herald News|access-date=August 1, 2014}}</ref> ೬೧,೫೦೦ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://usarugby.org/mens-eagles-news/item/more-than-30000-tickets-sold-for-all-blacks-matchup-at-soldier-field|title=More than 30,000 tickets sold for All Blacks matchup at Soldier Field|last=Wise, Chad|date=June 18, 2014|website=USA Rugby|archive-url=https://web.archive.org/web/20140624100330/http://usarugby.org/mens-eagles-news/item/more-than-30000-tickets-sold-for-all-blacks-matchup-at-soldier-field|archive-date=June 24, 2014}}</ref> ಆಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್ ಈಗಲ್ಸ್ ತಂಡವನ್ನು ೭೪–೬ ಅಂಕಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://usarugby.org/mens-eagles-news/item/all-blacks-showcase-world-class-rugby-at-soldier-field|title=All Blacks Showcase World-Class Rugby at Soldier Field|last=Wise, Chad|date=November 1, 2014|website=USA Rugby|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118194648/http://usarugby.org/mens-eagles-news/item/all-blacks-showcase-world-class-rugby-at-soldier-field|archive-date=January 18, 2016|access-date=February 7, 2016}}</ref> ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೧೫ ರಂದು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾವನ್ನು ೨೦೧೫ ರಗ್ಬಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಪಂದ್ಯಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿತು, ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ೨೦೧೫ ರಗ್‌ಬಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ಮೊದಲು.<ref>{{Cite web|url=http://www.rugby.com.au/wallabies/GameDay/2015WallabiesFixtures.aspx|title=2015 Rugby World Cup Pool Matches|publisher=Australian Rugby Union|archive-url=https://web.archive.org/web/20151012160453/http://www.rugby.com.au/wallabies/GameDay/2015WallabiesFixtures.aspx|archive-date=2015-10-12|access-date=July 4, 2015}}</ref> ಈಗಲ್ಸ್ ತಂಡವನ್ನು ೪೭–೧೦ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೧೬ ರಂದು, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ೨೦೧೬ ರ ವರ್ಷಾಂತ್ಯದ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ೪೦-೨೯ ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು - ೧೧೧ ವರ್ಷಗಳ ಆಟದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/37886601|title=Autumn internationals: Ireland 40-29 New Zealand|last=Petrie, Richard|date=November 5, 2016|work=BBC}}</ref> {| class="wikitable" ! style="text-align:center; |ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center; | ವಿಜೇತ ! style="text-align:center; | ಸ್ಕೋರ್ ! style="text-align:center;| ಎದುರಾಳಿ ! style="text-align:center; | ಹಾಜರಾತಿ |- align="center" | ನವೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೧೪ | '''ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ''' | ೭೪–೬ | ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ | ೬೧,೫೦೦ |- align="center" | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೧೫ | '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ''' | ೪೭-೧೦ | ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ | ೨೩,೨೧೨ |- align="center" | ನವೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೧೬ | '''ಐರ್ಲೆಂಡ್ ''' | ೪೦–೨೯ | ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ | ೬೦,೦೦೦ |- align="center" | rowspan="3" | ನವೆಂಬರ್ ೩, ೨೦೧೮ | '''ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ '''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಫರ್ನ್ಸ್ (ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮಹಿಳಾ ರಗ್ಬಿ ತಂಡ | ೬೭–೬ | ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮಹಿಳಾ ತಂಡ | rowspan="3" | ೩೦,೦೫೧ |- align="center" | '''ಐರ್ಲೆಂಡ್ ''' | ೫೪–೭ | ಇಟಲಿ |- align="center" | '''ಮಾವೋರಿ ಆಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್ ''' | ೫೯–೨೨ | ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ |} === ಗೋಷ್ಠಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Fare_Thee_Well_-_Celebrating_50_Years_of_the_Grateful_Dead_9.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Fare_Thee_Well_-_Celebrating_50_Years_of_the_Grateful_Dead_9.jpg/220px-Fare_Thee_Well_-_Celebrating_50_Years_of_the_Grateful_Dead_9.jpg|right|thumb| ಫೇರ್ ದಿ ವೆಲ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್: ೫೦ ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ಫುಲ್ ಡೆಡ್ ಟೂರ್, ೨೦೧೫ ರ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆ]] {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! style="text-align:center; |ದಿನಾಂಕ ! style="text-align:center; |ಕಲಾವಿದ ! style="text-align:center; |ತೆರೆಯುವ ಕಾಯಿದೆಗಳು ! style="text-align:center; |ಪ್ರವಾಸ / ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ ಹೆಸರು ! style="text-align:center; |ಹಾಜರಾತಿ / ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ! style="text-align:center; |ಆದಾಯ ! style="text-align:center; |ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೨೧, ೧೯೩೭ |ಲಿಲಿ ಪೋನ್ಸ್<br /><br />ರೂಡಿ ವ್ಯಾಲಿ<br /><br />ಜಸ್ಚಾ ಹೈಫೆಟ್ಜ್<br /><br />ಬಾಬಿ ಬ್ರೀನ್ | {{n/a}} |೮ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಚಿಕಾಗೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವ | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೬೪ |ಜಾನಿ ನಗದು<br /><br />ಜೂನ್ ಕಾರ್ಟರ್ | {{n/a}} |ಚಿಕಾಗೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವ | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೯, ೧೯೬೬ |ಬಾರ್ಬರಾ ಸ್ಟ್ರೈಸೆಂಡ್ | {{n/a}} |ಬಾರ್ಬರಾ ಸ್ಟ್ರೈಸಾಂಡ್ ಪ್ರವಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಜೆ | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಜುಲೈ ೧೮, ೧೯೭೦ |*ಚಿಕಾಗೋ * ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಸ್ಪೀಡ್ ಪ್ರೆಸ್ * ದಿ ಇಲ್ಯೂಷನ್ (ಬ್ಯಾಂಡ್)|ದಿ ಇಲ್ಯೂಷನ್ * ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣ * ಇಗ್ಗಿ ಪಾಪ್ * ದಿ ಸ್ಟೂಜಸ್ *ಡ್ರೀಮ್ಸ್ (ಬ್ಯಾಂಡ್)|ಕನಸು * ಲಿಯಾನ್ ರಸ್ಸೆಲ್ * ಎಮ್‌ಸಿ‌೫ * ಫಂಕಾಡೆಲಿಕ್ * ಮೇಸನ್ ಲಾಭ * ಬುಷ್ (ಕೆನಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್)|ಬುಷ್ * ಸಂತೋಷದ ದಿನ * ಇದು ಪರವಾಗಿಲ್ಲ * ಜೋ ಕೆಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ * ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರಿ ಪೀಪಲ್ | {{n/a}} | ಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಸಿ‌ಎಫ್‌ಎಲ್ ನ ಬಿಗ್ ಟೆನ್ ಸಮ್ಮರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಜೂನ್ ೪, ೧೯೭೭ |ಎಮರ್ಸನ್, ಲೇಕ್ ಮತ್ತು ಪಾಮರ್ |ಫೋಘಾಟ್<br /><br />ಜೆ. ಗೈಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್<br /><br />ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ಲೂಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ |ಇ‌ಎಲ್‌ಪಿ‌ ಕೆಲಸ | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಜೂನ್ ೧೯, ೧೯೭೭ |ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್ | {{n/a}} |ಫ್ಲೆಶ್ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ |೯೫,೦೦೦ | {{n/a}} | |- |ಜುಲೈ ೯, ೧೯೭೭ |ಲಿನಿರ್ಡ್ ಸ್ಕೈನಾರ್ಡ್ |ಪಾಯಿಂಟ್ ಖಾಲಿ | |೭೭,೧೯೭ | {{n/a}} | |- |ಜುಲೈ ೧೦, ೧೯೭೭ |ಟೆಡ್ ನುಜೆಂಟ್ |ಲಿನಿರ್ಡ್ ಸ್ಕೈನಾರ್ಡ್<br /><br />ಆರ್‌ಇ‌ಒ ಸ್ಪೀಡ್‌ವ್ಯಾಗನ್<br /><br />ಪ್ರಯಾಣ<br /><br />.೩೮ ವಿಶೇಷ |''ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಆಫ್ ರಾಕ್ #೩'' | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೧೩, ೧೯೭೭ |ಪೀಟರ್ ಫ್ರಾಂಪ್ಟನ್ |ಬಾಬ್ ಸೆಗರ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ವರ್ ಬುಲೆಟ್ ಬ್ಯಾಂಡ್<br /><br />ರಿಕ್ ಡೆರಿಂಗರ್<br /><br />ಯು‌ಎಫ್‌ಒ | | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಜುಲೈ ೮, ೧೯೭೮ |ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ |ಪ್ರಯಾಣ<br /><br />ಸೌತ್‌ಸೈಡ್ ಜಾನಿ & ದಿ ಆಸ್ಬರಿ ಜೂಕ್ಸ್<br /><br />ಪೀಟರ್ ಟೋಶ್ |ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ಯುಎಸ್ ಪ್ರವಾಸ ೧೯೭೮ | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೨೬, ೧೯೭೮ |ಸಂಸತ್ತು-ಫಂಕಡೆಲಿಕ್ |ಬಾರ್-ಕೇಸ್<br /><br />ಕಾನ್ ಫಂಕ್ ಶುನ್<br /><br />ಎ ಟೇಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಹನಿ |ಫಂಕ್ ಫೆಸ್ಟ್ | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಜುಲೈ ೧೯, ೧೯೮೦ |ಸ್ಮೋಕಿ ರಾಬಿನ್ಸನ್ |ಓ'ಜೇಸ್ | | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೧೦–೧೮, ೧೯೮೩ *ಬಡ್ಡಿ ಗೈ *ಜೂನಿಯರ್ ವೆಲ್ಸ್ *ಬೀಚ್ ಬಾಯ್ಸ್ *ಸ್ಟೀವಿ ರೇ ವಾಘನ್ *ಡಬಲ್ ಟ್ರಬಲ್ (ಬ್ಯಾಂಡ್)|ಡಬಲ್ ಟ್ರಬಲ್ *ಸಂಘ *ಹಾಲಿಸ್ *ದಿ ಕೈಂಡ್ *ಲಾರಾ ಬ್ರಾನಿಗನ್ | {{n/a}} |ಚಿಕಾಗೋ ಫೆಸ್ಟ್ | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೯, ೧೯೮೫ |ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಮತ್ತು ಇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ | {{n/a}} |ಯುಎಸ್‌ಎ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು |೭೧,೨೨೨ / ೭೧,೨೨೨ |$೧,೨೨೮,೫೦೦ | |- |ಜುಲೈ ೩೧, ೧೯೮೭ |ಮಡೋನಾ |ಹಂತ ೪೨ |ಯಾರು ಆ ಹುಡುಗಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್ |೪೭,೪೦೭ / ೪೭,೪೦೭ |$೧,೦೬೬,೬೫೮ | |- |ಜುಲೈ ೨೯, ೧೯೯೦ |ಪಾಲ್ ಮೆಕ್ಕರ್ಟ್ನಿ | {{n/a}} |ಪಾಲ್ ಮೆಕ್ಕರ್ಟ್ನಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್ |೫೫,೬೩೦ / ೫೫,೬೩೦ |$೧,೮೦೭,೯೭೫ | |- |ಜೂನ್ ೨೨, ೧೯೯೧ | rowspan="5" |ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಮೃತ್ಯು | {{n/a}} | rowspan="5" | | rowspan="5" {{n/a}} | rowspan="5" {{n/a}} | |- |ಜೂನ್ ೨೫, ೧೯೯೨ | rowspan="2" |ಸ್ಟೀವ್ ಮಿಲ್ಲರ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ | rowspan="2" | |- |ಜೂನ್ ೨೬, ೧೯೯೨ |- |ಜೂನ್ ೧೮, ೧೯೯೩ | rowspan="2" |ಕುಟುಕು | rowspan="2" | |- |ಜೂನ್ ೧೯, ೧೯೯೩ |- |ಜುಲೈ ೧೨, ೧೯೯೪ |ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್ | {{n/a}} |ಡಿವಿಷನ್ ಬೆಲ್ ಪ್ರವಾಸ |೫೧,೯೮೧ / ೫೧,೯೮೧ |$೨,೦೫೬,೧೦೫ | |- |ಜುಲೈ ೨೩, ೧೯೯೪ | rowspan="2" |ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಮೃತ್ಯು | rowspan="2" |ಸಂಚಾರ | rowspan="2" | | rowspan="2" {{n/a}} | rowspan="2" {{n/a}} | rowspan="2" | |- |ಜುಲೈ ೨೪, ೧೯೯೪ |- |ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧, ೧೯೯೪ | rowspan="2" |ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ | rowspan="2" |ಲೆನ್ನಿ ಕ್ರಾವಿಟ್ಜ್ | rowspan="2" |ವೂಡೂ ಲೌಂಜ್ ಪ್ರವಾಸ | rowspan="2" |೯೦,೩೦೩ / ೯೦,೩೦೩ | rowspan="2" |$೪,೧೯೪,೩೨೦ | rowspan="2" | |- |ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೨, ೧೯೯೪ |- |ಜುಲೈ ೮, ೧೯೯೫ | rowspan="2" |ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಮೃತ್ಯು | rowspan="2" |ಬ್ಯಾಂಡ್ | rowspan="2" | | rowspan="2" {{n/a}} | rowspan="2" {{n/a}} | rowspan="2" |೧೯೯೫ ರ ಗ್ರೇಟ್‌ಫುಲ್ ಡೆಡ್ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳು ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕೊನೆಯದಾಗಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಮತ್ತು ಗಾಯಕ ಜೆರ್ರಿ ಗಾರ್ಸಿಯಾ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite book|title=DeadBase XI: The Complete Guide to Grateful Dead Song Lists|url=https://archive.org/details/deadbasexicomple0000john|last=Scott|first=John W.|last2=Dolgushkin, Mike|last3=Nixon, Stu.|publisher=DeadBase|year=1999|isbn=1-877657-22-0|location=Cornish, New Hampshire}}</ref> |- |ಜುಲೈ ೯, ೧೯೯೫ |- |ಜುಲೈ ೧೧, ೧೯೯೫ |ಪರ್ಲ್ ಜಾಮ್ |ಕೆಟ್ಟ ಧರ್ಮ<br /><br />ಓಟಿಸ್ ರಶ್ |ವಿಟಾಲಜಿ ಪ್ರವಾಸ | {{n/a}} | {{n/a}} |ಗ್ರೇಟ್ಫುಲ್ ಡೆಡ್ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು |- |ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೯೯೬ |ಲಿಟಲ್ ಫೀಟ್ |ತಾಜ್ ಮಹಲ್ | | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಜೂನ್ ೨೭, ೧೯೯೭ | rowspan="3" |ಯು೨ | rowspan="3" |ಮೋಜಿನ ಲವಿನ್ ಅಪರಾಧಿಗಳು | rowspan="3" |ಪಾಪ್‌ಮಾರ್ಟ್ ಪ್ರವಾಸ | rowspan="3" |೧೧೬,೯೧೨ / ೧೨೭,೫೦೦ | rowspan="3" |$೫,೯೫೬,೫೮೭ | rowspan="3" | |- |ಜೂನ್ ೨೮, ೧೯೯೭ |- |ಜೂನ್ ೨೯, ೧೯೯೭ |- |ಜುಲೈ ೧೮, ೧೯೯೭ |*ಕೆಟ್ಟ ಧರ್ಮ *ಬ್ಲಿಂಕ್-೧೮೨ *ವಂಶಸ್ಥರು *ಹೆಡ್ ಪಿಇ *ಜಿಮ್ಮಿ ೨ ಬಾರಿ *ಲಗ್ವ್ಯಾಗನ್ *ಲ್ಯಾಟೆಕ್ಸ್ ಜನರೇಷನ್ *ಜೇಕ್ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ *ಲಿಂಪ್ ಬಿಜ್ಕಿಟ್ *ಮೈಟಿ ಮೈಟಿ ಬಾಸ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್ *ಮಿಲೆನ್ಕೊಲಿನ್ *ಮರ್ಡರ್ ಸಿಟಿ ಡೆವಿಲ್ಸ್ *ಕಿತ್ತಳೆ ೯ಎಮ್‌ಎಮ್ *ಪೆನ್ನಿವೈಸ್ *ರೀಲ್ ದೊಡ್ಡ ಮೀನು *ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಸಿಕ್ *ಸ್ನೊಟ್ (ಬ್ಯಾಂಡ್)|ಸ್ನೊಟ್ *ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿರೂಪ *ಸ್ಟ್ರಂಗ್ ಔಟ್ *ಸಕ್ಕರೆ ರೇ *ವ್ಯಾಪಾರ ಬ್ರೈಸನ್ *ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ದೃಷ್ಟಿ *ಬಿಳಿ ಕಪ್‌ಗಳು | {{n/a}} |ವ್ಯಾನ್ಸ್ ವಾರ್ಪ್ಡ್ ಟೂರ್ | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೩, ೧೯೯೭ | rowspan="2" |ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ | rowspan="2" |ಬ್ಲೂಸ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್ | rowspan="2" |ಬ್ಯಾಬಿಲೋನ್ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆಗಳು | rowspan="2" |೧೦೭,೧೮೬ / ೧೦೭,೧೮೬ | rowspan="2" |$೬,೨೬೦,೦೦೦ | rowspan="2" | |- |ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೫, ೧೯೯೭ |- |ಮೇ ೧೦, ೧೯೯೮ | rowspan="2" |ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ | rowspan="2" {{n/a}} | rowspan="2" |ಕಂಟ್ರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಪ್ರವಾಸ | rowspan="2" {{n/a}} | rowspan="2" {{n/a}} | rowspan="2" | |- |ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೫, ೧೯೯೯ |- |ಮೇ ೧೩, ೨೦೦೦ |ವಿಲ್ಕೊ | {{n/a}} | | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಜೂನ್ ೨೯, ೨೦೦೦ | rowspan="2" |ಡೇವ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ | rowspan="2" |Ben Harper and the Innocent Criminals<br /><br />Ozomatli | rowspan="2" |ಬೇಸಿಗೆ ೨೦೦೦ ಪ್ರವಾಸ | rowspan="2" |೧೧೫,೦೦೬ / ೧೧೫,೦೦೬ | rowspan="2" |$೫,೧೭೫,೨೭೦ | rowspan="2" | |- |ಜೂನ್ ೩೦, ೨೦೦೦ |- |ಜೂನ್ ೧೬, ೨೦೦೧ | rowspan="2" |ಎನ್‌ಎಸ್‌ವೈಎನ್‌ಸಿ | rowspan="2" |ಬಿಬಿಎಮ್‌ಎ‌ಕೆ<br /><br />೩ಎಲ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ<br /><br />ಕನಸು | rowspan="2" |ಪಾಪ್ ಒಡಿಸ್ಸಿ | rowspan="2" |೮೫,೬೫೦ / ೧೦೩,೯೦೩ | rowspan="2" |$೪,೭೩೯,೩೫೯ | rowspan="2" | |- |ಜೂನ್ ೧೭, ೨೦೦೧ |- |ಜುಲೈ ೬, ೨೦೦೧ | rowspan="2" |ಡೇವ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ | rowspan="2" |ಬಡ್ಡಿ ಗೈ<br /><br />ಏಂಜೆಲಿಕ್ ಕಿಡ್ಜೊ | rowspan="2" |೨೦೦೧ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ | rowspan="2" |೧೦೩,೬೭೫ / ೧೦೩,೬೭೫ | rowspan="2" |$೪,೮೩೪,೮೬೪ | rowspan="2" | |- |ಜುಲೈ ೭, ೨೦೦೧ |- |ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೦, ೨೦೦೫ |ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ |ಲಾಸ್ ಲೋನ್ಲಿ ಬಾಯ್ಸ್ |ಎ ಬಿಗ್ಗರ್ ಬ್ಯಾಂಗ್ |೫೫,೦೪೬ / ೫೫,೦೪೬ |$೭,೨೩೧,೪೨೭ | |- |ಜುಲೈ ೨೧, ೨೦೦೬ |ಬಾನ್‌ ಜೊವಿ |ನಿಕಲ್ಬ್ಯಾಕ್ |ಹ್ಯಾವ್ ಎ ನೈಸ್ ಡೇ ಟೂರ್ |೫೨,೬೧೨ / ೫೨,೬೧೨ |$೩,೯೮೮,೪೫೫ | |- |ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೧, ೨೦೦೬ |ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ |ಎಲ್ವಿಸ್ ಕಾಸ್ಟೆಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಇಂಪೋಸ್ಟರ್ಸ್ |ಎ ಬಿಗ್ಗರ್ ಬ್ಯಾಂಗ್ |೩೩,೨೯೬ / ೩೩,೨೯೬ |$೪,೦೨೦,೭೨೧ | |- |ಜೂನ್ ೨೧, ೨೦೦೮ |ಕೆನ್ನಿ ಚೆಸ್ನಿ |ಕೀತ್ ಅರ್ಬನ್<br /><br />ಲಿಯಾನ್ ರೈಮ್ಸ್<br /><br />ಲ್ಯೂಕ್ ಬ್ರಯಾನ್<br /><br />ಗ್ಯಾರಿ ಅಲನ್ |ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೈರೇಟ್ಸ್ ಪ್ರವಾಸ |೪೬,೪೬೩ / ೪೮,೫೮೫ |$೪,೦೬೩,೬೬೩ | |- |ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೧–೧೨, ೨೦೦೮ |*ಮಗ ವೋಲ್ಟ್ *ಕ್ರಾಸ್ ಕೆನಡಿಯನ್ ರಾಗ್ವೀಡ್ *ಗ್ರೆಚೆನ್ ವಿಲ್ಸನ್ *ಜಸ್ಟಿನ್ ಟೌನ್ಸ್ ಅರ್ಲೆ *ಲೇಡಿ ಆಂಟೆಬೆಲ್ಲಮ್ *ಲ್ಯೂಕ್ ಬ್ರಯಾನ್ *ರಿಸ್ಸಿ ಪಾಮರ್ *ಲಾರೆನ್ಸ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಸಜ್ಜು *ಟಿಫ್ಟ್ ಮೆರಿಟ್ | {{n/a}} |ಚಿಕಾಗೊ ಕಂಟ್ರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಜೂನ್ ೧೩, ೨೦೦೯ |ಕೆನ್ನಿ ಚೆಸ್ನಿ |ಲೇಡಿ ಆಂಟೆಬೆಲ್ಲಮ್<br /><br />ಮಿರಾಂಡಾ ಲ್ಯಾಂಬರ್ಟ್<br /><br />ಮಾಂಟ್ಗೊಮೆರಿ ಜೆಂಟ್ರಿ<br /><br />ಶುಗರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ |ಸನ್ ಸಿಟಿ ಕಾರ್ನಿವಲ್ ಪ್ರವಾಸ |೪೮,೭೬೩ / ೫೦,೧೦೯ |$೩,೧೮೪,೬೦೬ | |- |ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೨, ೨೦೦೯ | rowspan="2" |ಯು೨ | rowspan="2" |ಸ್ನೋ ಪೆಟ್ರೋಲ್ | rowspan="2" |ಯು೨ ೩೬೦° ಪ್ರವಾಸ | rowspan="2" |೧೩೫,೮೭೨ / ೧೩೫,೮೭೨ | rowspan="2" |$೧೩,೮೬೦,೪೮೦ | rowspan="2" | |- |ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೩, ೨೦೦೯ |- |ಜೂನ್ ೧೨, ೨೦೧೦ |*ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಕಡಿಮೆ *ಹುಡುಗರು ಹುಡುಗಿಯರಂತೆ *ಕ್ಯಾಡಿ ಗ್ರೋವ್ಸ್ *ಫಾರೆವರ್ ದಿ ಸಿಕಸ್ಟ್ ಕಿಡ್ಸ್ *ಉತ್ತಮ ಷಾರ್ಲೆಟ್ *ಹಲೋಗುಡ್ಬೈ *ಎಲ್‌ಎಮ್‌ಎಫ್‌ಎ‌ಒ (ಬ್ಯಾಂಡ್) *ಸರಳ ಯೋಜನೆ *ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣು ಕುರುಡ * ಡ್ರೈವ್ ಎ *ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಗಳು * ಮರ್ಸಿ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ *ಬೆಲೆಗಳು *ದಿ ರೆಡಿ ಸೆಟ್ *ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸ್ಕೈಲೈನ್ *ವಿಟಾ ಚೇಂಬರ್ಸ್ | {{n/a}} |ದಿ ಬ್ಯಾಂಬೂಜಲ್ ರೋಡ್‌ಶೋ ೨೦೧೦ | {{n/a}} | {{n/a}} |ಈವೆಂಟ್ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. |- |ಜೂನ್ ೧೯, ೨೦೧೦ |Eagles |ಡಿಕ್ಸಿ ಚಿಕ್ಸ್<br /><br />ಜೆ‌ಡಿ & ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಶಾಟ್ |ಲಾಂಗ್ ರೋಡ್ ಔಟ್ ಆಫ್ ಈಡನ್ ಪ್ರವಾಸ |೨೯,೨೩೩ / ೩೨,೪೨೦ |$೩,೧೮೬,೪೯೩ | |- |ಜುಲೈ ೭, ೨೦೧೦ |ಡೆಡ್ಮೌ೫ |ರೈ ರೈ<br /><br />ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಹುಡುಗಿಯರು | | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಜುಲೈ ೩೦, ೨೦೧೦ | rowspan="2" |ಬಾನ್ ಜೊವಿ | rowspan="2" |ಕಿಡ್ ರಾಕ್ | rowspan="2" |ಸರ್ಕಲ್ ಪ್ರವಾಸ | rowspan="2" |೯೫,೯೫೯ / ೯೫,೯೫೯ | rowspan="2" |$೮,೬೦೬,೨೬೯ | rowspan="2" | |- |ಜುಲೈ ೩೧, ೨೦೧೦ |- |ಜುಲೈ ೫, ೨೦೧೧ |ಯು೨ |ಇಂಟರ್ಪೋಲ್ |ಯು೨ ೩೬೦° ಪ್ರವಾಸ |೬೪,೨೯೭ / ೬೪,೨೯೭ |$೫,೭೮೬,೩೩೫ | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೨೩, ೨೦೧೧ |ವೇಯ್ನ್ ಬೇಕರ್ ಬ್ರೂಕ್ಸ್ |ಸಕ್ಕರೆ ನೀಲಿ | | {{n/a}} | {{n/a}} | |- |ಜುಲೈ ೭, ೨೦೧೨ |ಕೆನ್ನಿ ಚೆಸ್ನಿ<br /><br />ಟಿಮ್ ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ |ಜೇಕ್ ಓವನ್<br /><br />ಗ್ರೇಸ್ ಪಾಟರ್ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಟರ್ನಲ್ಸ್ |ಬ್ರದರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸನ್ ಟೂರ್ |೫೧,೧೦೦ / ೫೧,೧೦೦ |$೫,೧೦೯,೩೯೯ | |- |ಜುಲೈ ೧೨, ೨೦೧೩ |ಬಾನ್ ಜೊವಿ |ಜೆ. ಗೈಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ |ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಮಾಡಬಹುದು |೪೫,೧೭೮ / ೪೫,೧೭೮ |$೪,೬೯೦,೨೦೪ | |- |ಜುಲೈ ೨೨, ೨೦೧೩ |ಜೇ-ಝಡ್<br /><br />ಜಸ್ಟಿನ್ ಟಿಂಬರ್ಲೇಕ್ |ಡಿಜೆ ಕ್ಯಾಸಿಡಿ |ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೇಸಿಗೆ |೫೨,೬೭೧ / ೫೨,೬೭೧ |$೫,೭೧೫,೧೫೨ | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೧೦, ೨೦೧೩ |ಟೈಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್ |ಎಡ್ ಶೀರನ್<br /><br />ಕೇಸಿ ಜೇಮ್ಸ್<br /><br />ಆಸ್ಟಿನ್ ಮಹೋನ್ |ಕೆಂಪು ಪ್ರವಾಸ |೫೦,೮೦೯ / ೫೦,೮೦೯ |$೪,೧೪೯,೧೪೮ | |- |ಜುಲೈ ೨೪, ೨೦೧೪ |ಬೆಯಾನ್ಸ್<br /><br />ಜೇ-ಝಡ್ | {{n/a}} |ರನ್ ಟೂರ್ನಲ್ಲಿ |೫೦,೦೩೫ / ೫೦,೦೩೫ |$೫,೭೮೩,೩೯೬ | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೨೯, ೨೦೧೪ | rowspan="2" |ಒಂದು ದಿಕ್ಕು | rowspan="2" |೫ ಸೆಕೆಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಮ್ಮರ್ | rowspan="2" |ವೇರ್ ವಿ ಆರ್ ಟೂರ್ | rowspan="2" |೧೦೪,೬೧೭ / ೧೦೪,೬೧೭ | rowspan="2" |$೯,೪೪೬,೨೪೭ | rowspan="2" |ಆಗಸ್ಟ್ 29 ರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಂಡ್ ಲಿಯಾಮ್‌ಗೆ ಮೀಸಲಾದ "ಹ್ಯಾಪಿ ಬರ್ತ್‌ಡೇ" ಅನ್ನು ಮಿಲ್ಡ್ರೆಡ್ ಜೆ. ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೈಕಲ್ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಅವರಿಂದ "ದಿ ವೇ ಯು ಮೇಕ್ ಮಿ ಫೀಲ್" ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೩೦, ೨೦೧೪ |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೩೧, ೨೦೧೪ |ಲ್ಯೂಕ್ ಬ್ರಯಾನ್ |ಡೈರ್ಕ್ಸ್ ಬೆಂಟ್ಲಿ<br /><br />ಲೀ ಬ್ರೈಸ್<br /><br />ಕೋಲ್ ಸ್ವಿಂಡೆಲ್<br /><br />ಡಿಜೆ ರಾಕ್ |ಅದು ಮೈಂಡ್ ಆಫ್ ನೈಟ್ ಟೂರ್ |೫೦,೫೨೯ / ೫೦,೫೨೯ |$೩,೭೫೪,೩೬೨ | |- |ಜೂನ್ ೬, ೨೦೧೫ |ಕೆನ್ನಿ ಚೆಸ್ನಿ<br /><br />ಮಿರಾಂಡಾ ಲ್ಯಾಂಬರ್ಟ್ |ಬ್ರಾಂಟ್ಲಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್<br /><br />ಚೇಸ್ ರೈಸ್<br /><br />ಓಲ್ಡ್ ಡೊಮಿನಿಯನ್ |ಬಿಗ್ ರಿವೈವಲ್ ಟೂರ್ |೪೩,೬೩೦ / ೪೮,೨೭೮ |$೩,೭೭೬,೨೦೭ |ಚೆಸ್ನಿ ಮುಖ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಬರ್ಟ್ ಚಿಕಾಗೋ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಹ-ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. |- |ಜುಲೈ ೩, ೨೦೧೫ | rowspan="3" |ಫೇರ್ ಥೀ ವೆಲ್ | rowspan="3" {{n/a}} | rowspan="3" |ಫೇರ್ ಥೀ ವೆಲ್: ೫೦ ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಗ್ರೇಟ್ಫುಲ್ ಡೆಡ್ ಅನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. | rowspan="3" |೨೧೦,೨೮೩ / ೨೧೦,೨೮೩ | rowspan="3" |$೩೦,೬೮೩,೨೭೪ | rowspan="3" |೫೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಗೋಷ್ಠಿಗಳು |- |ಜುಲೈ ೪, ೨೦೧೫ |- |ಜುಲೈ ೫, ೨೦೧೫ |- |ಜುಲೈ ೧೮, ೨೦೧೫ | rowspan="2" |ಟೇಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್ | rowspan="2" |ವ್ಯಾನ್ಸ್ ಜಾಯ್<br /><br />ಶಾನ್ ಮೆಂಡೆಸ್<br /><br />ಹೇಮ್ | rowspan="2" |೧೯೮೯ ರ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸ | rowspan="2" |೧೧೦,೧೦೯ / ೧೧೦,೧೦೯ | rowspan="2" |$೧೧,೪೬೯,೮೮೭ |ಜುಲೈ ೧೮ ರ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆಂಡಿ ಗ್ರಾಮರ್ ಮತ್ತು ಸೆರಾಯಾ ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. |- |ಜುಲೈ ೧೯, ೨೦೧೫ |ಜುಲೈ ೧೯ ರ ಶೋನಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಹಂಟ್, ಆಂಡ್ರೆಜಾ ಪೆಜಿಕ್ ಮತ್ತು ಲಿಲಿ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸನ್ ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೨೩, ೨೦೧೫ |ಒಂದು ದಿಕ್ಕು |ಐಕಾನಾ ಪಾಪ್ |ಆನ್ ದಿ ರೋಡ್ ಅಗೇನ್ ಟೂರ್ |೪೧,೫೨೭ / ೪೧,೫೨೭ |$೩,೩೮೨,೬೫೫ | |- |ಮೇ ೨೭, ೨೦೧೬ | rowspan="2" |ಬೆಯಾನ್ಸ್ |ರೇ ಸ್ರೆಮುರ್ಡ್ | rowspan="2" |ರಚನೆ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸ | rowspan="2" |೮೯,೨೭೦ / ೮೯,೨೭೦ | rowspan="2" |$೧೧,೨೭೯,೮೯೦ | rowspan="2" | |- |ಮೇ ೨೮, ೨೦೧೬ |ಡಿಜೆ ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಚ್ |- |ಜುಲೈ ೧, ೨೦೧೬ | rowspan="2" |ತುಪಾಕಿ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ | rowspan="2" |ಅಲಿಸ್ ಇನ್ ಚೈನ್ಸ್ | rowspan="2" |ಈ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ... ಪ್ರವಾಸ | rowspan="2" |೮೨,೧೭೨ / ೯೬,೦೮೮ | rowspan="2" |$೮,೮೪೩,೬೮೪ | rowspan="2" | |- |ಜುಲೈ ೩, ೨೦೧೬ |- |ಜುಲೈ ೨೩, ೨೦೧೬ | rowspan="2" |ಕೋಲ್ಡ್‌ಪ್ಲೇ | rowspan="2" |ಅಲೆಸಿಯಾ ಕಾರಾ<br /><br />ನರಿಗಳು | rowspan="2" |ಎ ಹೆಡ್ ಫುಲ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಪ್ರವಾಸ | rowspan="2" |೯೫,೩೨೩ / ೯೫,೩೨೩ | rowspan="2" |$೧೦,೨೧೫,೫೭೨ |ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಜುಲೈ ೨೩ ರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. |- |ಜುಲೈ ೨೪, ೨೦೧೬ | |- |ಜೂನ್ ೩, ೨೦೧೭ | rowspan="2" |ಯು೨ | rowspan="2" |ದಿ ಲುಮಿನರ್ಸ್ | rowspan="2" |ಜೋಶುವಾ ಟ್ರೀ ಟೂರ್ ೨೦೧೭ | rowspan="2" |೧೦೫,೦೭೮ / ೧೦೫,೦೭೮ | rowspan="2" |$೧೩,೪೩೫,೯೨೫ | |- |ಜೂನ್ ೪, ೨೦೧೭ | |- |ಜೂನ್ ೧೮, ೨೦೧೭ |ಮೆಟಾಲಿಕಾ |ಅವೆಂಜ್ಡ್ ಸೆವೆನ್‌‍ಫೋಲ್ಡ್‌‌‌‌‌‍ |ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈರ್ಡ್ ಪ್ರವಾಸ |೫೧,೦೪೧ / ೫೧,೦೪೧ |$೬,೦೯೩,೯೭೬ | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೧೭, ೨೦೧೭ |ಕೋಲ್ಡ್‌ಪ್ಲೇ |ಅಲುನಾ ಜಾರ್ಜ್<br /><br />ಇಜ್ಜಿ ಬಿಜು |ಎ ಹೆಡ್ ಫುಲ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಪ್ರವಾಸ |೫೨,೭೨೬ / ೫೨,೭೨೬ |$೬,೦೨೬,೪೦೨ | |- |ಜೂನ್ ೧, ೨೦೧೮ | rowspan="2" |ಟೇಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್ | rowspan="2" |ಕ್ಯಾಮಿಲಾ ಕ್ಯಾಬೆಲ್ಲೊ<br /><br />ಚಾರ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್‌ಸಿ‌ಎಕ್ಸ್ | rowspan="2" |ಟೇಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್ ಖ್ಯಾತಿಯ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಪ್ರವಾಸ | rowspan="2" |೧೦೫,೨೦೮ / ೧೦೫,೨೦೮ | rowspan="2" |$೧೪,೫೭೬,೬೯೭ | rowspan="2" | |- |ಜೂನ್ ೨, ೨೦೧೮ |- |ಜುಲೈ ೨೮, ೨೦೧೮ |ಕೆನ್ನಿ ಚೆಸ್ನಿ |ಥಾಮಸ್ ರೆಟ್<br /><br />ಓಲ್ಡ್ ಡೊಮಿನಿಯನ್<br /><br />ಬ್ರಾಂಡನ್ ಲೇ |ಸೂರ್ಯ ಪ್ರವಾಸದ ಸುತ್ತ ಪ್ರವಾಸ |೫೨,೧೮೯ / ೫೨,೧೮೯ |$೫,೭೫೧,೧೯೫ | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೧೦, ೨೦೧೮ | rowspan="2" |ಬೆಯಾನ್ಸ್<br /><br />ಜೇ-ಝಡ್ | rowspan="2" |ಕ್ಲೋಯ್ ಎಕ್ಸ್ ಹಾಲೆ ಮತ್ತು ಡಿಜೆ ಖಲೀದ್ | rowspan="2" |ರನ್ ೨ ​​ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ | rowspan="2" |೮೬,೬೦೨ / ೮೬,೬೦೨ | rowspan="2" |$೧೨,೩೦೩,೦೯೯ | rowspan="2" |ಎರಡನೇ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, "ಬೇಸಿಗೆ" ಅನ್ನು ಸೆಟ್‌ಲಿಸ್ಟ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. "ಅಪೇಶಿತ್" ಅನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ನೃತ್ಯಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೧೧, ೨೦೧೮ |- |ಅಕೋಬರ್ ೪, ೨೦೧೮ |ಎಡ್ ಶೀರನ್ |ಸ್ನೋ ಪೆಟ್ರೋಲ್<br /><br />ಲಾವ್ |÷ ಪ್ರವಾಸ |೪೭,೨೬೩ / ೪೭,೨೬೩ |$೪,೩೩೯,೩೫೦ | |- |ಮೇ ೧೧, ೨೦೧೯ | rowspan="2" |ಬಿಟಿಎಸ್ | rowspan="2"{{N/A}} | rowspan="2" |ಲವ್ ಯುವರ್ಸೆಲ್ಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್ | rowspan="2" |೮೮,೧೫೬ / ೮೮,೧೫೬ | rowspan="2" |$೧೩,೩೪೫,೭೯೫ | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|url=https://www.venuesnow.com/hot-tickets-june-6-2019/|title=HOT TICKETS: JUNE 6, 2019|date=June 6, 2019|website=Venues Now|access-date=June 6, 2019}}</ref> |- |ಮೇ ೧೨, ೨೦೧೯ |- |ಜೂನ್ ೨೧, ೨೦೧೯ | rowspan="2" |ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ |ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೋಕನ್ ಬೋನ್ಸ್ | rowspan="2" |ಫಿಲ್ಟರ್ ಪ್ರವಾಸವಿಲ್ಲ | rowspan="2" |೯೮,೨೨೮ / ೯೮,೨೨೮ | rowspan="2" |$೨೧,೭೪೧,೫೬೪ | rowspan="2" | |- |ಜೂನ್ ೨೫, ೨೦೧೯ |ವಿಸ್ಕಿ ಮೈಯರ್ಸ್ |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೨೬, ೨೦೨೧ |ಕಾನ್ಯೆ ವೆಸ್ಟ್ |{{N/A}} |ಕಾನ್ಯೆ ವೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್: ದಿ ಡೊಂಡಾ ಆಲ್ಬಮ್ ಅನುಭವ | | |ಅವರ "ದೊಂಡ" ಆಲ್ಬಂ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮುನ್ನ ಮೂರನೇ ಶ್ರವಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. |- |ಮೇ ೨೮, ೨೦೨೨ | rowspan="2" |ಕೋಲ್ಡ್ಪ್ಲೇ | rowspan="2" |ಎಚ್.ಇ.ಆರ್.ಡ್ರಾಮಾ | rowspan="2" |ಸ್ಪಿಯರ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್ ಸಂಗೀತ | rowspan="2" | | rowspan="2" | | rowspan="2" | |- |ಮೇ ೨೯, ೨೦೨೨ |- |ಜೂನ್ ೨೫, ೨೦೨೨ |ಕೆನ್ನಿ ಚೆಸ್ನಿ |ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಲೈನ್ ಹಳೆಯ ಡೊಮಿನಿಯನ್ ಮೈಕೆಲ್ ಫ್ರಾಂಟಿ &amp;amp; ಸ್ಪಿಯರ್ ಹೆಡ್ |ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಈಗ ಪ್ರವಾಸ | | | |- |ಜುಲೈ ೨೪, ೨೦೨೨ |ವಾರಾಂತ್ಯ |ಕಯ್ತ್ರನಾಡ<br /><br />ಮೈಕ್ ಡೀನ್ |ಡಾನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ ಗಂಟೆಗಳ |ಟಿಬಿಎ |ಟಿಬಿಎ |<ref>{{Cite web|url=https://www.theweeknd.com/tour|title=Tour|website=The Weeknd's Official Website|language=en|access-date=February 21, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/the-weeknd-announces-lineup-of-openers-on-stadium-tour|title=The Weeknd Announces Lineup of Openers to Replace Doja Cat on Stadium Tour|website=[[Complex Networks|Complex]]|access-date=June 30, 2022|archive-date=ಜೂನ್ 30, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630153352/https://www.complex.com/music/the-weeknd-announces-lineup-of-openers-on-stadium-tour|url-status=dead}}</ref> |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೫, ೨೦೨೨ |ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್ |ಎನ್/ಎ |ಫೇರ್ವೆಲ್ ಹಳದಿ ಇಟ್ಟಿಗೆ ರಸ್ತೆ | | | |- |ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯, ೨೦೨೨ |ಕೆಂಪು ಖಾರ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ |ಸ್ಟ್ರೋಕ್ಸ್<br /><br />ಥಂಡರ್ಕ್ಯಾಟ್ |೨೦೨೨ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಪ್ರವಾಸ | | | |} === ಇತರ ಘಟನೆಗಳು === ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೬೫: ಜಾನ್ ಕೋಲ್ಟ್ರೇನ್ ಕ್ವಿಂಟೆಟ್ // ಡೌನ್‌ಬೀಟ್ ಜಾಝ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ // ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್ ಫೀಲ್ಡ್, ಚಿಕಾಗೋ // ೧೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೬೫ (ಡ್ರಮ್ಸ್) /// [[ಚಿತ್ರ:XXVIII_International_Eucharistic_Congress,_First_General_Meeting,_Solemn_Pontifical_High_Mass.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/XXVIII_International_Eucharistic_Congress%2C_First_General_Meeting%2C_Solemn_Pontifical_High_Mass.jpg/220px-XXVIII_International_Eucharistic_Congress%2C_First_General_Meeting%2C_Solemn_Pontifical_High_Mass.jpg|right|thumb| ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿ ಯೂಕರಿಸ್ಟಿಕ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] [[ಚಿತ್ರ:FDR-Soldier-Field-October-28-1944.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/FDR-Soldier-Field-October-28-1944.jpg/220px-FDR-Soldier-Field-October-28-1944.jpg|right|thumb| ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ. ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್]] ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್, ೧೯೪೪]] [[ಚಿತ್ರ:Douglas_MacArthur_speaking_at_Soldier_Field_HD-SN-99-03036.JPEG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Douglas_MacArthur_speaking_at_Soldier_Field_HD-SN-99-03036.JPEG/220px-Douglas_MacArthur_speaking_at_Soldier_Field_HD-SN-99-03036.JPEG|right|thumb| ಜನರಲ್ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಆರ್ಥರ್, ೧೯೫೧]] [[ಚಿತ್ರ:Gay_Games_2006,_Chicago.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Gay_Games_2006%2C_Chicago.jpg/220px-Gay_Games_2006%2C_Chicago.jpg|right|thumb| ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೬ ಗೇ ಗೇಮ್ಸ್‌ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಗಳು]] * ಜೂನ್ ೨೧-೨೩, ೧೯೨೬: ೨೮ ನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೂಕರಿಸ್ಟಿಕ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಹೊರಾಂಗಣ ದಿನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು. * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೨, ೧೯೨೭: ಜ್ಯಾಕ್ ಡೆಂಪ್ಸೆ ಮತ್ತು ಜೀನ್ ಟುನ್ನಿ ನಡುವಿನ ಎರಡನೇ ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಪಂದ್ಯವಾದ ಲಾಂಗ್ ಕೌಂಟ್ ಫೈಟ್ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. * ಜೂನ್ ೨೪, ೧೯೩೨: [[ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] ಅವರ ಜನ್ಮ ದ್ವಿಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಯುದ್ಧ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಅಮೆಲಿಯಾ ಇಯರ್ಹಾರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite news|title=Planes Thrill Crowd at Military Show|date=June 25, 1932|work=Chicago Daily Tribune}}</ref><ref>{{Cite news|title=1,500 Soldiers Will Move into Loop Wednesday|date=June 13, 1932|work=Chicago Daily Tribune}}</ref><ref>{{Cite news|title=Amelia Flies to City; Given Noisy Ovation|last=Laughlin|first=Kathleen|date=June 25, 1932|work=Chicago Daily Tribune}}</ref> * ಮೇ ೨೭, ೧೯೩೩: ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಫೇರ್‌ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಡಿಎನ್‌ಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೇಮ್ಸ್ ಫಾರ್ಲೆ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|title=Chicago Fair Opened by Farley; Rays of Arcturus Start Lights|date=May 28, 1933|work=[[New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=Exposition Starts with Pageant in Soldiers' Field|last=O'Donnell Bennett|first=James|date=May 28, 1933|work=Chicago Daily Tribune}}</ref> * ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮, ೧೯೪೪: ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ. ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್|ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ. ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್]] ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಅವರ ಕೊನೆಯ ಮರು-ಚುನಾವಣೆಯ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಏಕೈಕ ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ೧೫೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು (ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕನಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಹಾಜರಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು).<ref>{{Cite news|title=700,000 Tickets Out for F.D.R. Rally Tonight|last=Gentry|first=Guy|date=October 28, 1944|work=Chicago Daily Tribune}}</ref><ref>{{Cite news|title=Record Crowd Hears President Give Peace Program|date=November 4, 1944|work=[[Chicago Defender]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=Roosevelt, Franklin Delano, "Campaign Address at Soldier Field, Chicago" October 28, 1944|agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=F.D.R. Promises New Deal No. 2; Dewey Hits at War 'Credit' Claim|last=Edwards|first=Willard|date=October 29, 1944|work=Chicago Daily Tribune}}</ref><ref>[[Franklin D. Roosevelt]], "Campaign Address at Soldier Field", October 28, 1944</ref><ref>{{Cite news|title=Postwar Goal: 60 Million Jobs|date=October 29, 1944|work=[[Los Angeles Times]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=Record Crowd In Chicago|date=November 4, 1944|work=[[Chicago Defender]]}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/freedomfromfeara00kenn|title=Freedom from Fear: The American People in Depression and War, 1929–1945|last=Kennedy|first=David M.|publisher=Oxford University Press|year=1999|isbn=978-0-19-503834-7|location=New York City|pages=[https://archive.org/details/freedomfromfeara00kenn/page/767 767]–769; 774–775|url-access=registration}}</ref> * ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೫, ೧೯೫೧: [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ ೨ ರ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಜನರಲ್ ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಆರ್ಥರ್ ೧೪ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೦,೦೦೦ ಜನರ ಗುಂಪನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದರು. * ಜುಲೈ ೨೧, ೧೯೫೬: ಗ್ಲೆನ್ "ಫೈರ್‌ಬಾಲ್" ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಕಿರು ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಕೈಕ ಎನ್‌ಎ‌ಎಸ್‌ಸಿ‌ಎ‌ಆರ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೇಸ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಇದು ಹಳೆಯ ಸಂರಚನೆಯಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.autoweek.com/racing/nascar/a1689301/look-back-soldier-field-chicago-once-hosted-nascar-cup-race/|title=Believe it or Not, Soldier Field in Chicago Once Hosted a NASCAR Cup Race|last=Hembree|first=Mike|date=September 14, 2021|website=Autoweek|access-date=27 December 2021|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925051952/https://www.autoweek.com/racing/nascar/a1689301/look-back-soldier-field-chicago-once-hosted-nascar-cup-race/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.laidbackracing.com/TheOldDays/SoldierFieldChicago.html|title=Checkered Flag Waves for NASCAR Legends story – Soldier Field|publisher=Laidbackracing.com|access-date=November 30, 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thatsracin.com/2010/07/09/40300/chicagos-storied-soldier-field.html|title=Chicago's storied Soldier Field was once a NASCAR track|last=Higgins|first=Tom|date=July 9, 2010|publisher=www.thatsracin.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110104002242/http://www.thatsracin.com/2010/07/09/40300/chicagos-storied-soldier-field.html|archive-date=January 4, 2011|access-date=March 10, 2012}}</ref> ಮೂರು ಕನ್ವರ್ಟಿಬಲ್ ಡಿವಿಷನ್ ರೇಸ್‌ಗಳು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದವು.<ref>{{Cite web|url=http://www.nascar.com/en_us/news-media/featured-shows/2013/9/12/sprint-cup-series-chicagoland-throwback-thursday.html|title=Throwback Thursday: Chicagoland|date=September 12, 2013|website=[[NASCAR]]|access-date=September 12, 2013}}</ref> * ಜೂನ್ ೨೧, ೧೯೬೪: [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್|ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್ ಜೂನಿಯರ್]] ನೇತೃತ್ವದ ಚಿಕಾಗೋ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯು ಇಲ್ಲಿ ರ್ಯಾಲಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ರೆವರೆಂಡ್ ಕಿಂಗ್, ರೆವರೆಂಡ್ ಥಿಯೋಡರ್ ಹೆಸ್‌ಬರ್ಗ್ ( ನೋಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್ ಆರ್ಥರ್ ಎಂ. ಬ್ರೆಜಿಯರ್ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿ ಎಡ್ಗರ್ ಚಾಂಡ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಇತರರ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಸುಮಾರು ೭೫,೦೦೦ ಜನರು ಬಂದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.uic.edu/depts/lib/specialcoll/services/rjd/CULExhibit/Urban%20League%20Exhibit/4_1_IL%20Freedom%20Rally.htm|title=Freedom Summer in Chicago: An Anticlimax|website=Uic.edu|publisher=[[University of Illinois at Chicago]] Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227210920/http://www.uic.edu/depts/lib/specialcoll/services/rjd/CULExhibit/Urban%20League%20Exhibit/4_1_IL%20Freedom%20Rally.htm|archive-date=February 27, 2015|access-date=January 27, 2015}}</ref> * ಜುಲೈ ೧೦, ೧೯೬೬: ಚಿಕಾಗೊ ಫ್ರೀಡಂ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ರ್ಯಾಲಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಸುಮಾರು ೬೦,೦೦೦ ಜನರು ಡಾ. ಕಿಂಗ್, ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಲಿಯಾ ಜಾಕ್ಸನ್, ಸ್ಟೀವಿ ವಂಡರ್ ಮತ್ತು ಪೀಟರ್, ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಮೇರಿ ಅವರನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಂದರು.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/americanpharaohmcoh00cohe|title=American Pharaoh: Mayor Richard J. Daley: His Battle for Chicago and the Nation|last=Cohen|first=Adam|last2=Taylor|first2=Elizabeth|publisher=Little, Brown|year=2000|isbn=0-316-83403-3|location=Boston|page={{Page needed|date=May 2010}}|oclc=42392137|url-access=registration}}</ref> * ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಯುಎಸ್ ಹಾಟ್ ರಾಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಟ್ರಕ್ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಸ್ಲೆಡ್ ಪುಲ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಸ್ಟರ್ ಟ್ರಕ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಕೆಲವು ವಾಹನಗಳ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು ಚಿಕಾಗೋ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈವೆಂಟ್‌ನ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಟರ್ಫ್‌ಗೆ ಹಾನಿಯು ಯುಎಸ್‌ಹೆಚ್‌ಆರ್‌ಎ ರೋಸ್‌ಮಾಂಟ್ ಹಾರಿಜಾನ್‌ಗೆ (ಇಂದು ಇದನ್ನು ಆಲ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ಅರೆನಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. * ೧೯೭೪: ಚಿಕಾಗೋ ಫೈರ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ (ಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಎಫ್‌ಎಲ್) ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಮಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು. * ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೩, ೧೯೮೩: ಡೇವಿಡ್ ಡಿ. ಮೈಲಾಹ್ನ್ ಅವರು ಮೊಟೊರೊಲಾ ಡೈನಾಟಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೆಲ್ ಫೋನ್ ಕರೆಯನ್ನು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ [[ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆನ್ಜ್]] ೩೮೦ ಎಸ್‌ಎಲ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಟೆಕ್ ಮೊಬೈಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಾಬ್ ಬಾರ್ನೆಟ್‌ಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಅವರು ನಂತರ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌ನ]] ಮೊಮ್ಮಗನಿಗೆ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಕನ್ವರ್ಟಿಬಲ್‌ನಿಂದ ಡೈನಾಟಾಕ್‌ಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F04EED8173BF935A35752C0A9669C8B63|title=Cell Phones Ruin the Opera? Meet the Culprit|last=Oehmke|first=Ted|date=January 6, 2000|work=The New York Times|access-date=May 26, 2009}}</ref> * ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.nationalregisterofhistoricplaces.com/IL/Cook/state9.html|title=Soldier Field – Building #84001052|year=1984|website=National Register of Historic Places|publisher=National Park Service|access-date=May 21, 2010}}</ref> ಅದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.nps.gov/history/nr/listings/20060428.HTM|title=National Register of Historic Places Listings|date=April 28, 2006|publisher=National Park Service|access-date=July 24, 2012}}</ref> * ೨೦೦೬ ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.<ref>Noel, Josh; Elejalde-Ruiz, Alexia (July 16, 2006).</ref> * ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ|ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] ಅವರು ೨೦೧೨ ರ ಚಿಕಾಗೋ ಶೃಂಗಸಭೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು, ಇದು ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಟ್ರೀಟಿ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ( [[ನ್ಯಾಟೋ|ಎನ್‌ಎ‌ಟಿ‌ಒ]] ), ಮೆಕ್‌ಕಾರ್ಮಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಮತ್ತು ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite web|url=http://www.chicagobears.com/news/NewsStory.asp?story_id=8826|title=President Obama throws football at Soldier Field|date=May 21, 2012|publisher=Chicago Bears|archive-url=https://web.archive.org/web/20120619134137/http://www.chicagobears.com/news/NewsStory.asp?story_id=8826|archive-date=June 19, 2012|access-date=July 24, 2012|archivedate=ಜೂನ್ 19, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619134137/http://www.chicagobears.com/news/NewsStory.asp?story_id=8826|url-status=deviated}}</ref> * ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಶೆಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಾಗ, ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಂನ [[ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌‌|ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌ಗಳಿಗೆ]] ವ್ಯಾಯಾಮದ ಮೈದಾನವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/video/penguins-tour-soldier-field-home-of-chicago-bears-96498757768|title=Watch: Penguins visit the home of the Bears|website=NBC News|language=en|access-date=2020-11-30}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == * [[ಮಾರ್ವೆಲ್ ಕಾಮಿಕ್ಸ್]] ಈವೆಂಟ್ ''ಸೀಜ್‌ನಲ್ಲಿ'', ಲೋಕಿ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ ಓಸ್ಬಾರ್ನ್‌ರ ಘಟನೆಗಳ ಕುಶಲತೆಯ ಮೂಲಕ ಯು-ವೈಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಥಾರ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತ ವೋಲ್‌ಸ್ಟಾಗ್‌ನಿಂದ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಆಟದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.<ref>''Siege'' #1</ref> ಸ್ಟೀವ್ ರೋಜರ್ಸ್ ಯುಎಸ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ನಂತರ, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅನ್ನು ವೀರರಿಂದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>''Avengers'' (vol. 4) #1</ref> * ೧೯೭೭ ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''ಪವರ್ಸ್ ಆಫ್ ಟೆನ್'' ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಿಕ್ನಿಕ್ ಹೊಂದಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಜನರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://cdsweb.cern.ch/record/1002700%20|title=Powers of Ten|date=June 14, 2011|website=Film and description|publisher=Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire (CERN)|access-date=August 11, 2011|quote=The zoom-out continues, to a view of 100 meters (10^2 m), then 1 kilometer (10^3 m), and so on, increasing the perspective. The picnic is revealed to be taking place near Soldier Field on Chicago's waterfront, and continuing to zoom out to a field of view of 10^24 meters, or the size of the observable universe.}}</ref> * ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಂಟ್ ಈಸ್ಟ್‌ವುಡ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಫ್ಲಾಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಅವರ್ ಫಾದರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಐವೊ ಜಿಮಾ ಧ್ವಜಾರೋಹಣದ ಬದುಕುಳಿದವರು ಅದನ್ನು ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ರ್ಯಾಲಿಗಾಗಿ ಮರುರೂಪಿಸಿದಾಗ.<ref>{{Cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/movies/cl-et-flags20oct20,1,3679517.story|title=Movie Review: ''Flags of Our Fathers''|last=Turan|first=Kenneth|date=October 20, 2006|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=May 21, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107203505/http://www.latimes.com/entertainment/news/movies/cl-et-flags20oct20,1,3679517.story|archive-date=January 7, 2009|archivedate=ಜನವರಿ 7, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107203505/http://www.latimes.com/entertainment/news/movies/cl-et-flags20oct20,1,3679517.story|url-status=deviated}}</ref> * ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೪ ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯವು ''ಜೂನ್ ೧೭, ೧೯೯೪ ರಂದು'' ೩೦ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಇ‌ಎಸ್‍ಪಿ‌ಎನ್ ೩೦ ರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಐದು ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. * ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು (ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಗಿದೆ) ಆಗಸ್ಟ್ ೪೦೧೭ಎ.ಡಿ. ಡೇವಿಡ್ ವೆಬರ್ ಅವರ ಸಂಕಲನ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ''ಚೇಂಜರ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಫ್ರಮ್ ದಿ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ. ಇದು ಅನೇಕ ನವೀಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹೋದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮೂಲದಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಜಾಗವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೇನೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. * ''ಚಿಕಾಗೋ ಫೈರ್‌ನ'' ನಾಲ್ಕನೇ ಸೀಸನ್‌ನ ೧೩ ನೇ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ {{'}} ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ವಂಚನೆಗಾಗಿ ಅವರ ಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಐದನೇ ಋತುವಿನ ೨೧ ನೇ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ಹೈ ಆಂಗಲ್ ಪಾರುಗಾಣಿಕಾಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಫೈರ್‌ಹೌಸ್ ೫೧ ರ ಸದಸ್ಯರು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಸೋಂಕಿನ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಎಂಟನೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ದಳದ ರ್ಯಾಂಡಿ ಮೆಕ್‌ಹೊಲಂಡ್ (ಮೌಚ್) ಗಾಗಿ ಪದಕ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಇದು ಸೀಸನ್ ೯ ರ ಹದಿನೈದನೇ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> Holt tractor Soldier Field Chicago 1924.JPG|ಸೈನಿಕರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮುಕ್ತಾಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ, ೧೯೨೪ Soldierfield2003reno.jpg|ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮಧ್ಯದ ನವೀಕರಣ. Soldier Field aerial.jpg|೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ. Soldier-Field-01.jpg|೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಲೇಕ್ ಶೋರ್ ಡ್ರೈವ್‌ನಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್. Soldier_field.jpg|ಉತ್ತರ ದ್ವೀಪದಿಂದ ನೋಟ Soldier Field (14905141281).jpg|ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಸುತ್ತಲಿನ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ. Soldier Field Chicago.jpg|ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ನ ಹೊರಭಾಗ, "ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೇವೆಗಳ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂಬ ಚಿಹ್ನೆಯೊಂದಿಗೆ. Soldier Field.jpg|ಮೂಲ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೊಲೊನೇಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕ್ಯಾಂಟಿಲಿವರ್‌ನ ಕಡೆಗೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿ 20210220 Soldier from NEMA.jpg|ಎನ್‌ಇ‌ಎಮ್‌ಎ, ೨೦೨೧ ರಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿ </gallery> == ಸಹ ನೋಡಿ == ಸೋಲ್ಜರ್ ಫೀಲ್ಡ್ನಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ. == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == {{Cite book|title=Soldier Field: A Stadium and Its City|url=https://archive.org/details/soldierfieldstad0000ford|last=Ford|first=Liam T. A.|publisher=The University of Chicago Press|year=2009|isbn=978-0-226-25706-8|location=Chicago|oclc=317923072}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *{{Official website|http://www.soldierfield.net/}} *[http://articles.chicagotribune.com/keyword/soldier-field Soldier Field] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130045332/http://articles.chicagotribune.com/keyword/soldier-field |date=ಜನವರಿ 30, 2012 }} ಚಿಕಾಗೋ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್ಕೈವ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] jmh07o4rjhcwfrgyzj4vgbytr5vxmk0 0 147282 1428466 1361595 2026-09-17T00:46:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428466 wikitext text/x-wiki {{Infobox building|name=Ramakrishna Mission Swami Vivekananda's Ancestral House and Cultural Centre|native_name=ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಭವನ|former_names=ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆ|status=ಸಕ್ರಿಯ|image=Swami Vivekananda's Ancestral House & Cultural Centre Door - Kolkata 2011-10-22 6073.JPG|image_alt=ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಬಾಗಿಲು|image_size=240px|caption=ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ|building_type=ಪರಂಪರೆ ಕೇಂದ್ರ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|owner=[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್]]|address=೧೦೫ ವಿವೇಕಾನಂದ ರಸ್ತೆ|location_town=ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ|start_date=೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್೨೦೦೪|inauguration_date=೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್೨೦೦೪|renovation_date=೨೦೦೪|location=ಭಾರತ}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವು''' ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ]] ೧೦೫ ವಿವೇಕಾನಂದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ|ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು]] (ಆಗ ನರೇಂದ್ರನಾಥ ದತ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು) ೧೨ ಜನವರಿ ೧೮೬೩ <ref>https://books.google.co.in/books?id=Qo1X96E0JPAC&pg=PA2&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> ಜನಿಸಿದರು. ಈ ಮನೆಯು ವಿವೇಕಾನಂದರ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಯೌವನದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವರ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. <ref>https://books.google.co.in/books?id=Qo1X96E0JPAC&pg=PA2&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://belurmath.org/branch-centres/?centre_id=SVH</ref> ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ|ಎಪಿಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು .<ref>{{Cite web |url=http://www.vivekananda.net/HistoricalPreservation/PressInformationBureau.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-11-27 |archive-date=2013-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111112448/http://www.vivekananda.net/HistoricalPreservation/PressInformationBureau.html |url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ೧೮೮೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ ( ವಿಶ್ವನಾಥ ದತ್ತ ) ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನರೇಂದ್ರನಾಥ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಆಸ್ತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಅವರು ನರೇಂದ್ರನಾಥ್ ಅವರ ತಾಯಿ (ಭುವನೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ) ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು. <ref name="Badrinath2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Qo1X96E0JPAC&pg=PA2|title=Swami Vivekananda: The Living Vedanta|last=Chaturvedi Badrinath|date=1 June 2006|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-306209-7|pages=2–|access-date=12 January 2013}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChaturvedi_Badrinath2006">Chaturvedi Badrinath (1 June 2006). [https://books.google.com/books?id=Qo1X96E0JPAC&pg=PA2 ''Swami Vivekananda: The Living Vedanta'']. Penguin Books India. pp.&nbsp;2–. ISBN 978-0-14-306209-7</bdi><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 January</span> 2013</span>.</cite></ref> ವಿವೇಕಾನಂದರು ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಆದರೆ ಪ್ರಕರಣವು ಮೇಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="RanaAgrawal2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7juXq-QBb7QC&pg=PA41|title=The Immortal Philosopher Of India Swami Vivekananda|last=Bhawan Singh Rana|last2=Mīnā Agravāla Meena Agrawal|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|year=2005|isbn=978-81-288-1001-5|pages=41–|access-date=12 January 2013}}</ref> ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇದು ೧೯೦೨ ರಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮರಣದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಪ್ರಕರಣದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ವಿವೇಕಾನಂದರಿಗೆ ಅವರ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾನೂನು ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. == ನವೀಕರಣ == ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪೂರ್ವಿಕರ ಮನೆ ಶಿಥಿಲವಾಯಿತು. ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್]] ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಮೇ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ನಿವೇಶನವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಸಮಿತಿಯು {{INRConvert|200|m}} ) ನಿಧಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೇಣಿಗೆಗಳಿಂದ {{INRConvert|99|m}} ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದೆ. <ref name="Datta Ancestral Home - Birthplace of Vivekananda">{{Cite web|url=http://www.vivekananda.net/HistoricalPreservation/PressInformationBureau.html|title=Datta Ancestral Home - Birthplace of Vivekananda|publisher=Press Information Bureau (Government of India)|access-date=12 January 2013|archive-date=11 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111112448/http://www.vivekananda.net/HistoricalPreservation/PressInformationBureau.html|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.vivekananda.net/HistoricalPreservation/PressInformationBureau.html "Datta Ancestral Home - Birthplace of Vivekananda"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130111112448/http://www.vivekananda.net/HistoricalPreservation/PressInformationBureau.html |date=2013-01-11 }}. Press Information Bureau (Government of India)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 January</span> 2013</span>.</cite></ref> ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ನವೀಕರಣದ ನಂತರ, ಮನೆಯನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="Ancestral House of Swami Vivekananda">{{Cite web|url=http://www.indfy.com/west-bengal/kolkata/tourist-places-to-visit/ancestral-house-swami-vivekananda.html|title=Ancestral House of Swami Vivekananda|publisher=Indfy|access-date=12 January 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.indfy.com/west-bengal/kolkata/tourist-places-to-visit/ancestral-house-swami-vivekananda.html "Ancestral House of Swami Vivekananda"]. Indfy<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 January</span> 2013</span>.</cite></ref> ಪ್ರಸ್ತುತ, ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆಯು ೨೨೦೦೦ ಚದರ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು <ref name="Times of India Travel">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/Swami-Vivekanandas-Ancestral-House-and-Cultural-Centre/ps47800473.cms|title=Swami Vivekananda's Ancestral House and Cultural Centre|work=Times of India Travel|access-date=10 May 2020}}</ref> ಇದೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ, ಸ್ಮಾರಕ ಮಂದಿರ, ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೇಂದ್ರ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ದತ್ತಿ ಔಷಧಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೆಮಿನಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾವೇಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="BM Ramakrishna Mission Swami Vivekananda’s Ancestral House and Cultural Centre, Swamiji’s House">{{Cite web|url=http://belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=SVH|title=Ramakrishna Mission Swami Vivekananda's Ancestral House and Cultural Centre, Swamiji's House|publisher=BM Ramakrishna Mission Swami Vivekananda’s Ancestral House and Cultural Centre, Swamiji’s House|access-date=12 January 2013|archive-date=10 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130210073034/http://belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=SVH|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=SVH "Ramakrishna Mission Swami Vivekananda's Ancestral House and Cultural Centre, Swamiji's House"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130210073034/http://belurmath.org/centres/display_centre.php?centre_id=SVH |date=2013-02-10 }}. BM Ramakrishna Mission Swami Vivekananda’s Ancestral House and Cultural Centre, Swamiji’s House<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 January</span> 2013</span>.</cite></ref> ಆವರಣದಲ್ಲಿ [[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ]] . <ref name="Times of India Travel" /> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Swami Vivekananda's Ancestral House & Cultural Centre - Kolkata 2011-10-22 6264.JPG|ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆ, ಈಗ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಚಿತ್ರ:Bidhan Sarani - Kolkata 2011-10-22 6262.JPG|ಬಿಧಾನ್ ಸರಣಿ, ಮನೆ ಮುಂದಿನ ರಸ್ತೆ ಚಿತ್ರ:Swami Vivekananda's Ancestral House & Cultural Centre Signage - Kolkata 2011-10-22 6265.JPG|ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಸಹಿ ಚಿತ್ರ:3_Gour_Mohan_Mukherjee_Street_-_Kolkata_2011-10-22_6178.jpg|ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಚಿತ್ರ:Ramakrishna Mission Swami Vivekananda's Ancestral House and Cultural Centre (birthplace of Swami Vivekananda; now a museum and cultural centre, inaugurated by the President of India A. P. J. Abdul Kalam) at Gourmohan Mukherjee Street.jpg|ಮನೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪ್ರತಿಮೆ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು]] rlqeig9cmcf5plguz2ozfs5qttmf2ut 0 147543 1428468 1428348 2026-09-17T01:11:06Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428468 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = Rhynchostylis retusa (Foxtail orchid).jpg }} '''ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್''' ಆರ್ಕಿಡ್ [[ಕುಟುಂಬ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಸಸ್ಯವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಾಂಡಾ ಸಸ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ, [[ಚೀನಾ]], ಇಂಡೋಚೈನಾ, [[ಮಲೇಷ್ಯಾ]], ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <ref name="WCSP">[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=178377 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=128505 Flora of China v 25 p 474, 钻喙兰属 zuan hui lan shu, ''Rhynchostylis'' Blume]</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು [[ಎರಡು]] ಗ್ರೀಕ್ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ರಿಂಕೋಸ್ ಎಂದರೆ ‘ಕೊಕ್ಕು’ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಎಂದರೆ ‘ಸ್ತಂಭ’. ಈ ಹೆಸರು ಹೂವಿನ ಅಗಲವಾದ, ಮಾಂಸಲವಾದ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://kannada.news18.com/news/chikkamagaluru/rare-western-ghats-foxtail-orchid-brings-new-glow-to-home-gardens-chikkamagaluru-mnc-abn-local18-ws-bl-2435259.html</ref> ==ವಿವರಣೆ== ಹೂಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅರಳುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಮಸಾಲೆಯಂತಹ ಸುವಾಸನೆ ಇರುತ್ತದೆ. [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಪಟಕಾಂಡಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. [[ಎಲೆ]]ಗಳು ಚರ್ಮದಂತಹ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬರವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು ಬೆಚ್ಚಗಿನ, ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಮತ್ತು ನೆರಳಿನ ಉಷ್ಣವಲಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬೆಳೆಸುವಾಗ ಸ್ಥಿರವಾದ ಉಷ್ಣತೆ, ಸಮರ್ಪಕ ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ನೇರವಲ್ಲದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಬೆಳಕಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾದ [[ಗಾಳಿ|ಗಾಳಿಯ]] ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಇವುಗಳನ್ನು ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಬೇರುಗಳು ಮಾಂಸಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮರದ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಹೂಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಚಳಿಗಾಲ|ಚಳಿಗಾಲದ]] ಸ್ವಲ್ಪ ತಂಪಾದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಅರಳುತ್ತವೆ.<ref>''The Illustrated Encyclopedia of Orchids'' ed. Pridgeon, Alec, pub. Lansdowne Publishing Pty Ltd. Australia 1992 and David and Charles UK 2003.{{ISBN|0 7153 1782 2}}</ref> ==ಬೆಳೆಸುವ ವಿಧಾನ== ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ವಾಂಡಾ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದರೂ, ವಾಂಡಾಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ಬೇರು|ಬೇರುಗಳು]] ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನೇರ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಬೆಳಕು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಂಡದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಿಶ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ [[ಮರ|ಮರದ]] ಪಟ್ಟಿಗಳ ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಾಂಡಾಗಳಂತೆ ಆಧಾರಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="AOSRG">{{cite web|url=http://www.aos.org/Default.aspx?id=175|title=AOS Sheet on Rhynchostylis Gigantea|access-date=2026-09-14|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065130/http://www.aos.org/Default.aspx?id=175|url-status=dead}}</ref> <ref name="JAYSOS">{{cite web|url=http://www.orchidspecies.com/rhynchostylis.htm|title=Jay's IOSPE on Rhynchostylis }}</ref> ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ [[ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು|ಔಷಧೀಯ]] ಗುಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಳೆತ ನಿವಾರಕ ಮತ್ತು ನಂಜುನಿರೋಧಕ ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.<ref>''Genera Orchidacearum: Epidendroideae '' edited by Alec M. Pridgeon, Phillip J. Cribb, Finn N. Rasmussen, Mark W. Chase</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ===ಏರಿಡಿನೇ ಉಪಬುಡಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ=== ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಸಾರ್ಕಾಂಥಿನೇ ಯಿಂದ ಏರಿಡಿನೇ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ===ಪ್ರಭೇದಗಳು=== [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೨೦೨೩ ರ ವೇಳೆಗೆ, ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದಲ್ಲಿ [[ನಾಲ್ಕು]] ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. *ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಗಿಗಾಂಟಿಯಾ (ಲಿಂಡ್ಲಿ) ರೈಡಲ್ — ಹೈನಾನ್, [[ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನ್]] ದ್ವೀಪಗಳು, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]], ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಲಾವೋಸ್, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ, [[ಮಲೇಷ್ಯಾ]], ಬೋರ್ನಿಯೊ ಮತ್ತು [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. **ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಗಿಗಾಂಟಿಯಾ ಉಪಪ್ರಭೇದ ಗಿಗಾಂಟಿಯಾ — ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. **ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಗಿಗಾಂಟಿಯಾ ಉಪಪ್ರಭೇದ ವಯೋಲೇಸಿಯಾ (ಲಿಂಡ್ಲಿ) ಕ್ರಿಸ್ಟೆನ್ಸನ್ — ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. *ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ರೆಟುಸಾ (ಲಿನ್ನಿಯಸ್) ಬ್ಲೂಮ್ — ಯುನ್ನಾನ್, ಗ್ವಿಝೌ, [[ಭಾರತ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], [[ನೇಪಾಳ]], [[ಭೂತಾನ್]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಇಂಡೋಚೈನಾ, ಮಲೇಷ್ಯಾ, ಬೋರ್ನಿಯೊ, ಸುಮಾತ್ರಾ, ಜಾವಾ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. *ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ರೈಫೆರಿ (ಹಿಗ್ಗಿನ್ಸ್) — ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. *ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಸಿಮಿಫೆರಾ ಯೋಹಾನ್ನನ್, ಜೆ. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮತ್ತು ಸ್ಜ್ಲಾಚ್ — ಭಾರತದ [[ದಕ್ಷಿಣ]] [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>Jordan J. Biol. Sci. 11(3): 257, figs. 1-2 (2018).</ref></small> - South Western Ghats, India ===ಹಿಂದೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಭೇದ=== ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಸೀಲಿಸ್ಟಿಸ್ (ರೇಖೆನ್‌ಬಾಕ್‌) ಎ. ಎಚ್. ಕೆಂಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈಗ ವಾಂಡಾ ಸೀಲಿಸ್ಟಿಸ್ (ರೇಖೆನ್‌ಬಾಕ್‌) ಮೊಟ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 44le2rvpo5jh58fv191gbblezn2ni2u 0 147616 1428438 1355974 2026-09-16T15:11:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428438 wikitext text/x-wiki {{Infobox zoo|zoo_name=Bangalore Aquarium|logo=|logo_caption=|image=Bangalore Aquarium 103.jpg|image_caption=Bangalore Aquarium in November 2021|location=[[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ|coordinates={{Coord|12.9765|77.5986|type:landmark_scale:1000|display=inline,title}}|date_opened=೧೯೮೩|date_closed=|area=|num_species=|num_animals=|largest_tank_vol=|total_tank_vol=|annual_visitors=|members=|exhibits=|website=}} [[ಚಿತ್ರ:Bangalore_Aquarium_103.jpg|thumb|Bangalore Aquarium 103]] '''ಸರ್ಕಾರಿ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಬೆಂಗಳೂರು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] ಆಗಿದೆ. ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] [[ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿಲಕ್ಷಣ ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಲಂಕಾರಿಕ [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳನ್ನು]] ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಅನ್ನು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ಕಟ್ಟಡ == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ [[ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] ಅನ್ನು ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ೨೭.೦೮.೧೯೮೩ ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ, [[ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಅಷ್ಟಭುಜಾಕೃತಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ 'ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ [[ಮೀನು|ಮೀನಿನ]] ಅಕ್ವೇರಿಯಂ' ಆಗಿದ್ದು ಇದೊಂದು ಮೂರು ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ [[ಅಕ್ವೇರಿಯಂ|ಅಕ್ವೇರಿಯಂನ]] ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೨೭೦೦ಚ.ಮೀ. ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಪೈಕಿ ೮೫೦ ಚ.ಮೀ. ಇದು [[ಭಾರತ|ದೇಶದ]] ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] ಆಗಿದೆ. ನೆಲ ಮಹಡಿ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೪ ದೊಡ್ಡ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿವೆ. ಎರಡನೇ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ, [[ಅಕ್ವೇರಿಯಂ|ಅಕ್ವೇರಿಯಂಗಳನ್ನು]] ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಒಟ್ಟು ೬೨ ಅಕ್ವೇರಿಯಗಳಿವೆ . ಇದು ಸುಮಾರು ೪೦-೫೦ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣ ಜಾತಿಯ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಅಲಂಕಾರಿಕ [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ [[ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯದ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯುರೇಟರ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಂನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ; [[ಅಕ್ವೇರಿಯಂ|ಅಕ್ವೇರಿಯಂನ]] ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ರಜಾದಿನಗಳು * ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಈ ದಿನಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ: ** [[ಸೋಮವಾರ]] ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ [[ಮಂಗಳವಾರ]]. ** ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ರಜಾದಿನಗಳು (ಅಲ್ಲದೆ ಭಾನುವಾರದಂದು ರಜೆ ಇದ್ದರೆ) * ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜನವರಿ ೨೬, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್೧ ರಂದು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. (ಮುಂದಿನ ಕೆಲಸದ ದಿನದಂದು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) * ಸಮಯ: ೧೦:೦೦ AM ನಿಂದ ೫:೩೦ PM ; ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ : * ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ ತಲಾ ೧೦ ರೂ. * ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಕ್ವೇರಿಯಂಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ, ಟಿಕೆಟ್ ದರ ತಲಾ ರೂ.೫.೦೦ (೨೦ ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ). * ೫ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲ. == ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಗಳು == ಅಕ್ವೇರಿಯಂನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಈಲ್ಸ್, ಏಂಜೆಲ್ಫಿಶ್, ಗ್ಲೋಲೈಟ್ ಟೆಟ್ರಾ, ಹಾಕಿ ಸ್ಟಿಕ್ ಟೆಟ್ರಾ, ರೆಡ್-ಟೈಲ್ ಶಾರ್ಕ್, [[ಗೆಂಡೆ ಮೀನು|ಕ್ಯಾಟ್ಲಾ]], ಇಂಡಿಯನ್ ಟೈಗರ್ ಬಾರ್ಬ್, ಮಹ್ಸೀರ್, ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸೀಗಡಿಗಳು, ನೀಲಿ ಗೌರಾಮಿ, ಪರ್ಲ್ ಗೌರಾಮಿ, [[ಗೋಲ್ಡ್ ಫಿಷ್ (ಹೊಮ್ಮೀನು)|ಗೋಲ್ಡ್ ಫಿಶ್]], [[ಕಾಳಗಮೀನು|ಮೂನ್ ಟೈಲ್]] ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.bangaloreindia.org.uk/tourist-attractions/aquarium.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-12-24 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194721/http://www.bangaloreindia.org.uk/tourist-attractions/aquarium.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.karnataka.com/bangalore/cubbon-park/</ref> == ಆಡಳಿತ == ಬೆಂಗಳೂರು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.bangaloreindia.org.uk/tourist-attractions/aquarium.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-12-24 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194721/http://www.bangaloreindia.org.uk/tourist-attractions/aquarium.html |url-status=dead }}</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery mode="packed-hover" heights="100"> Bangalore Aquarium 40.jpg| Bangalore Aquarium 66.jpg| Bangalore Aquarium 61.jpg| Bangalore Aquarium 9.jpg| Bangalore Aquarium 81.jpg| Bangalore Aquarium 18.jpg| </gallery> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]], ಕೆಎಸ್ಆರ್ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] [[ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 31jhbmnrc5v2rkx58orcce5nri23ffy 0 148018 1428467 1361694 2026-09-17T00:55:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428467 wikitext text/x-wiki '''ರಾಮ್ ವನ್ ಗಮನ್ ಪಥವು''' <ref>{{Cite web|url=https://ramvangamanpath.com/|title=Ram Van Gaman Path|website=ramvangamanpath|language=en-US|access-date=2022-07-21|archive-date=2022-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220509083955/https://ramvangamanpath.com/|url-status=dead}}</ref> [[ರಾಮ|ಭಗವಾನ್ ರಾಮ]], [[ಸೀತೆ]] ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ|ಲಕ್ಷ್ಮಣರು]] ತಮ್ಮ 'ವನವಾಸ್' ಅಥವಾ ವನವಾಸದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಅಯೋಧ್ಯೆ|ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ]] ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭಗವಾನ್ ರಾಮನ ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಮಾರ್ಗವು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಪೂಜ್ಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/india/gadkari-promises-ram-van-gaman-marg-from-ayodhya-to-rameswaram/796379/|title=Gadkari promises Ram Van Gaman Marg from Ayodhya to Rameswaram|date=2022-01-05|website=ThePrint|language=en-US|access-date=2022-06-21}}</ref> [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದ]] ಪ್ರಕಾರ, ಭಗವಾನ್ ರಾಮನು ತನ್ನ ಅಲೆದಾಡುವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಿಂದ]] ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದನು. <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1324544385|title=In The Footsteps Of Rama : Travels with the Ramayana|last=Pande|first=Vikrant|date=2021|others=Neelesh Kulkarni|isbn=978-93-5422-677-9|oclc=1324544385}}</ref> ಅವನ 'ವನವಾಸ' ಅಥವಾ ವನವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಂತರ, ಭಗವಾನ್ ರಾಮನು [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದನು. <ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/local/chhattisgarh/news/diwali-special-ram-van-gaman-marg-latest-updates-lord-shri-ram-reached-sri-lanka-via-mp-cg-129089420.html|title=ऐसे संवरेगा 'राम वन गमन' पथ:जिन रास्तों से गुजरकर प्रभु राम लंका पहुंचे थे, उसका अधिकांश हिस्सा मध्यप्रदेश-छत्तीसगढ़ में; यहां अब बदल रही है तस्वीर|date=October 2021|website=bhaskar.com|access-date=2022-06-21}}</ref> == ಹಿನ್ನೆಲೆ == [[ಶ್ರೀ ರಾಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿ|ರಾಮ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಆಂದೋಲನವು]] ರಾಮ ವನ್ ಗಮನ ಪಥಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಈ ಆಂದೋಲನದ ಉನ್ಮಾದವು ಶ್ರೀರಾಮನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು. ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ೨೪೮ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/uttar-pradesh/allahabad/the-path-through-which-shri-ram-passed-what-is-ram-van-gaman-path-latest-news/articleshow/88714261.cms|title=Ram Van Gaman Path Explainer: क्या है राम वन गमन पथ जहां पड़े श्री राम के पग, जानिए सबकुछ|website=Navbharat Times|language=hi|access-date=2022-06-21}}</ref> == ಸ್ಥಳಗಳು == ರಾಮ್ ವನ್ ಗಮನ್ ಪಥದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೨೪೮ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಾಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಯೋಜನೆ ಇದೆ. ಕೆಳಗೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/others/ram-van-gaman-project-gadkari-to-lay-foundation-stone-of-ganga-bridge-jan-5-101641236372176.html|title=Ram Van Gaman Project: Gadkari to lay foundation stone of Ganga bridge Jan 5|date=2022-01-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-06-21}}</ref> <ref name="ಉಲ್ಲೇಖನ ೧">{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/hindi/india/madhya-pradesh-chhattisgarh/madhya-pradesh-shivraj-will-made-kamal-nath-ram-van-gaman-path/729660|title=शिव'राज' में होगा राम वन गमन पथ का विकास, चित्रकूट से अमरकंटक तक बनेगा पथ|website=Zee News|language=hi|access-date=2022-06-21}}</ref> === ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಮ್ ವನ್ ಗಮನ್ ಪಥ === ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೧೭೭ ಕಿಮೀ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ರಾಮ್ ವಾನ್ ಗಮನ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.theindiaprint.com/up-news-english/land-acquisition-started-for-ram-van-gaman-path-177-km-road-will-be-built-from-ayodhya-to-chitrakoot-207719|title=Land acquisition started for Ram Van Gaman Path, 177 km road will be built from Ayodhya to Chitrakoot|last=BBIS|date=2022-03-24|website=THE INDIA PRINT|language=en|access-date=2022-06-21}}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/uttar-pradesh/allahabad/temple-shrines-along-the-banks-of-the-ram-van-gaman-path-will-decorate|title=Prayagraj News: राम वन गमन पथ के किनारे के मंदिर-तीर्थ संवरेंगे, अयोध्या से चित्रकूट तक सर्वे शुरू|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2022-06-21}}</ref> ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು: * [[ಅಯೋಧ್ಯೆ]] * [[ಪ್ರಯಾಗ್ ರಾಜ್|ಪ್ರಯಾಗ್ರಾಜ್]] * ಸುಲ್ತಾನಪುರ * ಪ್ರತಾಪಗ್ರಹ <ref name="ಉಲ್ಲೇಖನ ೦">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/others/ram-van-gaman-project-gadkari-to-lay-foundation-stone-of-ganga-bridge-jan-5-101641236372176.html|title=Ram Van Gaman Project: Gadkari to lay foundation stone of Ganga bridge Jan 5|date=2022-01-04|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-06-22}}</ref> === ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ರಾಮ್ ವನ್ ಗಮನ್ ಪಥ್ === ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಹಂತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZgtMEAAAQBAJ|title=ProjectX India: 1st October 2021 - Tracking Multisector Projects from India|last=Sharma|first=Sandeep Ravidutt|date=2021-10-01|publisher=Sandeep Ravidutt Sharma|language=en}}</ref> ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * [[Sitamarhi Harchowka|ಸೀತಾಮರ್ಹಿ ಹರ್ಚೌಕಾ]] ( ಕೊರಿಯಾ ) * ರಾಮಗಢ ( ಸರ್ಗುಜಾ ) * ಶಿವನಾರಾಯಣ ( ಜಾಂಜಗೀರ್-ಚಂಪಾ ) * ತುರ್ತುರಿಯಾ ( ಬಲೋಡಾಬಜಾರ್ ) * ಚಂದಖೂರಿ ( ರಾಯಪುರ ) * ರಾಜೀಮ್ ( ಗರಿಯಾಬಂದ್ ) * [[Sihava Saptarishi Ashram|ಸಿಹವ ಸಪ್ತಋಷಿ ಆಶ್ರಮ]] ( ಧಮತರಿ ) * ಜಗದಲ್ಪುರ್ ( ಬಸ್ತರ್ ) * ರಾಮರಾಮ್ ( ಸುಕ್ಮಾ ). === ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ರಾಮ್ ವನ್ ಗಮನ್ ಪಥ === ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಮ್ ವನ್ ಗಮನ್ ಪಥವನ್ನು ೩ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ. <ref name="ಉಲ್ಲೇಖನ ೧" /> ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ: * [[ಚಿತ್ರಕೂಟ]] * ಅಮರಕಂಟಕ್ ( ಶಹದೋಲ್ ) * ಸತ್ನಾ <ref name="ಉಲ್ಲೇಖನ ೦" /> === ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ವಾನ್ ಗಮನ್ ಪಥ === * [[ಲಂಕಾ|ಲಂಕಾಪುರಿ]] == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ == ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ರಾಮ (ಅಥವಾ ರಾಮಚಂದ್ರ) ಹಿಂದೂ ದೇವರು [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಏಳನೇ ಅವತಾರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ರಾಮಾಯಣ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಆರಂಭಿಕ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸುಮಾರು ೭ ರಿಂದ ೪ ನೇ ಶತಮಾನದ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗದ ಮೊದಲು) ನಡುವೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. <ref>{{Cite book|title=The Rāmāyaṇa of Vālmīki : an epic of ancient India|last=Vālmīki|last2=Robert P. Goldman|last3=Sheldon I. Pollock|last4=Sally J. Sutherland Goldman|last5=Rosalind Lefeber|date=2007|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Ltd|isbn=978-81-208-3089-9|edition=1st|location=Delhi, India|oclc=192096476}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/was-ram-born-in-ayodhya/articleshow/77380259.cms|title=Was Ram born in Ayodhya?|last=Devdutt Pattanaik|date=Aug 6, 2020|website=Mumbai Mirror|access-date=2022-06-22|archive-date=2020-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814150318/https://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/was-ram-born-in-ayodhya/articleshow/77380259.cms|url-status=dead}}</ref> ಭಗವಾನ್ ರಾಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿಯೂ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ನೈತಿಕ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮ್ ವಾನ್ ಗಮನ್ ಪಥವು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯತ್ತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಭೂಪೇಶ್ ಬಘೇಲ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, "ರಾಮ್ ವನ್ ಗಮನ್ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್'ನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯು ಭಗವಾನ್ ರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ವನವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ". <ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/india/ram-van-gaman-tourism-circuit-aims-to-preserve-memories-linked-to-lord-rams-stay-in-chhattisgarh-cm-baghel/910829/|title='Ram Van Gaman Tourism Circuit' aims to preserve memories linked to Lord Ram's stay in Chhattisgarh: CM Baghel|date=2022-04-10|website=ThePrint|language=en-US|access-date=2022-06-22}}</ref> ಈ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಪರಿಧಿ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವು ಆಯ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://pib.gov.in/pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1787715|title=Shri Nitin Gadkari inaugurates and lays foundation stone for 821 km of National Highways worth Rs 26778 crore in Uttar Pradesh|website=pib.gov.in|access-date=2022-06-22}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ|ಪರಿಕ್ರಮ]] * [[ಯಾತ್ರೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 2vje0gx5n6kip79tie2no75gijacmaf 0 148849 1428560 1352956 2026-09-17T11:43:49Z Mahaveer Indra 34672 /* */ ಅಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಗುರುತಿಸಿದೆ 1428560 wikitext text/x-wiki {{ಅಳಿಸುವಿಕೆ|೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ ಬಸವರಾಜ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿವಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿ ಮುಗಿದು ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಬರಹವನ್ನು ಅಳಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.}} '''ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿರ್ಸಿ''', ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿರ್ಸಿ ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ೨೦೨೩-೨೪ ನೇ ಸಾಲಿನ ಆಯವ್ಯದಲ್ಲೀ ಘೋಷಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://finance.karnataka.gov.in/storage/pdf-files/1_BUDGET%20SPEECH(Eng).pdf |title=ಕರ್ನಾಟಕ ಬಜೆಟ್ 2023-24 ( ಪುಟ : 107 ) |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224090010/https://finance.karnataka.gov.in/storage/pdf-files/1_BUDGET%20SPEECH(Eng).pdf |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.deccanherald.com/state/karnataka-budget-lake-revival-big-takeaway-for-ecology-sector-1192420.html</ref> {{Infobox university | name = ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿರ್ಸಿ | native_name = University of Environmental Science Sirsi | native_name_lang = En | image = [[Image:Seal of Karnataka.svg|100px]] | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = <!-- or |other_names= --> | former_name = <!-- or |former_names= --> | motto = | motto_lang = | mottoeng = | top_free_label = <!-- up to |top_free_label2= --> | top_free = <!-- up to |top_free2= --> | type = ಸಾರ್ವಜನಿಕ | established = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | founder = <!-- or |founders= --> | parent = [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]] | accreditation = | affiliation = | religious_affiliation = | academic_affiliation = <!-- or |academic_affiliations= --> | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chair = | chairman = | chairperson = | visitor = | chancellor = [[ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]] | president = | vice_president = | superintendent = | vice_chancellor = | provost = | rector = | principal = | director = | dean = | head_label = | head = | academic_staff = | total_staff = | students = <!-- or |enrollment= --> | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other_students = <!-- or |other= --> | address = <!-- Please discuss before using --> | city = [[ಸಿರ್ಸಿ]] | state = | province = | country = | postalcode = <!-- or |zipcode= or |postcode= --> | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|type:edu|display=inline,title}} --> | campus_type = | campus_size = <!-- use {{Convert}} --> | language = [[ಕನ್ನಡ]] <br> [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] | free_label = <!-- up to |free_label2= --> | free = <!-- up to |free2= --> | colors = <!--or |colours= --> | sports_nickname = <!--or |athletics_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or |mascots= --> | sports_free_label = <!-- up to |sports_free_label3= --> | sports_free = <!-- up to |sports_free3= --> | website = {{URL|Karnataka.gov.in}} | logo = | logo_size = | logo_upright = | logo_alt = | embedded = <!-- or |nrhp= or |module= --> | pushpin_map = | pushpin_label_position = | map_size = | pushpin_map_caption = | footnotes = }} ==ಇತಿಹಾಸ== ಪರಿಸರ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಕೃಷಿ, ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯ, ವನ್ಯಜೀವಿ ರಕ್ಷಣೆ, ಜನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೨೩-೨೪ನೇ ಸಾಲಿನ ಬಜೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ.<ref>https://m.timesofindia.com/city/bengaluru/new-environment-varsity-in-sirsi-karnataka-cm-basavaraj-bommai/articleshow/97017066.cms</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2023/feb/18/karnataka-cm-announces-first-environment-university-insirsi-2548459.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-02-24 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224104258/https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2023/feb/18/karnataka-cm-announces-first-environment-university-insirsi-2548459.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=1040094 daijiworld.com University of Environmental Science Sirsi]</ref><ref>https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/160123/karnataka-to-set-up-environment-varsity-in-uttara-kannada.html</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಸಿರ್ಸಿ]] *[[ಸಿರ್ಸಿ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನ]] *[[ಸಿರ್ಸಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] *[[ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] *[[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] *[[ಮಲೆನಾಡು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] qrj0guauf9u3e2tna7zw29bxww5hjeu 0 150701 1428423 1343699 2026-09-16T12:26:30Z ChiK 40016 1428423 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Large cuckooshrike|image=Coracina macei 2.jpg|image_caption=Female (Gujarat)<br/>[[File:Large cuckoo shrike.ogg|thumb|Calls of ''C. macei macei'' (India)]]|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 25 September 2021">{{cite iucn |author1=BirdLife International |date=2020 |title=''Coracina macei'' |volume=2020 |page=e.T183458017A173326100 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T183458017A173326100.en |access-date=25 September 2021}}</ref>|genus=Coracina|species=macei|authority=([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830)|synonyms=''Graucalus macei'' {{small|Lesson, 1831}}}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" |+ ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |ಕೋಗಿಲೆಕೀಚುಗ |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Coracina_macei_2.jpg|frameless]] |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |Female (Gujarat)<br /><br />[[File:Large_cuckoo_shrike.ogg|thumb|Calls of ''C. macei macei'' (India)]] |- style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" ! colspan="2" |<div style="text-align: center">[[Conservation status]]</div> |- | colspan="2" |<div style="text-align: center">[[File:Status_iucn3.1_LC.svg|link=|alt=|frameless]]<br /><br />[[Least Concern]] <small>&nbsp;([[IUCN Red List|IUCN 3.1]])<ref name="iucn status 25 September 2021"><cite class="citation journal cs1" id="CITEREFBirdLife_International2020"><span class="cx-segment" data-segmentid="256">BirdLife International (2020). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="257">[https://www.iucnredlist.org/species/183458017/173326100 "''Coracina macei''"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="258">''[[IUCN Red List|IUCN Red List of Threatened Species]]''. '''2020''': e.</span><span class="cx-segment" data-segmentid="260">T183458017A173326100. [[Doi (identifier)|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T183458017A173326100.en|10.2305/IUCN.]]</span></span><span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T183458017A173326100.en|<span class="cx-segment" data-segmentid="262">UK.2020-3.</span><span class="cx-segment" data-segmentid="263">RLTS.</span>]]</span><span class="cx-segment" data-segmentid="264"><span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T183458017A173326100.en|T183458017A173326100.en]]</span><span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="265"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">25 September</span> 2021</span>.</span></cite></ref></small></div> |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |[[Taxonomy (biology)|Scientific classification]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr.svg|link=Template:Taxonomy/Coracina|15x15px|Edit this classification]]</span> |- |Kingdom: |[[Animal|Animalia]] |- |Phylum: |[[Chordate|Chordata]] |- |Class: |[[Bird|Aves]] |- |Order: |[[Passerine|Passeriformes]] |- |Family: |[[Cuckooshrike|Campephagidae]] |- |Genus: |''[[Coracina]]'' |- |Species: |<div class="species" style="display:inline">'''''C.&nbsp;macei'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |[[Binomial nomenclature|Binomial name]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Coracina macei''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1830)</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |[[Synonym (taxonomy)|Synonyms]] |- | colspan="2" style="text-align: left" | ''Graucalus macei'' <span style="font-size:85%;">Lesson, 1831</span> |} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with 'species' microformats]] '''ಕೋಗಿಲೆಕೀಚುಗ''' ( '''''ಕೊರಾಸಿನಾ ಮಾಸಿ''''' ), '''ಲಾರ್ಜ್‌ ಕುಕೂಶ್ರೈಕ್''' ಹಕ್ಕಿ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುವ ಕೋಗಿಲೆಕೀಚುಗದ ಜಾತಿಯೆಂದು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]] ದಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸಿದ ವರ್ಗೀಕರಣಶಾಸ್ತ್ರ ಧೃಡೀಕರಿಸಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೂಪಗಳಿದ್ದು, ತಕ್ಕಂತೆ ವರ್ಗೀಕರಣವೂ ಪಲ್ಲಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಹಲವೆಡೆ '''ಇಂಡಿಯನ್''' '''ಕುಕೂಶ್ರೈಕ್''' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ (ಇದು ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ''C. m. macei'' ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ''C. m. layardi'' ರೂಪಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ‌). ಮೂಲ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಉಪಜಾತಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಈ ಹಕ್ಕಿಯ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Large_Cuckooshrike_(Coracina_macei).jpg|left|thumb|ಪಶ್ಚಿಮಬಂಗಾಲದಲ್ಲಿನ ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿ]] ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಕಪ್ಪಾದ ಕಣ್ಣಿನ ಪಟ್ಟಿ ಇದ್ದು, ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ತೆಳುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗಂಡಿನ ಕಂಠ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಭಾಗ ಬೂದು ಬಣ್ಣವಿದ್ದು, ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾರ್ಶ್ವ ದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗೀರುಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗೀರುಗಳು ಕಂಠದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಕೆಳ ಹೊಟ್ಟೆಯವರೆಗೆ ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೀಟಾಹಾರಿಗಳು ಆದರೆ ಆಲ ಅರಳಿ ಅತ್ತಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಾಡಿನ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸಹ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಮರಗಳ ಹಸುರು ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು ''ಕ್ಲೂ-ಈಪ್ ಎಂದು'' ಜೋರಾಗಿ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹಾರಾಟದ ನಂತರ ಕುಳಿತಾಗ ಮುಚ್ಚಿದ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು, ಒಂದರ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರಣಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತವೆ. <ref name="hbk">{{Cite book|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 6. Cuckoo-shrikes to Babaxes|last=Ali, Salim|last2=Ripley, S. Dillon|publisher=Oxford University Press|year=1996|edition=2|location=Delhi|pages=14–18}}</ref> == ವ್ಯವಸ್ಥಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣಶಾಸ್ತ್ರ == ಹಲವಾರು ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಗೊಂದಲವಿದೆ ಹಾಗೂ ಗುಂಪಿನ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite journal|title=The distributional history of Coracina in the Indo-Australian archipelago|last=Voous, K.H.|last2=Van Marle, J.G.|url=http://www.repository.naturalis.nl/document/547932|journal=Bijdragen tot de Dierkunde|volume=28|year=1949|pages=513–529|doi=10.1163/26660644-02801056}}</ref> IOC ವರ್ಗೀಕರಣವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ''ಮ್ಯಾಸಿ'' ಜಾತಿಯೊಳಗೆ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ: * ''C. m. nipalensis'' (Hodgson, 1836) ಹಿಮಾಲಯವಾಸಿಗಳು (ಕೆಲವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇವನ್ನು ''C. javensis ನ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ'') * ''C. m. macei'' (Lesson, R, 1831) ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪ ವಾಸಿಗಳು * ''C. m. layardi'' (Blyth, 1866) ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವಾಸಿಗಳು * ''C. m. andamana'' (Neumann, 1915) ಅಂಡಮಾನ್‌ ದ್ವೀಪವಾಸಿಗಳು * ''C. m. rexpineti'' (Swinhoe, 1863) of ಆಗ್ನೇಯ ಚೀನಾ, ಟೈವಾನ್‌, ಲಾವೂಸ್‌ ಮತ್ತು ವಿಯಟ್ನಾಂನ ವಾಸಿಗಳು * ''C. m. larvivora'' (Hartert, 1910) ಚೀನಾ ಹೊರತಾದ ಹೈನಾನ್‌ ದ್ವೀಪವಾಸಿಗಳು * ''C. m. siamensis'' (Baker, ECS, 1918) ಮೈನಮ್ಮಾರ್‌ ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡೋಚೀನಾದವರೆಗಿನ ವಾಸಿಗಳು * ''C. m. larutensis'' (Sharpe, 1887) ಮಲಯಾ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪ ವಾಸಿಗಳು (ಕೆಲವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇವನ್ನು ''C. javensis ನ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಬೇರೆಯೇ ಜಾತಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ'') ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ''caledonica'' ಮಹತ್ವಜಾತಿಯ ''[[:en:Coracina_novaehollandiae|Coracina novaehollandiae]]'' ಉಪಜಾತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite journal|last=Ripley, S. Dillon|title=Notes on the genus Coracina|pages=381–395|journal=Auk|volume=58|issue=3|year=1941|doi=10.2307/4078957|jstor=4078957|url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v058n03/p0381-p0395.pdf|access-date=2023-06-29|archive-date=2022-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226085732/https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v058n03/p0381-p0395.pdf|url-status=dead}}</ref> == ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ == ಮಾರ್ಚ್ - ನವೆಂಬರ್ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಮಯ. ಗೂಡು ಬಟ್ಟಲಿನಂತಿದ್ದು, ನೆಲದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಮತಲವಾದ ರೆಂಬೆಯ ಕವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಗೂಡಿಗೆ ಸಣ್ಣಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ, ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಜೇಡರಬಲೆಯಿಂದ ಶೃಂಗರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬಂಗಾಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮಿಕ್ಕೆಡೆ ಮೂರು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಮರಿಮಾಡುತ್ತವೆ. <ref name="hbk"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references group="" responsive="1"></references> s0pc34j6lalfwobwz22buoz6rwcshy8 0 150810 1428457 1358328 2026-09-16T19:27:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428457 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಊರು|name=ಮಲ್ಲಿಕಪುರ|native_name=|native_name_lang=|other_name=|nickname=|settlement_type=ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣ |image_alt=|imagesize=300px|image_caption=|pushpin_map=India West Bengal#India|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=Location in West Bengal##Location in India|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|India}}|subdivision_type1=State|subdivision_type2=District|subdivision_type3=CD block|subdivision_name1={{flagicon image|Emblem of West Bengal (Banglarmukh) before 2018.png}} ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ |subdivision_name2=ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣಗಳು |subdivision_name3=[[Baruipur (community development block)|ಬರುಯಿಪುರ್ ]]|established_title=|established_date=|government_type=|governing_body=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=1.44|area_rank=|elevation_footnotes=|elevation_m=9|population_total=19120|population_as_of=2011|population_footnotes=|population_density_km2=auto|population_rank=|population_demonym=|demographics_type1=Languages|demographics1_title1=Official|timezone1=[[Indian Standard Time|IST]]|utc_offset1=+5:30|postal_code_type=PIN|postal_code=೭೦೦೧೪೫|area_code_type=Telephone code|area_code=+೯೧ ೩೩|registration_plate=[[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-19 to [[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-22, [[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-95 to [[List of Regional Transport Office districts in India#WB.E2.80.94West Bengal|WB]]-99|blank1_name_sec1=Lok Sabha constituency|blank1_info_sec1=[[Jadavpur (Lok Sabha constituency)|ಜಾದವಪುರ ]]|leader_name1=[[Baruipur Paschim (Vidhan Sabha constituency)|Baruipur Paschim]]|website={{URL|www.s24pgs.gov.in}}|footnotes=}} ಮಲ್ಲಿಕಪುರವು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬರುಯಿಪುರ್ ಉಪವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬರುಯಿಪುರ್ ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬರುಯಿಪುರ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಒಂದು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಾಗಿದೆ. == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == === ಪ್ರದೇಶದ ಅವಲೋಕನ === ಬರುಯಿಪುರ್ ಉಪವಿಭಾಗವು ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ನಗರೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಶೇಕಡಾ ೩೧.೦೫ ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ ೬೮.೯೫ ರಷ್ಟು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉಪವಿಭಾಗದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ೨೦ ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣಗಳಿವೆ . ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಗಂಗಾನದಿಯ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ಬರುಯಿಪುರ್-ಜಯನಗರ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಪಿಯಾಲಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಧೋಸಾ ಮತ್ತು ತಿಲ್ಪಿಯಲ್ಲಿನ [[ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಉತ್ಖನನಗಳು ಸುಮಾರು ೨,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಾನವ ವಾಸಸ್ಥಳದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite web |title=District Statistical Handbook 2014 South Twety-four Parganas |url=http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |access-date=5 December 2019 |website=Table 2.1, 2.2, 2.4b |publisher=Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |archive-date=21 ಜನವರಿ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Census of India 2011, West Bengal, District Census Handbook, South Twentyfour Parganas, Series – 20, Part XII-A, Village and Town Directory |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1917_PART_A_DCHB_SOUTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf |access-date=5 December 2019 |website=Page 13, Physiography |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> <ref>{{Cite web |title=District Human Development Report: South 24 Parganas |url=http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005044029/http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm |archive-date=5 October 2016 |access-date=5 December 2019 |website=Chapter 9: Sundarbans and the Remote Islanders, p 290-311 |publisher=Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009}}</ref> === ಸ್ಥಳ === ಮಲ್ಲಿಕಪುರವು ೨೨ ಡಿಗ್ರಿ ೨೩<nowiki>'೫೫'' ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ೮೮ ಡಿಗ್ರಿ ೨೫'೪೧''</nowiki> ಪೂರ್ವ ಅಕ್ಷಾಂಶ ರೇಖಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದು ಸರಾಸರಿ ೯ ಮೀಟರ್ (೩೦ ಅಡಿ) ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೆಟುವಾ, ಪಂಚಘರಾ, ಮಲ್ಲಿಕಪುರ್ ಮತ್ತು ಹರಿಹರಪುರ್ ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣಗಳ ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿನ ಬರುಯಿಪುರ್ ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ನಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬರುಯಿಪುರ್ ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=Census of India 2011, West Bengal, District Census Handbook, South Twentyfour Parganas, Series – 20, Part XII-A, Village and Town Directory |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1917_PART_A_DCHB_SOUTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf |access-date=7 November 2019 |website=Page 383 - Map of Baruipur CD block |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣಗಳ ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿನ ಸೋನಾರ್‌ಪುರ ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ನಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜ್‌ಪುರ ಸೋನಾರ್‌ಪುರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ಯಧರ್‌ಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡೂ ಸೋನಾರ್‌ಪುರ ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Census of India 2011, West Bengal, District Census Handbook, South Twentyfour Parganas, Series – 20, Part XII-A, Village and Town Directory |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1917_PART_A_DCHB_SOUTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf |access-date=7 November 2019 |website=Page 259 - Map of Sonarpur CD block |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಲ್ಲಿಕಪುರ ಒಟ್ಟು ೧೯,೧೨೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ೯,೭೫೪ (ಶೇಕಡಾ ೫೧) ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೯,೩೬೬ (ಶೇಕಡಾ ೪೯) ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು. ೧ ರಿಂದ ೬ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ೨೮೪೯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿದ್ದರು. ಮಲ್ಲಿಕಪುರದ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೦,೬೯೮ (೬ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ ೬೯.೭೫).<ref name="census2011">{{Cite web |title=CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) |url=http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |access-date=7 November 2019 |website=West Bengal – District-wise CD blocks |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> == ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ == ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ ೨೦೧೧ ರ ಪ್ರಕಾರ ಮಲ್ಲಿಕಪುರವು ೧.೪೩೩೫ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಕಪುರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ನಾಗರಿಕ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಇದು ತೆರೆದ ಚರಂಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ೮ ಕಿ.ಮೀ. ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸಂರಕ್ಷಿತ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯು ಮುಚ್ಚಿದ ಬಾವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೈ ಪಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ೨೫೨೦ ದೇಶೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ೨೫೨ ರಸ್ತೆ ಬೆಳಕಿನ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ೧ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ೧ ಹೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರ, ೧ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ೫ ಔಷಧಿ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅದು ಹೊಂದಿದ್ದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೫ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ೨ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳು, ೨ ಹಿರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು. ಅದು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸರಕು ಶೂ ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ೧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. <ref>{{Cite web |title=District Census Handbook South Twenty Four Parganas, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1917_PART_A_DCHB_SOUTH%20TWENTY%20FOUR%20PARGANAS.pdf |access-date=9 November 2018 |website=Section II Town Directory, Pages 999-1006 Statement I: Status and Growth History, Pages 1006-1010; Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 1010-1015; Statement III: Civic and other Amenities, Pages 1015-1019; Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 1019-1027 Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 1027- 1029: Statement VI:Industry and Banking |publisher=Directorate of Census Operations V, West Bengal}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ == ಮಲ್ಲಿಕಪುರ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧ ರಲ್ಲಿದೆ. <ref name="google">Google maps</ref> ಮಲ್ಲಿಕಪುರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಉಪನಗರ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸೀಲ್ದಾ-ನಮ್ಖಾನಾ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ . <ref name="google">Google maps</ref> <ref>{{Cite web |title=34792 Sealdah-Namkhana Local |url=https://indiarailinfo.com/train/-train-sealdah-namkhana-local-34792/14397/325/9534 |access-date=15 December 2019 |website=Time Table |publisher=India Rail Info}}</ref> === ಪ್ರಯಾಣಿಕರು === ರೈಲ್ವೇಗಳ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಿಂದ ಉಪನಗರ ಸಂಚಾರವು ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ೨೦೦೫-೦೬ ರಂತೆ ೧.೭ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು (೧೭ ಲಕ್ಷ) ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪ್ರತಿದಿನ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಉಪನಗರ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. ಹೊಸ ವಲಸಿಗರು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಪೂರ್ವ ರೈಲ್ವೆ ಪ್ರತಿದಿನ ೧೨೭೨ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಯುನಿಟ್ ರೈಲುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |last=Mondal |first=Bhaswati |title=Commuting and Metropolitan Development of Kolkata |url=https://www.researchgate.net/publication/328319153 |access-date=16 December 2019}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಲ್ಲಿಕಪುರ ಅಬ್ದುಸ್ ಶೋಕೂರ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯು ಬಾಲಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Mallikpur Abdus Shokur High School |url=http://schoolspedia.com/website/mallikpur-abdus-shokur-high-school-south-24-parganas |access-date=8 November 2019 |publisher=Schoolspedia |archive-date=17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151217042918/http://schoolspedia.com/website/mallikpur-abdus-shokur-high-school-south-24-parganas |url-status=dead }}</ref> ಸುಭಾಸ್ಗ್ರಾಮ್ ನಬತಾರಾ ವಿದ್ಯಾಲಯವು ಬಂಗಾಳಿ - ಮಧ್ಯಮ ಸಹಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ೫ ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ೧೨ ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಬೋಧಿಸಲು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Subasgram Nabatara Vidyalaya (HS) |url=https://schools.org.in/south--twenty-four-pargan/19183601902/subhasgram-nabatara-vidyalaya-(h.s).html |access-date=8 November 2019 |publisher=Schools}}</ref> ಗೋಬಿಂದಾಪುರ ರತ್ನೇಶ್ವರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯು ಬಂಗಾಳಿ - ಮಾಧ್ಯಮ ಸಹಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ೧೯೨೧ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ೫ ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ೧೨ ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಕಲಿಸಲು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Gobindapur Ratneswar High School |url=https://schools.org.in/south--twenty-four-pargan/19180110303/gobindapur-ratneswar-high-school-(h.s).html |access-date=8 November 2019 |publisher=Schools}}</ref> == ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ == ಹರಿಹರಪುರ ಬ್ಲಾಕ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಹರಿಹರಪುರದ (ಪಿಒ ಮಲ್ಲಿಕಪುರ) ಬರುಯಿಪುರ ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Health & Family Welfare Department |url=https://www.wbhealth.gov.in/other_files/BPHC.pdf |access-date=8 November 2019 |website=Health Statistics – Block Primary Health Centres |publisher=Government of West Bengal |archive-date=16 ಆಗಸ್ಟ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200816074737/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/BPHC.pdf |url-status=dead }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|3}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] ceg8vigubha94vuh7wrpj4haeszrlh7 0 150861 1428445 1372122 2026-09-16T16:37:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428445 wikitext text/x-wiki '''''ಭರ್ಜರಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ಸ್''''' ಒಂದು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗರು ಎದುರಿಸುವ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಝೀ ಕನ್ನಡ|ಜೀ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |last=Madhan Kumar |date=22 June 2023 |title=Bharjari Bachelors reality show aired on Zee Kannada from 24 June 2023 |url=https://tv9kannada.com/entertainment/television/zee-kannada-to-air-new-reality-show-bharjari-bachelors-on-weekends-mdn-606468.html |access-date=13 July 2023 |website=Tv9 Kannada}}</ref> {{Infobox television | image = | caption = | genre = ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ | director = | presenter = ಅಕುಲ್ ಬಾಲಾಜಿ | judges = {{Plainlist| * ರವಿಚಂದ್ರನ್ * ರಚಿತಾ ರಾಮ್ }} | music = | country = ಭಾರತ | language = ಕನ್ನಡ | num_seasons = ೧ | num_episodes = ೮ | producer = | location = ಕರ್ನಾಟಕ | camera = | runtime = ಸುಮಾರು 60 ರಿಂದ 70 ನಿಮಿಷ | network = ಜೀ ಕನ್ನಡ | released = }} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description with empty Wikidata description]] <span></span><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> ''"ಭರ್ಜರಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ಸ್"'' ನ ಉದ್ದೇಶ ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಮದುವೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. ಪ್ರದರ್ಶನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಬ್ಯಾಚುಲರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಜೀವನ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |last=Suvidha Shetty |date=23 June 2023 |title=Grand opening of Bharjari Bachelors on 24 June at 9PM |url=https://www.indiantvinfo.com/bharjari-bachelors-zee-kannada/ |access-date=13 July 2023 |archive-date=11 ಜುಲೈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711093610/https://www.indiantvinfo.com/bharjari-bachelors-zee-kannada/ |url-status=dead }}</ref> == ಅವಲೋಕನ == ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂದರ್ಶನ, ಗುಂಪು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧದ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ತಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಂಶಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮದುವೆಯ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಯಿಸಲು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. == ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು == ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರನ್ನು ''"ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್"'' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟ. ಪ್ರಣಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರು ಪ್ರೀತಿಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪ್ರೇಮ ಗುರುವಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹುಡುಗರು ಮದುವೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್ ಮಾಡುವಾಗ ಅವರನ್ನು ಕೀಟಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref name="jud">{{Cite news |last=Padmashree Bhat |date=22 June 2023 |title=Bharjari Bachelors- Ravichandran as Love Guru for 'Bharjari Bachelors',Rachita Ram as 'Dream Girl' |work=Vijaya Karnataka |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/v-ravichandran-rachita-ram-starrer-bharjari-bachelors-reality-show/articleshow/101181313.cms |access-date=13 July 2023}}</ref> [[ರಚಿತಾ ರಾಮ್|ರಚಿತಾ ರಾಮ್ ಅವರನ್ನು]] ''"ಡಿಂಪಲ್ ಕ್ವೀನ್"'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ನಟಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ಕನಸಿನ ಹುಡುಗಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಂದ ಅವಳು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. == ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು == {| class="wikitable" |+ಭರ್ಜರಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ಸ್ ಜೋಡಿ <ref>{{Cite web |date=11 June 2023 |title=Bharjari Bachelors Contestants for ten Angles |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/zee-kannada-new-reality-show-bharjari-bachelors-start-soon-svl-1174751.html |access-date=13 July 2023 |website=kannada.news18.com }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! ಸ್ಪರ್ಧಿ ! ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ |- | ಗಿಲ್ಲಿ ನಟ | ಯಶಸ್ವಿನಿ |- | ಹನುಮಂತ | ಆಸಿಯಾ ಬೇಗಂ |- | ರುದ್ರ | ಚಂದನ |- | ರಾಕೇಶ್ | ಆರೋಹಿ ನೈನಾ |- | ರಾಘವೇಂದ್ರ | ಆಶಾ ಗೌಡ |- | ಜಗ್ಗಪ್ಪ | ಲಾಸ್ಯ ನಾಗರಾಜ್ |- | ಮನೋಹರ್ | ಸಂಜನಾ |- | ನವಾಜ್ | ಅಮೂಲ್ಯ |- | ಸೂರಜ್ | ಐಶ್ವರ್ಯಾ |- | ಉಮೇಶ್ ಕಿನ್ನಾಳ್ | ರಶ್ಮಿ |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಝೀ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]] drgtyhzba4ol6ikplloetasstr9yh6l 0 150949 1428469 1362109 2026-09-17T01:32:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428469 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Renuka Singh Thakur.jpg|thumb|ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ ರೇಣುಕಾ ಸಿಂಗ್ ಠಾಕೂರ್]] '''ರೇಣುಕಾ ಸಿಂಗ್ ಠಾಕೂರ್''', ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ್ತಿ. ಇವರು ಬಲಗೈ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‍ಉಮನ ಹಾಗೂ ಬಲಗೈ ಮಧ್ಯಮ ವೇಗದ ಬೌಲರ್. ದೇಶಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ|ಹಿಮಾಚಲ]] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಪ್ರಸ್ತುತ ರೇಲ್ವೆಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಪರ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನಲ್ಲಿ ಇವರು [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ತಂಡದ ಪರ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.wplt20.com/players/renuka-singh-wpl-profile-70714 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-07-25 |archive-date=2023-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725074130/https://www.wplt20.com/players/renuka-singh-wpl-profile-70714 |url-status=dead }}</ref><ref>https://studybymind.com/renuka-singh-thakur-biography-in-english/</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.royalchallengers.com/rcb-squad/renuka-singh |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-07-25 |archive-date=2023-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230725074131/https://www.royalchallengers.com/rcb-squad/renuka-singh |url-status=dead }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ರೇಣುಕಾ ಸಿಂಗ್ ರವರು ಜನವರಿ ೦೨, ೧೯೯೬ ರಂದು [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ|ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ]] [[ಶಿಮ್ಲಾ|ಶಿಮ್ಲಾದಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು.<ref>https://www.cricket.com.au/players/renuka-singh/ttqJnStWWEmRW9k39aPemA</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == === ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ದೇಶಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ೧೬ರ ವಯೋಮಿತಿ ಹಾಗೂ ೧೯ರ ವಯೋಮಿತಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ರೇಲ್ವೆಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/womens-world-cup-2022-renuka-singh-the-promising-railways-pacer-who-has-big-shoes-to-fill-10412611.html</ref> === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಆಕ್ಟೊಬರ್ ೦೭, ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ]] ಕರಾರದಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ]] ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ರೇಣುಕಾ ಸಿಂಗ್ ರವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.espncricinfo.com/series/india-women-in-australia-2021-22-1263613/australia-women-vs-india-women-1st-t20i-1263621/full-scorecard</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮, ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್ ನ]] ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ರೇಣುಕಾ ರವರು ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಗೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://www.espncricinfo.com/series/india-women-in-new-zealand-2021-22-1289028/new-zealand-women-vs-india-women-3rd-odi-1289034/full-scorecard</ref> ರೇಣುಕಾ ಸಿಂಗ್ ರವರು ೨೦೨೨ರ [[ಐಸಿಸಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ|ಐಸಿಸಿ]] ಉದ್ಯೋನ್ಮುಖ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://www.editorji.com/sports-news/cricket/renuka-singh-thakur-wins-icc-emerging-women-s-cricketer-of-the-year-1674658990124</ref><ref>https://indianexpress.com/article/sports/cricket/renuka-singh-named-icc-emerging-womens-cricketer-of-the-year-2022-8404497/lite/</ref><ref>https://scroll.in/field/1042589/india-pacer-renuka-singh-thakur-wins-icc-emerging-womens-cricketer-of-the-year-award-for-2022</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : ''೩೨''' ಪಂದ್ಯಗಳು *ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : ''೦೭''' ಪಂದ್ಯಗಳು === ವಿಕೇಟ್‍ಗಳು === *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ: '''೩೧''' *ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ: '''೧೮'''<ref>https://www.espncricinfo.com/cricketers/renuka-singh-960853</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] 6cszqpbczvmcmao29s3edy5g0hl911z 0 152544 1428541 1367373 2026-09-17T10:36:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428541 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ಸುಚೇತಾ ಕಡೆಠಂಕರ | image = | image_size = <!--Only for images narrower than 220 pixels.--> | caption = | headercolor = | birth_name = | full_name = | nickname = | birth_place = | death_date = | death_place = | residence = [[ಪುಣೆ]], ಭಾರತ | height = <!-- {{convert|}} (yyyy) --> | weight = <!-- {{convert|}} (yyyy) --> | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | country = ಭಾರತ | sport = ಸಾಹಸ ಕ್ರೀಡೆಗಳು, ಫಿಟ್ನೆಸ್ ಎಕ್ಸ್ಪರ್ಟ್, ಲೈಫ್ / ಮೈಂಡ್ಸೆಟ್ ಕೋಚ್ | event = ಗೋಬಿ ೨೦೧೧ | collegeteam = | club = | team = | turnedpro = | coach = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = | pb = | medaltemplates = | show-medals = }} '''ಸುಚೇತಾ ಕಡೆಠಂಕರ''' ಅವರು ಭಾರತದ [[ಪುಣೆ]] ಮೂಲದವರು. ಅವರು ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೧೧ ರಂದು {{Convert|1000|mi}} ದೂರದ [[ಗೋಬಿ ಮರುಭೂಮಿ|ಗೋಬಿ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯಾದರು. ಇದು [[ಮಂಗೋಲಿಯ|ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ]] ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮರುಭೂಮಿ.<ref name="Athavale"/> ೨೦೧೧ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮರುಭೂಮಿ ಪರಿಶೋಧಕರಾದ ರಿಪ್ಲಿ ಡೇವನ್‌ಪೋರ್ಟ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ದೇಶಗಳ ೧೩ ಸದಸ್ಯರ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಕಡೆಥಂಕರ್ ಅವರು ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು-ಚಕ್ರ ಡ್ರೈವ್ ಟ್ರಕ್, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೨ ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯನ್ ಒಂಟೆಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="gulf">{{Cite news |last=Raghunath |first=Pamela |date=3 August 2011 |title=Desert horizons didn't sap her spirit |work=Gulfnews.com |url=http://gulfnews.com/news/world/india/desert-horizons-didn-t-sap-her-spirit-1.846431 |access-date=26 August 2011}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ಸುಚೇತಾ ಪ್ರಸ್ತುತ ಯೋಗವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ನವಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಹಮ್ ಫಿಟ್ ಎಂಬ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್ ಚಟುವಟಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ನಾಯುಗಳು, ಉಸಿರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಹಾಮ್ ಫಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಯೋಗ ಮತ್ತು ಪೈಲೇಟ್ಸ್‌ನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ಸುಚೇತಾ [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯ]] ಫರ್ಗುಸನ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Deccan">{{Cite web |date=30 July 2011 |title=Pune's Sucheta becomes first Indian woman to cross Gobi desert |url=http://www.deccanherald.com/content/180105/punes-sucheta-becomes-first-indian.html |website=Deccan Herald}}</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತೆಯಾಗಿ <ref name="India">{{Cite web |date=25 October 2011 |title=Change makers of Pune: Sucheta Kadethankar, 33, Trekker |url=http://indiatoday.intoday.in/story/pune-saurabh-sengupta-khodu-irani-sonalee-kulkarn-rahul-deshpande/1/157416.html |website=India Today}}</ref> ನಂತರ ಅವರು [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಐಟಿ]] ವೃತ್ತಿಪರರಾದರು ನಂತರ [[ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್|ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿ ಡೆವಲಪರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಹವ್ಯಾಸಿ ಕ್ರೀಡಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಇವರ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಹವ್ಯಾಸವು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಚಾರಣ, ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್, ನದಿ ದಾಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮರುಭೂಮಿಯ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಾಹಸ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ [[ಎವರೆಸ್ಟ್‌ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗೆ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಮಾಲಯ ಚಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ]] ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಚಾರಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Das">{{Cite news |last=Das |first=Dipannita |date=16 November 2012 |title=Kadethankar gets leadership excellence award |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Kadethankar-gets-leadership-excellence-award/articleshow/17244232.cms}}</ref><ref name="Mande">{{Cite news |last=Mande |first=Abhishek |date=7 October 2011 |title=She is the first Indian to cross the Gobi desert |publisher=Rediff |url=http://www.rediff.com/getahead/slide-show/slide-show-1-achiever-sucheta-kadethankar-first-indian-to-cross-the-gobi-desert/20111007.htm}}</ref> ===ಗೋಬಿ ಮರುಭೂಮಿಯ ನಡಿಗೆ=== [[ಚಿತ್ರ:Dunes_in_Gobi_Gurvansaikhan_National_Park.jpg|right|thumb| [[ಮಂಗೋಲಿಯ|ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ]] [[ಗೋಬಿ ಮರುಭೂಮಿ]] ಮರಳು ದಿಬ್ಬ]] "ಗೋಬಿ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್ ೨೦೧೧" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಕಡೆಠಂಕರ ಅವರು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಗೋಬಿ ಟ್ರೆಕ್ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಗೋಬಿ (ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮರುಭೂಮಿ) <ref name="Trek">{{Cite news |date=26 July 2011 |title=City trekker overcame illness to walk across Gobi desert in record time |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/City-trekker-overcame-illness-to-walk-across-Gobi-desert-in-record-time/articleshow/9363940.cms}}</ref> ಕಾಡು ಮರುಭೂಮಿಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಯುವಜನರಿಗೆ ಇದು ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು {{Convert|1600|km}} ದೂರವನ್ನು ೬೦ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸುವ ಚಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಶ್ರೇಡರ್ ಮತ್ತು ಫರಾಜ್ ಶಿಬ್ಲಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಬಿ ಮರುಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು.<ref name="gulf"/><ref>{{Cite news |title=Christopher Schrader – man of extraordinary action |language=en |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/article/1332873/christopher-schrader-man-extraordinary-action |access-date=2018-08-26}}</ref><ref>{{Cite web |title=Royal Geographical Society (Hong Kong) RGS HK - Crossing the Gobi Desert on Foot |url=https://www.rgshk.org.hk/past-events-2013/item/1611-crossing-the-gobi-desert-on-foot.html |access-date=2018-08-26 |website=www.rgshk.org.hk |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 March 2012 |title=Pro travellers reveal their top tech tools |url=http://www.bbc.com/travel/story/20120307-pro-travellers-reveal-their-top-tech-tools |access-date=2018-08-26 |language=en}}</ref> ಇವರನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಆಯ್ದ ೧೩ ವಾಕರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡೇಥಂಕರ್ ಒಬ್ಬರು.<ref>{{Cite web |last=Davenport |first=Ripley |title=Gobi 2011 Expedition |url=http://www.ripleydavenport.com/gobi-2011-expedition.html |access-date=2018-08-26 |website=www.ripleydavenport.com |archive-date=2018-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180812213831/http://www.ripleydavenport.com/gobi-2011-expedition.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Foundlost - Expeditions to the unreachable made achievable |url=https://foundlo.st/leader/faraz-shibli/ |access-date=2018-08-26 |website=FOUNDLOST |archive-date=2018-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180812213138/https://foundlo.st/leader/faraz-shibli/ |url-status=dead }}</ref> ). ತಂಡವು ಏಳು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮಾತ್ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಚಾರಣವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡರು ಅವರಲ್ಲಿ ಕಡೆಠಂಕರ್ ಸಹ ಒಬ್ಬರು.<ref name="gulf" /><ref name="Chatterjee" /> ದಂಡಯಾತ್ರೆಗೆ ಆಕೆಯ ಖರ್ಚು ಯು ಎಸ್ $೭೦೦೦ ಆಗಿದ್ದು, ಆಕೆಯ ಪ್ರಯಾಣದ ಖರ್ಚನ್ನು ಆಕೆಯ ಉದ್ಯೋಗದಾತ ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್ ಪೂರೈಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಹಾಗೂ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಎನ್‌ಜಿಒ ಎಡು ರಿಲೀಫ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಇದು ಚಾರಿಟಿ ಟ್ರೆಕ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="Chatterjee">{{Cite news |last=Chatterjee |first=Swasti |date=26 July 2011 |title=Amidst camels, sun and sand |work=Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/amidst-camels-sun-and-sand/822379/}}</ref> ಟ್ರೆಕ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಡೆಠಂಕರ್ ಅವರು ನೀರಸ, ಮಂಕುಕವಿದ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="gulf" /> ಕಡೆಠಂಕರ್ ಅವರು ಚಾರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಾಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ತಮ್ಮ ಕಛೇರಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ {{Convert|24|km}} ದೂರದವರೆಗೆ ನಡೆದು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಭಾರವಾದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Athavale"/><ref name="India"/><ref name="Desert">{{Cite web |date=7 March 2012 |title=Girl takes desert |url=http://femina.in/lifestyle/travel/girl-takes-desert-69.html |website=Femina News Magazine}}</ref> ಚಾರಣವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಖೊಂಗೊರಿನ್ ಎಲ್ಸ್‌ನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ (ಇದು ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ) <ref name="Athavale">{{Cite news |last=Athavale |first=Ashlesha |date=31 July 2011 |title=Try Gobi for a change |work=Mumbai Mirror |url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Try-Gobi-for-a-change/articleshow/16150936.cms |access-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |archive-date=3 ಮಾರ್ಚ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224322/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Try-Gobi-for-a-change/articleshow/16150936.cms |url-status=dead }}</ref><ref name="Trek"/> ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಖೋವ್ಡ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉಪ-ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ ಬುಲ್ಗಾನ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಡೊರ್ನೊಗೊವಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಸೈನ್‌ಶಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮಾನವ ವಾಸಸ್ಥಾನವು ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ, ಅಲೆಮಾರಿಗಳು ಮಾತ್ರ "ಗಾರ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಇಗ್ಲೂ]] ಮಾದರಿಯ ಗುಡಿಸಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಬಹಳ ಸೌಜನ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಅವರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ನೂಡಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಾಸ್ಟಾಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದ ಕಡೆಠಂಕರ್‌ಗೆ ಚೀಸ್ ಮತ್ತು ಹಾಲನ್ನು ಸಹ ಪೂರೈಸಿದರು.<ref name="Athavale" /><ref name="Express">{{Cite news |date=26 July 2011 |title=Amidst camels, sun and sand |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/cities/pune/amidst-camels-sun-and-sand/}}</ref> ಚಾರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಡೆಠಂಕರ್ ಅವರು ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು, ಅಂತಹ ಒಂದು ಕಷ್ಟವೆಂದರೆ ಅವರು ಕೆಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ [[ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಜ|ಜ್ವರದ]] ದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವೆಟರ್‌ಗಳ ಪದರಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತೊಂದು ಘಟನೆಯೆಂದರೆ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ಒಂಟೆಯಿಂದ ಒದೆ ತಿನ್ನುವುದು. ಪಾದಯಾತ್ರೆಯ ವೇಳೆ ೩ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮರಳಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಯೂ ಇತ್ತು. ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸಾಗಿಸುವ ಒಂಟೆಯೊಂದು ಬೋಲ್ಟ್ ಮಾಡಿತ್ತು ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದು ದಿನ ಮಳೆಯ ಬಿರುಗಾಳಿ ಕೂಡ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಯಾವುದೇ ಅಪಾಯಗಳು ಚಾರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಆಕೆಯ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="Athavale"/><ref name="gulf"/> ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಟ್ರೆಕ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಬಿಸಿ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ದಿನದ ತಾಪಮಾನವು {{Convert|47|C}} ಕ್ಕೆ ಏರಿತು ತದನಂತರ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಶುಷ್ಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ {{Convert|20|C}} ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="Athavale" /><ref name="gulf" /> ಇದರಿಂದ ೧೩ ಸದಸ್ಯರ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆರು ಮಂದಿ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಡೆಠಂಕರ್ ಅವರು ಉಳಿದ ಏಳು ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರದ]] ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು ೬೦ ದಿನಗಳ ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಗಿಂತ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಚಾರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref name="Athavale" /><ref name="Deccan"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪದಕಗಳು == ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ ಇವರನ್ನು ೩೫ ಯುವ ಸಾಧಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಇವರು ಹಿರಾಕನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಹೆಸರು ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಅವರಿಗೆ ಬಜಾಜ್ ಅಲಿಯಾನ್ಜೆ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಅವರ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹಿರಾಕಾನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು "ದಿ ಟೈ ಆಸ್ಪೈರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಯಂಗ್ ಅಚೀವರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ೨೦೧೧" ಕೂಡಾ. ಅವರು ಪುಣೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ ೩೧೩೧ ಗಾಗಿ ರೋಟರಿ ನಾಯಕತ್ವ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Das"/> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Desert_exploration|ಮರುಭೂಮಿ ಪರಿಶೋಧನೆ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages using Infobox sportsperson with unknown parameters|residenceSucheta Kadethankar]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] 2cae8eujy49skwwlzpcorbeeortjlbt 0 153283 1428501 1373108 2026-09-17T06:57:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428501 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶಿಲ್ಪಾ ಶಿಂಧೆ | birth_date = {{Birth date and age|1977|08|28|df=yes}} | birth_place = ಮುಂಬೈ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಭಾರತ. | image = Shilpa Shinde in 2018 (cropped).jpg | caption = ಶಿಂಧೆ ೨೦೧೮ | occupation = ನಟಿ | years_active = ೧೯೯೯ - ಪ್ರಸ್ತುತ | known_for = ಭಾಭಿ ಜಿ ಘರ್ ಪರ್ ಹೈಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೊರಿ, ಬಿಗ್ ಬಾಸ್. }} '''ಶಿಲ್ಪಾ ಶಿಂಧೆ''' (ಜನನ ೨೮ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೭೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ನಟಿ. ಇವರು ''ಭಾಭಿ ಜಿ ಘರ್ ಪರ್ ಹೈ''ಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೂರಿ ಮನಮೋಹನ್ ತಿವಾರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="auto2">{{Cite news |date=28 August 2013 |title=Kamya Punjabi replaced by Shilpa Shinde in television show |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-28/tv/41537817_1_kamya-punjabi-shilpa-shinde-negative-role |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831151823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-28/tv/41537817_1_kamya-punjabi-shilpa-shinde-negative-role |archive-date=31 August 2013}}</ref><ref name="auto">{{Cite news |title=11 Revelations made by Shilpa Shinde aka Angoori of 'Bhabhiji Ghar Par Hai' on quitting the show |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/11-revelations-made-by-shilpa-shinde-aka-angoori-of-bhabhiji-ghar-par-hai-on-quitting-the-show/listshow/51411735.cms |access-date=20 December 2019}}</ref><ref name="debut">{{Cite news |date=14 January 2018 |title=Bigg Boss 11 winner Shilpa Shinde: Here's everything you want to know about her |work=The Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-winner-is-shilpa-shinde-twitter-announces-verdict-here-s-all-about-tv-s-ex-bhabiji/story-0czPiBN4yvILHiMFMWd1XL.html |access-date=14 January 2018}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೧೧''ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ವಿಜೇತರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.<ref>{{Cite news |date=October 2017 |title=Bigg Boss 11: Shilpa Shinde to Hina Khan, celebs to be locked inside the house |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11-shilpa-shinde-to-hina-khan-celebs-to-be-locked-inside-the-house/photostory/60899515.cms |access-date=30 November 2017}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಶಿಂಧೆಯವರು ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೭೭ ರಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="Birthdate">{{Cite news |date=1 October 2017 |title=Bigg Boss 11 contestants name list: Who is Shilpa Shinde? Know about Angoori Bhabhi participating in Salman Khan show |work=The Financial Express |url=http://www.financialexpress.com/entertainment/bigg-boss-11-who-is-shilpa-shinde-the-girl-is-famously-known-as-angoori-bhabhi-bhabi-ji-ghar-par-hai/877819/ |access-date=14 January 2018}}</ref><ref name="Bhaskar" /> ಅವರ ತಂದೆ ಡಾ. ಸತ್ಯದೇವ್ ಶಿಂಧೆ [[ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ]] ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರೆ, ತಾಯಿ ಗೀತಾ ಸತ್ಯದೇವ್ ಶಿಂಧೆ, ಗೃಹಿಣಿ.<ref name="Bhaskar">{{Cite news |date=29 November 2017 |title=Did You Know That Shilpa Shinde Went into Depression After Her Father's Death? These Lesser Known Facts About the Controversial Girl Will Surely Leave You Amazed! |work=dailybhaskar |url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-shilpa-shinde-unknown-facts-5757414-PHO.html?seq=2 |access-date=15 January 2018 |archive-date=17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917004534/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-shilpa-shinde-unknown-facts-5757414-PHO.html?seq=2 |url-status=dead }}</ref> ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರು ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಇದ್ದಾರೆ. ಶಿಂಧೆ ಅವರು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಿಫಲರಾದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಶಿಂಧೆ ಅವರು ಕಾನೂನು ಓದಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಶಿಂಧೆ ಅವರಿಗೆ ಆ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Bhaskar" /> ಟಿವಿ ಶೋ ''ಮಾಯ್ಕಾ'' (೨೦೦೭-೨೦೦೯) ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಂಧೆ ನಟ ರೋಮಿತ್ ರಾಜ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ಅದನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=14 January 2018 |title=Bigg Boss 11: Shilpa's Ex Romit Calls Her Real Winner, Shares Adorable Post For The Actor |work=News18 |url=http://www.news18.com/news/movies/bigg-boss-11-shilpa-shinde-ex-romit-raj-calls-her-real-winner-shares-adorable-post-for-the-actor-1631567.html |access-date=14 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news |date=4 October 2017 |title=Bigg Boss 11: When Shilpa Shinde's ugly break-up with co-star Romit Raj made news |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/bigg-boss-11-when-shilpa-shinde-ugly-break-up-with-co-star-romit-raj-made-news-lifetv-1057393-2017-10-04 |access-date=14 January 2018}}</ref> ಅವರ ತಂದೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ [[ಆಲ್‌ಝೈಮರ್‌‌ನ ಕಾಯಿಲೆ|ಆಲ್ಝೈಮರ್ನ]] ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ನಿಧನರಾದಾಗ ಶಿಂಧೆ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ನಟನೆಯನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಅವರ ತಂದೆಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿಂಧೆ, "ನಾನು ನಟನೆಗೆ ಬರಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಬಯಸಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ನಾನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಾಗ ಅವರು ನನಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಸಮಯ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ನಾನು ನಟಿಯಾದೆ. ಕಳೆದೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಅವರು ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Shilpa Shinde's father passes away |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shilpa-shindes-father-passes-away |access-date=17 December 2022 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಶಿಂಧೆ ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ''ಭಾಭಿ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಗಮನ ಸೆಳೆದರು.<ref name="auto2"/><ref name="auto"/> ಅವರು ಮುಂದೆ ''ಕಭಿ ಆಯೇ ನಾ ಜುದಾಯಿ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ''ಸಂಜೀವನಿಯಲ್ಲಿ'' ಚಿತ್ರಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=11 November 2004 |title=Metro Plus Delhi / Personality : At ease with the world |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050113184631/http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm |archive-date=13 January 2005}}</ref> ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಆಮ್ರಪಾಲಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು ''ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಶೋನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಜನವರಿ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಶಿಂಧೆ ಡಿಡಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ನ ಶೋ ''ಮೆಹೆರ್ – ಕಹಾನಿ ಹಕ್ ಔರ್ ಹಕೀಕತ್ ಕಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಮೆಹೆರ್ ಆಗಿ ಸಮಾನಾಂತರ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಶಿಲ್ಪಾ ಜೀ ಟಿವಿಯ ''ರಬ್ಬಾ ಇಷ್ಕ್ ನಾ ಹೋವ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಜೂಹಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ೨೦೦೬ ರವರೆಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ''ಬೇಟಿಯಾನ್ ಅಪ್ನಿ ಯಾ ಪರಾಯ ಧನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ವೀರ, ''ಹರಿ ಮಿರ್ಚಿ ಲಾಲ್ ಮಿರ್ಚಿ'',<ref>{{Cite news |date=17 June 2008 |title=Court rules in favour of actress Shilpa Shinde |publisher=Zeenews.india.com |url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/court-rules-in-favour-of-actress-shinde_3941.htm |access-date=17 November 2013}}</ref> ಮತ್ತು ''ವಾರಿಸ್'' ಗಾಯತ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿಂಧೆ ಎರಡು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ-ದಾಸರಿ ನಾರಾಯಣ ರಾವ್ ಅವರ ''ಚೀನಾ'' ಮತ್ತು ಸುರೇಶ್ ವರ್ಮಾ ಅವರ ''ಶಿವಾನಿ''.<ref>{{Cite news |date=11 July 2002 |title=An artiste set to dazzle |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030630180757/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm |archive-date=30 June 2003}}</ref> SAB TV ಯ ಸಿಟ್‌ಕಾಮ್ ''ಚಿಡಿಯಾ ಘರ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಪರೇಶ್ ಗಣತ್ರ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಯಲ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರು ಹಾಗೂ ಶಿಂಧೆಯವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=5 March 2013 |title=Shilpa Shinde quits 'Chidiya Ghar' |publisher=Zeenews.india.com |url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/shilpa-shinde-quits-chidiya-ghar_129222.html |access-date=17 November 2013}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 July 2002 |title=The Sunday Tribune – Spectrum – Television |publisher=Tribuneindia.com |url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020721/spectrum/tv.htm |access-date=17 November 2013}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 September 2002 |title=The Hindu Business Line : A rarity called professionalism |publisher=Thehindubusinessline.in |url=http://www.thehindubusinessline.in/life/2002/09/16/stories/2002091600030200.htm |access-date=17 November 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=The Sunday Tribune – Spectrum |publisher=Tribuneindia.com |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20081214/spectrum/main6.htm |access-date=17 November 2013}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 May 2013 |title=She is known for doing such things: Shilpa Shinde |publisher=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/She-is-known-for-doing-such-things-Shilpa-Shinde/Article1-1067149.aspx |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130529090715/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/She-is-known-for-doing-such-things-Shilpa-Shinde/Article1-1067149.aspx |archive-date=29 May 2013}}</ref> ಶಿಂಧೆ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಶುಭಾಂಗಿ ಅತ್ರೆ ಅವರು ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=10 June 2014 |title=Shilpa Shinde aka Koyal is back in 'Chidiya Ghar' |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-aka-koyal-is-back-in-chidiya-ghar/ |access-date=15 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Maheshwri |first=Neha |title=Chidiya Ghar: Shilpa Shinde quits again; Aditi Sajwan to take her place this time – Times of India |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Chidiya-Ghar-Shilpa-Shinde-quits-again-Aditi-Sajwan-to-take-her-place-this-time/articleshow/43087729.cms |access-date=15 January 2018}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಂಡ್‌ ಟಿ‌ವಿ‍ಯ ''ಭಾಬಿ ಜಿ ಘರ್ ಪರ್ ಹೈ!'' ನಲ್ಲಿ ಶಿಂಧೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Abraham |first=Letty Mariam |date=18 July 2017 |title=Bhabi Ji Ghar Par Hain actress Saumya Tandon turns sexy Catwoman |work=mid-day |url=https://www.mid-day.com/articles/bhabi-ji-ghar-par-hain-actress-saumya-tandon-turns-sexy-catwoman-photo-tv-news/18430173 |access-date=15 January 2018 |archive-date=11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911025815/https://www.mid-day.com/articles/bhabi-ji-ghar-par-hain-actress-saumya-tandon-turns-sexy-catwoman-photo-tv-news/18430173 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Trivedi |first=Tanvi |date=10 April 2015 |title=Shilpa Shinde: It is strange that Rashami walked out of the show because of Rohitash V Gaud |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shilpa-Shinde-It-is-strange-that-Rashami-walked-out-of-the-show-because-of-Rohitash-V-Gaud/articleshow/46492950.cms |access-date=15 January 2018}}</ref> ''ಭಾಬಿ ಜಿ ಘರ್ ಪರ್ ಹೈ''ನಲ್ಲಿ ಅಂಗೂರಿ ಭಾಭಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಂಧೆ ಮನೆಮಾತಾದರು. ಆದರೆ ತಯಾರಕರೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅವರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=16 March 2016 |title=Shilpa Shinde aka Angoori Bhabhi quits Bhabhiji Ghar Par Hai, accuses makers of mentally torturing her |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-angoori-bhabhi-quits-bhabhiji-ghar-par-hai-makers-send-legal-notice/ |access-date=15 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 March 2016 |title=Shilpa Shinde aka Angoori Bhabhi quits Bhabhiji Ghar Par Hai, accuses makers of mentally torturing her |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-angoori-bhabhi-quits-bhabhiji-ghar-par-hai-makers-send-legal-notice/ |access-date=22 December 2017}}</ref> ಶಿಂಧೆ ಬದಲಿಗೆ ಶುಭಾಂಗಿ ಅತ್ರೆ ಬಂದರು.<ref>{{Cite news |last=Ojha |first=Shalini |date=18 April 2016 |title=Shubhangi Atre replaces Shilpa Shinde again! Five facts about new 'Angoori Bhabhi' |language=en |work=India TV News |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-bhabhiji-ghar-par-hai-angoori-bhabhi-new-shubhangi-atre-324515 |access-date=21 March 2021}}</ref> ಅತ್ರೆ ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾಕತಾಳೀಯ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Iyer |first=Shreya |date=9 May 2016 |title=Shubhangi Atre: Replacing Shilpa Shinde for the second time was mere coincidence |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shubhangi-Atre-Replacing-Shilpa-Shinde-for-the-second-time-was-mere-coincidence/articleshow/52175985.cms |access-date=15 January 2018}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಶಿಂಧೆ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೧೧'' ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=4 August 2017 |title=Bigg Boss 11: Shilpa Shinde aka former Angoori from 'Bhabiji Ghar Par Hai' in the show? |work=ABP |url=https://www.abplive.in/television/bigg-boss-11-shilpa-shinde-aka-former-angoori-from-bhabiji-ghar-par-hai-in-the-show-839188 |access-date=5 ನವೆಂಬರ್ 2023 |archive-date=27 ಮಾರ್ಚ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327091006/https://www.abplive.in/television/bigg-boss-11-shilpa-shinde-aka-former-angoori-from-bhabiji-ghar-par-hai-in-the-show-839188 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |date=1 October 2017 |title=Bigg Boss 11: I can't share my bed with anyone, says Shilpa Shinde |work=[[Times Of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11-i-cant-share-my-bed-with-anyone-says-shilpa-shinde/articleshow/60897742.cms}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 October 2017 |title=Bigg Boss 11: All you need to know about Shilpa Shinde and Vikas Gupta fight |work=The Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-all-you-need-to-know-about-shilpa-shinde-and-vikas-gupta-fight/story-pcSBcvfAXvVKfkxmD8sneO.html |access-date=14 January 2018}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಶಿಂಧೆ ವಿಜೇತರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Bigg Boss 11 Grand Finale: Shilpa Shinde Is The Winner Of The Show |work=NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/entertainment/bigg-boss-11-grand-finale-shilpa-shinde-is-the-winner-of-the-show-1799986 |access-date=14 January 2018}}</ref> ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Roy |first=Gitanjali |date=3 September 2020 |title="Stop Telling Lies": Shilpa Shinde To Gangs Of Filmistan Producers. See Email Exchange She Posted |work=NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/entertainment/stop-telling-lies-shilpa-shinde-to-gangs-of-filmistan-producers-see-email-exchange-she-posted-2289720#:~:text=Ms%20Shinde%2C%20a%20major%20TV,not%20being%20followed%20on%20set. |access-date=4 September 2020}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಶಿಂಧೆ ಅವರು ''ಪೌರಾಶ್‌ಪುರ'' ವೆಬ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಮೀರಾವತಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=8 November 2020 |title=Shilpa Shinde set for a royal avatar in new web series 'Paurashpur', also starring Milind Soman |work=Zee News |url=https://zeenews.india.com/television/shilpa-shinde-set-for-a-royal-avatar-in-new-web-series-paurashpur-also-starring-milind-soman-2323340.html |access-date=2 December 2020}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಶಿಂಧೆ ''ಜಲಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಜಾ ೧೦'' ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ೭ ನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು, ೧೨ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=31 July 2022 |title=Shilpa Shinde to participate in Jhalak Dikhhla Jaa's new season, reveals why she's doing the show |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-to-participate-in-the-dance-reality-show-jhalak-dikhhla-jaa-8062338/ |access-date=7 August 2022}}</ref> ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೋನಿ ಎಸ್‌ಎಬಿಯ ''ಮದ್ದಮ್ ಸರ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೇಡಿ ಕಾಪ್ ಎಸಿಪಿ ನೈನಾ ಮಾಥುರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=13 January 2023 |title=Shilpa Shinde returns to television with Maddam Sir, says 'Women officers are truly remarkable' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-returns-to-television-with-sony-sabs-maddam-sir-8380378/lite/ |access-date=13 January 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === ಇತರೆ === * ೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೯ ರಂದು, ಶಿಂಧೆ ೨೦೧೯ ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ]] ಸೇರಿದರು.<ref>{{Cite news |date=5 February 2019 |title=Shilpa Shinde Joins Congress Ahead of Lok Sabha Elections |work=[[Times of India]] |url=https://m.timesofindia.com/videos/entertainment/events/mumbai/bigg-boss-11-winner-shilpa-shinde-joins-congress-ahead-of-lok-sabha-elections-2019/amp_videoshow/67853870.cms |access-date=2 March 2021}}</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಭಾಷೆ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | rowspan="2" |೨೦೦೧ | ''ಚೀನಾ'' | | rowspan="2" | [[ತೆಲುಗು]] | rowspan="2" | <ref name="hindu2002">{{Cite news |date=11 July 2002 |title=An artiste set to dazzle |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030630180757/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm |archive-date=30 June 2003}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20030630180757/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm "An artiste set to dazzle"]. ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ|The Hindu]]''. 11 July 2002. Archived from [http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm the original] on 30 June 2003<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 November</span> 2013</span>.</cite></ref> |- | ''ಶಿವಾನಿ'' | |- | ೨೦೦೪ | ''ಲೇಕ್ ಲಡ್ಕಿ ಯಾ ಘರ್ಚಿ'' | ಮಾಧವಿ | [[ಮರಾಠಿ]] | ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |- |೨೦೧೭ | ''ಪಟೇಲ್ ಕಿ ಪಂಜಾಬಿ ಶಾದಿ'' | ನರ್ತಕಿ | [[ಹಿಂದಿ]] | "ಮಾರೋ ಲೈನ್" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |} === ದೂರದರ್ಶನ === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿ !ಉಲ್ಲೇಖ |- |೨೦೦೧ |ಕಭಿ ಅಯೆ ಜುದೆಯಾ |ಅಮ್ರಿತ್ | | |- |೨೦೦೨ |ಅಮ್ರಪಲಿ |ಅಮ್ರಪಲಿ | | |- |೨೦೦೩ |ತುಮ್ ಬಿನ್ ಜಾಊನ ಖಾಹಾನ್ |ದಿಯಾ ರಜ್ ಸಿಂಗ್ | | |- |೨೦೦೩-೨೦೦೫ |ಭಭಿ |ಮಂಜು ಛತ್ತೆರ್ಜಿ | | style="text-align:center;" |<ref name="Chitra">{{Cite news |date=11 November 2004 |title=Metro Plus Delhi / Personality : At ease with the world |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050113184631/http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm |archive-date=13 January 2005}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20050113184631/http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm "Metro Plus Delhi / Personality : At ease with the world"]. ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ|The Hindu]]''. 11 November 2004. Archived from [http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm the original] on 13 January 2005<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 November</span> 2013</span>.</cite></ref> |- |೨೦೦೪ |ಹತಿಮ್' |ಶಕಿಲ | | style="text-align:center;" |<ref name="Chitra" /> |- |೨೦೦೪-೨೦೦೫ |ಸಂಜಿವಿನಿ |ಚಿತ್ರ | | style="text-align:center;" |<ref name="Chitra" /> |- |೨೦೦೪-೨೦೦೫ |ಮಿಸ್ ಇಂಡೀಯಾ |ಸಂಜನ ಗುಜ್ರಲ್ | | style="text-align:center;" |<ref name="Chitra" /><ref>{{Cite news |last=Shah |first=Kunal M |date=25 October 2006 |title=Shilpa ousted from Miss India |language=en |work=Mumbai Mirror |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/Shilpa-ousted-from-Miss-India/articleshow/15647330.cms |access-date=2 March 2021 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |೨೦೦೫ |ರಾತ್ ಹೊನೆ ಕೊ ಹೈ |ಅವಂತಿಕಾ |ಭಾಗ ೨೦೫-೨೦೮ | |- |೨೦೦೫-೨೦೦೬ |ಮೆಹೆರ್ |ಮೆಹೆರ್/ನಾಜ಼್ | | style="text-align:center;" |<ref name="tele">{{Cite news |date=3 September 2005 |title=Serial thrillers |publisher=The Telegraph |url=http://www.telegraphindia.com/1050903/asp/weekend/story_5170676.asp |url-status=dead |access-date=14 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060511005504/http://www.telegraphindia.com/1050903/asp/weekend/story_5170676.asp |archive-date=11 May 2006}}</ref> |- |೨೦೦೫-೨೦೦೬ |ರಬ್ಬ ಇಶ್ಱ್ ನ ಹೊವ |ಜುಹಿ | | style="text-align:center;" | |- |೨೦೦೬ |ಸಿ ಐ ಡಿ |ಶೀತಲ್ |ಭಾಗ: ದಿ ಕೆಸ್ ಆಫ್ ಮಿಸ್ಟೋರಿಯಸ್ ಶಡೋ | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=20 March 2006 |title=Shilpa's mysterious black-out! |work=DNA India |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-shilpa-s-mysterious-black-out-1019004 |access-date=16 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111230351/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-shilpa-s-mysterious-black-out-1019004 |archive-date=11 November 2016}}</ref> |- |ಸಾಥ್ ರಹೆಗಾ ಅಲ್ವಯ್ಸ್ |ಪಿಹು ಭಾರ್ಗವ | | |- |೨೦೦೬-೨೦೦೭ |ಬೆಟಿಯಾನ ಅಪ್ನಿ ಯಾ ಪರಾಯ ಧನ್ |ವೀರ್ | | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" |೨೦೦೭ |ಸೊಲ್ಹನ್ ಸಿನ್ಗಾರ್ |ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ | | |- |ಹರಿ ಮಿರ್ಛಿ ಲಲ್ ಮಿರ್ಛಿ |ರಿಂಕು ಖನ್ನಾ | | style="text-align:center;" |<ref name="Mirch">{{Cite news |date=17 June 2008 |title=Court rules in favour of actress Shilpa Shinde |publisher=Zeenews.india.com |url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/court-rules-in-favour-of-actress-shinde_3941.htm |access-date=17 November 2013}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/court-rules-in-favour-of-actress-shinde_3941.htm "Court rules in favour of actress Shilpa Shinde"]. Zeenews.india.com. 17 June 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 November</span> 2013</span>.</cite></ref><ref>{{Cite news |last=Patil Poojary |first=Sapana |title=Will Shilpa quit 'Hari Mirchi'? |language=en |work=DNA India |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-will-shilpa-quit-hari-mirchi-1135669 |access-date=12 May 2022}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೦೮ |ಘರ್ ಕಿ ಲಕ್ಶ್ಮಿ ಬೆತಿಯನಾ |ಸೋನಿ | | |- |ವರ್ಸಿಸ್ |ಗಾಯತ್ರಿ ಶಂಕರ್ ಪ್ರತಪ್ ಸಿಂಗ್ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=4 August 2008 |title=Actress Shilpa comes clean on reality show controversy |publisher=[[Hindustan Times]] |url=http://www.hindustantimes.com/tv/actress-shilpa-comes-clean-on-reality-show-controversy/story-qu6wvnnXu1633mWhZEW9XL.html |access-date=14 January 2018}}</ref> |- |೨೦೦೯-೨೦೦೮ |ಮಾಕ್ಯ |ಸೋನಿ ಮಲ್ಹೋತ್ರ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=3 January 2009 |title=Shilpa out of Maayka |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shilpa-out-of-Maayka/articleshow/3926374.cms |access-date=14 January 2018}}</ref> |- |೨೦೧೧-೨೦೧೩/೨೦೧೪ |ಚಿಡಿಯಾ ಘರ್ |ಕೊಯಲ್ ಘೊತಕ್ ನರಾಯಣ್ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |title=NDTV Movies: Television News – TV Celebrity Gossip – Celebrity News – Latest TV Stories |work=[[NDTV]] |url=http://movies.ndtv.com/television/when-paresh-pulled-a-prank-on-shilpa-shinde-161400 |url-status=dead |access-date=15 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928224739/http://movies.ndtv.com/television/when-paresh-pulled-a-prank-on-shilpa-shinde-161400 |archive-date=28 September 2013}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 June 2014 |title=Shilpa Shinde aka Koyal is back in 'Chidiya Ghar' |work=[[The Indian Express]] |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-aka-koyal-is-back-in-chidiya-ghar/ |access-date=16 August 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೧೩ |ದೊ ದಿಲ್ ಎಕ್ ಜಾನ್ |ದಾಯ ಮಾಯಿ | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=25 January 2013 |title=Shilpa Shinde replaces Kamya Panjabi as Daya maayi in Do Dil Ek Jaan |publisher=daily.bhaskar.com |url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT-TV-shilpa-shinde-replaces-kamya-panjabi-as-daya-maayi-in-life-oks-do-dil-ek-jaan-4371961-NOR.html |access-date=17 November 2013 |archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927121856/http://daily.bhaskar.com/article/ENT-TV-shilpa-shinde-replaces-kamya-panjabi-as-daya-maayi-in-life-oks-do-dil-ek-jaan-4371961-NOR.html |url-status=dead }}</ref> |- |ದೆವೊನ್ ಕೆ ದೆವ್ ಮಹಾದೆವ್ |ಮಹಾಂದ | | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |last=Unnikrishnan |first=Chaya |date=17 November 2013 |title=Shilpa Shinde in 'Mahadev' |language=en |work=DNA India |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-shilpa-shinde-in-mahadev-1920486 |access-date=21 February 2021}}</ref> |- |೨೦೧೪ |ಲಪ್ತಗನ್ಜ |ಮಿಸ್ ಮಾರಿ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=10 January 2014 |title=Shilpa Shinde enters 'Lapataganj – Ek Baar Phir' |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shilpa-Shinde-enters-Lapataganj-Ek-Baar-Phir/articleshow/28599604.cms |access-date=14 January 2018}}</ref> |- |೨೦೧೫-೨೦೧೬ |ಭಭಿ ಜಿ ಘರ್ ಹೈ |ಆಂಘೊರಿ ಮನ್ಮೊಹನ್ ತಿವರಿ | | style="text-align:center;" |<ref name="Bhabhi">{{Cite news |date=16 March 2016 |title=Shilpa Shinde aka Angoori Bhabhi quits Bhabhiji Ghar Par Hai, accuses makers of mentally torturing her |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-angoori-bhabhi-quits-bhabhiji-ghar-par-hai-makers-send-legal-notice/ |access-date=22 December 2017}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-angoori-bhabhi-quits-bhabhiji-ghar-par-hai-makers-send-legal-notice/ "Shilpa Shinde aka Angoori Bhabhi quits Bhabhiji Ghar Par Hai, accuses makers of mentally torturing her"]. ''The Indian Express''. 16 March 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 December</span> 2017</span>.</cite></ref> |- |೨೦೧೭-೨೦೧೮ |ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೧೧ |ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ |ವಿಜೇತರು | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=14 January 2018 |title=Bigg Boss 11 Grand Finale: Shilpa Shinde Defeats Hina Khan, Wins BB11 Trophy |language=en |work=News18 |url=https://www.news18.com/news/movies/bigg-boss-11-grand-finale-live-updates-shilpa-shinde-defeats-hina-khan-wins-bb11-trophy-1631671.html |access-date=21 February 2021}}</ref> |- |೨೦೧೮ |ಜಿಒ ಧನ್ ಧನ್ ಧನ್ |ಗೂಗ್ಲಿ ದೇವಿ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |last=Farzeen |first=Sana |date=7 April 2018 |title=Along with web, Sunil Grover-Shilpa Shinde's Dhan Dhana Dhan to air on Colors |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/sunil-grover-shilpa-shinde-dhan-dhana-dhan-5127680/ |access-date=21 February 2021}}</ref> |- |೨೦೨೦ |ಗ್ಯಂಗ್ಸ್ ಅಫ್ ಫ಼್ಲಿಮಿಸ್ತನ್ |ಹೆರ್ಸೆಲ್ಪ್ | | style="text-align:center;" |<ref name="gangs">{{Cite news |last=Roy |first=Gitanjali |date=3 September 2020 |title="Stop Telling Lies": Shilpa Shinde To Gangs Of Filmistan Producers. See Email Exchange She Posted |work=NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/entertainment/stop-telling-lies-shilpa-shinde-to-gangs-of-filmistan-producers-see-email-exchange-she-posted-2289720#:~:text=Ms%20Shinde%2C%20a%20major%20TV,not%20being%20followed%20on%20set. |access-date=4 September 2020}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRoy2020">Roy, Gitanjali (3 September 2020). [https://www.ndtv.com/entertainment/stop-telling-lies-shilpa-shinde-to-gangs-of-filmistan-producers-see-email-exchange-she-posted-2289720#:~:text=Ms%20Shinde%2C%20a%20major%20TV,not%20being%20followed%20on%20set. ""Stop Telling Lies": Shilpa Shinde To Gangs Of Filmistan Producers. See Email Exchange She Posted"]. ''NDTV.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 September</span> 2020</span>.</cite></ref> |- |೨೦೨೨ |ಝಲಕ್ ದಿಖ್ಲ ಜಾ ೧೦ |ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ |೧೨ ನೇ ಸ್ಥಾನ | style="text-align:center;" |<ref name="IE_Jul2022">{{Cite news |date=31 July 2022 |title=Shilpa Shinde to participate in Jhalak Dikhhla Jaa's new season, reveals why she's doing the show |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-to-participate-in-the-dance-reality-show-jhalak-dikhhla-jaa-8062338/ |access-date=7 August 2022}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-to-participate-in-the-dance-reality-show-jhalak-dikhhla-jaa-8062338/ "Shilpa Shinde to participate in Jhalak Dikhhla Jaa's new season, reveals why she's doing the show"]. ''The Indian Express''. 31 July 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 August</span> 2022</span>.</cite></ref><ref>{{Cite news |date=8 August 2022 |title=Shilpa Shinde, Nia Sharma, Dheeraj Dhoopar and Paras Kalnawat feature in new promos of Jhalak Dikhhla Jaa 10 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/shilpa-shinde-nia-sharma-dheeraj-dhoopar-and-paras-kalnawat-feature-in-new-promos-of-jhalak-dikhhla-jaa-10/articleshow/93423726.cms |access-date=16 August 2022}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 October 2022 |title=Jhalak Dikhhla Jaa 10: Shilpa Shinde gets eliminated, feels 'fortunate to perform in front of Madhuri Dixit Nene' |language=en |work=The Times of India |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/jhalak-dikhhla-jaa-10-shilpa-shinde-gets-eliminated-feels-fortunate-to-perform-in-front-of-madhuri-dixit-nene/articleshow/94909622.cms |access-date=17 October 2022}}</ref> |- |೨೦೨೩ |ಮದ್ದಮ್ ಸಿರ್ |ಎ ಸಿ ಪಿ ನೈನ ಮತ್ತುರ್ |ಚಮೆಒ ಅಪ್ಪೆರನ್ಸ | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |date=7 December 2022 |title=Shilpa Shinde returns to comedy with Maddam Sir, says 'those who worked with me at home called me boss or sir'Shilpa Shinde returns to comedy with Maddam Sir, says 'those who worked with me at home called me boss or sir' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/shilpa-shinde-returns-to-comedy-with-maddam-sir-101670379290680.html |website=The Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name="MS">{{Cite web |date=13 January 2023 |title=Shilpa Shinde returns to television with Maddam Sir, says 'Women officers are truly remarkable' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-returns-to-television-with-sony-sabs-maddam-sir-8380378/lite/ |access-date=13 January 2023 |website=The Indian Express |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-returns-to-television-with-sony-sabs-maddam-sir-8380378/lite/ "Shilpa Shinde returns to television with Maddam Sir, says 'Women officers are truly remarkable'"]. ''The Indian Express''. 13 January 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 January</span> 2023</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |date=31 January 2023 |title=Gulki Joshi takes a dig at Shilpa Shinde's comment on Maddam Sir: Says '15 minutes of fame can rest in peace' |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/gulki-joshi-takes-a-dig-at-shilpa-shindes-comment-on-maddam-sir-says-15-minutes-of-fame-can-rest-in-peace-1207722 |access-date=31 January 2023 |website=Pinkvilla |language=en |archive-date=3 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203133010/https://www.pinkvilla.com/tv/news/gulki-joshi-takes-a-dig-at-shilpa-shindes-comment-on-maddam-sir-says-15-minutes-of-fame-can-rest-in-peace-1207722 |url-status=dead }}</ref> |} === ವೆಬ್ ಸರಣಿ === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! Ref. |- | ೨೦೨೦ | ''ಪೌರಾಶಪುರ'' | ರಾಣಿ ಮೀರಾವತಿ | | style="text-align:center;" | <ref name="Paurashpur">{{Cite news |date=8 November 2020 |title=Shilpa Shinde set for a royal avatar in new web series 'Paurashpur', also starring Milind Soman |work=Zee News |url=https://zeenews.india.com/television/shilpa-shinde-set-for-a-royal-avatar-in-new-web-series-paurashpur-also-starring-milind-soman-2323340.html |access-date=2 December 2020}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://zeenews.india.com/television/shilpa-shinde-set-for-a-royal-avatar-in-new-web-series-paurashpur-also-starring-milind-soman-2323340.html "Shilpa Shinde set for a royal avatar in new web series 'Paurashpur', also starring Milind Soman"]. ''Zee News''. 8 November 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 December</span> 2020</span>.</cite></ref> |} == ಸಹ ನೋಡಿ == * [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Hindi_television_actresses ಹಿಂದಿ ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿಯರ ಪಟ್ಟಿ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೭ ಜನನ]] jbvy42j4plel5rqaz7n8w00aifpuvx6 0 155780 1428453 1357119 2026-09-16T17:44:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428453 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Cherry_Resort_inside_Temi_Tea_Garden,_Namchi,_Sikkim.jpg|thumb|ಸಿಕ್ಕಿಂನ [[ನಾಮ್ಚಿ]] ಟೆಮಿ ಟೀ ಗಾರ್ಡನ್ನೊಳಗಿನ ಚೆರ್ರಿ ರೆಸಾರ್ಟ್]] [[ಚಿತ್ರ:View_of_tea_plantations_at_Munnar.jpg|thumb|[[ಕೇರಳ]] ದೇವಿಕುಲಂ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಚಹಾ ತೋಟ.]] [[ಚಿತ್ರ:Darjeeling,_India,_Tea_plantations_on_hills.jpg|thumb|[[ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌|ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್]] ಚಹಾ ತೋಟಗಳು, ಡಾರ್ಜಿಲಿಗ್.]] [[ಚಿತ್ರ:India_-_Varanasi_chai_tea_-_1420.jpg|thumb|ಭಾರತದ [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿ]] ಬೀದಿ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್ ಕೆಟಲ್ಗಳು.]] [[ಚಿತ್ರ:Cooking_tea.jpg|thumb|ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಸ್ ಪ್ಯಾನ್ ಬಳಸಿ ಭಾರತೀಯ ಚಹಾ ಅಥವಾ ಚಾಯ್ ಅನ್ನು ಬೇಯಿಸುವುದು.]] [[ಅಸ್ಸಾಂ ಚಹಾ]] ಮತ್ತು [[ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ]] ಉತ್ಪಾದಿಸುವ [[ಭಾರತ]] ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಹಾ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Reporter |first=B. S. |date=2012-10-17 |title=Assam cabinet's nod to tea as 'state drink' of Assam |work=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/assam-cabinet-s-nod-to-tea-as-state-drink-of-assam-112101702023_1.html |access-date=2019-02-12}}</ref><ref>{{Cite news |last=Reporter |first=B. S. |date=17 October 2012 |title=Assam cabinet's nod to tea as 'state drink' of Assam |work=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/assam-cabinet-s-nod-to-tea-as-state-drink-of-assam-112101702023_1.html |via=Business Standard}}</ref>. ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನ [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾ]] ಹೊಂದಿದೆ. ಚಹಾ [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ನ 'ರಾಜ್ಯ ಪಾನೀಯ' ವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Tea to get hotter with national drink tag? – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Tea-to-get-hotter-with-national-drink-tag/articleshow/12929946.cms |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |title=India to declare tea national drink in 2013 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530164827/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-11/drinks-corner/31382411_1_national-drink-indigenous-tea-212th-birth-anniversary |archive-date=30 May 2013 |website=The Times of India}}</ref> ಹಿಂದಿನಾ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗವು (ಆಯೋಗದ ಉಪ ಸಭಾಪತಿ, ಮಾಂಟೆಕ್ ಸಿಂಗ್ ಅಹ್ಲುವಾಲಿಯಾ ಅವರಿಂದ ನೀತಿ ಆಯೋಗ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿತು) ಚಹಾವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾನೀಯ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲು 2013 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಿತ್ತು. 2011ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಸೋಚಾಮ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಹಾದ ಗ್ರಾಹಕನಾಗಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 30% ನಷ್ಟು ಭಾಗ ಚಹಾ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಬಳಸುತ್ತಡುತ್ತದೆ <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.assocham.org/prels/shownews-archive.php?id=3238&month=12&year=2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185956/http://www.assocham.org/prels/shownews-archive.php?id=3238&month=12&year=2011 |archive-date=2013-10-29 |access-date=2013-02-25}}</ref> ಚೀನಾ ನಂತರ ಭಾರತವು ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಹಾ ರಫ್ತುದಾರ ದೇಶವಾಗಿದೆ. [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಪರಂಪರೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಚಹಾದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Waleja |first=Sonam Gopichand |date=2018-09-28 |title=Tea & its benefits |url=https://medium.com/@walejasonam/tea-its-benefits-9557a106399e |access-date=2020-08-03 |website=Medium |language=en}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ತುಳಸಿ|ಪವಿತ್ರ ತುಳಸಿ]] (ತುಳಸಿ) ಏಲಕ್ಕಿ (ಎಲೈಚಿ) [[ಕರಿಮೆಣಸು|ಮೆಣಸು]] (ಕಾಳಿ ಮಿರ್ಚ) [[ಅತಿಮಧುರ|ಮದ್ಯಸಾರ]] (ಮುಲೆಥಿ) ಪುದೀನಾ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ನೀಡುವ ಔಷಧೀಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಈ ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಚಹಾಗಳು ಗಂಭೀರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಔಷಧವಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಚಹಾವನ್ನು ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಹಾದಲ್ಲಿರುವ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹಾಲು ಕೆಲವು ಔಷಧೀಯ ವಸ್ತುಗಳ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ರುಚಿ ಹಾಗೂ ಕಹಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಏಲಕ್ಕಿ, ಲವಂಗ ಮತ್ತು [[ಶುಂಠಿ]] ಇತರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಹಾಕ್ಕೆ ಆಹ್ಲಾದಕರ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಹಾದ ಬಗೆಗಿನ ದಾಖಲೆಗಳು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದವು. ಕ್ರಿ. ಶ. ಮೊದಲನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಾದ ಬೋಧಿಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಗಾನ್ ಲು ಅವರ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಹಾದೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ರಾಬರ್ಟ್ ಸೀಲಿ ಅವರ 1958ರ ಪುಸ್ತಕ ಎ ರಿವಿಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ಜೀನಸ್ ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲಾದಂತಹ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಚಹಾವು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ಆಗಮನದವರೆಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕ ಚಹಾ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಹಾ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ದೇಶೀಯ ಚಹಾದ 70% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಚಹಾ ಉದ್ಯಮವು ಅನೇಕ ಜಾಗತಿಕ ಚಹಾ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಭಾರತದ ಚಹಾ ಉದ್ಯಮ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಚಹಾ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ, ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಚಹಾ ವ್ಯಾಪಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚಹಾ ಮಂಡಳಿಯು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. == ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಕೃಷಿಯು ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |date=2019-01-20 |title=History of Tea in India {{!}} Namhah |url=https://www.namhah.com/2019/01/20/history-of-tea-in-india/ |access-date=2021-01-05 |language=en-US |archive-date=2021-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110163739/https://www.namhah.com/2019/01/20/history-of-tea-in-india/ |url-status=dead }}</ref>[[ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ|ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಚಹಾದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಚಹಾ ಸಸ್ಯವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಸಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.   [ಉತ್ತಮ ಮೂಲ ಬೇಕಾಗಿದೆ] ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪೂರ್ವದ ಚಹಾ ಕುಡಿಯುವ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಗಣನೀಯ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ. ''ಕ್ಯಾಮೆಲಿಯಾ ಸೈನೆನ್ಸಿಸ್'' ಸಸ್ಯವನ್ನು ಸಿಂಗ್ಫೋ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಖಾಮ್ಟಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು 12ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಚಹಾವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಚಹಾವನ್ನು ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಆರ್. ಡನ್ನವೇ ಅವರು "ಟೀ ಆಸ್ ಸೋಮಾ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |title=Tea As Soma pt. 1 – Delaware Tea Society |url=https://sites.google.com/site/delawareteasociety/Home/tea-as-soma |website=sites.google.com}}</ref> ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಚಹಾವನ್ನು ಬಹುಶಃ "ಸೋಮಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಹಾ ಸಸ್ಯವು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ನಂಬಿದರೂ ಚಹಾದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲ. ಚಹಾದ ಅನೇಕ ಮೂಲ ಪುರಾಣಗಳು ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಚಹಾ ಸೇವನೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಹ ಚೀನಾವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. == ಡಚ್ ಪರಿಶೋಧನೆ == <ref>William Harrison Ukers, ''The romance of tea: an outline history of tea and tea-drinking through sixteen hundred years'', A.A. Knopf, 1936.</ref><ref>Jane Pettigrew, ''The Tea Companion'', Running Press, 2004.</ref> ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾದ ಬಗೆಗಿನ ದಾಖಲಾದ ಮುಂದಿನ ಉಲ್ಲೇಖವು 1598ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾನ್ ಹ್ಯೂಘೆನ್ ವ್ಯಾನ್ ಲಿನ್ಶೋಟೆನ್ ಅವರ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಸ್ಸಾಂ ಚಹಾ ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯರು ತರಕಾರಿಯಾಗಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಪುಸ್ತಕವೊಂದರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವರ್ಷ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾದ ಬಗೆಗಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಡಚ್ ಪರಿಶೋಧಕರ ಬೇರೆ ಗುಂಪು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು == 1877ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬೈಲ್ಡನ್ ಬರೆದ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ನ್ಯೂಮನ್ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕರಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೈಲ್ಡನ್ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "... ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಅಸ್ಸಾಮಿನಲ್ಲಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಚೀನಾ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸ್ಥಳೀಯರೊಬ್ಬರು, 'ನಮ್ಮ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಈ ಸಸ್ಯ ನಮಲ್ಲೇ ಇದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.  {{Fact|date=October 2010}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2010)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> == ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ == [[ಚಿತ್ರ:Assam.jpg|thumb|ಭಾರತದ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಕೃಷಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ 1850ರ ಚಿತ್ರಣ.]] 1820ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ಭಾರತದ [[ಅಸ್ಸಾಂ]]ನಲ್ಲಿ ಚಹಾದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಿಂಗ್ಫೋ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1826ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ಯಂಡಾಬೋ ಒಪ್ಪಂದ ಮೂಲಕ ಅಹೋಮ್ ರಾಜರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1837ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಚಹಾ ತೋಟವನ್ನು ಮೇಲ್ ಅಸ್ಸಾಂನ ಚಾಬುವಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1840ರಲ್ಲಿ '''ಅಸ್ಸಾಂ ಟೀ ಕಂಪನಿ''' ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಗುಲಾಮರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1850ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಉದ್ಯಮವು ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಚಹಾ ತೋಟಗಳಿಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>Adivasis in Assam http://www.indiatogether.org/2008/may/soc-assamadi.htm</ref> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಅಸ್ಸಾಂ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಚಹಾ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು.ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಸಸ್ಯ ''ಕ್ಯಾಮೆಲಿಯಾ ಸೈನೆನ್ಸಿಸ್'' ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಚೀನಾದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ 80,000 ಬೀಜಗಳಿಂದ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದ 42,000 ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಚಹಾ ಉದ್ಯಮ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ ಸಸಿಗಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕುಡಮಾವೊನ್ ನಲ್ಲಿ ತಲಾ ೨೦,೦೦೦ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಸಸ್ಯದ ಪ್ರಭೇಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref>http://ietd.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/2652/8/08_chapter3.pdf{{dead link|date=February 2018}}</ref> ಇಂದು ಚೀನಾದ ತಳಿಯಿಂದ [[ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಸ್ಸಾಮಿ ತಳಿಯಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಉಳಿದ ಚಹಾವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ದಿ ''ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಫುಡ್'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ( ಕಿಪ್ಪಲ್ & ಒರ್ನೆಲಾಸ್ 2000:715-716) ವೀಸ್ಬರ್ಗರ್ & ಕಾಮರ್ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆಃ<blockquote>ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅಲ್ಲಿ [ಭಾರತ] ಚಹಾ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದು ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅದರ 715,000 ಟನ್ಗಳು ಚೀನಾದ 540,000 ಟನ್ಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಮುಂದಿವೆ. ಅಸ್ಸಾಂ, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಸಿಲೋನ್]] ([[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ) ಮತ್ತು [[ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌|ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್]] ಚಹಾ ವಿಶ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. &nbsp; ಭಾರತೀಯರು ತಲಾ ಪ್ರತಿದಿನ ಸರಾಸರಿ ಅರ್ಧ ಕಪ್ ಚಹಾ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಶೇಕಡಾ 70ರಷ್ಟು ಚಹಾವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.</blockquote> == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಚಹಾ ಉತ್ಪಾದನೆ == ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಭಾರತವು ಚಹಾದ ಅಗ್ರ ಉತ್ಪಾದಕ ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಭೂಮಿಯ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಚೀನಾ ಭಾರತವನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಅಗ್ರ ಚಹಾ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="Sanyal" /> ಭಾರತದ ಚಹಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳಾದ ಟೆಟ್ಲಿ ಮತ್ತು ಟೈಫೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿದೇಶಿ ಚಹಾ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಹಾ ಕುಡಿಯುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="Sanyal" />.<ref name="Sanyal" /> ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡತನದ ಮಟ್ಟದಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಚಹಾದ ತಲಾ ಬಳಕೆಯು 750 ಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. &nbsp;2011ರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |last=Ghosal |first=Sutanuka |date=17 December 2011 |title=Tea industry's annual turnover to reach Rs 33K crore by 2015: ASSOCHAM – timesofindia-economictimes |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-17/news/30528703_1_indian-tea-industry-tea-production-tea-estates |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305015703/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-17/news/30528703_1_indian-tea-industry-tea-production-tea-estates |archive-date=5 March 2016 |access-date=4 February 2019 |website=The Economic Times}}</ref> 19,500 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿದ್ದ (ಯುಎಸ್ $೩,೬೪೨,೪೮೫,೨೦೭ ಗೆ ಸಮಾನ) ಭಾರತೀಯ ಚಹಾ ಉದ್ಯಮದ ಒಟ್ಟು ವಹಿವಾಟು 2015 ರ ವೇಳೆಗೆ 33,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಾಗಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ (ಯುಎಸ್ $೫೮೮೪,೦೬೬,೨೬೪ ಗೆ ಸಮ). ಇದೇ ವರದಿಯು, ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 90ರಷ್ಟು ಜನರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಚಹಾ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು "ಚಹಾ ಅಗ್ಗವಾಗಿದೆ, ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಸನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ". ಆದಾಗ್ಯೂ, 2009ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ತಲಾ ಚಹಾ ಬಳಕೆಯು ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕೇವಲ 0.5 ಕೆಜಿ ಆಗಿತ್ತು.&nbsp; ''ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಫುಡ್'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ( ಕಿಪ್ಪಲ್ & ಒರ್ನೆಲಾಸ್ 2000:715-716) ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.<blockquote>ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಚಹಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಬೆಳೆಯ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ವಿಧಾನಗಳು ಚಹಾ ಮತ್ತು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ನುಣುಪಾದ ಎಲೆಯ ಚಹಾವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಕೀಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್-ಆರೋಹಿತವಾದ ಯಂತ್ರಗಳು ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಂದ ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿನ ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ನುರಿತ ಕೆಲಸಗಾರನು ದಿನಕ್ಕೆ 60 ರಿಂದ 100 ಕೆಜಿ ಚಹಾವನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಯಂತ್ರಗಳು 1,000 ರಿಂದ 2,000 ಕೆಜಿಗಳಷ್ಟು ಕತ್ತರಿಸಬಹುದು. &nbsp;&nbsp;ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯ ಚಹಾಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಟೀ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಚಹಾದ "ನಯಮಾಡು" ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯ[[ಕೆಫೀನ್]] ಅನ್ನು ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳಿಗಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.</blockquote> == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು == ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಚಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಕಾರ <ref>{{Cite web |title=The Official Website of Tea Board India |url=http://www.teaboard.gov.in/home}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಚಹಾ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದರೆ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್, [[ಅಸ್ಸಾಂ ಚಹಾ|ಅಸ್ಸಾಂ]], ನೀಲಗಿರಿ, ಕಾಂಗ್ರಾ, ಮುನ್ನಾರ್, ದೋರ್ಸ್-ತೇರೈ, ಮಸಾಲಾ ಚಹಾ ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂ ಚಹಾ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಹಾಗಳಿಗೆ ಅವು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕಗಳೆಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2023)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> === ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ === ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾವನ್ನು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 600 ರಿಂದ 2000 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 300 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. &nbsp;<ref>{{Cite web |title=Darjeeling Tea - Tea Bag & Loose Leaf Tea |url=https://www.twinings.co.uk/tea/darjeeling}}</ref> ಇವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೊಂದಿವೆ. <ref name="teaboard.gov.in">{{Cite web |title=Darjeeling |url=http://www.teaboard.gov.in/TEABOARDCSM/NQ==}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಚಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ ಚಹಾ ಖರೀದಿಸುವ ಗ್ರಾಹಕರು ''ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್'' ಲಾಂಛನ ಮತ್ತು ಚಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಅಧಿಕೃತ ಡಾರ್ಜಿಲಿಗ್ ಚಹಾದ ಬದಲು ಬೇರೆ ನಕಲಿ ಚಹಾವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಮೋಸ ಹೋಗಬಹುದು. <ref name="teaboard.gov.in"/> ಭಾರತೀಯ ಚಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾವನ್ನು ಸಕ್ಕರೆ ಅಥವಾ ಹಾಲು ಹಾಕದೇ ಪಿಂಗಾಣಿ ಗ್ಲಾಸಿನಲ್ಲಿ ಕುಡಿದರೆ ಅದರ ಅದ್ಭುತ ಸ್ವಾದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾದ ಬಳಕೆ == <gallery class="center" widths="200px" heights="170px"> ಚಿತ್ರ:Masala_Chai.JPG|alt=Northern India's most popular way to drink tea, masala chai, served with tea biscuits.|ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್. ಇದನ್ನು ಬಿಸ್ಕೆಟ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರ:Darjeeling,_India,_Darjeeling_tea_in_variety,_Black_tea.jpg|alt=A cup of Darjeeling tea.|[[ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ|ದಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್]] ಚಹಾ ಚಿತ್ರ:Tibetan_butter_tea.jpg|alt=Butter tea or gur gur in the Ladakhi language, in a bowl; popular in Himalayan regions of India, particularly in Ladakh, Sikkim, and Arunachal Pradesh.|ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಬೆಣ್ಣೆ ಚಹಾ ಅಥವಾ ಗುರ್ ಗುರು. ಇದನ್ನು ವಿದ್ಯಾಗಿರಿ, ವಿಮಲಾಪುರ,[[ಲಡಾಖ್|ಲೇಖ್]],[[ಸಿಕ್ಕಿಂ]]ಮತ್ತು[[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರ:Kashmiri_Chai.JPG|alt=Noon chai, popular tea drink in the Kashmir valley, Jammu and Kashmir|ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ್ನ [[ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆಗಳು|ಕಸ್ಮಿಧರ್ ಕನಿವೆ]] ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ನೂನ್ ಚಾಯ್ ಚಿತ್ರ:A_cup_of_tea_in_West_Bengal.jpg|alt=A cup of milk tea in Kolkata.|[[ಕೊಲ್ಕತ್ತ]] ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಚಾಯ್ </gallery><ref>{{Cite web |date=19 November 2018 |title=My Cup of Tea- Business News |url=https://www.businesstoday.in/magazine/coolest-start-ups-2018/my-cup-of-tea/story/285128.html |access-date=2019-02-12 |website=www.businesstoday.in}}</ref> ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಸರ್ವೆ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತವು ಕಾಫಿಗಿಂತ 15 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಚಹಾವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಚಹಾವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೀದಿಯಲ್ಲೂ ಇರುವ ಚಹಾ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |date=21 March 2015 |title=Chayoos brings tea in a modern, funky cafe format- Business News |url=https://www.businesstoday.in/magazine/corporate/chaayos-by-two-iit-entrepreneurs-brings-tea-in-cafe-format/story/216655.html |access-date=2019-02-12 |website=www.businesstoday.in}}</ref> ಮತ್ತು ಕೆಫೆ ಕಾಫಿ ಡೇಗಳಂತ ಕಾಫಿ ಸರಣಿಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಚಹಾ ವಿಷಯದ ಕೆಫೆ ಸರಣಿಗಳು ಶುರುವಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref>{{Cite news |last=M.borah |first=Prabalika |date=29 December 2012 |title=Kadak chai |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/kadak-chai/article4250743.ece |via=www.thehindu.com}}</ref> ಚಹಾ ಸೇವನೆ ಈಗ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕಲಾವಿದ ವಿಜಯ್ ಗಿಲ್ಲೆ ಅವರ "ಚಾಯ್ ವಲ್ಲಾಹ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಹಾ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಹಿಂದಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ "ಚಾಯ್ ವಲ್ಲಾಹ್" ಆಗಿದೆ. 2014ರ <ref>{{Cite web |date=20 April 2013 |title=What is a chai wallah? |url=http://chaiwallahsofindia.com/2013/04/chai-wallah/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026212855/http://chaiwallahsofindia.com/2013/04/chai-wallah/ |archive-date=26 October 2020 |access-date=30 November 2013 |website=Chai Wallahs of India}}</ref> [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]]ಯವರ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಚಹಾ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ "ಚಾಯ್ ವಾಲಾ" ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಚಹಾ ಮತ್ತು ನೀರು ಎಂಬ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ "ಚಾಯ್-ಪಾನಿ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸ್ವಾಗತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>[[Masala chai#History]]</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಲಿಜ್ಜೀ ಕಾಲಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾದ ರುಚಿಯನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಹಾದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1907ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ, ಬ್ರೂಕ್ ಬಾಂಡ್ ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಚಹಾ ಕಂಪನಿಯು ಚಹಾವನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಕುದುರೆ-ಎಳೆಯುವ ವ್ಯಾನ್ಗಳ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಚಹಾವನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಪ್ ಚಹಾದಂತಲ್ಲದೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾವನ್ನು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೆನೆಸಿದ ಸೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾವನ್ನು ಹಾಲು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಎರಡರೊಂದಿಗೂ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಚಹಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕುದಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಚಹಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಹಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸುವಾಸನೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾದ ಚಹಾವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಕುಡಿಯುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಲಿನ ಚಹಾ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಚಹಾವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ. [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಜನಪ್ರಿಯ ಚಹಾ ತಯಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಸಾಹ, ರೋಂಗಾ ಸಾಹ (ಹಾಲಿಲ್ಲದ ಕೆಂಪು ಚಹಾ) ಮತ್ತು ಗಖಿರ್ ಸಾಹ (ಹಾಲಿನ ಚಹಾ). ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ಇದನ್ನು ಚಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿ ಮಾತನಾಡುವ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಜನಪ್ರಿಯ ಚಹಾ ತಯಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಮಸಾಲಾ ಚಾಯ್, ಕಡಕ್ ಚಾಯ್ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪರ್ವತ ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣ ಈ ಚಹಾ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಹಿಯಾಗುವ ವರೆಗೆ ಚಹಾವನ್ನು ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ) ಮಲೈ ಮಾರ್ ಕೆ ಚಾಯ್ (ಚಹಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಟೀ ಸ್ಪೂನ್ ಮಲಾಯಿ ಅನ್ನೋ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ) ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಕೆಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳಾಗಿವೆ. == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Indian_girls_making_tea_over_open_fire.jpg|alt=Indian schoolgirls in their uniforms making tea over an open fire.|ಬೆಂಕಿಯ ಮೇಲೆ ಚಹಾ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ ಚಿತ್ರ:TeaCups.JPG|alt=Indian red clay teacups, unglazed, are used by some vendors.|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಮಣ್ಣಿನ ಚಹಾ ಕಪ್ಪುಗಳು ಚಿತ್ರ:Tea_shop.jpg|alt=An Indian tea shop with a variety of fresh snacks on offer.|ಅನೇಕ ತಿನಿಸುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಚಹಾವನ್ನು ಕೊಡುವ ಭಾರತೀಯ ಚಹಾ ಅಂಗಡಿ ಚಿತ್ರ:A_Tea_stall_in_Hokenakal..JPG|alt=A tea stall in Hokenakal, Dharmapuri district, Tamil Nadu.|ಧರ್ಮಪುರಿಯ ಹೊಗೇನಕಲ್ಲಿನರುವ ಚಹಾ ಅಂಗಡಿಯ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ:Street_tea-stall_in_Varanasi.jpg|alt=Chaiwala at a stall in Varanasi, a pot of chai is on the stove, and a tray of clean glasses is visible on the table in the background.| ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಚಾಯ್ ವಾಲಾ ಚಿತ್ರ:Darjeeling,_India,_Darjeeling_tea_factory.jpg|alt=Tea factory in Darjeeling.|ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ ಕಾರ್ಖಾನೆ. ಚಿತ್ರ:Darjeeling,_India,_Darjeeling_tea.jpg|alt=Cups of Darjeeling tea.|ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ. ಚಿತ್ರ:South_Indian_tea_seller.jpg|alt=South Indian lady, preparing a cup of morning tea in the traditional South Indian way.|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಚಹಾ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ </gallery> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕೆಫೆ ಕಾಫಿ ಡೇ|ಕೆಫೆ ಕಾಫಿ ದಿನ]] * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಕಪ್ಪು ಚಹಾವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ವಿಧಾನವಾದ ಕ್ರಷ್, ಟಿಯರ್, ಕರ್ಲ್ ಅಥವಾ ಸಿಟಿಸಿ * ಅಸ್ಸಾಂನ ಚಹಾ ಹರಾಜು ಕೇಂದ್ರ * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಹಾದ ಇತಿಹಾಸ * ಲಿಮೆಟೆಕ್ಸ್ * ಭಾರತೀಯ ಚಹಾ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ನೀಲಗಿರಿ ಚಹಾ * [[ಟಾಟಾ ಟೀ]] * ಚಹಾ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು * ಟೋಕ್ಲೈ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕೇಂದ್ರ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.thetrendybharat.ooo/?m=1 ಚಹಾದ ಬಗ್ಗೆ ಸತ್ಯಗಳು]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=January 2023|bot=InternetArchiveBot}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RSSkDNzKQacC|title=The Cambridge World History of Food|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521402149|editor-last=Kiple|editor-first=Kenneth F.|language=en|editor-last2=Ornelas|editor-first2=Kriemhild Coneè}} * {{Cite journal|last=Sanyal|first=s|title=Tea Tourism: A Concept That's Catching On|journal=The Hindu Business|date=2008}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] gf8zhmuhblu0nrla1uz2wmpgywdu5lz 0 156201 1428439 1356056 2026-09-16T15:23:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428439 wikitext text/x-wiki   '''ಬೆಥನಿ ಲೂಯಿಸ್ ಮೂನಿ''' (ಜನನ 14 ಜನವರಿ 1994) ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವೃತ್ತಿಪರ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ]]. ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ ಆಟದ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರ್ ಆಗಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Bio">{{Cite web |title=Beth Mooney |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/381258.html |access-date=4 July 2020 |website=ESPNcricinfo}}</ref> ದೇಶೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಆಕೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಪರ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್-ಬ್ಯಾಟರ್ ಆಗಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಬಿ. ಬಿ. ಎಲ್. ನಲ್ಲಿ ಪರ್ತ್ ಸ್ಕಾರ್ಚರ್ಸ್ ಪರ ಮತ್ತು [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ಡಬ್ಲ್ಯುಪಿಎಲ್]] ನಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್ ಜೈಂಟ್ ಪರ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2020 ರಲ್ಲಿ, ಐಸಿಸಿ ಮಹಿಳಾ ಟಿ 20 ವಿಶ್ವಕಪ್ 2020 ರ ನಂತರ, ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಟ್ವೆಂಟಿ 20 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (ಡಬ್ಲ್ಯುಟಿ 20) ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಬ್ಯಾಟರ್ ಆದರು.<ref name="cricinfo 2020-03-09">{{Cite web |last=ESPNcricinfo staff |date=9 March 2020 |title=Beth Mooney new World No. 1 T20I batter; Shafali Verma drops to third |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28870023/beth-mooney-becomes-world-no-1-t20i-batter-shafali-verma-drops-third |access-date=4 July 2020 |website=ESPNcricinfo}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಮೂನಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಶೆಪಾರ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಆಕೆಗೆ ಟಾಮ್ ಎಂಬ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಎಂಬ ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಾಕರ್ ನಿಂದ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರೂಲ್ಸ್ [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ವರೆಗಿನ ಅನೇಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು.[2] ಆಕೆಯ ಎಂಟನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು, ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು, ಆ ಆಹ್ವಾನವು ಕಿಯಲ್ಲಾ ಲೇಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.[1][2] ಮೂನಿಗೆ 10 ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಆಕೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬ ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಹರ್ವಿ ಬೇ ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೀ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹರ್ವಿ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು, ಅವಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ತಂದೆ ಎಸ್ಪ್ಲನೇಡ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಬೈಕ್ ಗಳನ್ನು ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರ ದಲ್ಲಿ ಕಯಾಕಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.[1] ಮೂನಿ ಅವರು ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೂ ಆಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ವರ್ಷದ ಹರ್ವಿ ಬೇ ಝೋನ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ತಂಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ಯಾಚರ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ತಂಡದ ತರಬೇತುದಾರರಿಂದ [[ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್|ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪಿಂಗ್]] ಮಾಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕಿಯರ ತಂಡಕ್ಕೆ ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಜೂನಿಯರ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲೆಂಡ್ ಬಾಲಕಿಯರ ತಂಡಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಾಲಕಿಯರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಅವರು 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೂ ಹರ್ವಿ ಬೇ ಅವರ ಹುಡುಗರ ಕ್ಯಾವಲಿಯರ್ಸ್ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿದರು. ಆಕೆ ಸುಮಾರು 13 ವರ್ಷದವಳಾಗಿದ್ದಾಗ, ಮೂನಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಪರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡಲು ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಕೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಅದು ಆಕೆಯನ್ನು ಆಟದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಆಡಲು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಬಾಲಕಿಯರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಾನು ಹರ್ವಿ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಪುರುಷರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಗಿಂತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು. ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಮೂನಿ ಬೋಧನಾ ಪದವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಟದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಲು ತನಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂದು ಅರಿತ ನಂತರ, ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಆಕೆ 2014 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ತೊರೆದರು. == ದೇಶೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === [[File:2021–22_WBBL_PS_v_AS_21-10-30_Mooney_(03).jpg|alt=Mooney batting for Perth Scorchers during WBBL{{!}}07|left|thumb| ಪರ್ತ್ ಸ್ಕಾರ್ಚರ್ಸ್ ಪರ ಮೂನಿ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್]] ಮೂನಿ 2010 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ 16 ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಫೈರ್ ಪರ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಆಕೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಪರ್ತ್ ಸ್ಕಾರ್ಚರ್ಸ್ ಪರ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್/ಬ್ಯಾಟರ್ ಆಗಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Cricket Australia - Beth Mooney - cricket.com.au">{{Cite web |title=Beth Mooney – cricket.com.au |url=http://www.cricket.com.au/players/beth-mooney/gWsWyy89K069Ui0-arG7LQ |access-date=22 September 2022 |publisher=[[Cricket Australia]]}}</ref><ref name="c.c.au 2022-09-22">{{Cite web |last=Jolly |first=Laura |date=22 September 2022 |title=WNCL preview: Mooney set for Western Australia debut |url=https://www.cricket.com.au/news/western-australia-womens-national-cricket-league-preview-wncl-beth-mooney-alana-king/2022-09-22 |access-date=22 September 2022 |website=Cricket.com.au |language=en}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 2018 ರಲ್ಲಿ, ಮೂನಿ ಅವರನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಷ್ ಲೀಗ್ ಋತುವಿಗಾಗಿ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ ಹೀಟ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=WBBL04: All you need to know guide |url=https://www.cricket.com.au/news/wbbl-04-all-you-need-to-know-guide-tv-schedule-squads-when-fantasy-best-players/2018-11-30 |access-date=30 November 2018 |website=Cricket Australia}}</ref><ref>{{Cite web |title=The full squads for the WBBL |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25412608/the-full-squads-wbbl |access-date=30 November 2018 |website=ESPNcricinfo}}</ref> 2019ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ದಿನ ನಡೆದ WBBL|04 ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಆಟಗಾರ್ತಿ]]ಯಾಗಿ 46 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 65 ರನ್ ಗಳಿಸಿದರು. (ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎದುರಾಳಿ [[ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್|ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್]] ಅಲಿಸ್ಸಾ ಹೀಲಿ ತನ್ನ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂನಿ ಅವರನ್ನು [[ಸ್ಲೆಡ್ಜಿಂಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ಸ್ಲೆಡ್ಜ್]] ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿ ಸಿಕ್ಸರ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಮೂರು ವಿಕೆಟ್ ಗಳ ಗೆಲುವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಷ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು .<ref>{{Cite web |date=7 April 2021 |title=The Heat Repeat. Part One: Tears to Triumph |url=https://www.cricket.com.au/video/the-heat-repeat-episode-1-tears-to-triumph-wbbl-brisbane-documentary-watch/2021-04-07 |access-date=2021-04-09 |website=cricket.com.au |language=en}}</ref><ref name="tc 2019-01-26">{{Cite journal|last=The Cricketer|title=Beth Mooney overcomes illness to help Brisbane Heat upset Sydney Sixers in WBBL Final|journal=[[The Cricketer]]|date=26 January 2019|url=https://www.thecricketer.com/Topics/womenscricket/beth_mooney_overcomes_illness_to_help_brisbane_heat_upset_sydney_sixers_in_wbbl_final.html|accessdate=26 July 2020}}</ref><ref name="c.com.au 2019-10-25">{{Cite web |last=Jolly |first=Laura |date=25 October 2019 |title=Mooney recalls epic Big Bash final knock |url=https://www.cricket.com.au/news/feature/beth-mooney-brisbane-heat-womens-big-bash-final-innings-sick-wbbl05-sixers-highlights/2019-10-25 |access-date=26 July 2020 |website=Cricket.com.au |publisher=Cricket Australia}}</ref><ref name="c.c.au 2021-04-03">{{Cite web |last=Burnett |first=Adam |date=3 April 2021 |title=From couch to champion: Mooney revisits classic knock |url=https://www.cricket.com.au/news/beth-mooney-final-win-wbbl04-illness-winning-knock-brisbane-heat-repeat-documentary-womens-big-bash/2021-04-03 |access-date=7 April 2021 |website=Cricket.com.au}}</ref> 2020ರ ನವೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಮೂನಿ ಮಹಿಳಾ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಷ್ ಲೀಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ 3000 ರನ್ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |date=21 November 2020 |title=Cricket Australia - WBBL wrap: Devine brutal in return as Heat, Thunder win |url=https://www.cricket.com.au/news/wbbl-wrap-womens-big-bash-league-live-stream-scores-report-video-highlights-finals/2020-11-21 |access-date=21 November 2020 |publisher=[[Cricket Australia]]}}</ref> === ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ === ಏಪ್ರಿಲ್ 2022ರಲ್ಲಿ, ಮೂನಿಯನ್ನು ಲಂಡನ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿನ ದಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್ 2022ರ ಸೀಸನ್ ಗಾಗಿ ಖರೀದಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |title=The Hundred 2022: latest squads as Draft picks revealed |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/60477088 |access-date=5 April 2022}}</ref> === ಭಾರತ === 2023ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯನ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆತ್ ಮೂನಿಯನ್ನು ಗುಜರಾತ್ ಜೈಂಟ್ಸ್ (ಜಿಜಿ) 2 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಖರೀದಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |title=WPL Auction 2023 Highlights: Smriti Mandhana costliest player at ₹3.4 crore; Harmanpreet, Deepti, Jemimah hit jackpots |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/wpl-2023-auction-live-updates-womens-premier-league-2023-auction-harmanpreet-kaur-smriti-mandhana-ellyse-perry-meg-lanning-alyssa-healy-101676264361793.html |access-date=26 February 2023}}</ref> ತರುವಾಯ ಅವರನ್ನು ತಂಡದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. .<ref>{{Cite web |title=Beth Mooney named captain of WPL side Gujarat Giants |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2023-beth-mooney-named-captain-of-gujarat-giants-1360935 |access-date=6 April 2023 |website=ESPNcricinfo |publisher=ESPN}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಾಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಋತುವಿನಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಬ್ಯಾಟರ್ ಲಾರಾ ವೊಲ್ವಾರ್ಡ್ಟ್ ಅವರನ್ನು ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಸ್ನೇಹ ರಾಣಾ ಅವರಿಗೆ ವಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Laura Wolvaardt replaces injured Beth Mooney at Gujarat Giants; Sneh Rana named captain |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-laura-wolvaardt-replaces-injured-beth-mooney-at-gujarat-giants-sneh-rana-named-captain-1362372 |access-date=6 April 2023 |website=ESPNcricinfo |publisher=ESPN}}</ref> 2024ರ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂನಿ ತಂಡದ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಜಿ. ಜಿ. ಸತತ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಕೆಳ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದರೂ, ಮೂನಿ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಫಾರ್ಮ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿತ್ತು, 8 ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ 285 ರನ್ ಗಳಿಸಿ 141.08 ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ದರದಲ್ಲಿ ಸತತ ಮೂರು ಅರ್ಧಶತಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=WPL Player Stats and Records |url=https://www.wplt20.com/stats/most-runs-2-5961-statistics |access-date=18 March 2024 |website=WPLT20.com |archive-date=17 ಮಾರ್ಚ್ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317172825/https://www.wplt20.com/stats/most-runs-2-5961-statistics |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಅಜೇಯ 85 (51) ಜಿಜಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿರುದ್ಧದ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಋತುವಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |title=GG vs RCB at Delhi |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-premier-league-2023-24-1411373/gujarat-giants-women-vs-royal-challengers-bangalore-women-13th-match-1417728/full-scorecard |access-date=18 March 2024 |website=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 March 2024 |title=Perry and spinners steer RCB to WPL title |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-premier-league-2023-24-1411373/delhi-capitals-women-vs-royal-challengers-bangalore-women-final-1417737/match-report |access-date=18 March 2024 |website=ESPNCricinfo}}</ref> == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಮೂನಿ ಅವರು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2014ರ ಐಸಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ-20 ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಸದರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಮೂನಿ 26 ಜನವರಿ 2016 ರಂದು ಅಡಿಲೇಡ್ ಓವಲ್ [[ಭಾರತಿಯ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಭಾರತ]] ವಿರುದ್ಧ ಟ್ವೆಂಟಿ-20 ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿದರು.<ref name="Cricket Australia - 26 January 2016 - Kaur helps India chase down Southern Stars">{{Cite web |date=26 January 2016 |title=Kaur helps India chase down Southern Stars |url=http://www.cricket.com.au/news/match-report/australia-india-t20-twenty20-southern-stars-adelaide-oval-meg-lanning/2016-01-26 |access-date=26 January 2016 |publisher=[[Cricket Australia]]}}</ref> 26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017 ರಂದು, ಅವರು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಏಕದಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (ಎರಡು ಬಾರಿ) ಶತಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="Mooney100">{{Cite web |date=26 February 2017 |title=Sattertwaite ton gives White Ferns win |url=http://www.radionz.co.nz/news/sport/325375/sattertwaite-ton-gives-white-ferns-win |access-date=26 February 2017 |publisher=Radio New Zealand}}</ref> ಅವರು 2017ರ ನವೆಂಬರ್ 9ರಂದು ನಡೆದ ಮಹಿಳಾ ಆಶಸ್ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಪರ ಟೆಸ್ಟ್ ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Ashes">{{Cite web |title=Only Test (D/N), England Women tour of Australia at Sydney, Nov 9-12 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1086066.html |access-date=9 November 2017 |website=ESPNcricinfo}}</ref> {| class="wikitable" |+ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶತಕಗಳು <ref>{{Cite web |title=All-round records. Women's One-Day Internationals – Beth Mooney |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/381258.html?class=9;template=results;type=allround;view=match |access-date=3 November 2021 |website=ESPNcricinfo}}</ref> !ಇಲ್ಲ. !ಓಟಗಳು !ವಿರೋಧಿಗಳು !ನಗರ/ದೇಶ !ಸ್ಥಳ !ವರ್ಷ. |- |'''1''' |100 | ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ |[[ಆಕ್ಲೆಂಡ್‌|ಆಕ್ಲೆಂಡ್]], ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ |ಈಡನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಔಟರ್ ಓವಲ್ |2017<ref>{{Cite news |title=Full Scorecard of AUS Women vs NZ Women 1st ODI 2016/17 - Score Report |work=ESPNcricinfo |url=https://www.espncricinfo.com/series/aus-tour-of-nz-2016-17-1050617/new-zealand-women-vs-australia-women-1st-odi-1050623/full-scorecard |access-date=3 November 2021}}</ref> |- |'''2''' |125 ರನ್ ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲಹೊರಗಿಲ್ಲ | ಭಾರತ |ಮೆಕೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ |ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ ರೀಫ್ ಅರೆನಾ |2021<ref name="espn i v a 2021-09-24">{{Cite news |title=Full Scorecard of IND Women vs AUS Women 2nd ODI 2021/22 - Score Report |work=ESPNcricinfo |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-women-in-australia-2021-22-1263613/australia-women-vs-india-women-2nd-odi-1263618/full-scorecard |access-date=3 November 2021}}</ref> |- |'''3''' |133 | ಪಾಕಿಸ್ತಾನ |[[ಸಿಡ್ನಿ]], ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ |ಉತ್ತರ ಸಿಡ್ನಿ ಓವಲ್ |2023<ref name="espn a v p 2023-01-21">{{Cite web |title=AUS WMN vs PAK WMN Scorecard 2022/23. Cricket Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-women-in-australia-2022-23-1345089/australia-women-vs-pakistan-women-3rd-odi-1345094/full-scorecard |access-date=2023-04-18 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |} {| class="wikitable" |+ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶತಕಗಳು <ref>{{Cite web |title=All-round records. Women's Twenty20 Internationals – Beth Mooney |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/381258.html?class=10;template=results;type=allround;view=match |access-date=3 November 2021 |website=ESPNcricinfo}}</ref> !ಇಲ್ಲ. !ಓಟಗಳು !ವಿರೋಧಿಗಳು !ನಗರ/ದೇಶ !ಸ್ಥಳ !ವರ್ಷ. |- |'''1''' |117 ರನ್ ಗಳಿಸಿ ಔಟಾಗದೆ ಉಳಿದರು.ಹೊರಗಿಲ್ಲ | ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ |ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ |ಮನುಕಾ ಓವಲ್ |2017<ref>{{Cite news |title=Full Scorecard of AUS Women vs ENG Women 3rd T20I 2017/18 - Score Report |work=ESPNcricinfo |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-ashes-2017-18-1086061/australia-women-vs-england-women-3rd-t20i-1086069/full-scorecard |access-date=3 November 2021}}</ref> |- |'''2''' |113 | ಶ್ರೀಲಂಕಾ |[[ಸಿಡ್ನಿ]], ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ |ಉತ್ತರ ಸಿಡ್ನಿ ಓವಲ್ |2019<ref name="espn a v sl 2019-09-29">{{Cite news |title=Full Scorecard of AUS Women vs SL Women 1st T20I 2019/20 - Score Report |work=ESPNcricinfo |url=https://www.espncricinfo.com/series/sl-w-in-australia-2019-20-1183507/australia-women-vs-sri-lanka-women-1st-t20i-1183510/full-scorecard |access-date=3 November 2021}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ_ಮತ್ತು_ಜಾನಪದ_೨೦೨೪_ಸ್ಪರ್ಧೆಯ_ಲೇಖನ]] faf09lr2gqm04dugoiwrw114wtvebit 0 157499 1428481 1426059 2026-09-17T05:05:17Z Shiva Tej Patil 75545 ವ್ಯಾಕರಣ ತಿದ್ದಿದೆ 1428481 wikitext text/x-wiki  {{Infobox holiday | holiday_name = ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಓಝೋನ್ ಪದರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ದಿನ | type = ಆಂತರರಾಷ್ಟೀಯ | image = Ozone over southern hemisphere Sep11 1957-2001.gif | imagesize = | caption = 1957–2001ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಲಾರ್ಧ|ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧ]]ದ ಮೇಲೆ ಓಝೋನ್ ರಂಧ್ರ | official_name = | nickname = | observedby = ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರು | firsttime = 1994 | litcolor = | longtype = | significance = | date = 16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ | scheduling = ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅದೇ ದಿನ | duration = 1 ದಿನ | frequency = ವಾರ್ಷಿಕ | celebrations = | relatedto = }} '''ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಓಝೋನ್ ಪದರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ದಿನವನ್ನು''' (ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸರಳವಾಗಿ '''ಓಝೋನ್ ದಿನ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16]] ರಂದು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯಿಂದ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=2021-09-16 |title=World Ozone Day 2021: Theme, Impact, Quotes, History, Ozone Depletion |url=https://news.jagatgururampalji.org/world-ozone-day-impact-on-global/ |access-date=2021-09-16 |website=SA News Channel |language=en-US}}</ref> ಇದರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 19, 2000 ರಂದು ಮಾಡಲಾಯಿತು(1987 ರಲ್ಲಿ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[ಓಝೋನ್ ಪದರ|ಓಝೋನ್ ಪದರವನ್ನು]] ಸವಕಳಿಗೊಳಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ದಿನಾಂಕದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ). <ref>{{Cite web |last=Nations |first=United |title=International Day for the Preservation of the Ozone Layer |url=https://www.un.org/en/observances/ozone-day |access-date=2021-09-16 |website=United Nations |language=en}}</ref> 1994 ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16 ರಂದು ಓಝೋನ್ ಪದರದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು, 1987 ರಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್ ಪದರವನ್ನು ಸವಕಳಿ ಮಾಡುವ ವಸ್ತುಗಳ ಕುರಿತ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news |last=Deepshikha |first=Singh |title=International Ozone Day Aims to Reduce HFCs |publisher=ABC Live |agency=ABC Live |url=http://abclive.in/international-ozone-day-aims-reduce-hfcs/ |access-date=17 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170912060130/http://abclive.in/international-ozone-day-aims-reduce-hfcs/ |archive-date=12 September 2017}}</ref>ಈ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ 30 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಓಝೋನ್ ಪದರದ ರಂಧ್ರದ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="holh">{{Cite news |last=Dani Cooper |title=Hole in the ozone layer is finally 'healing' |work=ABC News |publisher=Australian Broadcasting Corporation |url=http://www.abc.net.au/news/science/2016-07-01/hole-in-the-ozone-layer-is-finally-healing/7556416 |access-date=24 April 2017}}</ref> [[ಓಝೋನ್ ಪದರು ಸವಕಳಿ(ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುಂದು)|ಓಝೋನ್ ಸವಕಳಿಗೆ]] ಕಾರಣವಾಗುವ ಅನಿಲಗಳ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು 50 ರಿಂದ 100 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. <ref name="holh" /> == ವಸ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ನಾಮ == ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, [[ಓಝೋನ್ ಪದರು ಸವಕಳಿ(ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುಂದು)|ಓಝೋನ್-ಸವಕಳಿಸುವಿಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ]] (ಒಡಿಎಸ್) ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪಕ್ಷಗಳು ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಪ್ಪಂದವು [[ಕ್ಲೋರೋ ಪ್ಲೋರೋ ಕಾರ್ಬನ್|ಸಿಎಫ್‌ಸಿ]], [[ಕ್ಲೋರೋ ಪ್ಲೋರೋ ಕಾರ್ಬನ್|ಎಚ್‌ಸಿಎಫ್‌ಸಿ]] ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಲೋನ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 2016 ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗೆ ಕಿಗಾಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಎಚ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು(ಅವು ಪ್ರಬಲವಾದ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳಾಗಿವೆ ಆದರೆ [[ಓಝೋನ್ ಪದರ|ಓಝೋನ್ ಪದರವನ್ನು]] ಸವಕಳಿಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ). <ref name=":0">{{Cite web |last=Nations |first=United |title=International Day for the Preservation of the Ozone Layer |url=https://www.un.org/en/observances/ozone-day |access-date=2024-03-29 |website=United Nations |language=en}}</ref> == ಜಾಗತಿಕ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದನೆ == ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಅನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಪರಿಸರ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಓಝೋನ್ ಪದರದ ಚೇತರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ನ ಈ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಅದರ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ರಚನೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=":0"/> == ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯಗಳು == ಓಝೋನ್ ರಕ್ಷಣೆಯ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಲು ಓಝೋನ್ ಪದರದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನದಂದು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. 2015 ರಿಂದ 2023 ರವರೆಗಿನ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ: * '''2023''' : ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್: ಓಝೋನ್ ಪದರವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. <ref>{{Cite web |title=Word Ozone Day 2023 Theme {{!}} Ozone Secretariat |url=https://ozone.unep.org/node/13866 |access-date=2024-04-26 |website=ozone.unep.org}}</ref> * '''2022''' : ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್@35: ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಜಾಗತಿಕ ಸಹಕಾರ. <ref>{{Cite web |title=WOD: Montreal protocol global cooperation protecting life on earth {{!}} Ozone Secretariat |url=https://ozone.unep.org/montreal-protocol-global-cooperation-protecting-life-on-earth |access-date=2024-04-26 |website=ozone.unep.org}}</ref> * '''2021''' : ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ - ನಮ್ಮನ್ನು, ನಮ್ಮ ಆಹಾರವನ್ನು ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ತಂಪಾಗಿರಿಸುವುದು. <ref>{{Cite web |title=MONTREAL PROTOCOL – KEEPING US OUR FOOD AND VACCINES COOL {{!}} Ozone Secretariat |url=https://ozone.unep.org/ozone-day/montreal-protocol-keeping-us-our-food-and-vaccines-cool |access-date=2024-04-26 |website=ozone.unep.org}}</ref> * '''2020''' : ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಓಝೋನ್: 35 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಓಝೋನ್ ಪದರದ ರಕ್ಷಣೆ. <ref>{{Cite web |title=Ozone for life: 35 years of ozone layer protection {{!}} Ozone Secretariat |url=https://ozone.unep.org/ozone-day/ozone-life-35-years-ozone-layer-protection |access-date=2024-04-26 |website=ozone.unep.org}}</ref> * '''2019''' : 32 ವರ್ಷಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ. <ref>{{Cite web |title=32 Years and Healing {{!}} Ozone Secretariat |url=https://ozone.unep.org/ozone-day/32-years-and-healing |access-date=2024-04-26 |website=ozone.unep.org}}</ref> * '''2018''' : ತಂಪಾಗಿರಿಸಿ, ಮುಂದುವರಿಸಿ. <ref>{{Cite web |title=Keep Cool and Carry On {{!}} Ozone Secretariat |url=https://ozone.unep.org/ozone-day/keep-cool-and-carry |access-date=2024-04-26 |website=ozone.unep.org |archive-date=2024-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301115904/https://www.ozone.unep.org/ozone-day/keep-cool-and-carry |url-status=dead }}</ref> * '''2017''' : ಸೂರ್ಯನ ಕೆಳಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಳಜಿ. <ref>{{Cite web |title=30th Anniversary of the Montreal Protocol: We are all ozone heroes {{!}} Ozone Secretariat |url=https://ozone.unep.org/ozone-day/30th-anniversary-montreal-protocol-we-are-all-ozone-heroes |access-date=2024-04-26 |website=ozone.unep.org}}</ref> * '''2016''' : ಓಝೋನ್ ಮತ್ತು ವಾಯುಗುಣ: ವಿಶ್ವದ ಏಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಇದರ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ. <ref>{{Cite web |title=Ozone And Climate: Restored By A World United {{!}} Ozone Secretariat |url=https://ozone.unep.org/ozone-day/ozone-and-climate-restored-world-united |access-date=2024-04-26 |website=ozone.unep.org}}</ref> * '''2015''' : 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಓಝೋನ್ ಪದರದ ಗುಣಪಡಿಸುವಿಕೆ, ಒಗ್ಗಟಿನಿಂದ. <ref>{{Cite web |title=Precious Ozone: 30th Anniversary Of The Vienna Convention And International Ozone Day 2015 {{!}} Ozone Secretariat |url=https://ozone.unep.org/ozone-day/precious-ozone-30th-anniversary-vienna-convention-and-international-ozone-day-2015 |access-date=2024-04-26 |website=ozone.unep.org}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.un.org/en/observances/ozone-day UN - ಓಝೋನ್ ಪದರದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ] * [https://web.archive.org/web/20080919030030/http://www.nrca.org/newscenter/Press_releases/Archive/1999/pr990908.htm ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16 ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಓಝೋನ್ ದಿನವಾಗಿದೆ <nowiki>[sic]</nowiki>] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ]] [[ವರ್ಗ:ಓಝೋನ್ ಸವಕಳಿ]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 1d18hz72dw4uain4ydv7gqd6ddofbgp 0 159796 1428525 1372847 2026-09-17T08:32:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428525 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್ | image = Samarjit by Rudhra Varma.jpg | caption = ಸಮರ್ಜಿತ್ (೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ) | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = ನಟ | years_active = ೨೦೧೨ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ | height = | mother = | father = [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್|ಇಂದ್ರಜಿತ್‌ ಲಂಕೇಶ್]] }} '''ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite news |last=M.V |first=Vivek |date=2024-08-16 |title=‘Gowri’ movie review: Samarjit Lankesh’s launchpad squanders its potential |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/gowri-movie-review-samarjit-lankeshs-launchpad-squanders-its-potential/article68532098.ece |access-date=2026-04-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಇವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ಅವರ ಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ [[ಪಿ.ಲಂಕೇಶ್|ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್]] ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ.<ref>{{Cite news |date=2024-08-10 |title=I am glad that Samarjit is carrying forward my father’s legacy: Indrajit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/i-am-glad-that-samarjit-is-carrying-forward-my-fathers-legacy-indrajit-lankesh/articleshow/112403350.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಇವರು ಪತ್ರಕರ್ತೆ [[ಗೌರಿ ಲಂಕೇಶ್]] ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ. ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=2023-08-19 |title=Movies were always on my mind: Samarjit Lankesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/movies-were-always-on-my-mind-samarjit-lankesh/articleshow/102836338.cms |access-date=2026-04-29 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಸಮರ್ಜಿತ್ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಇವರು 'ದೇವ್ ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇಗೌಡ' (೨೦೧೨) ಮತ್ತು '[[ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯಾ]]' (೨೦೧೫) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2018-07-30 |title=I would rather work with children than any big star: Kavitha Lankesh |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2018/Jul/30/i-would-rather-work-with-children-than-any-big-star-kavitha-lankesh-1850362.html |access-date=2026-04-29 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> 2024ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆ [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗೌರಿ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಟನೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸೈಮಾ<ref>{{Cite web |last=Team |first=InsightRush |date=2025-09-07 |title=Samarjit Lankesh Shines at SAIMA Awards, Wins Best Debut Actor for 'Gauri'..! |url=https://www.insightrush.news/article/68bd4e3f5ee50179a346f23c |access-date=2026-05-02 |website=InsightRush |language=en }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪದಾರ್ಪಣೆ ನಟ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ<ref>{{Cite web |last=Kannada |first=TV9 |date=2026-02-25 |title=ಫಿಲ್ಮ್​ಫೇರ್: ಲಂಕೇಶ್, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಬಳಿಕ ಸಮರ್ಜಿತ್​ಗೂ ಒಲಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/samarjit-lankesh-gets-best-debut-actor-filmfare-award-for-gowri-movie-1153248.html |access-date=2026-05-02 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref>. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ '''ವೃಷಭ''' ದಲ್ಲಿ ನಟ [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಜಿತ್ ತೆರೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=2025-12-28 |title=Vrusshabha box office collection day 3: Mohanlal’s ‘epic’ disaster grosses just 1/56th of its budget; fares worse than Barroz, Monster |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/vrusshabha-box-office-collection-mohanlal-film-grosses-just-1-56th-of-its-budget-10443381/ |access-date=2026-04-29 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ವರ್ಷ ! ಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೧೨ |ಸನ್ ಆಫ್ ಮುದ್ದೇ ಗೌಡ |ಬಾಲಕ ದೇವ್ | |- |೨೦೧೫ |ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ |ಲಿಫ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹುಡುಗ | |- |೨೦೧೮ |ಸಮ್ಮರ್ ಹಾಲಿಡೇಸ್ | | |- |೨೦೨೪ |ಗೌರಿ |ರಾಜ/ಗೌರಿ | |- |೨೦೨೫ |ವೃಷಭ |ಹಯಗ್ರೀವ/ತೇಜವರ್ಮ |ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ |} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable" |+ !ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗ !ಚಲನಚಿತ್ರ !ಉಲ್ಲೇಖ |- |೨೦೨೪ |ಲ್ಯೂಮಿಯರ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2024-09-25 |title=Samarjit Lankesh sparks interest from Lyca Productions |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2024/Sep/25/samarjit-lankesh-sparks-interest-from-lyca-productions |access-date=2026-05-02 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಫಿಲ್ಮ್‌ ಫೇರ್‌ ಸೌತ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನಾಯಕನಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Kannada |first=TV9 |date=2026-02-25 |title=ಫಿಲ್ಮ್​ಫೇರ್: ಲಂಕೇಶ್, ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಬಳಿಕ ಸಮರ್ಜಿತ್​ಗೂ ಒಲಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/samarjit-lankesh-gets-best-debut-actor-filmfare-award-for-gowri-movie-1153248.html |access-date=2026-05-02 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ರಾಘವೇಂದ್ರ ಚಿತ್ರವಾಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Jan 28 |first=ByY Maheswara ReddyY Maheswara Reddy / Updated: |last2=2025 |last3=Ist |first3=06:00 |title=‘Subsidies, awards for movies to be sanctioned soon’ |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/subsidies-awards-for-movies-to-be-sanctioned-soon/articleshow/117612298.cms |access-date=2026-05-02 |website=Bangalore Mirror |language=en}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಸೈಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Team |first=InsightRush |date=2025-09-07 |title=Samarjit Lankesh Shines at SAIMA Awards, Wins Best Debut Actor for 'Gauri'..! |url=https://www.insightrush.news/article/68bd4e3f5ee50179a346f23c |access-date=2026-05-02 |website=InsightRush |language=en }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಪತ್ರಕರ್ತರ ವೀಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನವ ನಟ) |ಗೌರಿ |<ref>{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=ಬೆಸ್ಟ್ ಆ್ಯಕ್ಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಪುತ್ರ ಸಮರ್ಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್ |url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/sandalwood/director-indrajit-lankesh-son-samarjit-lankesh-wins-best-actor-award-sqwe0c |access-date=2026-05-02 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}</ref> |- |೨೦೨೫ |ಚಿತ್ತಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |ಗೌರಿ | |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] qr5ranr9sklihw4xpeohcao5ofzhwe8 0 167021 1428476 1363262 2026-09-17T03:23:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428476 wikitext text/x-wiki '''ವಾನೊ ಸರಜಿಶ್ವಿಲಿ''' / ಇವಾನೆ ವಾನೊ ಪೆಟ್ರೆಸ್ ಡಿಸೆ ಸರಡ್ಜಿಶ್ವಿಲಿ", ವಿಜ್ಞಾನಿ " ಪ್ರತಿಲೇಖನ "ಇವಾನ್ ಪೆಟ್ರೋವಿಚ್ ಸರಡ್ಜಿಶ್ವಿಲಿ"; ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಗುಣಿತ "ವಾನೊ ಸರಜಿಶ್ವಿಲಿ"; 13/5/1879 ರಂದು ಸಿಗ್ನಾಘಿ, ಕಾಖೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ; [[ನವೆಂಬರ್ ೧೧]] [[೧೯೨೪]],ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಎಸ್ಎಸ್ಆರ್, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ) ಜಾರ್ಜಿಯನ್-ಸೋವಿಯತ್ ಒಪೆರಾಟಿಕ್ ಗಾಯಕ. [[File:VanoSarajishvili.jpg|thumb|'''ವಾನೋಸರಜಿಶ್ವಿಲಿ''']] ==ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ== ವಾನೊ ಸರಜಿಶ್ವಿಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. 1888 ರಿಂದ ಅವರು ಟಿಬಿಲಿಸಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು 1895 ರವರೆಗೆ ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಗಾಯಕವೃಂದದಲ್ಲಿ (1897–1900) ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯಕಾರರಾಗಿ ಹಾಡಿದರು ಮತ್ತು 1898 ರಿಂದ ಟಿಬಿಲಿಸಿಯ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ವಿಯೊಲೊನ್ಸೆಲ್ಲೊ]] ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ನಂತರ ಅವರ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು [[ಸಕಾರಿಯಾ ಪಲಿಯಾಶ್ವಿಲಿ]].<ref name="bbe">{{cite web |url=https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/110269/Сараджишвили |title=Saradschischwili, Wano (Iwan Petrowitsch) |work=Bolschaja Biografitscheskaja Enziklopedija |date=2009 |language=ru |access-date=2024-11-05}}</ref> 1903 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್ಗೆ ಹೋಗಿ ಇಪೊಲಿಟ್ ಪೆಟ್ರೋವಿಚ್ ಪ್ರಯಾನಿಶ್ನಿಕೋವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ವಲೇರಿಯನೋವ್ನಾ ಪನೇವಾ-ಕಾರ್ಟ್ಸೊವಾ (1853-1941) ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="musenc">{{cite web |url=https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_music/6786/Сараджишвили |title=Saradschischwili Wano (Iwan Petrowitsch) |work=Musikalnaja Enziklopedija |date=1982 |language=ru |access-date=2024-11-05}}</ref> ಅವರು 1903 ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಹಾಡಾದ "ಕ್ಯಾಸ್" ("ಇಂಡಿಯನ್") ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಜೆ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.<ref name="biografija">{{cite web |url=https://www.biografija.ru/biography/saradzhishvili-vano-ivan-petrovich.htm |title=Сараджишвили Вано (Иван Петрович) |work=biografija.ru |language=ru |access-date=2024-11-05 |archive-date=2024-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221044615/https://www.biografija.ru/biography/saradzhishvili-vano-ivan-petrovich.htm |url-status=dead }}</ref> 1906,<ref name="bbe" /> ಇತರ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 1907,<ref name="BDG">{{Literatur |Titel=Wano Saradschischwili |Sammelwerk=Biographical Dictionary of Georgia |Band=9 |Datum=1985 |Seiten=100 |Sprache=ka |Online=http://www.nplg.gov.ge/bios/en/00005142/ |Abruf=2024-11-05}}</ref> ಅಲೆಕ್ಸಿ ಅಕಾಕಿಯೆವಿಚ್ ತ್ಸೆರೆಟೆಲಿ (1864–1942) ನೇತೃತ್ವದ ಒಪೆರಾ ತಂಡದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಗೈಸೆಪ್ಪೆ ವರ್ಡಿಯ "ಲಾ ಟ್ರಾವಿಯಾಟಾ]"ದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಫ್ರೆಡೋ ಗೆರ್ಮಾಂಟ್ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್ನಲ್ಲಿ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಟಿಟ್ಟಾ ರಫೊ ಮತ್ತು ಲಿನಾ ಕ್ಯಾವಲಿಯರಿ ಅವರಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು ಟಿಬಿಲಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು "[[ಯುಜೀನ್ ಒನೆಗಿನ್]]", "ಲಾ ಟ್ರಾವಿಯಾಟಾ", "[[ಫೌಸ್ಟ್ (ಗೌನೋಡ್)]] ನೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಿದರು.[[ಫೌಸ್ಟ್]]" ಮತ್ತು "[[ರಿಗೊಲೆಟ್ಟೊ]]".<ref name="bbe" /> 1906 ರಿಂದ 1908 ರವರೆಗೆ ಅವರು ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗಾಯನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1908 ರಲ್ಲಿ ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಾಲಾದಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.ಮಿಲನ್ ನ ಲಾ ಸ್ಕಾಲಾ, ಇದರ ನಂತರ [[ಟುರಿನ್]], [[ಪಾರ್ಮಾ]], [[ಟ್ರೈಸ್ಟೆ]], [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]], [[ನೈಸ್]], [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ನಗರಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು.<ref name="bbe" /> 1908 ರಿಂದ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್ನಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಒಪೆರಾ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಯುಜೆನಿಯೊ ಗಿರಾಲ್ಡೋನಿ (1871-1924) ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು&nbsp;. 1914 ರಲ್ಲಿ, ಸರಡ್ಜಿಶ್ವಿಲಿ ಟಿಬಿಲಿಸಿ, [[ಸರಟೋವ್]], [[ಮಾಸ್ಕೋ]], ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್, [[ಕೀವ್]], [[ಖಾರ್ಕೊವ್]] ಮತ್ತು [[ಕಿಸ್ಲೋವೊಡ್ಸ್ಕ್]] ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅತಿಥಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref name="biografija" /> 1915-1916 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಇವಾನ್ ಪೆಟ್ರೋವಿಚ್ ಪಲಿಯಾಶ್ವಿಲಿಯ ಒಪೆರಾ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಯೆಕಟೆರಿನ್ಬರ್ಗ್], [[ಪೆರ್ಮ್ (ನಗರ)]] ನಂತಹ ನಗರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು. [[ಖಬರೋವ್ಸ್ಕ್]], [[ಬ್ಲಾಗೋವೆಶ್ಚೆನ್ಸ್ಕ್]], [[ಚಿಟಾ]], [[ಯಾಕುಟ್ಸ್ಕ್]], [[ಓಮ್ಸ್ಕ್]] ಮತ್ತು [[ಟಾಮ್ಸ್ಕ್]]. 1916 ರಿಂದ 1917 ರವರೆಗೆ ಅವರು ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆ ಹೌಸ್ನಲ್ಲಿ ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯಕಾರರಾಗಿದ್ದರು.ಬಾಕು ಒಪೆರಾ, 1918 ರಿಂದ ಅವರ ಮರಣದವರೆಗೂ ಅವರು ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆಯ ರಾಜ್ಯ ಝಖಾರಿಯಾ ಪಲಿಯಾಶ್ವಿಲಿ ಥಿಯೇಟರ್ನಲ್ಲಿ ಏಕಪಾತ್ರಾಭಿನಯಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಟಿಬಿಲಿಸಿ ಒಪೆರಾ<ref name="bbe" /> ಸರಜಿಶ್ವಿಲಿ ನವೆಂಬರ್ 1924 ರಲ್ಲಿ ಟಿಬಿಲಿಸಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಸಮಾಧಿ, ಜೊತೆಗೆ ಸಕಾರಿಯಾ ಪಲಿಯಾಶ್ವಿಲಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸೆ ಡಿಮಿಟ್ರಿಯಾಡಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿಗಳು ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್ನಲ್ಲಿವೆ.<ref name="grab">{{cite web |url=https://sputnik-georgia.ru/20160130/229953419.html |title=Тбилисский театр оперы и балета: от Воронцова до Иванишвили |work=sputnik-georgia |date=2016-01-30 |language=ru |access-date=2024-11-05}}</ref> [[ವಾನೊ ಸರಡ್ಜಿಶ್ವಿಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾಲಯ]] (1947), ಟಿಬಿಲಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೀದಿ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ.<ref>{{cite web | url=https://urbanrail.net/as/tbil/tbilisi.htm | title=UrbanRail.Net > Asia > Georgia > TBILISI Metro }}</ref> == ಕೆಲಸ == ಸರಜಿಶ್ವಿಲಿ ಎಂಬುದು [[ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅವಧಿ|ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಹೆಲ್ಡೆಂಟೆನರ್|ನಾಟಕೀಯ ಗಾಯನ ಭಾಗ]] ಎರಡರಲ್ಲೂ ಒಂದು ರಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref name="kt2022">{{cite web |url=https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/m/sov/265800/bio/ |title=Вано Сараджишвили |work=kino-teatr |date=2022-05-29 |language=ru |access-date=2024-11-05}}</ref> ಸಮಕಾಲೀನರು ಅವರನ್ನು "ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ನೈಟಿಂಗೇಲ್" ಎಂದು ಕರೆದರು<ref name="bsa">{{cite web |url=https://bsa.ge/en/person/sarajishvili |title=Vano Sarajishvili |work=Black Sea Arena |language=en |access-date=2024-11-05}}</ref> ಮತ್ತು "ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಆರ್ಫಿಯಸ್" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="biografija" /> ಅವರನ್ನು ವೃತ್ತಿಪರ ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಒಪೆರಾ ಗಾಯನದ ಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="bsa" /> ಸರಜಿಶ್ವಿಲಿ ರಷ್ಯನ್ ಗಾಯನ ಶಾಲೆ, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬೆಲ್ ಕ್ಯಾಂಟೊ, ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ#ಸಂಗೀತ|ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ]] ಅಂಶಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.<ref name="bbe" /> ಅವರ ಸಂಗ್ರಹವು ಸುಮಾರು ೩೫ ಒಪೆರಾಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="biografija" /> ಈಗಾಗಲೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಪಾತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು&nbsp;ಶೋಟಾ (ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಅರಕಿಶ್ವಿಲಿಯವರ 'ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಅರಕಿಶ್ವಿಲಿ'), ಅಬಿಸ್ಸಾಲೋಮ್ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ಚಾಸ್ (ಸಕಾರಿಯಾ ಪಲಿಯಾಶ್ವಿಲಿ ಅವರ "೧೦ ರಲ್ಲಿ"), ಲೆನ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ (ಪಿಯೋಟರ್ ಇಲ್ಯಶ್ವಿಲಿ) ಹಾಡಿದರು.ಚೈಕೋವ್ಸ್ಕಿ "[[ಯುಜೀನ್ ಒನೆಗಿನ್ (ಒಪೆರಾ)|ಯುಜೀನ್ ಒನೆಗಿನ್]] ಮತ್ತು "[[ದಿ ಕ್ವೀನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೇಡ್ಸ್ (ಒಪೆರಾ)|ಕ್ವೀನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೇಡ್ಸ್]]'), ಡಾನ್ ಜೋಸ್ ([[ಜಾರ್ಜಸ್ ಬಿಜೆಟ್ಬಿ|ಜೆಟ್ ಗಳು]] "[[ಕಾರ್ಮೆನ್]]"), ಅಲ್ಮಾವಿವಾ ([[ಜಿಯೋಚಿನೊ ರೊಸಿನಿ]] "[[ಇಲ್ ಬಾರ್ಬಿಯರ್ ಡಿ ಸಿವಿಗ್ಲಿಯಾ|ಬಾರ್ಬರ್ ಆಫ್ ಸೆವಿಲ್ಲೆ]]'), ರೋಮಿಯೋ ([[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗೌನೋಡ್|ಗೌನೋಡ್ಸ್]] "[[ರೊಮಿಯೋ ಮತ್ತು ಜೂಲಿಯೆಟ್ (ಗೌನೋಡ್)|ರೋಮಿಯೋ ಮತ್ತು ಜೂಲಿಯೆಟ್]]'), ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರ [[ಡೇನಿಯಲ್-ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್-ಎಸ್ಪ್ರಿಟ್ ಆಬರ್|ಆಬರ್ಸ್]] "[[ಫ್ರಾ ಡಯಾವೊಲೊ (ಒಪೆರಾ)|ಫ್ರಾ ಡಯಾವೊಲೊ]]', ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಮೀಸ್ಟರ್ ಇನ್ [[ಅಂಬ್ರೋಯಿಸ್ ಥಾಮಸ್|ಥಾಮಸ್']] "[[ಮಿಗ್ನಾನ್ (ಒಪೆರಾ)|ಮಿಗ್ನಾನ್]]", ವರ್ಡಿಯ "[[ಐಡಾ (ಒಪೆರಾ) ನಲ್ಲಿ ರಾಡಮ್ಸ್|ಐಡಾ]]', ಕವರಡೋಸ್ಸಿ ಇನ್ [[ಗಿಯಾಕೊಮೊ ಪುಚಿನಿ|ಪುಚಿನಿ'ಸ್]] "[[ಟೋಸ್ಕಾ]]", ವಾಲ್ಥರ್ ವಾನ್ ಸ್ಟೋಲ್ಜಿಂಗ್ ಇನ್ [[ರಿಚರ್ಡ್ ವ್ಯಾಗ್ನರ್|ವ್ಯಾಗ್ನರ್]] "[[ಡೈ ಮೀಸ್ಟರ್ಸಿಂಗರ್ ವಾನ್ ನರ್ನ್ಬರ್ಗ್]]" ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರ i.<ref name="bbe" /> ==ಚಲನಚಿತ್ರ== 1923 ರಲ್ಲಿ, ಅಮೋ ಬೆಕ್-ನಜರಿಯನ್ ಅವರ "ಮಾಮಿಸ್ ಎಂಕ್ವೆಲೆಲಿ" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಡ್ಜಿಶ್ವಿಲಿ ಇಯಾಗೊ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{IMDb|nm0764767|Vano Sarajishvili}}</ref> ==ಸಾಹಿತ್ಯ== * {{Cite web |url=http://www.nplg.gov.ge/bios/en/00005142/ |title=ვანო სარაჯიშვილი (1879-1924) }} * {{cite book |author=Schalwa Kaschmadse |title=Wano Saradschischwili |publisher=Literatura i iskusstwo |location=Tbilisi |date=1963 |language=ru |oclc=9794397}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commonscat|Vano_Sarajishvili}} * {{cite web |url=https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/110269/Сараджишвили |title=Saradschischwili, Wano (Iwan Petrowitsch) |work=Bolschaja Biografitscheskaja Enziklopedija |date=2009 |language=ru |access-date=2024-11-05}} * {{cite web |url=https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/m/sov/265800/bio/ |title=Вано Сараджишвили |work=kino-teatr |date=2022-05-29 |language=ru |access-date=2024-11-05}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪]] sg6k6vs0zce4vbub8jdh9tpj3rfd3be 0 172875 1428454 1357177 2026-09-16T17:52:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428454 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |name=ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳಾ ಆಂದೋಲನ |logo= |logo_size= | abbreviation = BMMA |type=ಸರಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ |founded_date=2011<ref name="BMMA"/> |location=[[ಭಾರತ]] |key_people=ಜಾಕಿಯಾ ಸೋಮನ್, ನೂರ್ಜೆಹಾನ್ ಸಫಿಯಾ ನಿಯಾಜ್ |area_served= [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ಭಾರತ]] |focus=ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣ, ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನ |method= |homepage=https://bmmaindia.com/ }} '''ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳಾ ಆಂದೋಲನ''' ಅಥವಾ '''ಭಾಮುಮಆಂ''' ಒಂದು ಸ್ವಾಯತ್ತ, ಜಾತ್ಯತೀತ, ಹಕ್ಕು-ಆಧಾರಿತ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, '''ಜಾಕಿಯಾ ಸೋಮನ್''' ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಘಟನೆಯು [[ಭಾರತ]]ದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ ಪೌರತ್ವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="BMMA">{{Cite web|title = About|url = http://bmmaindia.com/about/|website = Bharatiya Muslim Mahila Andolan|access-date = 2016-01-27|language = en-US|archive-date = 2016-02-03|archive-url = https://web.archive.org/web/20160203032939/http://bmmaindia.com/about/|url-status = dead}}</ref> ==ರಚನೆ== '''ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳಾ ಆಂದೋಲನ''' ಅಥವಾ '''BMMA''' ಯನ್ನು ಜನವರಿ 2011 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="BMMA"/> ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಮುಂಬಯಿ]] ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Suroor2014">{{cite book|author=Hasan Suroor|title=India's Muslim Spring|url=https://books.google.com/books?id=EZCeAwAAQBAJ&pg=PT52|date=6 January 2014|publisher=Rupa Publications|isbn=978-81-291-3164-5|page=52}}</ref> 2016 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯು 15 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 100,000 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="HT1">{{cite news |last= Kohli|first= Namita|date=11 September 2016|title=Zakia and Noorjehan: Duo lead movement for reforms in Muslim personal laws|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/meet-zakia-and-noorjehan-who-are-leading-the-movement-for-reforms-in-muslim-personal-laws/story-1hhwA5kk9lSmaUvuj0EXGM.html|newspaper=Hindustan Times|access-date= 9 August 2024}}</ref> ==ಸಮೀಕ್ಷೆ ಅಧ್ಯಯನ== '''ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳಾ ಆಂದೋಲನ''' ಅಥವಾ '''BMMA''' ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಿತು<ref>{{Cite web|title = Muslim Women Want Reforms in Personal Laws, Study Reveals|url = http://thewire.in/2015/08/20/muslim-women-want-reforms-in-personal-laws-study-reveals-8886/|website = The Wire|access-date = 2016-01-27|first = Aarti|last = Dhar|archive-url = https://web.archive.org/web/20160203015606/http://thewire.in/2015/08/20/muslim-women-want-reforms-in-personal-laws-study-reveals-8886/|archive-date = 2016-02-03|url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web|title = Muslim Women's Views on Muslim Personal Law|url = http://www.epw.in/journal/2015/51/notes/muslim-womens-views-muslim-personal-law.html|website = Economic and Political Weekly|access-date = 2016-01-27}}</ref><ref>{{Cite web|title = Muslim women to mullahs: We are here, reform personal law or else… - Firstpost|url = http://www.firstpost.com/india/muslim-women-to-mullahs-here-we-come-reform-personal-law-or-else-2398574.html|website = Firstpost|access-date = 2016-01-27|language = en-US}}</ref> ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು '<nowiki/> '''ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು''' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಿ- 10 ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ 82% <ref>{{Cite web|title = 89% Muslim women want government hand in codification of law: Study {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|url = http://www.dnaindia.com/mumbai/report-89-muslim-women-want-government-hand-in-codification-of-law-study-2113388|website = dna|access-date = 2016-01-27|language = en-US}}</ref> ಅಂದರೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದ 4,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ಅವರದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು 78% ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಆದಾಯವೇ ಇಲ್ಲದ ಮನೆವಾರ್ತೆ ಮಾಡುವ ಗೃಹಿಣಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ 95.5% ಬಡ ಮಹಿಳೆಯರು '''ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ಮಂಡಳಿ'''ಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿರಲೇ ಇಲ್ಲ, ಆದರೂ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜನರು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಸ್ವಯಂಘೋಷಿತ ನಾಯಕರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳಾ ಆಂದೋಲನದ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ '''ಝಕಿಯಾ ಸೋಮನ್''' ಹೇಳಿದ್ದರು. ==ಸಹ ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿಯ ಮಾತು== '''ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳಾ ಆಂದೋಲನ (BMMA)''' ದ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ '''ನೂರ್ಜೆಹಾನ್ ಸಫಿಯಾ ನಿಯಾಜ್''' ಅವರು '''ಹಿಜಾಬ್''' ನಂತಹ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಅಪರಿಚಿತರು, ಯುವಕರು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರು ಯುವತಿಯ ಬಳಿ ಬಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ತೆರಳುವ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಆಕೆಯ ವಸ್ತ್ರ ಸಂಹಿತೆಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ಆಕೆಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜಾಗವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ " ಎಂದು ಹೇಳಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="Kohli 2022">{{cite web | last=Kohli | first=Namita | title=I can see the pitfalls of supporting practices such as hijab: Noorjehan Safia Niaz | website=The Hindu | date=2022-03-04 | url=https://www.thehindu.com/society/i-can-see-the-pitfalls-of-supporting-practices-such-as-jihab-noorjehan-safia-niaz/article65092300.ece | access-date=2022-03-27}}</ref> ಅಷ್ಟು ಅಲ್ಲದೆ BMMA ಶನಿ ಶಿಂಗ್ಣಾಪುರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|title = United for a cause: Muslim group backs Hindu women in Shani Shingnapur temple row|url = http://www.catchnews.com/social-sector/muslim-group-supports-hindu-women-over-shani-temple-controversy-bharatiya-muslim-mahila-andolan-zakia-soman-noorjehan-safia-niaz-section-144-1453870629.html|website = CatchNews.com|access-date = 2016-01-27}}</ref> == ಅಭಿಯಾನಗಳು == ===ಮುಸ್ಲಿಂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಕ್ರೋಡೀಕರಣ=== BMMA ಯ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಸ್ಲಿಂ '''ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಾನೂನು'''ಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸುವುದು, ಮದುವೆಯ ವಯಸ್ಸು, ಆಸ್ತಿಯ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. BMMA ಯ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ '''ನೂರ್ಜೆಹಾನ್''' ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, " ಹಿಂದೂಗಳು ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೆ, ಪಾರ್ಸಿಗಳು ಪಾರ್ಸಿ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿಚ್ಛೇದನ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೆ, ಪ್ರತಿ ಸಮುದಾಯವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಕ್ರೋಡೀಕೃತ ಕಾನೂನನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಏಕೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಬಾರದು?" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="HT1"/> ===ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ=== BMMA ಟ್ರಿಪಲ್ ತಲಾಖ್ (ಮೌಖಿಕ ವಿಚ್ಛೇದನ) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|title = Ban ‘triple talaq’, says Muslim women’s group|url = http://www.abplive.in/india-news/ban-triple-talaq-says-muslim-womens-group-240354|website = ABP Live|access-date = 2016-01-27|archive-date = 2016-02-03|archive-url = https://web.archive.org/web/20160203092114/http://www.abplive.in/india-news/ban-triple-talaq-says-muslim-womens-group-240354|url-status = dead}}</ref> BMMA ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು 90% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರು ಮೌಖಿಕ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಸಹಿ ಅಭಿಯಾನವು 50,000 ಮತಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತ್ತು.<ref name="HT1"/> ಇದು ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನಿನ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]] ಅವರಿಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|title = Muslim women petition PM on personal law - Times of India|url = http://timesofindia.indiatimes.com/city/agra/Muslim-women-petition-PM-on-personal-law/articleshow/49940500.cms|website = The Times of India|access-date = 2016-01-27}}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ, [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್]] ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. 30 ಜುಲೈ 2019 ರಂದು, [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು]] ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಅನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮತ್ತು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ (ವಿವಾಹದ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾಯಿದೆ, 2019 ಇದನ್ನು 1 ಆಗಸ್ಟ್ 2019 ರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite news|title='Historic' day as India outlaws 'triple talaq' Islamic instant divorce|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jul/31/triple-talaq-india-hails-historic-day-as-parliament-outlaws-islamic-instant-divorce| website=[[The Guardian]]}}</ref> ===ಹಾಜಿ ಅಲಿ ದರ್ಗಾದ ಒಳ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶ=== [[ಮುಂಬಯಿ]]ನ '''ಹಾಜಿ ಅಲಿ ದರ್ಗಾ''' ಒಳಗಿನ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು BMMA ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ನಂತರ 26 ಆಗಸ್ಟ್ 2016 ರಂದು, '''ಮುಂಬಯಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್''' ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಿಷೇಧವನ್ನು '''ಅಸಾಂವಿಧಾನಿಕ''' ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ.<ref name="Mumbai Mirror">{{cite news|last=|first=|date=2017|title=Noorjehan Safia Niaz: Mumbai Heroes|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/2017-heroes/mumbai-heroes-ladies-first-no-must/mumbaihero/60470560.cms|newspaper=Mumbai Mirror}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ ರದ್ದತಿ, ಮುತ್ವಾ ವಿವಾಹಗಳು, ಮಿಸ್ಯಾರ್ ವಿವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ನಿಕಾಹ್ ಹಲಾಲಾ=== ಜೂನ್ 23, 2014 ರಂದು, BMMA ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ '''ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ''' ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವ ''''ಮುಸ್ಲಿಂ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ವಿಚ್ಛೇದನ ಕಾಯಿದೆ'''' ಕರಡು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>''The Hindu''. ''[http://www.thehindu.com/features/magazine/no-second-wife-please/article6158039.ece?homepage=true No second wife, please]''</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 12 2022 ರಂದು, BMMA ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ದಾವೆ (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ದಾವೆ) ಮೇಲೆ, (ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ) ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕಾನೂನು ಆಯೋಗ ಕ್ಕೆ '''ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ ಮತ್ತು ಮುತಿಕಾ''' ವಿವಾಹದಂತಹ ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸಿತು. ನಿಕಾಹ್ ಹಲಾಲಾ, ತಹ್ಲೀಲ್ ಮದುವೆ ಇವೆಲ್ಲಾ ಸಂವಿಧಾನದ 14, 15, 21 ಮತ್ತು 25 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="HT"/> == ಮಹಿಳಾ ಖಾಜಿಗಳು == 2016 ರಲ್ಲಿ, '''ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳಾ ಆಂದೋಲನ (BMMA)''' ಫತ್ವಾಗಳನ್ನು ನೀಡುವ, ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳಾ ಖಾಜಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ '''''ದಾರುಲ್ ಉಲೂಮ್ ನಿಸ್ವಾನ್''''' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref name="TOI">{{cite news |last= Dhawan|first= Himanshi|date=20 August 2023|title=How a female qazi is changing lives of India's Muslim women|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/meet-the-female-qazi-who-fights-against-patriarchy/articleshow/102874425.cms|newspaper=Times of India}}</ref> '''ಮಹಿಳಾ ಖಾಜಿಗಳು''' '''ಶರಿಯಾ''' ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಮದುವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ವೈವಾಹಿಕ ಮತ್ತು ಆನುವಂಶಿಕ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. [<ref name="HT2">{{cite news |last= Panicker|first= Lalita|date=26 June 2021|title=Across religions, include women in the clergy|url=https://www.hindustantimes.com/opinion/across-religions-include-women-in-the-clergy-101624711986273.html|newspaper=Hindustan Times}}</ref> == ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವದ ವಿವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ == ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 ರಲ್ಲಿ, BMMA ಭಾರತದಲ್ಲಿ 11 ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ ವಿವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಪತಿಯಾಗಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 'ಬಹುಪತ್ನಿ ವಿವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯತೆ' ವರದಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 84% ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಕರು ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು 73% ರಷ್ಟು ಜನರು ಎರಡನೇ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಪತಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಶೇ.45ರಷ್ಟು ಗಂಡಂದಿರು ಎರಡನೇ ಮದುವೆಗೆ ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೆ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಪತಿ ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಾಗ ದ್ರೋಹ, ಮಾನ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಗಂಭೀರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 289 ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 50% ರಷ್ಟು ಖಿನ್ನತೆ, ಸ್ವಯಂ-ದೂಷಣೆ (ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ) ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಂತಹ ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name="HT">{{cite news |last= |first= |date=21 December 2020|title=Muslim women’s body demands reform in family law, legal protection|url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/muslim-women-s-body-demands-reform-in-family-law-legal-protection-101671561734080.html|newspaper=Hindustan Times| access-date= 27 December 2022}}</ref><ref name="IT">{{cite news |last= Shaikh|first= Mustafa|date=21 December 2020|title=Women’s rights group releases book on polygamy, asks for criminal action|url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-rights-group-releases-book-polygamy-asks-for-criminal-action-2311620-2022-12-21|newspaper=India Times| access-date= 27 December 2022}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ * ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು * ಇಸ್ಲಾಂನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:Islam in India]] [[ವರ್ಗ:Women's organisations based in India]] [[ವರ್ಗ:ಚಳುವಳಿಗಳು]] 7pzj8v6c00pp2inlygtqb2r0kbj60b6 0 173162 1428455 1357612 2026-09-16T18:33:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428455 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಮಂಜರಿ ಮಕಿಜಾನಿ |image = |image caption = Manjari Makijany at the Premiere of [[Spin (2021 film)|SPIN (2021)]] | occupation = ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಬರಹಗಾರ | years_active = ೨೦೦೮–ಪ್ರಸ್ತುತ | father = [[:en:Mac Mohan|ಮ್ಯಾಕ್ ಮೋಹನ್]] | relatives = [[:en:Raveena Tandon|ರವೀನಾ ಟಂಡನ್]] (ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ) | spouse = | children = ೧<ref>{{cite web | url=https://www.instagram.com/p/CV3QI82PlY2/ | title=Manjari Makijany on Instagram: "ZOYA our "life" is here! We welcomed her into this world on Oct 31st, 2021 Truly the Best Diwali of our lives! Wishing you all a very Happy and Prosperous Diwali from us 🪔✨🌟❤️🧿" }}</ref> }} '''ಮಂಜರಿ ಮಕಿಜಾನಿ''' ಇವರು [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್|ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] ಮೂಲದ [[ಅಮೇರಿಕನ್]] ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇವರು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮತ್ತು [[:en: Hindi films|ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]] ಮೂಲ ಚಲನಚಿತ್ರ [[:en:Skater Girl|ಸ್ಕೇಟರ್ ಗರ್ಲ್]] (೨೦೨೧) ಮತ್ತು [[ಡಿಸ್ನಿ +|ಡಿಸ್ನಿ]] ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಪಿನ್ (೨೦೨೧) ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡುವ ಮೊದಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಬಲ್'' (೨೦೧೨) ಮತ್ತು ''ದಿ ಕಾರ್ನರ್ ಟೇಬಲ್'' (೨೦೧೪) ನಂತಹ ಹಲವಾರು [[ಕಿರುಚಿತ್ರ|ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url=https://www.shortfilmwire.com/en/embedded/film/200040873/Corner-Table | title=The Corner Table }}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಮಂಜರಿ ಮಕಿಜಾನಿಯವರು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ನಟ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಮೋಹನ್]] ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ನಟಿ [[ರವೀನಾ ಟಂಡನ್]] ಅವರ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ.<ref>{{cite news|last1=Parkar|first1=Shaheen|title=Raveena and cousin Manjari have their films screened on the same day|url=http://www.mid-day.com/articles/raveena-and-cousin-manjari-have-their-films-screened-on-the-same-day/180557|publisher=Mid-day|date=8 September 2012}}</ref> ಅವರು [[:en:Jamnabai Narsee School|ಜುಹುವಿನ ಜಮ್ನಾಬಾಯಿ ನರ್ಸೀ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮತ್ತು [[:en: Jai Hind College|ಜೈ ಹಿಂದ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ]] ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ===೨೦೦೦ ರ ದಶಕ: ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ=== [[:en:Wake Up Sid|''ವೇಕ್ ಅಪ್ ಸಿದ್'']] (೨೦೦೯) ಮತ್ತು [[:en:Saat Khoon Maaf|''ಸಾತ್ ಖೂನ್ ಮಾಫ್'']] (೨೦೧೧) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಮಂಜರಿಯವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|last1=Lalwani|first1=Vickey|title=Mac Mohan's daughter wishes to fulfill her dad's dream|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Mac-Mohans-daughter-wishes-to-fulfill-her-dads-dream/articleshow/17001800.cms|work=[[Times of India]]|date=29 October 2012}}</ref> ಅವರು ಡಿಸ್ನಿಯ ಲೈವ್ ಆಕ್ಷನ್-ಅನಿಮೇಷನ್ [[:en:Lilly the Witch: The Journey to Mandolan|''ಲಿಲ್ಲಿ ದಿ ವಿಚ್: ದಿ ಜರ್ನಿ ಟು ಮಂಡೋಲನ್'']], ''ಗಾಂಧಿ ಆಫ್ ದಿ ಮಂತ್'' ಮತ್ತು [[:en: Mission: Impossible – Ghost Protocol|''ಮಿಷನ್: ಇಂಪಾಸಿಬಲ್ - ಘೋಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಟೋಕಾಲ್'']] ಮತ್ತು [[:en: The Dark Knight Rises|''ದಿ ಡಾರ್ಕ್ ನೈಟ್ ರೈಸಸ್‌ನ'']] ಭಾರತೀಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮಂಜರಿಯವರು ಯುಸಿಎಲ್ಎಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರಕಥೆಯು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ನೇಟ್ ವಿಲ್ಸನ್ ಅವರ ಜೋಯಿ ಡಿ ವಿವ್ರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, [[:en: AFI Conservatory's Directing Workshop for Women|ಎಎಫ್ಐ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿಯ ಮಹಿಳಾ ನಿರ್ದೇಶನ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ]] ಭಾಗವಹಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಎಂಟು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮಂಜರಿಯವರು ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು.<ref>{{cite web|title=AFI DWW 2016 participants|url=http://afi.com/dww/bios2016.aspx|website=American Film Institute Directing Workshop for Women|access-date=2025-03-13|archive-date=2016-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401132555/http://afi.com/dww/bios2016.aspx|url-status=dead}}</ref> ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎರಡನೇ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಎಫ್‌ಐ ಡಿ‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ನ ಭಾಗವಾಗಿ, ''ಐ ಸೀ ಯು'' (೨೦೧೬) [[:en:New York City Subway|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಸಬ್‌ವೇಯಲ್ಲಿ]] ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಬಾಂಬರ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ನಾಟಕೀಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|work=[[IndieWire]]|date=15 January 2017|title=American Film Institute Reveals 25 Women Chosen for the Fox Filmmakers Lab|url=https://www.indiewire.com/2017/01/american-film-institute-fox-filmmakers-lab-25-women-1201769247/}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ನಡೆದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಫಾಕ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ಮೇಕರ್ಸ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ೨೫ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರು. ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ನಡೆದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಇಂಟೆನ್ಸಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಎಂಟು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಮಂಜರಿಯವರು ಒಬ್ಬರು.<ref>{{cite web|work=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|date=29 September 2017|title=Universal Sets Eight Directors For 'Directors Intensive' Program Promoting Diversity|url=https://deadline.com/2017/09/universal-sets-eight-directors-for-diiversity-program-1202179504/}}</ref> ===೨೦೧೦ ರ ದಶಕ: ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ=== ಮಂಜರಿಯವರ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನದ ಪ್ರಯತ್ನವು ೭ ನಿಮಿಷಗಳ ಮೂಕ ಚಿತ್ರವಾದ ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಬಲ್'' (೨೦೧೨) ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದು [[:en:Seattle International Film Festival|ಸಿಯಾಟಲ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು [[:en:Indian Film Festival of Melbourne|ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ನ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite news|last1=D’Mello|first1=Yolande|title=Sambha's daughter picks up booty|url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrint_TOINEW&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=TOIPU/2012/06/24&ID=Ar03101|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216095635/http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrint_TOINEW&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=TOIPU/2012/06/24&ID=Ar03101|url-status=dead|archive-date=16 February 2015|work=Times of India Pune|issue=Times Life Page 31|date=12 June 2012}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು, [[:en: Clermont-Ferrand International Short Film Festival|ಕ್ಲೆರ್ಮಾಂಟ್-ಫೆರಾಂಡ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಿರುಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ]] 'ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಫೆಸ್ಟ್' ಎಂದು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೩೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ''ದಿ ಕಾರ್ನರ್ ಟೇಬಲ್'' (೨೦೧೪) ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ [[:en:Tom Alter|ಟಾಮ್ ಆಲ್ಟರ್]] ನಟಿಸಿದ್ದರು. ೨೪ ನಿಮಿಷಗಳ ಈ ಕಿರುಚಿತ್ರವು [[:en: New York Indian Film Festival|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ]] (೨೦೧೪) "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ" ಕ್ಕೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಕೇನ್ಸ್ ಕಿರುಚಿತ್ರ ಕಾರ್ನರ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ - [[:en:Cannes Film Festival|ಕೇನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ]] ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅಧಿಕೃತ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಮಂಜರಿ. ===೨೦೨೦ ರ ದಶಕ: ಸ್ಕೇಟರ್‌ಗರ್ಲ್ - ಪ್ರಸ್ತುತ=== ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ವಿನಾತಿ ಮಕಿಜಾನಿ ಮತ್ತು ಮಂಜರಿ ಮಕಿಜಾನಿಯವರು ಬರೆದ ನಿರೂಪಣಾ ಚಲನಚಿತ್ರ [[:en:Skater Girl|''ಸ್ಕೇಟರ್ ಗರ್ಲ್'']] (೨೦೨೧) ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಭಾರತದ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ]] ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷದ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಸ್ಕೇಟ್‌ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರ ಸ್ಕೇಟ್‌ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಹದಿಹರೆಯದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಹುಡುಗಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|last1=Vijayakar|first1=R.M.|title=waheeda-rehman-returns-to-udaipur-years-after-guide-for-desert|url=https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/waheeda-rehman-returns-to-udaipur-years-after-guide-for-desert/article_7388a2a0-c042-11e9-adb0-938e6f7a61d3.html|publisher=IndiaWest|date=16 August 2019|access-date=13 ಮಾರ್ಚ್ 2025|archive-date=17 ಆಗಸ್ಟ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817015754/https://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/waheeda-rehman-returns-to-udaipur-years-after-guide-for-desert/article_7388a2a0-c042-11e9-adb0-938e6f7a61d3.html|url-status=dead}}</ref> ''ಸ್ಕೇಟರ್ ಗರ್ಲ್'' ಮಕಿಜಾನಿಯವರು ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಉದಯಪುರದ ಖೇಂಪುರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಹೊಸಬರಾದ ರಾಚೆಲ್ ಸಂಚಿತಾ ಗುಪ್ತಾ ಅವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಆಮಿ ಮಘೇರಾ]], ಜೊನಾಥನ್ ರೀಡ್ವಿನ್, ಸ್ವಾತಿ ದಾಸ್, ಅಂಕಿತ್ ರಾವ್ ಮತ್ತು [[:en: Waheeda Rehman|ವಹೀದಾ ರೆಹಮಾನ್]] ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕರು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಕೇಟ್‌ಪಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೫,೦೦೦ ಚದರ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಸ್ಕೇಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಕೇಟ್‌ಪಾರ್ಕ್ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite news|last1=Coutinho|first1=Natasha|title=Mac Mohan's Daughters Manjari and Vinati enter Bollywood with Indias first film on skateboarding|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/mac-mohans-daughters-manjari-and-vinati-enter-bollywood-with-indias-first-film-on-skateboarding/articleshow/69364104.cms|publisher=Mid-day|date=17 May 2019|access-date=13 ಮಾರ್ಚ್ 2025|archive-date=27 ಜನವರಿ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127002352/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/mac-mohans-daughters-manjari-and-vinati-enter-bollywood-with-indias-first-film-on-skateboarding/articleshow/69364104.cms|url-status=dead}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ [[:en:Disney Channel original film|ಡಿಸ್ನಿ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲ ಚಿತ್ರ]] [[:en:Spin|''ಸ್ಪಿನ್'']], ಇದು ಭಾರತೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹದಿಹರೆಯದವರ ಕುರಿತಾದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಡಿಜೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=https://thewaltdisneycompany.com/disney-receives-86-childrens-family-emmy-award-nominations/ | title=Disney Receives 86 Children's & Family Emmy® Award Nominations | date=November 2022 }}</ref> ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಮಂಜರಿಯವರು ಎರಡು ಮಕ್ಕಳ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶೇಷ ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಒಂದೇ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url=https://watch.afi.com/talent/manjari-makijany-553050 | title=Watch American Film Institute Movies }}</ref><ref>{{cite press release|title=Avantika Vandanapu to Star and Manjari Makijany to Direct "Spin," A Newly Greenlit Disney Channel Original Movie|url=http://www.thefutoncritic.com/news/2020/08/20/avantika-vandanapu-to-star-and-manjari-makijany-to-direct-spin-a-newly-greenlit-disney-channel-original-movie-503215/20200820disney01/|publisher=[[Disney Channel]]|via=[[The Futon Critic]]|date=August 20, 2020|access-date=2020-08-20}}</ref><ref>{{cite press release|title=Disney Channel's First Indian American Movie 'Spin' 'Is a Dream Come True': New Photos (Exclusive)|url=https://www.etonline.com/disney-channels-first-indian-american-movie-spin-is-a-dream-come-true-new-photos-exclusive-162100/|publisher=[[Disney Channel]]|via=[[Entertainment Tonight]]|date=March 12, 2021|access-date=2021-03-17}}</ref> ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು== ===ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable" ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! width=65 | ನಿರ್ದೇಶಕ ! width=65 | ಬರಹಗಾರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ೨೦೧೨ | ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಬಲ್'' | ಹೌದು | ಹೌದು | ನಿರ್ಮಾಪಕಿಯಾಗಿ<ref>{{cite web | url=https://www.imdb.com/title/tt2153985/?ref_=nm_flmg_t_5_prd | title=The Last Marble | website=[[IMDb]] }}</ref> |- | ೨೦೧೪ | ''ದಿ ಕಾರ್ನರ್ ಟೇಬಲ್'' | ಹೌದು | ಹೌದು |<ref name="The Corner Table">{{cite web | url=https://www.imdb.com/title/tt3375280/?ref_=nm_flmg_c_4_prd | title=The Corner Table | website=[[IMDb]] }}</ref> |- | ೨೦೧೬ | ''ಐ ಸೀ ಯು'' | ಹೌದು | ಹೌದು |- |} ===ಕಥಾಚಿತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable" ! ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! width=65 | ನಿರ್ದೇಶಕ ! width=65 | ಬರಹಗಾರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | rowspan="2"| ೨೦೨೧ | ''[[:en:Skater Girl|ಸ್ಕೇಟರ್ ಗರ್ಲ್]]'' | ಹೌದು | ಹೌದು | ವಿನಾತಿ ಹಾಗೂ ಮಕಿಜಾನಿಯವರು ಜೊತೆಗೆ ಬರೆದ ಚಿತ್ರ. |- | ''[[:en:Spin (2021 film)|ಸ್ಪಿನ್]]'' | ಹೌದು | ಇಲ್ಲ |ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಪಕರೂ <ref name="The Corner Table"/> |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{IMDb name|3672390|Manjari Makijany}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳೆ]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:Articles with short description]] t5cx2c8tzkq2lepwp2sl5cji0r04sqt 0 174622 1428473 1362494 2026-09-17T02:16:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428473 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ರೇ | image = LanaDRPrimavera310524 (32 of 147) (53765476960) (cropped).jpg <!-- Please do not change the image without consensus.--> | alt = ಉತ್ಸವದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಗುತ್ತಿರುವ ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ರೇ | caption = ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ರೇ | other_names = {{Hlist|ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ರೇ|ಲಾನಾ ರೇ ಡೆಲ್ ಮಾರ್|ಲಿಜ್ಜಿ ಗ್ರಾಂಟ್|ಮೇ ಜೈಲರ್|ಸ್ಪಾರ್ಕಲ್ ಜಂಪ್ ರೋಪ್ ಕ್ವೀನ್}} | birth_name = ಎಲಿಜಬೆತ್ ವೂಲ್ರಿಡ್ಜ್ ಗ್ರಾಂಟ್ | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1985|6|21}} | birth_place = ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ, ಯು.ಎಸ್. | alma_mater = ಫೋರ್ಡ್ಹ್ಯಾಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಕಲಾ ಪದವಿ) | occupation = {{hlist|ಗಾಯಕಿ | ಗೀತರಚನೆಕಾರ್ತಿ}}<!-- The goal is to highlight what she's known for, not give an exhaustive record of her abilities. Also please refrain from adding "poet" to her occupations. For more info, visit the talk page. When you add something here, It is a good practice to seek other's opinions first. --> | years_active = ೨೦೦೫-ಪ್ರಸ್ತುತ | notable_works = {{hlist|ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ|ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು|ಹಾಡುಗಳು|ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಹಾಡುಗಳು|ವೀಡಿಯೋಗ್ರಫಿ}} | spouse = {{marriage|ಜೆರೆಮಿ ಡ್ಯೂಫ್ರೀನ್ |2024}}<ref>{{Cite web|date=2024-09-27|title=Lana Del Rey Marries Alligator Tour Guide Jeremy Dufrene in Louisiana Wedding|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/lana-del-rey-marries-jeremy-dufrene-in-louisiana-wedding/|access-date=2024-09-27|website=US Magazine|language=en}}</ref> | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = <!-- Consensus was established in December 2019 and October 2022 to display four genres: alternative pop, baroque pop, dream pop, rock. Until 2019, when users discussed and reached a first consensus, there were several edit wars in this article: please discuss in the talk page before any genre change-->{{Hlist|ಆಲ್ಟ್-ಪಾಪ್|ಬರೋಕ್ ಪಾಪ್|ಡ್ರೀಮ್ ಪಾಪ್|ಇಂಡಿ ಪಾಪ್|ರಾಕ್}} | instrument = ಗಾಯನ<!--- For instrument(s) that the artist is primarily known for using, per reliable sources. The instruments infobox parameter is not intended as a WP:COATRACK for every instrument the subject has ever used. If you think an instrument should be listed or removed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument.---> | label = {{Hlist|{{nowrap|೫ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್}}|ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್|ಪಾಲಿಡೋರ್|ಇಂಟರ್‍ಸ್ಕೋಪ್<!-- Reorganized to the order that the artist signed to. Polydor is a label distributed and operated Interscope.-->}} | website = {{official URL}} }} | signature = Lana Del Rey signature.svg | signature_size = 100px }} ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ '''ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ರೇ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಎಲಿಜಬೆತ್ ವೂಲ್ರಿಡ್ಜ್ ಗ್ರಾಂಟ್''' (ಜನನ ಜೂನ್ ೨೧, ೧೯೮೫) ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಗಾಯಕಿ-ಗೀತರಚನೆಕಾರ್ತಿ. ಅವರ ಸಂಗೀತವು [[ಮೋಹಕ ಲಾವಣ್ಯ|ಗ್ಲಾಮರ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರಣಯದ ವಿಷಣ್ಣತೆಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅದು [[ಪ್ರಚಲಿತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಪಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಮತ್ತು ೧೯೫೦-೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಅಮೆರಿಕಾನವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="all">{{Cite web |last=[[Erlewine, Stephen Thomas]] |title=Lana Del Rey &#124; Biography & History |url=https://www.allmusic.com/artist/lana-del-rey-mn0002784799/biography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160628023832/http://www.allmusic.com/artist/lana-del-rey-mn0002784799/biography |archive-date=June 28, 2016 |access-date=June 29, 2016 |publisher=[[AllMusic]]}}</ref> ಅವರು ಹನ್ನೊಂದು ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಜೊತೆಗೆ, ಎಂಟಿವಿ ವಿಡಿಯೋ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮೂರು ಎಂಟಿವಿ ಯುರೋಪ್ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಎರಡು ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಎರಡು ''ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್'' ಮಹಿಳೆಯರು ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. "೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಗಾಯಕಿ-ಗೀತರಚನೆಕಾರ್ತಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು" ಎಂದು ''ವೆರೈಟಿ'' ತಮ್ಮ ಹಿಟ್‌ಮೇಕರ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು. ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ''ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್'' ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರನ್ನು "ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ೨೦೦ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಾಯಕರ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ ''ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ಯುಕೆ'' ಅವರನ್ನು "೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಮೇರಿಕನ್ ಗೀತರಚನೆಕಾರ್ತಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಅಪ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಡೆಲ್ ರೇ, ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರ " ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ಸ್ " ನ ವೈರಲ್ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಪ್ರಗತಿಯು ಪಾಲಿಡರ್ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ಸ್ಕೋಪ್ ಜೊತೆ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Harris |first=Paul |date=January 21, 2012 |title=Lana Del Rey: The strange story of the star who rewrote her past |url=https://www.theguardian.com/music/2012/jan/21/lana-del-rey-pop |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160626140818/https://www.theguardian.com/music/2012/jan/21/lana-del-rey-pop |archive-date=June 26, 2016 |access-date=June 29, 2016 |work=[[The Guardian]]}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಆಲ್ಬಂ ''ಬಾರ್ನ್ ಟು ಡೈ'' (೨೦೧೨) ನೊಂದಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು, ಇದು ಮೂಡಿ, [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್ ಹಾಪ್]] -ಇನ್ಫ್ಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸ್ಲೀಪರ್ ಹಿಟ್ " ಸಮ್ಮರ್ಟೈಮ್ ಸ್ಯಾಡ್ನೆಸ್ " ಅನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಈ ಆಲ್ಬಮ್ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ''ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್'' ೨೦೦ ನಲ್ಲಿ೫೦೦ ವಾರಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಳೆದ ಮಹಿಳೆಯ ಎರಡನೇ ಆಲ್ಬಂ ಆಯಿತು. ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಆರನೇ ಆಲ್ಬಂ ''ನಾರ್ಮನ್ ಫಕಿಂಗ್ ರಾಕ್‌ವೆಲ್!'' (೨೦೧೯) 62 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ''ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌ನಿಂದ'' " ೫೦೦ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ " ಒಂದಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರ ಒಂಬತ್ತನೇ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂ ''ಡಿಡ್ ಯು ನೋ ದಟ್ ದೇರ್ಸ್ ಎ ಟನಲ್ ಅಂಡರ್ ಓಷನ್ ಬ್ಲ್ಯೂವರ್ಡ್'' ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಸಿಂಗಲ್ " ಎ & ಡಬ್ಲ್ಯೂ " ನಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಯಿತು, ಎರಡನೆಯದನ್ನು ''ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್'' " ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ 500 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ " ಒಂದೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು. ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಅವರು ''ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್'' ಗ್ಲೋಬಲ್ ೨೦೦ ಟಾಪ್ - ೨೦ ಹಿಟ್ " ಸೇ ಯೆಸ್ ಟು ಹೆವನ್ " ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಡೆಲ್ ರೇ ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಸಂಗೀತ ಕಿರುಚಿತ್ರ ''ಟ್ರೋಪಿಕೊ'' ವನ್ನು ಬರೆದು ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕ ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಗ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಬೈಗಾಗಿ'' " ಯಂಗ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ " ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಡಾರ್ಕ್ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ''ಮಾಲೆಫಿಸೆಂಟ್'' ಗಾಗಿ " ಒನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಎ ಡ್ರೀಮ್ " ಅನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ''ಬಿಗ್ ಐಸ್'' ಗಾಗಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಥೀಮ್ ಹಾಡನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು. ಡೆಲ್ ರೇ ಆಕ್ಷನ್ ಹಾಸ್ಯ ''ಚಾರ್ಲೀಸ್ ಏಂಜಲ್ಸ್'' (೨೦೧೯) ಗಾಗಿ " ಡೋಂಟ್ ಕಾಲ್ ಮಿ ಏಂಜೆಲ್ " ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಸಹ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು. ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರು ''ವೈಲೆಟ್ ಬೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಡ್ಸ್ ಓವರ್ ದಿ ಗ್ರಾಸ್'' (೨೦೨೦) ಎಂಬ ಕವನ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಎಲಿಜಬೆತ್ ವೂಲ್ರಿಡ್ಜ್ ಗ್ರಾಂಟ್ ಜೂನ್ ೨೧, ೧೯೮೫ ರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ [[ಮ್ಯಾನ್‍ಹ್ಯಾಟನ್|ಮ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ]] <ref name="vbio"/> ಗ್ರೇ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜಾಹೀರಾತು ಮಾಹಿತಿ ಸಿದ್ಧತೆ (ಕಾಪಿರೈಟಿಂಗ್)|ಕಾಪಿರೈಟರ್]] ಆಗಿದ್ದ ರಾಬರ್ಟ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಗ್ರಾಂಟ್ ಜೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಅದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಖಾತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿದ್ದ ಪೆಟ್ರೀಷಿಯಾ ಆನ್ "ಪ್ಯಾಟ್" ಗ್ರಾಂಟ್ ( ನೀ ಹಿಲ್) ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. <ref name="DNJournal">{{Cite web |last=Jackson |first=Ron |date=April 2008 |title=The Domain Giant You Didn't Know: Rob Grant's Roundabout Route to Real Estate Riches (Online and Off!) |url=http://www.dnjournal.com/cover/2008/april.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014143231/http://www.dnjournal.com/cover/2008/april.htm |archive-date=October 14, 2012 |access-date=January 1, 2013 |publisher=DN Journal}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=June 13, 1982 |title=Robert England Grant Jr. Marries Patricia Ann Hill |url=https://www.nytimes.com/1982/06/13/style/robert-england-grant-jr-marries-patricia-ann-hill.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150202022012/http://www.nytimes.com/1982/06/13/style/robert-england-grant-jr-marries-patricia-ann-hill.html |archive-date=February 2, 2015 |access-date=December 4, 2014 |work=[[The New York Times]]}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Bock |first=Melvin Lynn |title=Joseph and Mary Dale and their descendants |last2=E. Dale Hooper |last3=Carole J. Skelly |date=1998 |publisher=Windmill Publications |page=113}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಕ್ಯಾರೋಲಿನ್ "ಚಕ್" ಗ್ರಾಂಟ್ <ref name="meetSister">{{Cite web |last=Zupkus |first=Lauren |date=October 8, 2014 |title=Meet Chuck Grant, Lana Del Rey's Equally Gorgeous And Talented Sister |url=https://www.huffingtonpost.com/2014/10/08/chuck-grant-lana-del-rey-sister_n_5952704.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018081804/http://www.huffingtonpost.com/2014/10/08/chuck-grant-lana-del-rey-sister_n_5952704.html |archive-date=October 18, 2014 |access-date=October 26, 2017 |website=[[The Huffington Post]]}}</ref> ಎಂಬ ತಂಗಿ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲಿ ಗ್ರಾಂಟ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಇದ್ದಾರೆ. <ref name="grazia">{{Cite journal|last=Rüth|first=Steffen|date=June 5, 2014|title=Lana Del Rey|language=de|journal=Grazia|location=Hamburg, Germany|publisher=G+J/Klambt-Style-Verlag GmbH & Co. KG|issue=24/2012|page=36|issn=2192-3965}}</ref> <ref name="nylon" /> ಅವರು [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್|ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] <ref>{{Cite web |date=April 10, 2016 |title=Celebrities who are practicing Catholics or were raised in the church |url=http://www.newsday.com/entertainment/celebrities/catholic-celebrities-1.4802809 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006095622/http://www.newsday.com/entertainment/celebrities/catholic-celebrities-1.4802809 |archive-date=October 6, 2016 |access-date=April 10, 2017 |website=[[Newsday]]}}</ref> ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೂಲದವರು. <ref>{{Cite web |date=August 22, 2014 |title=Ultra Lana |url=https://celticlifeintl.com/ultra-lana/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204183531/https://celticlifeintl.com/ultra-lana/ |archive-date=December 4, 2022 |website=Celtic Life International |quote=Drawn to Scotland by her ex-boyfriend Barrie-James O’Neill (lead singer of indie band Kassidy) coupled with her Scottish/Anglo ancestry}}</ref> ಅವರು ಒಂದು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ, ಕುಟುಂಬವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಲೇಕ್ ಪ್ಲಾಸಿಡ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. <ref name="pitchbio">{{Cite web |last=Dombal |first=Ryan |date=August 30, 2011 |title=Rising: Lana Del Rey |url=https://pitchfork.com/features/rising/8657-lana-del-rey |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124171215/http://pitchfork.com/features/rising/8657-lana-del-rey |archive-date=January 24, 2012 |access-date=January 25, 2012 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> ಲೇಕ್ ಪ್ಲಾಸಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರ ತಂದೆ ಉದ್ಯಮಶೀಲ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗುವ ಮೊದಲು ಪೀಠೋಪಕರಣ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ತಾಯಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="KentFA-Sydney">{{Cite web |last=Tranter |first=Kirsten |date=May 10, 2014 |title=Lolita in the 'hood |url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150406012455/http://www.smh.com.au/entertainment/music/lolita-in-the-hood-20140505-37r6n.html |archive-date=April 6, 2015 |access-date=March 7, 2015 |website=[[Sydney Morning Herald]]}}</ref> ಅಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು <ref name="nylon">{{Cite web |last=Giannini |first=Melissa |date=November 28, 2013 |title=National Anthem |url=http://www.nylonmag.com/articles/lana-del-rey-interview-nylon |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203120905/http://www.nylonmag.com/articles/lana-del-rey-interview-nylon |archive-date=December 3, 2013 |access-date=June 8, 2014 |website=[[Nylon (magazine)|Nylon]]}}</ref> ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಚರ್ಚ್ ಗಾಯಕವೃಂದದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದರು . <ref name="nylon" /> <ref name="clashmusic">{{Cite web |last=Welch |first=Andy |date=November 29, 2011 |title=Lana Del Rey Interview |url=http://www.clashmusic.com/feature/lana-del-rey-interview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927010125/http://www.clashmusic.com/feature/lana-del-rey-interview |archive-date=September 27, 2013 |access-date=February 24, 2013 |website=Clash}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಓದಿದರು, <ref name="KentFA-Sydney"/> ಆದರೆ ಅವರು ೧೪ <ref name=":2">{{Cite web |last=Heaf |first=Jonathan |date=October 1, 2012 |title=Woman Of The Year: Lana Del Rey |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/woman-of-the-year-lana-del-rey |access-date=October 17, 2022 |website=British [[GQ]]}}</ref> ಅಥವಾ ೧೫ ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ಹೆತ್ತವರು ಅವರನ್ನು ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ನ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಶಾಲೆಯಾದ ಕೆಂಟ್ ಶಾಲೆಗೆ <ref name="paradiselost">{{Cite web |last=Banning |first=Lisa |date=June 19, 2013 |title=Paradise Lost: An interview with Lana Del Rey |url=http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005012807/http://www.electronicbeats.net/en/features/interviews/lana-del-rey-interview |archive-date=October 5, 2013 |access-date=October 2, 2013 |website=[[Electronic Beats]]}}</ref> ಕಳುಹಿಸಿದರು, [[ಮದ್ಯದ ಗೀಳು|ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ]] ಮುಕ್ತರಾಗಲು. ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು [[ಡ್ರಗ್|ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳು]] ಅವರ ಹದಿಹರೆಯದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ತುಂಬಾ ಗಂಭೀರವಾಗಿತ್ತು, ಸ್ವತಃ ಗ್ರಾಂಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅವರ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವು ಚಿಂತಿತವಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಂಟ್ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು: "ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನನ್ನನ್ನು ೧೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು - ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ದೂರವಿರಲು." <ref name=":2" /> ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ಅವರಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಗ್ರಾಂಟ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ಹದಿಹರೆಯದ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿತ್ತು. <ref name="GQ2011">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Fennessey |first=Sean |date=October 6, 2011 |title=Ice Breaker: Lana Del Rey |url=https://www.gq.com/entertainment/music/201110/lana-del-rey-interview-video-games |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313145103/http://www.gq.com/entertainment/music/201110/lana-del-rey-interview-video-games |archive-date=March 13, 2015 |access-date=March 7, 2015 |work=[[GQ]]}}</ref> ಅವರು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಪರಕೀಯತೆಯ ಭಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಂಟ್ ನಂತರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. ಅವರು ೨೦೦೩ ರಿಂದ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. <ref name=":2"/> ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನೊಂದಿಗೆ ಲಾಂಗ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಂಟ್‌ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಅವರಿಗೆ ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು "ಆ ಆರು ಸ್ವರಮೇಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಬಹುದೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡರು". <ref name="bbclovelaw">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Savage |first=Mark |date=January 27, 2012 |title=Love, the law, and Lana Del Rey |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203202621/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |archive-date=February 3, 2012 |access-date=January 1, 2022 |work=[[BBC News]]}}</ref> ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಅವರು "ಸ್ಪಾರ್ಕಲ್ ಜಂಪ್ ರೋಪ್ ಕ್ವೀನ್" ಮತ್ತು "ಲಿಜ್ಜಿ ಗ್ರಾಂಟ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಿನೋಮಿನಾ" ನಂತಹ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಮತ್ತು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. <ref name="bbclovelaw" /> "ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿರಲಿಲ್ಲ", ಅವರು ಹೇಳಿದರು:<blockquote>ನಾನು ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ನಾನು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ನ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ - ನನಗೆ ಭೂಗತ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧಾಭರಿತ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಪರಸ್ಪರಿಗಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು ಅಷ್ಟೇ. <ref name="vbio"/></blockquote>ಅವರು ಮೂಲತಃ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಜೆನೆಸಿಯೊದಲ್ಲಿರುವ SUNY ಜೆನೆಸಿಯೊಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅಂತರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅದನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು. <ref>{{Cite web |last=Cummings |first=Alex Sayf |date=February 2, 2015 |title=The Gonzo Vision of Lana Del Rey |url=https://tropicsofmeta.com/2015/02/02/the-gonzo-vision-of-lana-del-rey/ |website=Tropics of Meta}}</ref> ೨೦೦೪ ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ೧೯ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಂಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ದಿ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಫೋರ್ಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿ, ಮೆಟಾಫಿಸಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. <ref name="vbio">{{Cite web |last=Sowray |first=Bibby |date=February 10, 2012 |title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts |url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey |archive-date=October 3, 2012 |access-date=June 20, 2012 |website=Vogue}}</ref> "ದೇವರು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ... ನಾನು ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ನಾವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ಏಕೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೇಗೆ ಹತ್ತಿರ ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref name="vbio" /> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ೨೦೦೫–೨೦೧೦: ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳು ===  ನಾನು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕವಳಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ತಾಯಿ, ತಂದೆ ಮತ್ತು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದು ದಿನ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ನಾನು ಕೂಡ ಒಂದು ದಿನ ಸಾಯುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ನಾನು ಒಂದು ರೀತಿ ದುಃಖಿತಳಾಗಿದ್ದೆ. ನನಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ತಾತ್ವಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಇತ್ತು. ನಾವು ಮರ್ತ್ಯರು ಎಂದು ನನಗೆ ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಜ್ಞಾನವು ನನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿತು. ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದೆ. ನಾನು ಬಹಳಷ್ಟು ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿದೆ. ನಾನು ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅದು ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಸಮಯವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Lana_Turner_1944_photo.jpg|thumb| ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರ ರಂಗನಾಮಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ ಲಾನಾ ಟರ್ನರ್]] ೨೦೦೫ ರ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಡೆಲ್ ರೇ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು-ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ನಾಟಕವನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿದರು; ಅರ್ಜಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ''ರಾಕ್ ಮಿ ಸ್ಟೇಬಲ್'' ಆಗಿದ್ದು, ಮತ್ತೊಂದು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾದ ''ಯಂಗ್ ಲೈಕ್ ಮಿ ಅನ್ನು'' ಸಹ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |year=2005 |title=Registration Number / Date: PAu002950687 / April 25, 2005 |url=http://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=pau002950687&Search_Code=REGS&PID=UKW7t--drR2yWFBzRii2pv184PvRX&SEQ=20120822045916&CNT=25&HIST=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202171514/http://cocatalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=pau002950687&Search_Code=REGS&PID=UKW7t--drR2yWFBzRii2pv184PvRX&SEQ=20120822045916&CNT=25&HIST=1 |archive-date=February 2, 2016 |access-date=August 21, 2012 |website=Digital Spy}}</ref> ಎರಡನೇ ವಿಸ್ತೃತ ನಾಟಕ " ''ಫ್ರಮ್ ದಿ ಎಂಡ್"'' ಅನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರ ರಂಗನಾಮ "ಮೇ ಜೈಲರ್" ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref name="hellyer">{{Cite web |last=Hellyer, Isabelle |date=April 18, 2017 |title=The Greatest Lana Del Rey Songs That Never Made an (Official) Album |url=https://i-d.co/article/the-greatest-lana-del-rey-songs-that-never-made-an-official-album/ |access-date=August 13, 2017 |website=I-D |publisher=Vice}}</ref> ೨೦೦೫ ಮತ್ತು ೨೦೦೬ ರ ನಡುವೆ, ಅವರು ಮೇ ಜೈಲರ್ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ''ಸೈರನ್ಸ್'' ಎಂಬ ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು. <ref name="hellyer" /> ಇದು ೨೦೧೨ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಹೋದರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ :  ನಾನು ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಸಂಗೀತಗಾರರ ರಂಗದ ಭಾಗವಾಗಲು ಬಯಸಿದ್ದೆ. ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ನೇಹಿತರಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅದು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಾನು ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತೇನೆ, ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ನಾನು ಆಶಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಲೈವ್ ಸಾಂಗ್ ರೈಟಿಂಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಡೆಲ್ ರೇ ಡೇವಿಡ್ ನಿಚ್ಟರ್ನ್ ಒಡೆತನದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲೇಬಲ್ <ref name="wlsc2006">{{Cite web |title=Williamsburg Live Songwriter Competition 2006 (WLSC 2006): Prizes |url=http://wlsc2006.com/915.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013161339/http://wlsc2006.com/915.html |archive-date=October 13, 2007 |access-date=April 12, 2014}}</ref> <ref name="disappeared">{{Cite web |last=Ayers |first=David |date=January 30, 2012 |title=Why Lana Del Rey's First Album Disappeared |url=http://www.mtv.com/news/2695337/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140410054156/http://www.mtvhive.com/2012/01/30/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview |archive-date=April 10, 2014 |website=[[MTV]]}}</ref> ಎಂಬ ೫ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನ ಎ & ಆರ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ವ್ಯಾನ್ ವಿಲ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. <ref name="disappeared" /> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಫೋರ್ಡ್ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ೫ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ''"ನೋ ಕುಂಗ್ ಫೂ"'' ಎಂಬ ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ಡೆಮೊ ಟೇಪ್ ಅನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. <ref name="hellyer"/> ಅದು ಅವರಿಗೆ $೧೦,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನೀಡಿತು. <ref name="hellyer" /> ಅವರು ಆ ಹಣವನ್ನು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ನಾರ್ತ್ ಬರ್ಗೆನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟ್ರೇಲರ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಟನ್ ಮೊಬೈಲ್ ಹೋಮ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಬಳಸಿದರು, <ref name="vbio"/> <ref name="paradiselost"/> ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಡೇವಿಡ್ ಕಾಹ್ನೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. <ref name="disappeared" /> ಡೇವಿಡ್ ಕಾಹ್ನೆ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ, "ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರಂತೆ, ಅವರು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡರು. ಅವರು ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅವರು ದಪ್ಪನಾದ ಸಣ್ಣ ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಸ್ವಲ್ಪ ನೇರವಾದ ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಕೂದಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ತುಂಬಾ ಮುದ್ದಾದ ಯುವತಿ. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಪ್ಪು, ಆದರೆ ತುಂಬಾ ಬುದ್ಧಿವಂತೆ. ಅವರು ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು." <ref name="disappeared" /> ಡೆಲ್ ರೇ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಡ್ಹ್ಯಾಮ್‌ನಿಂದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು,  <ref name="paradiselost"/> ನಂತರ ಅವರು ಲಿಜ್ಜಿ ಗ್ರಾಂಟ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ EP, ''ಕಿಲ್ ಕಿಲ್ ಅನ್ನು'' ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಕಾಹ್ನೆ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. <ref>{{Cite web |last=C. Sullivan |first=Felicia |date=February 20, 2009 |title=Interview: Singer/Songwriter Lizzy Grant on Cheap Thrills, Elvis, The Flamingos, Trailer Parks, and Coney Island |url=https://www.huffingtonpost.com/felicia-c-sullivan/interview-singersongwrite_b_159346.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161211134448/http://www.huffingtonpost.com/felicia-c-sullivan/interview-singersongwrite_b_159346.html |archive-date=December 11, 2016 |website=[[The Huffington Post]]}}</ref> "ನನ್ನ ಡೆಮೊ ಪಡೆದ ಒಂದು ದಿನದ ನಂತರ ಡೇವಿಡ್ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಪಾಪ್ ಅಲ್ಲದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು." <ref name="Quietus">{{Cite web |last=Calvert |first=John |date=October 4, 2011 |title=Original Sin: An Interview With Lana Del Rey |url=http://thequietus.com/articles/07106-lana-del-rey-interview |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120721040309/http://thequietus.com/articles/07106-lana-del-rey-interview |archive-date=July 21, 2012 |website=[[The Quietus]]}}</ref> ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಡೆಲ್ ರೇ ನಿರಾಶ್ರಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದಕ ವ್ಯಸನಿಗಳಿಗೆ ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="vbio"/> ಅವರು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ "ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೀಸಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ರಸ್ತೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡಾಗ" ಸಮುದಾಯ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. <ref name="nylon"/> <ref>{{Cite web |last=Hug, Dominik |date=July 16, 2016 |title=Exklusiv-Interview mit Superstar Lana Del Rey |url=https://www.blick.ch/people-tv/musik/exklusiv-interview-mit-superstar-lana-del-rey-31-ich-komme-definitiv-in-die-schweiz-zurueck-id5270728.html |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20160716125948/https://www.blick.ch/people-tv/musik/exklusiv-interview-mit-superstar-lana-del-rey-31-ich-komme-definitiv-in-die-schweiz-zurueck-id5270728.html |archive-date=July 16, 2016 |access-date=July 22, 2017 |website=Blick |language=de |quote=I was still in college and we took a trip to an Indian reservation.}}</ref> ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ವೇದಿಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಸಂಗೀತವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ನನಗೆ ಒಂದು ಹೆಸರು ಬೇಕಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮಿಯಾಮಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ, ಕ್ಯೂಬಾದ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ - ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ರೇ ನಮಗೆ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಗ್ಲಾಮರ್ ಅನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದರು. ಅದು ನಾಲಿಗೆಯ ತುದಿಯಿಂದ ಹೊರಬರುವಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸಿತು." <ref>{{Cite journal|url=http://www.vogue.co.uk/blogs/the-culture-edit/2011/10/20/lana-del-rey-interview|title=Lana Del Rey Interview|date=October 20, 2011|accessdate=August 9, 2012|journal=[[Vogue UK]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121110201921/http://www.vogue.co.uk/blogs/the-culture-edit/2011/10/20/lana-del-rey-interview|archivedate=November 10, 2012}}</ref> ಈ ಹೆಸರು ನಟಿ ಲಾನಾ ಟರ್ನರ್ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಫೋರ್ಡ್ ಡೆಲ್ ರೇ ಸೆಡಾನ್‌ನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ''ರೇ'' ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯ ಕಾಗುಣಿತವನ್ನು ಬಳಸಿದರು, ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ವಯಂ-ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಚೊಚ್ಚಲ ಆಲ್ಬಂ ಜನವರಿ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref name="disappeared"/> ಅವರ ತಂದೆ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. <ref name="adirondackdailyenterprise">{{Cite web |last=Collier |first=Jessica |date=January 28, 2010 |title=Lizzy Grant aka. Lana Del Rey releases album |url=http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/510931.html?nav=5050 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120605033333/http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/510931.html?nav=5050 |archive-date=June 5, 2012 |access-date=September 27, 2011 |publisher=adirondack daily enterprise.com}}</ref> ಇದು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಐಟ್ಯೂನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು. <ref name="disappeared" /> "ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು - ಈ ಕ್ರಮವು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ತಂತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವದಂತಿಗಳ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ" ಎಂದು ಡೆಲ್ ರೇ ೫ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳಿಂದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಖರೀದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು <ref name="disappeared" /> <ref name="bbcoverstory">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Horowitz, Steven J. |date=January 14, 2012 |title=Lana Del Rey: The Billboard Cover Story |url=http://billboard.kargo.com/entry/view/id/36380?KSID=d484ffab298b29ae43789596b9c919bd/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928144049/http://billboard.kargo.com/entry/view/id/36380?KSID=d484ffab298b29ae43789596b9c919bd%2F |archive-date=September 28, 2013 |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> ಹೇಳಿದರು. ''ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ರೇ'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಡೆಲ್ ರೇ ತಮ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಬೆನ್ ಮಾವ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಎಡ್ ಮಿಲ್ಲೆಟ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು, ಮತ್ತು ಅವರು ೫ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, "ಏನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ". ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಅವರು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು ಮತ್ತು ಮಾವ್ಸನ್ ಜೊತೆ "ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ" ವಾಸಿಸಲು ಹೋದರು. <ref name="nylon"/> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧, ೨೦೧೦ ರಂದು, ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಯೂನಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್-ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಂ‍ಟಿವಿ ''ಅನ್‌ಪ್ಲಗ್ಡ್'' ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ ರೇ ಅನ್ನು ಮಾಂಡೋ ಡಿಯಾವೊ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. <ref name="mandodiao">{{Cite web |title=INTERVIEW MIT MANDO DIAO |url=http://hitparade.ch/interview.asp?id=443 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031152527/http://hitparade.ch/interview.asp?id=443 |archive-date=October 31, 2012 |access-date=August 27, 2012 |publisher=Hitparade.ch}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ಹಲವಾರು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ''ಪೂಲ್‌ಸೈಡ್'' ಎಂಬ ಕಿರುಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Poolside (2012) |url=http://www.filmweb.pl/film/Poolside-2012-682904 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531105319/http://www.filmweb.pl/film/Poolside-2012-682904 |archive-date=May 31, 2014 |access-date=May 30, 2014 |website=Film Web}}</ref> === ೨೦೧೧–೨೦೧೩: ''ಬಾರ್ನ್ ಟು ಡೈ'' ಮತ್ತು ''ಪ್ಯಾರಡೈಸ್'' ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಗತಿ ===   ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಡೆಲ್ ರೇ ತಮ್ಮ " ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ಸ್ " ಮತ್ತು " ಬ್ಲೂ ಜೀನ್ಸ್ " ಹಾಡುಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಮಿತ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ಗೆ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ವೆಬ್‌ಕ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ದೃಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಂಟೇಜ್ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite web |last=Dobbins |first=Amanda |date=September 21, 2011 |title=Meet Lana Del Rey, the New Singer Music Bloggers Love to Hate |url=https://nymag.com/daily/entertainment/2011/09/lana_del_rey.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111212020754/http://nymag.com/daily/entertainment/2011/09/lana_del_rey.html |archive-date=December 12, 2011 |website=[[New York (magazine)|New York]]}}</ref> "ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ಸ್" ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊ ವೈರಲ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂವೇದನೆಯಾಯಿತು, <ref name="all"/> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಡೆಲ್ ರೇ ಈ ಹಾಡನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸಿಂಗಲ್ ಆಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸಹಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು. <ref name="signstranger">{{Cite web |date=June 30, 2011 |title=Lana Del Rey signs to Stranger! |url=http://strangerrecords.com/#section_01news_2011-06-30-lana_signed_to_stranger |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218225159/http://strangerrecords.com/#section_01news_2011-06-30-lana_signed_to_stranger |archive-date=December 18, 2011 |access-date=December 23, 2011 |publisher=Stranger Records}}</ref> ಅವರು ''ದಿ ಅಬ್ಸರ್ವರ್‌ಗೆ'' ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಆ ಹಾಡು ನನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನದಾಗಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಅದು ಸಿಂಗಲ್ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಜನರು ಅದಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ." <ref name="vbio"/> ಈ ಹಾಡು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ "ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ಬಿಗ್ ಥಿಂಗ್" ಗಾಗಿ Q ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು <ref>{{Cite web |last=Larsen |first=luke |date=October 25, 2011 |title=Lana Del Rey Wins Q Award, Says Album Due Out January |url=https://www.pastemagazine.com/articles/2011/10/lana-del-rey-wins-q-award-says-album-due-out-janua.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128043120/http://www.pastemagazine.com/articles/2011/10/lana-del-rey-wins-q-award-says-album-due-out-janua.html |archive-date=January 28, 2012 |access-date=January 20, 2012 |website=Paste |publisher=Wolfgang's Vault}}</ref> ಮತ್ತು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮಕಾಲೀನ ಹಾಡು" ಗಾಗಿ ಐವರ್ ನೊವೆಲ್ಲೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. <ref name="novello">{{Cite web |last=Corner |first=Lewis |date=May 17, 2012 |title=Adele, Lana Del Rey, Take That win at Ivor Novellos 2012 |url=http://www.digitalspy.com/music/news/a382199/adele-lana-del-rey-take-that-win-at-ivor-novellos-2012.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120625182551/http://www.digitalspy.com/music/news/a382199/adele-lana-del-rey-take-that-win-at-ivor-novellos-2012.html |archive-date=June 25, 2012 |access-date=October 15, 2012 |website=[[Digital Spy]]}}</ref> ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂ ''ಬಾರ್ನ್ ಟು ಡೈ'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಇಂಟರ್‌ಸ್ಕೋಪ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಡರ್ ಜೊತೆ ಜಂಟಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಗಾಯಕ ಬ್ಯಾರಿ-ಜೇಮ್ಸ್ ಓ'ನೀಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದ ಈ ಜೋಡಿ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು. <ref>{{Cite web |last=Luke Morgan Britton |date=November 24, 2015 |title=Lana Del Rey's ex-boyfriend says she broke up with him in an interview |url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-21-1192710 |access-date=October 24, 2021 |website=[[NME]]}}</ref> ಜನವರಿ ೧೪,೨೦೧೨ ರಂದು ''ಸ್ಯಾಟರ್ಡೇ ನೈಟ್ ಲೈವ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಡೆಲ್ ರೇ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref name="montgomery">{{Cite web |last=Montgomery, James |date=January 17, 2012 |title=Lana Del Rey's 'SNL' Performance Has Critics Howling |url=http://www.mtv.com/news/1677389/lana-del-rey-snl/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102122305/http://www.mtv.com/news/1677389/lana-del-rey-snl/ |archive-date=November 2, 2014 |website=[[MTV]]}}</ref> "ನಾನು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ... ನಾನು ಬಹಳ ಸಮಯದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಮತ್ತು ಲೋರ್ನ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್‌ಗೆ ಅದು ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ... ಇದು ಆಕಸ್ಮಿಕ ನಿರ್ಧಾರವಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. <ref name="montgomery" /> [[ಚಿತ್ರ:Lana_Del_Rey_Cannes_2012.jpg|left|thumb|269x269px| ೨೦೧೨ ರ [[ಕ್ಯಾನ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ|ಕ್ಯಾನೆಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ]] ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಡೆಲ್ ರೇ]] ''ಬಾರ್ನ್ ಟು ಡೈ'' ಜನವರಿ ೩೧, ೨೦೧೨ ರಂದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ೧೧ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ''ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್'' ೨೦೦ ಆಲ್ಬಮ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. ಆದರೂ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕರು ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. <ref>{{Cite web |last=Jones |first=Alan |date=February 6, 2012 |title=Official Chart Analysis: Lana Del Rey album sells 117k, 43% digital |url=http://www.musicweek.com/story.asp?sectioncode=1&storycode=1048405&c=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105151858/http://www.musicweek.com/story.asp?sectioncode=1&storycode=1048405&c=1 |archive-date=November 5, 2013 |access-date=March 29, 2012 |website=Music Week}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Lana Del Rey&nbsp;– Born to Die |url=https://www.metacritic.com/music/born-to-die/critic-reviews |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131044226/http://www.metacritic.com/music/born-to-die/critic-reviews |archive-date=January 31, 2012 |access-date=January 30, 2012 |publisher=Metacritic}}</ref> ಅದೇ ವಾರ, ಅವರು ತಮ್ಮ೨೦೧೦ ರ ಚೊಚ್ಚಲ ಆಲ್ಬಂನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಖರೀದಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨೦೧೨ ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‌ಸ್ಕೋಪ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಡರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. <ref name="albumrerelease">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Lana Del Rey to release 'secret album' |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127145937/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |archive-date=January 27, 2012 |access-date=January 27, 2012 |work=BBC News}}</ref> ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರ ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅವರ ಹಿಂದಿನ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಡೇವಿಡ್ ಕಾಹ್ನೆ ಇಬ್ಬರೂ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಸ್ತಾಪದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಮತ್ತು ಲೇಬಲ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದಾಗ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ''ಬಾರ್ನ್ ಟು ಡೈ'' ನ ೩.೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು, ಇದು ೨೦೧೨ ರ ಐದನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=February 26, 2013 |title=Adele's 21 Is Biggest-Selling Album in World... Again |url=http://www.mtv.co.uk/news/adele/376313-adele-21-world-biggest-selling-album-second-year |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616220631/http://www.mtv.co.uk/news/adele/376313-adele-21-world-biggest-selling-album-second-year |archive-date=June 16, 2013 |access-date=February 27, 2013 |publisher=MTV}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=September 3, 2013 |title=Lana Del Rey Breaks into The Top 10&nbsp;– San Francisco Business Times |url=http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/prnewswire/press_releases/California/2013/09/03/LA71967 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055257/http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/prnewswire/press_releases/California/2013/09/03/LA71967 |archive-date=September 21, 2013 |access-date=September 24, 2013 |work=The Business Journals}}</ref> <ref>{{Cite web |title=IFPI Digital Music Report 2013 (Page 11) |url=http://www.ifpi.org/content/library/dmr2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927190016/http://www.ifpi.org/content/library/dmr2013.pdf |archive-date=September 27, 2013 |access-date=September 24, 2013 |website=San Francisco Business Times}}</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ''ಬಾರ್ನ್ ಟು ಡೈ'' ೨೦೧೨ ರವರೆಗೂ ''ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್'' ೨೦೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು, ೩೬ ನೇ ಸ್ಥಾನದ ನಂತರ ೭೬ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೩, ೨೦೨೪ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ''ಬಾರ್ನ್ ಟು ಡೈ'' ''ಬಿಲ್ಬೋರ್ಡ್ ೨೦೦'' ರಲ್ಲಿ ೫೨೦ ವಾರಗಳನ್ನು (೧೦ ವರ್ಷಗಳು) ಕಳೆದಿದ್ದು, ಡೆಲ್ ರೇ ಈ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ತಲುಪಿದ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಹಿಂದೆ [[ಅಡೆಲೆ]] ಮಾತ್ರ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=McIntyre |first=Hugh |date=February 5, 2024 |title=Lana Del Rey Joins Adele In A Major Chart Milestone |url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2024/02/05/lana-del-rey-joins-adele-in-a-major-chart-milestone/ |access-date=February 5, 2024 |work=Forbes}}</ref> "೨೦೧೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ EDM ನಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯ, [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] -ಆಧಾರಿತ ಪ್ಯಾಲೆಟ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು" ಎಂದು ''ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್'' ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಡೆಲ್ ರೇ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ [[ಜಗ್ವಾರ್ ಕಾರ್ ಗಳು|ಜಾಗ್ವಾರ್‌ಗಾಗಿ]] ಎಫ್-ಟೈಪ್ ಅನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು <ref name="Elliott">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Elliott |first=Hannah |date=August 22, 2012 |title=Jaguar Taps Lana Del Rey For F-Type |url=https://www.forbes.com/sites/hannahelliott/2012/08/22/jaguar-taps-lana-del-rey-for-f-type |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120823181352/http://www.forbes.com/sites/hannahelliott/2012/08/22/jaguar-taps-lana-del-rey-for-f-type |archive-date=August 23, 2012 |access-date=August 23, 2012 |work=[[Forbes]]}}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ "ಬರ್ನಿಂಗ್ ಡಿಸೈರ್" ಹಾಡನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ವಾಹನದ ಪ್ರಚಾರ ಕಿರುಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite web |date=March 4, 2013 |title=Jaguar Releases Dramatic Trailer For Short Feature Film 'DESIRE' with Ridley Scott Associates |url=http://media.jaguar.com/news/2013/03/jaguar-releases-dramatic-trailer-short-feature-film-desire-ridley-scott-associates |access-date=July 12, 2017 |website=Jaguar.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=George |first=Anita |date=April 25, 2013 |title=Watch Ridley Scott Associates and Jaguar's Short Film, Desire |url=https://www.pastemagazine.com/articles/2013/04/watch-jaguars-short-film-desire.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725112204/https://www.pastemagazine.com/articles/2013/04/watch-jaguars-short-film-desire.html |archive-date=July 25, 2018 |access-date=July 12, 2017 |website=Paste Magazine}}</ref> ಜಾಗ್ವಾರ್‌ನ ಜಾಗತಿಕ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಆಡ್ರಿಯನ್ ಹಾಲ್‌ಮಾರ್ಕ್, ಡೆಲ್ ರೇ "ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕಂಪನಿಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. <ref name="Elliott" /> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೨ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರ " ಬ್ಲೂ ವೆಲ್ವೆಟ್ " ನ ಮುಖಪುಟಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಎಚ್ & ಎಂ ೨೦೧೨ ರ ಶರತ್ಕಾಲದ ಅಭಿಯಾನದ ಪ್ರಚಾರ ಏಕಗೀತೆಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಡೆಲ್ ರೇ ಮುದ್ರಣ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |last=Rowley |first=Allison |date=September 15, 2012 |title=Lana Del Rey's H&M TV advert revealed&nbsp;– watch |url=http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a406180/lana-del-reys-hm-tv-advert-revealed-watch.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916195833/http://www.digitalspy.com/celebrity/news/a406180/lana-del-reys-hm-tv-advert-revealed-watch.html |archive-date=September 16, 2012 |access-date=October 12, 2012 |website=[[Digital Spy]]}}</ref> <ref name="Alexander">{{Cite web |last=Alexander |first=Ella |date=July 17, 2012 |title=H&M Confirms Lana |url=http://www.vogue.co.uk/news/2012/07/17/lana-del-rey-confirmed-as-h-and-m-campaign-star |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719093813/http://www.vogue.co.uk/news/2012/07/17/lana-del-rey-confirmed-as-h-and-m-campaign-star |archive-date=July 19, 2012 |access-date=July 18, 2012 |website=[[Vogue U.K.]]}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೫ ರಂದು, ಡೆಲ್ ರೇ ತಮ್ಮ ಮುಂಬರುವ ಇಪಿ ''ಪ್ಯಾರಡೈಸ್'' ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ " ರೈಡ್ " ಎಂಬ ಸಿಂಗಲ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ತರುವಾಯ ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦, ೨೦೧೨ ರಂದು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಾಂತಾ ಮೋನಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಏರೋ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ "ರೈಡ್" ಗಾಗಿ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Lana Del Rey premieres her new Ride music video in Santa Monica |url=http://www.glamourmagazine.co.uk/celebrity/pictures-today/2012/10/11/lana-del-rey-ride-music-video-santa-monica |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018045023/http://www.glamourmagazine.co.uk/celebrity/pictures-today/2012/10/11/lana-del-rey-ride-music-video-santa-monica |archive-date=October 18, 2012 |access-date=October 11, 2012 |website=Glamour}}</ref> <ref name="nme2">{{Cite web |last=Jones |first=Lucy |title=Lana Del Rey Channels Blanche DuBois in Music Video For 'Ride' |url=https://www.nme.com/blog/index.php?blog=1&title=lana_del_rey_channels_blanche_dubois_in_&more=1&c=1&tb=1&pb=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131001214335/http://www.nme.com/blogs/nme-blogs/lana-del-rey-channels-blanche-dubois-in-music-video-for-ride |archive-date=October 1, 2013 |access-date=October 12, 2012 |website=[[NME]]}}</ref> ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರ ಬೈಕರ್ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವೇಶ್ಯೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯ ಪರ <ref name="nme2" /> <ref name="ok!">{{Cite web |title=Lana Del Rey plays a prostitute in new 'Ride' video, has some old truckers for customers |url=http://www.ok.co.uk/celebrity-news/view/54978/Lana-Del-Rey-plays-a-prostitute-in-new-Ride-video-has-some-old-truckers-for-customers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610075223/http://www.ok.co.uk/celebrity-news/view/54978/Lana-Del-Rey-plays-a-prostitute-in-new-Ride-video-has-some-old-truckers-for-customers |archive-date=June 10, 2013 |access-date=October 12, 2012 |website=OK!}}</ref> ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ವಿರೋಧಿ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು. <ref name="bbclovelaw"/> <ref name="slant">{{Cite web |last=Rice |first=Paul |date=February 8, 2012 |title=Lana Del Rey's Feminist Problem |url=https://www.slantmagazine.com/house/2012/02/lana-del-reys-feminist-problem |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815072720/http://www.slantmagazine.com/house/2012/02/lana-del-reys-feminist-problem |archive-date=August 15, 2012 |access-date=October 12, 2012 |website=[[Slant Magazine]]}}</ref> ಜೂನ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಡೆಲ್ ರೇ ಆಂಥೋನಿ ಮಾಂಡ್ಲರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಚಿತ್ರದ'' ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿರುವ ''ಟ್ರೋಪಿಕೊ'' ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಕಿರುಚಿತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದರು. <ref name="tropico1">{{Cite web |last=Hogan |first=Marc |date=August 19, 2013 |title=Lana Del Rey, as the Virgin Mother, Hints 'Tropico' Film Will Send Her Career to Heaven |url=https://www.spin.com/2013/08/lana-del-rey-farewell-project-tropico-short-film/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828024341/https://www.spin.com/2013/08/lana-del-rey-farewell-project-tropico-short-film/ |archive-date=August 28, 2013 |access-date=August 28, 2013 |website=[[Spin (magazine)|Spin]]}}</ref> <ref name="tropico2">{{Cite web |last=Levine |first=Nick |date=August 18, 2013 |title=Lana Del Rey confuses fans by tweeting about 'the farewell project' |url=https://www.nme.com/news/lana-del-rey/72098 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827130021/http://www.nme.com/news/lana-del-rey/72098 |archive-date=August 27, 2013 |access-date=August 28, 2013 |website=[[NME]]}}</ref> ಡೆಲ್ ರೇ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೨೦೧೩ ರಂದು ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ಸಿನೆರಾಮಾ ಡೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Boardman |first=Madeline |date=December 5, 2013 |title=Lana Del Rey's 'Ultra-Violence' Album Announced at 'Tropico' Premiere |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211013111/http://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |archive-date=February 11, 2014 |access-date=April 5, 2014 |work=[[The Huffington Post]]}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೬ ರಂದು, ಧ್ವನಿಪಥವನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref name="huffingtonpost">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Boardman |first=Madeline |date=December 5, 2013 |title=Lana Del Rey's 'Ultra-Violence' Album Announced At 'Tropico' Premiere |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211013111/http://www.huffingtonpost.com/2013/12/05/lana-del-rey-ultra-violence-album-tropico-premiere_n_4392444.html |archive-date=February 11, 2014 |access-date=April 12, 2014 |work=[[The Huffington Post]]}}</ref>   === ೨೦೨೦–೨೦೨೧: ''ಕೆಮ್‌ಟ್ರೇಲ್ಸ್ ಓವರ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್'', ''ಬ್ಲೂ ಬ್ಯಾನಿಸ್ಟರ್‌ಗಳು'' ಮತ್ತು ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು === ೨೦೧೮ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ''ಎಲ್'ಆಫೀಷಿಯಲ್‌ನ'' ಮೊದಲ ಅಮೇರಿಕನ್ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, {{Apostrophe}} ರೇ ಅವರು [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ ರಂಗಮಂದಿರ|ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಸಂಗೀತವನ್ನು]] ಬರೆಯಲು ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅದರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. ಕೆಲಸ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವರು "ನಾನು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಬಹುದು" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Defebaugh |first=William |date=February 7, 2018 |title=Groupie Love: Lana Del Rey by Kim K, Stevie Nicks, Courtney Love, & More |url=https://www.lofficielusa.com/music/lana-del-rey-cover-story |access-date=April 7, 2018 |work=[[L'Officiel]]}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sodomsky |first=Sam |date=February 7, 2018 |title=Lana Del Rey Says She's Working on a Musical |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-says-shes-working-on-a-musical/ |access-date=April 7, 2018 |work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> ''[[ಆಲಿ‌ಸಸ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್ ಇನ್ ವಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್|ಆಲಿಸ್‌'ಸ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಇನ್ ವಂಡರ್‍‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ]]'' ಹೊಸ ರೂಪಾಂತರದ ಧ್ವನಿಪಥಕ್ಕೆ ತಾನು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದಾಗಿಯೂ ಅವರು ಘೋಷಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |last=Breihan |first=Tom |date=August 30, 2019 |title=Lana Del Rey Says She's Working On Another New Album Called White Hot Forever |url=https://www.stereogum.com/2056648/lana-del-rey-says-shes-working-on-another-new-album-called-white-hot-forever/news/ |website=[[Stereogum]]}}</ref> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೋಕನ್ ವರ್ಡ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, ಡೆಲ್ ರೇ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ''ವೈಲೆಟ್ ಬೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಡ್ಸ್ ಓವರ್ ದಿ ಗ್ರಾಸ್'' ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಗುಣವಾದ ಸ್ಪೋಕನ್ ವರ್ಡ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಭೌತಿಕ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೯ ರಂದು ಮತ್ತು ಜ್ಯಾಕ್ ಆಂಟೊನಾಫ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆಡಿಯೊಬುಕ್ ಅನ್ನು ಜುಲೈ ೨೮ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref name="auto1">{{Cite web |title=Lana Del Rey on Instagram: "Violet bent backwards over the grass link in bio 🌲" |url=https://www.instagram.com/p/CCb-vW7p8Dt/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215012733/https://www.instagram.com/p/CCb-vW7p8Dt/ |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2020 |access-date=October 8, 2020 |website=[[Instagram]] |url-status=bot: unknown }}<cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="2033">''[[ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್|Instagram]]''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="2035">Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.instagram.com/p/CCb-vW7p8Dt/ the original]</span> on December 23, 2021<span class="reference-accessdate">. </span></span></cite><cite class="citation web cs1"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">October 8,</span> 2020</span>.</cite>{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=May 2025}}<sup class="noprint Inline-Template"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B;''[[Wikipedia:Link rot|<span title=" Dead link tagged May 2025">dead link</span>]]''&#x5D;</span></sup></ref> <ref>{{Cite web |date=October 8, 2020 |title=Lana Del Rey – Violet Bent Backwards Over The Grass |url=https://lanadelrey.com/ |access-date=October 8, 2020 |website=Lana Del Rey Official Website}}</ref> " LA ಹೂ ಆಮ್ ಐ ಟು ಲವ್ ಯು " ಎಂಬ ಆಡುಮಾತಿನ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಆಲ್ಬಮ್ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಂಗಲ್ ಆಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೇ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಡೆಲ್ ರೇ ಎರಡನೇ ಪುಸ್ತಕ " ''ಬಿಹೈಂಡ್ ದಿ ಐರನ್ ಗೇಟ್ಸ್ - ಇನ್ಸೈಟ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್" ಅನ್ನು'' ಘೋಷಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾರಿನಿಂದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಕದ್ದಾಗ ಪುಸ್ತಕದ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಪ್ರಗತಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. <ref>{{Cite web |last=Squires |first=Bethy |date=October 19, 2022 |title=Lana Del Rey Loses Music, Manuscript in a Robbery |url=https://www.vulture.com/2022/10/lana-del-rey-lost-music-manuscript-in-a-robbery.html |access-date=October 19, 2022 |website=[[New York (magazine)#Vulture|Vulture]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSquires2022">Squires, Bethy (October 19, 2022). </cite></ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಡೆಲ್ ರೇ ಮ್ಯಾಟ್ ಮೇಸನ್ ಅವರ ೨೦೧೯ ರ ಹಾಡು " ಹಾಲ್ಯುಸಿನೋಜೆನಿಕ್ಸ್ " ನ ರೀಮಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಜೋಡಿ ಈ ಹಿಂದೆ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಲೈವ್ ಆಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಎಫ್‌ಸಿ]] ಕುರಿತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''ದಿ ಎಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ಗೆ'' ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ಲಬ್‌ನ ಗೀತೆ " ಯು ವಿಲ್ ನೆವರ್ ವಾಕ್ ಅಲೋನ್ " ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಡೆಲ್ ರೇ ಈ ಮುಖಪುಟವನ್ನು ಸೀಮಿತ ಆವೃತ್ತಿಯ ಏಕಗೀತೆಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಎಲ್ಲಾ ಲಾಭಗಳು ಎಲ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು. <ref>{{Cite web |date=November 13, 2020 |title=The End of the Storm soundtrack to benefit LFC Foundation |url=https://www.liverpoolfc.com/news/announcements/415825-the-end-of-the-storm-soundtrack-to-benefit-lfc-foundation |access-date=February 13, 2021 |website=LiverpoolFC.com |publisher=Liverpool Football Club}}</ref> ಡೆಲ್ ರೇ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಅಭಿಮಾನಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |last=Hunter |first=Steve |date=March 10, 2013 |title=PHOTOS: Lana Del Rey at Anfield |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/130816-photos-lana-del-rey-at-anfield |access-date=February 13, 2021 |website=LiverpoolFC.com |publisher=Liverpool Football Club}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಗೀತಗಾರ ಕ್ಲೇಟನ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=D'Zurilla |first=Christine |date=December 16, 2020 |title=Lana Del Rey is engaged, and here's what we know about her under-the-radar fiancé |url=https://news.yahoo.com/lana-del-rey-engaged-heres-195946147.html |access-date=December 21, 2020 |work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೧೯, ೨೦೨೧ ರಂದು, ಡೆಲ್ ರೇ ತಮ್ಮ ಏಳನೇ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂ, ''ಕೆಮ್ಟ್ರೇಲ್ಸ್ ಓವರ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು'' ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದರಿಂದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. <ref>{{Cite web |title=Chemtrails Over the Country Club by Lana Del Rey Tracks and Reviews |url=https://www.metacritic.com/music/chemtrails-over-the-country-club/lana-del-rey |access-date=July 4, 2021 |publisher=[[Metacritic]]}}</ref> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಈ ಆಲ್ಬಮ್ ಅನ್ನು ಮೂಲತಃ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ''ವೈಟ್ ಹಾಟ್ ಫಾರೆವರ್'' <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Harrison |first=Ellie |date=August 30, 2019 |title=Lana Del Rey reveals new album White Hot Forever will be released in 2020 |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/lana-del-rey-new-album-white-hot-forever-norman-fucking-rockwell-release-date-tracklist-a9084746.html |access-date=October 20, 2019 |work=[[The Independent]]}}</ref> <ref name="stereogum.com">{{Cite web |last=Breihan |first=Tom |date=August 30, 2019 |title=Lana Del Rey Says She's Working On Another New Album Called White Hot Forever |url=https://www.stereogum.com/2056648/lana-del-rey-says-shes-working-on-another-new-album-called-white-hot-forever/news/ |website=[[Stereogum]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">Breihan, Tom (August 30, 2019). </cite></ref> ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿನೈಲ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬದಿಂದಾಗಿ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ''ನಾರ್ಮನ್ ಫಕಿಂಗ್ ರಾಕ್‌ವೆಲ್‌ನಂತೆ!'' , ''ಕೆಮ್ಟ್ರೇಲ್ಸ್ ಓವರ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು'' ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜ್ಯಾಕ್ ಆಂಟೊನಾಫ್ ಜೊತೆಗೆ ಡೆಲ್ ರೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |last=Antonoff |first=Jack |date=September 8, 2021 |title=Who is Lana Del Rey? |url=https://www.interviewmagazine.com/music/who-is-lana-del-rey-jack-antonoff-september-poetry-cover |access-date=July 4, 2020 |website=[[Interview Magazine]]}}</ref> ಇದರ ಮೊದಲು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೬, ೨೦೨೦ ರಂದು " ಲೆಟ್ ಮಿ ಲವ್ ಯು ಲೈಕ್ ಎ ವುಮನ್ " ಎಂಬ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೧೧, ೨೦೨೧ ರಂದು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |last=Daly |first=Rhian |date=January 11, 2021 |title=Lana Del Rey shares beautiful new song 'Chemtrails Over The Country Club' |url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-shares-new-song-chemtrails-over-the-country-club-2853990 |access-date=July 4, 2021 |website=[[NME]]}}</ref> "ವೈಟ್ ಡ್ರೆಸ್" ನ ಜೊತೆಗೆ ಎರಡೂ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರ ಎಂಟನೇ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂ, ''ಬ್ಲೂ ಬ್ಯಾನಿಸ್ಟರ್ಸ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೨,೨೦೨೧ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |last=Murray |first=Robin |date=March 20, 2021 |title=Lana Del Rey Announces New Album 'Rock Candy Sweet' |url=https://www.clashmusic.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-rock-candy-sweet |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320225946/https://www.clashmusic.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-rock-candy-sweet |archive-date=March 20, 2021 |access-date=March 20, 2021 |website=[[Clash (magazine)|Clash]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hussey |first=Allison |date=March 20, 2021 |title=Lana Del Rey Announces New Album Rock Candy Sweet |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-rock-candy-sweet/ |access-date=March 20, 2021 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Lana Del Rey on Instagram: "Album out later later… Single out soonish. Have a good fourth x" |url=https://www.instagram.com/p/CQ4sLo6pGxQ/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221220120928/https://www.instagram.com/p/CQ4sLo6pGxQ/ |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 2022 |access-date=July 4, 2021 |via=[[Instagram]] |url-status=bot: unknown }}</ref> ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಮೇ ೨೦, ೨೦೨೧ ರಂದು ಮೂರು ಹಾಡುಗಳ ಏಕಕಾಲಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು: ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆ, "ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಬುಕ್", ಮತ್ತು "ವೈಲ್ಡ್‌ಫ್ಲವರ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಫೈರ್", <ref>{{Cite web |last=Breihan |first=Tom |date=May 20, 2021 |title=Lana Del Rey – "Blue Banisters," "Text Book," & "Wildflower Wildfire" |url=https://www.stereogum.com/2148489/lana-del-rey-blue-banisters-text-book-wildflower-wildfire/music/ |website=[[Stereogum]]}}</ref> ಹಾಗೂ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೮, ೨೦೨೧ ರಂದು " ಆರ್ಕಾಡಿಯಾ " ಸಿಂಗಲ್ ಬಿಡುಗಡೆ <ref>{{Cite web |last=Lavin |first=Will |date=September 8, 2021 |title=Lana Del Rey reveals 'Blue Banisters' album release date and shares new song, 'ARCADIA' |url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-reveals-blue-banisters-album-release-date-and-shares-new-song-arcadia-3040781 |access-date=October 16, 2021 |website=[[NME]]}}</ref> "ಅರ್ಕಾಡಿಯಾ" ಗಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೮, ೨೦೨೧ ರಂದು ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೭, ೨೦೨೧ ರಂದು ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. "ಬ್ಲೂ ಬ್ಯಾನಿಸ್ಟರ್ಸ್" ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಾಗಿ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦, ೨೦೨೧ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. === ೨೦೨೨–ಇಂದಿನವರೆಗೆ: ಡಿಡ್ ಯು ನೊ ದೇರ್ ಈಸ್ ಅ ಟನೆಲ್ ಅಂಡರ್ ಓಷಿಯನ್ ''ಬುಲೇವಾರ್ಡ್ ಆಂಡ್ ದ ರೈಟ್ ಪರ್ಸನ್ ವಿಲ್ ಸ್ಟೇ'' === ಜನವರಿ ೨೧, ೨೦೨೨ ರಂದು, ಡೆಲ್ ರೇ ''ಯುಫೋರಿಯಾದ'' ಒಂದು ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ವಾಟರ್ ಕಲರ್ ಐಸ್" ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |last=Bloom |first=Madison |date=January 21, 2022 |title=Lana Del Rey Shares New Song "Watercolor Eyes": Listen |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-shares-new-song-watercolor-eyes-listen/ |access-date=January 21, 2022 |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ ರೇ ಹೊಸ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯, ೨೦೨೨ ರಂದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಇನ್‌ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಣಿ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ, ಅವರ ಕಾರನ್ನು "ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ" <ref name=":3">{{Cite web |last=Medina |first=Dani |date=October 19, 2022 |title=Lana Del Rey Says Laptop Containing New Music, Book Was Stolen |url=https://www.iheart.com/content/2022-10-19-lana-del-rey-says-laptop-containing-new-music-book-was-stolen/ |access-date=October 20, 2022 |website=[[iHeart]]}}</ref> ಹಿಂದೆ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್, ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಕ್ಯಾಮ್‌ಕಾರ್ಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರ ಬೆನ್ನುಹೊರೆಯನ್ನು ಕದ್ದೊಯ್ಯಲಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಕಳ್ಳರಿಗೆ ಅಪೂರ್ಣ ಹಾಡುಗಳು, ಅವರ ಮುಂಬರುವ ಕವನ ಪುಸ್ತಕ ''ಬಿಹೈಂಡ್ ದಿ ಐರನ್ ಗೇಟ್ಸ್ - ಇನ್‌ಸೈಟ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಆನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌ನ'' ೨೦೦ ಪುಟಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕುಟುಂಬ ವೀಡಿಯೊ ತುಣುಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಡೆಲ್ ರೇ ಕದ್ದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದರು, ಅದು ಅವರ ಕವನ ಪುಸ್ತಕದ ಏಕೈಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. <ref name=":3" /> <ref name=":42">{{Cite web |last=Squires |first=Bethy |date=October 19, 2022 |title=Lana Del Rey Loses Music, Manuscript in a Robbery |url=https://www.vulture.com/2022/10/lana-del-rey-lost-music-manuscript-in-a-robbery.html |access-date=October 19, 2022 |website=[[New York (magazine)#Vulture|Vulture]]}}</ref> <ref name=":42" /> <ref name=":42" /> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೧, ೨೦೨೨ ರಂದು, ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರು ಸ್ವಿಫ್ಟ್, ಡೆಲ್ ರೇ ಮತ್ತು ಜ್ಯಾಕ್ ಆಂಟೊನಾಫ್ ಬರೆದ ''ಮಿಡ್‌ನೈಟ್ಸ್'' ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಟೈಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್|ಟೇಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್]] ಅವರ " ಸ್ನೋ ಆನ್ ದಿ ಬೀಚ್ " ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name="Apple Music">{{Cite web |last=Swift |first=Taylor |date=October 21, 2022 |title=Midnights |url=https://music.apple.com/us/album/midnights/1649434004 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012053554/https://music.apple.com/us/album/midnights/1649434004 |archive-date=October 12, 2022 |access-date=October 12, 2022 |website=[[Apple Music]] (US)}}</ref> ಈ ಹಾಡು ''ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್'' ಹಾಟ್ ೧೦೦ ರಲ್ಲಿ ೪ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಿತು, ಇದು ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಹಾಡು ಆಯಿತು. ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಡೆಲ್ ರೇ ಮತ್ತು ದಿ ವೀಕೆಂಡ್ ಅವರ ಆಲ್ಬಮ್ ''ಹರ್ರಿ ಅಪ್ ಟುಮಾರೋದ'' "ದಿ ಅಬಿಸ್" ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹಯೋಗ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |date=2025-01-31 |title=Florence + the Machine, Lana Del Rey guest on new The Weeknd album |url=https://www.1057thepoint.com/music-news/florence-the-machine-lana-del-rey-guest-on-new-the-weeknd-album/ |access-date=2025-03-13 |website=105.7 The Point |language=en-US}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೫, ೨೦೨೫ ರಂದು, ಡೆಲ್ ರೇ ಸ್ಟೇಜ್‌ಕೋಚ್ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು, ಅವರ ಮುಂಬರುವ ದೇಶ-ಪ್ರಭಾವಿತ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |date=5 September 2024 |title=Lana Del Rey, Sturgill Simpson, and Zach Bryan Set for Stagecoach Festival 2025 |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-sturgill-simpson-zach-bryan-set-for-stagecoach-festival-2025/ |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗೆ ಮೊದಲು "ಹೆನ್ರಿ, ಕಮ್ ಆನ್" ಮತ್ತು "ಬ್ಲೂಬರ್ಡ್" ಎಂಬ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ಗಳು ಬಂದವು, ಇವೆರಡನ್ನೂ ಲ್ಯೂಕ್ ಲೈರ್ಡ್ ಜೊತೆ ಸಹ-ಬರೆದು ಡ್ರೂ ಎರಿಕ್ಸನ್ ಜೊತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಜ್‌ಕೋಚ್ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ ರೇ ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬಮ್‌ನಿಂದ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ, ಅವರು ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಪೂರ್ಣ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳಿರುವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು, ಇದು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. <ref>{{Cite web |date=November 29, 2024 |title=Lana Del Rey Announces New Album 'The Right Person Will Stay' |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-announces-new-album-the-right-person-will-stay |access-date=May 27, 2025 |website=Pitchfork}}</ref> <ref>{{Cite web |date=April 18, 2025 |title=Lana Del Rey Shares New Song "Bluebird": Listen |url=https://pitchfork.com/news/lana-del-rey-shares-new-song-bluebird-listen |access-date=May 27, 2025 |website=Pitchfork}}</ref> <ref>{{Cite web |date=April 27, 2025 |title=Lana Del Rey at Stagecoach 2025 |url=https://www.papermag.com/lana-del-rey-stagecoach-2025 |access-date=May 27, 2025 |website=Paper Magazine}}</ref> <ref>{{Cite web |date=November 30, 2024 |title=Lana Del Rey achieves major milestone with 2025 Summer Tour |url=https://www.geo.tv/latest/577076-lana-del-rey-achieves-major-milestone-with-2025-summer-tour |access-date=May 27, 2025 |website=Geo News}}</ref> {{Multiple image | footer = ಫ್ರಾಂಕ್ ಸಿನಾತ್ರಾ (''ಎಡ'') ದಿಂದ ಆಮಿ ವೈನ್‌ಹೌಸ್ (''ಬಲ'') ವರೆಗಿನ ಕಲಾವಿದರು ಡೆಲ್ ರೇ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ. | image1 = Frank Sinatra in 1957.jpg | width1 = 133 | alt1 = Frank Sinatra in 1957 | image2 = Amy Winehouse f4962007 crop.jpg | width2 = 126 | alt2 = Amy Winehouse in 2007 | align = right }} [[ಚಿತ್ರ:Lana_Del_Rey_at_Flow_Festival_2017_(7).jpg|thumb| ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೋ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ ರೇ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ]] === ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಕಾರ್ಯಗಳು === ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಡೆಲ್ ರೇ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ನಂಬುವ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಹಲವಾರು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ೨೦೧೯ ರ ಏಕಗೀತೆ " ಲುಕಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಅಮೇರಿಕಾ " ಆಗಸ್ಟ್ ೩-೪, ೨೦೧೯ ರಂದು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಎಲ್ ಪಾಸೊ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೋದ ಡೇಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಹಾಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಆದಾಯವು ಆಗಸ್ಟ್ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ೨೮, ೨೦೧೯ ರಂದು ಗಿಲ್ರಾಯ್ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾದ ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿಗೆ ಹೋಯಿತು. <ref>{{Cite web |last=Hampton |first=Rachelle |date=August 9, 2019 |title=Lana Del Rey's New Song Responds to the El Paso and Dayton Shootings |url=https://slate.com/culture/2019/08/lana-del-rey-shooting-song-looking-for-america-el-paso-dayton.html |access-date=October 18, 2022 |website=[[Slate Magazine]]}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ''"ವೈಲೆಟ್ ಬೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಡ್ಸ್ ಓವರ್ ದಿ ಗ್ರಾಸ್"'' ಮಾರಾಟದಿಂದ $೩೫೦,೦೦೦ ಅನ್ನು ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಲಾಸ್-ಏಂಜಲೀಸ್ ಮೂಲದ <ref name="flagstaffbusinessnews/digdeep">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=June 4, 2020 |title=DigDeep Bringing Clean Water to Navajo Homes |url=https://www.flagstaffbusinessnews.com/digdeep-bringing-clean-water-to-navajo-homes/ |access-date=September 19, 2023 |work=Flagstaff Business News |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014174628/https://www.flagstaffbusinessnews.com/digdeep-bringing-clean-water-to-navajo-homes/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=FAQ |url=https://www.digdeep.org/faq |access-date=September 19, 2023 |website=DIGDEEP}}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಡಿಗ್‌ಡೀಪ್‌ಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ನವಾಜೋ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೆಲವು ದೂರದ <ref name="kdnk/dig-deep-water">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=September 15, 2020 |title=Project Dig Deep Brings Water to Navajo Homes |url=https://www.kdnk.org/news/2020-09-14/project-dig-deep-brings-water-to-navajo-homes |access-date=September 19, 2023 |work=KDNK |location=Carbondale, Colorado}}</ref> ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ <ref name="redbull/navajo-water">{{Cite web |last=Gifford |first=Bill |date=December 1, 2020 |title=On the Navajo reservation, a tiny nonprofit is bringing life-giving water to the Indigenous people hardest hit by the pandemic |url=https://www.redbull.com/us-en/theredbulletin/navajo-water-project-heroes-2020 |access-date=September 19, 2023 |website=redbull.com}}</ref> ವಿದ್ಯುತ್ ಪಂಪ್ ಮಾಡಿದ <ref name="redbull/navajo-water" /> ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |last=Reilly |first=Nick |date=November 4, 2020 |title=Lana Del Rey donates $350,000 to provide Navajo Nation with clean water |url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-donates-350000-to-provide-navajo-nation-with-clean-water-2808918 |access-date=November 17, 2020 |website=[[NME]]}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಂತರ, [[ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಎಫ್‌ಸಿ]] ಫೌಂಡೇಶನ್ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಡೆಲ್ ರೇ " ಯು ವಿಲ್ ನೆವರ್ ವಾಕ್ ಅಲೋನ್ " ನ ಮುಖಪುಟವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |last=Lavin |first=Will |date=December 1, 2020 |title=Lana Del Rey announces limited edition 7" vinyl of 'You'll Never Walk Alone' cover |url=https://www.nme.com/news/music/lana-del-rey-announces-limited-edition-7-vinyl-of-youll-never-walk-alone-cover-for-charity-2829283 |access-date=February 5, 2021 |website=[[NME]]}}</ref> ೨೦೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಡೆಲ್ ರೇ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನವಾಜೋ ನೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಾನವೀಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |title=Instagram post by Lana Del Rey • May 25, 2020 at 9:29am UTC |url=https://www.instagram.com/tv/CAmxUDpgO8Y/ |website=Instagram}}</ref> == ಪರಿಣಾಮ == [[ಚಿತ್ರ:Lana_Del_Rey_at_Irving_Plaza_13.jpg|thumb|250x250px| ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ ರೇ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು]] ಬಿಲ್ಲಿ ಐಲಿಶ್, <ref>{{Cite web |last=Murphy |first=John |date=August 30, 2019 |title=Lana Del Rey – Norman Fucking Rockwell! |url=https://www.musicomh.com/reviews/albums/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell |access-date=January 30, 2020 |website=[[musicOMH]]}}</ref> XXXTentacion, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Reiss |first=Jonathan |url=https://www.hachettebooks.com/titles/jonathan-reiss/look-at-me/9780306845413/ |title=Look at Me! |date=October 9, 2018 |publisher=Hachette Books |isbn=978-0-306-84541-3 |page=61 |access-date=October 15, 2021}}</ref> ಚಾರ್ಲಿ XCX, <ref>{{Cite web |last=Breihan |first=Tom |date=December 3, 2022 |title=Charli XCX Talks The Velvet Underground & Nico, Lana Del Rey, Celebrates Jack Antonoff At Variety’s Hitmakers Awards |url=https://www.stereogum.com/2290148/charli-xcx-talks-the-velvet-underground-nico-lana-del-rey-celebrates-jack-antonoff-at-varietys-hitmakers-awards/news/ |access-date=May 1, 2025 |website=Stereogum}}</ref> ಕ್ಲೈರೊ, [4] ಬೀಬಡೂಬೀ, <ref>{{Cite web |last=Zadeh |first=Joe |date=February 3, 2025 |title=Clairo pays homage to Lana Del Rey and poses with gun after 2025 Grammys |url=https://www.nme.com/news/music/clairo-pays-homage-to-lana-del-rey-and-poses-with-gun-after-2025-grammys-3834285 |access-date=May 1, 2025 |website=NME}}</ref> ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಬಿಯರ್, <ref>{{Cite web |last=Ragusa |first=Paolo |date=May 2, 2022 |title=Beabadoobee Channels Her Inner Lizzy Grant |url=https://officemagazine.net/beabadoobee-channels-her-inner-lizzy-grant |access-date=May 1, 2025 |website=Office Magazine}}</ref> ] BØRNS, <ref>{{Cite web |last=Willman |first=Chris |date=September 22, 2023 |title=Madison Beer Talks About ‘Silence Between Songs,’ Her Lana Del Rey-Inspired New Album |url=https://variety.com/2023/music/news/madison-beer-silence-between-songs-lana-del-rey-album-interview-1235720528/ |access-date=May 1, 2025 |website=Variety}}</ref> ] [[ಟೈಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್|ಟೇಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್]], [ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Escalante |first=Nikki |date=February 27, 2018 |title=BØRNS on songwriting, touring and Lana Del Rey |url=https://fashionjournal.com.au/music/borns-songwriting-touring-lana-del-rey/ |access-date=June 1, 2025 |work=Fashion Journal |archive-date=ಜೂನ್ 7, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250607033000/https://fashionjournal.com.au/music/borns-songwriting-touring-lana-del-rey/ |url-status=dead }}</ref> ಜೆಲ್ಲಾ ಡೇ, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Mier |first=Tomás |date=May 27, 2025 |title=Taylor Swift Praises Lana Del Rey's Stardom: 'She Knows She's the Best' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/taylor-swift-lana-del-rey-stardom-praise-1235035312/ |access-date=May 29, 2025 |work=Rolling Stone}}</ref> ಕೇಸಿ ಮಸ್ಗ್ರೇವ್ಸ್, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Webb |first=Jacob |date=September 28, 2020 |title=Zella Day's Where Does The Devil Hide: Reviewed |url=https://www.sceneandheardnu.com/content/2020/9/28/zella-days-where-does-the-devil-hide-reviewed |access-date=June 1, 2025 |work=Scene+Heard}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Marks |first=Craig |date=March 13, 2024 |title=Kacey Musgraves on ‘Deeper Well,’ her new album and finding peace in the chaos |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2024-03-13/kacey-musgraves-deeper-well-interview |access-date=May 13, 2025 |work=Los Angeles Times}}</ref> , <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Garland |first=Emma |date=April 26, 2022 |title=Suki Waterhouse: ‘I was carrying a lot of shame around myself for a long time’ |url=https://www.theguardian.com/music/2022/apr/26/suki-waterhouse-i-was-carrying-a-lot-of-shame-around-myself-for-a-long-time |access-date=June 1, 2025 |work=The Guardian}}</ref> ಕಾಲಿ ಉಚಿಸ್, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Marks |first=Craig |date=March 13, 2024 |title=Kacey Musgraves on ‘Deeper Well,’ her new album and finding peace in the chaos |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2024-03-13/kacey-musgraves-deeper-well-interview |access-date=May 13, 2025 |work=Los Angeles Times}}</ref> ಜೆಸ್ಸಿ ರುದರ್ಫೋರ್ಡ್, ಚಾಪೆಲ್ ರೋನ್, <ref>{{Cite web |last=Samel |first=Ketki |date=2017-10-05 |title=Chappell Roan soars at Herbst Theatre despite lack of audience connection |url=https://www.dailycal.org/archives/chappell-roan-soars-at-herbst-theatre-despite-lack-of-audience-connection/article_1bce4428-2b8a-55bb-9d8f-5ca6935c9925.html |access-date=2025-03-11 |website=[[The Daily Californian]] |language=en}}</ref> ಮತ್ತು ಒಲಿವಿಯಾ ರೊಡ್ರಿಗೋ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಡೆಲ್ ರೇ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ೨೦೧೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಇ‍ಡಿಎಂ ಸ್ವರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮನಸ್ಥಿತಿಯುಳ್ಳ, ಹಿಪ್-ಹಾಪ್-ಆಧಾರಿತ ಪ್ಯಾಲೆಟ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಲು ''ಬಾರ್ನ್ ಟು ಡೈ'' ಪ್ರಮುಖ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ''ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್'' ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಡೆಲ್ ರೇ ದಶಕದ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ, ಅವರು ಲಾರ್ಡ್, ಹಾಲ್ಸೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್, ಸ್ಕೈ ಫೆರೀರಾ, ಫಾದರ್ ಜಾನ್ ಮಿಸ್ಟಿ, ಸಿಯಾ, ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್, [[ಸೆಲೆನಾ ಗೊಮೆಜ್]] ಮತ್ತು [[ಟೈಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್|ಟೇಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್‌ರಂತಹ]] ಪರ್ಯಾಯ-ಒಲವಿನ ಪಾಪ್ ಕಲಾವಿದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ''ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್'' ೨೦೧೦ ರ ದಶಕವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ೧೦೦ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ "ಬಾರ್ನ್ ಟು ಡೈ" ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಇದು "ಪಾಪ್ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಧ್ವನಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು" ಗುರುತಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸೇರಿಸಿತು. ''ನಾರ್ಮನ್ ಫಕಿಂಗ್ ರಾಕ್‌ವೆಲ್!'' ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ನಿಂದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ 500 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ''.'' ಡೆಲ್ ರೇ ಹಳೆಯ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌|ಬ್ರೂಸ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್]], <ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Jessica |date=August 16, 2020 |title=Bruce Springsteen Calls Lana Del Rey "One of the Best Songwriters" |url=https://au.rollingstone.com/music/music-news/bruce-springsteen-lana-del-rey-from-his-home-to-yours-15698/ |access-date=December 9, 2023 |website=Rolling Stone Australia}}</ref> ಜೋನ್ ಬೇಜ್, <ref>{{Cite web |last=Pearson |first=Victoria |date=July 6, 2023 |title=Lana Del Rey Wanted to Sing With Joan Baez. But First, She'd Have to Find Her. • T Australia |url=https://taustralia.com.au/lana-del-rey-joan-baez/ |access-date=December 9, 2023 |website=T Australia}}</ref> ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್, ] ಕರ್ಟ್ನಿ ಲವ್, <ref>{{Cite web |last=Robinson |first=Ellie |date=December 28, 2022 |title=Courtney Love says Kurt Cobain and Lana Del Rey are the only "true musical geniuses" she's ever known |url=https://www.nme.com/en_au/news/music/courtney-love-says-kurt-cobain-and-lana-del-ray-are-the-only-true-musical-geniuses-shes-ever-known-3372107 |access-date=December 9, 2023 |website=NME}}</ref> ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಡೇವಿಡ್ ಲಿಂಚ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ವಾಟರ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಡೆಲ್ ರೇಗೆ ಸ್ವತಃ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=November 22, 2023 |title=John Waters and David Lynch really love Lana Del Rey |url=https://www.avclub.com/john-waters-david-lynch-praise-lana-del-rey-1851042613 |access-date=December 9, 2023 |website=The A.V. Club}}</ref> ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' ತಮ್ಮ "ಪ್ರಭಾವದ ದಶಕದ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ಎಂದು ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Richards |first=Chris |date=October 24, 2019 |title=Lana Del Rey is real |url=https://www.washingtonpost.com/gdpr-consent/?destination=%2fgraphics%2f2019%2fentertainment%2flana-del-rey%2f%3f |url-access=subscription |access-date=November 6, 2020 |work=The Washington Post}}</ref> ''ಪಿಚ್‌ಫೋರ್ಕ್'' ಅವರನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಜೀವಂತ ಗೀತರಚನೆಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web |last=Pelly |first=Jenn |date=September 3, 2019 |title=Lana Del Rey: Norman Fucking Rockwell! Album Review |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/lana-del-rey-norman-fucking-rockwell/ |access-date=October 24, 2021 |website=Pitchfork}}</ref> ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]'' ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರ ಸ್ವಂತ "ಪ್ಯೂರ್ ಫ಼ೀಮೇಲ್ ಹೇಜ಼್" ಅನ್ನು "ಬರಲಿರುವ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮಹಿಳಾ ಪಾಪ್ ತಾರೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. <ref>{{Cite web |last=Snapes |first=Laura |date=November 25, 2019 |title=New rules: the destruction of the female pop role model |url=https://www.theguardian.com/music/2019/nov/25/destruction-of-female-pop-role-model-decade-in-music |website=[[The Guardian]]}}</ref> ಅವರ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಮತ್ತು ವೆವೋ ಪುಟಗಳು ಒಟ್ಟು ಏಳೂವರೆ ಶತಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. <ref>{{In lang|de}} [https://www.musikindustrie.de/markt-bestseller/gold-/platin-und-diamond-auszeichnung/datenbank/#topSearch Datenbank: BVMI]. </ref> <ref>{{Cite web |title=Accreditations – ARIA |url=https://www.aria.com.au/accreditations |access-date=October 8, 2020 |website=Aria.com.au}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಲೈವ್ ಡೇವಿಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವ "ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳು: ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ರೇ" ಎಂಬ ಶರತ್ಕಾಲದ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ''ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್'' ತನ್ನ ೨೦೨೩ ರ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ೨೦೦ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಾಯಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ ರೇಗೆ ೧೭೫ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ''ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ಯುಕೆ'' ಅವರನ್ನು ೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಮೇರಿಕನ್ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ (೨೦೨೩). == ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == ಡೆಲ್ ರೇ ೩ MTV ಯುರೋಪ್ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ೨ ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಒಂದು ಉಪಗ್ರಹ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ೯ GAFFA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ೧೧ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref name="Lana Del Rey">{{Cite web |title=Lana Del Rey |url=https://www.grammy.com/grammys/artists/lana-del-rey |access-date=August 3, 2016 |publisher=[[The Recording Academy]]}}</ref> ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=January 11, 2015 |title=Golden Globe Winners 2015: Complete List |url=https://variety.com/2015/film/news/golden-globe-winners-2015-updated-list-1201400369/ |access-date=January 12, 2015 |website=Variety}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಡೆಲ್ ರೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೬, ೨೦೨೪ ರಂದು [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನ|ಲೂಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ]] ಜೆರೆಮಿ ಡುಫ್ರೀನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. <ref name="wedding marsh">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Saad |first=Nardine |date=September 27, 2024 |title=The wedding marsh: Lana Del Rey reportedly marries alligator tour guide Jeremy Dufrene |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2024-09-27/lana-del-rey-wedding-jeremy-dufrene-alligator-guide-louisiana |work=Los Angeles Times}}</ref> <ref name="Shock">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Spencer-Elliott |first=Lydia |date=27 September 2024 |title=Lana Del Rey marries alligator tour guide Jeremy Dufrene in shock wedding in Louisiana |url=https://www.independent.co.uk/life-style/lana-del-rey-alligator-tour-guide-wedding-jeremy-dufrene-b2619884.html |work=The Independent}}</ref> ಡುಫ್ರೀನ್ ಲೂಸಿಯಾನದ ಡೆಸ್ ಅಲ್ಲೆಮಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೂರ್ ಬೋಟ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಡೆಲ್ ರೇ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು. <ref name="About Lana">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=LUTKIN |first=AIMÉE |date=September 27, 2024 |title=All About Lana Del Rey's Husband, Jeremy Dufrene |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a62103404/who-is-lana-del-rey-boyfriend-jeremy-dufrene/ |work=Elle}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Petri |first=Alexandra |date=October 23, 2024 |title=Lana Del Rey Married a Normie. Other Celebrities Have Too. |url=https://www.nytimes.com/2024/10/23/arts/music/lana-del-rey-jeremy-dunfre-dolly-parton.html |work=New York Times}}</ref> ಡೆಲ್ ರೇ ಅವರು ದೇವರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |last=Stimson |first=Brie |date=2023-10-10 |title=Lana Del Rey shuts down claims she practiced witchcraft on her tour |url=https://www.foxnews.com/entertainment/lana-del-rey-shuts-down-claims-practiced-witchcraft-tour#:~:text=The%20%22Say%20Yes%20to%20Heaven,would%20believe%20in%20God%20too. |access-date=2025-03-16 |website=Fox News |language=en-US}}</ref> ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''ದಿ ಕ್ವೈಟಸ್‌ಗೆ'' ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು, "ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ... ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿದ್ದೆ, ನೀವು ನಾನಾಗಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಸಹ ದೇವರನ್ನು ನಂಬುತ್ತೀರಿ... ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರುವ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನೀವು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದಾಗ, ನಾನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದೆ. ಧರ್ಮದ ಬಗೆಗಿನ ನನ್ನ ವಿಧಾನವು ಸಂಗೀತದ ಬಗೆಗಿನ ನನ್ನ ವಿಧಾನದಂತಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ - ನಾನು ನನಗೆ ಬೇಕಾದುದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಉಳಿದದ್ದನ್ನು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ." <ref>{{Cite web |last=Calvert |first=John |date=2011-10-04 |title=Original Sin: An Interview With Lana Del Rey |url=https://thequietus.com/interviews/lana-del-rey-interview/ |access-date=2025-03-11 |website=[[The Quietus]] |language=en-GB}}</ref> ==ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು== <div class="div-col"> * ''ಪೂಲ್‌ಸೈಡ್'' (೨೦೧೦) * ''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆಂಥಮ್'' (೨೦೧೨) * ''ರೈಡ್'' (೨೦೧೨) * ''ಟ್ರೋಪಿಕೊ'' (೨೦೧೩) * ''ಹಾಯ್, ಹೌ ಆರ್ ಯು ಡೇನಿಯಲ್ ಜಾನ್ಸ್ಟನ್ ?'' (೨೦೧೫) * ''ಫ್ರೀಕ್'' (೨೦೧೬) * ''ಟವರ್ ಆಫ್ ಸಾಂಗ್: ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್ ಟು ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್ ಕೋಹೆನ್‌'' (೨೦೧೭) * ''ದ ಕೇಸಿ ಮಸ್ಗ್ರೇವ್ಸ್ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಶೋ'' (೨೦೧೯) * ''ನಾರ್ಮನ್ ಫಕಿಂಗ್ ರಾಕ್‌ವೆಲ್'' (೨೦೧೯) </div> == ಲಿಖಿತ ಕೃತಿಗಳು == * ವೈಲೆಟ್ ಬೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಕ್‍ವಾರ್ಡ್ ಓವರ್ ದ ಗ್ರಾಸ್(೨೦೨೦) == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == * ಪೂಲ್‌ಸೈಡ್ (೨೦೧೦) * ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆಂಥಮ್ (೨೦೧೨) * ಟೂರ್ (೨೦೧೨) * ಟ್ರೋಪಿಕೊ (೨೦೧೩) * ಹಾಯ್,ಹೌ ಆರ್ ಯು ಡೇನಿಯಲ್ ಜಾನ್ಸ್ಟನ್? (೨೦೧೫) * ಫ್ರೀಕ್ (೨೦೧೬) * ಟವರ್ ಆಫ್ ಸಾಂಗ್: ಅ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್ ಟು ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್ ಕೋಹೆನ್‌(೨೦೧೭) * ಕೇಸಿ ಮಸ್ಗ್ರೇವ್ಸ್ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಶೋ (೨೦೧೯) * ನಾರ್ಮನ್ ಫಕಿಂಗ್ ರಾಕ್‌ವೆಲ್ (೨೦೧೯) * == ಪ್ರವಾಸಗಳು == * ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ರೇ (೨೦೧೦) * ಬಾರ್ನ್ ಟು ಡೈ (೨೦೧೨) * ಅಲ್ಟ್ರಾವಯಲೆನ್ಸ್ (೨೦೧೪) * ಹನಿಮೂನ್ (೨೦೧೫) * ಲಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್ (೨೦೧೭) * ನಾರ್ಮನ್ ಫಕಿಂಗ್ ರಾಕ್‌ವೆಲ್! (೨೦೧೯) * ಕೆಮ್ಟ್ರೇಲ್ಸ್ ಓವರ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್ (೨೦೨೧) * ಬ್ಲೂ ಬ್ಯಾನಿಸ್ಟರ್ಸ್ (೨೦೨೧) * ಡಿಡ್ ಯು ನೊ ದೆಟ್ ದೇರ್ ಈಸ್ ಅ ಟನೆಲ್ ಅಂಡರ್ ಓಷನ್ ಬೌಲೆವರ್ಡ್ ( ೨೦೨೩) * ಕ್ಲಾಸಿಕ್ (೨೦೨೫) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * ಗ್ರಾಂಡೆ, ಪಿಬಿ (2020). ಡಿಸೈರ್ ಇನ್ ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ರೇ ನಲ್ಲಿ. ಡಿಸೈರ್ (ಪುಟ. 195–226). ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. [https://doi.org/10.14321/j.ctv11vcdwg.9*] * ಚಿರ್ಕಿಸ್, ಬಿ. (ಮಾರ್ಚ್ 26, 2024). ಹೌ ಲಾನಾ ಡೆಲ್ ರೇ ಪ್ರೊಮೋಟ್ಸ್ ಫೆಮಿನಿಸಮ್ ಥ್ರು ಹರ್ ಸ್ಯಾಡ್ ಪರ್ಸೋನಾ. ಟ್ರಿನಿಟಿ ಟ್ರೈಪಾಡ್. [https://trinitytripod.com/arts/how-lana-del-rey-promotes-feminism-through-her-sad-girl-persona/#:~:text=A%20lot%20of%20Del%20Rey's,feminine%20standards%20set%20by%20society.*] == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Official website|https://www.lanadelrey.com|Official website}} * Lana Del Rey at AllMusic * {{Imdb name|4787894}} * Lana Del Rey discography at Discogs {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೫ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] seobpgxj8rsxcx3dfak8b5y28gkz4se 0 174926 1428524 1372291 2026-09-17T08:17:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428524 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಸತೀಶ್ ಬಿ ಗುಡಗೆನಟ್ಟಿ | image = Satish B Gudagenatti.jpg | caption = Satish B Gudagenatti | birth_name = ಸತೀಶ್ ಬಿ ಗುಡಗೆನಟ್ಟಿ | birth_date = 12 ಮೇ 1984 | birth_place = [[ಬೆಳಗಾವಿ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = ಪತ್ರಕರ್ತ, ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | genre = ಸುದ್ದಿಜಾಲ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ | website = https://belagavivaradi.com/ }} '''ಸತೀಶ್ ಬಿ ಗುಡಗೆನಟ್ಟಿ''' ಅವರು [[ಪತ್ರಕರ್ತ]]ರು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Receives cultural recognition for Kannada News Today |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada-news-todays-satish-raj-goravigere-receives-prestigious-regional-news-award/articleshow/122128326.cms |work=The Times of India |date=28 June 2025 |access-date=29 June 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Satish Clarifies Plans for TV Channel Launch, Eyes Republic Day 2026 |url=https://mid-day.com/buzzfeed/article/satish-raj-goravigere-clarifies-plans-for-tv-channel-launch-eyes-republic-day-2026-6432 |work=Mid-Day |date=28 June 2025 |access-date=29 June 2025}}</ref> ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ಮೂಲದವರು. '''ಬೆಳಗಾವಿ ವರದಿ''' ಮತ್ತು '''ಸಾಕ್ಷಿ ಪ್ರಭಾ''' ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರೂ ಹೌದು. <ref>{{cite web |title=ಬೆಳಗಾವಿ ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ ಹಿರಿಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಸತೀಶ್ ಬಿ ಗುಡಗೆನಟ್ಟಿ ನೇಮಕ |url=https://tv3kannada.com/25878-2/ |website=TV3 Kannada |date=2025-06-22 |access-date=2025-06-29 |archive-date=2025-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629120141/https://tv3kannada.com/25878-2/ |url-status=dead }}</ref> 2018ರ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ವಿಧಾನಸಭಾ [[ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೆಳಗಾವಿ ಗ್ರಾಮೀಣದಿಂದ ಶಾಸಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=CANDIDATE WISE VOTES DETAILS |url=https://ceo.karnataka.gov.in/uploads/89251642660564.pdf |website=CEO Karnataka |date=2025-06-22 |access-date=2025-06-29 |archive-date=2024-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425163004/https://ceo.karnataka.gov.in/uploads/89251642660564.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |title=Election - Poll Phases |url=https://electionsdata.ndtv.com/assembly/2018/may/candidate/candidate.html |website=NDTV Elections |date=2018-05-01 |access-date=2025-06-29}}</ref> 2025ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ]] ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮದ ಹಿರಿಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Satish Expands Editorial Team at Kannada News Today |url=https://www.apnnews.com/satish-raj-goravigere-expands-editorial-team-at-kannada-news-today/ |website=APN News |date=2025-06-23 |access-date=2025-06-29}}</ref> <ref>{{cite web |title=Editorial Reshaping at Kannada News Today Marks Focus on Regional Depth |url=https://timesnib.com/karnataka-news/editorial-reshaping-at-kannada-news-today-marks-focus-on-regional-depth/ |website=Timesnib |date=2025-06-22 |access-date=2025-06-29 |archive-date=2025-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629070002/https://timesnib.com/karnataka-news/editorial-reshaping-at-kannada-news-today-marks-focus-on-regional-depth/ |url-status=dead }}</ref> ಗುಡಗೆನಟ್ಟಿ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಜರ್ನಲಿಸ್ಟ್ ಯೂನಿಯನ್, ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಘಟಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪತ್ರಕರ್ತರು: ಬಿ. ನಾರಾಯಣ |url=https://pragativahini.com/journalist-day-celebration-kju-belagavi/ |work=Pragati Vahini |date=11 July 2022 |access-date=29 June 2025}}</ref> [[ಮಾಧ್ಯಮ]] ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಸೇವೆಗೂ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ ಸತೀಶ್ ಬಿ ಗುಡಗೆನಟ್ಟಿ,<ref>{{cite web |title=Satish Drives Editorial Growth at Kannada News Today |url=https://english.loktej.com/article/19406/satish-raj-goravigere-drives-editorial-growth-at-kannada-news-today |website=Loktej English |date=2025-06-22 |access-date=2025-06-29}}</ref> [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಂಡು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿರುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಮೂಲಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು]] 0zovdnnkr8cgtgi81hpvh6gfwctyoeh 4 177515 1428419 1326792 2026-09-16T12:04:37Z ChiK 40016 rm bcz is a project page 1428419 wikitext text/x-wiki {{Wiki Loves Folklore menu}} ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳು ಸಹ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಎರಡೂ ಆಂತರಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.ಜಾನಪದವು ಜನರ ದೃನಂದಿನ ಜೀವನದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಹಜ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಚಿಂತನಾ ಧಾರೆ ಆಗಿದೆ. ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದರೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ನಡುವಿನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. == ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆಶಯ == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಎಂದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ,ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಶೋಷಣೆಗಳಿಗೆ, ವಿರೋಧವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ನಡೆಯುವ ಚಳುವಳಿ. ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದ ರೀತಿ ಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ;ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯಗಳು; *ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು. *ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. *ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ದೌರ್ಜನ್ಯ ವಿರೋಧ. *ಸ್ತ್ರೀಯರ ಧ್ವನಿಗೆ ಗೌರವ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಕೇವಲ ಹೋರಿಟ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜವನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿಸಲು ಮಾಡುವ ಚಿಂತನೆ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಚಿಂತನೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇದ್ದವು. ಸಾವಿತ್ರಿ ಬಾಯಿ ಫುಲೆ, ಪಂಡಿತಾ ರಮಾ ಬಾಯಿ, ಕಸ್ತೂರಿ ಬಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣರದರೂ. == ಜಾನಪದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ == ಜಾನಪದ ಎಂದರೆ ಜನ+ಪದ .ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಿದು ಬಂದ ಸಾಹಿತ್ವವೇ ಜಾನಪದ . ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಇದು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದುದಲ್ಲ ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಡಿದ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ;ಜಾನಪದದ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಗಳು: * ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು. *ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು. * ಗಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಗಟುಗಳು. * ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು. * ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು. ‌ ಜಾನಪದವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಬದುಕಿನ ನೋವು ಸಂತೋಷ, ಶ್ರಮ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿಳದೆ. ಜಾನಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳು: * ಬರಹಕಾರರಿಲ್ಲ. * ಸರಳ ಭಾಷೆ. *ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಜುವನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. *ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗುವ ಪರಂಪರೆ. ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಚಿತ್ರಣ: ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ರ್ತೀಯರ ಜೀವನದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಾಯಿ, ಮಗಳು, ಹೆಂಡತಿ, ಸಹೋದರಿ, ಸೊಸೆ, ಶ್ರಮಜೀವಿ. ಎಂಬ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತ್ಯಾಗ, ಸಹನೆ, ಮತ್ತು ದುಃಖದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಶ್ರಮ: ಅನೇಕ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ದೈನಂದಿನ ಶ್ರಮ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ, ಮನೆ ಕೆಲಸ, ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಆಗಿರುವುದು ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೋವು ಮತ್ತು ಸಹನೆ: ಮದುವೆ, ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಗಂಡನ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರ ಹಿಂಸೆ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ತ್ಯಾಗ: ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತ್ಯಾಗದ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಬದುಕುವ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ: ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಜಾನಪದವನ್ನು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಅನೇಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. * ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ. * ವಿಧವೆಯರ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು. * ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ದುರ್ಬಲರೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಗಾದೆಗಳು. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಜಾನಪದದಲ್ಲಿರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರ ನುಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾನಪದದಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. * ಗಂಡನ ಮಾತೇ ಅಂತಿಮ. * ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೌನವನ್ನು ಮಹತ್ವವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಿತಿ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಸಮಾನತೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ: ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಜಾನಪದವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿ, ಅದರೊಳಗಿನ ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಿಜವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸ ಅರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಾನಪದವನ್ನು ಮರುಪಠ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ. * ಮೌನಗೊಂಡ ಧ್ವನಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳ. * ಸಮಾನತೆಯ ಸಂದೇಶ. ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ: ಬಹುತೇಕ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ದುರ್ಬಲರಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ. ಧೃರ್ಯಶಾಲಿ. ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. * ಸ್ತ್ರೀಯರ ಆತ್ಮಗೌರವ. * ನಿರ್ಧಾರ ಶಕ್ತಿ * ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ. ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರಗಳು. * ದೇವತೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಆರಿಧನೆ. ಇವು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕೇವಲ ಬಲಹೀನರಲ್ಲ. ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೂ ಹೌದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀ ವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಎರಡೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಜಾನಪದವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಜೀವನದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಆ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯ, ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 0iy8mmxjbbj4bry2zel0xhtqg6y8a4h 1428420 1428419 2026-09-16T12:05:40Z ChiK 40016 1428420 wikitext text/x-wiki {{Wiki Loves Folklore menu}} '''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ''' ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳು ಸಹ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಎರಡೂ ಆಂತರಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.ಜಾನಪದವು ಜನರ ದೃನಂದಿನ ಜೀವನದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಹಜ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಚಿಂತನಾ ಧಾರೆ ಆಗಿದೆ. ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದರೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ನಡುವಿನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. == ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆಶಯ == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಎಂದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ,ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಶೋಷಣೆಗಳಿಗೆ, ವಿರೋಧವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ನಡೆಯುವ ಚಳುವಳಿ. ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದ ರೀತಿ ಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ;ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯಗಳು; *ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು. *ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. *ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ದೌರ್ಜನ್ಯ ವಿರೋಧ. *ಸ್ತ್ರೀಯರ ಧ್ವನಿಗೆ ಗೌರವ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಕೇವಲ ಹೋರಿಟ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜವನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿಸಲು ಮಾಡುವ ಚಿಂತನೆ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಚಿಂತನೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇದ್ದವು. ಸಾವಿತ್ರಿ ಬಾಯಿ ಫುಲೆ, ಪಂಡಿತಾ ರಮಾ ಬಾಯಿ, ಕಸ್ತೂರಿ ಬಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣರದರೂ. == ಜಾನಪದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ == ಜಾನಪದ ಎಂದರೆ ಜನ+ಪದ .ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಿದು ಬಂದ ಸಾಹಿತ್ವವೇ ಜಾನಪದ . ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಇದು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದುದಲ್ಲ ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಡಿದ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಜಾನಪದದ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಗಳು: * ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು. *ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು. * ಗಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಗಟುಗಳು. * ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು. * ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು. ‌ ಜಾನಪದವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಬದುಕಿನ ನೋವು ಸಂತೋಷ, ಶ್ರಮ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿಳದೆ. '''ಜಾನಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳು:''' * ಬರಹಕಾರರಿಲ್ಲ. * ಸರಳ ಭಾಷೆ. *ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಜುವನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. *ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗುವ ಪರಂಪರೆ. ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಚಿತ್ರಣ: ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ರ್ತೀಯರ ಜೀವನದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಾಯಿ, ಮಗಳು, ಹೆಂಡತಿ, ಸಹೋದರಿ, ಸೊಸೆ, ಶ್ರಮಜೀವಿ. ಎಂಬ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತ್ಯಾಗ, ಸಹನೆ, ಮತ್ತು ದುಃಖದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಶ್ರಮ: ಅನೇಕ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ದೈನಂದಿನ ಶ್ರಮ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ, ಮನೆ ಕೆಲಸ, ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಆಗಿರುವುದು ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೋವು ಮತ್ತು ಸಹನೆ: ಮದುವೆ, ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಗಂಡನ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರ ಹಿಂಸೆ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ತ್ಯಾಗ: ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತ್ಯಾಗದ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಬದುಕುವ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ: ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಜಾನಪದವನ್ನು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಅನೇಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. * ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ. * ವಿಧವೆಯರ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು. * ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ದುರ್ಬಲರೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಗಾದೆಗಳು. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಜಾನಪದದಲ್ಲಿರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರ ನುಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾನಪದದಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. * ಗಂಡನ ಮಾತೇ ಅಂತಿಮ. * ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೌನವನ್ನು ಮಹತ್ವವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಿತಿ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಸಮಾನತೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ: ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಜಾನಪದವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿ, ಅದರೊಳಗಿನ ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಿಜವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸ ಅರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಾನಪದವನ್ನು ಮರುಪಠ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ. * ಮೌನಗೊಂಡ ಧ್ವನಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳ. * ಸಮಾನತೆಯ ಸಂದೇಶ. ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ: ಬಹುತೇಕ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ದುರ್ಬಲರಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ. ಧೃರ್ಯಶಾಲಿ. ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. * ಸ್ತ್ರೀಯರ ಆತ್ಮಗೌರವ. * ನಿರ್ಧಾರ ಶಕ್ತಿ * ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ. ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರಗಳು. * ದೇವತೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಆರಿಧನೆ. ಇವು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕೇವಲ ಬಲಹೀನರಲ್ಲ. ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೂ ಹೌದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀ ವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಎರಡೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಜಾನಪದವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಜೀವನದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಆ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯ, ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. l9m5qvcj5h23lvbfcbewl6ayxrwzw0q 1428441 1428420 2026-09-16T16:08:33Z A826 72368 Adding back wikify, Page still not have been formatted properly, @[[User:ChiK]] please don't remove untill this page has been formatted properly 1428441 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Wiki Loves Folklore menu}} '''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ''' ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳು ಸಹ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಎರಡೂ ಆಂತರಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.ಜಾನಪದವು ಜನರ ದೃನಂದಿನ ಜೀವನದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಹಜ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಚಿಂತನಾ ಧಾರೆ ಆಗಿದೆ. ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದರೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ನಡುವಿನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. == ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆಶಯ == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಎಂದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ,ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಶೋಷಣೆಗಳಿಗೆ, ವಿರೋಧವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ನಡೆಯುವ ಚಳುವಳಿ. ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದ ರೀತಿ ಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ;ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯಗಳು; *ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು. *ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. *ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ದೌರ್ಜನ್ಯ ವಿರೋಧ. *ಸ್ತ್ರೀಯರ ಧ್ವನಿಗೆ ಗೌರವ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಕೇವಲ ಹೋರಿಟ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜವನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿಸಲು ಮಾಡುವ ಚಿಂತನೆ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಚಿಂತನೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇದ್ದವು. ಸಾವಿತ್ರಿ ಬಾಯಿ ಫುಲೆ, ಪಂಡಿತಾ ರಮಾ ಬಾಯಿ, ಕಸ್ತೂರಿ ಬಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣರದರೂ. == ಜಾನಪದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ == ಜಾನಪದ ಎಂದರೆ ಜನ+ಪದ .ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಿದು ಬಂದ ಸಾಹಿತ್ವವೇ ಜಾನಪದ . ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಇದು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದುದಲ್ಲ ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಡಿದ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಜಾನಪದದ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಗಳು: * ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು. *ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು. * ಗಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಗಟುಗಳು. * ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು. * ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು. ‌ ಜಾನಪದವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಬದುಕಿನ ನೋವು ಸಂತೋಷ, ಶ್ರಮ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿಳದೆ. '''ಜಾನಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳು:''' * ಬರಹಕಾರರಿಲ್ಲ. * ಸರಳ ಭಾಷೆ. *ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಜುವನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. *ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗುವ ಪರಂಪರೆ. ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಚಿತ್ರಣ: ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ರ್ತೀಯರ ಜೀವನದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಾಯಿ, ಮಗಳು, ಹೆಂಡತಿ, ಸಹೋದರಿ, ಸೊಸೆ, ಶ್ರಮಜೀವಿ. ಎಂಬ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತ್ಯಾಗ, ಸಹನೆ, ಮತ್ತು ದುಃಖದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಶ್ರಮ: ಅನೇಕ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ದೈನಂದಿನ ಶ್ರಮ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ, ಮನೆ ಕೆಲಸ, ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಆಗಿರುವುದು ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೋವು ಮತ್ತು ಸಹನೆ: ಮದುವೆ, ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಗಂಡನ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಅತ್ತೆ-ಮಾವಂದಿರ ಹಿಂಸೆ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ತ್ಯಾಗ: ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ತ್ಯಾಗದ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಬದುಕುವ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ: ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಜಾನಪದವನ್ನು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಅನೇಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. * ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ. * ವಿಧವೆಯರ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು. * ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ದುರ್ಬಲರೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಗಾದೆಗಳು. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಜಾನಪದದಲ್ಲಿರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಪಿತೃತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರ ನುಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾನಪದದಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. * ಗಂಡನ ಮಾತೇ ಅಂತಿಮ. * ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೌನವನ್ನು ಮಹತ್ವವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಿತಿ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಸಮಾನತೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ: ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಗಳು ಜಾನಪದವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿ, ಅದರೊಳಗಿನ ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಿಜವಾದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸ ಅರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಾನಪದವನ್ನು ಮರುಪಠ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ. * ಮೌನಗೊಂಡ ಧ್ವನಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳ. * ಸಮಾನತೆಯ ಸಂದೇಶ. ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ: ಬಹುತೇಕ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ದುರ್ಬಲರಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ. ಧೃರ್ಯಶಾಲಿ. ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. * ಸ್ತ್ರೀಯರ ಆತ್ಮಗೌರವ. * ನಿರ್ಧಾರ ಶಕ್ತಿ * ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ. ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರಗಳು. * ದೇವತೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಆರಿಧನೆ. ಇವು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕೇವಲ ಬಲಹೀನರಲ್ಲ. ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೂ ಹೌದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀ ವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಎರಡೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಜಾನಪದವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಜೀವನದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಆ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯ, ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. p53885nxfvm1etgwo3olfo8ce8okws7 1428497 1428441 2026-09-17T06:49:17Z A826 72368 Cleaned up using [[WP:AutoEd|AutoEd]] 1428497 wikitext text/x-wiki {{Wiki Loves Folklore menu}} '''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ''' ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳು ಸಹ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ತ್ರೀವಾದ]] ಮತ್ತು [[ಜಾನಪದ]] ಎರಡೂ ಆಂತರಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಜಾನಪದವು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಹಜ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಚಿಂತನಾಧಾರೆ ಆಗಿದೆ. ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದರೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ನಡುವಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. == ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆಶಯ == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಎಂದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ, ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಶೋಷಣೆಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಚಳುವಳಿ. *ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯಗಳು: ** ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು. ** ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ** ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ದೌರ್ಜನ್ಯ ವಿರೋಧ. ** ಸ್ತ್ರೀಯರ ಧ್ವನಿಗೆ ಗೌರವ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಕೇವಲ ಹೋರಾಟ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜವನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿಸಲು ಮಾಡುವ ಚಿಂತನೆ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಚಿಂತನೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇದ್ದವು. [[ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ]], [[ಪಂಡಿತಾ ರಮಾಬಾಯಿ]], [[ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ]] ಅವರು ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. == ಜಾನಪದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ == ಜಾನಪದ ಎಂದರೆ ಜನ + ಪದ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಿದು ಬಂದ ಸಾಹಿತ್ಯವೇ ಜಾನಪದ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಇದು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದುದಲ್ಲ; ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಡಿದ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. * ಜಾನಪದದ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಗಳು: ** [[ಜಾನಪದ ಗೀತೆ]]ಗಳು. ** [[ಜಾನಪದ ಕಥೆ]]ಗಳು. ** [[ಗಾದೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಒಗಟು]]ಗಳು. ** [[ಆಚರಣೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಹಬ್ಬ]]ಗಳು. ** [[ನೃತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಜನಪದ ಕಲೆ]]ಗಳು. ಜಾನಪದವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಬದುಕಿನ ನೋವು, ಸಂತೋಷ, ಶ್ರಮ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. *'''ಜಾನಪದದ ಲಕ್ಷಣಗಳು:''' ** ಬರಹಗಾರರಿಲ್ಲ. ** ಸರಳ ಭಾಷೆ. ** ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ** ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗುವ ಪರಂಪರೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಎರಡೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಜಾನಪದವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಜೀವನದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಆ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಸ್ತ್ರೀವಾದ]] * [[ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]] sddcz4yyvxuvvf9mcecmh6lovn79gsr 1428498 1428497 2026-09-17T06:49:31Z A826 72368 removed [[Category:ಸ್ತ್ರೀವಾದ]]; added [[Category:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428498 wikitext text/x-wiki {{Wiki Loves Folklore menu}} '''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ''' ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳು ಸಹ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ತ್ರೀವಾದ]] ಮತ್ತು [[ಜಾನಪದ]] ಎರಡೂ ಆಂತರಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಜಾನಪದವು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಹಜ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಚಿಂತನಾಧಾರೆ ಆಗಿದೆ. ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದರೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ನಡುವಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. == ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆಶಯ == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಎಂದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ, ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಶೋಷಣೆಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಚಳುವಳಿ. *ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯಗಳು: ** ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು. ** ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ** ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ದೌರ್ಜನ್ಯ ವಿರೋಧ. ** ಸ್ತ್ರೀಯರ ಧ್ವನಿಗೆ ಗೌರವ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಕೇವಲ ಹೋರಾಟ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜವನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿಸಲು ಮಾಡುವ ಚಿಂತನೆ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಚಿಂತನೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇದ್ದವು. [[ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ]], [[ಪಂಡಿತಾ ರಮಾಬಾಯಿ]], [[ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ]] ಅವರು ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. == ಜಾನಪದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ == ಜಾನಪದ ಎಂದರೆ ಜನ + ಪದ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಿದು ಬಂದ ಸಾಹಿತ್ಯವೇ ಜಾನಪದ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಇದು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದುದಲ್ಲ; ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಡಿದ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. * ಜಾನಪದದ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಗಳು: ** [[ಜಾನಪದ ಗೀತೆ]]ಗಳು. ** [[ಜಾನಪದ ಕಥೆ]]ಗಳು. ** [[ಗಾದೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಒಗಟು]]ಗಳು. ** [[ಆಚರಣೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಹಬ್ಬ]]ಗಳು. ** [[ನೃತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಜನಪದ ಕಲೆ]]ಗಳು. ಜಾನಪದವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಬದುಕಿನ ನೋವು, ಸಂತೋಷ, ಶ್ರಮ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. *'''ಜಾನಪದದ ಲಕ್ಷಣಗಳು:''' ** ಬರಹಗಾರರಿಲ್ಲ. ** ಸರಳ ಭಾಷೆ. ** ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ** ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗುವ ಪರಂಪರೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಎರಡೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಜಾನಪದವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಜೀವನದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಆ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಸ್ತ್ರೀವಾದ]] * [[ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]] aszl1kf4y43dm6gu4cl2kezmuby2onw 1428499 1428498 2026-09-17T06:50:13Z A826 72368 1428499 wikitext text/x-wiki {{Wiki Loves Folklore menu}} '''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ''' ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳು ಸಹ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ತ್ರೀವಾದ]] ಮತ್ತು [[ಜಾನಪದ]] ಎರಡೂ ಆಂತರಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಜಾನಪದವು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಹಜ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಚಿಂತನಾಧಾರೆ ಆಗಿದೆ. ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದರೆ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ನಡುವಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. == ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಆಶಯ == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಎಂದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅಸಮಾನತೆ, ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಶೋಷಣೆಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಚಳುವಳಿ. *ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯಗಳು: ** ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕು. ** ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ** ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ದೌರ್ಜನ್ಯ ವಿರೋಧ. ** ಸ್ತ್ರೀಯರ ಧ್ವನಿಗೆ ಗೌರವ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಕೇವಲ ಹೋರಾಟ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜವನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿಸಲು ಮಾಡುವ ಚಿಂತನೆ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಚಿಂತನೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇದ್ದವು. [[ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ]], [[ಪಂಡಿತಾ ರಮಾಬಾಯಿ]], [[ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ]] ಅವರು ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. == ಜಾನಪದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ == ಜಾನಪದ ಎಂದರೆ ಜನ + ಪದ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಿದು ಬಂದ ಸಾಹಿತ್ಯವೇ ಜಾನಪದ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬದುಕಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಇದು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದುದಲ್ಲ; ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಡಿದ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. * ಜಾನಪದದ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಗಳು: ** [[ಜಾನಪದ ಗೀತೆ]]ಗಳು. ** [[ಜಾನಪದ ಕಥೆ]]ಗಳು. ** [[ಗಾದೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಒಗಟು]]ಗಳು. ** [[ಆಚರಣೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಹಬ್ಬ]]ಗಳು. ** [[ನೃತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಜನಪದ ಕಲೆ]]ಗಳು. ಜಾನಪದವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಬದುಕಿನ ನೋವು, ಸಂತೋಷ, ಶ್ರಮ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. *'''ಜಾನಪದದ ಲಕ್ಷಣಗಳು:''' ** ಬರಹಗಾರರಿಲ್ಲ. ** ಸರಳ ಭಾಷೆ. ** ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ** ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗುವ ಪರಂಪರೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಎರಡೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಜಾನಪದವು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಜೀವನದ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಆ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಸ್ತ್ರೀವಾದ]] * [[ಜಾನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ]] narte9cwltv52yvum1coqf78de0d7ac 0 177584 1428459 1380424 2026-09-16T20:18:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428459 wikitext text/x-wiki [[File:Levi-strauss 260.jpg|thumb|ಕ್ಲೌಡ್ ಲೆವಿ-ಸ್ಟ್ರಾಸ್, ಒಬ್ಬ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] '''ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ'' ಎಂದರೆ [[ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಭೂತಕಾಲ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದ [[ಸಮಾಜ|ಸಮಾಜಗಳ]]ೊಳಗಿನ [[ಮಾನವ]] ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="oed3">{{cite web|url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/anthropology?q=anthropology|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002123533/http://oxforddictionaries.com/definition/english/anthropology?q=anthropology|url-status=dead|archive-date=October 2, 2013|title=anthropology|work=Oxford Dictionaries|publisher=Oxford University Press|access-date=10 August 2013}}</ref><ref name="eb3">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/27505/anthropology|title=anthropology|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=23 March 2015}}</ref><ref name="aaa3">{{cite web|url=http://www.aaanet.org/about/whatisanthropology.cfm|title=What is Anthropology?|publisher=[[American Anthropological Association]]|access-date=10 August 2013}}</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮಾಜಗಳ ರೂಢಿಗಳು, ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಭಾಷೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾನವ ಆರ್ಥಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೈವಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾನವ ವಿಕಸನ ಮತ್ತು ಅವರ [[ಪ್ರೈಮೇಟ್]] ಸಂಬಂಧಿಗಳ [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ವಿಕಾಸ]], ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನ್ವಯಿಕೆ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದೊಳಗಿನ ವಿಷಯಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದವಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಯ್ಕೆಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಲು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅರ್ಹತಾ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಆಳ ಎರಡನ್ನೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪದವಿ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಅಥವಾ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿರುವುದು ಅಪರೂಪ. ಕೆಲವು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು [[ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=1782|title=Career Paths and Education – Advance Your Career|website=www.americananthro.org|language=en|access-date=2017-11-29|archive-date=2023-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608122211/https://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=1782|url-status=dead}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯಗಳು ಮಾನವ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (GIS) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತೀಕರಣದಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಶೋಧನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref name=":1">{{Cite web |title=Anthropologists and Archeologists : Occupational Outlook Handbook: : U.S. Bureau of Labor Statistics |url=https://www.bls.gov/ooh/life-physical-and-social-science/anthropologists-and-archeologists.htm#tab-2 |access-date=2023-12-19 |website=www.bls.gov |language=en-us}}</ref> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯವು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಅನಾಮಧೇಯತೆಯ ಹಕ್ಕಿನಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ.<ref>{{citation |publisher=American Anthropological Association |date=2009 |title=2009 AAA Code of Ethics |url=http://s3.amazonaws.com/rdcms-aaa/files/production/public/FileDownloads/pdfs/issues/policy-advocacy/upload/AAA-Ethics-Code-2009.pdf}}</ref><ref>Mead, M. (1962). "The Social Responsibility of the Anthropologist: The Second Article in a Series on the Social Responsibility of Scholarship". ''The Journal of Higher Education'', 33(1), 1–12. {{doi|10.2307/1980194}}.</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು; ಆದಾಗ್ಯೂ, 2014 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಯು.ಎಸ್. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು [[ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ (28%), ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಲಹಾ (23%) ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ (27%) ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref>Baba, Marietta L. (1994). "The Fifth Subdiscipline: Anthropological Practice and the Future of Anthropology". Human Organization. 53 (2): 174–186. {{doi|10.2307/44126881}}.</ref><ref name=":1" /> ೨೦೧೬ ಮತ್ತು ೨೦೨೬ ರ ನಡುವೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರ ಉದ್ಯೋಗವು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ವೃತ್ತಿಪರ ಉದ್ಯೋಗ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು ಯೋಜಿತ ೭,೬೦೦ ರಿಂದ ೭,೯೦೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವಾಗಿದೆ.<ref>U.S. Department of Labor, U.S. Bureau of Labor Statistics, Employment Projections program. (2016). Employment by industry, occupation, and percent distribution, 2016 and projected 2026; 19-3091 Anthropologists and archeologists [Data set]. Retrieved from https://www.bls.gov/emp/ind-occ-matrix/occ_xlsx/occ_19-3091.xlsx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114064708/https://www.bls.gov/emp/ind-occ-matrix/occ_xlsx/occ_19-3091.xlsx |date=2017-11-14 }}.</ref><ref>T. Lacey, Mitra Toossi, Kevin Dubina, and Andrea Gensler (October 2017). Projections overview and highlights, 2016–26. Monthly Labor Review, U.S. Bureau of Labor Statistics. {{doi|10.21916/mlr.2017.29}}.</ref> ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಗಳಿಲ್ಲದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.insidehighered.com/news/2011/02/16/anthropology_master_s_are_most_likely_to_bring_their_discipline_to_the_public|title=Anthropology Without Doctorates|access-date=2017-11-28|archive-date=2019-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209180630/https://www.insidehighered.com/news/2011/02/16/anthropology_master_s_are_most_likely_to_bring_their_discipline_to_the_public|url-status=dead}}</ref> ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯದ ಅನೇಕರು ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೋಧನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಶೋಧನೆ-ಮಾತ್ರ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಸರಾಸರಿ ವೇತನ $62,220 ಆಗಿತ್ತು..<ref>{{Cite web|url=https://money.usnews.com/careers/best-jobs/anthropologist|title=Anthropologist Ranks Among Best Jobs of 2017|website=money.usnews.com|access-date=2017-11-29}}</ref>ಅನೇಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯೋಗ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುಂಪು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೂ [[ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು [[ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಉಪ-ವಿಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":0" /> ಎರಡೂ ವೃತ್ತಿಗಳು ಭೂತಕಾಲದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗಿನ ಮಾನವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರೆ, ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅವಶೇಷಗಳಂತಹ ವಸ್ತು ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.paesta.psu.edu/book/earth-systems-science-introduction/definitions/paleontology-vs-archaeology-vs-anthropology|title=Paleontology vs. Archaeology vs. Anthropology {{!}} PAESTA|website=www.paesta.psu.edu|access-date=2017-11-29|archive-date=2018-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180803044441/https://www.paesta.psu.edu/book/earth-systems-science-introduction/definitions/paleontology-vs-archaeology-vs-anthropology|url-status=dead}}</ref> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದಂತಹ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪಾತ್ರವು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಡವಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರೆ, ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.careerigniter.com/questions/what-is-the-difference-between-a-historian-and-an-anthropologist/|title=What Is The Difference Between A Historian And An Anthropologist? – Career Igniter|website=www.careerigniter.com|date=12 June 2014|language=en|access-date=2017-11-29|archive-date=2018-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180803014259/https://www.careerigniter.com/questions/what-is-the-difference-between-a-historian-and-an-anthropologist/|url-status=dead}}</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗಿಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಜನರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಉದ್ಯೋಗ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.historians.org/jobs-and-professional-development/career-diversity-for-historians/career-diversity-resources/where-historians-work-an-interactive-database-of-history-phd-career-outcomes|title=Where Historians Work: An Interactive Database of History PhD Career Outcomes {{!}} AHA|website=www.historians.org|language=en|access-date=2017-11-29}}</ref> ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ನ್ಯಾಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಉದಯದೊಂದಿಗೆ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಇತರ ಹಲವು ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ನ್ಯಾಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ವಿಧಿ ವಿಜ್ಞಾನ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಲ್ಲ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Traithepchanapai|first1=Pongpon|last2=Mahakkanukrauh|first2=Pasuk|last3=Kranioti|first3=Elena F.|date=2016-04-01|title=History, research and practice of forensic anthropology in Thailand|journal=Forensic Science International|volume=261|issue=Supplement C|pages=167.e1–167.e6|doi=10.1016/j.forsciint.2016.02.025|pmid=26949023|url=https://www.pure.ed.ac.uk/ws/files/24472615/Kranioti_accepted_mans.pdf|hdl=20.500.11820/87d07a95-9a7a-445f-aaac-1272ac3de52c|s2cid=32398225 |hdl-access=free}}</ref> ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು [[ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ]] ದಿಂದ [[ಲಿಂಗ]], [[ವಯಸ್ಸಾಗುವಿಕೆ|ವಯಸ್ಸು]], ಮಾನವ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವಜ|ಪೂರ್ವಜ]] ದಂತಹ ಜೈವಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Essentials of forensic anthropology: especially as developed in the United States.|last=Stewart|first=T.D.|publisher=Charles C. Thomas|year=1979|isbn=978-0398038113|location=Springfield, Illinois}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ವಯಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="UNCW Forensic Anthropology">{{Cite web|url=http://people.uncw.edu/albertm/forensic.htm|title=UNCW Forensic Anthropology|website=people.uncw.edu|access-date=2017-11-28}}</ref> ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೈದ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="UNCW Forensic Anthropology"/> ನ್ಯಾಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ದತ್ತಸಂಚಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://projects.nfstc.org/tech_transition/anthropology/overview.htm|title=Advances in Forensic Anthropology • Technology Transition Workshop at NFSTC|website=projects.nfstc.org|access-date=2017-11-07|archive-date=2017-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822235257/http://projects.nfstc.org/tech_transition/anthropology/overview.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಹ ಪದವೀಧರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://study.com/articles/Forensic_Anthropologist_Job_Description_Outlook_and_Salary.html|title=Forensic Anthropologist: Job Description, Outlook and Salary|work=Study.com|access-date=2017-11-29|language=en}}</ref> ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಉದಯದೊಂದಿಗೆ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ವೃತ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪ-ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ವೃತ್ತಿಯ ಈ ಹೊಸ ಶಾಖೆಯು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ]], ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದೃಶ್ಯೀಕರಣ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸ, [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]]ದೊಂದಿಗೆ ಅಂತರಶಿಸ್ತೀಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Virtual anthropology : a guide to a new interdisciplinary field|last=Weber|first=Gerhard W.|date=2011|publisher=Springer|others=Bookstein, Fred L., 1947–|isbn=9783211486474|location=Wien|oclc=174131450}}</ref> ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್-ರಚಿತ ಚಿತ್ರಣ ಪ್ರಪಂಚದೊಂದಿಗೆ ಮಾನವ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಕಸನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Libin|first1=Alexander|last2=Libin|first2=Elena|date=2005|title=Cyber-anthropology: a new study on human and technological co-evolution|journal=Studies in Health Technology and Informatics|volume=118|pages=146–155|issn=0926-9630|pmid=16301776}}</ref> ಸೈಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಹ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Ethics and the Profession of Anthropology: Dialogue for Ethically Conscious Practice |url=https://archive.org/details/ethicsprofession0000unse_k5e0 |date=2002|publisher=AltaMira Press|editor-last1=Fluehr-Lobban |editor-first1=Carolyn |isbn=9780759103375|edition=2nd|location=Walnut Creek|oclc=50279971}}</ref> ನೆಟ್ ನ್ಯೂಟ್ರಾಲಿಟಿ ನಂತಹ ಸೈಬರ್ ನೈತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಉಪ-ಕ್ಷೇತ್ರವು ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸೈಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಯ ಶಾಖೆಯೆಂದರೆ [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]].<ref>{{Cite journal|last=Ferrando|first=Francesca|date=2014-12-01|title=Is the post-human a post-woman? Cyborgs, robots, artificial intelligence and the futures of gender: a case study|journal=European Journal of Futures Research|language=en|volume=2|issue=1|article-number=43|doi=10.1007/s40309-014-0043-8|issn=2195-4194|doi-access=free}}</ref> ಸೈಬರ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ ನಡುವಿನ ಸಹ-ವಿಕಸನೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Future of intelligent and extelligent health environment|url=https://archive.org/details/futureofintellig0000unse|date=2005|publisher=IOS Press|others=Bushko, Renata Glowacka.|isbn=9781586035716|location=Amsterdam|oclc=236341831}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್-ರಚಿತ ಚಿತ್ರಣ (CG) ಪರಿಸರಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು [[ಚಲನಚಿತ್ರ|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]], [[ದೂರದರ್ಶನ]], ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ ನಂತಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ == ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರವು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಉಪ-ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಂತಹ ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದ, ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗಿನ ವಿಭಿನ್ನ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/science/cultural-anthropology|title=Cultural anthropology|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-02-24}}</ref> ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು, ಅನೇಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ತಾವು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/orgs/1209/what-is-cultural-anthropology.htm|title=What Is Cultural Anthropology? – Cultural Anthropology Program (U.S. National Park Service)|website=www.nps.gov|language=en|access-date=2020-02-24}}</ref> ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು, ನಿಗಮಗಳು, ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{Cite web|url=https://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=1782|title=Career Paths and Education – Advance Your Career|website=www.americananthro.org|access-date=2020-02-24|archive-date=2020-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111152503/https://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=1782|url-status=dead}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[Category:Anthropology| ]] [[Category:Social science occupations]] [[ವರ್ಗ:ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ]] m3o9j3gc1qwo3sbgakrb8hjmxnfxxmi 0 177998 1428471 1368195 2026-09-17T02:09:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428471 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox film | name = ಲಕ್ಷ್ಮಿ | director = [[ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್]] | producer = [[ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್]]<br />ಪ್ರಮೋದ್ ಶರ್ಮಾ<br />[[ಎಲಾಹೆ ಹಿಪ್ಟೂಲಾ]]<br />ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್ | writer = ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್ | starring = [[ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್]]<br />[[ಶೆಫಾಲಿ ಶಾ]]<br />[[ರಾಮ್ ಕಪೂರ್]]<br />[[ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್]]<br />ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್ | music = [[ತಪಸ್ ರೆಲಿಯಾ]] | cinematography = ಚಿರಂತನ್ ದಾಸ್ | editing = ಸಂಜೀಬ್ ದತ್ತಾ | studio = ಕುಕುನೂರ್ ಮೂವೀಸ್<br />ಯುವಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್<br />[[ಪೆನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]] | distributor = ಪೆನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ | released = {{Film date|2014|01|13|[[ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ|ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]]|2014|03|21|ಭಾರತ|df=y}} | runtime = 104 ನಿಮಿಷಗಳು | country = ಭಾರತ | language = ಹಿಂದಿ | budget = }} '''''ಲಕ್ಷ್ಮಿ''''' ({{IPA|hi|lək.ʂmiː}}) 2014 ರ ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್]] ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್]] ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ [[ಶೆಫಾಲಿ ಶಾ]], [[ರಾಮ್ ಕಪೂರ್]], [[ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್]], ಮತ್ತು ಕುಕುನೂರ್ ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಮಾನವ ಚಾಕಚಕ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ]]ಯ ಕಠೋರ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಇವು ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಪರದೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. 13 ಜನವರಿ 2014 ರಂದು [[ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮರ್ಸಿಡೀಸ್ ಬೆಂಝ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಾಗ ಈ ಚಿತ್ರವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದಿದೆ |url=http://www.indiawest.com/news/16290--lakshmi-wins-audience-award-at-palm-springs-film-festival.html |publisher=ಇಂಡಿಯಾ ವೆಸ್ಟ್ |accessdate=2014-01-13 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140119071328/http://www.indiawest.com/news/16290--lakshmi-wins-audience-award-at-palm-springs-film-festival.html |archivedate=19 ಜನವರಿ 2014 }}</ref> ಇದನ್ನು ಮೊದಲು 17 ಜನವರಿ 2014 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಸೆನ್ಸಾರ್ಶಿಪ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ತಡವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Nagesh-Kukunoor-Monali-Thakur-unveil-the-first-look-of-their-film/articleshow/24754499.cms |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆ |accessdate=2013-10-21|work=ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.americanbazaaronline.com/2014/01/08/full-house-california-nagesh-kukunoors-lakshmi-getting-past-censor-board-india/ |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಿಡುಗಡೆ ತಡವಾಯಿತು |accessdate=2014-01-15|work=ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಬಜಾರ್|date=8 ಜನವರಿ 2014 }}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2014 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/previews/Lakshmi/articleshow/31491898.cms |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ |accessdate=2014-03-09|work=ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|date=5 ಮಾರ್ಚ್ 2014 }}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಟೊರೊಂಟೊ ರೀಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಇಂಡಿಯನ್, ಮತ್ತು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://luminositypictures.co.in/LAKSHMI.html|title=ಲ್ಯುಮಿನೊಸಿಟಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್|access-date=18 ಮಾರ್ಚ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318062817/http://luminositypictures.co.in/LAKSHMI.html|archive-date=18 ಮಾರ್ಚ್ 2014|url-status=dead}}</ref> ಇದು ಜೂನ್ 2014 ರಲ್ಲಿ 16 ನೇ [[ಲಂಡನ್ ಏಷ್ಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ 16 ನೇ ಲಂಡನ್ ಏಷ್ಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ 2014 ರ ಆರಂಭಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಲಿದೆ|url=http://news.biharprabha.com/2014/05/lakshmi-to-open-16th-london-asian-film-festival-2014/|agency=ಇಂಡೋ-ಏಷ್ಯನ್ ನ್ಯೂಸ್ ಸರ್ವೀಸ್|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=11 ಮೇ 2014}}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಲಕ್ಷ್ಮಿ, 14 ವರ್ಷದ ಹುಡುಗಿ, ಅವಳನ್ನು ಅವಳ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಚಿನ್ನ ([[ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್]]) ಅಪಹರಿಸಿ [[ಹೈದರಾಬಾದ್]]ಗೆ ತರುತ್ತಾನೆ. ಅವಳನ್ನು ಚಿನ್ನನ ಹಿರೇ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಮಾಲಿಕ ರೆಡ್ಡಿಯ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಮೊದಲು ಮೂರ್ಖತನದಿಂದ ಗೃಹಕೃತ್ಯ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ಹಳೆಯದಾದ ಅಮ್ಮಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ, ನಂತರ ಅವಳನ್ನು ರೆಡ್ಡಿ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮರುದಿನ, ಚಿನ್ನ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಜ್ಯೋತಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವೇಶ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಅವಳು ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ದಮನಕಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಮೊದಲ ರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹತ್ತಿರದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಓಡಿಹೋಗಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ದೂರು ಅದು ಕೇಳದ ಕಿವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ರೆಡ್ಡಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗೆ ಲಂಚ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಭಯಾನಕ, ಅಮಾನವೀಯ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎಸೆದುಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವಳು ಇತರ ಹುಡುಗಿಯರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಶರಣಾಗದೇ ಇರುವ ತನ್ನ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ವೇಶ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಒಬ್ಬೊಂಟಿ ಕೋಣೆಯ ಸುವರ್ಣಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾಳೆ, ಅವಳು ಜೀವನದ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವಳಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಜ್ಯೋತಿ ತನ್ನ ಮಗಳ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ರೆಡ್ಡಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಪದವಿ ಪಡೆದ ತಕ್ಷಣ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಗುತ್ತದೆ. ವೇಶ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಉಮಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಒಬ್ಬ ದಯಾಮಯಿ ಮಹಿಳೆ, ಅವಳು ಆವರ್ತಕವಾಗಿ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಾಂಡೋಮ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾಳೆ. ಅವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಚಿನ್ನನಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಶಿಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣಳಿಂದ ಶುಶ್ರೂಷೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಲವಂತವಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕ ಯುವ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಡಿಮಾಂಡ್ ಮಾಡಿದಾಗ. ಗ್ರಾಹಕ ಮೋಹನ್ ಎಂಬ ಗುಪ್ತಚರ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ಉಮಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ರೆಡ್ಡಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಕರಣ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಯಾರೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧರಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವೇಶ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದೊಂದಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮರಳುತ್ತಾರೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಾತ್ರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಎಲ್ಲಾ ಅಡಚಣೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಲ್ಲರೂ ವಿಫಲರಾಗುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ವಕೀಲರು ಹಿಂದೆ ನರಸಂಕೋಚನ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಪ್ರಕರಣದ ಅಪಾರ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಾಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಚಾಕಚಕ್ಯ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಏಕೈಕ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎಲ್ಲಾ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿ - ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಬೆದರಿಕೆಗಳು, ಬಲವಂತ ಮತ್ತು ಲಂಚ, ಅವಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಅವಳ ತಂದೆ ಅವಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗೆ ಮಾರಿದನು, ಅವನು ಅವಳನ್ನು ರೆಡ್ಡಿಗೆ ಮಾರಿದನು ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ವೇಶ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಚಿನ್ನ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಅವಳ ದ್ರೋಹಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಜ್ಯೋತಿಯ ಮಗಳಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ, ಜ್ಯೋತಿ ಚಿನ್ನನನ್ನು ಸ್ಥೂಲೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಣಿಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ರಕ್ತಸ್ರಾವದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಚಾರಣೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ತೀರ್ಪಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಚಾಕಚಕ್ಯದವರನ್ನು ಜೈಲಿನ ಹಿಂದೆ ಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * [[ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್]] ಬಂಗಾರು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿ * [[ಶೆಫಾಲಿ ಶಾ]] ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿ * [[ರಾಮ್ ಕಪೂರ್]] ಅವಿನಾಶ್, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಕೀಲರಾಗಿ * [[ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್]] ರಾಮ್ ರೆಡ್ಡಿಯಾಗಿ * [[ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್]] ಚಿನ್ನ ಆಗಿ * [[ಗುಲ್ಫಾಮ್ ಖಾನ್]] ಕಾರ್ಪೊರೇಟರ್ ರಾಧಾ ಆಗಿ * [[ಅಶಾ ಸೈನಿ]] ಸುವರ್ಣಾ ಆಗಿ * [[ವಿಭಾ ಚಿಬ್ಬರ್]] ಅಮ್ಮ ಆಗಿ * [[ವಿನೀತಾ ಜೋಶಿ ಠಕ್ಕರ್]] ಆಶಾ ಆಗಿ * [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ವೀರ್]] ಉಮಾ ದೀದಿ ಆಗಿ * [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಶೆಣೈ]] ಮೋಹನ್ ಆಗಿ * [[ಸುಮಿತ್ ಶರ್ಮಾ]] ವಿರೋಧಿ ವಕೀಲರಾಗಿ * [[ರಾಜು]] ಬಂಗಾರು ರಾಜು, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ * [[ಸುಭಾಷ್ ಗುಪ್ತಾ]] ಡಾ. ಮುರ್ಲಿಯಾಗಿ * ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ * [[ಕರಣ್ ಪಮ್ನಾನಿ]] ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ * ತೇಜಸ್ವಿನಿ ವೆಲ್ಲಿಚಾರ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ==ನಿರ್ಮಾಣ== ನಿರ್ದೇಶಕ ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರಿತರಾದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾನವ ಚಾಕಚಕ್ಯದ ಬಲಿಪಶುಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು.<ref>{{cite web | title = ಕುಕುನೂರ್ರ 'ಲಕ್ಷ್ಮಿ' ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲಿದೆ | publisher = ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಸ್ಟ್ | url = http://www.indiawest.com/news/15823-kukunoor-s-lakshmi-to-premiere-at-palm-springs-film-festival.html | date = 22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 | accessdate = 2014-01-18 | archive-date = 25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131225230145/http://www.indiawest.com/news/15823-kukunoor-s-lakshmi-to-premiere-at-palm-springs-film-festival.html | url-status = dead }}</ref> ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್]], ಅವರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಹಯೋಗಿ [[ಎಲಾಹೆ ಹಿಪ್ಟೂಲಾ]] ಮತ್ತು ಹೆಸರಾಂತ ನಟ [[ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೌಶಿಕ್ ಚಿತ್ರದ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಪ್ರಚಾರವು "ಚಿತ್ರದ ಥೀಮ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಿರಲು" ಗುರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ದುಷ್ಟ ಅಪರಾಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಟ [[ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್]] ಅವರು ಬೀಯಿಂಗ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/terrific-if-salman-khan-endorses-lakshmi-nagesh-kukunoor_145179.html |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಿರ್ಮಾಣ|accessdate=2013-10-21|work=ಗ್ಲ್ಯಾಮ್ಶ್ಯಾಮ್}}</ref> ಕುಕುನೂರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ 14 ವರ್ಷದ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು ಆದರೆ ನಂತರ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಸಿನವರನ್ನು ನಟಿಸುವ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು. ಅವರು ನಂತರ [[ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್]] ಅವರನ್ನು ಅದೇ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೀಕ್ಷಣೆ ನಡೆಸಿದರು. ಚಿತ್ರವನ್ನು 22 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಹೈದರಾಬಾದ್]]ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|last=ಕಾಮತ್|first=ಸುಧೀಶ್|date=2013-12-14|title=ನಿಜ ಕಥೆಯ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವಿವರಣೆ|work=ದಿ ಹಿಂದೂ|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/A-fictional-account-of-a-true-story/article11641545.ece|issn=0971-751X}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಟ್ರೇಲರ್ ಅನ್ನು 21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GIHrOxsf6CE |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಟ್ರೇಲರ್|accessdate=2013-10-21|via=ಯೂಟ್ಯೂಬ್}}</ref> ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮನೋಜ್ ಯಾದವ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ ರೆಲಿಯಾ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳು: 1) ಸುನ್ ಸುಗನಾ ರೆ ಸುಚಿ ಮತ್ತು ಅಂಕಿತಾ ಜೋಶಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ, 2) ಸುನ್ ರಿ ಬಾವ್ಲಿ ಪಾಪನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ, 3) ಆ ಘರ್ ಚಲೇ ಹುಂ ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 4) ಹೈನ್ ರೆಹಮ್ ಹೈನ್ ಕರಂ ಕೈಲಾಶ್ ಖೇರ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಸಂಗೀತ== {{Infobox album | name = ಲಕ್ಷ್ಮಿ | type = soundtrack | artist = ತಪಸ್ ರೆಲಿಯಾ | cover = | alt = | released = {{Start date|df=yes|2014|01|17}}<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/lakshmi-original-motion-picture-soundtrack-ep/793247364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180626222027/https://itunes.apple.com/us/album/lakshmi-original-motion-picture-soundtrack-ep/793247364 |url-status=dead |archive-date=26 ಜೂನ್ 2018 |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಆರಿಜಿನಲ್ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಸೌಂಡ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್) |date=17 ಜನವರಿ 2013 |publisher=[[ಐಟ್ಯೂನ್ಸ್ ಸ್ಟೋರ್]]}}</ref> | recorded = | venue = | studio = | genre = [[ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] | length = 21:08 | language = ಹಿಂದಿ | label = [[ಟಿಪ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಟಿಪ್ಸ್ ಆಫಿಷಿಯಲ್]] | producer = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = | misc = {{External media | audio1 = {{YouTube|rnkc_ecZY-M|ಆಡಿಯೋ ಜ್ಯೂಕ್ ಬಾಕ್ಸ್}}}} }} ''ಲಕ್ಷ್ಮಿ''ಯ ಸೌಂಡ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ತಪಸ್ ರೆಲಿಯಾ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ 4 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮನೋಜ್ ಯಾದವ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. {{Track listing | headline = ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಪಟ್ಟಿ | extra_column = ಗಾಯಕ(ರು) | total_length ={{Duration|m=21|s=08}} | title1 = ಹೈ ರೆಹಮ್ ಹೈ ಕರಂ | extra1 = [[ಕೈಲಾಶ್ ಖೇರ್]] | length1 = 04:55 | title2 = ಸುನ್ ಸುಗನಾ ರೆ | extra2 = ಸುಚಿ, ಅಂಕಿತಾ ಜೋಶಿ | length2 = 05:42 | title3 = ಸುನ್ ರಿ ಬಾವ್ಲಿ | extra3 = [[ಪಾಪನ್ (ಅಸ್ಸಾಮಿ ಗಾಯಕ)|ಪಾಪನ್]] | length3 = 05:32 | title4 = ಆ ಘರ್ ಚಲೇಂ ಹುಂ | extra4 = [[ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್]] | length4 = 04:54 }} ==ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ== ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಕೇಂದ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮಂಡಳಿ]] (CBFC) ನವೆಂಬರ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿತು, ಇದು ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು "ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹವಾಗಿ" ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪುನರಾವಲೋಕನ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಜನವರಿ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಮಿತಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಅದರ 17 ಜನವರಿ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ದಿನಾಂಕ ತಪ್ಪಿತು.<ref>{{cite web| title = CBFC ಗೆ ನನ್ನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಲು ಸಮಯವಿಲ್ಲ| work = ಮುಂಬೈ ಮಿರರ್| url = http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/CBFC-has-no-time-to-see-my-film/articleshow/28527015.cms| date = 8 ಜನವರಿ 2014| accessdate = 2014-01-18| archive-date = 2014-02-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20140201124749/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/CBFC-has-no-time-to-see-my-film/articleshow/28527015.cms| url-status = dead}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೊದಲು, ಚಿತ್ರವು 13 ಜನವರಿಯಂದು 2014 [[ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮತಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.<ref>{{cite web | title = ಕುಕುನೂರ್ರ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದಿದೆ|work= ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್| url = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kukunoor-s-lakshmi-wins-award-at-palm-springs-festival/article1-1172714.aspx | archive-url = https://web.archive.org/web/20140115024028/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kukunoor-s-lakshmi-wins-award-at-palm-springs-festival/article1-1172714.aspx | url-status = dead | archive-date = 15 ಜನವರಿ 2014 |date=14 ಜನವರಿ 2014| accessdate = 2014-01-18 }}</ref> [[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್]]ನ [[ಅನುಪಮಾ ಚೋಪ್ರಾ]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೊನಾಲಿ, ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್ ಮತ್ತು ಶಿಫಾಲಿ ಶಾ ಅವರ ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ಹೇಸಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಿದೆ ಮತ್ತು, ಇನ್ನೂ, ಇದನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಡಿಮಾಂಡ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ."<ref>{{cite news |last=ಚೋಪ್ರಾ |first=ಅನುಪಮಾ |date=22 ಮಾರ್ಚ್ 2014 |title=ಅನುಪಮಾ ಚೋಪ್ರಾ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶೆ: ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆದರೆ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ತೊಂದರೆಕಾರಿ |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/movie-review-by-anupama-chopra-lakshmi-is-effective-but-brutally-disturbing/story-AZM3O3g1wGeZfUzVz6XpSJ.html |work=[[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |location=ಮುಂಬೈ |access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2024}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{IMDb title|2976176|ಲಕ್ಷ್ಮಿ}} [[ವರ್ಗ:2014 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಲ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಚಾಕಚಕ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಕುರಿತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] neki5gapnhygdxj8q1v4tb8aejgmsqg 0 178351 1428558 1384331 2026-09-17T11:35:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428558 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] ಸೋಫಿ-ಮೇರಿ ಕುಂಪೆನ್[a] (ಜನನ 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1975) ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ಮಾಜಿ ರೇಸಿಂಗ್ ಚಾಲಕಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಟ್ ರೇಸರ್. ಅವರು ಡಚ್ ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್ ಚಾಲಕ ಜೋಸ್ ವರ್ಸ್ಟಪ್ಪೆನ್ ಅವರ ಮಾಜಿ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ವಿಶ್ವ ಚಾಲಕರ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವರ್ಸ್ಟಪ್ಪೆನ್ ಅವರ ತಾಯಿ. ಹ್ಯಾಸೆಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಕುಂಪೆನ್, ಕೆಆರ್‌ಸಿ ಜೆಂಕ್‌ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಬರ್ಟ್ ಕುಂಪೆನ್ ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ರೇಸಿಂಗ್ ಚಾಲಕ ಆಂಥೋನಿ ಅವರ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ. ಕುಂಪೆನ್ ಕಾರ್ಟ್ ರೇಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, 1995 ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಾರ್ಟಿಂಗ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರಿಯಾ ಮಾರ್ಗುಟ್ಟಿ ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಸುಸನ್ನಾ ರಾಗನೆಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥಿ ಮುಲ್ಲರ್ ನಂತರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಮಹಿಳೆಯಾದರು. ಅವರು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಜೋಸ್ ವರ್ಸ್ಟಪ್ಪೆನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1997 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಗ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಜನಿಸಿದ ನಂತರ ರೇಸಿಂಗ್‌ನಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಕುಂಪೆನ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ರೇಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು, ಜಾಂಡ್‌ವೂರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಗಾಯದಿಂದ ಬಳಲುವ ಮೊದಲು ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಮಿಡೊ ಸ್ವಿಫ್ಟ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಮೋಟಾರ್ ರೇಸಿಂಗ್‌ನಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದ ನಂತರ, ಕುಂಪೆನ್ ಮಾಸೇಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ OCMW ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಸೇವಕರಾಗಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. =ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ= ಸೋಫಿ-ಮೇರಿ ಕುಂಪೆನ್ ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ಹ್ಯಾಸೆಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30, 1975 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ KRC ಜೆಂಕ್‌ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಬರ್ಟ್ ಕುಂಪೆನ್ [nl] ಅವರ ಮಗಳು.<ref>https://www.krcgenk.be/nl/nieuws/3930/gewezen-voorzitter-robert-kumpen-overleden</ref> ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಪಾಲ್ ಕುಂಪೆನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗ ಆಂಥೋನಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ರ್ಯಾಲಿ ಮತ್ತು ರೇಸಿಂಗ್ ಚಾಲಕರಾಗಿದ್ದರು. ಪಾಲ್ ರಿಡ್ಲಿ ಬೈಕ್ಸ್‌ನ ಮಾಜಿ ಸಹ-ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು PK ಕಾರ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರು, <ref>http://www.pk-carsport.com/2014/nl/about/history/</ref> ಮತ್ತು ಆಂಥೋನಿ NASCAR ವ್ಹೇಲನ್ ಯುರೋ ಸರಣಿಯ ಎರಡು ಬಾರಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://worldofeuronascar.com/2024/10/05/anthony-kumpen-makes-long-awaited-euronascar-return-at-2024-zolder-finale/</ref> ==ಕಾರ್ಟಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿ == ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕುಂಪೆನ್ 11 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಟ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>https://www.limburger.nl/cnt/dmf20170325_00038176</ref> ಅವರು ಕಾರ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಜೆನ್ಸನ್ ಬಟನ್, ನಿಕ್ ಹೈಡ್‌ಫೆಲ್ಡ್, ಜಾರ್ನೋ ಟ್ರುಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಿಯಾನ್‌ಕಾರ್ಲೊ ಫಿಸಿಚೆಲ್ಲಾ ಮುಂತಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್ ಚಾಲಕರ ವಿರುದ್ಧ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ವ್ರೂಮ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಅವರಿಂದ "ಪ್ರತಿಭೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕುಂಪೆನ್, 1991 ರಿಂದ 1994 ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಟಿಂಗ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನ ನಾಲ್ಕು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು, ಹಿಂದಿನದರಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಮುಲಾ ಎ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. <ref>http://motorsporttop20.com/wp-content/uploads/2022/04/2.-World-Formula-A.pdf</ref> ಅವರು ಕಾರ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದರು, ಅವರ ಸುಗಮ ಚಾಲನಾ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಲ್ಯಾಪ್ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA463505446&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740&p=AONE&sw=w&userGroupName=anon%7Eb3d50614&aty=open-web-entry |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-02-20 |archive-date=2025-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622104658/https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA463505446&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740&p=AONE&sw=w&userGroupName=anon~b3d50614&aty=open-web-entry |url-status=dead }}</ref><ref>https://racingnews365.com/sophie-kumpen</ref> ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ CRG ಯೊಂದಿಗೆ ಆಂಡ್ರಿಯಾ ಮಾರ್ಗುಟ್ಟಿ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ ಕುಂಪೆನ್ ತನ್ನ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ವಿಜಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು, <ref>{{Cite web |url=https://www.trofeomargutti.com/?p=6598&lang=en |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-02-20 |archive-date=2025-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612052300/https://www.trofeomargutti.com/?p=6598&lang=en |url-status=dead }}</ref><ref>https://bdm.unb.br/handle/10483/22614</ref> ಸುಸನ್ನಾ ರಾಗನೆಲ್ಲಿ, [b] ಕ್ಯಾಥಿ ಮುಲ್ಲರ್, [c] ಬೀಟ್ಸ್ಕೆ ವಿಸ್ಸರ್, [d] ಮತ್ತು ಲೂನಾ ಫ್ಲಕ್ಸಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಹಿರಿಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಇತಿಹಾಸದ ಐದು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. [e] ಮಾಜಿ ಮೆಕ್‌ಲಾರೆನ್ ಚಾಲಕ ಡೇವಿಡ್ ಕೌಲ್ಥಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಜೋರ್ಡಾನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಮಾಲೀಕ ಎಡ್ಡಿ ಜೋರ್ಡಾನ್ ಇಬ್ಬರೂ ಕುಂಪೆನ್ ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref>https://racingnews365.com/sophie-kumpen</ref> ೧೯೮೯ ರ ಜೂನಿಯರ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಂಪೆನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ರೆಡ್ ಬುಲ್ ತಂಡದ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ರೇಸಿಂಗ್ ಚಾಲಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಹಾರ್ನರ್, ಅವರನ್ನು "ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯವರು" ಮತ್ತು "ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರ ೧೦" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಬಟನ್ ಅವರನ್ನು "ಅದ್ಭುತ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು. <ref>https://www.thetimes.com/sport/formula-one/article/max-verstappen-lewis-hamilton-f1-girlfriend-interview-0gbsl8nnl</ref><ref>https://talksport.com/motorsport/2330691/max-verstappen-mum-sophie-kumpen-f1-christian-horner/</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== 1996 ರಲ್ಲಿ ಕುಂಪೆನ್ ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್ ಚಾಲಕ ಜೋಸ್ ವರ್ಸ್ಟಪ್ಪೆನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು, ಆ ವರ್ಷ ರೇಸಿಂಗ್‌ನಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು, ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ರೇಸಿಂಗ್ ಚಾಲಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪತಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು. ಅವರ ಮಕ್ಕಳಾದ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಇಬ್ಬರೂ ಕಾರ್ಟ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು, ಮೊದಲನೆಯವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಂಪೆನ್‌ರ CRG ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ಮೂರು FIA ಕಾರ್ಟಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಡ್ರೈವರ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಡಚ್ ಚಾಲಕರಾದರು. 2008 ರಲ್ಲಿ ಕುಂಪೆನ್ ಮತ್ತು ವರ್ಸ್ಟಪ್ಪೆನ್ ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು. ಆ ವರ್ಷದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕುಂಪೆನ್ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ವರ್ಸ್ಟಪ್ಪೆನ್ ಟೊಂಗೆರೆನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾದರು. ಅವರು ಹಲ್ಲೆಯ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಪೆನ್‌ಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಹೊರಡಿಸಲಾದ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ವರ್ಸ್ಟಪ್ಪೆನ್‌ಗೆ ದಂಡ ಮತ್ತು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಪ್ರೊಬೇಷನ್ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಕುಂಪೆನ್ ಮತ್ತು ವರ್ಸ್ಟಪ್ಪೆನ್ ಮೈಕೆಲ್ ಶುಮೇಕರ್ ಮತ್ತು ಕೊರಿನ್ನಾ ಬೆಟ್ಷ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಕ್ರೀಡಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ನಂತರ, ಕುಂಪೆನ್ ಮಾಸೇಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ OCMW ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. <ref>https://web.archive.org/web/20220714202658/https://gppits.net/mobile/sophie_kumpen_volgt_zoon_live/</ref> ತನ್ನ ಮಗ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ನೋಡಲು ಅವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವರ ರೇಸಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಅವರನ್ನು ಚಿಂತೆಗೀಡು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಕುಂಪೆನ್ ಐದು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ: ಡಚ್, ಜರ್ಮನ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್, ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಅವರು CRG ಗಾಗಿ ರೇಸಿಂಗ್ ಮಾಡುವಾಗ ಕಲಿತರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} 1lmv1od891yq1shlk07xvk776dgtmnf 0 179044 1428547 1427447 2026-09-17T10:54:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428547 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು | image = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg | caption = | birth_date = ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992 | birth_place = ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | occupation = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು | language = ಕನ್ನಡ | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ. | alma_mater = ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | notable_works = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ }} '''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992) ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರು<ref>{{cite web | title=Dr Subrahmanya C Kunduru Archives | url=https://pustakamane.com/book-author/dr-subrahmanya-c-kunduru/ }}</ref>, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು. == ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಲೆನಾಡಿನ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ 1992 ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ ಸುಶೀಲ ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ ಹೇರೂರು ಇಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ "ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ" ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಉದ್ಯೋಗ == # ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು # ಡಾ. ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಶೃಂಗೇರಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು. == ಆಸಕ್ತಿ == ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು == [[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]] ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು # ಬಾನಂಗಳ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಶಂ.ನ ಪ್ರಕಾಶನ ಜಯಪುರ, 2010 # ಪಯಣ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಆರಂಬೋಡಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬಂಟ್ವಾಳ, 2013 # ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ಕಾದಂಬರಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2015 # ಮನ್ವಂತರ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016 # ಅನಿಕೇತನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016 # ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಹು.ವಾ ಶ್ರೀವತ್ಸ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2017 # ಸಿಂಚನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018 # ಜ್ಞಾನ, ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018 # ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ, ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018 # ಕದಿರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2019 # ನೆಲದ ನಡಿಗೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2023 # ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ, ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024 # ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024 # ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ ಪಠ್ಯ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಮಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿ, 2024 # ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಶ್ರೀಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ ಮಠ ಮಂಗಳೂರು, 2024 # ಸ್ಥಳೀಯತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2024 # ಜೀವನ ಯಾನ, ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,[[ಕಾರ್ಕಳ]], 2025 # ಹೊಸಪಟ್ಟಣ, ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,ಕಾರ್ಕಳ, 2026 # ಲೋಕದ ಸ್ವರ, ಅಂಕಣ ಬರೆಹ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2026 == ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು == ಹೊಸದಿಗಂತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. == ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು== * ಶ್ರೀವತ್ಸರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ನವೋದಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಕೊಪ್ಪ, 2016 * ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಯುವಜನತೆ, ಹೊಸೂರು, 2016 * ಚರಿತ್ರೆಯ ಹೊಸ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ನೆಲೆಗಳು, ಹೊಸಪೇಟೆ. 2017 * ಭಾರತೀಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಹೊಸ ಆಯಾಮಗಳು, ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಮೂಡಬಿದ್ರೆ, 2018 * ಜನ ಸಂಘಟನೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವುಗಳು, ಕುಂದೂರು, 2018 * ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಒಲವು-ನಿಲುವುಗಳು, ವಿಜಾಯಪುರ, 2019 * ಕನ್ನಡ ಕತೆಗಳ ಹುಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಲೋಕ, ಹೊಸಪೇಟೆ, 2020 * ಗಾದೆಗಳ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಯುವ ಜನತೆ, ಹೊಸಪೇಟೆ, 2021 * ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿ ಅಂದು ಇಂದಿನ ವಿವೇಚನೆಗಳು, ಕೊಪ್ಪ. 2022 * ಸಣ್ಣಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಸಿಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ಕ.ವಿ.ವಿ. ಹಂಪಿ, 2023 * ಕುವೆಂಪು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ಕ.ವಿ.ವಿ. ಹಂಪಿ, 2023 * ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ ರವರ ಬದುಕು ಬರೆಹ, ಜೆ.ಪಿ ಭವನ, 2023 * ಜೇಡರದಾಸಿಮಯ್ಯರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ದೃಷ್ಟಿ, ಹೊಸಪೇಟೆ, 2023 * ಕನ್ನಡದ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿಯ ಅಭಿಕ್ತಿಯ ನೆಲೆಗಳು, ಹೇರೂರು, 2024 * ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸವಾಲು, ಸೀಗೋಡು, 2024 * ಕನಕದಾಸರು : ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿವೇಚನೆ, ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ, 2025 * ಚರಿತ್ರೆಯ ಬರೆಹದ ನಿಲುವುಗಳು ಒಂದು ತಾತ್ವಿಕ ಚಿಂತನೆ, ಎಸ್.ಡಿ.ಎಂ ಕಾಲೇಜು, ಉಜಿರೆ 2025 * ಲೇಖನ ಬರೆಹದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಲೇಜು, ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ, 2025 * ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಓದಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ರೂಪಗಳು, ಕೊಪ್ಪ, 2025 * ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳು, ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಕಾಲೇಜು, 2025 == ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == # ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆ‍ಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2014 # ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2015 # ವಿದ್ಯಾಗಣಪತಿ ಗೌರವ; 2016 # ಕೆಓಸಿಎಲ್ ಗೌರವ, 2019 # ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2020 # ಹು.ವಾ ಶ್ರೀ ಗೌರವ, 2020 # ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ, 2020 # ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ, 2021 # ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಗೌರವ- 2022 # ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2024 # ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಂಗಳೂರು ಶಾಖಾಮಠದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ, 2024 # ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2025 # ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2025 # ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2026 == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} === ಭಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು === # https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # https://www.bookbrahma.com/news/even-if-a-thief-comes-the-guru-waits {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260905091204/https://www.bookbrahma.com/news/even-if-a-thief-comes-the-guru-waits |date=2026-09-05 }} [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] 7sjwmobebxr2ci354m003ah9l22ampr 0 180342 1428463 1382645 2026-09-16T20:51:23Z Kannada-Story 101779 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1428463 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=August 2014}} {{Use Indian English|date=August 2014}} {{Infobox film | name = ಕಿಲುಕ್ಕಂ | image = Kilukkam.jpg | caption = ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಪೋಸ್ಟರ್ | director = ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ | producer = R. Mohan | screenplay = ವೇಣು ನಾಗವಲ್ಲಿ | story = ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ | starring = {{plainlist| * [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] * ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ * [[ರೇವತಿ]] * ತಿಲಕನ್ }} | based_on = ವಿಲಿಯಂ ವೈಲರ್ ಅವರ 'ರೋಮನ್ ಹಾಲಿಡೇ | music = ಎಸ್. ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ | cinematography = ಎಸ್. ಕುಮಾರ್ (ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ)|ಎಸ್. ಕುಮಾರ್ | editing = ಎನ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ | studio = ಗುಡ್‌ನೈಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | distributor = ಮನೋರಾಜ್ಯಂ ರಿಲೀಸ್ | released = {{Film date|df=yes|1991|08|15}} | runtime = 156 ನಿಮಿಷಗಳು | country = ಭಾರತ | language = ಮಲಯಾಳಂ | budget = {{INRConvert|60|l}} | gross = {{INRConvert|5|c}} }} '''ಕಿಲುಕ್ಕಂ''' (ಅನುವಾದ: ಝಣಝಣಿಕೆ) 1991ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ-ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು Priyadarshan ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ವೇಣು ನಾಗವಳ್ಳಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಕಥೆ ಊಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಜೋಜಿ (Mohanlal) ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ನಿಶ್ಚಲ್ (Jagathy Sreekumar) ಅವರ ಸುತ್ತ ಕಥೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರಿಬ್ಬರು ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರವಾಸಿಗೆಯಾದ ನಂದಿನಿಯನ್ನು (Revathi) ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನೇ ಪಣಕ್ಕಿಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/mollywood-movies-that-ran-for-more-than-300-days/photostory/49802149.cms | title=Mollywood movies that ran for more than 300 days | newspaper=The Times of India }}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಿಲಕನ್, ಇನ್ನಸೆಂಟ್, ಕೆ. ಬಿ. ಗಣೇಶ್ ಕುಮಾರ್, ಸುಕುಮಾರಿ ಮತ್ತು ಶರತ್ ಸಕ್ಸೇನಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುರಳಿ ಮತ್ತು ಜಗದೀಶ್ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಎಸ್. ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಿಲುಕ್ಕಂ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1991ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 365 ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಚಿತ್ರವು ಐದು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ದ್ವಿತೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಕಲನ – ಎನ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ – ಎಸ್. ಕುಮಾರ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲರಿ ಪಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಕುರಾಹಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಕಿಲುಕಿಲುಕ್ಕಂ (2006) ಎಂಬ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ (Sequel) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು 1953ರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಿತ್ರ Roman Holidayನಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. == ಸಾರಾಂಶ (Synopsis) == ಜೋಜಿ ಊಟಕಮಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದೃಷ್ಟ ಕೈಕೊಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ. ನಂದಿನಿ ಎಂಬ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥಳಾದ ಪ್ರವಾಸಿಗೆಯೊಬ್ಬಳು, ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳ ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ ಜೋಜಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತ ನಿಶ್ಚಲ್ ಅವರ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.<ref name="sooryaputhri">{{cite news|last=മാധവൻ|first=അനുശ്രീ|title=ഇനി കിലുക്കമെടുക്കാനുള്ള ധൈര്യമില്ല: പ്രിയദർശൻ|url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/-25-years-of-kilukkam-malayalam-news-1.1278440|trans-title=No Courage To Take Kilukkam Again: Priyadarshan|language=ml|access-date=22 November 2016|work=[[Mathrubhumi]]|date=13 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120170619/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/-25-years-of-kilukkam-malayalam-news-1.1278440|archive-date=20 November 2016}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಂದಿನಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಜೋಜಿ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲ್ ಮಾಡುವ ತಪ್ಪು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹಲವು ಹಾಸ್ಯಮಯ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನಂತರ ನಂದಿನಿ ಒಂದು ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ರೋಗಿ ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮರಳಿ ಕರೆತರುವವರಿಗೆ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | url=http://travel.manoramaonline.com/travel/celebrity-travel/kilukkam-25-years-location-hunt.html | title=#ThrowbackThursday: Here's how 'Kilukkam' magic happened | work=[[Malayala Manorama]] | date=19 August 2016 | access-date=22 November 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161122092331/http://travel.manoramaonline.com/travel/celebrity-travel/kilukkam-25-years-location-hunt.html | archive-date=22 November 2016}}</ref> ಈ ಬಹುಮಾನದ ಮೊತ್ತ ಕೆಲವು ಸಮಯದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದ ನಂತರ, ಜೋಜಿ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲ್ ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಅಡಗಿಸಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಹುಮಾನದ ಮೊತ್ತ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ನಂತರ ಆಕೆಯನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿ ಹಣ ಪಡೆಯುವುದು ಅವರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="velli">{{cite web | url=http://www.vellinakshatram.com/online/report/25-th-Anniversary-of-Malayalam-movie-Kilukkam_2016-08-16.php | title=25th Anniversary of Malayalam movie Kilukkam | work=[[Vellinakshatram (magazine)|Vellinakshatram]] | date=16 August 2016 | access-date=5 November 2016 | language=ml | archive-url=https://web.archive.org/web/20161105145726/http://www.vellinakshatram.com/online/report/25-th-Anniversary-of-Malayalam-movie-Kilukkam_2016-08-16.php | archive-date=5 November 2016}}</ref> ನಂದಿನಿಯನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ ಮಾಡಲು, ಆಕೆಯ ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಆಕೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ, ವಿಷಯಗಳು ತೋರುವಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. == ತಾರಾಗಣ (Cast) == * ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ – ಜೋಜಿ * ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ – ನಿಶ್ಚಲ್, ಸ್ಟಿಲ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಜೋಜಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ * ರೇವತಿ – ನಂದಿನಿ, ಜೋಜಿಯ ಪ್ರೇಯಸಿ * ತಿಲಕನ್ – ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿಳ್ಳೈ * ಇನ್ನಸೆಂಟ್ – ಕಿಟ್ಟುನಿ, ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಮನೆಯ ಸೇವಕ * ಶರತ್ ಸಕ್ಸೇನಾ – ಸಮರ್ ಖಾನ್, ಸ್ಥಳೀಯ ಗೂಂಡಾ * ಮುರಳಿ – ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ದಶರಥನ್, ನಂದಿನಿಯ ನಿಜವಾದ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿ (ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ತಿಕ್ಕುರಿಶ್ಶಿ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್ – ಚಹಾ ಮಾರಾಟಗಾರ ಅಂಬೂಟ್ಟಿ * ಕೆ. ಬಿ. ಗಣೇಶ್ ಕುಮಾರ್ – ರವಿ, ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಮಗ * ಸುಕುಮಾರಿ – ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಂಟಿ * ದೇವನ್ – ರಾಜೇಂದ್ರನ್, ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಅಳಿಯ * ಜೀನತ್ – ತಂಕಂ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಮತ್ತು ದಶರಥನ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ * ಶ್ಯಾಮಾ – ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರನ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ * ಸಂತೋಷ್ – ಭೈರವನ್, ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ * ರವಿ ಮೆನನ್ – ಅನೀಶ್, ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ * ಪೂಜಪ್ಪುರ ರವಿ – ಸಂತೋಷ್, ಲಾಟರಿ ಮಾರಾಟಗಾರ * ಕೊಲ್ಲಂ ತುಳಸಿ – ‘ಪಿಚ್ಚಾತಿ’ ಮುತ್ತು * ಕೃಷ್ಣನ್‌ಕುಟ್ಟಿ ನಾಯರ್ – ಹರೀ, ಶಾಲೆಯ ಪ್ಯೂನ್ * ಟಿ. ಪಿ. ಮಾಧವನ್ – ಶೇಖರನ್, ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಹಾಯಕ * ನಿಂಮಿ ಮೋಹನ್ – ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಪತ್ನಿ * ನಂದು – ರಾಜಪ್ಪನ್, ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿ * ಸುವರ್ಣಾ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ – ನೇಹಾ, ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ * ಕೆ. ಜಿ. ದೇವಕಿಯಮ್ಮ – ಧೋಬಿ ಘಾಟ್‌ನ ವೃದ್ಧ ಮಹಿಳೆ * ಅಜಯನ್ ಅಡೂರ್ – ಹೋಟೆಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ನಾರಾಯಣನ್‌ಕುಟ್ಟಿ * ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬಾವೂರ್ – ಚಾಲಕ ಆಂಟನಿ * ಜಗದೀಶ್ – ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಶ್ಯಾಮ್ ಮೋಹನ್ – ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ == ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ == ಚಿತ್ರದ ಆರಂಭಿಕ ಯೋಜನೆ ರೂಪುಗೊಂಡದ್ದು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ "ಗುಡ್‌ನೈಟ್" ಮೋಹನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ. ಬಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬಳು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥಳಾದ, ಚೇಷ್ಟೆ ಮಾಡುವ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು. ಈ ಆಲೋಚನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಕಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯಲು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರು ವೇಣು ನಾಗವಳ್ಳಿ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="bo">{{cite news|first=Aishwarya |last=Vasudevan|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Priyadarshan-Mohanlal-Best-films-of-the-duo/Priyadarshan-Mohanlal-Best-films-of-the-duo/photostory/48783893.cms|title=Priyadarshan – Mohanlal: Best films of the duo|work=[[The Times of India]]|date=3 November 2015|access-date=18 August 2016}}</ref><ref name="mangalam">{{cite news|title=25 years of 'Kilukkam' magic !|url=http://www.mangalam.com/en-news/detail/27874-entertainment-25-years-of-kilukkam-magic-.html|access-date=22 November 2016|work=[[Mangalam Publications]]|date=29 August 2016}}</ref><ref>{{cite news|last=Poojari|first=Smita|title=Mollywood movies that ran for more than 300 days|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Mollywood-movies-that-ran-for-more-than-300-days/Mollywood-movies-that-ran-for-more-than-300-days/photostory/49802158.cms|access-date=18 August 2016|work=[[The Times of India]]|date=16 November 2015}}</ref> ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕಿ ನಂದಿನಿ ರೈಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಜಿಗಿಯುವಾಗ ಆಕೆಯ ಕಾಲಿನ ಗೆಜ್ಜೆಗಳ ಝಣಝಣ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆ ಕಿಲುಕ್ಕಂಪೆಟ್ಟಿಯಂತೆ (ಝಣಝಣ ಶಬ್ದ ಮಾಡುವ ಆಟಿಕೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ) ಚುರುಕು ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=Sebastian |first=Jacob |date=15 September 2021 |title=1991; മലയാള സിനിമയുടെ സുവർണവർഷം |trans-title=1991; Malayalam cinema's Golden Year |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2021/09/15/1991-golden-years-of-malayalam-cinema.html |website=[[Malayala Manorama]] |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=B. S. |first=Shibu |date=19 August 2021 |title=In second Onam season without film releases, a recap of Malayalam star wars |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/aug/19/in-second-onam-season-without-film-releases-a-recap-of-star-wars-2346687.html |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ದುಃಖಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುವ ಹುಡುಗಿಯ ಕಥೆಯೇ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕಥೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಫಾಜಿಲ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಈ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫಾಜಿಲ್ ಅವರು ಎಂಟೆ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರಿಕ್ಕು (1991) ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಹುಡುಗಿಯ ಕಥೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಎಂಟೆ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರಿಕ್ಕು ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯನ್ನು "ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ" ಫಾಜಿಲ್ ಅವರು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಅದರಂತೆ ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಹುಡುಗಿಯ ಕಥೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನೇ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಿಂದಲೇ ನಾಯಕನಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ *ನಿರ್ಣಯಂ*ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಮಲಾ ಅವರನ್ನು ನಂದಿನಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು 3 ಮಾರ್ಚ್ 1991ರಿಂದ 4 ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=Dileep is 50 percent of Mohanlal: Priyadarshan|url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13548003&cid=2406|archive-url=https://web.archive.org/web/20040911082731/http://sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13548003&cid=2406|url-status=dead|archive-date=11 September 2004|website=[[Sify]]|access-date=18 August 2016}}</ref><ref>{{cite news|author=Entertainment Desk|title=Priyadarshan birthday special: Top 6 movies of the National Award-winning director!|newspaper=India News, Breaking News &#124; India.com|url=https://www.india.com/showbiz/priyadarshan-birthday-special-top-6-movies-of-the-national-award-winning-director-902672/|publisher=India.com|access-date=18 August 2016|date=30 January 2016}}</ref> ನಿಶ್ಚಲ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಆಯ್ಕೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದ ಬದ್ಧತೆಯ ಕಾರಣ ಅವರು ನಿಗದಿತ ದಿನಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರು ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅವರಿಗೆ ಸತತ 30 ದಿನಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಷ್ಟು ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೆ ಸತತ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಪೂಜಾ ಸಮಾರಂಭವು ಮದ್ರಾಸ್‌ನ (ಈಗಿನ ಚೆನ್ನೈ) ಕೋಥಂಡಪಾಣಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಅದೇ ದಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಎಸ್. ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರು ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ವೇಳೆಗೆ ಅಮಲಾ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರ ಮಾವ ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್ ಅವರು ಅವರ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಅಮಲಾ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬೇಕಾಯಿತು.8 ಅವರ ಬದಲಿಗೆ ರೇವತಿ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜಗದೀಶ್ ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಪರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿರುವ ಸ್ಟಿಲ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. == ಚಿತ್ರೀಕರಣ == ಮುಖ್ಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು **5 ಮಾರ್ಚ್ 1991ರಂದು ಊಟಿ**ಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ಕಥೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಊಟಿ]]ಯಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ, ಊಟಿಯೇ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಊಟಿಯಲ್ಲಿ, ದಿ ಫೆರ್ನ್‌ಹಿಲ್ಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ತಿಲಕನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಬಂಗಲೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಂಜನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಮಂಜು ಕೇವಲ ಒಂದೆರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಸ್ಥಳದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಚಿತ್ರತಂಡ ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದ, ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಬಹುಪಾಲು ಮುಂಜಾನೆ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ನಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ಆರಂಭಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ತಿಲಕನ್ ಬೆಳಗಿನ ವಾಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು, ಊಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರತಂಡವು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದ ಒಂದು ನಿರ್ಜನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸ್ಥಳವು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ಚಿತ್ರತಂಡ ಬಯಸಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪದ ಕಂಬ, ಕೆಲವು ಕುರ್ಚಿಗಳು ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಎಲೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಲಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಂದು ಹರಡಲಾಯಿತು. "ಊಟ್ಟಿಪಟ್ಟಣಂ" ಹಾಡಿನ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತದಿಂದ ಪಾರಾದರು. ಹಾಡಿನ ಒಂದು ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೈಲಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು ಜಗತಿ ಮತ್ತು ರೇವತಿ ಅವರ ಎದುರು ನಿಂತಿದ್ದರು. ರೈಲು ಹಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಬದಿಗೆ ವಾಲಿದ್ದ ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ತಂಡದ ಗಮನಕ್ಕೆ ಅದು ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏಕಾಏಕಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ಅವರು ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಕೆಳಗೆ ಬಾಗಿ ಮಲಗುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡದೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಕೆಳಗೆ ಬಾಗಿದರು. ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿಯು ಅವರ ಕೂದಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸವರಿಕೊಂಡು ಹಾದುಹೋಯಿತು. ನಂತರದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರು ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾವು ಎಂದಿಗೂ ನಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾವು ನಗಿಸಿದರೆ, ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಆ ಹಾಸ್ಯ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|author=Millennium Audios|title=Kilukkam (Original Motion Picture Soundtrack) - EP by S. P. Venkitesh on Apple Music|url=https://itunes.apple.com/us/album/kilukkam-original-motion-picture/id1113477231|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105224336/https://itunes.apple.com/us/album/kilukkam-original-motion-picture/id1113477231|url-status=dead|archive-date=5 November 2016|publisher=[[iTunes]]|access-date=5 November 2016|date=15 August 1991}}</ref> ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ರೇವತಿ ಅವರ ಜೋಡಿ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿರದ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. == ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ == ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಚಿತ್ರವು 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1991ರಂದು ಕೇರಳದ 32 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 50 ದಿನಗಳೊಳಗೆ, ಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ₹0.23 ಕೋಟಿ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿತು. ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಒಟ್ಟು ₹1.59 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಆದಾಯದಿಂದಲೇ ₹1 ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಕಿಲುಕ್ಕಂ 1991ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವೂ ಆಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರು ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್–ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ಅವರ ಜೋಡಿಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರಗಳಾದ ಆರಂ + ಆರಂ = ಕಿನ್ನಾರಂ (1985) ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್ (1985) ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಕಿಲುಕ್ಕಂನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲು ಇದೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ನಿರ್ಮಾಪಕ ಗುಡ್‌ನೈಟ್ ಮೋಹನ್ ಅವರು 2021ರಲ್ಲಿ ಸಫಾರಿ ಟಿವಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣ ವೆಚ್ಚವು ಸುಮಾರು ₹0.60 ಕೋಟಿ ಆಗಿತ್ತು ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ₹0.02 ಕೋಟಿಯಿಂದ ₹0.03 ಕೋಟಿಯ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆತಂಕವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರವು ಆ ಕಾಲದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿ, ಒಟ್ಟು ₹5 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು. ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಬಿಡುಗಡೆಯ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಕಲ್ಟ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರವು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮರುಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡ ಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. == ಸಂಗೀತ == ಎಸ್. ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ ಆಲ್ಬಮ್ * ಬಿಡುಗಡೆ: 15 ಮಾರ್ಚ್ 1991 * ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ: ಮಾರ್ಚ್ 1991 * ಸ್ಟುಡಿಯೋ: ಕೋಥಂಡಪಾಣಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋ, ಮದ್ರಾಸ್ * ಅವಧಿ: 18:17 * ಭಾಷೆ: ಮಲಯಾಳಂ * ಲೇಬಲ್: ಮಿಲೇನಿಯಂ ಆಡಿಯೋಸ್ * ನಿರ್ಮಾಪಕ: ಆರ್. ಮೋಹನ್ == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == '''ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 21'''<br> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ * ದ್ವಿತೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ (ಪುರುಷ) – ಎಂ. ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ – ಎಸ್. ಕುಮಾರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಕಲನಕಾರ – ಎನ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ * ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2223 * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ – ಕೃಷ್ಣನ್‌ಕುಟ್ಟಿ * ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ * ಸಿನಿಮಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 24 * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ (ಮಲಯಾಳಂ) – ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಮಲಯಾಳಂ) – ರೇವತಿ == 3D ಪರಿವರ್ತನೆ == 2012ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿದ್ದ Ultra Rays 3D Technologies Private Ltd ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು 3Dಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಮತ್ತು ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last=Zachariah|first=Ammu|title=Mohanlal hits are hot favourites to be made into 3D|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-hits-are-hot-favourites-to-be-made-into-3D/articleshow/17414970.cms|access-date=18 August 2016|work=[[The Times of India]]|date=30 November 2012}}</ref> ಹಾಗೆ 3Dಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಕಿಲುಕ್ಕಂ 3Dಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ಅವರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. 2012ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಅವರು, ಯಾವುದನ್ನೂ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಾತುಕತೆಗಳು ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == jlej95m8xqpsugzxwwe8fzz4kf2ym5f 0 180677 1428437 1428406 2026-09-16T14:50:31Z Vikashegde 417 ಟ್ಯಾಗ್ಸ್ 1428437 wikitext text/x-wiki {{ಉಲ್ಲೇಖ}} {{ವಿಕೀಕರಿಸಿ}} ಡಯಾನಾ, ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಆಭರಣಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವು ರಾಜಮಕುಟದ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ರಾಜಮಕುಟದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದವು. ಅವರ ಬಹುತೇಕ ಆಭರಣಗಳು ವಿದೇಶಿ ರಾಜಮನೆತನಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಉಡುಗೊರೆಗಳು, ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ಅವರಿಂದ ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆದವು, ವಿವಾಹದ ಉಡುಗೊರೆಗಳು, ಡಯಾನಾ ಸ್ವತಃ ಖರೀದಿಸಿದವು ಅಥವಾ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಆಭರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು. {{short description|Collection of jewels}} {{Use dmy dates|date=December 2021}} [[File:PRINCESS DIANA wide. © copyright 2010 (5112486245).jpg|thumb|1997ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ತಂತಿಯ ಚಿನ್ನದ ಸರ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರ ಹಾಗೂ ಮುತ್ತಿನ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಡಯಾನಾ.]] ಅವರ ಆಭರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೃತಕ ಆಭರಣಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಅವರು ಲಂಡನ್‌ನ ಬಟ್ಲರ್ & ವಿಲ್ಸನ್‌ನಿಂದ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ “ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗದ” ಆಭರಣಗಳು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಈ ಮಾತು ಡಯಾನಾಗೆ ವಿನೋದಕರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.[ಪುಟ ಅಗತ್ಯ] ಅವರ ಬಹುತೇಕ ಆಭರಣಗಳು 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವು. ಅವರ ಬಳಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಇತ್ತು. ಅವುಗಳು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾರದೆ, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಔಪಚಾರಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಾದ ಔತಣಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಣಿಯಿಂದ ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಣಿ 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಡಯಾನಾ ಅವರ ಸೊಸೆಯಂದಿರಾದ ಕ್ಯಾಥರಿನ್, ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮತ್ತು ಮೇಘನ್, ಸಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಡಚೆಸ್, ಅವರ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. =ಆರಂಭಿಕ ಆಭರಣಗಳು= ಸಮೃದ್ಧ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಲೇಡಿ ಡಯಾನಾ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೆಲವು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗುವ ಮೊದಲು, ಅವರು ಬಲಗೈಯ ಕಿರುಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಳದಿ ಚಿನ್ನದ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾರ್ಟಿಯರ್ ರಷ್ಯನ್ ಶೈಲಿಯ ವಿವಾಹ ಉಂಗುರವನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಚಿನ್ನದ ಎಟರ್ನಿಟಿ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಆಭರಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ವಿವಾಹದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರು ಎರಡೂ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸಿಗ್ನೆಟ್ ಉಂಗುರವನ್ನೂ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಇತರ ಉಂಗುರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಡಯಾನಾ, ‘D’ ಅಕ್ಷರದ ಪೆಂಡೆಂಟ್ ಹೊಂದಿದ್ದ ಚಿನ್ನದ ಚೋಕರ್ ಅನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 2017ರಲ್ಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಬೆಳ್ಳಿಯ ‘D’ ನೆಕ್ಲೇಸ್ ಸುಮಾರು 8,000 ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಜೊತೆ ಪ್ರಣಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ, ನರ್ಸರಿ ಸಹಾಯಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಡಯಾನಾ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರದ ನೆಕ್ಲೇಸ್ ಧರಿಸಿದ್ದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಅವರ 16ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸ್ನೇಹಿತರು ಅವರಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರದ ನೆಕ್ಲೇಸ್ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಐದು ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳೂ ಇವೆ. ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದ ನಂತರವೂ ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ನೆಕ್ಲೇಸ್ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಬಳಿ ಎನಾಮೆಲ್ ಅಲಂಕೃತ ಬಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಕಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿತ್ತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಅವರು ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 16ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, 1978ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 20ರಂದು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಜೇನ್ ಅವರು ರಾಬರ್ಟ್ ಫೆಲೋಸ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದಾಗ ಡಯಾನಾ ವಧುವಿನ ಸಹಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುತ್ತಿನ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು.ಡಯಾನಾ ಕನಿಷ್ಠ 1975ರಿಂದ ಈ ಮುತ್ತಿನ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1990ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಎಡ್ಮಂಟನ್‌ನ 462 ಫೋರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಧರಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಡಯಾನಾ ಅವರ 18ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು, ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಕುಟುಂಬವು ಅವರಿಗೆ ಮೂರು ಸರಗಳ ಮುತ್ತಿನ ಚೋಕರ್ ಅನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿತು.ಡಯಾನಾ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರಿಗೂ 18ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಚೋಕರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳ ಮುತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ವೈಡೂರ್ಯ ಹಾಗೂ ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕ್ಲಾಸ್ಪ್ ಇತ್ತು. ಅದು ಅವರ ಉಡುಪಿನ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕ್ಲಾಸ್ಪ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ವೈಡೂರ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದರು. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರು ಡಯಾನಾಗೆ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಉಡುಗೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಎಟರ್ನಿಟಿ ಉಂಗುರವನ್ನು ಅವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 18ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್‌ನ 60 ಕೋಲ್‌ಹೆರ್ನ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ಮನೆಗೆ ಕಳ್ಳತನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಬಹುತೇಕ ಆಭರಣಗಳು ಕಳುವಾದವು. =ವಿವಾಹದ ಆಭರಣಗಳು= ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಡಯಾನಾ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಅವರ ವಿವಾಹ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರ ವಿವಾಹವು 1981ರ ಜುಲೈ 29ರಂದು ಲಂಡನ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.ವಿವಾಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಶ್ಯಾಂಡ್ ಕಿಡ್ ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಜ್ರದ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಕುಟುಂಬದ ಟಿಯಾರಾ, ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರ ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರ ಬೆರಳಿಗೆ ತೊಡಿಸಿದ ವಿವಾಹದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ವಿವಾಹದ ಉಡುಪಿನ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರಾದ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ಸ್, ಉಡುಪಿನ ಲೇಬಲ್‌ಗೆ 18 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಚಿನ್ನದ ಕುದುರೆಗಾಲಿನ ಆಕಾರದ ಸಣ್ಣ ಆಭರಣವೊಂದನ್ನು ಬಿಳಿ ವಜ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಜೋಡಿಸಿದ್ದರು. =ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಶ್ಯಾಂಡ್ ಕಿಡ್ ಅವರ ವಜ್ರದ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳು= ವಿವಾಹದ ದಿನ ಡಯಾನಾ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ವಜ್ರದ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಿಯರ್ ಆಕಾರದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವಜ್ರವಿದ್ದು, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಸುಮಾರು 50 ಸಣ್ಣ ವಜ್ರಗಳಿದ್ದವು. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತೆಂದೂ ಧರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಅವರು 1984ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಹ್ಯಾರಿ ಅವರ ನಾಮಕರಣ, 1989ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಗನ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು 1997ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಗಳ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. 2004ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗಳು ಲೇಡಿ ಸಾರಾ ಮೆಕ್‌ಕೋರ್ಕ್ವೊಡೇಲ್ ಈ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳು ಡಯಾನಾ ಕುರಿತ ಸಂಚಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. 2011ರಲ್ಲಿ ಲೇಡಿ ಸಾರಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಹಿಂಪಡೆದು, ತಮ್ಮ ಸೋದರಳಿಯ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಅವರ ವಿವಾಹದ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದರು. =ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಕುಟುಂಬದ ಟಿಯಾರಾ= ಈ ಆಭರಣವು ಒಮ್ಮೆ 18ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಟಿಯಾರಾ ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಆಭರಣಕಾರರ ಆಭರಣದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಟಿಯಾರಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಭಾಗಗಳು ಅದರ ತುದಿಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ಕೊನೆಯ ವಿಸ್ಕೌಂಟೆಸ್ ಮಾಂಟಾಗ್ಯೂ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಮ್ಯಾನ್ಬಿ ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದ ಟಿಯಾರಾದಿಂದ ಬಂದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 1875ರಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಲೇಡಿ ಸಾರಾ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಲೇಡಿ ಸಾರಾ ಇಸಬೆಲ್ಲಾ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಅವರು ಲೇಡಿ ಸಿಂಥಿಯಾ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ (ಡಯಾನಾ ಅವರ ಅಜ್ಜಿ) ಅವರಿಗೆ 1919ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬರ್ಟ್, ವಿಸ್ಕೌಂಟ್ ಆಲ್ಥಾರ್ಪ್, ಅಂದಿನ ಭವಿಷ್ಯದ 7ನೇ ಅರ್ಲ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಈ ಭಾಗವನ್ನು ನಂತರ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ವರ್‌ಸ್ಮಿತ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯು ಮರುರೂಪಿಸಿತು. 1937ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಗ್ಯಾರಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಟಿಯಾರಾದ ಇಂದಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ರೂಪವು ಸುಮಾರು 1935ರದ್ದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಅಳವಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಚಿನ್ನದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಹೂವಿನ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಶೈಲೀಕೃತ ಟ್ಯೂಲಿಪ್‌ಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಿಕೊಂಡ ಎಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು. ಡಯಾನಾ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರಾದ ಜೇನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಾ ತಮ್ಮ ವಿವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಆಭರಣವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಡಯಾನಾ ಅವರ ತಾಯಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಅವರು 1954ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವಿವಾಹವಾದಾಗ ಇದನ್ನು ಧರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಡಯಾನಾ ಅವರ ಅತ್ತೆ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ಅವರು ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ವೀನ್ ಮೇರಿಯ ಲವರ್ಸ್ ನಾಟ್ ಟಿಯಾರಾವನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಭಾವಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಟಿಯಾರಾವನ್ನು ಧರಿಸಿದರು. ಡಯಾನಾ ಈ ಟಿಯಾರಾವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತರ ಟಿಯಾರಾಗಳಿಗಿಂತ ಇದು ಹಗುರವಾಗಿದ್ದು ಧರಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಷ್ಟು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಟಿಯಾರಾ ಧರಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅದು ಡಯಾನಾಗೆ “ತೀವ್ರ ತಲೆನೋವು” ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರ ಸಹೋದರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. =ಟಿಯಾರಾಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು= =ಕ್ವೀನ್ ಮೇರಿಯ ಲವರ್ಸ್ ನಾಟ್ ಟಿಯಾರಾ= 1913ರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಕ್ರೌನ್ ಜ್ಯುವೆಲರ್‌ಗಳಾದ ಗ್ಯಾರಾರ್ಡ್ & ಕೋ ಅವರಿಗೆ ರಾಣಿ ಮೇರಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿ, ಹೆಸ್ಸೆ-ಕ್ಯಾಸೆಲ್‌ನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಆಗಸ್ಟಾ ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದ ಟಿಯಾರಾದ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಣಿ ಮೇರಿಯ ಸ್ವಂತ ವಜ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮುತ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ನವ-ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಟಿಯಾರಾದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ಹೊಳೆಯುವ ವಜ್ರವಿರುವ ಲವರ್ಸ್ ನಾಟ್ ಬಿಲ್ಲುಗಳಿಂದ 19 ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಮುತ್ತುಗಳು ತೂಗುತ್ತವೆ. ಮೇರಿ ಈ ಟಿಯಾರಾವನ್ನು ಎಲಿಜಬೆತ್ II ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ಅವರು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಡಯಾನಾ ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿವಾಹದಂದು ಧರಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದರೂ, ಬದಲಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಟಿಯಾರಾವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ಆಭರಣವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದರಿಂದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಅದನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. “ತೂಗಾಡುವ ಮುತ್ತುಗಳ” ಬಗ್ಗೆ ಡಯಾನಾ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಟಿಯಾರಾ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1989ರಲ್ಲಿ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ “ಎಲ್ವಿಸ್ ಉಡುಪು”ಯೊಂದಿಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನವಾದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ರಾಣಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಈ ಟಿಯಾರಾವನ್ನು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ಅವರಿಗೆ ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 2015ರಲ್ಲಿ ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ವಾಗತ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದರು. ನಂತರವೂ ರಾಜ್ಯ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. =ಕ್ವೀನ್ ಮೇರಿಯ ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಪಚ್ಚೆಯ ಚೋಕರ್= 1911ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ನೀಡಲಾದ ಪಚ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ವಜ್ರಗಳ ಉಡುಗೊರೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಚೋಕರ್ ಅನ್ನು 1921ರಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾರಾರ್ಡ್ಸ್ ರಾಣಿ ಮೇರಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ಮೂಲತಃ ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್ ಪಾರ್ಯೂರಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.1953ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿಯಿಂದ ಈ ಆಭರಣವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಣಿ, ಅದನ್ನು ಡಯಾನಾಗೆ ವಿವಾಹದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನೃತ್ಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಾಂಡೋ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಇತರ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಚೋಕರ್ ಆಗಿ ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗೆ ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಪಚ್ಚೆಯ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಕಂಕಣವನ್ನು ವಿವಾಹದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಪಚ್ಚೆಯ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಅವರ 22ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಈ ಚೋಕರ್ ಅನ್ನು ನಂತರ ಕ್ಯಾಥರಿನ್, ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕೂಡ ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. =ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಂಡೆಂಟ್‌ಗಳು= =ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಕುಟುಂಬದ ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿನ ಡ್ರಾಪ್ ನೆಕ್ಲೇಸ್= ಈ ಹಾರವನ್ನು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬಹುದು. ವಜ್ರದ ತೂಗುಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳಾಗಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಮುತ್ತಿನ ತೂಗುಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಹಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ವಜ್ರಗಳ ರಿವಿಯರ್ ಆಗಿಯೂ ಧರಿಸಬಹುದು. ಡಯಾನಾ ಗ್ರೋಸ್ವೆನರ್ ಹೌಸ್ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರೆಡ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಬಾಲ್ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮುತ್ತಿನ ತೂಗುಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಈ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಹಾರವು ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಜ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ತಮ್ಮ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಆಭರಣದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೊಸ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮೂರು ಮುತ್ತಿನ ತೂಗುಭಾಗಗಳನ್ನು 1613ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ನಗರವು ಎಲಿಜಬೆತ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಅವರಿಗೆ ವಿವಾಹದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಅವರ ಪುತ್ರ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ಯಾವಲಿಯರ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ರೂಪರ್ಟ್ ಪಡೆದರು. ಅವರ ಪುತ್ರಿ ರುಪರ್ಟಾ ಹೋ ಅವರು ಅವುಗಳನ್ನು ನಂತರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ರುಪರ್ಟಾ ಈ ರಾಜಮುತ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಾರಾ ಚರ್ಚಿಲ್, ಡಚೆಸ್ ಆಫ್ ಮಾರ್ಲ್‌ಬರೊ ಅವರಿಗೆ ಮಾರಿದರು. 1726ರಲ್ಲಿ ಸಾರಾ ಅವರು ಡಚೆಸ್ ಆಫ್ ಶ್ರೂಸ್‌ಬರಿ ಅವರ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಎರಡು ವಜ್ರದ ತೂಗುಭಾಗಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ಮುತ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ರಾಣಿ ಆನ್ ಅವರು ನೀಡಿದ್ದ ವಜ್ರದ ಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದರು. 1744ರಲ್ಲಿ ಸಾರಾ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, ಈ ಹಾರವನ್ನು ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಜಾನ್, 1ನೇ ಅರ್ಲ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಪಡೆದರು. ಯಾವುದೋ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಜ್ರದ ತೂಗುಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳನ್ನು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಮಲತಾಯಿ ರೈನ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಮೂಲ ವಜ್ರದ ರಿವಿಯರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹಾರವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅರ್ಲ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್‌ಗಳ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಾಗಿಬಂದಿದೆ. 1800ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ಲಟ್, ಕೌಂಟೆಸ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಅವರು ಇದನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಮೊದಲ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಾರವು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೌಂಟೆಸ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಕರೇನ್ ಅವರು ಮೂಲ ಹಾರದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. =ಏಳು-ಸರದ ಮುತ್ತು ಮತ್ತು ನೀಲಮಣಿ ಚೋಕರ್= ಮದುವೆಯ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ, ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ (ಕ್ವೀನ್ ಮದರ್) ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಮೊಮ್ಮಗಳು-ಸೊಸೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ, ಅಂಡಾಕಾರದ ನೀಲಮಣಿ ಮತ್ತು ವಜ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ರೋಚ್‌ವೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮದುವೆಯ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಡಯಾನಾ ಅವರು ಈ ಆಭರಣವನ್ನು ಬ್ರೋಚ್ ಆಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1982ರಲ್ಲಿ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ರಾಜ್ಯ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಅದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರಾಣಿ ಬೀಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಅವರು ಡಯಾನಾಗೆ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಯಾಶ್‌ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುವ ‘ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದ ಕ್ರೌನ್’ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಕಾರಣ, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾ ಹೊಸ ಉಡುಪು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮದುವೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದ ನಂತರ, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಆ ನೀಲಮಣಿ ಬ್ರೋಚ್ ಅನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾದ ಏಳು ಸಾಲುಗಳ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುವ ಕ್ಲಾಸ್ಪ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಂಡರು.1985ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ವೇತಭವನದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಟ್ರಾವೋಲ್ಟಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಾಗ ಈ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದು, ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚಿನ ಆಭರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಈ ಏಳು ಸಾಲುಗಳ ಮುತ್ತು ಮತ್ತು ನೀಲಮಣಿಯ ಹಾರವನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರಿ ದೇಶದೊಳಗಿನ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1994ರಲ್ಲಿ ಈ ನೀಲಮಣಿ ಹಾರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರರು ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲಾ ಪಾರ್ಕರ್ ಬೌಲ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ರಾತ್ರಿ, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಈ ಹಾರವನ್ನು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ‘ರಿವೆಂಜ್’ ಉಡುಪಿನೊಂದಿಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಏಳು ಸಾಲುಗಳ ಮುತ್ತು ಮತ್ತು ನೀಲಮಣಿಯ ಹಾರವು, ಡಯಾನಾ ಅವರ ಮದುವೆಯ ನಂತರವೂ ಅವರು ವಿಚ್ಛೇದನವಾದ ಮೇಲೂ ಧರಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ‘ದೊಡ್ಡ’ ಆಭರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹಾರವನ್ನು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು 1996ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೆಟ್ ಗಾಲಾಗೆ ಹಾಜರಾದಾಗ.ಅದರ ನಂತರ ಈ ಹಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಹ್ಯಾರಿ ಅವರ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲವಾದರೂ, 2017ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಹ್ಯಾರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದ ಮೇಘನ್ ಮಾರ್ಕಲ್ ಅವರ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ, ಡಯಾನಾ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೀಲಮಣಿ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿನ ಹಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಊಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ವಜ್ರಗಳಿವೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಜ್ರವಿದ್ದು, ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿಕ್ಕ ವಜ್ರಗಳಿವೆ.ಹ್ಯಾರಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ವಜ್ರಗಳು ಅವರ ತಾಯಿಯ ಆಭರಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಬಂದವು (ಆದರೆ ಅವು ಯಾವ ಆಭರಣದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ). ==ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳ ಜಪಾನೀಸ್ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರ== ಈ ಆಭರಣವನ್ನು ರಾಣಿ ಡಯಾನಾ ಅವರಿಗೆ ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ರಾಜಕುಮಾರಿ 1982ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ರಾಜ್ಯ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಈ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಹಾರದಲ್ಲಿ ಜಪಾನೀಸ್ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಮುತ್ತುಗಳ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳಿದ್ದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಜ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಲಾಸ್ಪ್ ಇದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಆಭರಣವನ್ನು ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಇದನ್ನು ರಾಜರಿಂದ ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರ== ಲಂಡನ್‌ನ ಆಭರಣ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ ಲಿಯೋ ಡಿ ವ್ರೂಮೆನ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಈ ಹಾರವು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಗಾಢ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರು 1985ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಈ ಹಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು: 1986ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಪ್ರವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಲೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ. ರಾಜಕುಮಾರಿಗೆ ಈ ಹಾರವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಇಷ್ಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 1985ರಲ್ಲಿ ಅವರ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನವು ಬಿರುಕು ಬಿಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಹಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ==ಕೆತ್ತನೆಯಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಪೆಂಡೆಂಟ್== ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಅವರ ಜನನದ ನಂತರ, ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಪೆಂಡೆಂಟ್‌ವೊಂದನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಗನ ಹೆಸರನ್ನು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೈಬರಹದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿತ್ತು. ಡಯಾನಾ ಅವರು ಈ ಪೆಂಡೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಂಡ್ಸರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೋಲೊ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ನಂತರ ರಾಜಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದುಬಂದಿತು. 2013ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಡಚೆಸ್ ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಚಿನ್ನದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಪೆಂಡೆಂಟ್‌ವೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ ಅವರ ಹೆಸರು ಹಾಗೂ ಅವರ ಪತಿಯ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿತ್ತು ಅವರ ನಂತರದ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಷಾರ್ಲೆಟ್ ಮತ್ತು ಲೂಯಿಸ್ ಜನಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳ ಹೆಸರುಗಳ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಡ್ಯಾನಿಯೆಲ್ಲಾ ಡ್ರೇಪರ್ ಅವರ ಚಿನ್ನದ ಪೆಂಡೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಹೃದಯಾಕಾರದ ವಜ್ರದ ಹಾರ== ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಅವರ ಜನನದ ನಂತರ, ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಜ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೃದಯಾಕಾರದ ಆಭರಣವಿರುವ ಹಾರವನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ==ಹಂಸ ಸರೋವರದ ಹಾರ== ಗಾರಾರ್ಡ್ & ಕೋ ಸಂಸ್ಥೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಈ ಹಾರದಲ್ಲಿ 187 ವಜ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಸೌತ್ ಸೀ ಮುತ್ತುಗಳಿವೆ. 1997ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಿಧನಕ್ಕೆ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು, ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ‘ಸ್ವಾನ್ ಲೇಕ್’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರು ಈ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಹಾರವನ್ನು ಒಂದು ಜೋಡಿ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಆಭರಣಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಡಯಾನಾ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಆಭರಣಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 2010ರಲ್ಲಿ ಈ ಹಾರವನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ದಂಪತಿಯೊಬ್ಬರು ಖರೀದಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು 2017ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗುರ್ನ್ಸೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಹಾರದ ಅಂದಾಜು ಮೌಲ್ಯ ಸುಮಾರು 12 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಾಗಿತ್ತು. =ಹನ್ನೊಂದು ಸಾಲುಗಳ ಮುತ್ತಿನ ಚೋಕರ್ ಹಾರ= 900 ಮುತ್ತುಗಳನ್ನು ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳ ಸಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಹನ್ನೊಂದು ಸಾಲುಗಳ ಚೋಕರ್ ಹಾರವು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚಿನ ಆಭರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಇದನ್ನು ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಮಕ್ಕಳ ಕಾಳಜಿಯ ಕ್ರಾಸ್== 1991ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 24ರಂದು, ಡಯಾನಾ ಅವರು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಸಾವೊ ಪಾಲೊದಲ್ಲಿರುವ FEBEM ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಮಕ್ಕಳ ವಸತಿಗೃಹಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಚಿನ್ನದ ಕ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಸರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ವಸತಿಗೃಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಕ್ಕಳು ಆ ಕ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಸರದೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿದರು. ಈ ಕ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಸರವನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರಿ ದತ್ತಿ ಹರಾಜಿಗಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆ ಹರಾಜು 1997ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆಭರಣಗಳನ್ನು 20 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಬ್ಬ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==ಅಟ್ಟಲ್ಲಾ ಕ್ರಾಸ್ ಪೆಂಡೆಂಟ್== ಈ ಆಭರಣವು 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗಾರಾರ್ಡ್ ಸಂಸ್ಥೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಪೆಂಡೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದು, 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮಿ ನಯೀಮ್ ಅಟ್ಟಲ್ಲಾ ಅವರು ಇದನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದರು.[50] ಈ ಪೆಂಡೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕಟ್ ಹೊಂದಿರುವ ಅಮೆಥಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಟ್ ಹೊಂದಿರುವ ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ವಜ್ರಗಳ ಒಟ್ಟು ತೂಕ ಸುಮಾರು 5.25 ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಅಟ್ಟಲ್ಲಾ ಅವರು ಈ ಪೆಂಡೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರಿಗೆ ಧರಿಸಲು ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1987ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದತ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರು ಇದನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ==ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ರಾಜ ಫೈಸಲ್ ಅವರ ಹಾರ== ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ರಾಜ ಫೈಸಲ್ ಅವರು ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ಅವರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ ಈ ಆಭರಣವು ಫ್ರಿಂಜ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಹಾರವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಲಿಯಂಟ್ ಕಟ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಗೆಟ್ ಕಟ್ ವಜ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಆಭರಣ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ ಹ್ಯಾರಿ ವಿನ್ಸ್ಟನ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಈ ಹಾರವನ್ನು ರಾಜ ಫೈಸಲ್ ಅವರು ಖರೀದಿಸಿ, 1967ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ರಾಜ್ಯ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಅವರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. 1983ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ಕೈಗೊಂಡ ರಾಜ್ಯ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲು ರಾಣಿ ಅವರು ಈ ಹಾರವನ್ನು ಡಯಾನಾ ಅವರಿಗೆ ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ==ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ರಾಜ ಖಾಲಿದ್ ಅವರ ಹಾರ== ಈ ಹಾರವನ್ನು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ರಾಜ ಖಾಲಿದ್ ಅವರು 1979ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ಅವರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಸೂರ್ಯಕಿರಣದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿದ್ದು, ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮತ್ತು ಪಿಯರ್ ಆಕಾರದ ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ ಫೈಸಲ್ ಅವರ ಹಾರದಂತೆಯೇ, ಇದನ್ನೂ ಹ್ಯಾರಿ ವಿನ್ಸ್ಟನ್ ತಯಾರಿಸಿದ್ದರು. ರಾಣಿ ಅವರು ಈ ಹಾರವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಡಯಾನಾ ಅವರಿಗೆ ಧರಿಸಲು ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಉಂಗುರಗಳು== =ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರ = ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರು 1981ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ 18 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಬಿಳಿ ಚಿನ್ನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ 12 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ತೂಕದ ಅಂಡಾಕಾರದ ನೀಲಿ ಸಿಲೋನ್ ನೀಲಮಣಿಯ ಸುತ್ತಲೂ 14 ವಜ್ರಗಳಿದ್ದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಅಧಿಕೃತ ಆಭರಣ ತಯಾರಕರಾಗಿದ್ದ ಗಾರಾರ್ಡ್ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಅವರ ನೀಲಮಣಿ ಮತ್ತು ವಜ್ರಗಳ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಬ್ರೋಚ್ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. 1840ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಅವರು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಗೆ ಮದುವೆಯ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಈ ಬ್ರೋಚ್ ನೀಡಿದ್ದರು. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಅವರು ಅದೇ ದಿನ ತಮ್ಮ “ಏನಾದರೂ ನೀಲಿ” ಎಂಬ ಮದುವೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ಬ್ರೋಚ್ ಅನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. [[File: Replica of Lady Diana Spencer's engagement ring (5920659865).jpg|upright|thumb|ಲೇಡಿ ಡಯಾನಾ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಅವರ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರದ ಪ್ರತಿಕೃತಿ]] ಡಯಾನಾ ಅವರು ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರಿಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಉಂಗುರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಉಂಗುರವು ಗಾರಾರ್ಡ್ ಅವರ ಆಭರಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಯಾರೇ ಬೇಕಾದರೂ ಖರೀದಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಉಂಗುರವು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಡಯಾನಾ ಅವರು ಇದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು, ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದ ನಂತರವೂ ಡಯಾನಾ ಅವರು ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. 2010ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೀನ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಅವರು ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ಅವರಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅವರು ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಆಕೆಗೆ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ವಿಲಿಯಂ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಿತೆಗೆ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, “ಇಂದಿನ ದಿನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ನನ್ನ ತಾಯಿ ವಂಚಿತರಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಮಿಡಲ್ಟನ್ ಅವರು ಉಂಗುರದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬ ವದಂತಿಗಳಿದ್ದರೂ,ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಇಬ್ಬರೂ “ನಿಖರವಾಗಿ ಒಂದೇ ಗಾತ್ರದ” ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.ಕೆಲವರು ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ದುರಂತದ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಡಯಾನಾ ಅವರ ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರರೊಂದಿಗಿನ ವಿಫಲ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಕಾರು ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು. ==ವೆಲ್ಷ್ ಚಿನ್ನದ ಮದುವೆಯ ಉಂಗುರ== ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಮದುವೆಯ ಉಂಗುರದ ಚಿನ್ನವು ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದು, ಕ್ಲೋಗೌ ಸೇಂಟ್ ಡೇವಿಡ್‌ಸ್ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಲಾದ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಕೆಲವು ಮೃದುವಾದ ಚಿನ್ನದ ತುಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ವೇಲ್ಸ್ ಚಿನ್ನದ ತುಂಡಿನಿಂದ ರಾಣಿ ತಾಯಿ, ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಆನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜಮನೆತನದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರ ಮದುವೆಯ ಉಂಗುರಗಳಿಗೆ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ವೇಲ್ಸ್ ಚಿನ್ನದ ಮದುವೆಯ ಉಂಗುರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ “ಐ ಲವ್ ಯು, ಡಯಾನಾ” ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿತ್ತು. ==ಬುಲ್ಗಾರಿ ವಜ್ರದ ಉಂಗುರ== ಡಯಾನಾ ಅವರು ನಿಧನರಾದಾಗ, ಡೋಡಿ ಫಯೆದ್ ಅವರು ನೀಡಿದ್ದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅದು ಸುಮಾರು £3,000 ಮೌಲ್ಯದ, ವಜ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬುಲ್ಗಾರಿ ಹಳದಿ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರವಾಗಿತ್ತು. ಹಳದಿ ಚಿನ್ನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಈ ವಜ್ರದ ಉಂಗುರವು ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಬಟ್ಲರ್ ಪಾಲ್ ಬರ್ರೆಲ್ ಅವರು ಧರಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದಂತೆ, ಡಯಾನಾ ಅವರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಬಲಗೈಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಪಘಾತ ಸಂಭವಿಸುವ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮೊದಲು, ಆಗಸ್ಟ್ 30ರಂದು ತೆಗೆದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ತಮ್ಮ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಅದನ್ನು “ಸ್ನೇಹದ” ಉಂಗುರವಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಕ್ಯಾಬೊಶಾನ್ ಕಟ್ ನೀಲಮಣಿಯ ಉಂಗುರ == 1982ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ಗಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಫೋಟೋಶೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಾಗ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾ ಅವರು ಕ್ಯಾಬೊಶಾನ್ ಕಟ್ ನೀಲಮಣಿಯ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಏಕೆಂದಿಗೂ ಧರಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರ ಊಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಉಂಗುರವು ರಾಜಕುಟುಂಬದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮತ್ತೊಂದು ಊಹೆಯಂತೆ, ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ತಮ್ಮ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರದಿಂದ ಮಗ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂಗೆ ಗೀರು ಬೀಳದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವರು ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ==ಕಾರ್ಟಿಯರ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಉಂಗುರ ಮತ್ತು ಸಿಗ್ನೆಟ್ ಉಂಗುರ == 1983ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಂದು ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಟಿಮ್ ಗ್ರಹಾಂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಫೋಟೋಶೂಟ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾ ಅವರು ಕಾರ್ಟಿಯರ್ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಉಂಗುರ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ಗರಿಗಳ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಿಗ್ನೆಟ್ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಎರಡೂ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ನೆಟ್ ಉಂಗುರವನ್ನು ಮದುವೆಯ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರೊಂದಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಹೀಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು: “ಅವರ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿ, ಅವರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸಿ.” ==ಅಕ್ವಾಮರೀನ್ ಉಂಗುರ== ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಡಯಾನಾ ಅವರು ಅಕ್ವಾಮರೀನ್ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಭರಣಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ “ಎಮರಾಲ್ಡ್ ಕಟ್ ಅಕ್ವಾಮರೀನ್ ಸ್ಟನ್ನರ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ಆಭರಣವೂ ಸೇರಿತ್ತು. 1997ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಮ್ಮ ಉಡುಪುಗಳ ಹರಾಜು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವರು ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಇದನ್ನು, ತಮ್ಮ ಕೌಮಾರ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಆಗಾಗ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಟರ್ನಿಟಿ ಉಂಗುರದೊಂದಿಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಉಂಗುರವು ಮೂಲತಃ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಕುಟುಂಬದ ಆಭರಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ವಿವಾಹದ ಉಂಗುರ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರಗಳ ಬದಲಾಗಿ, ಡಯಾನಾ ಅವರು ಎಟರ್ನಿಟಿ ಉಂಗುರ ಮತ್ತು ಅಕ್ವಾಮರೀನ್ ಉಂಗುರವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 1997ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಿಡ್ನಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗಲೂ ಅವರು ಆ ಅಕ್ವಾಮರೀನ್ ಉಂಗುರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅಕ್ವಾಮರೀನ್ ಉಂಗುರವು ಎಮರಾಲ್ಡ್ ಕಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ವಾಮರೀನ್ ರತ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸೋಲಿಟೇರ್ ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 24 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಹಳದಿ ಚಿನ್ನದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರಿ 1997ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪ್ರೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲು ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡಿಸಿದ್ದರು. 1996ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವಾದ ನಂತರ, ತಮ್ಮ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರದ ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗಾಗಲೇ ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಇದ್ದ ಅಕ್ವಾಮರೀನ್ ಕಂಕಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಇದನ್ನೂ 24 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಹಳದಿ ಚಿನ್ನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಂಕಣವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ರಾಜಕುಟುಂಬವು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಈ ಅಕ್ವಾಮರೀನ್ ರತ್ನವನ್ನು ಲೂಸಿಯಾ ಫ್ಲೆಚಾ ಡಿ ಲಿಮಾ ಅವರು ಅವರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು.ಅವರನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರುವ ಈ ರತ್ನವನ್ನು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗಣಿಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಣಿಯ ಅಕ್ವಾಮರೀನ್ ಆಭರಣಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ರತ್ನಗಳನ್ನೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಈ ಉಂಗುರವು ಅವರ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಸೇರಿತು. 2018ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿವಾಹದ ಸ್ವಾಗತ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲು ಅವರು ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಮೇಘನ್ ಮಾರ್ಕಲ್ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. 2018ರಲ್ಲಿ ಈ ಉಂಗುರದ ಅಂದಾಜು ಮೌಲ್ಯ £75,000 ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೇ ಧರಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈಗ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೆಲೆ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ==ಪಚ್ಚೆ (ಎಮರಾಲ್ಡ್) ಮತ್ತು ವಜ್ರದ ಉಂಗುರ== 1985ರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬರ್ನ್‌ನ ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಬಾಲ್ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರದ ಬದಲಿಗೆ ಪಚ್ಚೆ (ಎಮರಾಲ್ಡ್) ಕ್ಯಾಬೋಶಾನ್ ಮತ್ತು ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಒಂದು ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಉಂಗುರದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ರತ್ನಗಳು ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಇರದೆ, ಪರಸ್ಪರ ಕೋನದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇದು “ಬೈಪಾಸ್ ರಿಂಗ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಂಗುರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು.1993ರ ನವೆಂಬರ್ 11ರಂದು ಲಂಡನ್‌ನ ದ ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಯಾಂಗ್ ಡಿ-ಪೆರ್ಟುವಾನ್ ಅಗೋಂಗ್ ಅವರು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ರಾಜ್ಯ ಭೋಜನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದಾಗಲೂ ಅವರು ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು.ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು “ಟ್ವಾ ಎ ಮೊವಾ” (toi et moi) ಶೈಲಿಯ ಉಂಗುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. “ಟ್ವಾ ಎ ಮೊವಾ” ಎಂಬುದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಅರ್ಥ “ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು” ಎಂದಾಗಿದೆ. 1981ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದ ನಂತರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಆಚರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರು ಡಯಾನಾಗೆ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು.1989ರ ಜೂನ್ 21ರಂದು, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಹಾಕ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಲಂಡನ್‌ನ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದಾಗಲೂ ಡಯಾನಾ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು.ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಧರಿಸಿದ್ದು 1997ರ ಜುಲೈ 1ರಂದು ನಡೆದ ಟೇಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿಯ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ವಿಶೇಷ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ. ಅದೇ ದಿನ ಅವರ 36ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವೂ ಆಗಿತ್ತು.ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು, 1984ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರು ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದ ವಜ್ರ ಮತ್ತು ಪಚ್ಚೆಯ ಡ್ರಾಪ್ ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳು, 1981ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಅವರು ನೀಡಿದ್ದ ಪಚ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಜ್ರದ ಕಂಕಣ, ಹಾಗೂ ಕ್ವೀನ್ ಮೇರಿ ಅವರ ಪಚ್ಚೆಯ ಚೋಕರ್ ಹಾರವನ್ನೂ ಧರಿಸಿದ್ದರು. ==ಚೌಕಾಕಾರದ ಪಚ್ಚೆ (ಎಮರಾಲ್ಡ್) ಉಂಗುರ= 1989ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪೋಲೊ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ತೆರಳಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರಾಣಿ ಅವರು ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾಗೆ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕಟ್‌ನ ಪಚ್ಚೆ ಉಂಗುರವನ್ನು ಧರಿಸಲು ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ತಪ್ಪಾಗಿ ಇದನ್ನು “ಪತ್ನಿಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಪತಿಯ ಉಡುಗೊರೆ” ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದವು. ==Dis-moi Oui (“ಹೌದು ಎಂದು ಹೇಳು”) ಉಂಗುರ== 1997ರ ಆಗಸ್ಟ್ 30ರಂದು, ಡೋಡಿ ಫಯೆದ್ ಅವರು ಮೊನಾಕೊದ ಮಾಂಟೆ ಕಾರ್ಲೊದಲ್ಲಿರುವ ರೆಪೊಸ್ಸಿ ಬೂಟಿಕ್‌ನಿಂದ £11,000 ಮೌಲ್ಯದ “ಬಜೆಟ್” ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾ ಅವರು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.ರಾಜಕುಮಾರಿಗೆ ಅದನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲೇ ಡೋಡಿ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದಂಪತಿಯ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಡೋಡಿಯ ಫ್ಲ್ಯಾಟ್‌ನಿಂದ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಅದರೊಂದಿಗೆ “bague de fiançaille” (ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರ) ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲಾದ ರಸೀದಿಯೂ ದೊರೆಯಿತು.ನಂತರ ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಹ್ಯಾರಡ್ಸ್ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. 19fgh9xdao3orogfw1kl8osv5tccy9w 0 187102 1428526 1425222 2026-09-17T09:09:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428526 wikitext text/x-wiki ==ಸಾಂತಲ್ಡಿಹ್ == [[File:India West Bengal adm location map.svg|thumb|India West Bengal adm location map]] ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]ದ [[ಪುರುಲಿಯಾ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಘುನಾಥಪುರ ಉಪವಿಭಾಗದ ರಘುನಾಥಪುರ II ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.<ref>https://www.onefivenine.com/india/villages/Bokaro/Chas/Santhaldih</ref> ==ಸ್ಥಳ== ಪುರುಲಿಯಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪುಟ 191 ರಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (CD) ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳ ನಕ್ಷೆಯು ಪ್ಯಾರಾ ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನೊಳಗಿನ ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದ ಸುತ್ತಲೂ ಬೆಳೆದ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪುಟ 237 ರಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ನಕ್ಷೆಯು ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಅನ್ನು ರಘುನಾಥಪುರ II ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನೊಳಗೆ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರಘುನಾಥಪುರ II ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಾ ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿಯ ಪುಟ 5 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪುರುಲಿಯಾ ಜಿಲ್ಲಾ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯನ್ನು ರಘುನಾಥಪುರ II ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನೊಳಗೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಅನ್ನು ರಘುನಾಥಪುರ II ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದತ್ತಾಂಶದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪ್ಯಾರಾ ಸಿಡಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook</ref> ==ಪ್ರದೇಶದ ವಿವರಣೆ== ಪುರುಲಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಚೋಟಾ ನಾಗ್ಪುರ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೂದೃಶ್ಯವು ಚದುರಿದ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಲೆಯಾಕಾರದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪಂಚೆಟ್ ಬೆಟ್ಟವು 1,600 ಅಡಿ (490 ಮೀಟರ್) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ದಾಮೋದರ್ ನದಿಯು ಪುರುಲಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದ ಗಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪಂಚೆಟ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಧನ್ಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ರಘುನಾಥಪುರ ಉಪವಿಭಾಗವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉಪವಿಭಾಗದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 83.80 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನಗರೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವವು ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 16.20 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಘುನಾಥಪುರ ಉಪವಿಭಾಗದೊಳಗೆ 14 ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣಗಳಿವೆ.ರಘುನಾಥಪುರ ಉಪವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ಬೇಲಿಯಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ವಲಯವಾಗಿದೆ.ಎರಡು ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ: 500 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ, ಮತ್ತು 1,200 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ರಘುನಾಥಪುರ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ. ರಘುನಾಥಪುರ ಉಪವಿಭಾಗವು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಕೆಲವು 11 ನೇ ಶತಮಾನ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನವು. ಬಂಡಾ ಡ್ಯೂಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮ [[ಬಂಗಾಳ]]ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಪಂಚಕೋಟ್ ರಾಜ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಶೇಷಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== 2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಪಟ್ಟಣದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2,507, ಇದರಲ್ಲಿ 1,371 ಪುರುಷರು (55%) ಮತ್ತು 1,136 ಮಹಿಳೆಯರು (45%) ಇದ್ದಾರೆ. 0–6 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 208. ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರರ ಸಂಖ್ಯೆ 2,217, ಇದು ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 92.49% ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://wbpdcl.co.in/santaldih-thermal-power-station |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-09-01 |archive-date=2024-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125041831/https://www.wbpdcl.co.in/santaldih-thermal-power-station |url-status=dead }}</ref> 2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 961, ಇದರಲ್ಲಿ 524 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 437 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. 0–6 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 110. ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರರ ಸಂಖ್ಯೆ 617. 2001 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 4,678. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು 56% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು 44% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಪಟ್ಟಣದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ 88% ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 59.5% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 93% ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ 82% ರಷ್ಟಿದೆ. ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 7% ಜನರು ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ==ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ== ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ 2011 (ಪುರುಲಿಯಾ) ಪ್ರಕಾರ, ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಸುತ್ತಲೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪಟ್ಟಣವು 4.95 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್‌ನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ನಾಗರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿದ ಚರಂಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 40 ಕಿಮೀ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಓವರ್‌ಹೆಡ್ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಟ್ಯಾಪ್ ನೀರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಿತ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೇರಿವೆ. 2,080 ಗೃಹಬಳಕೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು 3,908 ಬೀದಿ ದೀಪ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಇದ್ದವು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಔಷಧಾಲಯ/ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರ, ಒಂದು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರ, ಒಂದು ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಔಷಧಾಲಯಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಮೂರು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು 25 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ರಘುನಾಥಪುರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ, ಮನರಂಜನಾ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಭಾಂಗಣ/ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಠಡಿ ಸೇರಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯೇತರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸೊಸೈಟಿಯೂ ಇತ್ತು. ==ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ== ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಮತ್ತು ಪಾರಾ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಪಾರಾ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯು ರಘುನಾಥಪುರ II ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ಮೇಲೆ ಏಕೈಕ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 98.34 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 54,667 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ದಾಮೋದರ್ ನದಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಧನ್‌ಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂದ್ರಿ ಎದುರು ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ವಿದ್ಯುತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ಲಿಮಿಟೆಡ್ 2 x 250 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಭೋಜುದಿಹ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ತೊಳೆಯುವ ಕೇಂದ್ರವು ಸಾಂತಲ್ದಿಹ್ ಬಳಿ ಇದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ಆದ್ರಾ-ಗೋಮೋಹ್ ಶಾಖೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್‌ನಲ್ಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಕಾಲೇಜನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಉಸಿರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಬಾಲಕರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯು 1973 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಂಗಾಳಿ-ಮಾಧ್ಯಮ ಬಾಲಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಇದು 5 ರಿಂದ 12 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಬಾಲಕಿಯರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯು 1984 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಂಗಾಳಿ-ಮಾಧ್ಯಮ ಬಾಲಕಿಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.icbse.com/schools/s-t-p-girls-high-school-h-s-740ego</ref> ಚಕ್ಬಾದ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯು 1951 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಂಗಾಳಿ-ಮಾಧ್ಯಮ ಸಹ-ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು 5 ರಿಂದ 12 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ಸಮೀಪದ ಬಂದಾ ಡ್ಯೂಲ್ 11 ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ==ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ== ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 30 ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಸಂತಾಲ್ದಿಹ್ ಥರ್ಮಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 0jyfodbar0eakeqw3507zp7e55b0q5t 0 187103 1428485 1425224 2026-09-17T06:04:34Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428485 wikitext text/x-wiki ==ಶಂಕರ, ಪುರುಲಿಯಾ== [[File:India West Bengal adm location map.svg|thumb|India West Bengal adm location map]] ಶಂಕ್ರ ಎಂಬುದು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]ದ ಪುರುಲಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಘುನಾಥಪುರ ಉಪವಿಭಾಗದ ಪ್ಯಾರಾ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>https://purulia.gov.in/archeological-monuments/</ref> ==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ== ಪ್ರದೇಶದ ವಿವರಗಳು ಪುರುಲಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಚೋಟಾ ನಾಗ್ಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೂದೃಶ್ಯವು ಚದುರಿದ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಲೆಅಲೆಯಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಹತ್ತಿರದ ಪಂಚೆಟ್ ಬೆಟ್ಟವು 1,600 ಅಡಿ (490 ಮೀಟರ್) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ.ದಾಮೋದರ್ ನದಿಯು ಪುರುಲಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದ ಗಡಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪಂಚೆಟ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಧನ್ಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ರಘುನಾಥಪುರ ಉಪವಿಭಾಗವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಉಪವಿಭಾಗದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 83.80% ಜನರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಗರೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮವು ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 16.20% ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಘುನಾಥಪುರ ಉಪವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 14 ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣಗಳಿವೆ. ರಘುನಾಥಪುರ ಉಪವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರ್ಬೆಲಿಯಾವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ: 500 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಸಂತಾಲ್ದಿ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು 1200 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ರಘುನಾಥಪುರ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ. ರಘುನಾಥಪುರ ಉಪವಿಭಾಗವು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಕೆಲವು 11 ನೇ ಶತಮಾನ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನವು. ಬಂಡಾ ಡ್ಯೂಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಪಂಚಕೋಟ್ ರಾಜ್ ಪ್ರದೇಶವು ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಶೇಷಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದತ್ತಾಂಶ 2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಂಕ್ರದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 11,171 ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 5,735 ಪುರುಷರು (51%) ಮತ್ತು 5,436 ಮಹಿಳೆಯರು (49%) ಇದ್ದಾರೆ. ಆರು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2,523. ಶಂಕ್ರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 3,520 ಆಗಿದ್ದು, ಆರು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 40.84% ​​ರಷ್ಟಿದೆ. ==ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ== 2011 ರ ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಂಕ್ರ ಪ್ರದೇಶವು 5.3831 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. 5 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಅನಾರದಲ್ಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ನಾಗರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿದ ಚರಂಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 23 ಕಿಮೀ ರಸ್ತೆಗಳು ಸೇರಿವೆ; ಸಂರಕ್ಷಿತ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಓವರ್‌ಹೆಡ್ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು, ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಟ್ಯಾಪ್ ನೀರು ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. 887 ದೇಶೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇದ್ದವು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಒಂದು ಔಷಧಾಲಯ/ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಎರಡು ಔಷಧಾಲಯಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ ಸೇರಿವೆ. ಹತ್ತಿರದ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ ಜಾಪುರದಲ್ಲಿ (3 ಕಿಮೀ ದೂರ), ಖಾಪುರದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ (3 ಕಿಮೀ ದೂರ) ಮತ್ತು ರಘುನಾಥಪುರದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು (19 ಕಿಮೀ ದೂರ) ಇತ್ತು. ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ *ಬೀಡಿ* (ಕೈಯಿಂದ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡ ಸಿಗರೇಟ್) ಇಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ== ಆದ್ರಾ-ಗೋಮೋಹ್ ಶಾಖೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಅನಾರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಶಂಕ್ರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯು 1973 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಂಗಾಳಿ-ಮಾಧ್ಯಮ ಸಹ-ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಂತದವರೆಗೆ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಝಾಪ್ರಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯು 1966 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಂಗಾಳಿ-ಮಾಧ್ಯಮ ಸಹ-ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಂತದವರೆಗೆ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-09-01 |archive-date=2025-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804175857/https://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19141806203 |url-status=dead }}</ref> ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra.jpg|thumb|Jain Statue worshipped as deity inside Dharmaraj temple at Sankra]] ಶಂಕ್ರದಲ್ಲಿ [[ಜೈನ]] ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ [[ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ]] ಮತ್ತು ಶಾಂತಿನಾಥರ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾಳಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. [[File:Bir Stambha in Shankara village at Purulia.jpg|thumb|Bir Stambha in Shankara village at Purulia]] 11 ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಾಲಯವಾದ ಹತ್ತಿರದ ಬಂಡಾ ಡ್ಯೂಲ್ ಅನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ರಾಜ್ಯ-ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪಾರಾದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿವೆ. ಬಾಂಡಾದಲ್ಲಿ 11 ನೇ ಶತಮಾನದ *ರೇಖಾ ಡ್ಯೂಲ್* ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಹರಕ್ತೋರೆಯಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ವಿಗ್ರಹಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. 10 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ - ಹರ್-ಪಾರ್ವತಿ, ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರರು, ಗಾಯತ್ರಿ, ಲೋಕೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ - ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ==ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ== ಪಾರಾದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಯಾರಾ ಬ್ಲಾಕ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವು 30 ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಪಾರಾ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. 6dfq5jn49u4rp3l43u2chsjghhnp0b4 0 187282 1428513 1428102 2026-09-17T07:34:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428513 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆ, ಭಾರತ}} {{Use dmy dates|date=ಜನವರಿ 2022}} {{Use Indian English|date=ಜನವರಿ 2022}} {{Infobox settlement | name = ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆ | settlement_type = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[ಲೇಪಾಕ್ಷಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ನಂದಿ | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = {{Flag icon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_name2 = [[ರಾಯಲಸಿಮಾ]] | named_for = [[ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಬಾಬಾ|ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಬಾಬಾ]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = [[ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ]] | seat1_type = ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ | seat1 = [[ಹಿಂದೂಪುರ]] | parts_type = ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು | parts = {{bulleted list| | [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ|5 ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು]] | [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮಂಡಲಗಳ ಪಟ್ಟಿ|32 ಮಂಡಲಗಳು]] | 467 [[ಗ್ರಾಮಗಳು]] }} | native_name = <!-- No native name per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ]] | leader_name = ಶ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್, {{small|I.A.S.}} <ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] | leader_name1 = [[ಹಿಂದೂಪುರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಹಿಂದೂಪುರ]] | leader_title2= [[ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ|ಸಂಸದ (MP)]] | leader_name2= [[ಬಿ. ಕೆ. ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ]] | leader_title3 = [[ವಿಧಾನಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] | leader_name3 = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ বিধানಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|07]] | total_type = ಒಟ್ಟು | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ರಚನೆ | established_date = 4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022 | founder = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ]] }} '''ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆ''' ಭಾರತದ [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು [[ಜಿಲ್ಲೆ]]. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ [[ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022 ರಂದು ಹಿಂದಿನ [[ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು. == ಹೆಸರಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಬಾಬಾ]]]] ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು [[ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಬಾಬಾ]] ಅವರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇವರು ಶಾಲೆಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಉಚಿತ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಯಲಸಿಮಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022 ರಂದು ಹಿಂದಿನ [[ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಧರ್ಮವರಂ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ|ಧರ್ಮವರಂ]], [[ಪೆನುಕೊಂಡ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ|ಪೆನುಕೊಂಡ]], [[ಕದಿರಿ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ|ಕದಿರಿ]] ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರಚನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೊಸ [[ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ]]ವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರಂದು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಡಕಶಿರಾ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. == ಭೂಗೋಳ == ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕಡಪ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ, ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳು ಗಡಿಯಾಗಿವೆ.{{sfn|CPO|2022|p=1}} ಮಲ್ಲಪ್ಪಕೊಂಡ, ಪೆನುಕೊಂಡ, ಮಡಕಶಿರಾ, ನಾಗಸಮುದ್ರಂ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ, ವಾಸಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} ಪೆನ್ನಾರ್, ಚಿತ್ರಾವತಿ, ಜಯಮಂಗಲ, ಮದ್ದಿಲೇರು, ಪಾಪಘ್ನಿ, ವಂದಮಾನೇರು, ತಡಕಲೇರು, ಪಂಡಮೇರು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಾಗಿವೆ.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು 1760 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ವರ್ಷವಿಡೀ ಹಿತಕರ ವಾತಾವರಣ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಯು 590.9 mm ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 60.3% ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.{{sfn|CPO|2022|p=5}} ಮಾರ್ಚ್, ಏಪ್ರಿಲ್, ಮೇ ಬಿಸಿ ತಿಂಗಳುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು 37.6 °C ನಿಂದ 39.2 °C ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್, ಜನವರಿ ತಂಪಾದ ತಿಂಗಳುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು 17.5 °C ನಿಂದ 17.7 °C ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.{{sfn|CPO|2022|p=6}} ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ಖನಿಜ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು === ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ, ವಜ್ರ, ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್, ಗ್ರಾನೈಟ್, ಪೈರೊಫಿಲೈಟ್, ರೋಡ್ ಮೆಟಲ್, ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರಗಳು == {{bar box |title=2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮಗಳು<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |float=right |bars= {{bar percent|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|11.47}} {{bar percent|ಇತರರು ಅಥವಾ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದವರು|black|0.64}} |caption=ಧರ್ಮಗಳ ಹಂಚಿಕೆ }} 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯು 1,840,043 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ 392,357 (21.32%) ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 975 ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು<ref name="language"/> |label1 = [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ಉರ್ದು]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[ಕನ್ನಡ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[ಲಂಬಾಣಿ ಭಾಷೆ|ಲಂಬಾಣಿ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ಇತರರು |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 78.47% ತೆಲುಗು, 11.03% ಉರ್ದು, 7.08% ಕನ್ನಡ, 2.67% ಲಂಬಾಣಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ == ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಸದೀಯ, ಆರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದರೆ [[ಹಿಂದೂಪುರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಹಿಂದೂಪುರ]]. ಅದನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಖ್ಯೆ !ಹೆಸರು !style="font-size:75%"|ಮೀಸಲಾತಿ<br/>([[ದಲಿತ|SC]]/[[ಆದಿವಾಸಿ|ST]]/ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ) !ಲೋಕಸಭೆ |- |156 |[[ಮಡಕಶಿರಾ (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಮಡಕಶಿರಾ]] |[[ದಲಿತ|SC]] | rowspan="6" |[[ಹಿಂದೂಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಹಿಂದೂಪುರ]] |- |157 |[[ಹಿಂದೂಪುರ (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಹಿಂದೂಪುರ]] |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |- |158 |[[ಪೆನುಕೊಂಡ (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಪೆನುಕೊಂಡ]] |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |- |159 |[[ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ]] |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |- |160 |[[ಧರ್ಮವರಂ (ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಧರ್ಮವರಂ]] |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |- |161 |[[ಕದಿರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕದಿರಿ]] |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |} == ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಪಗ್ರಹ ನೋಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 5 ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: [[ಧರ್ಮವರಂ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ|ಧರ್ಮವರಂ]], [[ಮಡಕಶಿರಾ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ|ಮಡಕಶಿರಾ]], [[ಕದಿರಿ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ|ಕದಿರಿ]], [[ಪೆನುಕೊಂಡ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ|ಪೆನುಕೊಂಡ]], [[ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ|ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ]], ಇವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು 32 ಮಂಡಲಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. === ಮಂಡಲಗಳು === ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ 5 ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾದ 32 ಮಂಡಲಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en |archive-date=1 ಜೂನ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601231914/https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |url-status=dead }}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} # [[ಧರ್ಮವರಂ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ]] ## [[ಬತ್ತಲಪಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ|ಬತ್ತಲಪಲ್ಲಿ]] ## [[ಚೆನ್ನೇಕೊತ್ತಪಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ|ಚೆನ್ನೇಕೊತ್ತಪಲ್ಲಿ]] ## [[ಧರ್ಮವರಂ ಮಂಡಲ|ಧರ್ಮವರಂ]] ## [[ಕನಗಾನಪಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ|ಕನಗಾನಪಲ್ಲಿ]] ## [[ಮುಡಿಗುಬ್ಬ ಮಂಡಲ|ಮುಡಿಗುಬ್ಬ]] ## [[ರಾಮಗಿರಿ ಮಂಡಲ|ರಾಮಗಿರಿ]] ## [[ತಾಡಿಮರ್ರಿ ಮಂಡಲ|ತಾಡಿಮರ್ರಿ]] # [[ಕದಿರಿ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ]] ## [[ಗಂಡ್ಲಪೆಂಟ ಮಂಡಲ|ಗಂಡ್ಲಪೆಂಟ]] ## [[ಕದಿರಿ ಮಂಡಲ|ಕದಿರಿ]] ## [[ನಲ್ಲಿಚೆರುವು ಮಂಡಲ|ನಲ್ಲಿಚೆರುವು]] ## [[ನಂಬುಲಪೂಲಕುಂಟ ಮಂಡಲ|ನಂಬುಲಪೂಲಕುಂಟ]] ## [[ತಳುಪುಲ ಮಂಡಲ|ತಳುಪುಲ]] ## [[ತನಕಲ್ ಮಂಡಲ|ತನಕಲ್]] # [[ಮಡಕಶಿರಾ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ]] ## [[ಅಗಲಿ ಮಂಡಲ|ಅಗಲಿ]] ## [[ಅಮರಾಪುರಂ ಮಂಡಲ|ಅಮರಾಪುರಂ]] ## [[ಗುಡಿಬಂಡ ಮಂಡಲ|ಗುಡಿಬಂಡ]] ## [[ಮಡಕಶಿರಾ ಮಂಡಲ|ಮಡಕಶಿರಾ]] ## [[ರೊಳ್ಳ ಮಂಡಲ|ರೊಳ್ಳ]] # [[ಪೆನುಕೊಂಡ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ]] ## [[ಚಿಲಮತ್ತೂರು ಮಂಡಲ|ಚಿಲಮತ್ತೂರು]] ## [[ಗೋರಂಟ್ಲ ಮಂಡಲ|ಗೋರಂಟ್ಲ]] ## [[ಹಿಂದೂಪುರ ಮಂಡಲ|ಹಿಂದೂಪುರ]] ## [[ಲೇಪಾಕ್ಷಿ ಮಂಡಲ|ಲೇಪಾಕ್ಷಿ]] ## [[ಪರಿಗಿ ಮಂಡಲ|ಪರಿಗಿ]] ## [[ಪೆನುಕೊಂಡ ಮಂಡಲ|ಪೆನುಕೊಂಡ]] ## [[ರೊದ್ದಂ ಮಂಡಲ|ರೊದ್ದಂ]] ## [[ಸೋಮಂದೇಪಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ|ಸೋಮಂದೇಪಲ್ಲಿ]] # [[ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ]] ## [[ಆಮಡಗೂರು ಮಂಡಲ|ಆಮಡಗೂರು]] ## [[ಬುಕ್ಕಪಟ್ಟಣಂ ಮಂಡಲ|ಬುಕ್ಕಪಟ್ಟಣಂ]] ## [[ಕೊತ್ತಚೆರುವು ಮಂಡಲ|ಕೊತ್ತಚೆರುವು]] ## [[ನಲ್ಲಮಾಡ ಮಂಡಲ|ನಲ್ಲಮಾಡ]] ## [[ಓಬುಳದೇವರಚೆರುವು ಮಂಡಲ|ಓಬುಳದೇವರಚೆರುವು]] ## [[ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ ಮಂಡಲ|ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ]] {{Div col end}} == ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು == 1.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಿಂದೂಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ, ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಹಿಂದೂಪುರ, ಧರ್ಮವರಂ, ಕದಿರಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು (ಮ್ಯಾನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ), ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ, ಪೆನುಕೊಂಡ, ಮಡಕಶಿರಾ ಎಂಬ ಮೂರು ನಗರ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು/ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ !ನಗರ/ಪಟ್ಟಣ !! ನಾಗರಿಕ ಸ್ಥಿತಿ !!ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ !! ಜನಸಂಖ್ಯೆ |- | [[ಹಿಂದೂಪುರ]] | ಪುರಸಭೆ | ಪೆನುಕೊಂಡ | 1,51,677 |- | [[ಧರ್ಮವರಂ]] | ಪುರಸಭೆ | ಧರ್ಮವರಂ | 1,21,874 |- | [[ಕದಿರಿ]] | ಪುರಸಭೆ | ಕದಿರಿ | 1,12,283 |- | [[ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ]] | ಪುರಸಭೆ | ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ | 68,657 |- | [[ಪೆನುಕೊಂಡ]] | ನಗರ ಪಂಚಾಯಿತಿ | ಪೆನುಕೊಂಡ | 27,382 |- | [[ಮಡಕಶಿರಾ]] | ನಗರ ಪಂಚಾಯಿತಿ | ಮಡಕಶಿರಾ | 21,464 |} == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಕಿಯಾ, ಬರ್ಗರ್ ಪೇಂಟ್ಸ್, ಟೆಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕಿಯಾ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಪೆನುಕೊಂಡ ಮಂಡಲದ ಯರ್ರಮಂಚಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 536 ಎಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು 7948.00 ಕೋಟಿ ರೂ. ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 2019 ರಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಘಟಕವು ವಾರ್ಷಿಕ 3,50,000 ಯುನಿಟ್‌ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 18000 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಬರ್ಗರ್ ಪೇಂಟ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹಿಂದೂಪುರದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 385 ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು 2016 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು 1554 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಹಿಂದೂಪುರ ಮಂಡಲದ ಗೊಲ್ಲಾಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಟೆಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ನೇಯ್ದ, ಹೆಣೆದ ಉಡುಪು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಟೆಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಸಾಫ್ಟ್, ಕ್ಯಾಶುಯಲ್, ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ವೇರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು 70 ಕೋಟಿ ರೂ. ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಮಿಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ನವೆಂಬರ್ 2017 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ 250 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == ಶಿಕ್ಷಣ == 2019-20 ರ ಪ್ರಕಾರ, 40 ಡಿಗ್ರಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು, 6 ಬಿ.ಎಡ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, 5 ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ಗಳು, 2 ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, 15 ಐಟಿಐಗಳು, 5 ಎಂ‌ಬಿ‌ಎ, 5 ಎಂ‌ಸಿ‌ಎ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ (SSSIHL) ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನಂತಪುರ, ಕಾಡುಗೋಡಿ, ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ವಿವಿಧ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 2021 ರಲ್ಲಿ 40 ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> ಪಾಲಸಮುದ್ರಂನಲ್ಲಿ 134 ಎಕರೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ B.E.S.T ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿವಿಧ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == === ರಸ್ತೆ === [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 42 (ಭಾರತ)|ಎನ್‌ಎಚ್ 42]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 44 (ಭಾರತ)|ಎನ್‌ಎಚ್ 44]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 342 (ಭಾರತ)|ಎನ್‌ಎಚ್ 342]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 716G (ಭಾರತ)|ಎನ್‌ಎಚ್ 716G]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 544E (ಭಾರತ)|ಎನ್‌ಎಚ್ 544E]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. === ರೈಲು === ಧರ್ಮವರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಜಂಕ್ಷನ್ ಆಗಿದೆ. [[ಗುಂತಕಲ್-ಬೆಂಗಳೂರು ಮಾರ್ಗ|ಬೆಂಗಳೂರು-ಗುಂತಕಲ್ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ]], ಗುಂತಕಲ್-ತಿರುಪತಿ ಮಾರ್ಗವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === ವಿಮಾನ === [[ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು [[ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಉನ್ನತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ, ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ]]ಗೆ ತುರ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> ಹತ್ತಿರದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಉಪನಗರವಾದ [[ದೇವನಹಳ್ಳಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಇದು ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 119 ಕಿಮೀ ಹಾಗೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಹಿಂದೂಪುರ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 84 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. === ಸಮುದ್ರ ಬಂದರು === ಅದಾನಿ ಪೋರ್ಟ್ಸ್ & SEZ ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಕೃಷ್ಣಪಟ್ಟಣಂ ಬಂದರು (KPCL) ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ 360 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. == ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|ಶ್ರೀ ಖಾದ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, [[ಕದಿರಿ]]]] * [[ಕದಿರಿ]]: ಕದಿರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಖಾದ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಪೂಜೆಗಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವು ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಭ್ರಗು ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಪ್ರಶಾಂತಿ ನಿಲಯಂ]]: ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಬಾಬಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. * [[ಲೇಪಾಕ್ಷಿ]]: ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದ ವೀರಭದ್ರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ * [[ಮಡಕಶಿರಾ ಕೋಟೆ]], 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆ * ತಿಮ್ಮಮ್ಮ ಮರ್ರಿಮಾನು, ಗುಟಿಬಯಲು: 5 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಆಲದ ಮರ. * ಕದಿರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಟ್ರೆಪಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತ * [[ಪೆನುಕೊಂಡ]]: ಪೆನುಕೊಂಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಸೂಫಿ ಸಂತ [[ಬಾಬಾ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್]] ಅವರ ದರ್ಗಾ/ಸಮಾಧಿ. == ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == [[ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಬಾಬಾ]], ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಭಕ್ತರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಗುರು ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಶಾಲೆಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಉಚಿತ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಯಲಸಿಮಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಪುಸ್ತಕಗಳು == {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಂಡಲಗಳು - Overpass turbo OSM ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ] {{Sri Sathya Sai district}} {{Andhra Pradesh}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2022 ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಜಿಲ್ಲೆ| ]] nue6feqbrjixn4263x4vzvtgkbt7tr6 0 187323 1428474 1428293 2026-09-17T02:42:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1428474 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group}} {{Use dmy dates|date=February 2020}} {{Infobox ethnic group | group = ಲಿಸು | image = Lisu_Lady_in_northern_Myanmar.jpg | caption = ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಲಿಸು ಮಹಿಳೆ | native_name = {{lang|lis|ꓡꓲ‐ꓢꓴ}} {{lang|my|လီဆူ}} {{lang|zh|傈僳}} | flag = | flag_caption = Lisu ethnic flag | population = 1,400,000 (est.) | popplace = | region1 = {{flag|China}} (Yunnan, Sichuan) | pop1 = 762,296 (2020 census) | ref1 = <ref>{{cite web|title=Geographic Distribution and Population of Ethnic Minorities|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2021/indexeh.htm|website=China Statistical Yearbook 2021|access-date=4 February 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/china-ethnic-2020.htm|title=Ethnic composition of China 2020|website=pop-stat.mashke.org|accessdate=8 July 2025}}</ref> | region2 = {{flag|Myanmar}} ([[Shan state|Shan]] and [[Kachin State|Kachin]] states) | pop2 = 600,000 | region3 = {{flag|Thailand}} | pop3 = 55,000 | pop4 = 5,000 | region4 = {{flag|India}} ([[Arunachal Pradesh]])<ref> Rahul Karmakar, https://www.hindustantimes.com/india-news/miss-arunachal-2017-pageant-to-have-quotas-for-tribes-with-china-roots/story-bd9IwH4iybVspzWJuuQviI.html</ref> | langs = [[Lisu language|Lisu]], [[Lipo language|Lipo]], [[Laemae language|Laemae]], [[Anong language (Sino-Tibetan)|Naw]]; [[Southwestern Mandarin]] (Chinese), [[Burmese language|Burmese]], [[Thai Language|Thai]] | rels = [[Christianity]], [[Animism]], and [[Buddhism]] | related = {{ubl|Other [[Lolo-Burmese]] ethnicities}} {{hlist|item_style=font-size:90%; |([[Yi people]], [[Nakhi people|Nakhi]], [[Qiang people|Qiang]], [[Tujia people|Tujia]], [[Bamar people]])}} }} {{Infobox Chinese | order = st | c = 傈僳族 | p = Lìsùzú | my = လီဆူလူမျိုး | tha = ลีสู่|ลีสู่ }} {{Contains special characters}} ಲಿಸು ಜನರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಲಿಸು, ಲಿಪೊ, ಲೇಮೇ ಮತ್ತು ನಾವ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಜನರು ನೈಋತ್ಯ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಚೀನೀ, ಬರ್ಮೀಸ್ ಮತ್ತು ಥಾಯ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ, ಅನಿಮಿಸಂ (ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ) ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸೇರಿವೆ. ಲಿಸು ಜನರು ಯಿ, ನಾಖಿ, ಚಿಯಾಂಗ್, ತುಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಬಮಾರ್ ಜನರಂತಹ ಇತರ ಲೋಲೊ–ಬರ್ಮೀಸ್ ಜನಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಚೀನಾ ದೇಶದ ಯುನ್ನಾನ್ ಮತ್ತು ಸಿಚುವಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು **7,30,000 ಲಿಸು ಜನರು** ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಲಿಜಿಯಾಂಗ್, ಬಾವೊಶಾನ್, ನುಜಿಯಾಂಗ್, ದೆಛಿನ್ ಮತ್ತು ದೆಹಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 56 ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಸು ಜನರೂ ಒಬ್ಬರು.ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಿಸು ಜನರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 135 ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು **6 ಲಕ್ಷ** ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೇಶದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಚಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ಪುತಾವ್, ಮ್ಯಿತ್ಕಿನಾ, ದನೈ, ವೈಂಗ್ಮಾ ಮತ್ತು ಭಾಮೊ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶಾನ್ ರಾಜ್ಯದ ಮೊಮೀಕ್, ನಾಮ್‌ಸಾನ್, ಲಾಶಿಯೊ, ಹೊಪಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಕೊಕಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಸು ಜನರು ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಶಾನ್ ರಾಜ್ಯದ ನಾಮ್‌ಸಾಂಗ್, ಲೋಯ್ಲೆಮ್ ಮತ್ತು ಮೊಂಗ್‌ಟೋನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಾಗೈಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಕಾಥಾ ಮತ್ತು ಖಮ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮಂಡಲೇ ವಿಭಾಗದ ಮೊಗೋಕ್ ಮತ್ತು ಪಿನ್ ಊ ಲ್ವಿನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲಿಸು ಜನರ ವಸತಿಗಳಿವೆ. ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು **55,000 ಲಿಸು ಜನರು** ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರು ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಆರು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸು ಜನರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೂರದ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಮ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref name="NM-20191021">{{cite journal |last1=Ernst |first1=Gabriel |title='We try to not be Thai': the everyday resistance of ethnic minorities |journal=New Mandala |date=21 October 2019 |url=https://www.newmandala.org/we-try-to-not-be-thai-the-everyday-resistance-of-ethnic-minorities/ |access-date=20 April 2020}}</ref> ಲಿಸು ಜನರಲ್ಲಿ 58ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿವಿಧ ಕುಲಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬ ಕುಲಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಉಪನಾಮವಿದೆ. ಲಿಸು ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬ ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಮೇ ಫಾ (Laemae pha), ಬ್ಯಾ ಫಾ (Bya pha), ಥೋನ್ ಫಾ (Thorne pha), ಙ್ವಾ ಫಾ (Ngwa Pha; Ngwazah), ನಾವ್ ಫಾ (Naw pha), ಸೆಯು ಫಾ (Seu pha) ಮತ್ತು ಖಾವ್ ಫಾ (Khaw pha) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.ಈ ಕುಟುಂಬ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೇಟೆಗಾರರಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಲಿಸು ಕುಟುಂಬಗಳು ಚೀನೀ ಉಪನಾಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಲಿಸು ಜನರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯಿ ಜನರು ಅಥವಾ ನುವೊಸು (ಲೊಲೊ) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ==ಪದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== “ಲಿಸು” (Lisu) ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ “ಕಾಡಿನ ಜನರು” (Jungle people) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಇತರ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳೂ ಇರಬಹುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚೀನೀಯರು ಮತ್ತು ಬರ್ಮೀಯರು ಈ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು “ಲಿಸು” ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಬರ್ಮೀಯರು ಲಿಸು ಜನರನ್ನು “ಯಾವಿನ್” (Yawyin) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಹೆಸರು ಚೀನೀ ಪದ “ಯೆ ರೆನ್” (yĕ rén; 野人) ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ “ಕಾಡು ಮನುಷ್ಯರು” ಅಥವಾ “ವನ್ಯ ಜನರು” ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. <ref>{{cite book |last1=Bradley |first1=David |title=Southern Lisu Dictionary |date=2006 |publisher=Centre for Southeast Asia Studies |location=California |isbn=0-944613-43-8 |page=XVI |url=https://stedt.berkeley.edu/pubs_and_prods/STEDT_Monograph4_Southern-Lisu-Dict.pdf |access-date=17 January 2026}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Lisu tribe depiction, 1900s.jpg|thumb|1900ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬರ್ಮೀಸ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಸು ಜನರ ಚಿತ್ರಣ]] ಲಿಸು ಜನರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಹಾಡುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಾಯಾರಿತವಾಗಿ փոխանցಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಹಳ ದೀರ್ಘವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೇ ಹಾಡನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಾಡಲು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="Hutheesing 1990"/> === ಮೂಲಗಳು === ಲಿಸು ಜನರು ಇಂದಿನ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ನರು ಟಿಬೆಟ್ ಪೀಠಭೂಮಿಗೆ ಆಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಪೂರ್ವ ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಲಿಸು ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಂತರ ಅವರು ವಾಯವ್ಯ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಬಾವೋಶಾನ್ ಮತ್ತು ಟೆಂಗ್‌ಚೋಂಗ್ ಸಮತಟ್ಟಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಲಿಸು, ಯಿ, ಲಾಹು ಮತ್ತು ಅಖಾ ಭಾಷೆಗಳು ಟಿಬೆಟೊ–ಬರ್ಮನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಭಾಷೆಗಳು ಬರ್ಮೀಸ್ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೂರದ ಭಾಷಾ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. <ref>Gros 1996</ref><ref>Gros 2001</ref><ref>Bradley 1997</ref><ref>Matisoff 1986</ref> ಹಾನ್ ಚೀನೀಯರ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 1140ರಿಂದ 1644ರವರೆಗೆ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಲಿಸು ಜನರ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾನ್ ಚೀನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಭಾವವು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. <ref name="Dessaint 1972">Dessaint 1972</ref><ref name="Hanks & Hanks 2001">Hanks & Hanks, 2001</ref> ಚೀನಾದ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಯಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೈಪಿಂಗ್ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಸುಮಾರು 1,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಲು ಶಿ ಲಿಸು ಜನರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಯಿನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್‌ನ ಲಿಸು ಜನರು ಬರ್ಮಾದ ಮೊಮೀಕ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಲಿಸು ಜನರ ಒಂದು ಗುಂಪು ಮೊಗೋಕ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಶಾನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಯಿತು. ನಂತರ, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಉತ್ತರ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref>George 1915</ref><ref>Enriquez 1921</ref><ref>Scott & Hardiman 1900–1901</ref> ಲಿಸು ಜನರು ಯಿ ಜನರ ವಂಶಸ್ಥರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೂರು ಲೊಲೊ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಿ ಜನರು ಅಥವಾ ನುವೊಸು ಜನರು ಇಂದಿಗೂ ಲಿಸು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾದ ಭಾಷಾ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.ಮ್ಯಾಟ್ ವೈ ತೋ ಅವರ ಗಮನಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, “ಮಹಾ ನದಿಯ ಮೂಲಸ್ಥಾನದಿಂದ ಲಿಸು ಜನರು ಉದ್ಭವಿಸಿದರು” ಎಂಬ ಮಾತಿನಂತೆ, ಲಿಸು ಜನರು “ಮೌ-ಕು-ದೆ” (Mou-Ku-De) ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 400ರಿಂದ 200ರವರೆಗೆ ಅವರನ್ನು “ಲಿಸು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>မတ်တိုးဝေ၊ ''လီဆူတိုင်းရင်းသားတို့၏ဘဝဓလေ့'' (စာပေဗိမာန်ပြည်သူ့လက်စွဲစာစဉ်၊ ၂၀၀၈)၊ စာ ၅။</ref>{{Better source needed|reason=WP:NOENG|date=January 2018}} [[File:Hsihseng Lisu.jpg|right|thumb|200px|ದಕ್ಷಿಣ ಶಾನ್ ರಾಜ್ಯದ ಹ್ಸಿ ಸೆಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಲಿಸು ಮಹಿಳೆ.]] === ಪ್ರಸ್ತುತ=== 2010ರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ, ಕಚಿನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೇನೆ (KIA) ಲಿಸು ಜನರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಲಿಸು ಜನರು ಕಚಿನ್ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.frontiermyanmar.net/en/the-blood-spoke-lisu-deaths-stir-unrest-in-kachin/ ‘The blood spoke’: Lisu deaths stir unrest in Kachin]. Emily Fishbein. July 11, 2019. [[Frontier Myanmar]] {{Webarchive|date=March 9, 2024|url=https://web.archive.org/web/20240309052450/https://www.frontiermyanmar.net/en/the-blood-spoke-lisu-deaths-stir-unrest-in-kachin/?tztc=1}}</ref><ref>[https://www.rfa.org/english/news/myanmar/thousands-of-ethnic-lisu-protest-killings-by-myanmars-kachin-independence-army-05222017163516.html Thousands of Ethnic Lisu Protest Killings by Myanmar’s Kachin Independence Army]. May 22, 2017. Kyaw Myo Min. [[Radio Free Asia]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230916235849/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/thousands-of-ethnic-lisu-protest-killings-by-myanmars-kachin-independence-army-05222017163516.html|date=September 16, 2023}}</ref> ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಲಿಸು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಕ್ಷವು (Lisu National Development Party) ಕಚಿನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೇನೆ (KIA) ಮತ್ತು ಪೀಪಲ್ಸ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್ (PDF) ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಟಾಟ್ಮಡಾವ್ ಪರವಾದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಈ “ಜನರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ” ಯುವಕರು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರು ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.ಯು ಶ್ವೇ ಮಿನ್ (U Shwe Min) ಅವರು 2024ರ ಮಾರ್ಚ್ 7ರಂದು ನಿಧನರಾಗುವವರೆಗೆ ಈ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. <ref>[https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-resistance-attacks-myanmar-junta-allied-outposts.html Kachin Resistance Attacks Myanmar Junta-Allied Outposts]. August 4, 2022. [[The Irrawaddy]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231128192215/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-resistance-attacks-myanmar-junta-allied-outposts.html|date=November 28, 2023}}</ref><ref>[https://www.bnionline.net/en/news/lisu-ethnic-individuals-kachin-state-recruited-new-militia-members Lisu Ethnic Individuals in Kachin State Recruited as New Militia Members]. [[Burma News International]]. November 8, 2023. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240308151621/https://www.bnionline.net/en/news/lisu-ethnic-individuals-kachin-state-recruited-new-militia-members|date=March 8, 2024}}</ref><ref>[https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ Junta-allied Lisu militia leader killed in battle with Kachin forces]. [[Myanmar Now]]. March 8, 2024. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240308151624/https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/|date=March 8, 2024}}</ref> == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲಿಸು == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲಿಸು ಜನರನ್ನು “ಯೋಬಿನ್” (Yobin) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲಿಸು ಜನರನ್ನು “ಯೋಬಿನ್” ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲಿಸು ಜನರು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿಜಯನಗರ ವೃತ್ತದ ಗಾಂಧಿಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲಿಸು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಗ್ರಾಮವನ್ನು “ಶಿದಿ” (Shidi) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಲಿಸು ಜನರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಚಾಂಗ್ಲಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖಾರ್ಸಾಂಗ್ ವೃತ್ತದ ಮಿಯಾವೊ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಇಂಜಾನ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ಲಿಸು ಜನರು ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ.ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಲಿಸು ಜನರು ನೈಋತ್ಯ ಚೀನಾದ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಹಾಗೂ ಈಶಾನ್ಯ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಶಾನ್ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕಚಿನ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5,000 ಲಿಸು ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. === ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಲಿಸು ಪತ್ತೆ === ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತ–ಬರ್ಮಾ ಗಡಿಯನ್ನು 1912ರಲ್ಲಿಯೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ (Topographical Survey of British India) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಗಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಕಕಾಬೊ ರಾಝಿ ಪರ್ವತದಿಂದ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟಗಳವರೆಗೆ ಗಡಿಯನ್ನು “ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲುಗಳು, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ” ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.ಹ್ಕಕಾಬೊ ರಾಝಿ ಪರ್ವತವು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 5,881 ಮೀಟರ್ (19,295 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>[[:File:British Indian Empire 1909 Imperial Gazetteer of India.jpg]]</ref> ಜಿ. ಡಿ. ಎಲ್. ಮಿಲ್ಲರ್ ಅವರ ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ, 1942ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನೀಯರ ಮುನ್ನಡೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 150 ಯುರೋಪಿಯನ್, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಕಚಿನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕರು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ ಘಟನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಕಚಿನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪುಟಾವ್‌ನಿಂದ ಚೌಕನ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಅಸ್ಸಾಂನ ಮಾರ್ಗರಿಟಾವರೆಗೆ ತೆರಳಿ, ನಂತರ ನೋವಾ–ದಿಹಿಂಗ್ ನದಿಯ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.ಮಿಲ್ಲರ್ ಅವರ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚೌಕನ್ ಕಣಿವೆಯ ಸುಮಾರು 100 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಿಸು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ವಾಸದ ಗುರುತು ಸೇರಿದಂತೆ “ಮನುಷ್ಯರ ಯಾವುದೇ ಕುರುಹು ಇರಲಿಲ್ಲ”. <ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.528129|title=Forgotten Frontier(1945)|last=Tyson Geoffrey|date=17 August 2018|website=Archive.org|access-date=17 August 2018}}</ref> The border negotiations with China that led to the 1962 Sino-Indian War, and the intrusion of Chinese troops into the Indian State of Arunachal Pradesh, propelled the Government of India to secure its international borders in the North East region, defined as per the Topographical Survey of British India. The Assam Rifles Regiments who took control of the border area hired labourers from various tribes, including Lisus, to build the airstrip at Vijoynagar. In 1969–70, 200 families settled in the area. In 2010, the population was estimated at 5500 including Gorkhali Jawan (Ex-Assam Rifles Pensioners and Lisus/Yobin)<ref>{{cite web|url=http://arunachalgovernor.gov.in/pr/pr030410.htm|title=The Governor of Arunachal Pradesh :: Governor visits remote Vijoynagar|website=Arunachalgovernor.gov.in|access-date=17 August 2018}}</ref> === ಲೆಡೋ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಆಗಮನ === ಲಿಸು ಜನರ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ಲೆಡೊ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಲಿಸು ಜನರ ಬಳಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವು ಮೂಲತಃ ಅಫು ಲಿಸು ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರರ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದು 1918ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂನ ಲಖಿಂಪುರದಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಗವರ್ನರ್‌ರ ಮುದ್ರೆಯಿದೆ. ಲೆಡೊ ಮತ್ತು ಶಿಂಗ್ಬ್ವಿಯಾಂಗ್ ನಡುವಿನ ಲೆಡೊ ರಸ್ತೆಯ ಭಾಗವು 1943ರಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಿಸು ಜನರು ನಂತರ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು. ಆದರೆ, ಕೆಲವರು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಸಾಂನ ಖರಾಂಗ್‌ಖು ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಖಾರ್ಸಾಂಗ್ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |url=http://changlang.nic.in/changlang.html |title=A profile of Changlang District |access-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512100140/http://www.changlang.nic.in/changlang.html#people/ |archive-date=2008-05-12 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book|title=Contributions to Sino-Tibetan Studies|author=John McCoy, Timothy Light|publisher=BRILL|pages=915–6|year=1986|isbn=90-04-07850-9}}</ref> === ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳು === 1980ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಲಿಸು ಜನರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1994ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ (Scheduled Tribe) ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಇದೆ. 1970ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜೀಪ್‌ಗಳ ಒಂದು ತಂಡ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ಸೌಲಭ್ಯ ಬಹುತೇಕ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿನ ಜನರನ್ನು ಕೆಲವರು “ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯ ಕೈದಿಗಳು” (prisoners of geography) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2620/stories/20091009262006400.htm|title=Prisoners of geography|website=Frontline.in|access-date=17 August 2018}}</ref> ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ನಮ್ದಫಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೊದಲು 1972ರಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ 1983ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗಾಂಧಿಗ್ರಾಮ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇದರ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು.ಅಂದಿನಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಲಿಸು ಜನರನ್ನು 1972ರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ “ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರು” (encroachers) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://nbaindia.org/uploaded/Biodiversityindia/Legal/15.%20Wildlife%20(Protection)%20Act,%201972.pdf|title=THE WILDLIFE (PROTECTION) ACT, 1972 (No. 53 of 1972)|date=9 September 1972|website=Nbaindia.org|access-date=17 August 2018}}</ref> 1976ರಿಂದ 1981ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆಯು (Public Works Department) ಮಿಯಾವೊ ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ 157 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (98 ಮೈಲಿ) ಉದ್ದದ ಮಿಯಾವೊ–ವಿಜಯನಗರ ರಸ್ತೆ (MV Road) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಈ ರಸ್ತೆ ನಮ್ದಫಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಮೂಲಕ ನೋವಾ–ದಿಹಿಂಗ್ ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.ಅತಿಯಾದ ಮಳೆಯಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಭೂಕುಸಿತಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಭೂ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.2010 ಮತ್ತು 2013ರಲ್ಲಿ ಮಿಯಾವೊ–ವಿಜಯನಗರ ರಸ್ತೆಯ ನವೀಕರಣ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಲಿಸು ಜನರ ಗ್ರಾಮಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಕುಡಿಯಲು ನೀರು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅವರ ಮನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಮಣ್ಣಿನ ನೆಲ ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿತಿವಂತರಾಗಿರುವ ಲಿಸು ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯವರು ಈಗ ಮರದಿಂದ ಅಥವಾ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಲಿಸು ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು, ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಅಕ್ಕಿ, ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಸರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸ್ಥಿರವಾದ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ, ಭೂಕಂಪಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಕುಸಿತಗಳಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಪತ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಲಿಸು ಜನರು ಬದುಕುಳಿಯಲು ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿಸುವ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಕಾರವಾನ್‌ಗಳ ಕಾವಲುಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಸೇರಿತ್ತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಫೀಮು ಗಸಗಸೆಯನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಅನೇಕ ಲಿಸು ಜನಸಮುದಾಯಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವು. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ 100 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆದರೆ, ಅಫೀಮು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಂದಾಗಿ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೋಯಿತು.ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಲಿಸು ಜನರು ಮಾತ್ರ ಅಫೀಮು ಅಥವಾ ಅದರ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಹೆರಾಯಿನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಯಸ್ಸಾದವರು ಸಂಧಿವಾತದ ನೋವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಔಷಧೀಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿದ್ದವು.<ref name="Dessaint 1972"/><ref>Durrenberger 1976</ref> [[File:Lisu_Lady_in_northern_Myanmar.jpg|thumb|ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಲಿಸು ಮಹಿಳೆ]] ಲಿಸು ಜನರು ಜೂಮ್ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳಾಂತರಿತ ಕೃಷಿ (slash-and-burn agriculture) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪಾಳುಬಿಟ್ಟು ಪುನಃ ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೆ, ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಪರಿಸರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸುಸ್ಥಿರವಾದ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನವಾಗಿರಬಹುದು.ಲಿಸು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಜೂಮ್ ಕೃಷಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಉತ್ತರ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಖಂಡವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ, ಥಾಯ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮರಗಳ ಕಡಿತ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯ ನಾಶದಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮರಕಡಿಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಹುಪಾಲು ಅಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದವು. <ref>Fox 2000</ref><ref>Fox et al. 1995</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆವರಣಗೊಳಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸಿಗರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಜೂಮ್ ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸಿದ ಹೊಲಗಳನ್ನು ಪಾಳುಬಿಟ್ಟು ಪುನಃ ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಜೂಮ್ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಪರ್ವತಗಳ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿಸು ಜನರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೂಮ್ ಕೃಷಿಕರು ಹೊಸ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳತ್ತ ತಿರುಗುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.</ref> [[File:Lisu girls showing their traditional costumes Tha Ton Thailand 20Nov2005.jpg|thumb|ಥಾ ಟೋನ್, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಲಿಸು ಸಮುದಾಯದ ಯುವತಿಯರು.]] ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವ ಥಾಯ್ ಲಿಸು ಜನರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ, ಚೀನಾದ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ನುಜಿಯಾಂಗ್ ಲಿಸು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಪುತಾವ್, ದನೈ ಮತ್ತು ಮ್ಯಿತ್ಕಿನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲಿಸು ಉಡುಗೆಯಿಂದ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. <ref name="Hutheesing 1990">{{cite web|url=http://www.amazing-people.com|title=Amazing People – doco stories & places|website=Amazing-people.com|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805161450/http://amazing-people.com/|archive-date=August 5, 2018}}</ref> == ಧರ್ಮ == === ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ === 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬರ್ಮಾದ ಅನೇಕ ಲಿಸು ಜನರು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು. [[ಚೀನಾ ಒಳನಾಡು ಮಿಷನ್]] (China Inland Mission; ಈಗ [[OMF International]])ಗೆ ಸೇರಿದ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಒ. ಫ್ರೇಸರ್]] (James O. Fraser), ಅಲಿನ್ ಕೂಕ್ (Allyn Cooke) ಹಾಗೂ [[ಇಸೊಬೆಲ್ ಕುಹ್ನ್]] (Isobel Kuhn) ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿ ಜಾನ್ (John) ಅವರಂತಹ ಮಿಷನರಿಗಳು ಯುನ್ನಾನ್‌ನ ಲಿಸು ಜನರ ನಡುವೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>{{cite web | title=Yunnan Province of China Government Web | url=http://www.eng.yn.gov.cn/yunnanEnglish/145529160029175808/20050623/378813.html | website=Eng.yn.gov.cn | access-date=2008-02-15 | archive-date=12 ಮಾರ್ಚ್ 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090312021316/http://www.eng.yn.gov.cn/yunnanEnglish/145529160029175808/20050623/378813.html | url-status=dead }}</ref> ಮಿಷನರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಫ್ರೇಸರ್ ಅವರು ಚೀನಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಲಿಸು ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಮಿಷನರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಲಿಸು ಜನರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಿಷನರಿ ಥಾರಾ ಸಾ ಬಾ ಥಾವ್ (Thara Saw Ba Thaw; 1889–1968) ಆಗಿದ್ದರು. ಫ್ರೇಸರ್ ಮತ್ತು ಸಾ ಬಾ ಥಾವ್ ಅವರು 1914ರಲ್ಲಿ ಲಿಸು ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. <ref>''The History of Church of Christ in Myanmar'', (75 Jubilee Press, 2008), 11.</ref> ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಿಷನರಿಗಳು ಲಿಸು ಜನರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದರು. ಡೇವಿಡ್ ಫಿಶ್ (David Fish) ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, “ಲಿಸು ಜನರ ನಡುವೆ ಸುವಾರ್ತೆಯನ್ನು (Gospel) ಹರಡಲು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಿಷನರಿಗಳಿದ್ದರು. ಅವರು ವಿವಿಧ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಇನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಿಷನ್ (China Inland Mission), ಡಿಸೈಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ (Disciples of Christ; Church of Christ), ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಆಫ್ ಗಾಡ್ (Assembly of God), ಪೆಂತೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಚರ್ಚುಗಳು (Pentecostal Churches) ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿದ್ದವು. ಲಿಸು ಜನರು ಈ ಮಿಷನರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರು ಬೋಧಿಸಿದ ಸುವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವರು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾದರು.” "<ref>David Fish, ''The Lisus and Church of Christ in Myanmar,'' (M.A a research paper, Eastern Bible Institute, Hmawbi, Yangon 2005), 11.</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== izrjobx22ruceefulticklvvotp0jln 3 187335 1428426 2026-09-16T12:49:14Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1428426 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Mantu mb}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 3ynpdrfe6da7tixzkcckxh2ceqdfp42 0 187336 1428440 2026-09-16T16:01:44Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ಕ್ವಾನ್‌ಝೌ: ಸಾಂಗ್-ಯುವಾನ್ ಚೀನಾದ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ<br /><small>泉州：宋元中国的世界海洋商贸中心</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Kaiyuan Temple - Zhenguo Pagoda - DSCF8605.JPG|220px]]<br /><small>ಕೈಯುವ... 1428440 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ಕ್ವಾನ್‌ಝೌ: ಸಾಂಗ್-ಯುವಾನ್ ಚೀನಾದ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ<br /><small>泉州：宋元中国的世界海洋商贸中心</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Kaiyuan Temple - Zhenguo Pagoda - DSCF8605.JPG|220px]]<br /><small>ಕೈಯುವಾನ್ ದೇವಾಲಯದ ಝೆಂಗುವೊ ಸ್ತೂಪ</small> |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#cedff2;" | ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ |- ! scope="row" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | Quanzhou: Emporium of the World in Song-Yuan China |- ! scope="row" | ದೇಶ | ಚೀನಾ |- ! scope="row" | ಪ್ರಾಂತ್ಯ | ಫುಜಿಯಾನ್ (ಕ್ವಾನ್‌ಝೌ) |- ! scope="row" | ಮಾನದಂಡ | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (iv) |- ! scope="row" | ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂಖ್ಯೆ | [https://whc.unesco.org/en/list/1561/ ೧೫೬೧] |- ! scope="row" | ಶಾಸನ ವರ್ಷ | ೨೦೨೧ |- ! scope="row" | ಪ್ರದೇಶ | ೫೩೬.೦೮ ha |- ! scope="row" | ಬಫರ್ ವಲಯ | ೧೧,೧೨೬.೦೨ ha |- ! scope="row" | ಸಮೃದ್ಧಿ ಕಾಲ | ೧೦ರಿಂದ ೧೪ನೇ ಶತಮಾನ |- ! scope="row" | ಘಟಕ ತಾಣಗಳು | ೨೨ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳು |} '''ಕ್ವಾನ್‌ಝೌ: ಸಾಂಗ್-ಯುವಾನ್ ಚೀನಾದ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ''' ಎಂಬುದು ಚೀನಾದ ಫುಜಿಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕ್ವಾನ್‌ಝೌ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ೨೨ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳ ಸರಣಿ ತಾಣ. ೧೦ರಿಂದ ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕ್ವಾನ್‌ಝೌ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಗರ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮೆರೆದಿದ್ದನ್ನು ಈ ತಾಣ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="unesco">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1561/ |title=Quanzhou: Emporium of the World in Song-Yuan China |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-07}}</ref> ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಈ ತಾಣ, "ಸಾಗರ ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗ"ದ ಆರಂಭಿಕ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name="cdisc">{{cite web |url=https://www.chinadiscovery.com/fujian/quanzhou/attractions.html |title=Top Quanzhou Attractions |publisher=China Discovery |access-date=2026-09-07}}</ref> ೫೩೬.೦೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ೧೧,೧೨೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ವಲಯ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸರಣಿ ತಾಣ, ಬಂದರು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ೨೨ ವಿಭಿನ್ನ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಕೈಯುವಾನ್ ದೇವಾಲಯ == [[File:Kaiyuan Temple - main courtyard - DSCF8610.JPG|thumb|left|250px|ಕೈಯುವಾನ್ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಂಗಣ]] ೧,೩೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಕೈಯುವಾನ್ ದೇವಾಲಯ ಬೌದ್ಧ, ಹಿಂದೂ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಂಶಗಳ ಅಪೂರ್ವ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗಿದೆ.<ref name="cdisc"/> ೭೮,೦೦೦ ಚದರ ಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಪುರಗಳಿದ್ದು, ಇವು ಚೀನಾದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಲಾ ಗೋಪುರಗಳ ಜೋಡಿಯಾಗಿವೆ.<ref name="cdisc"/> ಪೂರ್ವ ಗೋಪುರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ "ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮಿಥ್: ವುಕಾಂಗ್" ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮಿನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="cdisc"/> ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿಯ ಶಿಲಾ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ವಾನ್‌ಝೌಗೆ ಭಾರತೀಯ ವರ್ತಕರ ಆಗಮನದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ.<ref name="unesco"/> == ಕ್ವಿಂಗ್‌ಜಿಂಗ್ ಮಸೀದಿ == [[File:Qingjing Mosque - entry - DSCF8665.JPG|thumb|right|250px|ಕ್ವಿಂಗ್‌ಜಿಂಗ್ ಮಸೀದಿಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ]] ೧೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಅರಬ್ ವರ್ತಕರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ವಿಂಗ್‌ಜಿಂಗ್ ಮಸೀದಿ ಚೀನಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="cdisc"/> ಗ್ರಾನೈಟ್ ಮತ್ತು ಡಯಾಬೇಸ್ ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಅರಬ್ ನಕ್ಷತ್ರ ನಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಖುರಾನ್ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ ಶಿಲಾ ಕಂಬಗಳಿವೆ.<ref name="cdisc"/> [[File:Qingjing Mosque - old prayer area - DSCF8671.JPG|thumb|left|250px|ಕ್ವಿಂಗ್‌ಜಿಂಗ್ ಮಸೀದಿಯ ಹಳೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಪ್ರದೇಶ]] ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಮಸೀದಿ, ಚೀನಾದ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಮಸೀದಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಅರಬ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ವರ್ತಕರು ನೇರವಾಗಿ ತಂದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="cdisc"/> ಶತಮಾನಗಳ ಹಾನಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭಾಂಗಣದ ಗೋಡೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="cdisc"/> == ಲುಯೊಯಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ == [[File:Luoyang Bridge (Quanzhou) 20170727.jpg|thumb|left|250px|ಲುಯೊಯಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ]] ೧೦೫೩ರಿಂದ ೧೦೫೯ರವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಲುಯೊಯಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ, ಚೀನಾದ ಪ್ರಥಮ ಸಮುದ್ರ-ದಾಟುವ ಶಿಲಾ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="cdisc"/> ಈ ಸೇತುವೆಯ ನವೀನ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೆಪ್ಪ-ಆಕಾರದ ಅಡಿಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಪಿ-ಬಲಪಡಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸೇರಿದ್ದು, ಇದು ೪೫ ದೋಣಿ-ಆಕಾರದ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ.<ref name="cdisc"/> ಸಮುದ್ರದ ಉಬ್ಬರ-ಇಳಿತದ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರವಾಹಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಈ ಸೇತುವೆ, ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದ ಚೀನೀ ಜಲ-ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೌಶಲ್ಯದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಲಾವೊಜುನ್ ಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆ == [[File:Statue of Lao Tzu in Quanzhou.jpg|thumb|right|250px|ಲಾವೊಜುನ್ (ಲಾವೊಝಿ) ಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಕ್ವಿಂಗ್‌ಯುವಾನ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ ಈ ತಾವೊ ಶಿಲ್ಪ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಲಾವೊಝಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ೫.೬೩ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.<ref name="cdisc"/> ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಕ್ವಾನ್‌ಝೌದ ಬಹುಧರ್ಮೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಪ್ರಶಾಂತ ಮುಗುಳ್ನಗೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೂದಲಿನ ಎಳೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಶಿಲ್ಪದ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಕುಶಲತೆ, ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="cdisc"/> == ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ == ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಕ್ವಾನ್‌ಝೌವನ್ನು (iv) ಮಾನದಂಡದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳಗಳು, ಆಡಳಿತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಶಿಲಾ ಬಂದರು ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು, ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈ ಸರಣಿ ತಾಣ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದ ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿವರಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಸಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ವಾನ್‌ಝೌ "ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ" ಮತ್ತು "ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಅಗ್ರ ಬಂದರು" ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು ಯುರೋಪನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="cdisc"/> ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೊ ಮತ್ತು ಮೊರೊಕ್ಕನ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಇಬ್ನ್ ಬಟೂತಾ ಇಬ್ಬರೂ ಕ್ವಾನ್‌ಝೌಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ನಗರದ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬಂದರಿನ ಗಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸ ವೃತ್ತಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="unesco"/> == ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ == ಇಂದು ಕ್ವಾನ್‌ಝೌ ತನ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="cdisc"/> ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮಸೀದಿಗಳು, ತಾವೊ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇತುವೆಗಳ ಸಹಬಾಳ್ವೆ, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಿದ್ದನ್ನು ಸಾಕ್ಷೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮಾನ್ಯತೆಯ ನಂತರ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಲೇ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಈ ಪುರಾತನ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೂ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಆಗಿದೆ.<ref name="cdisc"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> qgntobbmfh55s7rgnut35ptf1larvh2 3 187337 1428444 2026-09-16T16:30:24Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1428444 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Parasanagouda}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೦೦, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) skm6lmdh0urj0rxr7yxv6d5ypmkau40 3 187338 1428462 2026-09-16T20:49:55Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1428462 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Kannada-Story}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೧೯, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) eh6ao74yhbvcfrlsvwh34o2el6f7jbm 3 187339 1428478 2026-09-17T04:30:47Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1428478 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Wayjwiwiikw(keli wo qt 0akhaYemm}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೦, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 9cwj9c7v4svvb8x7u35ccizflzwe1q4 3 187340 1428479 2026-09-17T04:43:30Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1428479 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Devaraj reddg}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) g8y9qn6zwzz2bif3squn13uz0pej0tq 0 187341 1428487 2026-09-17T06:11:08Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1428487 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | name =ಪೀಟರ್ ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್ | native_name = {{nobold|Пётр Кропоткин}} | birth_name = Pyotr Alexeyevich Kropotkin | image = Peter Kropotkin circa 1900.jpg | alt = Bust portrait of an older man with no hair on his head, a wispy beard, and small glasses, in a coat | caption = Photograph by [[Nadar]], {{circa}} 1900 | birth_date = {{Gregorian to Julian|9 December 1842}} | birth_place = Moscow, Russian Empire | death_date = {{death date and age|1921|2|8|1842|12|9|df=y}} | death_place = [[Dmitrov]], Russian SFSR | spouse = [[Sophie Kropotkin|Sofia Ananyeva-Rabinovich]] | children = [[Alexandra Kropotkin|Alexandra]] | family = [[Kropotkin family|Kropotkin]] | education = {{Indented plainlist| * [[Page Corps|Corps of Pages]] (1857–1862) * [[Saint Petersburg Imperial University]] (enrolled 1867; did not graduate)<ref>Slatter, John. [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404100697.html "Kropotkin, Pyotr Alexeyevich"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916200053/http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404100697.html |date=16 September 2016 }} ''Encyclopedia of Russian History''. 2004. Retrieved 1 March 2016 from Encyclopedia.com.</ref> }} | era = {{plainlist| * [[19th-century philosophy]] * [[20th-century philosophy]] }} | region = {{plainlist| * [[Russian philosophy]] * [[Western philosophy]] }} | school_tradition = {{plainlist| * [[Anarchism]] * [[Communism]] * [[Socialism]] }} | main_interests = {{plainlist| * [[Political philosophy]] * [[Political history]] * Economics * Ethics * [[Darwinian theory]] * [[Geography]] }} | notable_ideas = {{Indented plainlist| * Political, ethical and economic theory of [[anarcho-communism]] * [[Mutual aid (organization theory)|Mutual aid]] * Criticism of [[wage labor]] * Five-hour workday * Communal kitchens * Voluntary communes }} | notable_works = {{Indented plainlist| * ''[[The Conquest of Bread]]'' (1892) * ''[[Fields, Factories, and Workshops]]'' (1899) * ''[[Memoirs of a Revolutionist]]'' (1899) * ''[[Mutual Aid: A Factor of Evolution]]'' (1902) }} | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|Russian Empire}} | unit = [[Page Corps|Corps of Pages]] | commands = {{Indented plainlist| * [[Aide-de-camp]] to the [[Transbaikal|Governor of Transbaikal]] * [[Attaché]] for [[Cossacks|Cossack]] affairs to the [[Siberia|Governor-General of East Siberia]]}} }} | signature = Peter Kropotkin signature.svg |resting_place=[[Novodevichy Cemetery]], Moscow }} '''ಪೀಟರ್ ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್''' 1842-1921. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]]ದ [[ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]ಜ್ಞ, [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]; ಅಲೌಕಿಕವೂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೂ ಆದ ಗುಣದಿಂದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಗುನಗುತ್ತ ಸಹಿಸಿ, ಕ್ರಾಂತಿ ಚಳವಳಿಗೆ ಜನತೆಯ ಗೌರವ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ 2ನೆಯ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ, ಅರಮನೆಯ ಜೀವನದಿಂದ ಬೇಸರ ಹೊಂದಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವದಳವೊಂದರ ನಾಯಕನಾಗಿ ಸೇರಿದ. ಈತ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ|ಸೈಬೀರಿಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ [[ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ. ==ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಜೀವನ== 1872ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್‍ಜರ್ಲೆಂಡಿ]]ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಎಂ.ಎ. ಬಕುನಿನ್ನನ ಸಂದರ್ಶನ ಇವನಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಈತ ಬಕುನಿನ್ನನ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ರಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ತರುವಾಯ ಕ್ರಾಂತಿತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಜನರಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ 1874ರಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ. 1876ರಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿ]]ಗೂ ತರುವಾಯ ಸ್ವಿಟ್‍ಜರ್ಲೆಂಡಿಗೂ ಹೋದ. ಮತ್ತೆ 1882ರಲ್ಲಿ ಈತ ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ. 1886ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅನಂತರ ಲಂಡನ್ ಬಳಿ ನೆಲೆಸಿದ. ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಯಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದೆಂಬುದೂ ಅದರಿಂದ ಮಾನವರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಏಳಿಗೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆಂಬುದೂ ಇವನ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ವನ್ನು ಇವನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ. ಆಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೈನಿಕ ಆಡಳಿತ ಇದರಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದೆಂಬುದು ಅವನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. 1917ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿ|ರಷ್ಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಗೂ ಇವನ ಸ್ವಾಗತವಿತ್ತು. ಇವನ ಕ್ರಾಂತಿ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಈ ಘಟನೆ ಉತ್ತೇಜಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದೇ ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲುಂಟಾದ ಬಾಲ್‍ಷೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಈತ ಖಂಡಿಸಿದ. [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ]]ರು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಲಾರರೆಂಬುದು ಇವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ರಷ್ಯದ ಆಂತರಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕಿದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಈತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ. ರಷ್ಯ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನವೆ, 1921ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 8 ರಂದು, ಈತ ಮಾಸ್ಕೋ ಬಳಿ ಮೃತನಾದ. ತನ್ನ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಧು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್, ಪೀಟರ್, ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ }} q7y2tn1e6a997yf6e8edrrrghvwqu45 1428488 1428487 2026-09-17T06:11:26Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428488 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | name =ಪೀಟರ್ ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್ | native_name = {{nobold|Пётр Кропоткин}} | birth_name = Pyotr Alexeyevich Kropotkin | image = Peter Kropotkin circa 1900.jpg | alt = Bust portrait of an older man with no hair on his head, a wispy beard, and small glasses, in a coat | caption = Photograph by [[Nadar]], {{circa}} 1900 | birth_date = {{Gregorian to Julian|9 December 1842}} | birth_place = Moscow, Russian Empire | death_date = {{death date and age|1921|2|8|1842|12|9|df=y}} | death_place = [[Dmitrov]], Russian SFSR | spouse = [[Sophie Kropotkin|Sofia Ananyeva-Rabinovich]] | children = [[Alexandra Kropotkin|Alexandra]] | family = [[Kropotkin family|Kropotkin]] | education = {{Indented plainlist| * [[Page Corps|Corps of Pages]] (1857–1862) * [[Saint Petersburg Imperial University]] (enrolled 1867; did not graduate)<ref>Slatter, John. [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404100697.html "Kropotkin, Pyotr Alexeyevich"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916200053/http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404100697.html |date=16 September 2016 }} ''Encyclopedia of Russian History''. 2004. Retrieved 1 March 2016 from Encyclopedia.com.</ref> }} | era = {{plainlist| * [[19th-century philosophy]] * [[20th-century philosophy]] }} | region = {{plainlist| * [[Russian philosophy]] * [[Western philosophy]] }} | school_tradition = {{plainlist| * [[Anarchism]] * [[Communism]] * [[Socialism]] }} | main_interests = {{plainlist| * [[Political philosophy]] * [[Political history]] * Economics * Ethics * [[Darwinian theory]] * [[Geography]] }} | notable_ideas = {{Indented plainlist| * Political, ethical and economic theory of [[anarcho-communism]] * [[Mutual aid (organization theory)|Mutual aid]] * Criticism of [[wage labor]] * Five-hour workday * Communal kitchens * Voluntary communes }} | notable_works = {{Indented plainlist| * ''[[The Conquest of Bread]]'' (1892) * ''[[Fields, Factories, and Workshops]]'' (1899) * ''[[Memoirs of a Revolutionist]]'' (1899) * ''[[Mutual Aid: A Factor of Evolution]]'' (1902) }} | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|Russian Empire}} | unit = [[Page Corps|Corps of Pages]] | commands = {{Indented plainlist| * [[Aide-de-camp]] to the [[Transbaikal|Governor of Transbaikal]] * [[Attaché]] for [[Cossacks|Cossack]] affairs to the [[Siberia|Governor-General of East Siberia]]}} }} | signature = Peter Kropotkin signature.svg |resting_place=[[Novodevichy Cemetery]], Moscow }} '''ಪೀಟರ್ ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್''' 1842-1921. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]]ದ [[ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]ಜ್ಞ, [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]; ಅಲೌಕಿಕವೂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೂ ಆದ ಗುಣದಿಂದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಗುನಗುತ್ತ ಸಹಿಸಿ, ಕ್ರಾಂತಿ ಚಳವಳಿಗೆ ಜನತೆಯ ಗೌರವ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ 2ನೆಯ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ, ಅರಮನೆಯ ಜೀವನದಿಂದ ಬೇಸರ ಹೊಂದಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವದಳವೊಂದರ ನಾಯಕನಾಗಿ ಸೇರಿದ. ಈತ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ|ಸೈಬೀರಿಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ [[ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ. ==ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಜೀವನ== 1872ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್‍ಜರ್ಲೆಂಡಿ]]ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಎಂ.ಎ. ಬಕುನಿನ್ನನ ಸಂದರ್ಶನ ಇವನಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಈತ ಬಕುನಿನ್ನನ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ರಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ತರುವಾಯ ಕ್ರಾಂತಿತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಜನರಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ 1874ರಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ. 1876ರಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿ]]ಗೂ ತರುವಾಯ ಸ್ವಿಟ್‍ಜರ್ಲೆಂಡಿಗೂ ಹೋದ. ಮತ್ತೆ 1882ರಲ್ಲಿ ಈತ ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ. 1886ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅನಂತರ ಲಂಡನ್ ಬಳಿ ನೆಲೆಸಿದ. ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಯಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದೆಂಬುದೂ ಅದರಿಂದ ಮಾನವರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಏಳಿಗೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆಂಬುದೂ ಇವನ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ವನ್ನು ಇವನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ. ಆಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೈನಿಕ ಆಡಳಿತ ಇದರಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದೆಂಬುದು ಅವನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. 1917ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿ|ರಷ್ಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಗೂ ಇವನ ಸ್ವಾಗತವಿತ್ತು. ಇವನ ಕ್ರಾಂತಿ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಈ ಘಟನೆ ಉತ್ತೇಜಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದೇ ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲುಂಟಾದ ಬಾಲ್‍ಷೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಈತ ಖಂಡಿಸಿದ. [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ]]ರು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಲಾರರೆಂಬುದು ಇವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ರಷ್ಯದ ಆಂತರಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕಿದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಈತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ. ರಷ್ಯ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನವೆ, 1921ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 8 ರಂದು, ಈತ ಮಾಸ್ಕೋ ಬಳಿ ಮೃತನಾದ. ತನ್ನ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಧು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್, ಪೀಟರ್, ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ }} [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] 551u9qgwhjkjexhpbklkactor10dixr 1428489 1428488 2026-09-17T06:11:44Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428489 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | name =ಪೀಟರ್ ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್ | native_name = {{nobold|Пётр Кропоткин}} | birth_name = Pyotr Alexeyevich Kropotkin | image = Peter Kropotkin circa 1900.jpg | alt = Bust portrait of an older man with no hair on his head, a wispy beard, and small glasses, in a coat | caption = Photograph by [[Nadar]], {{circa}} 1900 | birth_date = {{Gregorian to Julian|9 December 1842}} | birth_place = Moscow, Russian Empire | death_date = {{death date and age|1921|2|8|1842|12|9|df=y}} | death_place = [[Dmitrov]], Russian SFSR | spouse = [[Sophie Kropotkin|Sofia Ananyeva-Rabinovich]] | children = [[Alexandra Kropotkin|Alexandra]] | family = [[Kropotkin family|Kropotkin]] | education = {{Indented plainlist| * [[Page Corps|Corps of Pages]] (1857–1862) * [[Saint Petersburg Imperial University]] (enrolled 1867; did not graduate)<ref>Slatter, John. [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404100697.html "Kropotkin, Pyotr Alexeyevich"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916200053/http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404100697.html |date=16 September 2016 }} ''Encyclopedia of Russian History''. 2004. Retrieved 1 March 2016 from Encyclopedia.com.</ref> }} | era = {{plainlist| * [[19th-century philosophy]] * [[20th-century philosophy]] }} | region = {{plainlist| * [[Russian philosophy]] * [[Western philosophy]] }} | school_tradition = {{plainlist| * [[Anarchism]] * [[Communism]] * [[Socialism]] }} | main_interests = {{plainlist| * [[Political philosophy]] * [[Political history]] * Economics * Ethics * [[Darwinian theory]] * [[Geography]] }} | notable_ideas = {{Indented plainlist| * Political, ethical and economic theory of [[anarcho-communism]] * [[Mutual aid (organization theory)|Mutual aid]] * Criticism of [[wage labor]] * Five-hour workday * Communal kitchens * Voluntary communes }} | notable_works = {{Indented plainlist| * ''[[The Conquest of Bread]]'' (1892) * ''[[Fields, Factories, and Workshops]]'' (1899) * ''[[Memoirs of a Revolutionist]]'' (1899) * ''[[Mutual Aid: A Factor of Evolution]]'' (1902) }} | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|Russian Empire}} | unit = [[Page Corps|Corps of Pages]] | commands = {{Indented plainlist| * [[Aide-de-camp]] to the [[Transbaikal|Governor of Transbaikal]] * [[Attaché]] for [[Cossacks|Cossack]] affairs to the [[Siberia|Governor-General of East Siberia]]}} }} | signature = Peter Kropotkin signature.svg |resting_place=[[Novodevichy Cemetery]], Moscow }} '''ಪೀಟರ್ ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್''' 1842-1921. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]]ದ [[ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]ಜ್ಞ, [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]; ಅಲೌಕಿಕವೂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೂ ಆದ ಗುಣದಿಂದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಗುನಗುತ್ತ ಸಹಿಸಿ, ಕ್ರಾಂತಿ ಚಳವಳಿಗೆ ಜನತೆಯ ಗೌರವ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ 2ನೆಯ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ, ಅರಮನೆಯ ಜೀವನದಿಂದ ಬೇಸರ ಹೊಂದಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವದಳವೊಂದರ ನಾಯಕನಾಗಿ ಸೇರಿದ. ಈತ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ|ಸೈಬೀರಿಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ [[ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ. ==ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಜೀವನ== 1872ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್‍ಜರ್ಲೆಂಡಿ]]ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಎಂ.ಎ. ಬಕುನಿನ್ನನ ಸಂದರ್ಶನ ಇವನಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಈತ ಬಕುನಿನ್ನನ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ರಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ತರುವಾಯ ಕ್ರಾಂತಿತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಜನರಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ 1874ರಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ. 1876ರಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿ]]ಗೂ ತರುವಾಯ ಸ್ವಿಟ್‍ಜರ್ಲೆಂಡಿಗೂ ಹೋದ. ಮತ್ತೆ 1882ರಲ್ಲಿ ಈತ ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ. 1886ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅನಂತರ ಲಂಡನ್ ಬಳಿ ನೆಲೆಸಿದ. ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಯಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದೆಂಬುದೂ ಅದರಿಂದ ಮಾನವರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಏಳಿಗೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆಂಬುದೂ ಇವನ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ವನ್ನು ಇವನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ. ಆಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೈನಿಕ ಆಡಳಿತ ಇದರಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದೆಂಬುದು ಅವನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. 1917ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿ|ರಷ್ಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಗೂ ಇವನ ಸ್ವಾಗತವಿತ್ತು. ಇವನ ಕ್ರಾಂತಿ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಈ ಘಟನೆ ಉತ್ತೇಜಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದೇ ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲುಂಟಾದ ಬಾಲ್‍ಷೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಈತ ಖಂಡಿಸಿದ. [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ]]ರು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಲಾರರೆಂಬುದು ಇವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ರಷ್ಯದ ಆಂತರಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕಿದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಈತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ. ರಷ್ಯ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನವೆ, 1921ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 8 ರಂದು, ಈತ ಮಾಸ್ಕೋ ಬಳಿ ಮೃತನಾದ. ತನ್ನ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಧು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್, ಪೀಟರ್, ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ }} [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] kd0ifighv6ofvi67z80fi5kuak8tdeb 1428490 1428489 2026-09-17T06:12:08Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಷ್ಯ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428490 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | name =ಪೀಟರ್ ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್ | native_name = {{nobold|Пётр Кропоткин}} | birth_name = Pyotr Alexeyevich Kropotkin | image = Peter Kropotkin circa 1900.jpg | alt = Bust portrait of an older man with no hair on his head, a wispy beard, and small glasses, in a coat | caption = Photograph by [[Nadar]], {{circa}} 1900 | birth_date = {{Gregorian to Julian|9 December 1842}} | birth_place = Moscow, Russian Empire | death_date = {{death date and age|1921|2|8|1842|12|9|df=y}} | death_place = [[Dmitrov]], Russian SFSR | spouse = [[Sophie Kropotkin|Sofia Ananyeva-Rabinovich]] | children = [[Alexandra Kropotkin|Alexandra]] | family = [[Kropotkin family|Kropotkin]] | education = {{Indented plainlist| * [[Page Corps|Corps of Pages]] (1857–1862) * [[Saint Petersburg Imperial University]] (enrolled 1867; did not graduate)<ref>Slatter, John. [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404100697.html "Kropotkin, Pyotr Alexeyevich"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916200053/http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404100697.html |date=16 September 2016 }} ''Encyclopedia of Russian History''. 2004. Retrieved 1 March 2016 from Encyclopedia.com.</ref> }} | era = {{plainlist| * [[19th-century philosophy]] * [[20th-century philosophy]] }} | region = {{plainlist| * [[Russian philosophy]] * [[Western philosophy]] }} | school_tradition = {{plainlist| * [[Anarchism]] * [[Communism]] * [[Socialism]] }} | main_interests = {{plainlist| * [[Political philosophy]] * [[Political history]] * Economics * Ethics * [[Darwinian theory]] * [[Geography]] }} | notable_ideas = {{Indented plainlist| * Political, ethical and economic theory of [[anarcho-communism]] * [[Mutual aid (organization theory)|Mutual aid]] * Criticism of [[wage labor]] * Five-hour workday * Communal kitchens * Voluntary communes }} | notable_works = {{Indented plainlist| * ''[[The Conquest of Bread]]'' (1892) * ''[[Fields, Factories, and Workshops]]'' (1899) * ''[[Memoirs of a Revolutionist]]'' (1899) * ''[[Mutual Aid: A Factor of Evolution]]'' (1902) }} | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|Russian Empire}} | unit = [[Page Corps|Corps of Pages]] | commands = {{Indented plainlist| * [[Aide-de-camp]] to the [[Transbaikal|Governor of Transbaikal]] * [[Attaché]] for [[Cossacks|Cossack]] affairs to the [[Siberia|Governor-General of East Siberia]]}} }} | signature = Peter Kropotkin signature.svg |resting_place=[[Novodevichy Cemetery]], Moscow }} '''ಪೀಟರ್ ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್''' 1842-1921. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]]ದ [[ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]ಜ್ಞ, [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]; ಅಲೌಕಿಕವೂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೂ ಆದ ಗುಣದಿಂದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಗುನಗುತ್ತ ಸಹಿಸಿ, ಕ್ರಾಂತಿ ಚಳವಳಿಗೆ ಜನತೆಯ ಗೌರವ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ 2ನೆಯ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ, ಅರಮನೆಯ ಜೀವನದಿಂದ ಬೇಸರ ಹೊಂದಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ವದಳವೊಂದರ ನಾಯಕನಾಗಿ ಸೇರಿದ. ಈತ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ|ಸೈಬೀರಿಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ [[ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ. ==ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಜೀವನ== 1872ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್‍ಜರ್ಲೆಂಡಿ]]ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಎಂ.ಎ. ಬಕುನಿನ್ನನ ಸಂದರ್ಶನ ಇವನಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಈತ ಬಕುನಿನ್ನನ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ರಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ತರುವಾಯ ಕ್ರಾಂತಿತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಜನರಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ 1874ರಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ. 1876ರಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿ]]ಗೂ ತರುವಾಯ ಸ್ವಿಟ್‍ಜರ್ಲೆಂಡಿಗೂ ಹೋದ. ಮತ್ತೆ 1882ರಲ್ಲಿ ಈತ ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ. 1886ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅನಂತರ ಲಂಡನ್ ಬಳಿ ನೆಲೆಸಿದ. ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಯಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದೆಂಬುದೂ ಅದರಿಂದ ಮಾನವರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಏಳಿಗೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆಂಬುದೂ ಇವನ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ವನ್ನು ಇವನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ. ಆಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೈನಿಕ ಆಡಳಿತ ಇದರಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದೆಂಬುದು ಅವನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. 1917ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿ|ರಷ್ಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಗೂ ಇವನ ಸ್ವಾಗತವಿತ್ತು. ಇವನ ಕ್ರಾಂತಿ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಈ ಘಟನೆ ಉತ್ತೇಜಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದೇ ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲುಂಟಾದ ಬಾಲ್‍ಷೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಈತ ಖಂಡಿಸಿದ. [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ]]ರು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಲಾರರೆಂಬುದು ಇವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ರಷ್ಯದ ಆಂತರಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕಿದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಈತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ. ರಷ್ಯ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನವೆ, 1921ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 8 ರಂದು, ಈತ ಮಾಸ್ಕೋ ಬಳಿ ಮೃತನಾದ. ತನ್ನ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಧು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೊಪಾಟ್ಕಿನ್, ಪೀಟರ್, ಅಲೆಕ್ಸೀವಿಚ್ }} [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ರಷ್ಯ]] nf3wzgww716u61ujyjhddkxxfla6tv3 0 187342 1428492 2026-09-17T06:42:16Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1428492 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = Benedetto Croce | honorific_suffix = [[Order of the Crown of Italy|OCI]] [[Order of Saints Maurice and Lazarus|COSML]] | image = Benedetto Croce 01.jpg | caption = Croce in 1909 | office = Member of the [[Senate of the Republic (Italy)|Senate of the Republic]] | term_start = 8 May 1948 | term_end = 20 November 1952 | constituency = [[Naples]] | office1 = Member of the [[Constituent Assembly of Italy|Constituent Assembly]] | term_start1 = 25 June 1946 | term_end1 = 31 January 1948 | constituency1 = [[At-large|Italy at-large]] | office2 = [[Italian Minister of Education|Minister of Public Education]] | prime_minister2 = [[Giovanni Giolitti]] | term_start2 = 15 June 1920 | term_end2 = 4 July 1921 | predecessor2 = Andrea Torre | successor2 = [[Orso Mario Corbino]] | office3 = Member of the [[Senate of the Kingdom of Italy|Senate of the Kingdom]] | appointer3 = [[Victor Emmanuel III of Italy|Victor Emmanuel III]] | term_start3 = 26 January 1910 | term_end3 = 24 June 1946 | birth_date = {{birth date|df=y|1866|2|25}} | birth_place = [[Pescasseroli]], [[Kingdom of Italy|Italy]] | death_date = {{death date and age|df=y|1952|11|20|1866|2|25}} | death_place = [[Naples]], Italy | party = [[Italian Liberal Party]]<br />(1922–1952) | spouse = {{marriage|Adele Rossi|1914}} | partner = {{marriage|Angelina Zampanelli|1893|1913|end=her d.}} | children = 4 | profession = {{hlist|Historian|writer|landowner}} | signature = FirmaBCroce.png | education = [[University of Naples]] | module = {{Infobox philosopher|embed=yes | era = [[20th-century philosophy]] | region = {{Tree list}} * [[Western philosophy]] ** [[Italian philosophy]] {{Tree list/end}} | school_tradition = [[Neo-Hegelianism]]<br />[[Classical liberalism]]<br />[[Historism]]<!--Not historicism--><ref>Robin Headlam Wells, Glenn Burgess, Rowland Wymer (eds.), ''[https://books.google.com/books?id=M_WPMPLP3PsC&q=%22Historicism%22 Neo-historicism: Studies in Renaissance Literature, History, and Politics]'' Boydell & Brewer Ltd, 2000, p. 3.</ref> (''storicismo'') | main_interests = {{hlist|[[History]]|[[aesthetics]]|[[politics]]}} | notable_ideas = [[Liberism]]<br />[[Aesthetic expressivism]] }} }} '''ಬೆನೆಡೆಟೋ ಕ್ರೋಚೆ''' - 1866-1952. [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]. [[ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸಕಾರ]], [[ಸಂಪಾದನೆ|ಸಂಪಾದಕ]], [[ವಿಮರ್ಶೆ|ವಿಮರ್ಶಕ]] ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಧುರೀಣ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಪೆಸ್ಕಸ್ಸೆರೋಲಿಯಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕೆಥೊಲಿಕ್ ಪಾಠಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಈತನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. 1883ರಲ್ಲಿ ಆದ ಭೂಕಂಪಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಈತನ ತಾಯಿತಂದೆ ಮೃತರಾದರು. ಅನಂತರ ಈತ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸೋದರ ಸಿಲ್ವೋಸ್ಪಾವೆಂಟನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರೋಮಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ. [[ರೋಮ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ ವ್ಯಾಸಂಗ ನಡೆಸಿದ ಮೇಲೆ, ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಗದೆ 1886ರಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸ್‍ಗೆ ಹೋದ. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನ== ಅಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸ್‍ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಚರಿತ್ರೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾದ. [[ಇತಿಹಾಸ|ಚರಿತ್ರೆ]]ಯ ಸ್ವಭಾವ(1893) ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಧಾನ(1895) ಎಂಬ [[ಪ್ರಬಂಧ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1896ರಿಂದ 1900ರ ವರೆಗೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಕುರಿತು ಹಲವು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದ. 1902ರ ಅನಂತರ ತನ್ನ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು'' ಫಿಲೊಸೊಫಿಯ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪಿರಿಟೊ ''ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ; ''ಈಸ್ತೆಟಿಕ್ ಆಸ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‍ಪ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್ ಜನರಲ್ ಲಿಂಗಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್'', ''ಲಾಜಿಕ್ ಆಸ್ ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಯೂರ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್''; ''ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್''; ''ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್''; ''ಥಿಯೊರಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಯೊಗ್ರಫಿ'', ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಹೆಗೆಲನ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ನಿಸ್ತೇಜನವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತು ಒಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದ. ಇವಲ್ಲದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಈತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರೋಚೆ 1903ರಲ್ಲಿ ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕ ಎಂಬ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನಲವತ್ತೊಂದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇವನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಾಗ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಅಲ್ಲದೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮುಖ್ಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಈತ ತನ್ನ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ. 1945ರಿಂದ ತನ್ನ ಅಂತ್ಯಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಕ್ವಾಡೆರ್ನಿಡೆಲ್ಲ ಕ್ರಿಟಕದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಿದ. ಚರಿತ್ರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಬರೆದ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವೆನಿಸಿವೆ. ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ಈತ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೇ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಿದ. 1910ರಲ್ಲಿ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯನಾದ. 1920-21ರವರೆಗೆ ವಿದ್ಯಾಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. 1925ರಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಒಂದು ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಕೆರಳಿದ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರು 1926ರಲ್ಲಿ ಇವನ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಈತನ ಖ್ಯಾತಿ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಸ್ವತಃ ಮುಸಲೋನಿಯೇ ಈತನ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆದರಿದ. 1943ರಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ. 1944ರಲ್ಲಿ ಖಾತೆ ಇಲ್ಲದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. 1945ರಲ್ಲಿ ಕನ್‍ಸಲ್ಟೆಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, 1946ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ. 1947ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಾಗಿ 1952ನೆಯ ನವೆಂಬರ್ 20ರಂದು ನೇಪಲ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದ. ==ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ== [[ಲಲಿತಕಲೆ]]ಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಭೌತಾತೀತ ಚಿಂತನೆಗೆ ಕ್ರೋಚೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಕಾರಣವಾದದ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಬಂದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದ್ದ ಶಿಷ್ಟತಾ ಸೂತ್ರಾವಳಿ(ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ರೂಲ್ಸ್) ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು. ಸೂತ್ರಗಳಿಗಾಗಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗಾಗಲಿ ತತ್ವಶಃ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ, ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈತ ಮನಗಂಡ. ಏತಕ್ಕೆಂದರೆ [[ನಿಸರ್ಗ]] ತಾನಾಗಿಯೇ ವಾಸ್ತವವಾದ ದ್ರವ್ಯವಲ್ಲ. ಅಂತಃಶ್ಚೈತನ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡಿದ ದ್ರವ್ಯ. ಕ್ರೋಚೆಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೂಲ; ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದ ಜನ್ಯ. ಚೈತನ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ: ಅಂತರ್ಬೋಧೆ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ; ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಲ್ಪನೆ; ಸಂಕಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ; ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಕಲ್ಪ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನೇ ಕಲೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವವ ಪರ್ಯಾಲೋಚಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಕ್ರೋಚೆಯ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಂತೆ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ ಎರಡೂ ಒಂದೇ. ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದು ಆಗುವಂತಿಲ್ಲ, ಇರುವಂತಿಲ್ಲ. ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಶಬ್ದಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡತೆ ತಪ್ಪಾಗದು. ಹಾಗಾದರೆ, ನೋಟಕರಿಗೊ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೊ ವಾಚಕರಿಗೊ ಸಂವೇದ್ಯವಾಗುವ ಚಿತ್ರ [[ಸಂಗೀತ]] [[ಕಾವ್ಯ]] ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಏನೆಂದು ಬರೆಯಬೇಕು? ಕ್ರೋಚೆಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅವೆಲ್ಲ ಕಲೆಗಾರ ಇಚ್ಛೆಪಟ್ಟು ತನ್ನ ಅಂತರ್ಯದಲ್ಲಾದ ಕಲೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ಬಾಹ್ಯರೂಪ, ಮೂರ್ತರೂಪ. ಅವು ಆ ಕಲೆಯ ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೊ ಅಲ್ಲವೊ ಹೇಳಲಾಗದು. ಒಳಗಿದ್ದದ್ದೇನೊ ಹೊರತಂದದ್ದೇನೊ ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು? ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಸಾಧಾರಣ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಶುದ್ಧ ಅಥವಾ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಲಾಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಾಧ್ಯ. ಕಲೆಯ ಅಥವಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಲು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಇನ್ನೆರಡು ಪದಗಳು-ವಿಭಾವನೆ (ಇಮ್ಯಾಜಿನೇಷನ್) ಮತ್ತು ಅಂದಚಂದ (ಬ್ಯೂಟಿ). ಕ್ರೋಚೆಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗೆ ಅವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಭಿನ್ನ ನುಡಿಗಳಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅವು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದಿಟವಾಗಿ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಯಾವುದನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆಯೊ ಅದನ್ನೇ ವಿಭಾವನೆಯೆಂದು ಕರೆದರೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವಿಭಾವನೆ ಬೇರೊಂದು ಪದ ಅಷ್ಟೆ; ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೂ ಸಾಧನೆಯೂ ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯ ಅಥವಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿರಲಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಲಾವಿದ ಎಲ್ಲೊ ತನ್ನ ಹೊರಗಿರುವ ಅಂದಚಂದವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ಒಳಗಿರುವ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳುವುದೇ ಅಂದಚಂದವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ವೆಂಬುದೇ ಒಂದೇ ಕಲಾತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಇರಬಹುದಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಚಂದ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದರ ಬದಲು ಅದು ಅಪೂರ್ಣ, ಅಸಮಗ್ರ, ಅಶುದ್ಧ, ಕುರೂಪ ಎನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸ ವಾಡಿಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ; ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಅಂಥ ಮಾತು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ. ಪರಿಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಗುಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೇ ವಿನಾ ಪರಿಮಾಣವಲ್ಲ. ಪ್ರೇಮಗೀತದ ಕವಿಯ ಒಂದು ಪದ್ಯಕ್ಕೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರೇಮದ ಸೊಲ್ಲಿಗೂ ಭಾವತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂತರವೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಸಂಭವನೀಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸತ್ಯವೂ ಹೌದು. ಅಂತರ ಇರುವುದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ, ಅಂಗವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ; ಅದು ಸಂಕೀರ್ಣ, ಇದು ಸರಳ. ಕಲಾವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾವನೆ|ಭಾವ]](ಫೀಲಿಂಗ್) ಅಥವಾ [[ರಾಗ]]ಕ್ಕೆ (ಎಮೋಷನ್) ದೊಡ್ಡ ಜಾಗ ಇರುವುದನ್ನು ಸಕಲರೂ ಬಲ್ಲರು. ಕಲಾವಿದರು ಭಾವಜೀವಿಗಳು ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಾದೆಯಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೋಚೆ ಭಾವಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟರೂ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಯೇ ತನ್ನ ಕಲಾತತ್ತ್ವದೊಳಕ್ಕೆ ಬರಗೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಬರಿ ಭಾವಕ್ಕೂ ಕಲೆಗೂ ಎಂದೂ ನಿಕಟ ಬಾಂಧವ್ಯ ಏರ್ಪಡಲಾರದು ಎಂದು ಅವನ ನಂಬಿಕೆ. ಭಾವವೆಂಬುದು ಜನರ ನಿತ್ಯಜೀವನದ ಪರಿಚಿತ ಭಾಗ. ಆದು ವಾಸ್ತವ. ಅದರಿಂದ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮ. ಆದರೆ ಕಲೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದ್ದು ಅಂತರ್ಬೋಧಿತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾದ, ಕೇವಲ ಭಾವೋದ್ರೇಕವಲ್ಲದ, ಭಾವ ಒಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯ ಅನುಭವ ನಮಗೆ ಸಂತೋಷ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳುವಾಗ ಆ ಕೃತಿಗೂ ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷಕ್ಕೂ ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭ್ರಾಂತಿಪಡಕೂಡದು. ಅಂತಃಶ್ಚೈತನ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಇಲ್ಲ ವಿಜಯದಲ್ಲೊ ಇಲ್ಲ ಸೋಲಲ್ಲೊ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷ ಚಟುವಟಿಕೆ ಉಲ್ಬಣವಾಗುತ್ತದೆ; ನಲಿವಾಗಲಿ, ನೋವಾಗಲಿ ಕಲಾವಿದನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿಗೆ ಅಷ್ಟೊ ಇಷ್ಟೊ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಅವನ ಕಲಾಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವು ದೂರ. ಕಲೆಗೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಹೋಗುವುದು ತರವಲ್ಲ; ಮಿಥ್ಯೆ ಹೇಗೆ ಸತ್ಯವಾದೀತು? ಎಂದಮೇಲೆ, ಕ್ರೋಚೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಂದ ನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಒಪ್ಪುವಂತಾದ್ದು ಕೃತಿಸೀಮಿತ ವಿಮರ್ಶೆ, ಕಲಾತಿಷ್ಠ ವಿಮರ್ಶೆ. ಸಾಹಿತಿ; ಅವನ ಜೀವನ ಗುಣಶೀಲ ಬಡತನ ಸಿರಿತನ; ಅವನ ಸಮಯ ಸನ್ನಿವೇಶ; ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಆಗುಹೋಗುಗಳು; ವಿಜ್ಞಾನ ನಾಗರೀಕತೆಗಳು ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ-ಮುಂತಾದ ಸಂಗತಿಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಕಾವ್ಯ, ನಾಟಕ ಯಾವುದು ಪರಿಚಯವಾಗಲಾರದು, ಸರಿಯಾಗಿ. ಕೇವಲ ಅವೇ ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು. ಭವ್ಯಕಾವ್ಯ (ಎಪಿಕ್), ನಾಟಕ ಭಾವಗೀತೆ ಎಂಬ ವಿಂಗಡಣೆ ಕ್ರೋಚೆಯ ಮತದಂತೆ, ಅಪ್ರಯೋಜಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಪ್ಪುತಿಳುವಳಿಕೆ. ಯಾವ ಕಾವ್ಯವೇ ಆಗಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ಆಂತರ್ಯ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಭಾವಗೀತೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕಾವ್ಯವೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಭಾವಗೀತೆ. ವಿಮರ್ಶಕನ ಕರ್ತವ್ಯ ಒಂದೆ: ತನ್ನ ಮುಂದಿರುವ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾವ್ಯತನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿರುವ ಅಂಶ ಯಾವುದು, ಅದರ ಬಗೆಯೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸದುತ್ತರವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು. ಮಿಕ್ಕ ಯಾವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಅವನ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ತೋಚಬೇಕಾದಿಲ್ಲ. ತೋಚಿದರೆ ಅನರ್ಥ ಖಂಡಿತ. ವಿಮರ್ಶಾಪ್ರಪಂಚಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳಾಗಿರುವ ನಿಯಮಾವಳಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಛಂದೋರೀತಿ, ಪದ್ಯಗದ್ಯಭೇದ, ಪದಪುಂಜ, ಕಥಾವಸ್ತು, ಕಥಾನಿಯಂತ್ರಣ, ಪಾತ್ರಶಿಲ್ಪ, ಶೈಲಿ, ವಿಶ್ಲೇಷಣ, ವರ್ಗೀಕರಣ ಶಿಷ್ಟತೆ, ನವಶಿಷ್ಟತೆ, ರಮ್ಯತೆ, ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ, ಆಧುನೀಕತೆ, ಅತ್ಯಾಧುನೀಕತೆ-ಮುಂತಾದುವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೆಚ್ಚೆದೆಯಿಂದ ಕಿತ್ತೊಗೆದಿದ್ದಾನೆ, ಕ್ರೋಚೆ. ಯಾವೊಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕನ ನಿಯಮಾವಳಿಯೂ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನುಲಂಘನೀಯ ಕಾಯಿದೆಯಾಗಿಲ್ಲ; ಮುಂದೆ ಬಂದ ಕವಿಗಳು ಅದನ್ನು ಒಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಮರ್ಶಕರು ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ-ಎಂಬ ಅರ್ಧ ಸತ್ಯಾಂಶ ಕ್ರೋಚೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಆಯುಧ. ಅಂತರ್ಬೋಧೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಶಬ್ದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಕವಿಯ ನಿಜ ರಾಗಭಾವನೆ ಎಂಬ ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಾತ್ಪರ್ಯ ಒಂದೆ. ಬಳಕೆಯ ನುಡಿಗಳಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶೇಷಾರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಚೆ ನಿಸ್ಸೀಮ. ಕವಿಯ ನಿಜ ರಾಗಭಾವನೆಯೇ ಅವನ ಕಾವ್ಯತ್ವ, ಅವನ ಕಾವ್ಯ. ಅದು ಎಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕ ತನ್ನ ಬೆರಳನ್ನಿಟ್ಟು ಇತರರಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡಬೇಕು; ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಧನ್ಯ. ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪಠಿಸುವಾಗ, ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ, ವಿಮರ್ಶಕ ಕಾವ್ಯತ್ವ ಎದ್ದುನಿಂದಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಮನಿಸಿ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸತಕ್ಕದ್ದು. ಈ ವಿಧದ ರಸಘಟ್ಟ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಕವಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವೇನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಕವಿಯ ಕವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ(ಪೊಯೆಟಿಕ್ ಪರ್ಸನ್ಯಾಲಿಟಿ) ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಷೇಕ್ಸ್‍ಪಿಯರಾಗಲಿ, ಕಾರ್ನಿಲನಾಗಲಿ ಅವನ ಕಳಪೆಯೂ ಕುರೂಪವೂ ಆದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಾವೇಕೆ ದುಗುಡಗೊಳ್ಳಬೇಕು? ಅವಾವುವೂ ಅವನ ಕವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯಲಾರದು. ಕ್ರೋಚೆ ಉಪದೇಶಿಸುವುದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕವಿತಾಸಂಗ್ರಹ ವಿಮರ್ಶೆ, ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ತೆಗೆದ ಕವಿತಾ ಸಂಗ್ರಹ ವಿಮರ್ಶೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಮರ್ಶಕನಾಗಿ ಕ್ರೋಚೆ ಅಂಥ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ರಸಜ್ಞ ಆತ; ಅವನ ವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಸಲ್ಲಲೇಬೇಕು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 18-19ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಹುಟ್ಟಿಬಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಸಂಕಲೆಗೊಳಿಸಿದ್ದುವು. ಕ್ರೋಚೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವುಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಕಾರಣನಾದ. ಕೃತಿಗೂ ವಿಮರ್ಶಕನಿಗೂ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಲಿ, ಪೂರ್ವಭಾವನೆಯಾಗಲಿ ಹೊರಗಣ ಸಂಗತಿಯಾಗಲಿ ವಿಚಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಕೂಡದು, ತಡೆಯಾಗಬಾರದು, ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೆಚ್ಚಲರ್ಹವಾದದ್ದು. ಕೊನೆಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕೃತಿಕಾರನೂ ಅಡ್ಡ ಬರಬಾರದು ಎಂಬುದೇ ಅವನ ವಿಸ್ಮಯತರುವ ಅಭಿಮತ. ಅದು ಸರಿ ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಳಿಯಗೊಡುವುದೇನು? ಅದರ ಬೆಲೆಯೆಷ್ಟು? ವಿಮರ್ಶಕನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನಿಸಿಕೆಯೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಬೇರಾವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೂ ಸ್ಥಾನಸಿಕ್ಕದೇ ಹೋದರೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿನಿಮಯವಾಗಲಿ, ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಲಿ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ. ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಅದಿಪತ್ಯದಿಂದ ಗೊಂದಲಯೇಳುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಡೆದುಬಂದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಸದಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲ, ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ, ಶಾಶ್ವತ ತತ್ವ ಪದ್ಧತಿ, ನುಡಿಗಟ್ಟು, ಒಂದೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಕ್ರೋಚೆ ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟರೆ ಅದನ್ನು ನಂಬಬೇಕೆ? ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅತಿಯಿಂದ ಅತಿರೇಖಕ್ಕೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕಿರುವುದು ದಿಟ; ಕ್ರೋಚೆಯೂ ಅವರ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಭಾಸವಾಗದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೆ? ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಕಲೆ, ಅಂತರ್ಬೋಧೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ವಿಭಾವನೆ ಸೌಂದರ್ಯವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ರೂಢಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವುದು ಸಮವೇ, ನ್ಯಾಯವೇ? ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಒಂದು ವಿದ್ಯೆ, ಪಾರಿಭಾಷಿಕತೆ ಅದಕ್ಕೂ ಉಂಟು, ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಹುದೆ? ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಮರ್ಶನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ==ಕ್ರೋಚೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ== ತನ್ನ ಮಹಾಗ್ರಂಥವಾದ ಈಸ್ಥೇಟಿಕದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕಲಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತವನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಪ್ರಕಾರ ಕಲಾಕ್ರಿಯೆ ಮಾನವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಸನಿಮಿಷ. ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ [[ಅನುಭೂತಿ]]. ಇದರೊಡನೆ ನೀತಿ, [[ಧರ್ಮ]], ಪ್ರಯೋಜನ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಪ್ರತಿಭಾನದ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವೂ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಭಾನಕ್ಕೆ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆತ್ಮವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ನೋಟ ಪ್ರತಿಭಾನದ ನೋಟವಾಗಲಾರದು. ಎಂದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಅಥವಾ ವಸ್ತುಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾನದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಲ್ಲವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಿಕೆಯೇ ಪ್ರತಿಭಾನವೆನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಾನವೇ ವ್ಯಕ್ತಮಾಡುವಿಕೆಯೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕ್ರೋಚೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಸೂತ್ರ. ಈ ವಾದ ಮನದಟ್ಟಾಗುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟ. ಸಾಮಾನ್ಯಾಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಮಾಡುವುದೆನ್ನುವುದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಯ. ಅಂದರೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪದ, [[ಬಣ್ಣ]], [[ಶಬ್ದ]], ಮತ್ತಿತರ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಹುರಂಗ ಪಡಿಸುವಿಕೆ-ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಭಾನದ ಅನಂತರ ನಡೆಸುವ ಕಾರ್ಯ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾದುದೇ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಾದ. ಕ್ರೋಚೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮನೋವೇದ್ಯವಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಾನಾಗ್ರಾಹ್ಯವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಸ್ವತಃ ಸಂಪೂರ್ಣ. ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವವನ್ನು ಯಾವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕವೂ ಹೊರಗೆಡಹುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಆತ್ಮಾನುಭವದಲ್ಲಿಯೇ ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎಂದರೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲಾನುಭವಗಳು ಮನೋನಿಷ್ಠವೆಂದಂತಾಯಿತು. ಇಂಥ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಮನೋನಿಷ್ಠ ಅನುಭವ ಸ್ವಯಂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಬಾಹ್ಯಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂದರೆ ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೂ-ಎಂದರೆ ಚಿತ್ರ, ಕವನ ಶಿಲ್ಪ ಮುಂತಾದವು-ಆ ಆದರ್ಶ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವಕ್ಕೂ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಭೌತಮಾಧ್ಯಮ ಮೂಲಕವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾನುಭವಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಮೌಲ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ, ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಂದರ, ಅಸುಂದರವೆನ್ನುವ ತೀರ್ಮಾನಗಳೆಲ್ಲ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಮಗೆ ಕಾಣಸಿಗುವ ಅಥವಾ ಕೇಳಿಬರುವ ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಆಂತರಿಕವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಅಥವಾ ಕಲಾಕೃತಿಗೆ ಸಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲೆಗೆ ಬೇರೊಂದು ಆದರ್ಶವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಅದರ ಆದರ್ಶ. ಯಾವ ರಸನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಭಾವವೇಷ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆಯೋ ಆಗಲೆ ಕಲೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವಿನ ಪೂರ್ವಪರಿಚಯದ ಅರಿವು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಕಲಾವಿದ ಅರಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ವಿವೇಚನೆಯೇ ಆತನಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧನೆಗೆ ಮಾಡುವ ಕಲಾಕೃತಿ ಕಲೆಯಲ್ಲ. ಕಲೆ ಉದ್ದೇರಹಿತವಾದುದು. ನೀತಿ, ಧರ್ಮಗಳ ಕಟ್ಟಳೆಗಳಿಂದ ಪಾರಾದುದು. ಕಲೆಗೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಕಲೆ, ಕಲೆಗಾಗಿ ಎನ್ನುವ ವಾದಕ್ಕೆ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಚಾರ ಬಹಳ ಪುಷ್ಠಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬೊಸಾಂಕೆ, ಕಾಲಿಂಗ್‍ವುಡ್, ಕ್ಯಾರಿಟ್ ಮುಂತಾದವರು ಕ್ರೋಚೆಯ ಆದರ್ಶಪ್ರಧಾನವಾದ ಸೌಂದರ್ಯದರ್ಶನವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರೂ ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳದ ಪ್ರತಿಭಾನ ಕುಂಠಿತ ಅಥವಾ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಬೊಸಾಂಕೆ ತನ್ನ ''ತ್ರಿ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಆನ್ ಈಸ್ಥೆಟಿಕ್ಸ್ ''ಎನ್ನುವ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಆತ್ಮದ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ದೇಹ ಬೇಕಾಗುವಂತೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಶಕ್ತಿ ಎನಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಭೌತಿಕ ದೇಹ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತು ಗತಮಾಡದ ಪ್ರತಿಭಾನ ಪ್ರತಿಭಾನವಾಗಲಾರದು. ಎರಡನೆಯವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳದ ಶಿಲ್ಪ, ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಸಂಗೀತ ಯಾವ ಮೌಲ್ಯ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಸಹಾಯಕವಾಗಲಾರದು. == ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು == * ''ಮೆಟೀರಿಯಲಿಸ್ಮೊ ಸ್ಟೋರಿಕೊ ಎಡ್ ಎಕನಾಮಿಯಾ ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟಿಕಾ (1900), ಸಿ.ಎಂ. ಮೆರೆಡಿತ್ ಅವರಿಂದ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಮೆಟೀರಿಯಲಿಸಂ ಅಂಡ್ ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್'' (1914) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 4 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1921) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಲೇಖಕರು 1951 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ. * ''L'Estetica come scienza dell'espressione e linguistica generale'' (1902), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ " ''Aesthetic as Science of Expression" ಮತ್ತು "General Linguistic"'' (2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಪರಿಷ್ಕೃತ 5ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ , ಕಾಲಿನ್ ಲಿಯಾಸ್ ಅವರಿಂದ " ''The Aesthetic as the Science of Expression" ಮತ್ತು "Of the Linguistic in General'' " (1992) ಎಂಬ ಹೊಸ ಅನುವಾದ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ (1908) , ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1950 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಫಿಲಾಸಫಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಟಿಕಾ, ಎಕನಾಮಿಕಾ ಎಡ್ ಎಟಿಕಾ (1909), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್'' (1913) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1923) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಲೇಖಕರಿಂದ 1950 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ. * ''ಲಾಜಿಕಾ ಕಮ್ ಸೈನ್ಜಾ ಡೆಲ್ ಕಾನ್ಸೆಟ್ಟೊ ಪುರೊ'' (1905), ಇದನ್ನು ''ಲಾಜಿಕ್ ಆಸ್ ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಯೂರ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್'' ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ (1917, ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ); ಪರಿಷ್ಕೃತ 4 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1920) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1947 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಲಾ ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಡಿ ಗಿಯಾಂಬಟ್ಟಿಸ್ಟಾ ವಿಕೊ'' (1911) * ''ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪಿರಿಟೊ'' (1912) * ''ಲಾ rivoluzione napoletana del 1799. ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ರಾಕೊಂಟಿ, ರೈಸರ್ಚೆ'' (ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, 1912); ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1948 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ * ''ಬ್ರೆವಿಯಾರಿಯೊ ಡಿ ಎಸ್ಟೆಟಿಕಾ'' (1913) * ''ಹೆಗೆಲ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೀವನ ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಸತ್ತಿದೆ (ಸಗ್ಗಿಯೊ ಸುಲ್ಲೊ ಹೆಗೆಲ್)'' , ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (1915) * ''ಕೊಡುಗೆ ಅಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕಾ ಡಿ ಮೆ ಸ್ಟೆಸ್ಸೊ'' (1918); ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ 1945 * ''ಕಥೆ ಮತ್ತು ಲೆಗ್ಜೆಂಡೆ ನೆಪೋಲೆಟೇನ್'' (1919) * ''ಟಿಯೋರಿಯಾ ಇ ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ (1920), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಥಿಯರಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಫಿ'' (1921)ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ರಾಕೊಂಟೊ ಡೆಗ್ಲಿ ರಾಕೊಂಟಿ ('' ಜಿಯಾಂಬಟ್ಟಿಸ್ಟಾ ಬೆಸಿಲ್‌ನ ಪೆಂಟಾಮೆರೋನ್‌ನ ''ನಿಯಾಪೊಲಿಟನ್‌ನಿಂದ'' ಇಟಾಲಿಯನ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ಅನುವಾದ , ಲೊ ''ಕುಂಟೊ ಡಿ ಲಿ ಕುಂಟಿ'' , 1925) * " ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ " ( ''ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕಾದಲ್ಲಿ'' , 1 ಮೇ 1925) * ''ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಡೆಲ್ ರೆಗ್ನೋ ಡಿ ನಾಪೋಲಿ (1925), ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಫ್ರೆನೆಯ್ ಅವರಿಂದ ನೇಪಲ್ಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ'' (1970, 1953 ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ)ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ಇತಿಹಾಸ'' (1933) * ''ಅಲ್ಟಿಮಿ ಸಗ್ಗಿ'' (1935) * ''ಲಾ ಪೊಯೆಸಿಯಾ'' (1936) * ''ಲಾ ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಕಮ್ ಪೆನ್ಸಿರೋ ಇ ಕಮ್ ಅಜಿಯೋನ್'' ; 1938), ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಸ್ಪ್ರಿಗ್ಜ್ ಅವರಿಂದ ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಸ್ ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ'' (1941) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಇಲ್ ಕ್ಯಾರಟ್ಟೆರೆ ಡೆಲ್ಲಾ ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಮಾಡರ್ನಾ'' (1941) * ''ಪರ್ಚೆ ನಾನ್ ಪೊಸಿಯಾಮೊ ನಾನ್ ಡಿರ್ಸಿ "ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನಿ"'' (1942) * ''ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ'' (1945). ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಉದಾರವಾದ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಬಂಧದ ಕ್ರೋಸ್‌ನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. * ''ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಇ ಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ'' (1949) ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.fondazionebenedettocroce.it/ Fondazione Biblioteca Benedetto Croce] * [http://www.iiss.it/ Istituto Italiano per gli Studi Storici, founded by Benedetto Croce] * {{Gutenberg author|id=3007}} * {{Internet Archive author|sname=Benedetto Croce}} * {{Librivox author|id=10425}} * [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Croce%2c%20Benedetto%2c%201866%2d1952 Online English translations of books by Croce] * [http://plato.stanford.edu/entries/croce-aesthetics/ Croce's Aesthetics] At the [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] * [http://pen-international.org/ PEN International] * [[Carlo Scognamiglio Pasini]], [https://web.archive.org/web/20160305023500/http://www.fondazione-einaudi.it/Download/lezione_Scognamiglio_2011.pdf "Liberismo e liberalismo nella polemica fra Croce ed Einaudi"] {{in lang|it}} * Antonio Zanfarino, [https://web.archive.org/web/20131215210151/http://www.mps.it/NR/rdonlyres/67C85B48-2745-42EE-9086-746C83017B44/34464/b1_zanfarino.pdf "Liberalismo e liberismo. Il confronto Croce-Einaudi"] {{in lang|it}} * {{PM20|FID=pe/003551}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಚೆ, ಬೆನೆಡೆಟೋ }} qsaeinb180wosyzrxol8hktff3boq0d 1428493 1428492 2026-09-17T06:43:02Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428493 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = Benedetto Croce | honorific_suffix = [[Order of the Crown of Italy|OCI]] [[Order of Saints Maurice and Lazarus|COSML]] | image = Benedetto Croce 01.jpg | caption = Croce in 1909 | office = Member of the [[Senate of the Republic (Italy)|Senate of the Republic]] | term_start = 8 May 1948 | term_end = 20 November 1952 | constituency = [[Naples]] | office1 = Member of the [[Constituent Assembly of Italy|Constituent Assembly]] | term_start1 = 25 June 1946 | term_end1 = 31 January 1948 | constituency1 = [[At-large|Italy at-large]] | office2 = [[Italian Minister of Education|Minister of Public Education]] | prime_minister2 = [[Giovanni Giolitti]] | term_start2 = 15 June 1920 | term_end2 = 4 July 1921 | predecessor2 = Andrea Torre | successor2 = [[Orso Mario Corbino]] | office3 = Member of the [[Senate of the Kingdom of Italy|Senate of the Kingdom]] | appointer3 = [[Victor Emmanuel III of Italy|Victor Emmanuel III]] | term_start3 = 26 January 1910 | term_end3 = 24 June 1946 | birth_date = {{birth date|df=y|1866|2|25}} | birth_place = [[Pescasseroli]], [[Kingdom of Italy|Italy]] | death_date = {{death date and age|df=y|1952|11|20|1866|2|25}} | death_place = [[Naples]], Italy | party = [[Italian Liberal Party]]<br />(1922–1952) | spouse = {{marriage|Adele Rossi|1914}} | partner = {{marriage|Angelina Zampanelli|1893|1913|end=her d.}} | children = 4 | profession = {{hlist|Historian|writer|landowner}} | signature = FirmaBCroce.png | education = [[University of Naples]] | module = {{Infobox philosopher|embed=yes | era = [[20th-century philosophy]] | region = {{Tree list}} * [[Western philosophy]] ** [[Italian philosophy]] {{Tree list/end}} | school_tradition = [[Neo-Hegelianism]]<br />[[Classical liberalism]]<br />[[Historism]]<!--Not historicism--><ref>Robin Headlam Wells, Glenn Burgess, Rowland Wymer (eds.), ''[https://books.google.com/books?id=M_WPMPLP3PsC&q=%22Historicism%22 Neo-historicism: Studies in Renaissance Literature, History, and Politics]'' Boydell & Brewer Ltd, 2000, p. 3.</ref> (''storicismo'') | main_interests = {{hlist|[[History]]|[[aesthetics]]|[[politics]]}} | notable_ideas = [[Liberism]]<br />[[Aesthetic expressivism]] }} }} '''ಬೆನೆಡೆಟೋ ಕ್ರೋಚೆ''' - 1866-1952. [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]. [[ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸಕಾರ]], [[ಸಂಪಾದನೆ|ಸಂಪಾದಕ]], [[ವಿಮರ್ಶೆ|ವಿಮರ್ಶಕ]] ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಧುರೀಣ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಪೆಸ್ಕಸ್ಸೆರೋಲಿಯಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕೆಥೊಲಿಕ್ ಪಾಠಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಈತನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. 1883ರಲ್ಲಿ ಆದ ಭೂಕಂಪಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಈತನ ತಾಯಿತಂದೆ ಮೃತರಾದರು. ಅನಂತರ ಈತ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸೋದರ ಸಿಲ್ವೋಸ್ಪಾವೆಂಟನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರೋಮಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ. [[ರೋಮ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ ವ್ಯಾಸಂಗ ನಡೆಸಿದ ಮೇಲೆ, ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಗದೆ 1886ರಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸ್‍ಗೆ ಹೋದ. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನ== ಅಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸ್‍ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಚರಿತ್ರೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾದ. [[ಇತಿಹಾಸ|ಚರಿತ್ರೆ]]ಯ ಸ್ವಭಾವ(1893) ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಧಾನ(1895) ಎಂಬ [[ಪ್ರಬಂಧ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1896ರಿಂದ 1900ರ ವರೆಗೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಕುರಿತು ಹಲವು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದ. 1902ರ ಅನಂತರ ತನ್ನ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು'' ಫಿಲೊಸೊಫಿಯ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪಿರಿಟೊ ''ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ; ''ಈಸ್ತೆಟಿಕ್ ಆಸ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‍ಪ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್ ಜನರಲ್ ಲಿಂಗಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್'', ''ಲಾಜಿಕ್ ಆಸ್ ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಯೂರ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್''; ''ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್''; ''ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್''; ''ಥಿಯೊರಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಯೊಗ್ರಫಿ'', ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಹೆಗೆಲನ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ನಿಸ್ತೇಜನವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತು ಒಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದ. ಇವಲ್ಲದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಈತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರೋಚೆ 1903ರಲ್ಲಿ ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕ ಎಂಬ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನಲವತ್ತೊಂದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇವನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಾಗ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಅಲ್ಲದೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮುಖ್ಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಈತ ತನ್ನ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ. 1945ರಿಂದ ತನ್ನ ಅಂತ್ಯಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಕ್ವಾಡೆರ್ನಿಡೆಲ್ಲ ಕ್ರಿಟಕದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಿದ. ಚರಿತ್ರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಬರೆದ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವೆನಿಸಿವೆ. ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ಈತ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೇ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಿದ. 1910ರಲ್ಲಿ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯನಾದ. 1920-21ರವರೆಗೆ ವಿದ್ಯಾಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. 1925ರಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಒಂದು ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಕೆರಳಿದ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರು 1926ರಲ್ಲಿ ಇವನ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಈತನ ಖ್ಯಾತಿ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಸ್ವತಃ ಮುಸಲೋನಿಯೇ ಈತನ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆದರಿದ. 1943ರಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ. 1944ರಲ್ಲಿ ಖಾತೆ ಇಲ್ಲದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. 1945ರಲ್ಲಿ ಕನ್‍ಸಲ್ಟೆಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, 1946ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ. 1947ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಾಗಿ 1952ನೆಯ ನವೆಂಬರ್ 20ರಂದು ನೇಪಲ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದ. ==ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ== [[ಲಲಿತಕಲೆ]]ಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಭೌತಾತೀತ ಚಿಂತನೆಗೆ ಕ್ರೋಚೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಕಾರಣವಾದದ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಬಂದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದ್ದ ಶಿಷ್ಟತಾ ಸೂತ್ರಾವಳಿ(ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ರೂಲ್ಸ್) ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು. ಸೂತ್ರಗಳಿಗಾಗಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗಾಗಲಿ ತತ್ವಶಃ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ, ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈತ ಮನಗಂಡ. ಏತಕ್ಕೆಂದರೆ [[ನಿಸರ್ಗ]] ತಾನಾಗಿಯೇ ವಾಸ್ತವವಾದ ದ್ರವ್ಯವಲ್ಲ. ಅಂತಃಶ್ಚೈತನ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡಿದ ದ್ರವ್ಯ. ಕ್ರೋಚೆಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೂಲ; ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದ ಜನ್ಯ. ಚೈತನ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ: ಅಂತರ್ಬೋಧೆ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ; ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಲ್ಪನೆ; ಸಂಕಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ; ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಕಲ್ಪ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನೇ ಕಲೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವವ ಪರ್ಯಾಲೋಚಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಕ್ರೋಚೆಯ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಂತೆ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ ಎರಡೂ ಒಂದೇ. ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದು ಆಗುವಂತಿಲ್ಲ, ಇರುವಂತಿಲ್ಲ. ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಶಬ್ದಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡತೆ ತಪ್ಪಾಗದು. ಹಾಗಾದರೆ, ನೋಟಕರಿಗೊ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೊ ವಾಚಕರಿಗೊ ಸಂವೇದ್ಯವಾಗುವ ಚಿತ್ರ [[ಸಂಗೀತ]] [[ಕಾವ್ಯ]] ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಏನೆಂದು ಬರೆಯಬೇಕು? ಕ್ರೋಚೆಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅವೆಲ್ಲ ಕಲೆಗಾರ ಇಚ್ಛೆಪಟ್ಟು ತನ್ನ ಅಂತರ್ಯದಲ್ಲಾದ ಕಲೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ಬಾಹ್ಯರೂಪ, ಮೂರ್ತರೂಪ. ಅವು ಆ ಕಲೆಯ ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೊ ಅಲ್ಲವೊ ಹೇಳಲಾಗದು. ಒಳಗಿದ್ದದ್ದೇನೊ ಹೊರತಂದದ್ದೇನೊ ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು? ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಸಾಧಾರಣ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಶುದ್ಧ ಅಥವಾ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಲಾಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಾಧ್ಯ. ಕಲೆಯ ಅಥವಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಲು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಇನ್ನೆರಡು ಪದಗಳು-ವಿಭಾವನೆ (ಇಮ್ಯಾಜಿನೇಷನ್) ಮತ್ತು ಅಂದಚಂದ (ಬ್ಯೂಟಿ). ಕ್ರೋಚೆಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗೆ ಅವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಭಿನ್ನ ನುಡಿಗಳಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅವು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದಿಟವಾಗಿ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಯಾವುದನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆಯೊ ಅದನ್ನೇ ವಿಭಾವನೆಯೆಂದು ಕರೆದರೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವಿಭಾವನೆ ಬೇರೊಂದು ಪದ ಅಷ್ಟೆ; ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೂ ಸಾಧನೆಯೂ ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯ ಅಥವಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿರಲಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಲಾವಿದ ಎಲ್ಲೊ ತನ್ನ ಹೊರಗಿರುವ ಅಂದಚಂದವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ಒಳಗಿರುವ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳುವುದೇ ಅಂದಚಂದವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ವೆಂಬುದೇ ಒಂದೇ ಕಲಾತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಇರಬಹುದಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಚಂದ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದರ ಬದಲು ಅದು ಅಪೂರ್ಣ, ಅಸಮಗ್ರ, ಅಶುದ್ಧ, ಕುರೂಪ ಎನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸ ವಾಡಿಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ; ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಅಂಥ ಮಾತು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ. ಪರಿಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಗುಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೇ ವಿನಾ ಪರಿಮಾಣವಲ್ಲ. ಪ್ರೇಮಗೀತದ ಕವಿಯ ಒಂದು ಪದ್ಯಕ್ಕೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರೇಮದ ಸೊಲ್ಲಿಗೂ ಭಾವತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂತರವೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಸಂಭವನೀಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸತ್ಯವೂ ಹೌದು. ಅಂತರ ಇರುವುದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ, ಅಂಗವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ; ಅದು ಸಂಕೀರ್ಣ, ಇದು ಸರಳ. ಕಲಾವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾವನೆ|ಭಾವ]](ಫೀಲಿಂಗ್) ಅಥವಾ [[ರಾಗ]]ಕ್ಕೆ (ಎಮೋಷನ್) ದೊಡ್ಡ ಜಾಗ ಇರುವುದನ್ನು ಸಕಲರೂ ಬಲ್ಲರು. ಕಲಾವಿದರು ಭಾವಜೀವಿಗಳು ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಾದೆಯಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೋಚೆ ಭಾವಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟರೂ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಯೇ ತನ್ನ ಕಲಾತತ್ತ್ವದೊಳಕ್ಕೆ ಬರಗೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಬರಿ ಭಾವಕ್ಕೂ ಕಲೆಗೂ ಎಂದೂ ನಿಕಟ ಬಾಂಧವ್ಯ ಏರ್ಪಡಲಾರದು ಎಂದು ಅವನ ನಂಬಿಕೆ. ಭಾವವೆಂಬುದು ಜನರ ನಿತ್ಯಜೀವನದ ಪರಿಚಿತ ಭಾಗ. ಆದು ವಾಸ್ತವ. ಅದರಿಂದ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮ. ಆದರೆ ಕಲೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದ್ದು ಅಂತರ್ಬೋಧಿತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾದ, ಕೇವಲ ಭಾವೋದ್ರೇಕವಲ್ಲದ, ಭಾವ ಒಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯ ಅನುಭವ ನಮಗೆ ಸಂತೋಷ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳುವಾಗ ಆ ಕೃತಿಗೂ ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷಕ್ಕೂ ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭ್ರಾಂತಿಪಡಕೂಡದು. ಅಂತಃಶ್ಚೈತನ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಇಲ್ಲ ವಿಜಯದಲ್ಲೊ ಇಲ್ಲ ಸೋಲಲ್ಲೊ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷ ಚಟುವಟಿಕೆ ಉಲ್ಬಣವಾಗುತ್ತದೆ; ನಲಿವಾಗಲಿ, ನೋವಾಗಲಿ ಕಲಾವಿದನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿಗೆ ಅಷ್ಟೊ ಇಷ್ಟೊ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಅವನ ಕಲಾಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವು ದೂರ. ಕಲೆಗೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಹೋಗುವುದು ತರವಲ್ಲ; ಮಿಥ್ಯೆ ಹೇಗೆ ಸತ್ಯವಾದೀತು? ಎಂದಮೇಲೆ, ಕ್ರೋಚೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಂದ ನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಒಪ್ಪುವಂತಾದ್ದು ಕೃತಿಸೀಮಿತ ವಿಮರ್ಶೆ, ಕಲಾತಿಷ್ಠ ವಿಮರ್ಶೆ. ಸಾಹಿತಿ; ಅವನ ಜೀವನ ಗುಣಶೀಲ ಬಡತನ ಸಿರಿತನ; ಅವನ ಸಮಯ ಸನ್ನಿವೇಶ; ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಆಗುಹೋಗುಗಳು; ವಿಜ್ಞಾನ ನಾಗರೀಕತೆಗಳು ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ-ಮುಂತಾದ ಸಂಗತಿಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಕಾವ್ಯ, ನಾಟಕ ಯಾವುದು ಪರಿಚಯವಾಗಲಾರದು, ಸರಿಯಾಗಿ. ಕೇವಲ ಅವೇ ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು. ಭವ್ಯಕಾವ್ಯ (ಎಪಿಕ್), ನಾಟಕ ಭಾವಗೀತೆ ಎಂಬ ವಿಂಗಡಣೆ ಕ್ರೋಚೆಯ ಮತದಂತೆ, ಅಪ್ರಯೋಜಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಪ್ಪುತಿಳುವಳಿಕೆ. ಯಾವ ಕಾವ್ಯವೇ ಆಗಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ಆಂತರ್ಯ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಭಾವಗೀತೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕಾವ್ಯವೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಭಾವಗೀತೆ. ವಿಮರ್ಶಕನ ಕರ್ತವ್ಯ ಒಂದೆ: ತನ್ನ ಮುಂದಿರುವ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾವ್ಯತನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿರುವ ಅಂಶ ಯಾವುದು, ಅದರ ಬಗೆಯೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸದುತ್ತರವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು. ಮಿಕ್ಕ ಯಾವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಅವನ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ತೋಚಬೇಕಾದಿಲ್ಲ. ತೋಚಿದರೆ ಅನರ್ಥ ಖಂಡಿತ. ವಿಮರ್ಶಾಪ್ರಪಂಚಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳಾಗಿರುವ ನಿಯಮಾವಳಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಛಂದೋರೀತಿ, ಪದ್ಯಗದ್ಯಭೇದ, ಪದಪುಂಜ, ಕಥಾವಸ್ತು, ಕಥಾನಿಯಂತ್ರಣ, ಪಾತ್ರಶಿಲ್ಪ, ಶೈಲಿ, ವಿಶ್ಲೇಷಣ, ವರ್ಗೀಕರಣ ಶಿಷ್ಟತೆ, ನವಶಿಷ್ಟತೆ, ರಮ್ಯತೆ, ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ, ಆಧುನೀಕತೆ, ಅತ್ಯಾಧುನೀಕತೆ-ಮುಂತಾದುವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೆಚ್ಚೆದೆಯಿಂದ ಕಿತ್ತೊಗೆದಿದ್ದಾನೆ, ಕ್ರೋಚೆ. ಯಾವೊಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕನ ನಿಯಮಾವಳಿಯೂ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನುಲಂಘನೀಯ ಕಾಯಿದೆಯಾಗಿಲ್ಲ; ಮುಂದೆ ಬಂದ ಕವಿಗಳು ಅದನ್ನು ಒಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಮರ್ಶಕರು ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ-ಎಂಬ ಅರ್ಧ ಸತ್ಯಾಂಶ ಕ್ರೋಚೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಆಯುಧ. ಅಂತರ್ಬೋಧೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಶಬ್ದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಕವಿಯ ನಿಜ ರಾಗಭಾವನೆ ಎಂಬ ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಾತ್ಪರ್ಯ ಒಂದೆ. ಬಳಕೆಯ ನುಡಿಗಳಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶೇಷಾರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಚೆ ನಿಸ್ಸೀಮ. ಕವಿಯ ನಿಜ ರಾಗಭಾವನೆಯೇ ಅವನ ಕಾವ್ಯತ್ವ, ಅವನ ಕಾವ್ಯ. ಅದು ಎಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕ ತನ್ನ ಬೆರಳನ್ನಿಟ್ಟು ಇತರರಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡಬೇಕು; ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಧನ್ಯ. ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪಠಿಸುವಾಗ, ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ, ವಿಮರ್ಶಕ ಕಾವ್ಯತ್ವ ಎದ್ದುನಿಂದಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಮನಿಸಿ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸತಕ್ಕದ್ದು. ಈ ವಿಧದ ರಸಘಟ್ಟ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಕವಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವೇನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಕವಿಯ ಕವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ(ಪೊಯೆಟಿಕ್ ಪರ್ಸನ್ಯಾಲಿಟಿ) ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಷೇಕ್ಸ್‍ಪಿಯರಾಗಲಿ, ಕಾರ್ನಿಲನಾಗಲಿ ಅವನ ಕಳಪೆಯೂ ಕುರೂಪವೂ ಆದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಾವೇಕೆ ದುಗುಡಗೊಳ್ಳಬೇಕು? ಅವಾವುವೂ ಅವನ ಕವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯಲಾರದು. ಕ್ರೋಚೆ ಉಪದೇಶಿಸುವುದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕವಿತಾಸಂಗ್ರಹ ವಿಮರ್ಶೆ, ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ತೆಗೆದ ಕವಿತಾ ಸಂಗ್ರಹ ವಿಮರ್ಶೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಮರ್ಶಕನಾಗಿ ಕ್ರೋಚೆ ಅಂಥ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ರಸಜ್ಞ ಆತ; ಅವನ ವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಸಲ್ಲಲೇಬೇಕು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 18-19ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಹುಟ್ಟಿಬಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಸಂಕಲೆಗೊಳಿಸಿದ್ದುವು. ಕ್ರೋಚೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವುಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಕಾರಣನಾದ. ಕೃತಿಗೂ ವಿಮರ್ಶಕನಿಗೂ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಲಿ, ಪೂರ್ವಭಾವನೆಯಾಗಲಿ ಹೊರಗಣ ಸಂಗತಿಯಾಗಲಿ ವಿಚಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಕೂಡದು, ತಡೆಯಾಗಬಾರದು, ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೆಚ್ಚಲರ್ಹವಾದದ್ದು. ಕೊನೆಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕೃತಿಕಾರನೂ ಅಡ್ಡ ಬರಬಾರದು ಎಂಬುದೇ ಅವನ ವಿಸ್ಮಯತರುವ ಅಭಿಮತ. ಅದು ಸರಿ ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಳಿಯಗೊಡುವುದೇನು? ಅದರ ಬೆಲೆಯೆಷ್ಟು? ವಿಮರ್ಶಕನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನಿಸಿಕೆಯೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಬೇರಾವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೂ ಸ್ಥಾನಸಿಕ್ಕದೇ ಹೋದರೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿನಿಮಯವಾಗಲಿ, ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಲಿ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ. ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಅದಿಪತ್ಯದಿಂದ ಗೊಂದಲಯೇಳುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಡೆದುಬಂದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಸದಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲ, ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ, ಶಾಶ್ವತ ತತ್ವ ಪದ್ಧತಿ, ನುಡಿಗಟ್ಟು, ಒಂದೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಕ್ರೋಚೆ ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟರೆ ಅದನ್ನು ನಂಬಬೇಕೆ? ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅತಿಯಿಂದ ಅತಿರೇಖಕ್ಕೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕಿರುವುದು ದಿಟ; ಕ್ರೋಚೆಯೂ ಅವರ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಭಾಸವಾಗದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೆ? ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಕಲೆ, ಅಂತರ್ಬೋಧೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ವಿಭಾವನೆ ಸೌಂದರ್ಯವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ರೂಢಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವುದು ಸಮವೇ, ನ್ಯಾಯವೇ? ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಒಂದು ವಿದ್ಯೆ, ಪಾರಿಭಾಷಿಕತೆ ಅದಕ್ಕೂ ಉಂಟು, ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಹುದೆ? ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಮರ್ಶನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ==ಕ್ರೋಚೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ== ತನ್ನ ಮಹಾಗ್ರಂಥವಾದ ಈಸ್ಥೇಟಿಕದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕಲಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತವನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಪ್ರಕಾರ ಕಲಾಕ್ರಿಯೆ ಮಾನವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಸನಿಮಿಷ. ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ [[ಅನುಭೂತಿ]]. ಇದರೊಡನೆ ನೀತಿ, [[ಧರ್ಮ]], ಪ್ರಯೋಜನ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಪ್ರತಿಭಾನದ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವೂ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಭಾನಕ್ಕೆ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆತ್ಮವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ನೋಟ ಪ್ರತಿಭಾನದ ನೋಟವಾಗಲಾರದು. ಎಂದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಅಥವಾ ವಸ್ತುಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾನದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಲ್ಲವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಿಕೆಯೇ ಪ್ರತಿಭಾನವೆನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಾನವೇ ವ್ಯಕ್ತಮಾಡುವಿಕೆಯೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕ್ರೋಚೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಸೂತ್ರ. ಈ ವಾದ ಮನದಟ್ಟಾಗುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟ. ಸಾಮಾನ್ಯಾಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಮಾಡುವುದೆನ್ನುವುದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಯ. ಅಂದರೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪದ, [[ಬಣ್ಣ]], [[ಶಬ್ದ]], ಮತ್ತಿತರ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಹುರಂಗ ಪಡಿಸುವಿಕೆ-ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಭಾನದ ಅನಂತರ ನಡೆಸುವ ಕಾರ್ಯ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾದುದೇ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಾದ. ಕ್ರೋಚೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮನೋವೇದ್ಯವಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಾನಾಗ್ರಾಹ್ಯವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಸ್ವತಃ ಸಂಪೂರ್ಣ. ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವವನ್ನು ಯಾವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕವೂ ಹೊರಗೆಡಹುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಆತ್ಮಾನುಭವದಲ್ಲಿಯೇ ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎಂದರೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲಾನುಭವಗಳು ಮನೋನಿಷ್ಠವೆಂದಂತಾಯಿತು. ಇಂಥ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಮನೋನಿಷ್ಠ ಅನುಭವ ಸ್ವಯಂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಬಾಹ್ಯಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂದರೆ ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೂ-ಎಂದರೆ ಚಿತ್ರ, ಕವನ ಶಿಲ್ಪ ಮುಂತಾದವು-ಆ ಆದರ್ಶ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವಕ್ಕೂ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಭೌತಮಾಧ್ಯಮ ಮೂಲಕವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾನುಭವಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಮೌಲ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ, ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಂದರ, ಅಸುಂದರವೆನ್ನುವ ತೀರ್ಮಾನಗಳೆಲ್ಲ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಮಗೆ ಕಾಣಸಿಗುವ ಅಥವಾ ಕೇಳಿಬರುವ ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಆಂತರಿಕವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಅಥವಾ ಕಲಾಕೃತಿಗೆ ಸಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲೆಗೆ ಬೇರೊಂದು ಆದರ್ಶವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಅದರ ಆದರ್ಶ. ಯಾವ ರಸನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಭಾವವೇಷ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆಯೋ ಆಗಲೆ ಕಲೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವಿನ ಪೂರ್ವಪರಿಚಯದ ಅರಿವು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಕಲಾವಿದ ಅರಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ವಿವೇಚನೆಯೇ ಆತನಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧನೆಗೆ ಮಾಡುವ ಕಲಾಕೃತಿ ಕಲೆಯಲ್ಲ. ಕಲೆ ಉದ್ದೇರಹಿತವಾದುದು. ನೀತಿ, ಧರ್ಮಗಳ ಕಟ್ಟಳೆಗಳಿಂದ ಪಾರಾದುದು. ಕಲೆಗೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಕಲೆ, ಕಲೆಗಾಗಿ ಎನ್ನುವ ವಾದಕ್ಕೆ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಚಾರ ಬಹಳ ಪುಷ್ಠಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬೊಸಾಂಕೆ, ಕಾಲಿಂಗ್‍ವುಡ್, ಕ್ಯಾರಿಟ್ ಮುಂತಾದವರು ಕ್ರೋಚೆಯ ಆದರ್ಶಪ್ರಧಾನವಾದ ಸೌಂದರ್ಯದರ್ಶನವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರೂ ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳದ ಪ್ರತಿಭಾನ ಕುಂಠಿತ ಅಥವಾ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಬೊಸಾಂಕೆ ತನ್ನ ''ತ್ರಿ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಆನ್ ಈಸ್ಥೆಟಿಕ್ಸ್ ''ಎನ್ನುವ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಆತ್ಮದ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ದೇಹ ಬೇಕಾಗುವಂತೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಶಕ್ತಿ ಎನಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಭೌತಿಕ ದೇಹ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತು ಗತಮಾಡದ ಪ್ರತಿಭಾನ ಪ್ರತಿಭಾನವಾಗಲಾರದು. ಎರಡನೆಯವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳದ ಶಿಲ್ಪ, ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಸಂಗೀತ ಯಾವ ಮೌಲ್ಯ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಸಹಾಯಕವಾಗಲಾರದು. == ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು == * ''ಮೆಟೀರಿಯಲಿಸ್ಮೊ ಸ್ಟೋರಿಕೊ ಎಡ್ ಎಕನಾಮಿಯಾ ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟಿಕಾ (1900), ಸಿ.ಎಂ. ಮೆರೆಡಿತ್ ಅವರಿಂದ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಮೆಟೀರಿಯಲಿಸಂ ಅಂಡ್ ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್'' (1914) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 4 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1921) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಲೇಖಕರು 1951 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ. * ''L'Estetica come scienza dell'espressione e linguistica generale'' (1902), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ " ''Aesthetic as Science of Expression" ಮತ್ತು "General Linguistic"'' (2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಪರಿಷ್ಕೃತ 5ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ , ಕಾಲಿನ್ ಲಿಯಾಸ್ ಅವರಿಂದ " ''The Aesthetic as the Science of Expression" ಮತ್ತು "Of the Linguistic in General'' " (1992) ಎಂಬ ಹೊಸ ಅನುವಾದ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ (1908) , ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1950 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಫಿಲಾಸಫಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಟಿಕಾ, ಎಕನಾಮಿಕಾ ಎಡ್ ಎಟಿಕಾ (1909), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್'' (1913) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1923) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಲೇಖಕರಿಂದ 1950 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ. * ''ಲಾಜಿಕಾ ಕಮ್ ಸೈನ್ಜಾ ಡೆಲ್ ಕಾನ್ಸೆಟ್ಟೊ ಪುರೊ'' (1905), ಇದನ್ನು ''ಲಾಜಿಕ್ ಆಸ್ ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಯೂರ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್'' ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ (1917, ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ); ಪರಿಷ್ಕೃತ 4 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1920) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1947 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಲಾ ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಡಿ ಗಿಯಾಂಬಟ್ಟಿಸ್ಟಾ ವಿಕೊ'' (1911) * ''ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪಿರಿಟೊ'' (1912) * ''ಲಾ rivoluzione napoletana del 1799. ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ರಾಕೊಂಟಿ, ರೈಸರ್ಚೆ'' (ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, 1912); ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1948 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ * ''ಬ್ರೆವಿಯಾರಿಯೊ ಡಿ ಎಸ್ಟೆಟಿಕಾ'' (1913) * ''ಹೆಗೆಲ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೀವನ ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಸತ್ತಿದೆ (ಸಗ್ಗಿಯೊ ಸುಲ್ಲೊ ಹೆಗೆಲ್)'' , ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (1915) * ''ಕೊಡುಗೆ ಅಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕಾ ಡಿ ಮೆ ಸ್ಟೆಸ್ಸೊ'' (1918); ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ 1945 * ''ಕಥೆ ಮತ್ತು ಲೆಗ್ಜೆಂಡೆ ನೆಪೋಲೆಟೇನ್'' (1919) * ''ಟಿಯೋರಿಯಾ ಇ ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ (1920), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಥಿಯರಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಫಿ'' (1921)ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ರಾಕೊಂಟೊ ಡೆಗ್ಲಿ ರಾಕೊಂಟಿ ('' ಜಿಯಾಂಬಟ್ಟಿಸ್ಟಾ ಬೆಸಿಲ್‌ನ ಪೆಂಟಾಮೆರೋನ್‌ನ ''ನಿಯಾಪೊಲಿಟನ್‌ನಿಂದ'' ಇಟಾಲಿಯನ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ಅನುವಾದ , ಲೊ ''ಕುಂಟೊ ಡಿ ಲಿ ಕುಂಟಿ'' , 1925) * " ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ " ( ''ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕಾದಲ್ಲಿ'' , 1 ಮೇ 1925) * ''ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಡೆಲ್ ರೆಗ್ನೋ ಡಿ ನಾಪೋಲಿ (1925), ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಫ್ರೆನೆಯ್ ಅವರಿಂದ ನೇಪಲ್ಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ'' (1970, 1953 ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ)ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ಇತಿಹಾಸ'' (1933) * ''ಅಲ್ಟಿಮಿ ಸಗ್ಗಿ'' (1935) * ''ಲಾ ಪೊಯೆಸಿಯಾ'' (1936) * ''ಲಾ ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಕಮ್ ಪೆನ್ಸಿರೋ ಇ ಕಮ್ ಅಜಿಯೋನ್'' ; 1938), ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಸ್ಪ್ರಿಗ್ಜ್ ಅವರಿಂದ ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಸ್ ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ'' (1941) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಇಲ್ ಕ್ಯಾರಟ್ಟೆರೆ ಡೆಲ್ಲಾ ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಮಾಡರ್ನಾ'' (1941) * ''ಪರ್ಚೆ ನಾನ್ ಪೊಸಿಯಾಮೊ ನಾನ್ ಡಿರ್ಸಿ "ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನಿ"'' (1942) * ''ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ'' (1945). ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಉದಾರವಾದ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಬಂಧದ ಕ್ರೋಸ್‌ನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. * ''ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಇ ಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ'' (1949) ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.fondazionebenedettocroce.it/ Fondazione Biblioteca Benedetto Croce] * [http://www.iiss.it/ Istituto Italiano per gli Studi Storici, founded by Benedetto Croce] * {{Gutenberg author|id=3007}} * {{Internet Archive author|sname=Benedetto Croce}} * {{Librivox author|id=10425}} * [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Croce%2c%20Benedetto%2c%201866%2d1952 Online English translations of books by Croce] * [http://plato.stanford.edu/entries/croce-aesthetics/ Croce's Aesthetics] At the [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] * [http://pen-international.org/ PEN International] * [[Carlo Scognamiglio Pasini]], [https://web.archive.org/web/20160305023500/http://www.fondazione-einaudi.it/Download/lezione_Scognamiglio_2011.pdf "Liberismo e liberalismo nella polemica fra Croce ed Einaudi"] {{in lang|it}} * Antonio Zanfarino, [https://web.archive.org/web/20131215210151/http://www.mps.it/NR/rdonlyres/67C85B48-2745-42EE-9086-746C83017B44/34464/b1_zanfarino.pdf "Liberalismo e liberismo. Il confronto Croce-Einaudi"] {{in lang|it}} * {{PM20|FID=pe/003551}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಚೆ, ಬೆನೆಡೆಟೋ }} [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] demmfqwoe5mljem4jk74jgstite6bcf 1428494 1428493 2026-09-17T06:43:22Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428494 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = Benedetto Croce | honorific_suffix = [[Order of the Crown of Italy|OCI]] [[Order of Saints Maurice and Lazarus|COSML]] | image = Benedetto Croce 01.jpg | caption = Croce in 1909 | office = Member of the [[Senate of the Republic (Italy)|Senate of the Republic]] | term_start = 8 May 1948 | term_end = 20 November 1952 | constituency = [[Naples]] | office1 = Member of the [[Constituent Assembly of Italy|Constituent Assembly]] | term_start1 = 25 June 1946 | term_end1 = 31 January 1948 | constituency1 = [[At-large|Italy at-large]] | office2 = [[Italian Minister of Education|Minister of Public Education]] | prime_minister2 = [[Giovanni Giolitti]] | term_start2 = 15 June 1920 | term_end2 = 4 July 1921 | predecessor2 = Andrea Torre | successor2 = [[Orso Mario Corbino]] | office3 = Member of the [[Senate of the Kingdom of Italy|Senate of the Kingdom]] | appointer3 = [[Victor Emmanuel III of Italy|Victor Emmanuel III]] | term_start3 = 26 January 1910 | term_end3 = 24 June 1946 | birth_date = {{birth date|df=y|1866|2|25}} | birth_place = [[Pescasseroli]], [[Kingdom of Italy|Italy]] | death_date = {{death date and age|df=y|1952|11|20|1866|2|25}} | death_place = [[Naples]], Italy | party = [[Italian Liberal Party]]<br />(1922–1952) | spouse = {{marriage|Adele Rossi|1914}} | partner = {{marriage|Angelina Zampanelli|1893|1913|end=her d.}} | children = 4 | profession = {{hlist|Historian|writer|landowner}} | signature = FirmaBCroce.png | education = [[University of Naples]] | module = {{Infobox philosopher|embed=yes | era = [[20th-century philosophy]] | region = {{Tree list}} * [[Western philosophy]] ** [[Italian philosophy]] {{Tree list/end}} | school_tradition = [[Neo-Hegelianism]]<br />[[Classical liberalism]]<br />[[Historism]]<!--Not historicism--><ref>Robin Headlam Wells, Glenn Burgess, Rowland Wymer (eds.), ''[https://books.google.com/books?id=M_WPMPLP3PsC&q=%22Historicism%22 Neo-historicism: Studies in Renaissance Literature, History, and Politics]'' Boydell & Brewer Ltd, 2000, p. 3.</ref> (''storicismo'') | main_interests = {{hlist|[[History]]|[[aesthetics]]|[[politics]]}} | notable_ideas = [[Liberism]]<br />[[Aesthetic expressivism]] }} }} '''ಬೆನೆಡೆಟೋ ಕ್ರೋಚೆ''' - 1866-1952. [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]. [[ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸಕಾರ]], [[ಸಂಪಾದನೆ|ಸಂಪಾದಕ]], [[ವಿಮರ್ಶೆ|ವಿಮರ್ಶಕ]] ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಧುರೀಣ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಪೆಸ್ಕಸ್ಸೆರೋಲಿಯಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕೆಥೊಲಿಕ್ ಪಾಠಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಈತನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. 1883ರಲ್ಲಿ ಆದ ಭೂಕಂಪಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಈತನ ತಾಯಿತಂದೆ ಮೃತರಾದರು. ಅನಂತರ ಈತ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸೋದರ ಸಿಲ್ವೋಸ್ಪಾವೆಂಟನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರೋಮಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ. [[ರೋಮ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ ವ್ಯಾಸಂಗ ನಡೆಸಿದ ಮೇಲೆ, ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಗದೆ 1886ರಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸ್‍ಗೆ ಹೋದ. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನ== ಅಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸ್‍ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಚರಿತ್ರೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾದ. [[ಇತಿಹಾಸ|ಚರಿತ್ರೆ]]ಯ ಸ್ವಭಾವ(1893) ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಧಾನ(1895) ಎಂಬ [[ಪ್ರಬಂಧ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1896ರಿಂದ 1900ರ ವರೆಗೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಕುರಿತು ಹಲವು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದ. 1902ರ ಅನಂತರ ತನ್ನ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು'' ಫಿಲೊಸೊಫಿಯ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪಿರಿಟೊ ''ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ; ''ಈಸ್ತೆಟಿಕ್ ಆಸ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‍ಪ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್ ಜನರಲ್ ಲಿಂಗಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್'', ''ಲಾಜಿಕ್ ಆಸ್ ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಯೂರ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್''; ''ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್''; ''ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್''; ''ಥಿಯೊರಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಯೊಗ್ರಫಿ'', ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಹೆಗೆಲನ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ನಿಸ್ತೇಜನವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತು ಒಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದ. ಇವಲ್ಲದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಈತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರೋಚೆ 1903ರಲ್ಲಿ ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕ ಎಂಬ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನಲವತ್ತೊಂದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇವನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಾಗ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಅಲ್ಲದೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮುಖ್ಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಈತ ತನ್ನ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ. 1945ರಿಂದ ತನ್ನ ಅಂತ್ಯಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಕ್ವಾಡೆರ್ನಿಡೆಲ್ಲ ಕ್ರಿಟಕದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಿದ. ಚರಿತ್ರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಬರೆದ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವೆನಿಸಿವೆ. ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ಈತ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೇ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಿದ. 1910ರಲ್ಲಿ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯನಾದ. 1920-21ರವರೆಗೆ ವಿದ್ಯಾಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. 1925ರಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಒಂದು ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಕೆರಳಿದ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರು 1926ರಲ್ಲಿ ಇವನ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಈತನ ಖ್ಯಾತಿ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಸ್ವತಃ ಮುಸಲೋನಿಯೇ ಈತನ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆದರಿದ. 1943ರಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ. 1944ರಲ್ಲಿ ಖಾತೆ ಇಲ್ಲದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. 1945ರಲ್ಲಿ ಕನ್‍ಸಲ್ಟೆಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, 1946ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ. 1947ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಾಗಿ 1952ನೆಯ ನವೆಂಬರ್ 20ರಂದು ನೇಪಲ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದ. ==ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ== [[ಲಲಿತಕಲೆ]]ಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಭೌತಾತೀತ ಚಿಂತನೆಗೆ ಕ್ರೋಚೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಕಾರಣವಾದದ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಬಂದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದ್ದ ಶಿಷ್ಟತಾ ಸೂತ್ರಾವಳಿ(ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ರೂಲ್ಸ್) ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು. ಸೂತ್ರಗಳಿಗಾಗಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗಾಗಲಿ ತತ್ವಶಃ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ, ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈತ ಮನಗಂಡ. ಏತಕ್ಕೆಂದರೆ [[ನಿಸರ್ಗ]] ತಾನಾಗಿಯೇ ವಾಸ್ತವವಾದ ದ್ರವ್ಯವಲ್ಲ. ಅಂತಃಶ್ಚೈತನ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡಿದ ದ್ರವ್ಯ. ಕ್ರೋಚೆಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೂಲ; ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದ ಜನ್ಯ. ಚೈತನ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ: ಅಂತರ್ಬೋಧೆ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ; ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಲ್ಪನೆ; ಸಂಕಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ; ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಕಲ್ಪ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನೇ ಕಲೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವವ ಪರ್ಯಾಲೋಚಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಕ್ರೋಚೆಯ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಂತೆ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ ಎರಡೂ ಒಂದೇ. ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದು ಆಗುವಂತಿಲ್ಲ, ಇರುವಂತಿಲ್ಲ. ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಶಬ್ದಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡತೆ ತಪ್ಪಾಗದು. ಹಾಗಾದರೆ, ನೋಟಕರಿಗೊ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೊ ವಾಚಕರಿಗೊ ಸಂವೇದ್ಯವಾಗುವ ಚಿತ್ರ [[ಸಂಗೀತ]] [[ಕಾವ್ಯ]] ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಏನೆಂದು ಬರೆಯಬೇಕು? ಕ್ರೋಚೆಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅವೆಲ್ಲ ಕಲೆಗಾರ ಇಚ್ಛೆಪಟ್ಟು ತನ್ನ ಅಂತರ್ಯದಲ್ಲಾದ ಕಲೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ಬಾಹ್ಯರೂಪ, ಮೂರ್ತರೂಪ. ಅವು ಆ ಕಲೆಯ ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೊ ಅಲ್ಲವೊ ಹೇಳಲಾಗದು. ಒಳಗಿದ್ದದ್ದೇನೊ ಹೊರತಂದದ್ದೇನೊ ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು? ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಸಾಧಾರಣ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಶುದ್ಧ ಅಥವಾ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಲಾಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಾಧ್ಯ. ಕಲೆಯ ಅಥವಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಲು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಇನ್ನೆರಡು ಪದಗಳು-ವಿಭಾವನೆ (ಇಮ್ಯಾಜಿನೇಷನ್) ಮತ್ತು ಅಂದಚಂದ (ಬ್ಯೂಟಿ). ಕ್ರೋಚೆಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗೆ ಅವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಭಿನ್ನ ನುಡಿಗಳಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅವು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದಿಟವಾಗಿ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಯಾವುದನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆಯೊ ಅದನ್ನೇ ವಿಭಾವನೆಯೆಂದು ಕರೆದರೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವಿಭಾವನೆ ಬೇರೊಂದು ಪದ ಅಷ್ಟೆ; ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೂ ಸಾಧನೆಯೂ ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯ ಅಥವಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿರಲಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಲಾವಿದ ಎಲ್ಲೊ ತನ್ನ ಹೊರಗಿರುವ ಅಂದಚಂದವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ಒಳಗಿರುವ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳುವುದೇ ಅಂದಚಂದವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ವೆಂಬುದೇ ಒಂದೇ ಕಲಾತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಇರಬಹುದಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಚಂದ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದರ ಬದಲು ಅದು ಅಪೂರ್ಣ, ಅಸಮಗ್ರ, ಅಶುದ್ಧ, ಕುರೂಪ ಎನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸ ವಾಡಿಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ; ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಅಂಥ ಮಾತು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ. ಪರಿಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಗುಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೇ ವಿನಾ ಪರಿಮಾಣವಲ್ಲ. ಪ್ರೇಮಗೀತದ ಕವಿಯ ಒಂದು ಪದ್ಯಕ್ಕೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರೇಮದ ಸೊಲ್ಲಿಗೂ ಭಾವತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂತರವೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಸಂಭವನೀಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸತ್ಯವೂ ಹೌದು. ಅಂತರ ಇರುವುದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ, ಅಂಗವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ; ಅದು ಸಂಕೀರ್ಣ, ಇದು ಸರಳ. ಕಲಾವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾವನೆ|ಭಾವ]](ಫೀಲಿಂಗ್) ಅಥವಾ [[ರಾಗ]]ಕ್ಕೆ (ಎಮೋಷನ್) ದೊಡ್ಡ ಜಾಗ ಇರುವುದನ್ನು ಸಕಲರೂ ಬಲ್ಲರು. ಕಲಾವಿದರು ಭಾವಜೀವಿಗಳು ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಾದೆಯಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೋಚೆ ಭಾವಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟರೂ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಯೇ ತನ್ನ ಕಲಾತತ್ತ್ವದೊಳಕ್ಕೆ ಬರಗೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಬರಿ ಭಾವಕ್ಕೂ ಕಲೆಗೂ ಎಂದೂ ನಿಕಟ ಬಾಂಧವ್ಯ ಏರ್ಪಡಲಾರದು ಎಂದು ಅವನ ನಂಬಿಕೆ. ಭಾವವೆಂಬುದು ಜನರ ನಿತ್ಯಜೀವನದ ಪರಿಚಿತ ಭಾಗ. ಆದು ವಾಸ್ತವ. ಅದರಿಂದ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮ. ಆದರೆ ಕಲೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದ್ದು ಅಂತರ್ಬೋಧಿತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾದ, ಕೇವಲ ಭಾವೋದ್ರೇಕವಲ್ಲದ, ಭಾವ ಒಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯ ಅನುಭವ ನಮಗೆ ಸಂತೋಷ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳುವಾಗ ಆ ಕೃತಿಗೂ ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷಕ್ಕೂ ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭ್ರಾಂತಿಪಡಕೂಡದು. ಅಂತಃಶ್ಚೈತನ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಇಲ್ಲ ವಿಜಯದಲ್ಲೊ ಇಲ್ಲ ಸೋಲಲ್ಲೊ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷ ಚಟುವಟಿಕೆ ಉಲ್ಬಣವಾಗುತ್ತದೆ; ನಲಿವಾಗಲಿ, ನೋವಾಗಲಿ ಕಲಾವಿದನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿಗೆ ಅಷ್ಟೊ ಇಷ್ಟೊ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಅವನ ಕಲಾಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವು ದೂರ. ಕಲೆಗೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಹೋಗುವುದು ತರವಲ್ಲ; ಮಿಥ್ಯೆ ಹೇಗೆ ಸತ್ಯವಾದೀತು? ಎಂದಮೇಲೆ, ಕ್ರೋಚೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಂದ ನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಒಪ್ಪುವಂತಾದ್ದು ಕೃತಿಸೀಮಿತ ವಿಮರ್ಶೆ, ಕಲಾತಿಷ್ಠ ವಿಮರ್ಶೆ. ಸಾಹಿತಿ; ಅವನ ಜೀವನ ಗುಣಶೀಲ ಬಡತನ ಸಿರಿತನ; ಅವನ ಸಮಯ ಸನ್ನಿವೇಶ; ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಆಗುಹೋಗುಗಳು; ವಿಜ್ಞಾನ ನಾಗರೀಕತೆಗಳು ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ-ಮುಂತಾದ ಸಂಗತಿಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಕಾವ್ಯ, ನಾಟಕ ಯಾವುದು ಪರಿಚಯವಾಗಲಾರದು, ಸರಿಯಾಗಿ. ಕೇವಲ ಅವೇ ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು. ಭವ್ಯಕಾವ್ಯ (ಎಪಿಕ್), ನಾಟಕ ಭಾವಗೀತೆ ಎಂಬ ವಿಂಗಡಣೆ ಕ್ರೋಚೆಯ ಮತದಂತೆ, ಅಪ್ರಯೋಜಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಪ್ಪುತಿಳುವಳಿಕೆ. ಯಾವ ಕಾವ್ಯವೇ ಆಗಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ಆಂತರ್ಯ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಭಾವಗೀತೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕಾವ್ಯವೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಭಾವಗೀತೆ. ವಿಮರ್ಶಕನ ಕರ್ತವ್ಯ ಒಂದೆ: ತನ್ನ ಮುಂದಿರುವ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾವ್ಯತನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿರುವ ಅಂಶ ಯಾವುದು, ಅದರ ಬಗೆಯೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸದುತ್ತರವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು. ಮಿಕ್ಕ ಯಾವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಅವನ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ತೋಚಬೇಕಾದಿಲ್ಲ. ತೋಚಿದರೆ ಅನರ್ಥ ಖಂಡಿತ. ವಿಮರ್ಶಾಪ್ರಪಂಚಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳಾಗಿರುವ ನಿಯಮಾವಳಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಛಂದೋರೀತಿ, ಪದ್ಯಗದ್ಯಭೇದ, ಪದಪುಂಜ, ಕಥಾವಸ್ತು, ಕಥಾನಿಯಂತ್ರಣ, ಪಾತ್ರಶಿಲ್ಪ, ಶೈಲಿ, ವಿಶ್ಲೇಷಣ, ವರ್ಗೀಕರಣ ಶಿಷ್ಟತೆ, ನವಶಿಷ್ಟತೆ, ರಮ್ಯತೆ, ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ, ಆಧುನೀಕತೆ, ಅತ್ಯಾಧುನೀಕತೆ-ಮುಂತಾದುವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೆಚ್ಚೆದೆಯಿಂದ ಕಿತ್ತೊಗೆದಿದ್ದಾನೆ, ಕ್ರೋಚೆ. ಯಾವೊಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕನ ನಿಯಮಾವಳಿಯೂ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನುಲಂಘನೀಯ ಕಾಯಿದೆಯಾಗಿಲ್ಲ; ಮುಂದೆ ಬಂದ ಕವಿಗಳು ಅದನ್ನು ಒಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಮರ್ಶಕರು ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ-ಎಂಬ ಅರ್ಧ ಸತ್ಯಾಂಶ ಕ್ರೋಚೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಆಯುಧ. ಅಂತರ್ಬೋಧೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಶಬ್ದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಕವಿಯ ನಿಜ ರಾಗಭಾವನೆ ಎಂಬ ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಾತ್ಪರ್ಯ ಒಂದೆ. ಬಳಕೆಯ ನುಡಿಗಳಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶೇಷಾರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಚೆ ನಿಸ್ಸೀಮ. ಕವಿಯ ನಿಜ ರಾಗಭಾವನೆಯೇ ಅವನ ಕಾವ್ಯತ್ವ, ಅವನ ಕಾವ್ಯ. ಅದು ಎಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕ ತನ್ನ ಬೆರಳನ್ನಿಟ್ಟು ಇತರರಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡಬೇಕು; ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಧನ್ಯ. ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪಠಿಸುವಾಗ, ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ, ವಿಮರ್ಶಕ ಕಾವ್ಯತ್ವ ಎದ್ದುನಿಂದಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಮನಿಸಿ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸತಕ್ಕದ್ದು. ಈ ವಿಧದ ರಸಘಟ್ಟ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಕವಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವೇನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಕವಿಯ ಕವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ(ಪೊಯೆಟಿಕ್ ಪರ್ಸನ್ಯಾಲಿಟಿ) ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಷೇಕ್ಸ್‍ಪಿಯರಾಗಲಿ, ಕಾರ್ನಿಲನಾಗಲಿ ಅವನ ಕಳಪೆಯೂ ಕುರೂಪವೂ ಆದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಾವೇಕೆ ದುಗುಡಗೊಳ್ಳಬೇಕು? ಅವಾವುವೂ ಅವನ ಕವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯಲಾರದು. ಕ್ರೋಚೆ ಉಪದೇಶಿಸುವುದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕವಿತಾಸಂಗ್ರಹ ವಿಮರ್ಶೆ, ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ತೆಗೆದ ಕವಿತಾ ಸಂಗ್ರಹ ವಿಮರ್ಶೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಮರ್ಶಕನಾಗಿ ಕ್ರೋಚೆ ಅಂಥ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ರಸಜ್ಞ ಆತ; ಅವನ ವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಸಲ್ಲಲೇಬೇಕು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 18-19ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಹುಟ್ಟಿಬಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಸಂಕಲೆಗೊಳಿಸಿದ್ದುವು. ಕ್ರೋಚೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವುಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಕಾರಣನಾದ. ಕೃತಿಗೂ ವಿಮರ್ಶಕನಿಗೂ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಲಿ, ಪೂರ್ವಭಾವನೆಯಾಗಲಿ ಹೊರಗಣ ಸಂಗತಿಯಾಗಲಿ ವಿಚಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಕೂಡದು, ತಡೆಯಾಗಬಾರದು, ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೆಚ್ಚಲರ್ಹವಾದದ್ದು. ಕೊನೆಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕೃತಿಕಾರನೂ ಅಡ್ಡ ಬರಬಾರದು ಎಂಬುದೇ ಅವನ ವಿಸ್ಮಯತರುವ ಅಭಿಮತ. ಅದು ಸರಿ ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಳಿಯಗೊಡುವುದೇನು? ಅದರ ಬೆಲೆಯೆಷ್ಟು? ವಿಮರ್ಶಕನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನಿಸಿಕೆಯೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಬೇರಾವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೂ ಸ್ಥಾನಸಿಕ್ಕದೇ ಹೋದರೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿನಿಮಯವಾಗಲಿ, ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಲಿ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ. ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಅದಿಪತ್ಯದಿಂದ ಗೊಂದಲಯೇಳುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಡೆದುಬಂದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಸದಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲ, ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ, ಶಾಶ್ವತ ತತ್ವ ಪದ್ಧತಿ, ನುಡಿಗಟ್ಟು, ಒಂದೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಕ್ರೋಚೆ ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟರೆ ಅದನ್ನು ನಂಬಬೇಕೆ? ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅತಿಯಿಂದ ಅತಿರೇಖಕ್ಕೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕಿರುವುದು ದಿಟ; ಕ್ರೋಚೆಯೂ ಅವರ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಭಾಸವಾಗದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೆ? ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಕಲೆ, ಅಂತರ್ಬೋಧೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ವಿಭಾವನೆ ಸೌಂದರ್ಯವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ರೂಢಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವುದು ಸಮವೇ, ನ್ಯಾಯವೇ? ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಒಂದು ವಿದ್ಯೆ, ಪಾರಿಭಾಷಿಕತೆ ಅದಕ್ಕೂ ಉಂಟು, ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಹುದೆ? ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಮರ್ಶನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ==ಕ್ರೋಚೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ== ತನ್ನ ಮಹಾಗ್ರಂಥವಾದ ಈಸ್ಥೇಟಿಕದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕಲಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತವನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಪ್ರಕಾರ ಕಲಾಕ್ರಿಯೆ ಮಾನವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಸನಿಮಿಷ. ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ [[ಅನುಭೂತಿ]]. ಇದರೊಡನೆ ನೀತಿ, [[ಧರ್ಮ]], ಪ್ರಯೋಜನ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಪ್ರತಿಭಾನದ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವೂ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಭಾನಕ್ಕೆ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆತ್ಮವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ನೋಟ ಪ್ರತಿಭಾನದ ನೋಟವಾಗಲಾರದು. ಎಂದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಅಥವಾ ವಸ್ತುಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾನದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಲ್ಲವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಿಕೆಯೇ ಪ್ರತಿಭಾನವೆನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಾನವೇ ವ್ಯಕ್ತಮಾಡುವಿಕೆಯೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕ್ರೋಚೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಸೂತ್ರ. ಈ ವಾದ ಮನದಟ್ಟಾಗುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟ. ಸಾಮಾನ್ಯಾಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಮಾಡುವುದೆನ್ನುವುದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಯ. ಅಂದರೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪದ, [[ಬಣ್ಣ]], [[ಶಬ್ದ]], ಮತ್ತಿತರ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಹುರಂಗ ಪಡಿಸುವಿಕೆ-ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಭಾನದ ಅನಂತರ ನಡೆಸುವ ಕಾರ್ಯ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾದುದೇ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಾದ. ಕ್ರೋಚೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮನೋವೇದ್ಯವಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಾನಾಗ್ರಾಹ್ಯವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಸ್ವತಃ ಸಂಪೂರ್ಣ. ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವವನ್ನು ಯಾವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕವೂ ಹೊರಗೆಡಹುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಆತ್ಮಾನುಭವದಲ್ಲಿಯೇ ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎಂದರೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲಾನುಭವಗಳು ಮನೋನಿಷ್ಠವೆಂದಂತಾಯಿತು. ಇಂಥ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಮನೋನಿಷ್ಠ ಅನುಭವ ಸ್ವಯಂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಬಾಹ್ಯಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂದರೆ ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೂ-ಎಂದರೆ ಚಿತ್ರ, ಕವನ ಶಿಲ್ಪ ಮುಂತಾದವು-ಆ ಆದರ್ಶ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವಕ್ಕೂ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಭೌತಮಾಧ್ಯಮ ಮೂಲಕವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾನುಭವಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಮೌಲ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ, ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಂದರ, ಅಸುಂದರವೆನ್ನುವ ತೀರ್ಮಾನಗಳೆಲ್ಲ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಮಗೆ ಕಾಣಸಿಗುವ ಅಥವಾ ಕೇಳಿಬರುವ ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಆಂತರಿಕವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಅಥವಾ ಕಲಾಕೃತಿಗೆ ಸಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲೆಗೆ ಬೇರೊಂದು ಆದರ್ಶವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಅದರ ಆದರ್ಶ. ಯಾವ ರಸನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಭಾವವೇಷ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆಯೋ ಆಗಲೆ ಕಲೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವಿನ ಪೂರ್ವಪರಿಚಯದ ಅರಿವು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಕಲಾವಿದ ಅರಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ವಿವೇಚನೆಯೇ ಆತನಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧನೆಗೆ ಮಾಡುವ ಕಲಾಕೃತಿ ಕಲೆಯಲ್ಲ. ಕಲೆ ಉದ್ದೇರಹಿತವಾದುದು. ನೀತಿ, ಧರ್ಮಗಳ ಕಟ್ಟಳೆಗಳಿಂದ ಪಾರಾದುದು. ಕಲೆಗೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಕಲೆ, ಕಲೆಗಾಗಿ ಎನ್ನುವ ವಾದಕ್ಕೆ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಚಾರ ಬಹಳ ಪುಷ್ಠಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬೊಸಾಂಕೆ, ಕಾಲಿಂಗ್‍ವುಡ್, ಕ್ಯಾರಿಟ್ ಮುಂತಾದವರು ಕ್ರೋಚೆಯ ಆದರ್ಶಪ್ರಧಾನವಾದ ಸೌಂದರ್ಯದರ್ಶನವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರೂ ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳದ ಪ್ರತಿಭಾನ ಕುಂಠಿತ ಅಥವಾ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಬೊಸಾಂಕೆ ತನ್ನ ''ತ್ರಿ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಆನ್ ಈಸ್ಥೆಟಿಕ್ಸ್ ''ಎನ್ನುವ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಆತ್ಮದ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ದೇಹ ಬೇಕಾಗುವಂತೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಶಕ್ತಿ ಎನಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಭೌತಿಕ ದೇಹ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತು ಗತಮಾಡದ ಪ್ರತಿಭಾನ ಪ್ರತಿಭಾನವಾಗಲಾರದು. ಎರಡನೆಯವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳದ ಶಿಲ್ಪ, ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಸಂಗೀತ ಯಾವ ಮೌಲ್ಯ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಸಹಾಯಕವಾಗಲಾರದು. == ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು == * ''ಮೆಟೀರಿಯಲಿಸ್ಮೊ ಸ್ಟೋರಿಕೊ ಎಡ್ ಎಕನಾಮಿಯಾ ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟಿಕಾ (1900), ಸಿ.ಎಂ. ಮೆರೆಡಿತ್ ಅವರಿಂದ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಮೆಟೀರಿಯಲಿಸಂ ಅಂಡ್ ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್'' (1914) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 4 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1921) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಲೇಖಕರು 1951 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ. * ''L'Estetica come scienza dell'espressione e linguistica generale'' (1902), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ " ''Aesthetic as Science of Expression" ಮತ್ತು "General Linguistic"'' (2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಪರಿಷ್ಕೃತ 5ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ , ಕಾಲಿನ್ ಲಿಯಾಸ್ ಅವರಿಂದ " ''The Aesthetic as the Science of Expression" ಮತ್ತು "Of the Linguistic in General'' " (1992) ಎಂಬ ಹೊಸ ಅನುವಾದ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ (1908) , ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1950 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಫಿಲಾಸಫಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಟಿಕಾ, ಎಕನಾಮಿಕಾ ಎಡ್ ಎಟಿಕಾ (1909), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್'' (1913) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1923) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಲೇಖಕರಿಂದ 1950 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ. * ''ಲಾಜಿಕಾ ಕಮ್ ಸೈನ್ಜಾ ಡೆಲ್ ಕಾನ್ಸೆಟ್ಟೊ ಪುರೊ'' (1905), ಇದನ್ನು ''ಲಾಜಿಕ್ ಆಸ್ ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಯೂರ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್'' ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ (1917, ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ); ಪರಿಷ್ಕೃತ 4 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1920) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1947 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಲಾ ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಡಿ ಗಿಯಾಂಬಟ್ಟಿಸ್ಟಾ ವಿಕೊ'' (1911) * ''ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪಿರಿಟೊ'' (1912) * ''ಲಾ rivoluzione napoletana del 1799. ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ರಾಕೊಂಟಿ, ರೈಸರ್ಚೆ'' (ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, 1912); ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1948 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ * ''ಬ್ರೆವಿಯಾರಿಯೊ ಡಿ ಎಸ್ಟೆಟಿಕಾ'' (1913) * ''ಹೆಗೆಲ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೀವನ ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಸತ್ತಿದೆ (ಸಗ್ಗಿಯೊ ಸುಲ್ಲೊ ಹೆಗೆಲ್)'' , ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (1915) * ''ಕೊಡುಗೆ ಅಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕಾ ಡಿ ಮೆ ಸ್ಟೆಸ್ಸೊ'' (1918); ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ 1945 * ''ಕಥೆ ಮತ್ತು ಲೆಗ್ಜೆಂಡೆ ನೆಪೋಲೆಟೇನ್'' (1919) * ''ಟಿಯೋರಿಯಾ ಇ ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ (1920), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಥಿಯರಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಫಿ'' (1921)ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ರಾಕೊಂಟೊ ಡೆಗ್ಲಿ ರಾಕೊಂಟಿ ('' ಜಿಯಾಂಬಟ್ಟಿಸ್ಟಾ ಬೆಸಿಲ್‌ನ ಪೆಂಟಾಮೆರೋನ್‌ನ ''ನಿಯಾಪೊಲಿಟನ್‌ನಿಂದ'' ಇಟಾಲಿಯನ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ಅನುವಾದ , ಲೊ ''ಕುಂಟೊ ಡಿ ಲಿ ಕುಂಟಿ'' , 1925) * " ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ " ( ''ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕಾದಲ್ಲಿ'' , 1 ಮೇ 1925) * ''ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಡೆಲ್ ರೆಗ್ನೋ ಡಿ ನಾಪೋಲಿ (1925), ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಫ್ರೆನೆಯ್ ಅವರಿಂದ ನೇಪಲ್ಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ'' (1970, 1953 ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ)ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ಇತಿಹಾಸ'' (1933) * ''ಅಲ್ಟಿಮಿ ಸಗ್ಗಿ'' (1935) * ''ಲಾ ಪೊಯೆಸಿಯಾ'' (1936) * ''ಲಾ ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಕಮ್ ಪೆನ್ಸಿರೋ ಇ ಕಮ್ ಅಜಿಯೋನ್'' ; 1938), ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಸ್ಪ್ರಿಗ್ಜ್ ಅವರಿಂದ ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಸ್ ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ'' (1941) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಇಲ್ ಕ್ಯಾರಟ್ಟೆರೆ ಡೆಲ್ಲಾ ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಮಾಡರ್ನಾ'' (1941) * ''ಪರ್ಚೆ ನಾನ್ ಪೊಸಿಯಾಮೊ ನಾನ್ ಡಿರ್ಸಿ "ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನಿ"'' (1942) * ''ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ'' (1945). ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಉದಾರವಾದ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಬಂಧದ ಕ್ರೋಸ್‌ನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. * ''ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಇ ಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ'' (1949) ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.fondazionebenedettocroce.it/ Fondazione Biblioteca Benedetto Croce] * [http://www.iiss.it/ Istituto Italiano per gli Studi Storici, founded by Benedetto Croce] * {{Gutenberg author|id=3007}} * {{Internet Archive author|sname=Benedetto Croce}} * {{Librivox author|id=10425}} * [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Croce%2c%20Benedetto%2c%201866%2d1952 Online English translations of books by Croce] * [http://plato.stanford.edu/entries/croce-aesthetics/ Croce's Aesthetics] At the [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] * [http://pen-international.org/ PEN International] * [[Carlo Scognamiglio Pasini]], [https://web.archive.org/web/20160305023500/http://www.fondazione-einaudi.it/Download/lezione_Scognamiglio_2011.pdf "Liberismo e liberalismo nella polemica fra Croce ed Einaudi"] {{in lang|it}} * Antonio Zanfarino, [https://web.archive.org/web/20131215210151/http://www.mps.it/NR/rdonlyres/67C85B48-2745-42EE-9086-746C83017B44/34464/b1_zanfarino.pdf "Liberalismo e liberismo. Il confronto Croce-Einaudi"] {{in lang|it}} * {{PM20|FID=pe/003551}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಚೆ, ಬೆನೆಡೆಟೋ }} [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು]] h330o6a4shsliovgaqwipfyyqyvupmw 1428495 1428494 2026-09-17T06:43:43Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ವಿಮರ್ಶಕರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428495 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = Benedetto Croce | honorific_suffix = [[Order of the Crown of Italy|OCI]] [[Order of Saints Maurice and Lazarus|COSML]] | image = Benedetto Croce 01.jpg | caption = Croce in 1909 | office = Member of the [[Senate of the Republic (Italy)|Senate of the Republic]] | term_start = 8 May 1948 | term_end = 20 November 1952 | constituency = [[Naples]] | office1 = Member of the [[Constituent Assembly of Italy|Constituent Assembly]] | term_start1 = 25 June 1946 | term_end1 = 31 January 1948 | constituency1 = [[At-large|Italy at-large]] | office2 = [[Italian Minister of Education|Minister of Public Education]] | prime_minister2 = [[Giovanni Giolitti]] | term_start2 = 15 June 1920 | term_end2 = 4 July 1921 | predecessor2 = Andrea Torre | successor2 = [[Orso Mario Corbino]] | office3 = Member of the [[Senate of the Kingdom of Italy|Senate of the Kingdom]] | appointer3 = [[Victor Emmanuel III of Italy|Victor Emmanuel III]] | term_start3 = 26 January 1910 | term_end3 = 24 June 1946 | birth_date = {{birth date|df=y|1866|2|25}} | birth_place = [[Pescasseroli]], [[Kingdom of Italy|Italy]] | death_date = {{death date and age|df=y|1952|11|20|1866|2|25}} | death_place = [[Naples]], Italy | party = [[Italian Liberal Party]]<br />(1922–1952) | spouse = {{marriage|Adele Rossi|1914}} | partner = {{marriage|Angelina Zampanelli|1893|1913|end=her d.}} | children = 4 | profession = {{hlist|Historian|writer|landowner}} | signature = FirmaBCroce.png | education = [[University of Naples]] | module = {{Infobox philosopher|embed=yes | era = [[20th-century philosophy]] | region = {{Tree list}} * [[Western philosophy]] ** [[Italian philosophy]] {{Tree list/end}} | school_tradition = [[Neo-Hegelianism]]<br />[[Classical liberalism]]<br />[[Historism]]<!--Not historicism--><ref>Robin Headlam Wells, Glenn Burgess, Rowland Wymer (eds.), ''[https://books.google.com/books?id=M_WPMPLP3PsC&q=%22Historicism%22 Neo-historicism: Studies in Renaissance Literature, History, and Politics]'' Boydell & Brewer Ltd, 2000, p. 3.</ref> (''storicismo'') | main_interests = {{hlist|[[History]]|[[aesthetics]]|[[politics]]}} | notable_ideas = [[Liberism]]<br />[[Aesthetic expressivism]] }} }} '''ಬೆನೆಡೆಟೋ ಕ್ರೋಚೆ''' - 1866-1952. [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]. [[ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸಕಾರ]], [[ಸಂಪಾದನೆ|ಸಂಪಾದಕ]], [[ವಿಮರ್ಶೆ|ವಿಮರ್ಶಕ]] ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಧುರೀಣ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಪೆಸ್ಕಸ್ಸೆರೋಲಿಯಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕೆಥೊಲಿಕ್ ಪಾಠಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಈತನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. 1883ರಲ್ಲಿ ಆದ ಭೂಕಂಪಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಈತನ ತಾಯಿತಂದೆ ಮೃತರಾದರು. ಅನಂತರ ಈತ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸೋದರ ಸಿಲ್ವೋಸ್ಪಾವೆಂಟನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರೋಮಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ. [[ರೋಮ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ ವ್ಯಾಸಂಗ ನಡೆಸಿದ ಮೇಲೆ, ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಗದೆ 1886ರಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸ್‍ಗೆ ಹೋದ. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನ== ಅಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸ್‍ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಚರಿತ್ರೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾದ. [[ಇತಿಹಾಸ|ಚರಿತ್ರೆ]]ಯ ಸ್ವಭಾವ(1893) ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಧಾನ(1895) ಎಂಬ [[ಪ್ರಬಂಧ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1896ರಿಂದ 1900ರ ವರೆಗೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಕುರಿತು ಹಲವು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದ. 1902ರ ಅನಂತರ ತನ್ನ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು'' ಫಿಲೊಸೊಫಿಯ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪಿರಿಟೊ ''ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ; ''ಈಸ್ತೆಟಿಕ್ ಆಸ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‍ಪ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್ ಜನರಲ್ ಲಿಂಗಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್'', ''ಲಾಜಿಕ್ ಆಸ್ ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಯೂರ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್''; ''ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್''; ''ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್''; ''ಥಿಯೊರಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಯೊಗ್ರಫಿ'', ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಹೆಗೆಲನ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ನಿಸ್ತೇಜನವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತು ಒಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದ. ಇವಲ್ಲದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಈತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರೋಚೆ 1903ರಲ್ಲಿ ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕ ಎಂಬ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನಲವತ್ತೊಂದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇವನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಾಗ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಅಲ್ಲದೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮುಖ್ಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಈತ ತನ್ನ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ. 1945ರಿಂದ ತನ್ನ ಅಂತ್ಯಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಕ್ವಾಡೆರ್ನಿಡೆಲ್ಲ ಕ್ರಿಟಕದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಿದ. ಚರಿತ್ರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಬರೆದ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವೆನಿಸಿವೆ. ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ಈತ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೇ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಿದ. 1910ರಲ್ಲಿ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯನಾದ. 1920-21ರವರೆಗೆ ವಿದ್ಯಾಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. 1925ರಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಒಂದು ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಕೆರಳಿದ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರು 1926ರಲ್ಲಿ ಇವನ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಈತನ ಖ್ಯಾತಿ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಸ್ವತಃ ಮುಸಲೋನಿಯೇ ಈತನ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆದರಿದ. 1943ರಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ. 1944ರಲ್ಲಿ ಖಾತೆ ಇಲ್ಲದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. 1945ರಲ್ಲಿ ಕನ್‍ಸಲ್ಟೆಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, 1946ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ. 1947ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಾಗಿ 1952ನೆಯ ನವೆಂಬರ್ 20ರಂದು ನೇಪಲ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದ. ==ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ== [[ಲಲಿತಕಲೆ]]ಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಭೌತಾತೀತ ಚಿಂತನೆಗೆ ಕ್ರೋಚೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಕಾರಣವಾದದ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಬಂದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದ್ದ ಶಿಷ್ಟತಾ ಸೂತ್ರಾವಳಿ(ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ರೂಲ್ಸ್) ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು. ಸೂತ್ರಗಳಿಗಾಗಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗಾಗಲಿ ತತ್ವಶಃ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ, ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈತ ಮನಗಂಡ. ಏತಕ್ಕೆಂದರೆ [[ನಿಸರ್ಗ]] ತಾನಾಗಿಯೇ ವಾಸ್ತವವಾದ ದ್ರವ್ಯವಲ್ಲ. ಅಂತಃಶ್ಚೈತನ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡಿದ ದ್ರವ್ಯ. ಕ್ರೋಚೆಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೂಲ; ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದ ಜನ್ಯ. ಚೈತನ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ: ಅಂತರ್ಬೋಧೆ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ; ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಲ್ಪನೆ; ಸಂಕಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ; ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಕಲ್ಪ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನೇ ಕಲೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವವ ಪರ್ಯಾಲೋಚಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಕ್ರೋಚೆಯ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಂತೆ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ ಎರಡೂ ಒಂದೇ. ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದು ಆಗುವಂತಿಲ್ಲ, ಇರುವಂತಿಲ್ಲ. ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಶಬ್ದಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡತೆ ತಪ್ಪಾಗದು. ಹಾಗಾದರೆ, ನೋಟಕರಿಗೊ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೊ ವಾಚಕರಿಗೊ ಸಂವೇದ್ಯವಾಗುವ ಚಿತ್ರ [[ಸಂಗೀತ]] [[ಕಾವ್ಯ]] ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಏನೆಂದು ಬರೆಯಬೇಕು? ಕ್ರೋಚೆಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅವೆಲ್ಲ ಕಲೆಗಾರ ಇಚ್ಛೆಪಟ್ಟು ತನ್ನ ಅಂತರ್ಯದಲ್ಲಾದ ಕಲೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ಬಾಹ್ಯರೂಪ, ಮೂರ್ತರೂಪ. ಅವು ಆ ಕಲೆಯ ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೊ ಅಲ್ಲವೊ ಹೇಳಲಾಗದು. ಒಳಗಿದ್ದದ್ದೇನೊ ಹೊರತಂದದ್ದೇನೊ ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು? ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಸಾಧಾರಣ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಶುದ್ಧ ಅಥವಾ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಲಾಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಾಧ್ಯ. ಕಲೆಯ ಅಥವಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಲು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಇನ್ನೆರಡು ಪದಗಳು-ವಿಭಾವನೆ (ಇಮ್ಯಾಜಿನೇಷನ್) ಮತ್ತು ಅಂದಚಂದ (ಬ್ಯೂಟಿ). ಕ್ರೋಚೆಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗೆ ಅವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಭಿನ್ನ ನುಡಿಗಳಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅವು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದಿಟವಾಗಿ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಯಾವುದನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆಯೊ ಅದನ್ನೇ ವಿಭಾವನೆಯೆಂದು ಕರೆದರೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವಿಭಾವನೆ ಬೇರೊಂದು ಪದ ಅಷ್ಟೆ; ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೂ ಸಾಧನೆಯೂ ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯ ಅಥವಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿರಲಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಲಾವಿದ ಎಲ್ಲೊ ತನ್ನ ಹೊರಗಿರುವ ಅಂದಚಂದವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ಒಳಗಿರುವ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳುವುದೇ ಅಂದಚಂದವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ವೆಂಬುದೇ ಒಂದೇ ಕಲಾತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಇರಬಹುದಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಚಂದ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದರ ಬದಲು ಅದು ಅಪೂರ್ಣ, ಅಸಮಗ್ರ, ಅಶುದ್ಧ, ಕುರೂಪ ಎನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸ ವಾಡಿಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ; ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಅಂಥ ಮಾತು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ. ಪರಿಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಗುಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೇ ವಿನಾ ಪರಿಮಾಣವಲ್ಲ. ಪ್ರೇಮಗೀತದ ಕವಿಯ ಒಂದು ಪದ್ಯಕ್ಕೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರೇಮದ ಸೊಲ್ಲಿಗೂ ಭಾವತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂತರವೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಸಂಭವನೀಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸತ್ಯವೂ ಹೌದು. ಅಂತರ ಇರುವುದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ, ಅಂಗವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ; ಅದು ಸಂಕೀರ್ಣ, ಇದು ಸರಳ. ಕಲಾವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾವನೆ|ಭಾವ]](ಫೀಲಿಂಗ್) ಅಥವಾ [[ರಾಗ]]ಕ್ಕೆ (ಎಮೋಷನ್) ದೊಡ್ಡ ಜಾಗ ಇರುವುದನ್ನು ಸಕಲರೂ ಬಲ್ಲರು. ಕಲಾವಿದರು ಭಾವಜೀವಿಗಳು ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಾದೆಯಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೋಚೆ ಭಾವಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟರೂ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಯೇ ತನ್ನ ಕಲಾತತ್ತ್ವದೊಳಕ್ಕೆ ಬರಗೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಬರಿ ಭಾವಕ್ಕೂ ಕಲೆಗೂ ಎಂದೂ ನಿಕಟ ಬಾಂಧವ್ಯ ಏರ್ಪಡಲಾರದು ಎಂದು ಅವನ ನಂಬಿಕೆ. ಭಾವವೆಂಬುದು ಜನರ ನಿತ್ಯಜೀವನದ ಪರಿಚಿತ ಭಾಗ. ಆದು ವಾಸ್ತವ. ಅದರಿಂದ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮ. ಆದರೆ ಕಲೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದ್ದು ಅಂತರ್ಬೋಧಿತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾದ, ಕೇವಲ ಭಾವೋದ್ರೇಕವಲ್ಲದ, ಭಾವ ಒಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯ ಅನುಭವ ನಮಗೆ ಸಂತೋಷ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳುವಾಗ ಆ ಕೃತಿಗೂ ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷಕ್ಕೂ ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭ್ರಾಂತಿಪಡಕೂಡದು. ಅಂತಃಶ್ಚೈತನ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಇಲ್ಲ ವಿಜಯದಲ್ಲೊ ಇಲ್ಲ ಸೋಲಲ್ಲೊ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷ ಚಟುವಟಿಕೆ ಉಲ್ಬಣವಾಗುತ್ತದೆ; ನಲಿವಾಗಲಿ, ನೋವಾಗಲಿ ಕಲಾವಿದನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿಗೆ ಅಷ್ಟೊ ಇಷ್ಟೊ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಅವನ ಕಲಾಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವು ದೂರ. ಕಲೆಗೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಹೋಗುವುದು ತರವಲ್ಲ; ಮಿಥ್ಯೆ ಹೇಗೆ ಸತ್ಯವಾದೀತು? ಎಂದಮೇಲೆ, ಕ್ರೋಚೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಂದ ನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಒಪ್ಪುವಂತಾದ್ದು ಕೃತಿಸೀಮಿತ ವಿಮರ್ಶೆ, ಕಲಾತಿಷ್ಠ ವಿಮರ್ಶೆ. ಸಾಹಿತಿ; ಅವನ ಜೀವನ ಗುಣಶೀಲ ಬಡತನ ಸಿರಿತನ; ಅವನ ಸಮಯ ಸನ್ನಿವೇಶ; ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಆಗುಹೋಗುಗಳು; ವಿಜ್ಞಾನ ನಾಗರೀಕತೆಗಳು ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ-ಮುಂತಾದ ಸಂಗತಿಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಕಾವ್ಯ, ನಾಟಕ ಯಾವುದು ಪರಿಚಯವಾಗಲಾರದು, ಸರಿಯಾಗಿ. ಕೇವಲ ಅವೇ ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು. ಭವ್ಯಕಾವ್ಯ (ಎಪಿಕ್), ನಾಟಕ ಭಾವಗೀತೆ ಎಂಬ ವಿಂಗಡಣೆ ಕ್ರೋಚೆಯ ಮತದಂತೆ, ಅಪ್ರಯೋಜಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಪ್ಪುತಿಳುವಳಿಕೆ. ಯಾವ ಕಾವ್ಯವೇ ಆಗಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ಆಂತರ್ಯ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಭಾವಗೀತೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕಾವ್ಯವೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಭಾವಗೀತೆ. ವಿಮರ್ಶಕನ ಕರ್ತವ್ಯ ಒಂದೆ: ತನ್ನ ಮುಂದಿರುವ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾವ್ಯತನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿರುವ ಅಂಶ ಯಾವುದು, ಅದರ ಬಗೆಯೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸದುತ್ತರವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು. ಮಿಕ್ಕ ಯಾವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಅವನ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ತೋಚಬೇಕಾದಿಲ್ಲ. ತೋಚಿದರೆ ಅನರ್ಥ ಖಂಡಿತ. ವಿಮರ್ಶಾಪ್ರಪಂಚಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳಾಗಿರುವ ನಿಯಮಾವಳಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಛಂದೋರೀತಿ, ಪದ್ಯಗದ್ಯಭೇದ, ಪದಪುಂಜ, ಕಥಾವಸ್ತು, ಕಥಾನಿಯಂತ್ರಣ, ಪಾತ್ರಶಿಲ್ಪ, ಶೈಲಿ, ವಿಶ್ಲೇಷಣ, ವರ್ಗೀಕರಣ ಶಿಷ್ಟತೆ, ನವಶಿಷ್ಟತೆ, ರಮ್ಯತೆ, ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ, ಆಧುನೀಕತೆ, ಅತ್ಯಾಧುನೀಕತೆ-ಮುಂತಾದುವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೆಚ್ಚೆದೆಯಿಂದ ಕಿತ್ತೊಗೆದಿದ್ದಾನೆ, ಕ್ರೋಚೆ. ಯಾವೊಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕನ ನಿಯಮಾವಳಿಯೂ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನುಲಂಘನೀಯ ಕಾಯಿದೆಯಾಗಿಲ್ಲ; ಮುಂದೆ ಬಂದ ಕವಿಗಳು ಅದನ್ನು ಒಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಮರ್ಶಕರು ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ-ಎಂಬ ಅರ್ಧ ಸತ್ಯಾಂಶ ಕ್ರೋಚೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಆಯುಧ. ಅಂತರ್ಬೋಧೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಶಬ್ದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಕವಿಯ ನಿಜ ರಾಗಭಾವನೆ ಎಂಬ ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಾತ್ಪರ್ಯ ಒಂದೆ. ಬಳಕೆಯ ನುಡಿಗಳಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶೇಷಾರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಚೆ ನಿಸ್ಸೀಮ. ಕವಿಯ ನಿಜ ರಾಗಭಾವನೆಯೇ ಅವನ ಕಾವ್ಯತ್ವ, ಅವನ ಕಾವ್ಯ. ಅದು ಎಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕ ತನ್ನ ಬೆರಳನ್ನಿಟ್ಟು ಇತರರಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡಬೇಕು; ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಧನ್ಯ. ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪಠಿಸುವಾಗ, ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ, ವಿಮರ್ಶಕ ಕಾವ್ಯತ್ವ ಎದ್ದುನಿಂದಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಮನಿಸಿ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸತಕ್ಕದ್ದು. ಈ ವಿಧದ ರಸಘಟ್ಟ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಕವಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವೇನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಕವಿಯ ಕವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ(ಪೊಯೆಟಿಕ್ ಪರ್ಸನ್ಯಾಲಿಟಿ) ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಷೇಕ್ಸ್‍ಪಿಯರಾಗಲಿ, ಕಾರ್ನಿಲನಾಗಲಿ ಅವನ ಕಳಪೆಯೂ ಕುರೂಪವೂ ಆದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಾವೇಕೆ ದುಗುಡಗೊಳ್ಳಬೇಕು? ಅವಾವುವೂ ಅವನ ಕವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯಲಾರದು. ಕ್ರೋಚೆ ಉಪದೇಶಿಸುವುದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕವಿತಾಸಂಗ್ರಹ ವಿಮರ್ಶೆ, ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ತೆಗೆದ ಕವಿತಾ ಸಂಗ್ರಹ ವಿಮರ್ಶೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಮರ್ಶಕನಾಗಿ ಕ್ರೋಚೆ ಅಂಥ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ರಸಜ್ಞ ಆತ; ಅವನ ವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಸಲ್ಲಲೇಬೇಕು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 18-19ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಹುಟ್ಟಿಬಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಸಂಕಲೆಗೊಳಿಸಿದ್ದುವು. ಕ್ರೋಚೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವುಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಕಾರಣನಾದ. ಕೃತಿಗೂ ವಿಮರ್ಶಕನಿಗೂ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಲಿ, ಪೂರ್ವಭಾವನೆಯಾಗಲಿ ಹೊರಗಣ ಸಂಗತಿಯಾಗಲಿ ವಿಚಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಕೂಡದು, ತಡೆಯಾಗಬಾರದು, ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೆಚ್ಚಲರ್ಹವಾದದ್ದು. ಕೊನೆಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕೃತಿಕಾರನೂ ಅಡ್ಡ ಬರಬಾರದು ಎಂಬುದೇ ಅವನ ವಿಸ್ಮಯತರುವ ಅಭಿಮತ. ಅದು ಸರಿ ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಳಿಯಗೊಡುವುದೇನು? ಅದರ ಬೆಲೆಯೆಷ್ಟು? ವಿಮರ್ಶಕನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನಿಸಿಕೆಯೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಬೇರಾವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೂ ಸ್ಥಾನಸಿಕ್ಕದೇ ಹೋದರೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿನಿಮಯವಾಗಲಿ, ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಲಿ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ. ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಅದಿಪತ್ಯದಿಂದ ಗೊಂದಲಯೇಳುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಡೆದುಬಂದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಸದಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲ, ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ, ಶಾಶ್ವತ ತತ್ವ ಪದ್ಧತಿ, ನುಡಿಗಟ್ಟು, ಒಂದೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಕ್ರೋಚೆ ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟರೆ ಅದನ್ನು ನಂಬಬೇಕೆ? ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅತಿಯಿಂದ ಅತಿರೇಖಕ್ಕೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕಿರುವುದು ದಿಟ; ಕ್ರೋಚೆಯೂ ಅವರ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಭಾಸವಾಗದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೆ? ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಕಲೆ, ಅಂತರ್ಬೋಧೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ವಿಭಾವನೆ ಸೌಂದರ್ಯವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ರೂಢಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವುದು ಸಮವೇ, ನ್ಯಾಯವೇ? ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಒಂದು ವಿದ್ಯೆ, ಪಾರಿಭಾಷಿಕತೆ ಅದಕ್ಕೂ ಉಂಟು, ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಹುದೆ? ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಮರ್ಶನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ==ಕ್ರೋಚೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ== ತನ್ನ ಮಹಾಗ್ರಂಥವಾದ ಈಸ್ಥೇಟಿಕದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕಲಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತವನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಪ್ರಕಾರ ಕಲಾಕ್ರಿಯೆ ಮಾನವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಸನಿಮಿಷ. ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ [[ಅನುಭೂತಿ]]. ಇದರೊಡನೆ ನೀತಿ, [[ಧರ್ಮ]], ಪ್ರಯೋಜನ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಪ್ರತಿಭಾನದ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವೂ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಭಾನಕ್ಕೆ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆತ್ಮವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ನೋಟ ಪ್ರತಿಭಾನದ ನೋಟವಾಗಲಾರದು. ಎಂದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಅಥವಾ ವಸ್ತುಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾನದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಲ್ಲವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಿಕೆಯೇ ಪ್ರತಿಭಾನವೆನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಾನವೇ ವ್ಯಕ್ತಮಾಡುವಿಕೆಯೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕ್ರೋಚೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಸೂತ್ರ. ಈ ವಾದ ಮನದಟ್ಟಾಗುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟ. ಸಾಮಾನ್ಯಾಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಮಾಡುವುದೆನ್ನುವುದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಯ. ಅಂದರೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪದ, [[ಬಣ್ಣ]], [[ಶಬ್ದ]], ಮತ್ತಿತರ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಹುರಂಗ ಪಡಿಸುವಿಕೆ-ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಭಾನದ ಅನಂತರ ನಡೆಸುವ ಕಾರ್ಯ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾದುದೇ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಾದ. ಕ್ರೋಚೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮನೋವೇದ್ಯವಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಾನಾಗ್ರಾಹ್ಯವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಸ್ವತಃ ಸಂಪೂರ್ಣ. ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವವನ್ನು ಯಾವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕವೂ ಹೊರಗೆಡಹುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಆತ್ಮಾನುಭವದಲ್ಲಿಯೇ ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎಂದರೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲಾನುಭವಗಳು ಮನೋನಿಷ್ಠವೆಂದಂತಾಯಿತು. ಇಂಥ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಮನೋನಿಷ್ಠ ಅನುಭವ ಸ್ವಯಂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಬಾಹ್ಯಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂದರೆ ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೂ-ಎಂದರೆ ಚಿತ್ರ, ಕವನ ಶಿಲ್ಪ ಮುಂತಾದವು-ಆ ಆದರ್ಶ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವಕ್ಕೂ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಭೌತಮಾಧ್ಯಮ ಮೂಲಕವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾನುಭವಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಮೌಲ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ, ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಂದರ, ಅಸುಂದರವೆನ್ನುವ ತೀರ್ಮಾನಗಳೆಲ್ಲ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಮಗೆ ಕಾಣಸಿಗುವ ಅಥವಾ ಕೇಳಿಬರುವ ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಆಂತರಿಕವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಅಥವಾ ಕಲಾಕೃತಿಗೆ ಸಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲೆಗೆ ಬೇರೊಂದು ಆದರ್ಶವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಅದರ ಆದರ್ಶ. ಯಾವ ರಸನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಭಾವವೇಷ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆಯೋ ಆಗಲೆ ಕಲೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವಿನ ಪೂರ್ವಪರಿಚಯದ ಅರಿವು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಕಲಾವಿದ ಅರಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ವಿವೇಚನೆಯೇ ಆತನಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧನೆಗೆ ಮಾಡುವ ಕಲಾಕೃತಿ ಕಲೆಯಲ್ಲ. ಕಲೆ ಉದ್ದೇರಹಿತವಾದುದು. ನೀತಿ, ಧರ್ಮಗಳ ಕಟ್ಟಳೆಗಳಿಂದ ಪಾರಾದುದು. ಕಲೆಗೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಕಲೆ, ಕಲೆಗಾಗಿ ಎನ್ನುವ ವಾದಕ್ಕೆ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಚಾರ ಬಹಳ ಪುಷ್ಠಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬೊಸಾಂಕೆ, ಕಾಲಿಂಗ್‍ವುಡ್, ಕ್ಯಾರಿಟ್ ಮುಂತಾದವರು ಕ್ರೋಚೆಯ ಆದರ್ಶಪ್ರಧಾನವಾದ ಸೌಂದರ್ಯದರ್ಶನವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರೂ ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳದ ಪ್ರತಿಭಾನ ಕುಂಠಿತ ಅಥವಾ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಬೊಸಾಂಕೆ ತನ್ನ ''ತ್ರಿ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಆನ್ ಈಸ್ಥೆಟಿಕ್ಸ್ ''ಎನ್ನುವ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಆತ್ಮದ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ದೇಹ ಬೇಕಾಗುವಂತೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಶಕ್ತಿ ಎನಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಭೌತಿಕ ದೇಹ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತು ಗತಮಾಡದ ಪ್ರತಿಭಾನ ಪ್ರತಿಭಾನವಾಗಲಾರದು. ಎರಡನೆಯವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳದ ಶಿಲ್ಪ, ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಸಂಗೀತ ಯಾವ ಮೌಲ್ಯ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಸಹಾಯಕವಾಗಲಾರದು. == ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು == * ''ಮೆಟೀರಿಯಲಿಸ್ಮೊ ಸ್ಟೋರಿಕೊ ಎಡ್ ಎಕನಾಮಿಯಾ ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟಿಕಾ (1900), ಸಿ.ಎಂ. ಮೆರೆಡಿತ್ ಅವರಿಂದ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಮೆಟೀರಿಯಲಿಸಂ ಅಂಡ್ ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್'' (1914) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 4 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1921) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಲೇಖಕರು 1951 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ. * ''L'Estetica come scienza dell'espressione e linguistica generale'' (1902), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ " ''Aesthetic as Science of Expression" ಮತ್ತು "General Linguistic"'' (2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಪರಿಷ್ಕೃತ 5ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ , ಕಾಲಿನ್ ಲಿಯಾಸ್ ಅವರಿಂದ " ''The Aesthetic as the Science of Expression" ಮತ್ತು "Of the Linguistic in General'' " (1992) ಎಂಬ ಹೊಸ ಅನುವಾದ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ (1908) , ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1950 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಫಿಲಾಸಫಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಟಿಕಾ, ಎಕನಾಮಿಕಾ ಎಡ್ ಎಟಿಕಾ (1909), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್'' (1913) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1923) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಲೇಖಕರಿಂದ 1950 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ. * ''ಲಾಜಿಕಾ ಕಮ್ ಸೈನ್ಜಾ ಡೆಲ್ ಕಾನ್ಸೆಟ್ಟೊ ಪುರೊ'' (1905), ಇದನ್ನು ''ಲಾಜಿಕ್ ಆಸ್ ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಯೂರ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್'' ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ (1917, ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ); ಪರಿಷ್ಕೃತ 4 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1920) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1947 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಲಾ ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಡಿ ಗಿಯಾಂಬಟ್ಟಿಸ್ಟಾ ವಿಕೊ'' (1911) * ''ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪಿರಿಟೊ'' (1912) * ''ಲಾ rivoluzione napoletana del 1799. ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ರಾಕೊಂಟಿ, ರೈಸರ್ಚೆ'' (ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, 1912); ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1948 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ * ''ಬ್ರೆವಿಯಾರಿಯೊ ಡಿ ಎಸ್ಟೆಟಿಕಾ'' (1913) * ''ಹೆಗೆಲ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೀವನ ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಸತ್ತಿದೆ (ಸಗ್ಗಿಯೊ ಸುಲ್ಲೊ ಹೆಗೆಲ್)'' , ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (1915) * ''ಕೊಡುಗೆ ಅಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕಾ ಡಿ ಮೆ ಸ್ಟೆಸ್ಸೊ'' (1918); ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ 1945 * ''ಕಥೆ ಮತ್ತು ಲೆಗ್ಜೆಂಡೆ ನೆಪೋಲೆಟೇನ್'' (1919) * ''ಟಿಯೋರಿಯಾ ಇ ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ (1920), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಥಿಯರಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಫಿ'' (1921)ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ರಾಕೊಂಟೊ ಡೆಗ್ಲಿ ರಾಕೊಂಟಿ ('' ಜಿಯಾಂಬಟ್ಟಿಸ್ಟಾ ಬೆಸಿಲ್‌ನ ಪೆಂಟಾಮೆರೋನ್‌ನ ''ನಿಯಾಪೊಲಿಟನ್‌ನಿಂದ'' ಇಟಾಲಿಯನ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ಅನುವಾದ , ಲೊ ''ಕುಂಟೊ ಡಿ ಲಿ ಕುಂಟಿ'' , 1925) * " ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ " ( ''ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕಾದಲ್ಲಿ'' , 1 ಮೇ 1925) * ''ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಡೆಲ್ ರೆಗ್ನೋ ಡಿ ನಾಪೋಲಿ (1925), ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಫ್ರೆನೆಯ್ ಅವರಿಂದ ನೇಪಲ್ಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ'' (1970, 1953 ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ)ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ಇತಿಹಾಸ'' (1933) * ''ಅಲ್ಟಿಮಿ ಸಗ್ಗಿ'' (1935) * ''ಲಾ ಪೊಯೆಸಿಯಾ'' (1936) * ''ಲಾ ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಕಮ್ ಪೆನ್ಸಿರೋ ಇ ಕಮ್ ಅಜಿಯೋನ್'' ; 1938), ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಸ್ಪ್ರಿಗ್ಜ್ ಅವರಿಂದ ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಸ್ ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ'' (1941) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಇಲ್ ಕ್ಯಾರಟ್ಟೆರೆ ಡೆಲ್ಲಾ ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಮಾಡರ್ನಾ'' (1941) * ''ಪರ್ಚೆ ನಾನ್ ಪೊಸಿಯಾಮೊ ನಾನ್ ಡಿರ್ಸಿ "ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನಿ"'' (1942) * ''ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ'' (1945). ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಉದಾರವಾದ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಬಂಧದ ಕ್ರೋಸ್‌ನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. * ''ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಇ ಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ'' (1949) ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.fondazionebenedettocroce.it/ Fondazione Biblioteca Benedetto Croce] * [http://www.iiss.it/ Istituto Italiano per gli Studi Storici, founded by Benedetto Croce] * {{Gutenberg author|id=3007}} * {{Internet Archive author|sname=Benedetto Croce}} * {{Librivox author|id=10425}} * [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Croce%2c%20Benedetto%2c%201866%2d1952 Online English translations of books by Croce] * [http://plato.stanford.edu/entries/croce-aesthetics/ Croce's Aesthetics] At the [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] * [http://pen-international.org/ PEN International] * [[Carlo Scognamiglio Pasini]], [https://web.archive.org/web/20160305023500/http://www.fondazione-einaudi.it/Download/lezione_Scognamiglio_2011.pdf "Liberismo e liberalismo nella polemica fra Croce ed Einaudi"] {{in lang|it}} * Antonio Zanfarino, [https://web.archive.org/web/20131215210151/http://www.mps.it/NR/rdonlyres/67C85B48-2745-42EE-9086-746C83017B44/34464/b1_zanfarino.pdf "Liberalismo e liberismo. Il confronto Croce-Einaudi"] {{in lang|it}} * {{PM20|FID=pe/003551}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಚೆ, ಬೆನೆಡೆಟೋ }} [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಮರ್ಶಕರು]] gemmeppk1n4sq96aqprffua4kiyipon 1428496 1428495 2026-09-17T06:44:35Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಇಟಲಿ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428496 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = Benedetto Croce | honorific_suffix = [[Order of the Crown of Italy|OCI]] [[Order of Saints Maurice and Lazarus|COSML]] | image = Benedetto Croce 01.jpg | caption = Croce in 1909 | office = Member of the [[Senate of the Republic (Italy)|Senate of the Republic]] | term_start = 8 May 1948 | term_end = 20 November 1952 | constituency = [[Naples]] | office1 = Member of the [[Constituent Assembly of Italy|Constituent Assembly]] | term_start1 = 25 June 1946 | term_end1 = 31 January 1948 | constituency1 = [[At-large|Italy at-large]] | office2 = [[Italian Minister of Education|Minister of Public Education]] | prime_minister2 = [[Giovanni Giolitti]] | term_start2 = 15 June 1920 | term_end2 = 4 July 1921 | predecessor2 = Andrea Torre | successor2 = [[Orso Mario Corbino]] | office3 = Member of the [[Senate of the Kingdom of Italy|Senate of the Kingdom]] | appointer3 = [[Victor Emmanuel III of Italy|Victor Emmanuel III]] | term_start3 = 26 January 1910 | term_end3 = 24 June 1946 | birth_date = {{birth date|df=y|1866|2|25}} | birth_place = [[Pescasseroli]], [[Kingdom of Italy|Italy]] | death_date = {{death date and age|df=y|1952|11|20|1866|2|25}} | death_place = [[Naples]], Italy | party = [[Italian Liberal Party]]<br />(1922–1952) | spouse = {{marriage|Adele Rossi|1914}} | partner = {{marriage|Angelina Zampanelli|1893|1913|end=her d.}} | children = 4 | profession = {{hlist|Historian|writer|landowner}} | signature = FirmaBCroce.png | education = [[University of Naples]] | module = {{Infobox philosopher|embed=yes | era = [[20th-century philosophy]] | region = {{Tree list}} * [[Western philosophy]] ** [[Italian philosophy]] {{Tree list/end}} | school_tradition = [[Neo-Hegelianism]]<br />[[Classical liberalism]]<br />[[Historism]]<!--Not historicism--><ref>Robin Headlam Wells, Glenn Burgess, Rowland Wymer (eds.), ''[https://books.google.com/books?id=M_WPMPLP3PsC&q=%22Historicism%22 Neo-historicism: Studies in Renaissance Literature, History, and Politics]'' Boydell & Brewer Ltd, 2000, p. 3.</ref> (''storicismo'') | main_interests = {{hlist|[[History]]|[[aesthetics]]|[[politics]]}} | notable_ideas = [[Liberism]]<br />[[Aesthetic expressivism]] }} }} '''ಬೆನೆಡೆಟೋ ಕ್ರೋಚೆ''' - 1866-1952. [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]. [[ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸಕಾರ]], [[ಸಂಪಾದನೆ|ಸಂಪಾದಕ]], [[ವಿಮರ್ಶೆ|ವಿಮರ್ಶಕ]] ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಧುರೀಣ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಪೆಸ್ಕಸ್ಸೆರೋಲಿಯಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕೆಥೊಲಿಕ್ ಪಾಠಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಈತನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. 1883ರಲ್ಲಿ ಆದ ಭೂಕಂಪಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಈತನ ತಾಯಿತಂದೆ ಮೃತರಾದರು. ಅನಂತರ ಈತ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸೋದರ ಸಿಲ್ವೋಸ್ಪಾವೆಂಟನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ರೋಮಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ. [[ರೋಮ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ ವ್ಯಾಸಂಗ ನಡೆಸಿದ ಮೇಲೆ, ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಗದೆ 1886ರಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸ್‍ಗೆ ಹೋದ. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನ== ಅಲ್ಲಿ ನೇಪಲ್ಸ್‍ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಚರಿತ್ರೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾದ. [[ಇತಿಹಾಸ|ಚರಿತ್ರೆ]]ಯ ಸ್ವಭಾವ(1893) ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಧಾನ(1895) ಎಂಬ [[ಪ್ರಬಂಧ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1896ರಿಂದ 1900ರ ವರೆಗೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಕುರಿತು ಹಲವು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದ. 1902ರ ಅನಂತರ ತನ್ನ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು'' ಫಿಲೊಸೊಫಿಯ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪಿರಿಟೊ ''ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ; ''ಈಸ್ತೆಟಿಕ್ ಆಸ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‍ಪ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್ ಜನರಲ್ ಲಿಂಗಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್'', ''ಲಾಜಿಕ್ ಆಸ್ ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಯೂರ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್''; ''ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್''; ''ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್''; ''ಥಿಯೊರಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಯೊಗ್ರಫಿ'', ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಹೆಗೆಲನ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ನಿಸ್ತೇಜನವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತು ಒಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದ. ಇವಲ್ಲದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಈತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರೋಚೆ 1903ರಲ್ಲಿ ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕ ಎಂಬ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನಲವತ್ತೊಂದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇವನ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಾಗ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಅಲ್ಲದೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮುಖ್ಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಈತ ತನ್ನ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ. 1945ರಿಂದ ತನ್ನ ಅಂತ್ಯಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಕ್ವಾಡೆರ್ನಿಡೆಲ್ಲ ಕ್ರಿಟಕದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಿದ. ಚರಿತ್ರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಬರೆದ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವೆನಿಸಿವೆ. ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ಈತ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೇ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಿದ. 1910ರಲ್ಲಿ ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯನಾದ. 1920-21ರವರೆಗೆ ವಿದ್ಯಾಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. 1925ರಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಒಂದು ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಕೆರಳಿದ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರು 1926ರಲ್ಲಿ ಇವನ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಈತನ ಖ್ಯಾತಿ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಸ್ವತಃ ಮುಸಲೋನಿಯೇ ಈತನ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆದರಿದ. 1943ರಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ. 1944ರಲ್ಲಿ ಖಾತೆ ಇಲ್ಲದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. 1945ರಲ್ಲಿ ಕನ್‍ಸಲ್ಟೆಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, 1946ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ. 1947ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಾಗಿ 1952ನೆಯ ನವೆಂಬರ್ 20ರಂದು ನೇಪಲ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದ. ==ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ== [[ಲಲಿತಕಲೆ]]ಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಭೌತಾತೀತ ಚಿಂತನೆಗೆ ಕ್ರೋಚೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಕಾರಣವಾದದ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಬಂದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದ್ದ ಶಿಷ್ಟತಾ ಸೂತ್ರಾವಳಿ(ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ರೂಲ್ಸ್) ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು. ಸೂತ್ರಗಳಿಗಾಗಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗಾಗಲಿ ತತ್ವಶಃ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ, ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈತ ಮನಗಂಡ. ಏತಕ್ಕೆಂದರೆ [[ನಿಸರ್ಗ]] ತಾನಾಗಿಯೇ ವಾಸ್ತವವಾದ ದ್ರವ್ಯವಲ್ಲ. ಅಂತಃಶ್ಚೈತನ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡಿದ ದ್ರವ್ಯ. ಕ್ರೋಚೆಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೂಲ; ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದ ಜನ್ಯ. ಚೈತನ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ: ಅಂತರ್ಬೋಧೆ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ; ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಲ್ಪನೆ; ಸಂಕಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ; ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಕಲ್ಪ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನೇ ಕಲೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವವ ಪರ್ಯಾಲೋಚಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಕ್ರೋಚೆಯ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಂತೆ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ ಎರಡೂ ಒಂದೇ. ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದು ಆಗುವಂತಿಲ್ಲ, ಇರುವಂತಿಲ್ಲ. ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಶಬ್ದಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡತೆ ತಪ್ಪಾಗದು. ಹಾಗಾದರೆ, ನೋಟಕರಿಗೊ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೊ ವಾಚಕರಿಗೊ ಸಂವೇದ್ಯವಾಗುವ ಚಿತ್ರ [[ಸಂಗೀತ]] [[ಕಾವ್ಯ]] ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಏನೆಂದು ಬರೆಯಬೇಕು? ಕ್ರೋಚೆಯ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅವೆಲ್ಲ ಕಲೆಗಾರ ಇಚ್ಛೆಪಟ್ಟು ತನ್ನ ಅಂತರ್ಯದಲ್ಲಾದ ಕಲೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ಬಾಹ್ಯರೂಪ, ಮೂರ್ತರೂಪ. ಅವು ಆ ಕಲೆಯ ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೊ ಅಲ್ಲವೊ ಹೇಳಲಾಗದು. ಒಳಗಿದ್ದದ್ದೇನೊ ಹೊರತಂದದ್ದೇನೊ ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು? ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಸಾಧಾರಣ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಶುದ್ಧ ಅಥವಾ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಲಾಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಾಧ್ಯ. ಕಲೆಯ ಅಥವಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಲು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಇನ್ನೆರಡು ಪದಗಳು-ವಿಭಾವನೆ (ಇಮ್ಯಾಜಿನೇಷನ್) ಮತ್ತು ಅಂದಚಂದ (ಬ್ಯೂಟಿ). ಕ್ರೋಚೆಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗೆ ಅವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಭಿನ್ನ ನುಡಿಗಳಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅವು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದಿಟವಾಗಿ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಯಾವುದನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆಯೊ ಅದನ್ನೇ ವಿಭಾವನೆಯೆಂದು ಕರೆದರೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವಿಭಾವನೆ ಬೇರೊಂದು ಪದ ಅಷ್ಟೆ; ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೂ ಸಾಧನೆಯೂ ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯ ಅಥವಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿರಲಾರದು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಲಾವಿದ ಎಲ್ಲೊ ತನ್ನ ಹೊರಗಿರುವ ಅಂದಚಂದವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ಒಳಗಿರುವ ಅಂತರ್ಬೋಧೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳುವುದೇ ಅಂದಚಂದವಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ವೆಂಬುದೇ ಒಂದೇ ಕಲಾತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಇರಬಹುದಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಚಂದ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದರ ಬದಲು ಅದು ಅಪೂರ್ಣ, ಅಸಮಗ್ರ, ಅಶುದ್ಧ, ಕುರೂಪ ಎನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸ ವಾಡಿಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ; ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಅಂಥ ಮಾತು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ. ಪರಿಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಗುಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೇ ವಿನಾ ಪರಿಮಾಣವಲ್ಲ. ಪ್ರೇಮಗೀತದ ಕವಿಯ ಒಂದು ಪದ್ಯಕ್ಕೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರೇಮದ ಸೊಲ್ಲಿಗೂ ಭಾವತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂತರವೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಸಂಭವನೀಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸತ್ಯವೂ ಹೌದು. ಅಂತರ ಇರುವುದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ, ಅಂಗವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ; ಅದು ಸಂಕೀರ್ಣ, ಇದು ಸರಳ. ಕಲಾವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾವನೆ|ಭಾವ]](ಫೀಲಿಂಗ್) ಅಥವಾ [[ರಾಗ]]ಕ್ಕೆ (ಎಮೋಷನ್) ದೊಡ್ಡ ಜಾಗ ಇರುವುದನ್ನು ಸಕಲರೂ ಬಲ್ಲರು. ಕಲಾವಿದರು ಭಾವಜೀವಿಗಳು ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಾದೆಯಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೋಚೆ ಭಾವಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟರೂ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಯೇ ತನ್ನ ಕಲಾತತ್ತ್ವದೊಳಕ್ಕೆ ಬರಗೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಬರಿ ಭಾವಕ್ಕೂ ಕಲೆಗೂ ಎಂದೂ ನಿಕಟ ಬಾಂಧವ್ಯ ಏರ್ಪಡಲಾರದು ಎಂದು ಅವನ ನಂಬಿಕೆ. ಭಾವವೆಂಬುದು ಜನರ ನಿತ್ಯಜೀವನದ ಪರಿಚಿತ ಭಾಗ. ಆದು ವಾಸ್ತವ. ಅದರಿಂದ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮ. ಆದರೆ ಕಲೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದ್ದು ಅಂತರ್ಬೋಧಿತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾದ, ಕೇವಲ ಭಾವೋದ್ರೇಕವಲ್ಲದ, ಭಾವ ಒಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯ ಅನುಭವ ನಮಗೆ ಸಂತೋಷ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳುವಾಗ ಆ ಕೃತಿಗೂ ನಮ್ಮ ಸಂತೋಷಕ್ಕೂ ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭ್ರಾಂತಿಪಡಕೂಡದು. ಅಂತಃಶ್ಚೈತನ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಇಲ್ಲ ವಿಜಯದಲ್ಲೊ ಇಲ್ಲ ಸೋಲಲ್ಲೊ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷ ಚಟುವಟಿಕೆ ಉಲ್ಬಣವಾಗುತ್ತದೆ; ನಲಿವಾಗಲಿ, ನೋವಾಗಲಿ ಕಲಾವಿದನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿಗೆ ಅಷ್ಟೊ ಇಷ್ಟೊ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಅವನ ಕಲಾಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವು ದೂರ. ಕಲೆಗೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಹೋಗುವುದು ತರವಲ್ಲ; ಮಿಥ್ಯೆ ಹೇಗೆ ಸತ್ಯವಾದೀತು? ಎಂದಮೇಲೆ, ಕ್ರೋಚೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಂದ ನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಒಪ್ಪುವಂತಾದ್ದು ಕೃತಿಸೀಮಿತ ವಿಮರ್ಶೆ, ಕಲಾತಿಷ್ಠ ವಿಮರ್ಶೆ. ಸಾಹಿತಿ; ಅವನ ಜೀವನ ಗುಣಶೀಲ ಬಡತನ ಸಿರಿತನ; ಅವನ ಸಮಯ ಸನ್ನಿವೇಶ; ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಆಗುಹೋಗುಗಳು; ವಿಜ್ಞಾನ ನಾಗರೀಕತೆಗಳು ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ-ಮುಂತಾದ ಸಂಗತಿಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಕಾವ್ಯ, ನಾಟಕ ಯಾವುದು ಪರಿಚಯವಾಗಲಾರದು, ಸರಿಯಾಗಿ. ಕೇವಲ ಅವೇ ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು. ಭವ್ಯಕಾವ್ಯ (ಎಪಿಕ್), ನಾಟಕ ಭಾವಗೀತೆ ಎಂಬ ವಿಂಗಡಣೆ ಕ್ರೋಚೆಯ ಮತದಂತೆ, ಅಪ್ರಯೋಜಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಪ್ಪುತಿಳುವಳಿಕೆ. ಯಾವ ಕಾವ್ಯವೇ ಆಗಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ಆಂತರ್ಯ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಭಾವಗೀತೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕಾವ್ಯವೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಭಾವಗೀತೆ. ವಿಮರ್ಶಕನ ಕರ್ತವ್ಯ ಒಂದೆ: ತನ್ನ ಮುಂದಿರುವ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾವ್ಯತನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿರುವ ಅಂಶ ಯಾವುದು, ಅದರ ಬಗೆಯೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸದುತ್ತರವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು. ಮಿಕ್ಕ ಯಾವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಅವನ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ತೋಚಬೇಕಾದಿಲ್ಲ. ತೋಚಿದರೆ ಅನರ್ಥ ಖಂಡಿತ. ವಿಮರ್ಶಾಪ್ರಪಂಚಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳಾಗಿರುವ ನಿಯಮಾವಳಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಛಂದೋರೀತಿ, ಪದ್ಯಗದ್ಯಭೇದ, ಪದಪುಂಜ, ಕಥಾವಸ್ತು, ಕಥಾನಿಯಂತ್ರಣ, ಪಾತ್ರಶಿಲ್ಪ, ಶೈಲಿ, ವಿಶ್ಲೇಷಣ, ವರ್ಗೀಕರಣ ಶಿಷ್ಟತೆ, ನವಶಿಷ್ಟತೆ, ರಮ್ಯತೆ, ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ, ಆಧುನೀಕತೆ, ಅತ್ಯಾಧುನೀಕತೆ-ಮುಂತಾದುವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೆಚ್ಚೆದೆಯಿಂದ ಕಿತ್ತೊಗೆದಿದ್ದಾನೆ, ಕ್ರೋಚೆ. ಯಾವೊಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕನ ನಿಯಮಾವಳಿಯೂ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅನುಲಂಘನೀಯ ಕಾಯಿದೆಯಾಗಿಲ್ಲ; ಮುಂದೆ ಬಂದ ಕವಿಗಳು ಅದನ್ನು ಒಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಮರ್ಶಕರು ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ-ಎಂಬ ಅರ್ಧ ಸತ್ಯಾಂಶ ಕ್ರೋಚೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಆಯುಧ. ಅಂತರ್ಬೋಧೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಶಬ್ದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಕವಿಯ ನಿಜ ರಾಗಭಾವನೆ ಎಂಬ ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಾತ್ಪರ್ಯ ಒಂದೆ. ಬಳಕೆಯ ನುಡಿಗಳಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶೇಷಾರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಚೆ ನಿಸ್ಸೀಮ. ಕವಿಯ ನಿಜ ರಾಗಭಾವನೆಯೇ ಅವನ ಕಾವ್ಯತ್ವ, ಅವನ ಕಾವ್ಯ. ಅದು ಎಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕ ತನ್ನ ಬೆರಳನ್ನಿಟ್ಟು ಇತರರಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡಬೇಕು; ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಧನ್ಯ. ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪಠಿಸುವಾಗ, ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ, ವಿಮರ್ಶಕ ಕಾವ್ಯತ್ವ ಎದ್ದುನಿಂದಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಮನಿಸಿ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸತಕ್ಕದ್ದು. ಈ ವಿಧದ ರಸಘಟ್ಟ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಕವಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವೇನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಕವಿಯ ಕವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ(ಪೊಯೆಟಿಕ್ ಪರ್ಸನ್ಯಾಲಿಟಿ) ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಷೇಕ್ಸ್‍ಪಿಯರಾಗಲಿ, ಕಾರ್ನಿಲನಾಗಲಿ ಅವನ ಕಳಪೆಯೂ ಕುರೂಪವೂ ಆದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಾವೇಕೆ ದುಗುಡಗೊಳ್ಳಬೇಕು? ಅವಾವುವೂ ಅವನ ಕವಿವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯಲಾರದು. ಕ್ರೋಚೆ ಉಪದೇಶಿಸುವುದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕವಿತಾಸಂಗ್ರಹ ವಿಮರ್ಶೆ, ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ತೆಗೆದ ಕವಿತಾ ಸಂಗ್ರಹ ವಿಮರ್ಶೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಮರ್ಶಕನಾಗಿ ಕ್ರೋಚೆ ಅಂಥ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ರಸಜ್ಞ ಆತ; ಅವನ ವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಸಲ್ಲಲೇಬೇಕು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 18-19ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಹುಟ್ಟಿಬಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಸಂಕಲೆಗೊಳಿಸಿದ್ದುವು. ಕ್ರೋಚೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವುಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಕಾರಣನಾದ. ಕೃತಿಗೂ ವಿಮರ್ಶಕನಿಗೂ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಲಿ, ಪೂರ್ವಭಾವನೆಯಾಗಲಿ ಹೊರಗಣ ಸಂಗತಿಯಾಗಲಿ ವಿಚಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಕೂಡದು, ತಡೆಯಾಗಬಾರದು, ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೆಚ್ಚಲರ್ಹವಾದದ್ದು. ಕೊನೆಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕೃತಿಕಾರನೂ ಅಡ್ಡ ಬರಬಾರದು ಎಂಬುದೇ ಅವನ ವಿಸ್ಮಯತರುವ ಅಭಿಮತ. ಅದು ಸರಿ ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಳಿಯಗೊಡುವುದೇನು? ಅದರ ಬೆಲೆಯೆಷ್ಟು? ವಿಮರ್ಶಕನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನಿಸಿಕೆಯೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಬೇರಾವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೂ ಸ್ಥಾನಸಿಕ್ಕದೇ ಹೋದರೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿನಿಮಯವಾಗಲಿ, ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಲಿ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ. ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಅದಿಪತ್ಯದಿಂದ ಗೊಂದಲಯೇಳುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಡೆದುಬಂದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಸದಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲ, ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ, ಶಾಶ್ವತ ತತ್ವ ಪದ್ಧತಿ, ನುಡಿಗಟ್ಟು, ಒಂದೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಕ್ರೋಚೆ ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟರೆ ಅದನ್ನು ನಂಬಬೇಕೆ? ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅತಿಯಿಂದ ಅತಿರೇಖಕ್ಕೆ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕಿರುವುದು ದಿಟ; ಕ್ರೋಚೆಯೂ ಅವರ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಭಾಸವಾಗದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೆ? ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಕಲೆ, ಅಂತರ್ಬೋಧೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ವಿಭಾವನೆ ಸೌಂದರ್ಯವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ರೂಢಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವುದು ಸಮವೇ, ನ್ಯಾಯವೇ? ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಒಂದು ವಿದ್ಯೆ, ಪಾರಿಭಾಷಿಕತೆ ಅದಕ್ಕೂ ಉಂಟು, ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಹುದೆ? ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಮರ್ಶನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ==ಕ್ರೋಚೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ== ತನ್ನ ಮಹಾಗ್ರಂಥವಾದ ಈಸ್ಥೇಟಿಕದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕಲಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತವನ್ನು ಕ್ರೋಚೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಪ್ರಕಾರ ಕಲಾಕ್ರಿಯೆ ಮಾನವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಸನಿಮಿಷ. ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವ ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ [[ಅನುಭೂತಿ]]. ಇದರೊಡನೆ ನೀತಿ, [[ಧರ್ಮ]], ಪ್ರಯೋಜನ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಪ್ರತಿಭಾನದ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವೂ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಭಾನಕ್ಕೆ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆತ್ಮವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ನೋಟ ಪ್ರತಿಭಾನದ ನೋಟವಾಗಲಾರದು. ಎಂದರೆ ಒಂದು ವಿಷಯ ಅಥವಾ ವಸ್ತುಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾನದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಲ್ಲವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಿಕೆಯೇ ಪ್ರತಿಭಾನವೆನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಾನವೇ ವ್ಯಕ್ತಮಾಡುವಿಕೆಯೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕ್ರೋಚೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಸೂತ್ರ. ಈ ವಾದ ಮನದಟ್ಟಾಗುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟ. ಸಾಮಾನ್ಯಾಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಮಾಡುವುದೆನ್ನುವುದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಯ. ಅಂದರೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪದ, [[ಬಣ್ಣ]], [[ಶಬ್ದ]], ಮತ್ತಿತರ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಹುರಂಗ ಪಡಿಸುವಿಕೆ-ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಭಾನದ ಅನಂತರ ನಡೆಸುವ ಕಾರ್ಯ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾದುದೇ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಾದ. ಕ್ರೋಚೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮನೋವೇದ್ಯವಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಾನಾಗ್ರಾಹ್ಯವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಸ್ವತಃ ಸಂಪೂರ್ಣ. ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವವನ್ನು ಯಾವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕವೂ ಹೊರಗೆಡಹುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಆತ್ಮಾನುಭವದಲ್ಲಿಯೇ ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎಂದರೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲಾನುಭವಗಳು ಮನೋನಿಷ್ಠವೆಂದಂತಾಯಿತು. ಇಂಥ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಮನೋನಿಷ್ಠ ಅನುಭವ ಸ್ವಯಂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಬಾಹ್ಯಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂದರೆ ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೂ-ಎಂದರೆ ಚಿತ್ರ, ಕವನ ಶಿಲ್ಪ ಮುಂತಾದವು-ಆ ಆದರ್ಶ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವಕ್ಕೂ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಭೌತಮಾಧ್ಯಮ ಮೂಲಕವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾನುಭವಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಮೌಲ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ, ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಂದರ, ಅಸುಂದರವೆನ್ನುವ ತೀರ್ಮಾನಗಳೆಲ್ಲ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ನಮಗೆ ಕಾಣಸಿಗುವ ಅಥವಾ ಕೇಳಿಬರುವ ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಆಂತರಿಕವಾದ ಕಲಾನುಭವ ಅಥವಾ ಕಲಾಕೃತಿಗೆ ಸಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲೆಗೆ ಬೇರೊಂದು ಆದರ್ಶವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಅದರ ಆದರ್ಶ. ಯಾವ ರಸನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಭಾವವೇಷ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆಯೋ ಆಗಲೆ ಕಲೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವಿನ ಪೂರ್ವಪರಿಚಯದ ಅರಿವು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಕಲಾವಿದ ಅರಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ವಿವೇಚನೆಯೇ ಆತನಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧನೆಗೆ ಮಾಡುವ ಕಲಾಕೃತಿ ಕಲೆಯಲ್ಲ. ಕಲೆ ಉದ್ದೇರಹಿತವಾದುದು. ನೀತಿ, ಧರ್ಮಗಳ ಕಟ್ಟಳೆಗಳಿಂದ ಪಾರಾದುದು. ಕಲೆಗೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಕಲೆ, ಕಲೆಗಾಗಿ ಎನ್ನುವ ವಾದಕ್ಕೆ ಕ್ರೋಚೆಯ ವಿಚಾರ ಬಹಳ ಪುಷ್ಠಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬೊಸಾಂಕೆ, ಕಾಲಿಂಗ್‍ವುಡ್, ಕ್ಯಾರಿಟ್ ಮುಂತಾದವರು ಕ್ರೋಚೆಯ ಆದರ್ಶಪ್ರಧಾನವಾದ ಸೌಂದರ್ಯದರ್ಶನವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರೂ ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳದ ಪ್ರತಿಭಾನ ಕುಂಠಿತ ಅಥವಾ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಬೊಸಾಂಕೆ ತನ್ನ ''ತ್ರಿ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಆನ್ ಈಸ್ಥೆಟಿಕ್ಸ್ ''ಎನ್ನುವ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಆತ್ಮದ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ದೇಹ ಬೇಕಾಗುವಂತೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಶಕ್ತಿ ಎನಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಭೌತಿಕ ದೇಹ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತು ಗತಮಾಡದ ಪ್ರತಿಭಾನ ಪ್ರತಿಭಾನವಾಗಲಾರದು. ಎರಡನೆಯವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳದ ಶಿಲ್ಪ, ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಸಂಗೀತ ಯಾವ ಮೌಲ್ಯ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೂ ಸಹಾಯಕವಾಗಲಾರದು. == ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು == * ''ಮೆಟೀರಿಯಲಿಸ್ಮೊ ಸ್ಟೋರಿಕೊ ಎಡ್ ಎಕನಾಮಿಯಾ ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟಿಕಾ (1900), ಸಿ.ಎಂ. ಮೆರೆಡಿತ್ ಅವರಿಂದ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಮೆಟೀರಿಯಲಿಸಂ ಅಂಡ್ ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್'' (1914) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 4 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1921) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಲೇಖಕರು 1951 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ. * ''L'Estetica come scienza dell'espressione e linguistica generale'' (1902), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ " ''Aesthetic as Science of Expression" ಮತ್ತು "General Linguistic"'' (2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಪರಿಷ್ಕೃತ 5ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ , ಕಾಲಿನ್ ಲಿಯಾಸ್ ಅವರಿಂದ " ''The Aesthetic as the Science of Expression" ಮತ್ತು "Of the Linguistic in General'' " (1992) ಎಂಬ ಹೊಸ ಅನುವಾದ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ (1908) , ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1950 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಫಿಲಾಸಫಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಟಿಕಾ, ಎಕನಾಮಿಕಾ ಎಡ್ ಎಟಿಕಾ (1909), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎಥಿಕ್'' (1913) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ; ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1923) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಲೇಖಕರಿಂದ 1950 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಂತಿಮ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿ. * ''ಲಾಜಿಕಾ ಕಮ್ ಸೈನ್ಜಾ ಡೆಲ್ ಕಾನ್ಸೆಟ್ಟೊ ಪುರೊ'' (1905), ಇದನ್ನು ''ಲಾಜಿಕ್ ಆಸ್ ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಯೂರ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್'' ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ (1917, ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ); ಪರಿಷ್ಕೃತ 4 ನೇ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ (1920) ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ , ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1947 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಲಾ ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಡಿ ಗಿಯಾಂಬಟ್ಟಿಸ್ಟಾ ವಿಕೊ'' (1911) * ''ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪಿರಿಟೊ'' (1912) * ''ಲಾ rivoluzione napoletana del 1799. ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ರಾಕೊಂಟಿ, ರೈಸರ್ಚೆ'' (ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, 1912); ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು 1948 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ * ''ಬ್ರೆವಿಯಾರಿಯೊ ಡಿ ಎಸ್ಟೆಟಿಕಾ'' (1913) * ''ಹೆಗೆಲ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೀವನ ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಸತ್ತಿದೆ (ಸಗ್ಗಿಯೊ ಸುಲ್ಲೊ ಹೆಗೆಲ್)'' , ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (1915) * ''ಕೊಡುಗೆ ಅಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕಾ ಡಿ ಮೆ ಸ್ಟೆಸ್ಸೊ'' (1918); ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ 1945 * ''ಕಥೆ ಮತ್ತು ಲೆಗ್ಜೆಂಡೆ ನೆಪೋಲೆಟೇನ್'' (1919) * ''ಟಿಯೋರಿಯಾ ಇ ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ (1920), ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಅವರಿಂದ ಥಿಯರಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಫಿ'' (1921)ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ರಾಕೊಂಟೊ ಡೆಗ್ಲಿ ರಾಕೊಂಟಿ ('' ಜಿಯಾಂಬಟ್ಟಿಸ್ಟಾ ಬೆಸಿಲ್‌ನ ಪೆಂಟಾಮೆರೋನ್‌ನ ''ನಿಯಾಪೊಲಿಟನ್‌ನಿಂದ'' ಇಟಾಲಿಯನ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ಅನುವಾದ , ಲೊ ''ಕುಂಟೊ ಡಿ ಲಿ ಕುಂಟಿ'' , 1925) * " ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ " ( ''ಲಾ ಕ್ರಿಟಿಕಾದಲ್ಲಿ'' , 1 ಮೇ 1925) * ''ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಡೆಲ್ ರೆಗ್ನೋ ಡಿ ನಾಪೋಲಿ (1925), ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಫ್ರೆನೆಯ್ ಅವರಿಂದ ನೇಪಲ್ಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ'' (1970, 1953 ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ 3 ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ)ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ಇತಿಹಾಸ'' (1933) * ''ಅಲ್ಟಿಮಿ ಸಗ್ಗಿ'' (1935) * ''ಲಾ ಪೊಯೆಸಿಯಾ'' (1936) * ''ಲಾ ಸ್ಟೋರಿಯಾ ಕಮ್ ಪೆನ್ಸಿರೋ ಇ ಕಮ್ ಅಜಿಯೋನ್'' ; 1938), ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಸ್ಪ್ರಿಗ್ಜ್ ಅವರಿಂದ ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಸ್ ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ'' (1941) ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಇಲ್ ಕ್ಯಾರಟ್ಟೆರೆ ಡೆಲ್ಲಾ ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಮಾಡರ್ನಾ'' (1941) * ''ಪರ್ಚೆ ನಾನ್ ಪೊಸಿಯಾಮೊ ನಾನ್ ಡಿರ್ಸಿ "ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನಿ"'' (1942) * ''ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ'' (1945). ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಉದಾರವಾದ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಬಂಧದ ಕ್ರೋಸ್‌ನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. * ''ಫಿಲೋಸೋಫಿಯಾ ಇ ಸ್ಟೋರಿಯೋಗ್ರಾಫಿಯಾ'' (1949) ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.fondazionebenedettocroce.it/ Fondazione Biblioteca Benedetto Croce] * [http://www.iiss.it/ Istituto Italiano per gli Studi Storici, founded by Benedetto Croce] * {{Gutenberg author|id=3007}} * {{Internet Archive author|sname=Benedetto Croce}} * {{Librivox author|id=10425}} * [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Croce%2c%20Benedetto%2c%201866%2d1952 Online English translations of books by Croce] * [http://plato.stanford.edu/entries/croce-aesthetics/ Croce's Aesthetics] At the [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] * [http://pen-international.org/ PEN International] * [[Carlo Scognamiglio Pasini]], [https://web.archive.org/web/20160305023500/http://www.fondazione-einaudi.it/Download/lezione_Scognamiglio_2011.pdf "Liberismo e liberalismo nella polemica fra Croce ed Einaudi"] {{in lang|it}} * Antonio Zanfarino, [https://web.archive.org/web/20131215210151/http://www.mps.it/NR/rdonlyres/67C85B48-2745-42EE-9086-746C83017B44/34464/b1_zanfarino.pdf "Liberalismo e liberismo. Il confronto Croce-Einaudi"] {{in lang|it}} * {{PM20|FID=pe/003551}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಚೆ, ಬೆನೆಡೆಟೋ }} [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಮರ್ಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿ]] pr79viquuw4eomtz77600428gmeraov 0 187343 1428504 2026-09-17T07:01:29Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1428504 wikitext text/x-wiki {{chembox |Verifiedfields = changed |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 460108375 |Reference=<ref>''[[Merck Index]]'', 11th Edition, '''2599'''</ref> |ImageFile = Crotonaldehyde.svg |ImageClass = skin-invert |ImageAlt = Skeletal formula of crotonaldehyde |ImageSize = 180px |ImageFile1 = Crotonaldehyde-3D-balls.png |ImageClass1 = bg-transparent |ImageAlt1 = Ball-and-stick model of (Z)-crotonaldehyde |IUPACName = (2''E'')-but-2-enal |OtherNames = Crotonaldehyde<br/>Crotonic aldehyde<br/>β-Methacrolein<br/>β-Methyl acrolein<br/>2-butenal<br/>Propylene aldehyde |Section1={{Chembox Identifiers |IUPHAR_ligand = 6288 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |ChemSpiderID = 394562 |InChIKey = MLUCVPSAIODCQM-NSCUHMNNBQ |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/C4H6O/c1-2-3-4-5/h2-4H,1H3/b3-2+ |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = MLUCVPSAIODCQM-NSCUHMNNSA-N |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo = 4170-30-3 |CASNo_Comment = (''E/Z'') |CASNo1_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo1 = 123-73-9 |CASNo1_Comment = (''E'') |CASNo2_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo2 = 15798-64-8 |CASNo2_Comment = (''Z'') |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = 9G72074TUW |UNII_Comment = (''E/Z'') |UNII1_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII1 = 6PUW625907 |UNII1_Comment = (''E'') |UNII2_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII2 = RB9WCA91QT |UNII2_Comment = (''Z'') |UNNumber = 1143 |EINECS = 204-647-1 |PubChem = 447466 |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 1086445 |DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} |DrugBank = DB04381 |SMILES = O=C/C=C/C |InChI = 1/C4H6O/c1-2-3-4-5/h2-4H,1H3/b3-2+ |RTECS =GP9499000 |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 41607 |KEGG_Ref = {{keggcite|changed|kegg}} |KEGG = C19377 }} |Section2={{Chembox Properties |Properties_ref=&#x0020;((''E'') isomer) |C=4 | H=6 | O=1 |Appearance = colourless liquid |Odor = pungent, suffocating odor |Density = 0.846 g/cm³ |MeltingPtC = -76.5 |BoilingPtC = 104.0 |Solubility = 18% (20&nbsp;°C)<ref name=PGCH/> |SolubleOther = very soluble in [[ethanol]], [[ethyl ether]], [[acetone]] <br/> soluble in [[chloroform]] <br/> miscible in [[benzene]] |RefractIndex = 1.4362 |VaporPressure = 19 mmHg (20&nbsp;°C)<ref name=PGCH/> }} |Section3={{Chembox Hazards |NFPA-H = 4 |NFPA-F = 3 |NFPA-R = 2 |NFPA-S = - |GHSPictograms = {{GHS02}}{{GHS05}}{{GHS06}}{{GHS07}}{{GHS08}}{{GHS09}} |GHSSignalWord = Danger |HPhrases = {{H-phrases|225|301|310|311|315|318|330|335|341|373|400}} |PPhrases = {{P-phrases|201|202|210|233|240|241|242|243|260|261|262|264|270|271|273|280|281|284|301+310|302+350|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|308+313|310|312|314|320|321|322|330|332+313|361|362|363|370+378|391|403+233|403+235|405|501}} |FlashPtC = 13 |AutoignitionPtC = 207 |ExploLimits = 2.1–15.5% |PEL = TWA 2 ppm (6 mg/m³)<ref name=PGCH>{{PGCH|0157}}</ref> |IDLH = 50 ppm<ref name=PGCH/> |REL = TWA 2 ppm (6 mg/m³)<ref name=PGCH/> |LC50 = 600 ppm (rat, 30 min)<br/>1375 ppm (rat, 30 min)<br/>519 ppm (mouse, 2 hr)<br/>1500 ppm (rat, 30 min)<ref name=IDLH>{{IDLH|123739|Crotonaldehyde}}</ref> |LCLo = 400 ppm (rat, 1 hr)<ref name=IDLH/> }} |Section4={{Chembox Related |OtherFunction_label = alkenals |OtherFunction = [[Acrolein]]<br /> [[cis-3-hexenal|''cis''-3-hexenal]]<br /> [[(E,E)-2,4-decadienal|(''E'',''E'')-2,4-Decadienal]] |OtherCompounds =}} }} '''ಕ್ರೋಟನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್''' ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡಿನ ಎರಡು [[ಅಣು]]ಗಳು ಅಲ್ಡಾಲ್ ಸಂಘನನ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಉತ್ಪನ್ನ. ಅಣುಸೂತ್ರ CH3CH=CH. CHO. ಔದ್ಯೋಗಿಕವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಕ್ರೋಟನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಸಮರೂಪಿ.ಈ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''E'' - ಮತ್ತು ''Z'' - ಐಸೋಮರ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ , ಇದು ಮೀಥೈಲ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮೈಲ್ ಗುಂಪುಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ . ''E'' - ಐಸೋಮರ್ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಲ್ಯಾಕ್ರಿಮೇಟರಿ ದ್ರವವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ದ್ರಾವಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಆಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಆಗಿ, ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಸಾವಯವ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ ಮಧ್ಯಂತರವಾಗಿದೆ . ಇದು ವಿವಿಧ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆಗಳು <ref name=Schulz>{{Ullmanns |author=R. P. Schulz |author2=J. Blumenstein |author3=C. Kohlpaintner|title=Crotonaldehyde and Crotonic Acid|year=2005|doi=10.1002/14356007.a08_083}}</ref>. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಇದು 102 ° ಸೆಂ. ನಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುವ ತಿಳಿನೀರಿನ ಬಣ್ಣದ ದ್ರವ. ಗಾಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದಾಗ ನಸು ಹಳದಿಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಜ್ವಲಿಸಬಲ್ಲ ದ್ರವ. ಘಾಟುವಾಸನೆ ಉಂಟು. ಆವಿಯ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಉರಿಯುಂಟಾಗಿ ನೀರು ಬರುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತುಸುಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಲೀನವಾದರೂ ಮದ್ಯಸಾರ, [[ಈಥರ್ಗಳು|ಈಥರ್]], [[ಬೆಂಜೀ಼ನ್|ಬೆಂಜೀನ್]], ಟಾಲೀನ್, [[ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ|ಸೀಮೆ ಎಣ್ಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ. == ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆ == ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡ್‌ನ ಆಲ್ಡಾಲ್ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ : : 2 CH ₃ CHO → CH ₃ CH=CHCHO + H ₂ O ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಒಂದು ಬಹುಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅಣುವಾಗಿದ್ದು ಅದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರೊಚಿರಲ್ ಡೈನೊಫೈಲ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಮೈಕೆಲ್ ಸ್ವೀಕಾರಕವಾಗಿದೆ . ಮೀಥೈಲ್ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ 3-ಪೆಂಟೆನ್-2-ಓಲ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಓ ಬ್ಯುಟೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು 2-ಈಥೈಲ್ ಹೆಕ್ಸೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ವಸ್ತು. ವಿಲೀನಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ರಬ್ಬರ್ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಇದರ ಬಳಕೆ ಅಧಿಕ. ಅನೇಕ ಆಗ್ರ್ಯಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹದಮಾಡುವಾಗ ಈಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುವಲ್ಲಿ ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇದು ಅನೇಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಡೈಥೈಲ್ ಕೀಟೋನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆಲ್ಡಾಲ್ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ದಾಟಿಸಿ ಟ್ರೈಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಕ್ಲೋಹೆಕ್ಸೆನೋನ್ ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಟ್ರೈಮೀಥೈಲ್‌ಹೈಡ್ರೋಕ್ವಿನೋನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು, ಇದು ವಿಟಮಿನ್ ಇ ಗೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿದೆ . ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಟೋನಿಕ್ ಆಮ್ಲ, 3-ಮೆಥಾಕ್ಸಿಬ್ಯುಟನಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಕ ಸೋರ್ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಸೇರಿವೆ. ಯೂರಿಯಾದ ಎರಡು ಸಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವು ಪಿರಿಮಿಡಿನ್ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ , ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿತ-ಬಿಡುಗಡೆ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ . <ref name="Schulz" /> ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲೀಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ''ಟ್ರಾನ್ಸ್'' -ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ , ^{ಇದನ್ನು ಕ್ರೊಟೊನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನ 1} H NMR ಶಿಫ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸುವಾಗ. ವಿಧಾನದ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ^{1 H NMR ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ಗೆ ದ್ವಿತೀಯಕ ಸಂವಹನಗಳು ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲದ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತವೆ ಮತ್ತು} ''ಟ್ರಾನ್ಸ್'' -ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್‌ನ ದುರ್ಬಲ ದಾನಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಅಪೂರ್ಣ ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲ-ಬೇಸ್ ಸಂಯೋಜಕ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ: ಗ್ರಿಸೊಫುಲ್ವಿನ್ , ಕ್ರೋಟೋನಿಯಾಜೈಡ್ , ಟಿಲಿಡಿನ್ , ಸೆಥಾಕ್ಸಿಡಿಮ್ , ನಿಕೋಕಾರ್ಟೋನೈಡ್ , ಕೆಥಾಕ್ಸಲ್ ಮತ್ತು 2-ಎಥಿಲಿಡೀನ್-ಸಿಸ್-3-ಹೆಕ್ಸೆನಲ್. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.state.nj.us/health/eoh/rtkweb/0538.pdf Hazardous Substance Fact Sheet] * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0157.html CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== m0nrzex17trxs8cumhbbg80ou2qo7gk 1428505 1428504 2026-09-17T07:01:58Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಿಶ್ರಣಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428505 wikitext text/x-wiki {{chembox |Verifiedfields = changed |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 460108375 |Reference=<ref>''[[Merck Index]]'', 11th Edition, '''2599'''</ref> |ImageFile = Crotonaldehyde.svg |ImageClass = skin-invert |ImageAlt = Skeletal formula of crotonaldehyde |ImageSize = 180px |ImageFile1 = Crotonaldehyde-3D-balls.png |ImageClass1 = bg-transparent |ImageAlt1 = Ball-and-stick model of (Z)-crotonaldehyde |IUPACName = (2''E'')-but-2-enal |OtherNames = Crotonaldehyde<br/>Crotonic aldehyde<br/>β-Methacrolein<br/>β-Methyl acrolein<br/>2-butenal<br/>Propylene aldehyde |Section1={{Chembox Identifiers |IUPHAR_ligand = 6288 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |ChemSpiderID = 394562 |InChIKey = MLUCVPSAIODCQM-NSCUHMNNBQ |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/C4H6O/c1-2-3-4-5/h2-4H,1H3/b3-2+ |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = MLUCVPSAIODCQM-NSCUHMNNSA-N |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo = 4170-30-3 |CASNo_Comment = (''E/Z'') |CASNo1_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo1 = 123-73-9 |CASNo1_Comment = (''E'') |CASNo2_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo2 = 15798-64-8 |CASNo2_Comment = (''Z'') |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = 9G72074TUW |UNII_Comment = (''E/Z'') |UNII1_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII1 = 6PUW625907 |UNII1_Comment = (''E'') |UNII2_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII2 = RB9WCA91QT |UNII2_Comment = (''Z'') |UNNumber = 1143 |EINECS = 204-647-1 |PubChem = 447466 |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 1086445 |DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} |DrugBank = DB04381 |SMILES = O=C/C=C/C |InChI = 1/C4H6O/c1-2-3-4-5/h2-4H,1H3/b3-2+ |RTECS =GP9499000 |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 41607 |KEGG_Ref = {{keggcite|changed|kegg}} |KEGG = C19377 }} |Section2={{Chembox Properties |Properties_ref=&#x0020;((''E'') isomer) |C=4 | H=6 | O=1 |Appearance = colourless liquid |Odor = pungent, suffocating odor |Density = 0.846 g/cm³ |MeltingPtC = -76.5 |BoilingPtC = 104.0 |Solubility = 18% (20&nbsp;°C)<ref name=PGCH/> |SolubleOther = very soluble in [[ethanol]], [[ethyl ether]], [[acetone]] <br/> soluble in [[chloroform]] <br/> miscible in [[benzene]] |RefractIndex = 1.4362 |VaporPressure = 19 mmHg (20&nbsp;°C)<ref name=PGCH/> }} |Section3={{Chembox Hazards |NFPA-H = 4 |NFPA-F = 3 |NFPA-R = 2 |NFPA-S = - |GHSPictograms = {{GHS02}}{{GHS05}}{{GHS06}}{{GHS07}}{{GHS08}}{{GHS09}} |GHSSignalWord = Danger |HPhrases = {{H-phrases|225|301|310|311|315|318|330|335|341|373|400}} |PPhrases = {{P-phrases|201|202|210|233|240|241|242|243|260|261|262|264|270|271|273|280|281|284|301+310|302+350|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|308+313|310|312|314|320|321|322|330|332+313|361|362|363|370+378|391|403+233|403+235|405|501}} |FlashPtC = 13 |AutoignitionPtC = 207 |ExploLimits = 2.1–15.5% |PEL = TWA 2 ppm (6 mg/m³)<ref name=PGCH>{{PGCH|0157}}</ref> |IDLH = 50 ppm<ref name=PGCH/> |REL = TWA 2 ppm (6 mg/m³)<ref name=PGCH/> |LC50 = 600 ppm (rat, 30 min)<br/>1375 ppm (rat, 30 min)<br/>519 ppm (mouse, 2 hr)<br/>1500 ppm (rat, 30 min)<ref name=IDLH>{{IDLH|123739|Crotonaldehyde}}</ref> |LCLo = 400 ppm (rat, 1 hr)<ref name=IDLH/> }} |Section4={{Chembox Related |OtherFunction_label = alkenals |OtherFunction = [[Acrolein]]<br /> [[cis-3-hexenal|''cis''-3-hexenal]]<br /> [[(E,E)-2,4-decadienal|(''E'',''E'')-2,4-Decadienal]] |OtherCompounds =}} }} '''ಕ್ರೋಟನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್''' ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡಿನ ಎರಡು [[ಅಣು]]ಗಳು ಅಲ್ಡಾಲ್ ಸಂಘನನ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಉತ್ಪನ್ನ. ಅಣುಸೂತ್ರ CH3CH=CH. CHO. ಔದ್ಯೋಗಿಕವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಕ್ರೋಟನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಸಮರೂಪಿ.ಈ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''E'' - ಮತ್ತು ''Z'' - ಐಸೋಮರ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ , ಇದು ಮೀಥೈಲ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮೈಲ್ ಗುಂಪುಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ . ''E'' - ಐಸೋಮರ್ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಲ್ಯಾಕ್ರಿಮೇಟರಿ ದ್ರವವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ದ್ರಾವಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಆಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಆಗಿ, ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಸಾವಯವ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ ಮಧ್ಯಂತರವಾಗಿದೆ . ಇದು ವಿವಿಧ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆಗಳು <ref name=Schulz>{{Ullmanns |author=R. P. Schulz |author2=J. Blumenstein |author3=C. Kohlpaintner|title=Crotonaldehyde and Crotonic Acid|year=2005|doi=10.1002/14356007.a08_083}}</ref>. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಇದು 102 ° ಸೆಂ. ನಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುವ ತಿಳಿನೀರಿನ ಬಣ್ಣದ ದ್ರವ. ಗಾಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದಾಗ ನಸು ಹಳದಿಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಜ್ವಲಿಸಬಲ್ಲ ದ್ರವ. ಘಾಟುವಾಸನೆ ಉಂಟು. ಆವಿಯ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಉರಿಯುಂಟಾಗಿ ನೀರು ಬರುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತುಸುಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಲೀನವಾದರೂ ಮದ್ಯಸಾರ, [[ಈಥರ್ಗಳು|ಈಥರ್]], [[ಬೆಂಜೀ಼ನ್|ಬೆಂಜೀನ್]], ಟಾಲೀನ್, [[ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ|ಸೀಮೆ ಎಣ್ಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ. == ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆ == ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡ್‌ನ ಆಲ್ಡಾಲ್ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ : : 2 CH ₃ CHO → CH ₃ CH=CHCHO + H ₂ O ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಒಂದು ಬಹುಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅಣುವಾಗಿದ್ದು ಅದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರೊಚಿರಲ್ ಡೈನೊಫೈಲ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಮೈಕೆಲ್ ಸ್ವೀಕಾರಕವಾಗಿದೆ . ಮೀಥೈಲ್ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ 3-ಪೆಂಟೆನ್-2-ಓಲ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಓ ಬ್ಯುಟೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು 2-ಈಥೈಲ್ ಹೆಕ್ಸೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ವಸ್ತು. ವಿಲೀನಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ರಬ್ಬರ್ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಇದರ ಬಳಕೆ ಅಧಿಕ. ಅನೇಕ ಆಗ್ರ್ಯಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹದಮಾಡುವಾಗ ಈಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುವಲ್ಲಿ ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇದು ಅನೇಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಡೈಥೈಲ್ ಕೀಟೋನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆಲ್ಡಾಲ್ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ದಾಟಿಸಿ ಟ್ರೈಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಕ್ಲೋಹೆಕ್ಸೆನೋನ್ ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಟ್ರೈಮೀಥೈಲ್‌ಹೈಡ್ರೋಕ್ವಿನೋನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು, ಇದು ವಿಟಮಿನ್ ಇ ಗೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿದೆ . ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಟೋನಿಕ್ ಆಮ್ಲ, 3-ಮೆಥಾಕ್ಸಿಬ್ಯುಟನಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಕ ಸೋರ್ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಸೇರಿವೆ. ಯೂರಿಯಾದ ಎರಡು ಸಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವು ಪಿರಿಮಿಡಿನ್ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ , ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿತ-ಬಿಡುಗಡೆ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ . <ref name="Schulz" /> ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲೀಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ''ಟ್ರಾನ್ಸ್'' -ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ , ^{ಇದನ್ನು ಕ್ರೊಟೊನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನ 1} H NMR ಶಿಫ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸುವಾಗ. ವಿಧಾನದ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ^{1 H NMR ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ಗೆ ದ್ವಿತೀಯಕ ಸಂವಹನಗಳು ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲದ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತವೆ ಮತ್ತು} ''ಟ್ರಾನ್ಸ್'' -ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್‌ನ ದುರ್ಬಲ ದಾನಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಅಪೂರ್ಣ ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲ-ಬೇಸ್ ಸಂಯೋಜಕ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ: ಗ್ರಿಸೊಫುಲ್ವಿನ್ , ಕ್ರೋಟೋನಿಯಾಜೈಡ್ , ಟಿಲಿಡಿನ್ , ಸೆಥಾಕ್ಸಿಡಿಮ್ , ನಿಕೋಕಾರ್ಟೋನೈಡ್ , ಕೆಥಾಕ್ಸಲ್ ಮತ್ತು 2-ಎಥಿಲಿಡೀನ್-ಸಿಸ್-3-ಹೆಕ್ಸೆನಲ್. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.state.nj.us/health/eoh/rtkweb/0538.pdf Hazardous Substance Fact Sheet] * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0157.html CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಿಶ್ರಣಗಳು]] se314d4jips7v8gbsgu9af7747wsodo 1428506 1428505 2026-09-17T07:02:17Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428506 wikitext text/x-wiki {{chembox |Verifiedfields = changed |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 460108375 |Reference=<ref>''[[Merck Index]]'', 11th Edition, '''2599'''</ref> |ImageFile = Crotonaldehyde.svg |ImageClass = skin-invert |ImageAlt = Skeletal formula of crotonaldehyde |ImageSize = 180px |ImageFile1 = Crotonaldehyde-3D-balls.png |ImageClass1 = bg-transparent |ImageAlt1 = Ball-and-stick model of (Z)-crotonaldehyde |IUPACName = (2''E'')-but-2-enal |OtherNames = Crotonaldehyde<br/>Crotonic aldehyde<br/>β-Methacrolein<br/>β-Methyl acrolein<br/>2-butenal<br/>Propylene aldehyde |Section1={{Chembox Identifiers |IUPHAR_ligand = 6288 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |ChemSpiderID = 394562 |InChIKey = MLUCVPSAIODCQM-NSCUHMNNBQ |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/C4H6O/c1-2-3-4-5/h2-4H,1H3/b3-2+ |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = MLUCVPSAIODCQM-NSCUHMNNSA-N |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo = 4170-30-3 |CASNo_Comment = (''E/Z'') |CASNo1_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo1 = 123-73-9 |CASNo1_Comment = (''E'') |CASNo2_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo2 = 15798-64-8 |CASNo2_Comment = (''Z'') |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = 9G72074TUW |UNII_Comment = (''E/Z'') |UNII1_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII1 = 6PUW625907 |UNII1_Comment = (''E'') |UNII2_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII2 = RB9WCA91QT |UNII2_Comment = (''Z'') |UNNumber = 1143 |EINECS = 204-647-1 |PubChem = 447466 |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 1086445 |DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} |DrugBank = DB04381 |SMILES = O=C/C=C/C |InChI = 1/C4H6O/c1-2-3-4-5/h2-4H,1H3/b3-2+ |RTECS =GP9499000 |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 41607 |KEGG_Ref = {{keggcite|changed|kegg}} |KEGG = C19377 }} |Section2={{Chembox Properties |Properties_ref=&#x0020;((''E'') isomer) |C=4 | H=6 | O=1 |Appearance = colourless liquid |Odor = pungent, suffocating odor |Density = 0.846 g/cm³ |MeltingPtC = -76.5 |BoilingPtC = 104.0 |Solubility = 18% (20&nbsp;°C)<ref name=PGCH/> |SolubleOther = very soluble in [[ethanol]], [[ethyl ether]], [[acetone]] <br/> soluble in [[chloroform]] <br/> miscible in [[benzene]] |RefractIndex = 1.4362 |VaporPressure = 19 mmHg (20&nbsp;°C)<ref name=PGCH/> }} |Section3={{Chembox Hazards |NFPA-H = 4 |NFPA-F = 3 |NFPA-R = 2 |NFPA-S = - |GHSPictograms = {{GHS02}}{{GHS05}}{{GHS06}}{{GHS07}}{{GHS08}}{{GHS09}} |GHSSignalWord = Danger |HPhrases = {{H-phrases|225|301|310|311|315|318|330|335|341|373|400}} |PPhrases = {{P-phrases|201|202|210|233|240|241|242|243|260|261|262|264|270|271|273|280|281|284|301+310|302+350|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|308+313|310|312|314|320|321|322|330|332+313|361|362|363|370+378|391|403+233|403+235|405|501}} |FlashPtC = 13 |AutoignitionPtC = 207 |ExploLimits = 2.1–15.5% |PEL = TWA 2 ppm (6 mg/m³)<ref name=PGCH>{{PGCH|0157}}</ref> |IDLH = 50 ppm<ref name=PGCH/> |REL = TWA 2 ppm (6 mg/m³)<ref name=PGCH/> |LC50 = 600 ppm (rat, 30 min)<br/>1375 ppm (rat, 30 min)<br/>519 ppm (mouse, 2 hr)<br/>1500 ppm (rat, 30 min)<ref name=IDLH>{{IDLH|123739|Crotonaldehyde}}</ref> |LCLo = 400 ppm (rat, 1 hr)<ref name=IDLH/> }} |Section4={{Chembox Related |OtherFunction_label = alkenals |OtherFunction = [[Acrolein]]<br /> [[cis-3-hexenal|''cis''-3-hexenal]]<br /> [[(E,E)-2,4-decadienal|(''E'',''E'')-2,4-Decadienal]] |OtherCompounds =}} }} '''ಕ್ರೋಟನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್''' ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡಿನ ಎರಡು [[ಅಣು]]ಗಳು ಅಲ್ಡಾಲ್ ಸಂಘನನ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಉತ್ಪನ್ನ. ಅಣುಸೂತ್ರ CH3CH=CH. CHO. ಔದ್ಯೋಗಿಕವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಕ್ರೋಟನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಸಮರೂಪಿ.ಈ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''E'' - ಮತ್ತು ''Z'' - ಐಸೋಮರ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ , ಇದು ಮೀಥೈಲ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮೈಲ್ ಗುಂಪುಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ . ''E'' - ಐಸೋಮರ್ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಲ್ಯಾಕ್ರಿಮೇಟರಿ ದ್ರವವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ದ್ರಾವಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಆಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಆಗಿ, ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಸಾವಯವ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ ಮಧ್ಯಂತರವಾಗಿದೆ . ಇದು ವಿವಿಧ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆಗಳು <ref name=Schulz>{{Ullmanns |author=R. P. Schulz |author2=J. Blumenstein |author3=C. Kohlpaintner|title=Crotonaldehyde and Crotonic Acid|year=2005|doi=10.1002/14356007.a08_083}}</ref>. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಇದು 102 ° ಸೆಂ. ನಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುವ ತಿಳಿನೀರಿನ ಬಣ್ಣದ ದ್ರವ. ಗಾಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದಾಗ ನಸು ಹಳದಿಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಜ್ವಲಿಸಬಲ್ಲ ದ್ರವ. ಘಾಟುವಾಸನೆ ಉಂಟು. ಆವಿಯ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಉರಿಯುಂಟಾಗಿ ನೀರು ಬರುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತುಸುಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಲೀನವಾದರೂ ಮದ್ಯಸಾರ, [[ಈಥರ್ಗಳು|ಈಥರ್]], [[ಬೆಂಜೀ಼ನ್|ಬೆಂಜೀನ್]], ಟಾಲೀನ್, [[ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ|ಸೀಮೆ ಎಣ್ಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ. == ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆ == ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡ್‌ನ ಆಲ್ಡಾಲ್ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ : : 2 CH ₃ CHO → CH ₃ CH=CHCHO + H ₂ O ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಒಂದು ಬಹುಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅಣುವಾಗಿದ್ದು ಅದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರೊಚಿರಲ್ ಡೈನೊಫೈಲ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಮೈಕೆಲ್ ಸ್ವೀಕಾರಕವಾಗಿದೆ . ಮೀಥೈಲ್ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ 3-ಪೆಂಟೆನ್-2-ಓಲ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಓ ಬ್ಯುಟೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು 2-ಈಥೈಲ್ ಹೆಕ್ಸೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ವಸ್ತು. ವಿಲೀನಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ರಬ್ಬರ್ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಇದರ ಬಳಕೆ ಅಧಿಕ. ಅನೇಕ ಆಗ್ರ್ಯಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹದಮಾಡುವಾಗ ಈಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುವಲ್ಲಿ ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇದು ಅನೇಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಡೈಥೈಲ್ ಕೀಟೋನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆಲ್ಡಾಲ್ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ದಾಟಿಸಿ ಟ್ರೈಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಕ್ಲೋಹೆಕ್ಸೆನೋನ್ ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಟ್ರೈಮೀಥೈಲ್‌ಹೈಡ್ರೋಕ್ವಿನೋನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು, ಇದು ವಿಟಮಿನ್ ಇ ಗೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿದೆ . ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಟೋನಿಕ್ ಆಮ್ಲ, 3-ಮೆಥಾಕ್ಸಿಬ್ಯುಟನಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಕ ಸೋರ್ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಸೇರಿವೆ. ಯೂರಿಯಾದ ಎರಡು ಸಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವು ಪಿರಿಮಿಡಿನ್ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ , ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿತ-ಬಿಡುಗಡೆ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ . <ref name="Schulz" /> ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲೀಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ''ಟ್ರಾನ್ಸ್'' -ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ , ^{ಇದನ್ನು ಕ್ರೊಟೊನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನ 1} H NMR ಶಿಫ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸುವಾಗ. ವಿಧಾನದ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ^{1 H NMR ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ಗೆ ದ್ವಿತೀಯಕ ಸಂವಹನಗಳು ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲದ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತವೆ ಮತ್ತು} ''ಟ್ರಾನ್ಸ್'' -ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್‌ನ ದುರ್ಬಲ ದಾನಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಅಪೂರ್ಣ ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲ-ಬೇಸ್ ಸಂಯೋಜಕ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ: ಗ್ರಿಸೊಫುಲ್ವಿನ್ , ಕ್ರೋಟೋನಿಯಾಜೈಡ್ , ಟಿಲಿಡಿನ್ , ಸೆಥಾಕ್ಸಿಡಿಮ್ , ನಿಕೋಕಾರ್ಟೋನೈಡ್ , ಕೆಥಾಕ್ಸಲ್ ಮತ್ತು 2-ಎಥಿಲಿಡೀನ್-ಸಿಸ್-3-ಹೆಕ್ಸೆನಲ್. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.state.nj.us/health/eoh/rtkweb/0538.pdf Hazardous Substance Fact Sheet] * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0157.html CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಿಶ್ರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು]] az4ijvsmbouzoih2q6k929o6qkizh4r 1428507 1428506 2026-09-17T07:03:41Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1428507 wikitext text/x-wiki {{chembox |Verifiedfields = changed |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 460108375 |Reference=<ref>''[[Merck Index]]'', 11th Edition, '''2599'''</ref> |ImageFile = Crotonaldehyde.svg |ImageClass = skin-invert |ImageAlt = Skeletal formula of crotonaldehyde |ImageSize = 180px |ImageFile1 = Crotonaldehyde-3D-balls.png |ImageClass1 = bg-transparent |ImageAlt1 = Ball-and-stick model of (Z)-crotonaldehyde |IUPACName = (2''E'')-but-2-enal |OtherNames = Crotonaldehyde<br/>Crotonic aldehyde<br/>β-Methacrolein<br/>β-Methyl acrolein<br/>2-butenal<br/>Propylene aldehyde |Section1={{Chembox Identifiers |IUPHAR_ligand = 6288 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |ChemSpiderID = 394562 |InChIKey = MLUCVPSAIODCQM-NSCUHMNNBQ |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/C4H6O/c1-2-3-4-5/h2-4H,1H3/b3-2+ |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = MLUCVPSAIODCQM-NSCUHMNNSA-N |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo = 4170-30-3 |CASNo_Comment = (''E/Z'') |CASNo1_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo1 = 123-73-9 |CASNo1_Comment = (''E'') |CASNo2_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |CASNo2 = 15798-64-8 |CASNo2_Comment = (''Z'') |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = 9G72074TUW |UNII_Comment = (''E/Z'') |UNII1_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII1 = 6PUW625907 |UNII1_Comment = (''E'') |UNII2_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII2 = RB9WCA91QT |UNII2_Comment = (''Z'') |UNNumber = 1143 |EINECS = 204-647-1 |PubChem = 447466 |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 1086445 |DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} |DrugBank = DB04381 |SMILES = O=C/C=C/C |InChI = 1/C4H6O/c1-2-3-4-5/h2-4H,1H3/b3-2+ |RTECS =GP9499000 |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 41607 |KEGG_Ref = {{keggcite|changed|kegg}} |KEGG = C19377 }} |Section2={{Chembox Properties |Properties_ref=&#x0020;((''E'') isomer) |C=4 | H=6 | O=1 |Appearance = colourless liquid |Odor = pungent, suffocating odor |Density = 0.846 g/cm³ |MeltingPtC = -76.5 |BoilingPtC = 104.0 |Solubility = 18% (20&nbsp;°C)<ref name=PGCH/> |SolubleOther = very soluble in [[ethanol]], [[ethyl ether]], [[acetone]] <br/> soluble in [[chloroform]] <br/> miscible in [[benzene]] |RefractIndex = 1.4362 |VaporPressure = 19 mmHg (20&nbsp;°C)<ref name=PGCH/> }} |Section3={{Chembox Hazards |NFPA-H = 4 |NFPA-F = 3 |NFPA-R = 2 |NFPA-S = - |GHSPictograms = {{GHS02}}{{GHS05}}{{GHS06}}{{GHS07}}{{GHS08}}{{GHS09}} |GHSSignalWord = Danger |HPhrases = {{H-phrases|225|301|310|311|315|318|330|335|341|373|400}} |PPhrases = {{P-phrases|201|202|210|233|240|241|242|243|260|261|262|264|270|271|273|280|281|284|301+310|302+350|302+352|303+361+353|304+340|305+351+338|308+313|310|312|314|320|321|322|330|332+313|361|362|363|370+378|391|403+233|403+235|405|501}} |FlashPtC = 13 |AutoignitionPtC = 207 |ExploLimits = 2.1–15.5% |PEL = TWA 2 ppm (6 mg/m³)<ref name=PGCH>{{PGCH|0157}}</ref> |IDLH = 50 ppm<ref name=PGCH/> |REL = TWA 2 ppm (6 mg/m³)<ref name=PGCH/> |LC50 = 600 ppm (rat, 30 min)<br/>1375 ppm (rat, 30 min)<br/>519 ppm (mouse, 2 hr)<br/>1500 ppm (rat, 30 min)<ref name=IDLH>{{IDLH|123739|Crotonaldehyde}}</ref> |LCLo = 400 ppm (rat, 1 hr)<ref name=IDLH/> }} |Section4={{Chembox Related |OtherFunction_label = alkenals |OtherFunction = [[Acrolein]]<br /> [[cis-3-hexenal|''cis''-3-hexenal]]<br /> [[(E,E)-2,4-decadienal|(''E'',''E'')-2,4-Decadienal]] |OtherCompounds =}} }} '''ಕ್ರೋಟನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್''' ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡಿನ ಎರಡು [[ಅಣು]]ಗಳು ಅಲ್ಡಾಲ್ ಸಂಘನನ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಉತ್ಪನ್ನ. ಅಣುಸೂತ್ರ CH3CH=CH. CHO. ಔದ್ಯೋಗಿಕವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಕ್ರೋಟನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಸಮರೂಪಿ.ಈ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''E'' - ಮತ್ತು ''Z'' - ಐಸೋಮರ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ , ಇದು ಮೀಥೈಲ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮೈಲ್ ಗುಂಪುಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ . ''E'' - ಐಸೋಮರ್ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಲ್ಯಾಕ್ರಿಮೇಟರಿ ದ್ರವವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ದ್ರಾವಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಆಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಆಗಿ, ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಸಾವಯವ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ ಮಧ್ಯಂತರವಾಗಿದೆ . ಇದು ವಿವಿಧ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಎಣ್ಣೆಗಳು <ref name=Schulz>{{Ullmanns |author=R. P. Schulz |author2=J. Blumenstein |author3=C. Kohlpaintner|title=Crotonaldehyde and Crotonic Acid|year=2005|doi=10.1002/14356007.a08_083}}</ref>. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಇದು 102 ° ಸೆಂ. ನಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುವ ತಿಳಿನೀರಿನ ಬಣ್ಣದ ದ್ರವ. ಗಾಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದಾಗ ನಸು ಹಳದಿಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಜ್ವಲಿಸಬಲ್ಲ ದ್ರವ. ಘಾಟುವಾಸನೆ ಉಂಟು. ಆವಿಯ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಉರಿಯುಂಟಾಗಿ ನೀರು ಬರುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತುಸುಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಲೀನವಾದರೂ ಮದ್ಯಸಾರ, [[ಈಥರ್ಗಳು|ಈಥರ್]], [[ಬೆಂಜೀ಼ನ್|ಬೆಂಜೀನ್]], ಟಾಲೀನ್, [[ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ|ಸೀಮೆ ಎಣ್ಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ. == ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆ == ಅಸಿಟಾಲ್ಡಿಹೈಡ್‌ನ ಆಲ್ಡಾಲ್ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ : : 2 CH ₃ CHO → CH ₃ CH=CHCHO + H ₂ O ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಒಂದು ಬಹುಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅಣುವಾಗಿದ್ದು ಅದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರೊಚಿರಲ್ ಡೈನೊಫೈಲ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಮೈಕೆಲ್ ಸ್ವೀಕಾರಕವಾಗಿದೆ . ಮೀಥೈಲ್ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ 3-ಪೆಂಟೆನ್-2-ಓಲ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಓ ಬ್ಯುಟೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು 2-ಈಥೈಲ್ ಹೆಕ್ಸೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ವಸ್ತು. ವಿಲೀನಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ರಬ್ಬರ್ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲೂ ಇದರ ಬಳಕೆ ಅಧಿಕ. ಅನೇಕ ಆಗ್ರ್ಯಾನಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹದಮಾಡುವಾಗ ಈಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುವಲ್ಲಿ ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇದು ಅನೇಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಡೈಥೈಲ್ ಕೀಟೋನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆಲ್ಡಾಲ್ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ದಾಟಿಸಿ ಟ್ರೈಮೀಥೈಲ್‌ಸೈಕ್ಲೋಹೆಕ್ಸೆನೋನ್ ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಟ್ರೈಮೀಥೈಲ್‌ಹೈಡ್ರೋಕ್ವಿನೋನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು, ಇದು ವಿಟಮಿನ್ ಇ ಗೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿದೆ . ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಟೋನಿಕ್ ಆಮ್ಲ, 3-ಮೆಥಾಕ್ಸಿಬ್ಯುಟನಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಕ ಸೋರ್ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಸೇರಿವೆ. ಯೂರಿಯಾದ ಎರಡು ಸಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವು ಪಿರಿಮಿಡಿನ್ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ , ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿತ-ಬಿಡುಗಡೆ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ . <ref name="Schulz" /> ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲೀಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ''ಟ್ರಾನ್ಸ್'' -ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ , ^{ಇದನ್ನು ಕ್ರೊಟೊನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನ 1} H NMR ಶಿಫ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸುವಾಗ. ವಿಧಾನದ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ^{1 H NMR ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ಗೆ ದ್ವಿತೀಯಕ ಸಂವಹನಗಳು ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲದ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತವೆ ಮತ್ತು} ''ಟ್ರಾನ್ಸ್'' -ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್‌ನ ದುರ್ಬಲ ದಾನಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಅಪೂರ್ಣ ಲೆವಿಸ್ ಆಮ್ಲ-ಬೇಸ್ ಸಂಯೋಜಕ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಕ್ರೋಟೋನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ: ಗ್ರಿಸೊಫುಲ್ವಿನ್ , ಕ್ರೋಟೋನಿಯಾಜೈಡ್ , ಟಿಲಿಡಿನ್ , ಸೆಥಾಕ್ಸಿಡಿಮ್ , ನಿಕೋಕಾರ್ಟೋನೈಡ್ , ಕೆಥಾಕ್ಸಲ್ ಮತ್ತು 2-ಎಥಿಲಿಡೀನ್-ಸಿಸ್-3-ಹೆಕ್ಸೆನಲ್. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.state.nj.us/health/eoh/rtkweb/0538.pdf Hazardous Substance Fact Sheet] * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0157.html CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಟನಾಲ್ಡಿಹೈಡ್}} [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಿಶ್ರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು]] 26d093gyhb1nb36dvn5ew1thvcptzpr 10 187344 1428514 2025-12-08T15:55:29Z en>Pigsonthewing 0 rm per request on talk 1428514 sanitized-css text/css /* {{pp-template|small=yes}} */ .ib-company .infobox-label { padding-right: 0.5em; } /* always light background for logos, unless specified otherwise */ .ib-company-logo img { background-color: #f8f9fa; color:inherit; } .ib-company-logo .logo-nobg img { background-color: inherit; color:inherit; } .ib-company-locality, .ib-company-country { display: inline; } 9zae4dan48kp6o3cj6ck3ggz3fy6dq4 1428515 1428514 2026-09-17T07:34:17Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_company/styles.css]] 1428514 sanitized-css text/css /* {{pp-template|small=yes}} */ .ib-company .infobox-label { padding-right: 0.5em; } /* always light background for logos, unless specified otherwise */ .ib-company-logo img { background-color: #f8f9fa; color:inherit; } .ib-company-logo .logo-nobg img { background-color: inherit; color:inherit; } .ib-company-locality, .ib-company-country { display: inline; } 9zae4dan48kp6o3cj6ck3ggz3fy6dq4 0 187345 1428521 2026-09-17T08:01:15Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="width:280px; text-align:left;" |+ style="font-size:110%;" | ಚಬ್ಬಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#f9f9f9;" | [[File:Chabbi Ganapathi 2026 03.jpg|250px]] |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:90%;" | ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ |- ! scope="row" | ಇತ... 1428521 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:280px; text-align:left;" |+ style="font-size:110%;" | ಚಬ್ಬಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#f9f9f9;" | [[File:Chabbi Ganapathi 2026 03.jpg|250px]] |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:90%;" | ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ |- ! scope="row" | ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು | ಚಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿ, ಚಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿ ಉತ್ಸವ |- ! scope="row" | ಆಚರಿಸುವವರು | ಚಬ್ಬಿಯ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಕುಟುಂಬ (ಏಳು ಮನೆತನಗಳು) |- ! scope="row" | ಪ್ರಕಾರ | ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬ |- ! scope="row" | ಮಹತ್ವ | ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪಿ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ [[ಗಣೇಶ]] ಮೂರ್ತಿಯ ಆರಾಧನೆ |- ! scope="row" | ಆಚರಣೆಗಳು | ಶುದ್ಧೀಕರಣ ವಿಧಿ, ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಅಷ್ಟಾವಧಾನ, ವಿಸ್ತೃತ ಪೂಜೆ, ವಿಸರ್ಜನೆ |- ! scope="row" | ಆರಂಭ | ಶುದ್ಧ ಚತುರ್ಥಿ, [[ಭಾದ್ರಪದ]] ಮಾಸ |- ! scope="row" | ಅಂತ್ಯ | ಮೂರನೇ ದಿನ (ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಬಳಿಕ ಮೂರ್ತಿ ವಿಸರ್ಜನೆ) |- ! scope="row" | ಆವರ್ತನೆ | ವಾರ್ಷಿಕ |- ! scope="row" | ಸ್ಥಳ | ಚಬ್ಬಿ ಗ್ರಾಮ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕು |- ! scope="row" | ಜಿಲ್ಲೆ | [[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ]] |- ! scope="row" | ರಾಜ್ಯ | [[ಕರ್ನಾಟಕ]] |- ! scope="row" | ದೇಶ | ಭಾರತ |} '''ಚಬ್ಬಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ''' (ಇದನ್ನು '''ಚಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿ''' ಅಥವಾ '''ಚಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿ ಉತ್ಸವ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಭಾರತದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]] ಸಮೀಪದ ಚಬ್ಬಿ (ಚೆಬ್ಬಿ ಎಂದೂ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ]] ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಇತರೆಡೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸೌಮ್ಯ, ಬಹುವರ್ಣದ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಗ್ರಾಮದ ಕೆಲವೇ ಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ, ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪಿ [[ಗಣೇಶ]] ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಈ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name="utsav"/> == ಇತಿಹಾಸ == ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಜಾಲತಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು 1827ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಶ್ರೀ ಗುರು ಕೃಷ್ಣೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಎಂಬ ಸಂತರು ಚಬ್ಬಿಯ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="utsav">{{cite web |title=Chabbi Ganeshotsava |url=https://utsav.gov.in/view-event/chabbi-ganeshotsava-1 |website=utsav.gov.in |publisher=ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯ |access-date=2026-09-16}}</ref> ಕನ್ನಡ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿವೆ: ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ತಮ್ಮಪ್ಪಣ್ಣ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಈ ಸ್ವಾಮೀಜಿ (ಶ್ರೀ ಚಿದಂಬರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಂತರ ಹೆಸರೂ ಕೆಲವು ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ) ಮೂರು ದಿನಗಳ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು; ಇದರ ಬಳಿಕ ಅವರಿಗೆ ಪುತ್ರ ಜನಿಸಿದನೆಂದೂ, ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಕುಟುಂಬ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tv9">{{cite news |title=ಛಬ್ಬಿಯ ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪಿ ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ ನೀವು ಬೇಡಿದ ವರಗಳನ್ನು ಇಡೇರಿಸುತ್ತಾನೆ |url=https://tv9kannada.com/spiritual/ganesh-chaturthi/dharwad-district-hubli-taluk-chabbi-ganesh-au55-435306.html |website=TV9 ಕನ್ನಡ |access-date=2026-09-17}}</ref><ref name="asianet">{{cite news |title=195 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಛಬ್ಬಿ ಗಣಪ! ಸಂತಾನದಾತ ಈ ವಿನಾಯಕ |url=https://kannada.asianetnews.com/festivals/195-years-to-chebbi-ganesh-utsav-know-his-story-skr-rhsbo4 |website=Asianet Suvarna News |access-date=2026-09-17}}</ref> ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದು, ಇಂದು ಇದೇ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಕುಟುಂಬದ ಏಳು ಮನೆತನಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಜಾಲತಾಣ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಳೆರಡೂ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="utsav"/><ref name="tv9"/> == ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು == [[File:CHABBI GANESH.jpg|thumb|left|280px|ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾದ ಕೆಂಪು ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಗಣೇಶನಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಚಬ್ಬಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಲಗೈಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮುರಿದ ದಂತದ ಅರ್ಧಭಾಗ ಮತ್ತು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನೂ, ಹಿಂಬದಿಯ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name="tv9"/> ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು [[ಭಾದ್ರಪದ]] ಮಾಸದ ಶುದ್ಧ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ) ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ದಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವರ ಆವಾಹನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಎರಡನೇ ದಿನ ಮುಂಜಾನೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳ ಬಳಿಕ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಪಠಣಗಳ "ಅಷ್ಟಾವಧಾನ" ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುವ ಕುಟುಂಬ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tv9"/> [[File:Chabbi Ganapathi 2026 01.jpg|thumb|ಚಬ್ಬಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಂಧೂರ ಗಣಪತಿ]] ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದೇವರ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶ ಪಡೆದಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ "ಅಡಕೆ ಬೆಟ್ಟ" ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಮನೆಯ ದೇವರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸತತ ಮೂರು ವರ್ಷ ಬಂದು ಅಡಕೆ ಬೆಟ್ಟ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ದಂಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ದೇವರನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="asianet"/> ಈ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕನ್ನಡ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಬರುವ ಭಕ್ತರ ಸಾಲು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಹಲವಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="asianet"/> == ಸ್ಥಳ == ಚಬ್ಬಿ (ಜನಗಣತಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೆಬ್ಬಿ ಎಂದೂ ದಾಖಲಾಗಿದೆ) ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.<ref name="utsav"/> 2011ರ ಭಾರತ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಾಮದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 4,536 ಆಗಿತ್ತು.<ref name="census">{{cite web |title=Hubli Taluk Population, Dharwad, Karnataka |url=https://www.censusindia2011.com/karnataka/dharwad/hubli-population.html |website=CensusIndia2011.com |access-date=2026-09-16}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ]] * [[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> 79hynukgjwd01mp1i8lb2a3ok57i4qy 1428522 1428521 2026-09-17T08:01:53Z Reema Jalihal 87461 1428522 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:280px; text-align:left;" |+ style="font-size:110%;" | ಚಬ್ಬಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#f9f9f9;" | [[File:Chabbi Ganapathi 2026 03.jpg|250px]] |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:90%;" | ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ |- ! scope="row" | ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು | ಚಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿ, ಚಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿ ಉತ್ಸವ |- ! scope="row" | ಆಚರಿಸುವವರು | ಚಬ್ಬಿಯ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಕುಟುಂಬ (ಏಳು ಮನೆತನಗಳು) |- ! scope="row" | ಪ್ರಕಾರ | ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬ |- ! scope="row" | ಮಹತ್ವ | ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪಿ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ [[ಗಣೇಶ]] ಮೂರ್ತಿಯ ಆರಾಧನೆ |- ! scope="row" | ಆಚರಣೆಗಳು | ಶುದ್ಧೀಕರಣ ವಿಧಿ, ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಅಷ್ಟಾವಧಾನ, ವಿಸ್ತೃತ ಪೂಜೆ, ವಿಸರ್ಜನೆ |- ! scope="row" | ಆರಂಭ | ಶುದ್ಧ ಚತುರ್ಥಿ, [[ಭಾದ್ರಪದ]] ಮಾಸ |- ! scope="row" | ಅಂತ್ಯ | ಮೂರನೇ ದಿನ (ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಬಳಿಕ ಮೂರ್ತಿ ವಿಸರ್ಜನೆ) |- ! scope="row" | ಆವರ್ತನೆ | ವಾರ್ಷಿಕ |- ! scope="row" | ಸ್ಥಳ | ಚಬ್ಬಿ ಗ್ರಾಮ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕು |- ! scope="row" | ಜಿಲ್ಲೆ | [[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ]] |- ! scope="row" | ರಾಜ್ಯ | [[ಕರ್ನಾಟಕ]] |- ! scope="row" | ದೇಶ | ಭಾರತ |} '''ಚಬ್ಬಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ''' (ಇದನ್ನು '''ಚಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿ''' ಅಥವಾ '''ಚಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿ ಉತ್ಸವ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಭಾರತದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]] ಸಮೀಪದ ಚಬ್ಬಿ (ಚೆಬ್ಬಿ ಎಂದೂ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ]] ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಇತರೆಡೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸೌಮ್ಯ, ಬಹುವರ್ಣದ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಗ್ರಾಮದ ಕೆಲವೇ ಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ, ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪಿ [[ಗಣೇಶ]] ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಈ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name="utsav"/> == ಇತಿಹಾಸ == ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಜಾಲತಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು 1827ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಶ್ರೀ ಗುರು ಕೃಷ್ಣೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಎಂಬ ಸಂತರು ಚಬ್ಬಿಯ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="utsav">{{cite web |title=Chabbi Ganeshotsava |url=https://utsav.gov.in/view-event/chabbi-ganeshotsava-1 |website=utsav.gov.in |publisher=ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯ |access-date=2026-09-16}}</ref> ಕನ್ನಡ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿವೆ: ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ತಮ್ಮಪ್ಪಣ್ಣ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಈ ಸ್ವಾಮೀಜಿ (ಶ್ರೀ ಚಿದಂಬರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಂತರ ಹೆಸರೂ ಕೆಲವು ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ) ಮೂರು ದಿನಗಳ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು; ಇದರ ಬಳಿಕ ಅವರಿಗೆ ಪುತ್ರ ಜನಿಸಿದನೆಂದೂ, ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ಕುಟುಂಬ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tv9">{{cite news |title=ಛಬ್ಬಿಯ ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪಿ ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ ನೀವು ಬೇಡಿದ ವರಗಳನ್ನು ಇಡೇರಿಸುತ್ತಾನೆ |url=https://tv9kannada.com/spiritual/ganesh-chaturthi/dharwad-district-hubli-taluk-chabbi-ganesh-au55-435306.html |website=TV9 ಕನ್ನಡ |access-date=2026-09-17}}</ref><ref name="asianet">{{cite news |title=195 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಛಬ್ಬಿ ಗಣಪ! ಸಂತಾನದಾತ ಈ ವಿನಾಯಕ |url=https://kannada.asianetnews.com/festivals/195-years-to-chebbi-ganesh-utsav-know-his-story-skr-rhsbo4 |website=Asianet Suvarna News |access-date=2026-09-17}}</ref> ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಕುಟುಂಬದೊಳಗೆ ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದು, ಇಂದು ಇದೇ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಕುಟುಂಬದ ಏಳು ಮನೆತನಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಜಾಲತಾಣ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಳೆರಡೂ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="utsav"/><ref name="tv9"/> == ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು == [[File:CHABBI GANESH.jpg|thumb|left|280px|ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾದ ಕೆಂಪು ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಗಣೇಶನಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಚಬ್ಬಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಲಗೈಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮುರಿದ ದಂತದ ಅರ್ಧಭಾಗ ಮತ್ತು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನೂ, ಹಿಂಬದಿಯ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿದಿದೆ.<ref name="tv9"/> ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು [[ಭಾದ್ರಪದ]] ಮಾಸದ ಶುದ್ಧ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ) ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ದಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವರ ಆವಾಹನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಎರಡನೇ ದಿನ ಮುಂಜಾನೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳ ಬಳಿಕ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಪಠಣಗಳ "ಅಷ್ಟಾವಧಾನ" ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುವ ಕುಟುಂಬ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tv9"/> [[File:Chabbi Ganapathi 2026 01.jpg|thumb|ಚಬ್ಬಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿಂಧೂರ ಗಣಪತಿ]] ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದೇವರ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶ ಪಡೆದಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ "ಅಡಕೆ ಬೆಟ್ಟ" ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಮನೆಯ ದೇವರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸತತ ಮೂರು ವರ್ಷ ಬಂದು ಅಡಕೆ ಬೆಟ್ಟ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ದಂಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ದೇವರನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="asianet"/> ಈ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕನ್ನಡ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಬರುವ ಭಕ್ತರ ಸಾಲು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಹಲವಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="asianet"/> == ಸ್ಥಳ == ಚಬ್ಬಿ (ಜನಗಣತಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೆಬ್ಬಿ ಎಂದೂ ದಾಖಲಾಗಿದೆ) ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.<ref name="utsav"/> ೨೦೧೧ರ ಭಾರತ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಾಮದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪,೫೩೬ ಆಗಿತ್ತು.<ref name="census">{{cite web |title=Hubli Taluk Population, Dharwad, Karnataka |url=https://www.censusindia2011.com/karnataka/dharwad/hubli-population.html |website=CensusIndia2011.com |access-date=2026-09-16}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ]] * [[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> jawgeirihahbowlo3ovtzzba9gdqr6o 0 187346 1428523 2026-09-17T08:09:31Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆ<br /><small>大运河</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:镇江京杭大运河 - Beijing-Hangzhou Grand Canal - 2015.04 - panoramio.jpg|220px]]<br /><small>ಬೀಜಿಂಗ್-ಹಾಂಗ್‌ಝೌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆ</small> |- ! colsp... 1428523 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:23em; text-align:left; font-size:90%;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:120%;" | ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆ<br /><small>大运河</small> |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:镇江京杭大运河 - Beijing-Hangzhou Grand Canal - 2015.04 - panoramio.jpg|220px]]<br /><small>ಬೀಜಿಂಗ್-ಹಾಂಗ್‌ಝೌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆ</small> |- ! colspan="2" style="text-align:center; background:#cedff2;" | ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ |- ! scope="row" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | The Grand Canal |- ! scope="row" | ದೇಶ | ಚೀನಾ |- ! scope="row" | ಹಾದುಹೋಗುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು | ಬೀಜಿಂಗ್, ಟಿಯಾಂಜಿನ್, ಹೆಬೈ, ಷಾಂಡೊಂಗ್, ಜಿಯಾಂಗ್‌ಸು, ಝೆಜಿಯಾಂಗ್ |- ! scope="row" | ಮಾನದಂಡ | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (i), (iii), (iv), (vi) |- ! scope="row" | ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂಖ್ಯೆ | [https://whc.unesco.org/en/list/1443 ೧೪೪೩] |- ! scope="row" | ಶಾಸನ ವರ್ಷ | ೨೦೧೪ |- ! scope="row" | ಪ್ರದೇಶ | ೨೦,೮೧೯.೧೧ ha |- ! scope="row" | ಬಫರ್ ವಲಯ | ೫೫,೬೨೯ ha |- ! scope="row" | ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ | ೧,೭೯೪ ಕಿ.ಮೀ. (ಬೀಜಿಂಗ್-ಹಾಂಗ್‌ಝೌ ವಿಭಾಗ) |- ! scope="row" | ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭ | ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೫ನೇ ಶತಮಾನ |} '''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆ''' ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಜಲಮಾರ್ಗ. ಚೀನಾದ ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ-ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಜಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಝೆಜಿಯಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹಾಂಗ್‌ಝೌವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿರುವ ಈ ಬೃಹತ್ ಜಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ೨,೫೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.<ref name="chighlights">{{cite web |url=https://www.chinahighlights.com/travelguide/culture/grand-canal.htm |title=The Grand Canal in China |publisher=China Highlights |access-date=2026-09-07}}</ref> ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗಿಂತ ಮೊದಲಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನಾಗರಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಈ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ.<ref name="unesco">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1443 |title=The Grand Canal |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-07}}</ref> ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಈ ತಾಣ, ಬೀಜಿಂಗ್-ಹಾಂಗ್‌ಝೌ ಕಾಲುವೆ, ಸುಯಿ-ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಝೆಜಿಯಾಂಗ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಕಾಲುವೆ ಎಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸರಣಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ == [[File:Grand Canal in Suzhou during the Qing Dynasty - Primal Trek 02.jpg|thumb|left|250px|ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದ ಸೂಝೌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆಯ ಚಿತ್ರಣ]] ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಈ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ, ಸುಯಿ ರಾಜವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಯಾಂಗ್ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (೫೮೧-೬೧೮) ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟು ೨,೪೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಜಲಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="chighlights"/> ಈ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಸುಮಾರು ೩೧ ಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ದುಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇವರಲ್ಲಿ ೨೫ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಅತಿಯಾದ ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ರೋಗದಿಂದ ಮೃತಪಟ್ಟರೆಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.<ref name="chighlights"/> ೬೧೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಲುಯೊಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್‌ಝೌ ನಡುವಿನ ೧,೭೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಸಂಚಾರಯೋಗ್ಯ ಮಾರ್ಗ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು; ಯಾಂಗ್‌ಝೌ ನಗರ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಸಾರಿಗೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಜಂಕ್ಷನ್ ಆಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="chighlights"/> ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (೧೨೭೧-೧೩೬೮) ಸುಮಾರು ೪೦ ಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಮಿಕರೊಂದಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾಲುವೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಿತು; ೧೨೯೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಾಂಗ್‌ಝೌದಿಂದ ರಾಜಧಾನಿ ದಾದುವರೆಗಿನ (ಇಂದಿನ ಬೀಜಿಂಗ್) ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಲಮಾರ್ಗ ಸಂಚಾರಯೋಗ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="chighlights"/> ಜಿಝೌ ನದಿ, ಹುಯಿತಾಂಗ್ ನದಿ ಮತ್ತು ತಾಂಗ್‌ಹುಯಿ ನದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ನೇರಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಮೊದಲಿನ ಅಂಕುಡೊಂಕಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಸಿ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="chighlights"/> == ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ == [[File:Small boats on Grand Canal near Suzhou 1984.jpg|thumb|right|250px|ಸೂಝೌ ಬಳಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೋಣಿಗಳು]] ಬೀಜಿಂಗ್-ಹಾಂಗ್‌ಝೌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆ ೧,೭೯೪ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಟಿಯಾಂಜಿನ್, ಹೆಬೈ, ಷಾಂಡೊಂಗ್, ಜಿಯಾಂಗ್‌ಸು ಮತ್ತು ಝೆಜಿಯಾಂಗ್ ಎಂಬ ಐದು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="chighlights"/> ಇದು ಹೈ, ಹುವಾಯಿ, ಯಾಂಗ್‌ತ್ಸೆ, ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕಿಯಾಂಟಾಂಗ್ ಎಂಬ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="chighlights"/> ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಜಾಲ ೨,೦೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಕ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು; ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎತ್ತರಗಳ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಬೀಗ (ಲಾಕ್) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಡ್ಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="unesco"/> ಉತ್ತರದ ಶುಷ್ಕ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಫಲವತ್ತಾದ ಡೆಲ್ಟಾ ಪ್ರದೇಶಗಳವರೆಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವಲಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಈ ಕಾಲುವೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಜಲ-ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳ ಅಸಾಧಾರಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> == ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ == [[File:Yangzhou-Modern-Grand-Canal-boats-3353.JPG|thumb|left|250px|ಯಾಂಗ್‌ಝೌ ಬಳಿ ಆಧುನಿಕ ಸರಕು ದೋಣಿಗಳು]] ಯಾಂಗ್‌ತ್ಸೆ ನದಿಯ ನಂತರ ಚೀನಾದ "ಎರಡನೇ ಸುವರ್ಣ ಜಲಮಾರ್ಗ" ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ಕಾಲುವೆ, ಧಾನ್ಯ ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="chighlights"/> "ಕಾವೊಯುನ್" ಎಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ವಿತರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಇದು ಶತಮಾನಗಳಾದ್ಯಂತ ಚೀನೀ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು.<ref name="chighlights"/> ಶಾಂಘೈ, ನಾನ್‌ಜಿಂಗ್, ಸೂಝೌ ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್‌ಝೌ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳು ಈ ಕಾಲುವೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದವು, ಇದರಿಂದ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ಸಂದಿತು.<ref name="chighlights"/> ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾವನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿಯೂ ಬೆಸೆದ ಈ ಕಾಲುವೆ, ಶತಮಾನಗಳಾದ್ಯಂತ ಚಿಂತನೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೂ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.<ref name="unesco"/> == ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ == [[File:Canal tour boat of a traditional style, Grand Canal, Suzhou, China.jpg|thumb|right|250px|ಸೂಝೌದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ದೋಣಿ]] ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು (i), (iii), (iv) ಮತ್ತು (vi) ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco"/> ಈ ಕಾಲುವೆ ಚೀನೀ ತಾತ್ವಿಕ ಏಕತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಮುಖ ಸಂವಹನ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಆಂತರಿಕ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> ೨೦,೮೧೯ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ೫೫,೬೨೯ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ವಲಯ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ತಾಣ, ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರಣಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ == [[File:China Grand Canal Museum.jpg|thumb|left|250px|ಚೀನಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಯಾಂಗ್‌ಝೌ]] ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಯಾಂಗ್‌ಝೌದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ ಚೀನಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಕಾಲುವೆಯ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಚೀನಾದ ಪ್ರಥಮ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಇಂದಿಗೂ ಕಾಲುವೆಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ಸರಕು ಸಾಗಣೆಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಸೂಝೌ ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್‌ಝೌದಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ದೋಣಿ ವಿಹಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂದರ್ಶಕರು ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಮಾರ್ಗದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸವಿಯಬಹುದು.<ref name="chighlights"/> ಚೀನಾ ಸರ್ಕಾರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ "ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಟ್ಟಿ" ಎಂಬ ಬೃಹತ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> b31pgcadwhteof4tuj303dps16qqjcf 0 187347 1428527 2026-09-17T09:29:34Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1428527 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossil range|Early Miocene | present}} | image = Timber Rattlesnake by Trisha.jpg | image_caption = [[Timber rattlesnake]] (''Crotalus horridus''), showing the [[loreal pit|characteristic infrared-sensing pit]] below and between the eye and nostril | taxon = Crotalinae | authority = [[Nicolaus Michael Oppel|Oppel]], 1811 | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>List</small> |Crotalini <small>Oppel, 1811</small> |Crotales <small>Cuvier, 1817</small> |Crotalidae <small>Gay, 1825</small> |Crotaloidae <small>Fitzinger, 1826</small> |Cophiadae <small>Boie, 1827</small> |Crotaloidei <small>Eichwald, 1831</small> |Crotalina <small>Bonaparte, 1831</small> |Bothrophes <small>Fitzinger, 1843</small> |Crotalinae <small>Cope, 1860</small> |Teleuraspides <small>Cope, 1871</small> |Crotalida <small>Strauch, 1873</small> |Bothrophera <small>Garman, 1884</small> |Cophiinae <small>Cope, 1895</small> |Lachesinae <small>Cope, 1900</small> |Lachesinii <small>Smith, Smith & Sawin, 1977</small> |Agkistrodontinii <small>Hoge & Romano-Hoge, 1981</small> |Agkistrodontini <small>Hoge & Romano-Hoge, 1983</small><ref name="McD99">[[:fr:Roy Wallace McDiarmid|McDiarmid RW]], [[Jonathan A. Campbell|Campbell JA]], Touré T (1999). ''Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, Volume 1''. Washington, District of Columbia: Herpetologists' League. 511 pp. {{ISBN|1-893777-00-6}} (series). {{ISBN|1-893777-01-4}} (volume).</ref> }} }} '''ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೇ (ಕ್ರೋಟಲಿನೆ)''' [[ಮಂಡಲ ಹಾವು]]ಗಳ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಗುಳಿಮಂಡಲಗಳ ಕುಟುಂಬ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ಕ್ರೋಟಲಿನೇ ಎಂಬ ಉಪಕುಟುಂಬವು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಜಪಾನ್]] , [[ಚೀನಾ]] , [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] , ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಭಾರತ , [[ನೇಪಾಳ]] , [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ . [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಅವು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನಡಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದವರೆಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. <ref name="McD99" /> ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ಕುಟುಂಬದ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಕಣ್ಣಿನ ಮುಂದೆ ಪ್ರತಿಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಳಿಯಿದೆ. ಇದರ ಸ್ಥಾನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾದರೂ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ [[ಹಾವು]]ಗಳನ್ನು ಗುಳಿಸರ್ಪಗಳೆಂದೂ (ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ಸ್) ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಈ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಇನ್ನೆರಡು ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಹಾವುಗಳನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೊಳ್ಳೆಗಳ (ಫೋರ್ ನಾಸ್ಟ್ರಿಲ್ಸ್) ಹಾವು ಎನ್ನುವುದುಂಟು. ಈ ಕುಳಿ ನಾಸಿಕರಂಧ್ರವಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಉಷ್ಣಗ್ರಾಹಕಾಂಗವೆಂಬುದು ಈಚೆಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ. ಕುಳಿ ಇಬ್ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪೊರೆಯಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ನರಗಳ ತುದಿಗಳು ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಣದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಈ ಪೊರೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಣದುಂದುಭಿ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಇದನ್ನೇ ಕರ್ಣದುಂದುಭಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಹಾವುಗಳು ಇದರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೇಳಬಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಭಾವನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಒದಗದ್ದರಿಂದ ಪೊರೆ ರಚನೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂಥ ಇನ್ನಾವುದೋ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯವಿರಬೇಕೆಂದೂ ವಾದಿಸಿದರು. ಇದರ ನೆರವಿನಿಂದ ಹಾವು ಬಿಸಿರಕ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ [[ಸಸ್ತನಿ|ಸ್ತನಿ]] ಮತ್ತು [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲುದು ಎಂದು ನೊಬೆಲ್ ಮತ್ತು ಷ್ಮಿಡ್ಟ್ ಸೂಚಿಸಿದರು. (1935) ಆಹಾರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಹಾವಿಗೂ ಇರುವ ಅಂತರವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಕ್ಕೂ ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೀ ಹಾವುಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ನೋಟದಲ್ಲೂ ಭೀತಿಹುಟ್ಟಿಸುವಂಥವು. ಯೂರೇಷಿಯದ ಮಂಡಲದ ಹಾವುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು 8' ಉದ್ದವಿದ್ದು 16 ಪೌಂಡ್ ತೂಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ವಿಷದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿವೆ. ವಿಷಗ್ರಂಥಿಗಳು ಇತರ ವಿಷಪೂರಿತ ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿನ ರಚನೆಯಂತೆಯೆ ಇವೆ. ಮೇಲ್ದವಡೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷದ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನುಳಿದು ಇನ್ನಾವ ಹಲ್ಲುಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಮುಖದ ಮೇಲಿನ, ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಕುಳಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಂದೊಂದು ತಗ್ಗು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ತಗ್ಗು ಮತ್ತು ಕುಳಿ ಇತರ ವೈಪರ್ ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳಾವುದರಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಎಂದರೆ, ಕುಳಿಹಾವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇವೆರಡೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳೆನಿಸಿವೆ. == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಕ್ರೋಟಲೈನ್‌ಗಳು ಬಹುಮುಖ ಉಪಕುಟುಂಬವಾಗಿದ್ದು, ಒಣಗಿದ ಮರುಭೂಮಿಯಿಂದ (ಉದಾ., ಸೈಡ್‌ವಿಂಡರ್, ''ಕ್ರೋಟಲಸ್ ಸೆರಾಸ್ಟೆಸ್'' ) ಮಳೆಕಾಡುಗಳವರೆಗೆ (ಉದಾ., ಬುಷ್‌ಮಾಸ್ಟರ್, ''ಲಾಚೆಸಿಸ್ ಮ್ಯೂಟಾ )'' ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ . ಅವು ವೃಕ್ಷೀಯ ಅಥವಾ ಭೂಮಂಡಲದವುಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಜಾತಿ (ಕಾಟನ್‌ಮೌತ್, ''ಅಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರೋಡಾನ್ ಪಿಸ್ಕಿವೋರಸ್'' ) ಅರೆ ಜಲಚರವಾಗಿದೆ. ಎತ್ತರದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ''ಕ್ರೋಟಲಸ್ ಟ್ರೈಸೆರಿಯಾಟಸ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಗ್ಲೋಯ್ಡಿಯಸ್ ಸ್ಟ್ರಾಚಿ'' ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ , ಇವೆರಡೂ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,000 ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷಗಳ ರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref name="C&L04">Campbell JA, Lamar WW (2004). ''The Venomous Reptiles of the Western Hemisphere''. Ithaca and London: Comstock Publishing Associates. 870 pp., 1,500 plates. {{ISBN|0-8014-4141-2}}.</ref> ==ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭೇದಗಳು== ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮುಖ್ಯಬಗೆಯ ಹಾವುಗಳು : ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು (Rattle snakes, crotalus ) ಕಾಪರ್‍ಹೆಡ್ ( Agkistrodon controtrix) ಮತ್ತು ಅಂಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರಡಾಸ್ ಕಾಂಟಾರ್‍ರ್ಟಿಕ್ಸ್: ಕಾಟನ್ ಮೌತ್ ( Agkistrodon piscivorus) ಅಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರಡಾನ್ ಪಿಸಿವೋರಸ್. ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ. ಟ್ರೈಮರ್‍ಸ್ಯುರಸ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಖೇಸಿಸ್ ಜಾತಿಯ ಗುಳಿ ಮಂಡಲಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್, ಗ್ರೀನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್, ಹಂಪ್‍ನೋಸ್ಡ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಬ್ಯಾಂಬೂ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. == ವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರ == ಹಿಂದೆ, ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು : ಕ್ರೊಟಾಲಿಡೇ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದು, ವೈಪರಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕ್ರೊಟಾಲಿನ್‌ಗಳ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವು ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿದೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವೈಪರಿಡೇಯ ಉಪಕುಟುಂಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ^{&#x5B;&#x20;''ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ''&#x20;&#x5D;} == ವರ್ಗಗಳು == {| class="wikitable" !ಕುಲ <ref group=ref name="ITIS">{{ITIS |id=634394 |taxon=Crotalinae |access-date=26 October 2006}}</ref> !ಟ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಲೇಖಕ <ref name="ITIS" group="ref" /> !ಪ್ರಭೇದಗಳು <ref name="ITIS" group="ref" /> !ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು !ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ <ref name="McD99" /> |- |''ಆಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರೋಡಾನ್'' |ಪ್ಯಾಲಿಸೊಟ್ ಡಿ ಬ್ಯೂವಾಯ್ಸ್ , 1799 |6 |ಮೊಕಾಸಿನ್‌ಗಳು |ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಯುಎಸ್ಎಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ . ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ತಮೌಲಿಪಾಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯೆವೊ ಲಿಯಾನ್ ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಯುಕಾಟಾನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ , ಬೆಲೀಜ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾವರೆಗೆ . ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಸೊನೊರಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್ , ಹೊಂಡುರಾಸ್ ಮತ್ತು ನಿಕರಾಗುವಾ ಮೂಲಕ ವಾಯುವ್ಯ ಕೋಸ್ಟರಿಕಾವರೆಗೆ . |- |''ಅಟ್ರೋಪಾಯ್ಡ್‌ಗಳು'' |ವರ್ಮನ್, 1992 |1 |ಪಿಕಾಡೊದ ಜಂಪಿಂಗ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪನಾಮ |- |''ಬೋಥ್ರೀಚಿಸ್'' |ಪೀಟರ್ಸ್ , 1859 |19 |ಪಾಮ್-ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ (ಆಗ್ನೇಯ ಓಕ್ಸಾಕ ಮತ್ತು ಚಿಯಾಪಾಸ್‌ನ ಉತ್ತರದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ), ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ( ಕೊಲಂಬಿಯಾ , ಪಶ್ಚಿಮ ವೆನೆಜುವೆಲಾ , ಈಕ್ವೆಡಾರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪೆರು) |- |''ಬೋಥ್ರೊಕೊಫಿಯಾಸ್'' |ಗುಟ್ಬರ್ಲೆಟ್ & ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ , 2001 |9 |ಕಪ್ಪೆಯ ತಲೆಯ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ |- |''ಬೋಥ್ರೋಪ್ಸ್'' |ವ್ಯಾಗ್ಲರ್ , 1824 |48 |ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಹೆಡ್‌ಗಳು |ಈಶಾನ್ಯ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ (ತಮೌಲಿಪಾಸ್) ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೂಲಕ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾಕ್ಕೆ ; ಲೆಸ್ಸರ್ ಆಂಟಿಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಲೂಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನಿಕ್ ; ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಕರಾವಳಿಯ ಇಲ್ಹಾ ಡ ಕ್ವೆಮಾಡಾ ಗ್ರಾಂಡೆ. |- |''ಕ್ಯಾಲೋಸೆಲಾಸ್ಮಾ'' |ಕೋಪ್ , 1860 |1 |ಮಲಯನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ನಿಂದ ಉತ್ತರ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಜಾವಾ , ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ವರೆಗೆ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ |- |''ಸೆರೋಫಿಡಿಯನ್'' |ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ & ಲಾಮರ್, 1992 |5 |ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ( ಗೆರೆರೋ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಓಕ್ಸಾಕಾದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು), ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ (ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್, ಹೊಂಡುರಾಸ್, ಉತ್ತರ ನಿಕರಾಗುವಾ, ಕೋಸ್ಟರಿಕಾ) ಪಶ್ಚಿಮ ಪನಾಮಕ್ಕೆ |- |''ಕ್ರಾಸ್ಪಿಡೋಸೆಫಾಲಸ್'' |ಕುಹ್ಲ್ & ವ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಸೆಲ್ಟ್ , 1822 |15 |ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಭಾರತದಿಂದ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ವರೆಗೆ ಉತ್ತರ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ |- |''ಕ್ರೋಟಲಸ್''{{sup|T}} |ಲಿನ್ನಿಯಸ್ , 1758 |51 (ಅನುಬಂಧ) |ರಾಟಲ್‌ಸ್ನೇಕ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನಡಾದಿಂದ ಉತ್ತರ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದವರೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಗಳು |- |''ಡೀನಾಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರೋಡಾನ್'' |ಗ್ಲಾಯ್ಡ್ , 1979 |1 |ನೂರು-ವೇಗದ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ |- |''ಗಾರ್ಥಿಯಸ್'' |ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ & ಥೋರ್ಪ್, 2004 |1 |ಮೌಂಟ್ ಕಿನಾಬಾಲು ಪಿಟ್ ವೈಪರ್, ಚಾಸೆನ್ಸ್ ಮೌಂಟೇನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಬೊರ್ನಿಯೊ |- |''ಗ್ಲೋಡಿಯಸ್'' |ಹೋಗೆ & ರೊಮಾನೋ-ಹೋಗೆ, 1981 |22 |ಏಷ್ಯನ್ ಮೊಕಾಸಿನ್‌ಗಳು |ರಷ್ಯಾ, ಉರಲ್ ಪರ್ವತಗಳ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸೈಬೀರಿಯಾ , ಇರಾನ್ , ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಿಂದ ಹಿಮಾಲಯ , ಕೊರಿಯಾ, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ರ್ಯುಕ್ಯೂ ದ್ವೀಪಗಳ ಮೂಲಕ . |- |''ಹಿಪ್ನೇಲ್'' |ಫಿಟ್ಜಿಂಗರ್ , 1843 |3 |ಗೂನು ಮೂಗಿನ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಭಾರತ |- |''ಲಾಚೆಸಿಸ್'' |ಡೌಡಿನ್ , 1803 |4 |ಬುಷ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ಗಳು |ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ |- |''ಮೆಟ್ಲಾಪಿಲ್ಕೋಟ್ಲಸ್'' |ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್, ಫ್ರಾಸ್ಟ್, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಟೋ, 2019 |6 |ಜಿಗಿಯುವ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಪೂರ್ವ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಪರ್ವತಗಳು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಮಧ್ಯ ಪನಾಮದವರೆಗೆ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು . ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೇಲೆ, ಅವು ಪೂರ್ವ-ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್, ಕೋಸ್ಟರಿಕಾ ಮತ್ತು ಪನಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. |- |''ಮಿಕ್ಸ್‌ಕೋಟ್ಲಸ್'' |ಜಡಿನ್, ಎಚ್‌ಎಂಎಸ್ಮಿತ್ & ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್, 2011 |3 |ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮೆಕ್ಸಿಕೋ |- |''ಓಫ್ರಿಯಾಕಸ್'' |ಕೋಪ್ , 1887 |3 |ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಹಾರ್ನ್ಡ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮೆಕ್ಸಿಕೋ |- |''ಓವೋಫಿಸ್'' |ಬರ್ಗರ್, 1981 |8 |ಪರ್ವತ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ , ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ , ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಲಾವೋಸ್ , ವಿಯೆಟ್ನಾಂ , ಪಶ್ಚಿಮ ಮಲೇಷ್ಯಾ , ತೈವಾನ್ , ಜಪಾನ್ ( ಒಕಿನಾವಾ ) ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ( ಸುಮಾತ್ರಾ ) ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಸೆವೆನ್ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ( ಅಸ್ಸಾಂ ). |- |''ಪೋರ್ಥಿಡಿಯಮ್'' |ಕೋಪ್ , 1871 |9 |ಹಾಗ್ನೋಸ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ( ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಲಿಮಾ , ಓಕ್ಸಾಕ ಮತ್ತು ಚಿಯಾಪಾಸ್, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುಕಾಟಾನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ) ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ (ಪೆಸಿಫಿಕ್ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಕ್ವೆಡಾರ್, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ವೆನೆಜುವೆಲಾ) |- |''ಪ್ರೊಟೊಬೊಥ್ರೊಪ್ಸ್'' |ಹೋಗೆ & ರೊಮಾನೋ-ಹೋಗೆ, 1983 |14 |ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಏಷ್ಯಾ |- |''ಸಿಸ್ಟ್ರುರಸ್'' |ಗಾರ್ಮನ್ , 1883 |3 |ನೆಲದ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಹಾವುಗಳು |ಆಗ್ನೇಯ ಕೆನಡಾ, ಪೂರ್ವ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ USA, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ |- |''ಟ್ರೈಮೆರೆಸುರಸ್'' |ಲ್ಯಾಸೆಪೇಡ್ , 1804 |43 |ಏಷ್ಯನ್ ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಹೆಡ್‌ಗಳು |ಭಾರತದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ವರೆಗೆ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ, ಮತ್ತು ಮಲಯ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದಿಂದ ಟಿಮೋರ್‌ವರೆಗೆ |- |''ಟ್ರೋಪಿಡೋಲೇಮಸ್'' |ವ್ಯಾಗ್ಲರ್ , 1830 |5 |ಟೆಂಪಲ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ |} ''*) ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.'' ^{&#x5B;&#x20;''ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ''&#x20;&#x5D;}{{sup|T}} ) ಕುಲದ ಪ್ರಕಾರ . <ref group="ref" name="McD99" /> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://snakesarelong.blogspot.com/2012/09/snakes-that-can-see-without-eyes.html Pit organs at Life is Short, but Snakes are Long] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೇ (ಕ್ರೋಟಲಿನೆ)}} ppiztckmogmrdtrcwqxefvr5qmaob8v 1428528 1428527 2026-09-17T09:31:18Z VASANTH S.N. 728 /* ವರ್ಗಗಳು */ 1428528 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossil range|Early Miocene | present}} | image = Timber Rattlesnake by Trisha.jpg | image_caption = [[Timber rattlesnake]] (''Crotalus horridus''), showing the [[loreal pit|characteristic infrared-sensing pit]] below and between the eye and nostril | taxon = Crotalinae | authority = [[Nicolaus Michael Oppel|Oppel]], 1811 | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>List</small> |Crotalini <small>Oppel, 1811</small> |Crotales <small>Cuvier, 1817</small> |Crotalidae <small>Gay, 1825</small> |Crotaloidae <small>Fitzinger, 1826</small> |Cophiadae <small>Boie, 1827</small> |Crotaloidei <small>Eichwald, 1831</small> |Crotalina <small>Bonaparte, 1831</small> |Bothrophes <small>Fitzinger, 1843</small> |Crotalinae <small>Cope, 1860</small> |Teleuraspides <small>Cope, 1871</small> |Crotalida <small>Strauch, 1873</small> |Bothrophera <small>Garman, 1884</small> |Cophiinae <small>Cope, 1895</small> |Lachesinae <small>Cope, 1900</small> |Lachesinii <small>Smith, Smith & Sawin, 1977</small> |Agkistrodontinii <small>Hoge & Romano-Hoge, 1981</small> |Agkistrodontini <small>Hoge & Romano-Hoge, 1983</small><ref name="McD99">[[:fr:Roy Wallace McDiarmid|McDiarmid RW]], [[Jonathan A. Campbell|Campbell JA]], Touré T (1999). ''Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, Volume 1''. Washington, District of Columbia: Herpetologists' League. 511 pp. {{ISBN|1-893777-00-6}} (series). {{ISBN|1-893777-01-4}} (volume).</ref> }} }} '''ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೇ (ಕ್ರೋಟಲಿನೆ)''' [[ಮಂಡಲ ಹಾವು]]ಗಳ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಗುಳಿಮಂಡಲಗಳ ಕುಟುಂಬ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ಕ್ರೋಟಲಿನೇ ಎಂಬ ಉಪಕುಟುಂಬವು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಜಪಾನ್]] , [[ಚೀನಾ]] , [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] , ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಭಾರತ , [[ನೇಪಾಳ]] , [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ . [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಅವು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನಡಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದವರೆಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. <ref name="McD99" /> ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ಕುಟುಂಬದ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಕಣ್ಣಿನ ಮುಂದೆ ಪ್ರತಿಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಳಿಯಿದೆ. ಇದರ ಸ್ಥಾನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾದರೂ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ [[ಹಾವು]]ಗಳನ್ನು ಗುಳಿಸರ್ಪಗಳೆಂದೂ (ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ಸ್) ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಈ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಇನ್ನೆರಡು ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಹಾವುಗಳನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೊಳ್ಳೆಗಳ (ಫೋರ್ ನಾಸ್ಟ್ರಿಲ್ಸ್) ಹಾವು ಎನ್ನುವುದುಂಟು. ಈ ಕುಳಿ ನಾಸಿಕರಂಧ್ರವಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಉಷ್ಣಗ್ರಾಹಕಾಂಗವೆಂಬುದು ಈಚೆಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ. ಕುಳಿ ಇಬ್ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪೊರೆಯಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ನರಗಳ ತುದಿಗಳು ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಣದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಈ ಪೊರೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಣದುಂದುಭಿ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಇದನ್ನೇ ಕರ್ಣದುಂದುಭಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಹಾವುಗಳು ಇದರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೇಳಬಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಭಾವನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಒದಗದ್ದರಿಂದ ಪೊರೆ ರಚನೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂಥ ಇನ್ನಾವುದೋ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯವಿರಬೇಕೆಂದೂ ವಾದಿಸಿದರು. ಇದರ ನೆರವಿನಿಂದ ಹಾವು ಬಿಸಿರಕ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ [[ಸಸ್ತನಿ|ಸ್ತನಿ]] ಮತ್ತು [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲುದು ಎಂದು ನೊಬೆಲ್ ಮತ್ತು ಷ್ಮಿಡ್ಟ್ ಸೂಚಿಸಿದರು. (1935) ಆಹಾರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಹಾವಿಗೂ ಇರುವ ಅಂತರವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಕ್ಕೂ ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೀ ಹಾವುಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ನೋಟದಲ್ಲೂ ಭೀತಿಹುಟ್ಟಿಸುವಂಥವು. ಯೂರೇಷಿಯದ ಮಂಡಲದ ಹಾವುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು 8' ಉದ್ದವಿದ್ದು 16 ಪೌಂಡ್ ತೂಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ವಿಷದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿವೆ. ವಿಷಗ್ರಂಥಿಗಳು ಇತರ ವಿಷಪೂರಿತ ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿನ ರಚನೆಯಂತೆಯೆ ಇವೆ. ಮೇಲ್ದವಡೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷದ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನುಳಿದು ಇನ್ನಾವ ಹಲ್ಲುಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಮುಖದ ಮೇಲಿನ, ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಕುಳಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಂದೊಂದು ತಗ್ಗು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ತಗ್ಗು ಮತ್ತು ಕುಳಿ ಇತರ ವೈಪರ್ ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳಾವುದರಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಎಂದರೆ, ಕುಳಿಹಾವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇವೆರಡೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳೆನಿಸಿವೆ. == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಕ್ರೋಟಲೈನ್‌ಗಳು ಬಹುಮುಖ ಉಪಕುಟುಂಬವಾಗಿದ್ದು, ಒಣಗಿದ ಮರುಭೂಮಿಯಿಂದ (ಉದಾ., ಸೈಡ್‌ವಿಂಡರ್, ''ಕ್ರೋಟಲಸ್ ಸೆರಾಸ್ಟೆಸ್'' ) ಮಳೆಕಾಡುಗಳವರೆಗೆ (ಉದಾ., ಬುಷ್‌ಮಾಸ್ಟರ್, ''ಲಾಚೆಸಿಸ್ ಮ್ಯೂಟಾ )'' ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ . ಅವು ವೃಕ್ಷೀಯ ಅಥವಾ ಭೂಮಂಡಲದವುಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಜಾತಿ (ಕಾಟನ್‌ಮೌತ್, ''ಅಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರೋಡಾನ್ ಪಿಸ್ಕಿವೋರಸ್'' ) ಅರೆ ಜಲಚರವಾಗಿದೆ. ಎತ್ತರದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ''ಕ್ರೋಟಲಸ್ ಟ್ರೈಸೆರಿಯಾಟಸ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಗ್ಲೋಯ್ಡಿಯಸ್ ಸ್ಟ್ರಾಚಿ'' ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ , ಇವೆರಡೂ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,000 ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷಗಳ ರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref name="C&L04">Campbell JA, Lamar WW (2004). ''The Venomous Reptiles of the Western Hemisphere''. Ithaca and London: Comstock Publishing Associates. 870 pp., 1,500 plates. {{ISBN|0-8014-4141-2}}.</ref> ==ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭೇದಗಳು== ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮುಖ್ಯಬಗೆಯ ಹಾವುಗಳು : ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು (Rattle snakes, crotalus ) ಕಾಪರ್‍ಹೆಡ್ ( Agkistrodon controtrix) ಮತ್ತು ಅಂಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರಡಾಸ್ ಕಾಂಟಾರ್‍ರ್ಟಿಕ್ಸ್: ಕಾಟನ್ ಮೌತ್ ( Agkistrodon piscivorus) ಅಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರಡಾನ್ ಪಿಸಿವೋರಸ್. ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ. ಟ್ರೈಮರ್‍ಸ್ಯುರಸ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಖೇಸಿಸ್ ಜಾತಿಯ ಗುಳಿ ಮಂಡಲಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್, ಗ್ರೀನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್, ಹಂಪ್‍ನೋಸ್ಡ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಬ್ಯಾಂಬೂ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. == ವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರ == ಹಿಂದೆ, ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು : ಕ್ರೊಟಾಲಿಡೇ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದು, ವೈಪರಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕ್ರೊಟಾಲಿನ್‌ಗಳ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವು ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿದೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವೈಪರಿಡೇಯ ಉಪಕುಟುಂಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ^{&#x5B;&#x20;''ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ''&#x20;&#x5D;} == ವರ್ಗಗಳು == {| class="wikitable" !ಕುಲ <ref group=ref name="ITIS">{{ITIS |id=634394 |taxon=Crotalinae |access-date=26 October 2006}}</ref> !ಟ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಲೇಖಕ <ref name="ITIS" group="ref" /> !ಪ್ರಭೇದಗಳು <ref name="ITIS" group="ref" /> !ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು !ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ <ref group=ref name="McD99">McDiarmid RW, Campbell JA, Touré T. 1999. Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, vol. 1. Herpetologists' League. 511 pp. {{ISBN|1-893777-00-6}} (series). {{ISBN|1-893777-01-4}} (volume).</ref> |- |''ಆಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರೋಡಾನ್'' |ಪ್ಯಾಲಿಸೊಟ್ ಡಿ ಬ್ಯೂವಾಯ್ಸ್ , 1799 |6 |ಮೊಕಾಸಿನ್‌ಗಳು |ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಯುಎಸ್ಎಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ . ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ತಮೌಲಿಪಾಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯೆವೊ ಲಿಯಾನ್ ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಯುಕಾಟಾನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ , ಬೆಲೀಜ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾವರೆಗೆ . ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಸೊನೊರಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್ , ಹೊಂಡುರಾಸ್ ಮತ್ತು ನಿಕರಾಗುವಾ ಮೂಲಕ ವಾಯುವ್ಯ ಕೋಸ್ಟರಿಕಾವರೆಗೆ . |- |''ಅಟ್ರೋಪಾಯ್ಡ್‌ಗಳು'' |ವರ್ಮನ್, 1992 |1 |ಪಿಕಾಡೊದ ಜಂಪಿಂಗ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪನಾಮ |- |''ಬೋಥ್ರೀಚಿಸ್'' |ಪೀಟರ್ಸ್ , 1859 |19 |ಪಾಮ್-ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ (ಆಗ್ನೇಯ ಓಕ್ಸಾಕ ಮತ್ತು ಚಿಯಾಪಾಸ್‌ನ ಉತ್ತರದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ), ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ( ಕೊಲಂಬಿಯಾ , ಪಶ್ಚಿಮ ವೆನೆಜುವೆಲಾ , ಈಕ್ವೆಡಾರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪೆರು) |- |''ಬೋಥ್ರೊಕೊಫಿಯಾಸ್'' |ಗುಟ್ಬರ್ಲೆಟ್ & ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ , 2001 |9 |ಕಪ್ಪೆಯ ತಲೆಯ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ |- |''ಬೋಥ್ರೋಪ್ಸ್'' |ವ್ಯಾಗ್ಲರ್ , 1824 |48 |ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಹೆಡ್‌ಗಳು |ಈಶಾನ್ಯ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ (ತಮೌಲಿಪಾಸ್) ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೂಲಕ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾಕ್ಕೆ ; ಲೆಸ್ಸರ್ ಆಂಟಿಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಲೂಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನಿಕ್ ; ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಕರಾವಳಿಯ ಇಲ್ಹಾ ಡ ಕ್ವೆಮಾಡಾ ಗ್ರಾಂಡೆ. |- |''ಕ್ಯಾಲೋಸೆಲಾಸ್ಮಾ'' |ಕೋಪ್ , 1860 |1 |ಮಲಯನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ನಿಂದ ಉತ್ತರ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಜಾವಾ , ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ವರೆಗೆ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ |- |''ಸೆರೋಫಿಡಿಯನ್'' |ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ & ಲಾಮರ್, 1992 |5 |ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ( ಗೆರೆರೋ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಓಕ್ಸಾಕಾದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು), ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ (ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್, ಹೊಂಡುರಾಸ್, ಉತ್ತರ ನಿಕರಾಗುವಾ, ಕೋಸ್ಟರಿಕಾ) ಪಶ್ಚಿಮ ಪನಾಮಕ್ಕೆ |- |''ಕ್ರಾಸ್ಪಿಡೋಸೆಫಾಲಸ್'' |ಕುಹ್ಲ್ & ವ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಸೆಲ್ಟ್ , 1822 |15 |ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಭಾರತದಿಂದ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ವರೆಗೆ ಉತ್ತರ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ |- |''ಕ್ರೋಟಲಸ್''{{sup|T}} |ಲಿನ್ನಿಯಸ್ , 1758 |51 (ಅನುಬಂಧ) |ರಾಟಲ್‌ಸ್ನೇಕ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನಡಾದಿಂದ ಉತ್ತರ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದವರೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಗಳು |- |''ಡೀನಾಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರೋಡಾನ್'' |ಗ್ಲಾಯ್ಡ್ , 1979 |1 |ನೂರು-ವೇಗದ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ |- |''ಗಾರ್ಥಿಯಸ್'' |ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ & ಥೋರ್ಪ್, 2004 |1 |ಮೌಂಟ್ ಕಿನಾಬಾಲು ಪಿಟ್ ವೈಪರ್, ಚಾಸೆನ್ಸ್ ಮೌಂಟೇನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಬೊರ್ನಿಯೊ |- |''ಗ್ಲೋಡಿಯಸ್'' |ಹೋಗೆ & ರೊಮಾನೋ-ಹೋಗೆ, 1981 |22 |ಏಷ್ಯನ್ ಮೊಕಾಸಿನ್‌ಗಳು |ರಷ್ಯಾ, ಉರಲ್ ಪರ್ವತಗಳ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸೈಬೀರಿಯಾ , ಇರಾನ್ , ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಿಂದ ಹಿಮಾಲಯ , ಕೊರಿಯಾ, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ರ್ಯುಕ್ಯೂ ದ್ವೀಪಗಳ ಮೂಲಕ . |- |''ಹಿಪ್ನೇಲ್'' |ಫಿಟ್ಜಿಂಗರ್ , 1843 |3 |ಗೂನು ಮೂಗಿನ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಭಾರತ |- |''ಲಾಚೆಸಿಸ್'' |ಡೌಡಿನ್ , 1803 |4 |ಬುಷ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ಗಳು |ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ |- |''ಮೆಟ್ಲಾಪಿಲ್ಕೋಟ್ಲಸ್'' |ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್, ಫ್ರಾಸ್ಟ್, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಟೋ, 2019 |6 |ಜಿಗಿಯುವ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಪೂರ್ವ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಪರ್ವತಗಳು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಮಧ್ಯ ಪನಾಮದವರೆಗೆ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು . ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೇಲೆ, ಅವು ಪೂರ್ವ-ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್, ಕೋಸ್ಟರಿಕಾ ಮತ್ತು ಪನಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. |- |''ಮಿಕ್ಸ್‌ಕೋಟ್ಲಸ್'' |ಜಡಿನ್, ಎಚ್‌ಎಂಎಸ್ಮಿತ್ & ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್, 2011 |3 |ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮೆಕ್ಸಿಕೋ |- |''ಓಫ್ರಿಯಾಕಸ್'' |ಕೋಪ್ , 1887 |3 |ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಹಾರ್ನ್ಡ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮೆಕ್ಸಿಕೋ |- |''ಓವೋಫಿಸ್'' |ಬರ್ಗರ್, 1981 |8 |ಪರ್ವತ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ , ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ , ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಲಾವೋಸ್ , ವಿಯೆಟ್ನಾಂ , ಪಶ್ಚಿಮ ಮಲೇಷ್ಯಾ , ತೈವಾನ್ , ಜಪಾನ್ ( ಒಕಿನಾವಾ ) ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ( ಸುಮಾತ್ರಾ ) ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಸೆವೆನ್ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ( ಅಸ್ಸಾಂ ). |- |''ಪೋರ್ಥಿಡಿಯಮ್'' |ಕೋಪ್ , 1871 |9 |ಹಾಗ್ನೋಸ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ( ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಲಿಮಾ , ಓಕ್ಸಾಕ ಮತ್ತು ಚಿಯಾಪಾಸ್, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುಕಾಟಾನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ) ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ (ಪೆಸಿಫಿಕ್ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಕ್ವೆಡಾರ್, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ವೆನೆಜುವೆಲಾ) |- |''ಪ್ರೊಟೊಬೊಥ್ರೊಪ್ಸ್'' |ಹೋಗೆ & ರೊಮಾನೋ-ಹೋಗೆ, 1983 |14 |ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಏಷ್ಯಾ |- |''ಸಿಸ್ಟ್ರುರಸ್'' |ಗಾರ್ಮನ್ , 1883 |3 |ನೆಲದ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಹಾವುಗಳು |ಆಗ್ನೇಯ ಕೆನಡಾ, ಪೂರ್ವ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ USA, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ |- |''ಟ್ರೈಮೆರೆಸುರಸ್'' |ಲ್ಯಾಸೆಪೇಡ್ , 1804 |43 |ಏಷ್ಯನ್ ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಹೆಡ್‌ಗಳು |ಭಾರತದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ವರೆಗೆ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ, ಮತ್ತು ಮಲಯ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದಿಂದ ಟಿಮೋರ್‌ವರೆಗೆ |- |''ಟ್ರೋಪಿಡೋಲೇಮಸ್'' |ವ್ಯಾಗ್ಲರ್ , 1830 |5 |ಟೆಂಪಲ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ |} ''*) ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.'' ^{&#x5B;&#x20;''ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ''&#x20;&#x5D;}{{sup|T}} ) ಕುಲದ ಪ್ರಕಾರ . <ref group="ref" name="McD99" /> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://snakesarelong.blogspot.com/2012/09/snakes-that-can-see-without-eyes.html Pit organs at Life is Short, but Snakes are Long] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೇ (ಕ್ರೋಟಲಿನೆ)}} fbnj04q2pvg34bp5pqpxe6pjf8szops 1428529 1428528 2026-09-17T09:31:39Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಹಾವುಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428529 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | fossil_range = {{fossil range|Early Miocene | present}} | image = Timber Rattlesnake by Trisha.jpg | image_caption = [[Timber rattlesnake]] (''Crotalus horridus''), showing the [[loreal pit|characteristic infrared-sensing pit]] below and between the eye and nostril | taxon = Crotalinae | authority = [[Nicolaus Michael Oppel|Oppel]], 1811 | synonyms = {{collapsible list|bullets = true|title=<small>List</small> |Crotalini <small>Oppel, 1811</small> |Crotales <small>Cuvier, 1817</small> |Crotalidae <small>Gay, 1825</small> |Crotaloidae <small>Fitzinger, 1826</small> |Cophiadae <small>Boie, 1827</small> |Crotaloidei <small>Eichwald, 1831</small> |Crotalina <small>Bonaparte, 1831</small> |Bothrophes <small>Fitzinger, 1843</small> |Crotalinae <small>Cope, 1860</small> |Teleuraspides <small>Cope, 1871</small> |Crotalida <small>Strauch, 1873</small> |Bothrophera <small>Garman, 1884</small> |Cophiinae <small>Cope, 1895</small> |Lachesinae <small>Cope, 1900</small> |Lachesinii <small>Smith, Smith & Sawin, 1977</small> |Agkistrodontinii <small>Hoge & Romano-Hoge, 1981</small> |Agkistrodontini <small>Hoge & Romano-Hoge, 1983</small><ref name="McD99">[[:fr:Roy Wallace McDiarmid|McDiarmid RW]], [[Jonathan A. Campbell|Campbell JA]], Touré T (1999). ''Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, Volume 1''. Washington, District of Columbia: Herpetologists' League. 511 pp. {{ISBN|1-893777-00-6}} (series). {{ISBN|1-893777-01-4}} (volume).</ref> }} }} '''ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೇ (ಕ್ರೋಟಲಿನೆ)''' [[ಮಂಡಲ ಹಾವು]]ಗಳ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಗುಳಿಮಂಡಲಗಳ ಕುಟುಂಬ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ಕ್ರೋಟಲಿನೇ ಎಂಬ ಉಪಕುಟುಂಬವು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಜಪಾನ್]] , [[ಚೀನಾ]] , [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] , ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಭಾರತ , [[ನೇಪಾಳ]] , [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ . [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಅವು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನಡಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದವರೆಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. <ref name="McD99" /> ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಈ ಕುಟುಂಬದ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಕಣ್ಣಿನ ಮುಂದೆ ಪ್ರತಿಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಳಿಯಿದೆ. ಇದರ ಸ್ಥಾನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾದರೂ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ [[ಹಾವು]]ಗಳನ್ನು ಗುಳಿಸರ್ಪಗಳೆಂದೂ (ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ಸ್) ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಈ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಇನ್ನೆರಡು ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಹಾವುಗಳನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೊಳ್ಳೆಗಳ (ಫೋರ್ ನಾಸ್ಟ್ರಿಲ್ಸ್) ಹಾವು ಎನ್ನುವುದುಂಟು. ಈ ಕುಳಿ ನಾಸಿಕರಂಧ್ರವಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಉಷ್ಣಗ್ರಾಹಕಾಂಗವೆಂಬುದು ಈಚೆಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ. ಕುಳಿ ಇಬ್ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪೊರೆಯಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ನರಗಳ ತುದಿಗಳು ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಣದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಈ ಪೊರೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಣದುಂದುಭಿ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಇದನ್ನೇ ಕರ್ಣದುಂದುಭಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಹಾವುಗಳು ಇದರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೇಳಬಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಭಾವನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಒದಗದ್ದರಿಂದ ಪೊರೆ ರಚನೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂಥ ಇನ್ನಾವುದೋ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯವಿರಬೇಕೆಂದೂ ವಾದಿಸಿದರು. ಇದರ ನೆರವಿನಿಂದ ಹಾವು ಬಿಸಿರಕ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ [[ಸಸ್ತನಿ|ಸ್ತನಿ]] ಮತ್ತು [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲುದು ಎಂದು ನೊಬೆಲ್ ಮತ್ತು ಷ್ಮಿಡ್ಟ್ ಸೂಚಿಸಿದರು. (1935) ಆಹಾರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಹಾವಿಗೂ ಇರುವ ಅಂತರವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಕ್ಕೂ ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೀ ಹಾವುಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ನೋಟದಲ್ಲೂ ಭೀತಿಹುಟ್ಟಿಸುವಂಥವು. ಯೂರೇಷಿಯದ ಮಂಡಲದ ಹಾವುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು 8' ಉದ್ದವಿದ್ದು 16 ಪೌಂಡ್ ತೂಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ವಿಷದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿವೆ. ವಿಷಗ್ರಂಥಿಗಳು ಇತರ ವಿಷಪೂರಿತ ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿನ ರಚನೆಯಂತೆಯೆ ಇವೆ. ಮೇಲ್ದವಡೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷದ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನುಳಿದು ಇನ್ನಾವ ಹಲ್ಲುಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಮುಖದ ಮೇಲಿನ, ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಕುಳಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಂದೊಂದು ತಗ್ಗು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ತಗ್ಗು ಮತ್ತು ಕುಳಿ ಇತರ ವೈಪರ್ ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳಾವುದರಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಎಂದರೆ, ಕುಳಿಹಾವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇವೆರಡೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳೆನಿಸಿವೆ. == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಕ್ರೋಟಲೈನ್‌ಗಳು ಬಹುಮುಖ ಉಪಕುಟುಂಬವಾಗಿದ್ದು, ಒಣಗಿದ ಮರುಭೂಮಿಯಿಂದ (ಉದಾ., ಸೈಡ್‌ವಿಂಡರ್, ''ಕ್ರೋಟಲಸ್ ಸೆರಾಸ್ಟೆಸ್'' ) ಮಳೆಕಾಡುಗಳವರೆಗೆ (ಉದಾ., ಬುಷ್‌ಮಾಸ್ಟರ್, ''ಲಾಚೆಸಿಸ್ ಮ್ಯೂಟಾ )'' ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ . ಅವು ವೃಕ್ಷೀಯ ಅಥವಾ ಭೂಮಂಡಲದವುಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಜಾತಿ (ಕಾಟನ್‌ಮೌತ್, ''ಅಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರೋಡಾನ್ ಪಿಸ್ಕಿವೋರಸ್'' ) ಅರೆ ಜಲಚರವಾಗಿದೆ. ಎತ್ತರದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ''ಕ್ರೋಟಲಸ್ ಟ್ರೈಸೆರಿಯಾಟಸ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಗ್ಲೋಯ್ಡಿಯಸ್ ಸ್ಟ್ರಾಚಿ'' ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ , ಇವೆರಡೂ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,000 ಮೀ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷಗಳ ರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. <ref name="C&L04">Campbell JA, Lamar WW (2004). ''The Venomous Reptiles of the Western Hemisphere''. Ithaca and London: Comstock Publishing Associates. 870 pp., 1,500 plates. {{ISBN|0-8014-4141-2}}.</ref> ==ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭೇದಗಳು== ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮುಖ್ಯಬಗೆಯ ಹಾವುಗಳು : ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು (Rattle snakes, crotalus ) ಕಾಪರ್‍ಹೆಡ್ ( Agkistrodon controtrix) ಮತ್ತು ಅಂಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರಡಾಸ್ ಕಾಂಟಾರ್‍ರ್ಟಿಕ್ಸ್: ಕಾಟನ್ ಮೌತ್ ( Agkistrodon piscivorus) ಅಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರಡಾನ್ ಪಿಸಿವೋರಸ್. ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ. ಟ್ರೈಮರ್‍ಸ್ಯುರಸ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಖೇಸಿಸ್ ಜಾತಿಯ ಗುಳಿ ಮಂಡಲಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್, ಗ್ರೀನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್, ಹಂಪ್‍ನೋಸ್ಡ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಬ್ಯಾಂಬೂ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. == ವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರ == ಹಿಂದೆ, ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು : ಕ್ರೊಟಾಲಿಡೇ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದು, ವೈಪರಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕ್ರೊಟಾಲಿನ್‌ಗಳ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವು ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿದೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವೈಪರಿಡೇಯ ಉಪಕುಟುಂಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ^{&#x5B;&#x20;''ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ''&#x20;&#x5D;} == ವರ್ಗಗಳು == {| class="wikitable" !ಕುಲ <ref group=ref name="ITIS">{{ITIS |id=634394 |taxon=Crotalinae |access-date=26 October 2006}}</ref> !ಟ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಲೇಖಕ <ref name="ITIS" group="ref" /> !ಪ್ರಭೇದಗಳು <ref name="ITIS" group="ref" /> !ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು !ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ <ref group=ref name="McD99">McDiarmid RW, Campbell JA, Touré T. 1999. Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, vol. 1. Herpetologists' League. 511 pp. {{ISBN|1-893777-00-6}} (series). {{ISBN|1-893777-01-4}} (volume).</ref> |- |''ಆಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರೋಡಾನ್'' |ಪ್ಯಾಲಿಸೊಟ್ ಡಿ ಬ್ಯೂವಾಯ್ಸ್ , 1799 |6 |ಮೊಕಾಸಿನ್‌ಗಳು |ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಯುಎಸ್ಎಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ . ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ತಮೌಲಿಪಾಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯೆವೊ ಲಿಯಾನ್ ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಯುಕಾಟಾನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ , ಬೆಲೀಜ್ ಮತ್ತು ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾವರೆಗೆ . ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಸೊನೊರಾದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್ , ಹೊಂಡುರಾಸ್ ಮತ್ತು ನಿಕರಾಗುವಾ ಮೂಲಕ ವಾಯುವ್ಯ ಕೋಸ್ಟರಿಕಾವರೆಗೆ . |- |''ಅಟ್ರೋಪಾಯ್ಡ್‌ಗಳು'' |ವರ್ಮನ್, 1992 |1 |ಪಿಕಾಡೊದ ಜಂಪಿಂಗ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪನಾಮ |- |''ಬೋಥ್ರೀಚಿಸ್'' |ಪೀಟರ್ಸ್ , 1859 |19 |ಪಾಮ್-ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ (ಆಗ್ನೇಯ ಓಕ್ಸಾಕ ಮತ್ತು ಚಿಯಾಪಾಸ್‌ನ ಉತ್ತರದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ), ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ( ಕೊಲಂಬಿಯಾ , ಪಶ್ಚಿಮ ವೆನೆಜುವೆಲಾ , ಈಕ್ವೆಡಾರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪೆರು) |- |''ಬೋಥ್ರೊಕೊಫಿಯಾಸ್'' |ಗುಟ್ಬರ್ಲೆಟ್ & ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ , 2001 |9 |ಕಪ್ಪೆಯ ತಲೆಯ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ |- |''ಬೋಥ್ರೋಪ್ಸ್'' |ವ್ಯಾಗ್ಲರ್ , 1824 |48 |ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಹೆಡ್‌ಗಳು |ಈಶಾನ್ಯ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ (ತಮೌಲಿಪಾಸ್) ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೂಲಕ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾಕ್ಕೆ ; ಲೆಸ್ಸರ್ ಆಂಟಿಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಲೂಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನಿಕ್ ; ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಕರಾವಳಿಯ ಇಲ್ಹಾ ಡ ಕ್ವೆಮಾಡಾ ಗ್ರಾಂಡೆ. |- |''ಕ್ಯಾಲೋಸೆಲಾಸ್ಮಾ'' |ಕೋಪ್ , 1860 |1 |ಮಲಯನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ನಿಂದ ಉತ್ತರ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಜಾವಾ , ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ವರೆಗೆ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ |- |''ಸೆರೋಫಿಡಿಯನ್'' |ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ & ಲಾಮರ್, 1992 |5 |ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ( ಗೆರೆರೋ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಓಕ್ಸಾಕಾದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು), ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ (ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್, ಹೊಂಡುರಾಸ್, ಉತ್ತರ ನಿಕರಾಗುವಾ, ಕೋಸ್ಟರಿಕಾ) ಪಶ್ಚಿಮ ಪನಾಮಕ್ಕೆ |- |''ಕ್ರಾಸ್ಪಿಡೋಸೆಫಾಲಸ್'' |ಕುಹ್ಲ್ & ವ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಸೆಲ್ಟ್ , 1822 |15 |ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಭಾರತದಿಂದ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ವರೆಗೆ ಉತ್ತರ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ |- |''ಕ್ರೋಟಲಸ್''{{sup|T}} |ಲಿನ್ನಿಯಸ್ , 1758 |51 (ಅನುಬಂಧ) |ರಾಟಲ್‌ಸ್ನೇಕ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನಡಾದಿಂದ ಉತ್ತರ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದವರೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಗಳು |- |''ಡೀನಾಗ್ಕಿಸ್ಟ್ರೋಡಾನ್'' |ಗ್ಲಾಯ್ಡ್ , 1979 |1 |ನೂರು-ವೇಗದ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ |- |''ಗಾರ್ಥಿಯಸ್'' |ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ & ಥೋರ್ಪ್, 2004 |1 |ಮೌಂಟ್ ಕಿನಾಬಾಲು ಪಿಟ್ ವೈಪರ್, ಚಾಸೆನ್ಸ್ ಮೌಂಟೇನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್ |ಬೊರ್ನಿಯೊ |- |''ಗ್ಲೋಡಿಯಸ್'' |ಹೋಗೆ & ರೊಮಾನೋ-ಹೋಗೆ, 1981 |22 |ಏಷ್ಯನ್ ಮೊಕಾಸಿನ್‌ಗಳು |ರಷ್ಯಾ, ಉರಲ್ ಪರ್ವತಗಳ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸೈಬೀರಿಯಾ , ಇರಾನ್ , ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಿಂದ ಹಿಮಾಲಯ , ಕೊರಿಯಾ, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ರ್ಯುಕ್ಯೂ ದ್ವೀಪಗಳ ಮೂಲಕ . |- |''ಹಿಪ್ನೇಲ್'' |ಫಿಟ್ಜಿಂಗರ್ , 1843 |3 |ಗೂನು ಮೂಗಿನ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಭಾರತ |- |''ಲಾಚೆಸಿಸ್'' |ಡೌಡಿನ್ , 1803 |4 |ಬುಷ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ಗಳು |ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ |- |''ಮೆಟ್ಲಾಪಿಲ್ಕೋಟ್ಲಸ್'' |ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್, ಫ್ರಾಸ್ಟ್, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಟೋ, 2019 |6 |ಜಿಗಿಯುವ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಪೂರ್ವ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಪರ್ವತಗಳು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಮಧ್ಯ ಪನಾಮದವರೆಗೆ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು . ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ಮೇಲೆ, ಅವು ಪೂರ್ವ-ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್, ಕೋಸ್ಟರಿಕಾ ಮತ್ತು ಪನಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. |- |''ಮಿಕ್ಸ್‌ಕೋಟ್ಲಸ್'' |ಜಡಿನ್, ಎಚ್‌ಎಂಎಸ್ಮಿತ್ & ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್, 2011 |3 |ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮೆಕ್ಸಿಕೋ |- |''ಓಫ್ರಿಯಾಕಸ್'' |ಕೋಪ್ , 1887 |3 |ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಹಾರ್ನ್ಡ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮೆಕ್ಸಿಕೋ |- |''ಓವೋಫಿಸ್'' |ಬರ್ಗರ್, 1981 |8 |ಪರ್ವತ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ , ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ , ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಲಾವೋಸ್ , ವಿಯೆಟ್ನಾಂ , ಪಶ್ಚಿಮ ಮಲೇಷ್ಯಾ , ತೈವಾನ್ , ಜಪಾನ್ ( ಒಕಿನಾವಾ ) ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ( ಸುಮಾತ್ರಾ ) ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಸೆವೆನ್ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ( ಅಸ್ಸಾಂ ). |- |''ಪೋರ್ಥಿಡಿಯಮ್'' |ಕೋಪ್ , 1871 |9 |ಹಾಗ್ನೋಸ್ ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ( ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಲಿಮಾ , ಓಕ್ಸಾಕ ಮತ್ತು ಚಿಯಾಪಾಸ್, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುಕಾಟಾನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ) ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ (ಪೆಸಿಫಿಕ್ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಕ್ವೆಡಾರ್, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ವೆನೆಜುವೆಲಾ) |- |''ಪ್ರೊಟೊಬೊಥ್ರೊಪ್ಸ್'' |ಹೋಗೆ & ರೊಮಾನೋ-ಹೋಗೆ, 1983 |14 |ಪಿಟ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ಏಷ್ಯಾ |- |''ಸಿಸ್ಟ್ರುರಸ್'' |ಗಾರ್ಮನ್ , 1883 |3 |ನೆಲದ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಹಾವುಗಳು |ಆಗ್ನೇಯ ಕೆನಡಾ, ಪೂರ್ವ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ USA, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ |- |''ಟ್ರೈಮೆರೆಸುರಸ್'' |ಲ್ಯಾಸೆಪೇಡ್ , 1804 |43 |ಏಷ್ಯನ್ ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಹೆಡ್‌ಗಳು |ಭಾರತದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ವರೆಗೆ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ, ಮತ್ತು ಮಲಯ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದಿಂದ ಟಿಮೋರ್‌ವರೆಗೆ |- |''ಟ್ರೋಪಿಡೋಲೇಮಸ್'' |ವ್ಯಾಗ್ಲರ್ , 1830 |5 |ಟೆಂಪಲ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು |ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ |} ''*) ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.'' ^{&#x5B;&#x20;''ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ''&#x20;&#x5D;}{{sup|T}} ) ಕುಲದ ಪ್ರಕಾರ . <ref group="ref" name="McD99" /> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://snakesarelong.blogspot.com/2012/09/snakes-that-can-see-without-eyes.html Pit organs at Life is Short, but Snakes are Long] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಟಾಲಿಡೇ (ಕ್ರೋಟಲಿನೆ)}} [[ವರ್ಗ:ಹಾವುಗಳು]] adooka5vk6c32mkelmw58u7t46rdyd1 3 187348 1428536 2026-09-17T10:16:52Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1428536 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Chandanarvind}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೬, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) cjknw5o1uw5tnv0amjh31fwalrterpr 3 187349 1428537 2026-09-17T10:17:21Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1428537 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Sakshi Prakash Dhulavvagol}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೭, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) c8w0znit2l0urxmzlx7gxz4bom1sl64 0 187350 1428549 2026-09-17T11:08:09Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1428549 wikitext text/x-wiki '''ಕ್ರೋಧ''' [[ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗ]]ಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಶರೀರದೊಳಗೆ ಇರುವ ದುಷ್ಟಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು. [[ಕಾಮ]] ಏಷಃ ಕ್ರೋಧ ಏಷಃ ರಜೋಗುಣ ಸಮುದ್ಭವಃ. ಸಂಗಾತ್ಸಂಜಾಯತೇ ಕಾಮಃ ಕಾಮಾತ್ಕ್ರೋಧೋಭಿಜಾಯತೇ-ಎಂಬ [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ|ಗೀತಾ]] ವಾಕ್ಯಗಳಂತೆ ಕಾಮ ಕ್ರೋಧಗಳೆರಡು ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವಂಥವು. ನಮಗೆ [[ಅಭಿಲಾಷೆ]] ಪೂರ್ತಿಯಾಗದೆ ಹೋದಾಗ ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಬಯಕೆಗೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೇ ಆಗಲಿ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾದಾಗ ಕ್ರೋಧ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಕ್ರೋಧ ಕಾಮಜವೆಂಬ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಕ್ರೋಧ ಉಂಟಾದಾಗ ರಕ್ತಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿ ಮುಖ ಕೆಂಪಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕ್ರೋಧದ ವರ್ಣ ರಕ್ತ (ಕೆಂಪು) ಎಂದು ಕ್ರೋಧದ ಅಧಿದೇವತೆ ರುದ್ರ ಎಂದು ಕ್ರೋಧವನ್ನೇ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವವಾಗಿ ಉಳ್ಳ ರಸರೌದ್ರ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬೇರೂರಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಕ್ರೋಧ ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ರಕ್ತವೇಗದಿಂದ ನೇತ್ರದೃಷ್ಟಿ ಕುಂಠಿತವಾಗುವುದರಿಂದ ಕ್ರೋಧಾಂಧ ಎಂಬ ಪದವೂ ಕ್ರೋಧವುಂಟಾದಾಗ ಕಣ್ಣುಕೆಂಪಗಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುವುದರಿಂದ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿ ಎಂಬ ಪದವು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಬಲ್ಲುವುದು [[ಕ್ಷಮೆ|ಕ್ಷಮಾ]]ಗುಣವೊಂದೇ ಎಂಬುದು ಅನುಭವಸಿದ್ಧ. ವರ್ಷಗಳ 60 ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧಿ ಎಂಬುದು 38ನೆಯ ವರ್ಷದ ಹೆಸರು. ಆ ವರ್ಷ ಜನಿಸುವವರಲ್ಲಿ ರಜೋಗುಣ-ಅದರಲ್ಲೂ ಕ್ರೋಧ-ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವುದೆಂದು ಜ್ಯೋತಿಃಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. [[ಕೋಪ]], ಅಮರ್ಶ, [[ರೋಷ]], ಪ್ರತಿಘ, ರುಟ್, ಕ್ರುದ್-ಇವು [[ಅಮರಕೋಶ]]ದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಕ್ರೋಧ ಶಬ್ದದ ಪರ್ಯಾಯಪದಗಳು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಧ}} d4imldyttfg0zk7qw8b93pt3a3mu0gg 1428550 1428549 2026-09-17T11:08:29Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428550 wikitext text/x-wiki '''ಕ್ರೋಧ''' [[ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗ]]ಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಶರೀರದೊಳಗೆ ಇರುವ ದುಷ್ಟಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು. [[ಕಾಮ]] ಏಷಃ ಕ್ರೋಧ ಏಷಃ ರಜೋಗುಣ ಸಮುದ್ಭವಃ. ಸಂಗಾತ್ಸಂಜಾಯತೇ ಕಾಮಃ ಕಾಮಾತ್ಕ್ರೋಧೋಭಿಜಾಯತೇ-ಎಂಬ [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ|ಗೀತಾ]] ವಾಕ್ಯಗಳಂತೆ ಕಾಮ ಕ್ರೋಧಗಳೆರಡು ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವಂಥವು. ನಮಗೆ [[ಅಭಿಲಾಷೆ]] ಪೂರ್ತಿಯಾಗದೆ ಹೋದಾಗ ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಬಯಕೆಗೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೇ ಆಗಲಿ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾದಾಗ ಕ್ರೋಧ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಕ್ರೋಧ ಕಾಮಜವೆಂಬ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಕ್ರೋಧ ಉಂಟಾದಾಗ ರಕ್ತಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿ ಮುಖ ಕೆಂಪಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕ್ರೋಧದ ವರ್ಣ ರಕ್ತ (ಕೆಂಪು) ಎಂದು ಕ್ರೋಧದ ಅಧಿದೇವತೆ ರುದ್ರ ಎಂದು ಕ್ರೋಧವನ್ನೇ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವವಾಗಿ ಉಳ್ಳ ರಸರೌದ್ರ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬೇರೂರಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಕ್ರೋಧ ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ರಕ್ತವೇಗದಿಂದ ನೇತ್ರದೃಷ್ಟಿ ಕುಂಠಿತವಾಗುವುದರಿಂದ ಕ್ರೋಧಾಂಧ ಎಂಬ ಪದವೂ ಕ್ರೋಧವುಂಟಾದಾಗ ಕಣ್ಣುಕೆಂಪಗಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುವುದರಿಂದ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿ ಎಂಬ ಪದವು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಬಲ್ಲುವುದು [[ಕ್ಷಮೆ|ಕ್ಷಮಾ]]ಗುಣವೊಂದೇ ಎಂಬುದು ಅನುಭವಸಿದ್ಧ. ವರ್ಷಗಳ 60 ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧಿ ಎಂಬುದು 38ನೆಯ ವರ್ಷದ ಹೆಸರು. ಆ ವರ್ಷ ಜನಿಸುವವರಲ್ಲಿ ರಜೋಗುಣ-ಅದರಲ್ಲೂ ಕ್ರೋಧ-ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವುದೆಂದು ಜ್ಯೋತಿಃಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. [[ಕೋಪ]], ಅಮರ್ಶ, [[ರೋಷ]], ಪ್ರತಿಘ, ರುಟ್, ಕ್ರುದ್-ಇವು [[ಅಮರಕೋಶ]]ದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಕ್ರೋಧ ಶಬ್ದದ ಪರ್ಯಾಯಪದಗಳು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಧ}} [[ವರ್ಗ:ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು]] jsz9c97ibdrbp3t2y01s4v4px220r8c 1428551 1428550 2026-09-17T11:09:02Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಮಾನವ ನಡವಳಿಕೆ ವಿಜ್ಞಾನ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428551 wikitext text/x-wiki '''ಕ್ರೋಧ''' [[ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗ]]ಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಶರೀರದೊಳಗೆ ಇರುವ ದುಷ್ಟಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು. [[ಕಾಮ]] ಏಷಃ ಕ್ರೋಧ ಏಷಃ ರಜೋಗುಣ ಸಮುದ್ಭವಃ. ಸಂಗಾತ್ಸಂಜಾಯತೇ ಕಾಮಃ ಕಾಮಾತ್ಕ್ರೋಧೋಭಿಜಾಯತೇ-ಎಂಬ [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ|ಗೀತಾ]] ವಾಕ್ಯಗಳಂತೆ ಕಾಮ ಕ್ರೋಧಗಳೆರಡು ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವಂಥವು. ನಮಗೆ [[ಅಭಿಲಾಷೆ]] ಪೂರ್ತಿಯಾಗದೆ ಹೋದಾಗ ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಬಯಕೆಗೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೇ ಆಗಲಿ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾದಾಗ ಕ್ರೋಧ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಕ್ರೋಧ ಕಾಮಜವೆಂಬ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಕ್ರೋಧ ಉಂಟಾದಾಗ ರಕ್ತಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿ ಮುಖ ಕೆಂಪಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕ್ರೋಧದ ವರ್ಣ ರಕ್ತ (ಕೆಂಪು) ಎಂದು ಕ್ರೋಧದ ಅಧಿದೇವತೆ ರುದ್ರ ಎಂದು ಕ್ರೋಧವನ್ನೇ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವವಾಗಿ ಉಳ್ಳ ರಸರೌದ್ರ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬೇರೂರಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಕ್ರೋಧ ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ರಕ್ತವೇಗದಿಂದ ನೇತ್ರದೃಷ್ಟಿ ಕುಂಠಿತವಾಗುವುದರಿಂದ ಕ್ರೋಧಾಂಧ ಎಂಬ ಪದವೂ ಕ್ರೋಧವುಂಟಾದಾಗ ಕಣ್ಣುಕೆಂಪಗಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುವುದರಿಂದ ಕ್ರೋಧಾಗ್ನಿ ಎಂಬ ಪದವು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಜಯಿಸಬಲ್ಲುವುದು [[ಕ್ಷಮೆ|ಕ್ಷಮಾ]]ಗುಣವೊಂದೇ ಎಂಬುದು ಅನುಭವಸಿದ್ಧ. ವರ್ಷಗಳ 60 ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧಿ ಎಂಬುದು 38ನೆಯ ವರ್ಷದ ಹೆಸರು. ಆ ವರ್ಷ ಜನಿಸುವವರಲ್ಲಿ ರಜೋಗುಣ-ಅದರಲ್ಲೂ ಕ್ರೋಧ-ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವುದೆಂದು ಜ್ಯೋತಿಃಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. [[ಕೋಪ]], ಅಮರ್ಶ, [[ರೋಷ]], ಪ್ರತಿಘ, ರುಟ್, ಕ್ರುದ್-ಇವು [[ಅಮರಕೋಶ]]ದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಕ್ರೋಧ ಶಬ್ದದ ಪರ್ಯಾಯಪದಗಳು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋಧ}} [[ವರ್ಗ:ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾನವ ನಡವಳಿಕೆ ವಿಜ್ಞಾನ]] lhss0x1m1m6ggej1auliv91jdqnlkw1 0 187351 1428553 2026-09-17T11:18:56Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1428553 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> |name = A. J. Cronin |image = A. J. Cronin 1939.jpg |caption = Cronin in 1939 |birth_name = Archibald Joseph Cronin (Cronogue) |birth_date = {{birth date|1896|7|19|df=y}} |birth_place = [[Cardross]], [[Dunbartonshire]],<ref name="ReferenceB">Before 16 May 1975, Cardross was in Dunbartonshire.</ref> Scotland |death_date = {{death date and age|1981|1|6|1896|7|19|df=y}} |death_place = [[Montreux]], Switzerland |resting_place = Cimetière de La Tour-de-Peilz, [[La Tour-de-Peilz]], [[Vaud]], Switzerland |occupation = {{hlist |[[Physician]] |[[novelist]]}} |spouse = {{marriage|Agnes Gibson|1921}} |children = 3, including [[Vincent Cronin|Vincent]] and [[R. F. Patrick Cronin|Patrick]] }} '''ಆರ್ಚಿಬಲ್ಡ್‌ ಜೋಸೆಫ್ ಕ್ರೋನಿನ್ ''' ೧೮೯೬-೧೯೮೧. ಆಂಗ್ಲ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ== ಡಂಬರ್‍ಟನ್‍ಷೈರ್‍ನ ಕಾರ್‍ಡ್ರಾಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ. ಡಂಬರ್‍ಟನ್ ಅಕಾಡಮಿ ಮತ್ತು [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ನಡೆಸಿ ವೈದ್ಯಪದವಿ ಪಡೆದ. ಅನೇಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದು, 1921ರಲ್ಲಿ ಆಜ್ಞೆಸ್ ಮೇರಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಎಂಬ ವೈದ್ಯಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸೌತ್‍ವೇಲ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅನಂತರ ಲಂಡನ್ನಿಗೆ ಬಂದ. ==ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಜೀವನ== 1930ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆ ಬಿದ್ದು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಕೇವಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ''ಹ್ಯಾಟರ್ಸ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ''ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆದ. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿ 5 ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ತರ್ಜುಮೆಯಾಯಿತು. ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಫಲವಾಗಿ ಕ್ರೋನಿನ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಧುಮುಕಿದ. ''ತ್ರೀ ಲೌವ್ಸ್ ''(1932), ''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕನೇರಿ'' (1933), ''ದಿ ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಲುಕ್ ಡೌನ್''(1935),'' ದಿ ಸಿಟಡೆಲ್'' (1937), ''ದಿ ಕಿಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್'' (1942), ''ದಿ ಗ್ರೀನ್ ಯಿಯರ್ಸ್'' (1944), ''ಷ್ಯಾನನ್ಸ್ ವೇ'' (1948),'' ದಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಗಾರ್ಡನರ್'' (1950), ''ಕ್ರುಸೆಡರ್ಸ್ ಟೊಂಬ್''(1956)-ಇವು ಈತನ ಇತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಆದರೆ ಇವು ಯಾವುವೂ ಮೊದಲಿನ ಕಾದಂಬರಿಯಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈತ ''ಜ್ಯೂಪಿಟರ್ ಲಾಫ್ಸ್'' (1940) ಎಂಬ ನಾಟಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಈತ ಶಕ್ತಿವಂತ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ ಕಾದಂಬರಿಕಾರನಾದರೂ ಉದಾರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯವ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋನಿನ್, ಆರ್ಚಿಬಲ್ಡ್‌ ಜೋಸೆಫ್}} m2dmqljzwrobflngvlxadxfi6n7jfny 1428554 1428553 2026-09-17T11:19:25Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428554 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> |name = A. J. Cronin |image = A. J. Cronin 1939.jpg |caption = Cronin in 1939 |birth_name = Archibald Joseph Cronin (Cronogue) |birth_date = {{birth date|1896|7|19|df=y}} |birth_place = [[Cardross]], [[Dunbartonshire]],<ref name="ReferenceB">Before 16 May 1975, Cardross was in Dunbartonshire.</ref> Scotland |death_date = {{death date and age|1981|1|6|1896|7|19|df=y}} |death_place = [[Montreux]], Switzerland |resting_place = Cimetière de La Tour-de-Peilz, [[La Tour-de-Peilz]], [[Vaud]], Switzerland |occupation = {{hlist |[[Physician]] |[[novelist]]}} |spouse = {{marriage|Agnes Gibson|1921}} |children = 3, including [[Vincent Cronin|Vincent]] and [[R. F. Patrick Cronin|Patrick]] }} '''ಆರ್ಚಿಬಲ್ಡ್‌ ಜೋಸೆಫ್ ಕ್ರೋನಿನ್ ''' ೧೮೯೬-೧೯೮೧. ಆಂಗ್ಲ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ== ಡಂಬರ್‍ಟನ್‍ಷೈರ್‍ನ ಕಾರ್‍ಡ್ರಾಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ. ಡಂಬರ್‍ಟನ್ ಅಕಾಡಮಿ ಮತ್ತು [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ನಡೆಸಿ ವೈದ್ಯಪದವಿ ಪಡೆದ. ಅನೇಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದು, 1921ರಲ್ಲಿ ಆಜ್ಞೆಸ್ ಮೇರಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಎಂಬ ವೈದ್ಯಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸೌತ್‍ವೇಲ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅನಂತರ ಲಂಡನ್ನಿಗೆ ಬಂದ. ==ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಜೀವನ== 1930ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆ ಬಿದ್ದು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಕೇವಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ''ಹ್ಯಾಟರ್ಸ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ''ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆದ. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿ 5 ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ತರ್ಜುಮೆಯಾಯಿತು. ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಫಲವಾಗಿ ಕ್ರೋನಿನ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಧುಮುಕಿದ. ''ತ್ರೀ ಲೌವ್ಸ್ ''(1932), ''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕನೇರಿ'' (1933), ''ದಿ ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಲುಕ್ ಡೌನ್''(1935),'' ದಿ ಸಿಟಡೆಲ್'' (1937), ''ದಿ ಕಿಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್'' (1942), ''ದಿ ಗ್ರೀನ್ ಯಿಯರ್ಸ್'' (1944), ''ಷ್ಯಾನನ್ಸ್ ವೇ'' (1948),'' ದಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಗಾರ್ಡನರ್'' (1950), ''ಕ್ರುಸೆಡರ್ಸ್ ಟೊಂಬ್''(1956)-ಇವು ಈತನ ಇತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಆದರೆ ಇವು ಯಾವುವೂ ಮೊದಲಿನ ಕಾದಂಬರಿಯಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈತ ''ಜ್ಯೂಪಿಟರ್ ಲಾಫ್ಸ್'' (1940) ಎಂಬ ನಾಟಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಈತ ಶಕ್ತಿವಂತ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ ಕಾದಂಬರಿಕಾರನಾದರೂ ಉದಾರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯವ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋನಿನ್, ಆರ್ಚಿಬಲ್ಡ್‌ ಜೋಸೆಫ್}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರು]] 644kmn08n7xp2k73s1qn8rzo790rrzl 1428555 1428554 2026-09-17T11:19:38Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1428555 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> |name = A. J. Cronin |image = A. J. Cronin 1939.jpg |caption = Cronin in 1939 |birth_name = Archibald Joseph Cronin (Cronogue) |birth_date = {{birth date|1896|7|19|df=y}} |birth_place = [[Cardross]], [[Dunbartonshire]],<ref name="ReferenceB">Before 16 May 1975, Cardross was in Dunbartonshire.</ref> Scotland |death_date = {{death date and age|1981|1|6|1896|7|19|df=y}} |death_place = [[Montreux]], Switzerland |resting_place = Cimetière de La Tour-de-Peilz, [[La Tour-de-Peilz]], [[Vaud]], Switzerland |occupation = {{hlist |[[Physician]] |[[novelist]]}} |spouse = {{marriage|Agnes Gibson|1921}} |children = 3, including [[Vincent Cronin|Vincent]] and [[R. F. Patrick Cronin|Patrick]] }} '''ಆರ್ಚಿಬಲ್ಡ್‌ ಜೋಸೆಫ್ ಕ್ರೋನಿನ್ ''' ೧೮೯೬-೧೯೮೧. ಆಂಗ್ಲ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ== ಡಂಬರ್‍ಟನ್‍ಷೈರ್‍ನ ಕಾರ್‍ಡ್ರಾಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ. ಡಂಬರ್‍ಟನ್ ಅಕಾಡಮಿ ಮತ್ತು [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ನಡೆಸಿ ವೈದ್ಯಪದವಿ ಪಡೆದ. ಅನೇಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದು, 1921ರಲ್ಲಿ ಆಜ್ಞೆಸ್ ಮೇರಿ ಗಿಬ್ಸನ್ ಎಂಬ ವೈದ್ಯಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಸೌತ್‍ವೇಲ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅನಂತರ ಲಂಡನ್ನಿಗೆ ಬಂದ. ==ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಜೀವನ== 1930ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆ ಬಿದ್ದು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಕೇವಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ''ಹ್ಯಾಟರ್ಸ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ''ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆದ. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿ 5 ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ತರ್ಜುಮೆಯಾಯಿತು. ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಫಲವಾಗಿ ಕ್ರೋನಿನ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಧುಮುಕಿದ. ''ತ್ರೀ ಲೌವ್ಸ್ ''(1932), ''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕನೇರಿ'' (1933), ''ದಿ ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಲುಕ್ ಡೌನ್''(1935),'' ದಿ ಸಿಟಡೆಲ್'' (1937), ''ದಿ ಕಿಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್'' (1942), ''ದಿ ಗ್ರೀನ್ ಯಿಯರ್ಸ್'' (1944), ''ಷ್ಯಾನನ್ಸ್ ವೇ'' (1948),'' ದಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಗಾರ್ಡನರ್'' (1950), ''ಕ್ರುಸೆಡರ್ಸ್ ಟೊಂಬ್''(1956)-ಇವು ಈತನ ಇತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ಆದರೆ ಇವು ಯಾವುವೂ ಮೊದಲಿನ ಕಾದಂಬರಿಯಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈತ ''ಜ್ಯೂಪಿಟರ್ ಲಾಫ್ಸ್'' (1940) ಎಂಬ ನಾಟಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಈತ ಶಕ್ತಿವಂತ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ ಕಾದಂಬರಿಕಾರನಾದರೂ ಉದಾರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯವ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೋನಿನ್, ಆರ್ಚಿಬಲ್ಡ್‌ ಜೋಸೆಫ್}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] fdn8in497w2zcr7rrni2fhdo64a3x4d