ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kn">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>knwiki</dbname>
    <base>https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಶೇಷ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಸದಸ್ಯ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಚಿತ್ರ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಹಾಯ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ಸಂಪುಟ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>818</id>
    <revision>
      <id>1428725</id>
      <parentid>1428656</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhosh Notagar99</username>
        <id>82732</id>
      </contributor>
      <comment>/* Santhosh Notagar */</comment>
      <origin>1428725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25461" sha1="2h8awm5qe5odxp4ufai6537tbo6acay" xml:space="preserve">{{ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ/ಆರ್ಕೈವ್/HEADER}}

'''ನಿರ್ವಾಹಕ ಮನವಿ ಪುಟ''' ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತರಾದವರನ್ನು ಮನವಿ ಮಾಡಲು ಮೀಸಲಾದ ಪುಟ. ಸದಸ್ಯರ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ನಿಯಮಗಳು==
ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಯಾವುವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಸಂಪಾದಕರು ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಇತರ ಸಂಪಾದಕರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ, ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ತೋರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ನೋಂದಾಯಿತರಾಗುವ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರಬೇಕು (ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೆಲಸದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಮಯ). ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ವತಃ ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೀರುವಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಕನಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ:
[http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_adminship/Standards ಆಂಗ್ಲ ಪುಟ]

ನೋಂದಾವಣೆಗಳು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ - ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಈ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೇ.೮೦ ಬೆಂಬಲ ಯಾವುದೇ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದನ್ನು ಆದರಿಸಲಾಗುವುದು. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಾಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಏಳು ದಿನಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಯಾವುದಾದರೂ ನೋಂದಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ನೋಂದಾವಣೆ ತಿರಸ್ಕೃತವಾದರೆ, ಮತ್ತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಇಚ್ಛೆಯಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವುದೆಂದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 

ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ. ನಿಮ್ಮ ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ '''&lt;code&gt;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು/ಚರ್ಚೆ&lt;/code&gt;''' ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ನೀವು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ನೋಂದಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದಿರುವ ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ - ಮತಗಳ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ: &lt;code&gt;(ಪರ/ವಿರೋಧ/ತಟಸ್ಥ)&lt;/code&gt;.

ಅನಾಮಧೇಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ಸ್ವ-ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ಯರ ನೋಂದಾವಣೆ - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾರರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬಹುದು. 

ಯಾರನ್ನಾದರು ನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲು:
* ನೀವು ಯಾರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ.
* ಈ ಪುಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ:
** &lt;nowiki&gt;=== [[User:ಸದಸ್ಯ | ಸದಸ್ಯ]] === &lt;/nowiki&gt; '''ಸದಸ್ಯ''' ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಯೂಸರ್ ನೇಮ್ ಇರಬೇಕು.
* ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಈ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಲು ಏಕೆ ಸೂಕ್ತರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೋಂದಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋಂದಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ನಿರ್ವಾಹಕರಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ.

== ನಿರ್ವಾಹಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Administrator ==

=== [[User:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] (sysop rights/admin rights)===
* {{Userlinks|Gopala Krishna A}}
ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/Gopala_Krishna_A|ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ]]. ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ/ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೫, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
==== ಚರ್ಚೆ ====
# {{ss|Thanks for re-applying for Admin role}}--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೦೯:೦೬, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{ss|ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾಗತ}}-- [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೭, ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{support}} -- ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &amp;#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{support}}-- [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೭, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{ss| Responsible for leading this role, there is a need for more administrators in the Kannada Wikipedia. So I endorse him for the administrator role.}} [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೨೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# ನನ್ನ ಬೆಂಬಲ ಇದೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Babitha Shetty|Babitha Shetty]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Babitha Shetty|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೨೬, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

===[[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]===
* {{Userlinks|Santhosh Notagar99}}
ನಾನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳ ರಚನೆ, ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಅಭಿಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಆಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ತೀರ್ಪುಗಾರನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು Wikipedia Starter Kit ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ನಾನು ನಿರ್ವಾಹಕ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ನನಗೆ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಈ ಉಪಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
==== ಚರ್ಚೆ ====
# {{ss|Considering outreach works done by u--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)ser and provided valid use case for getting admin rights, and valuable addition to administrative team on Kannada wikipedia}}--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೯:೧೭, ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
#{{ss|In recognition of the user’s extensive outreach work, demonstrated need for administrative permissions, and the valuable contribution he can make to the administrative team of Kannada Wikipedia.}}&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding:5px 14px; background:#FFD700; border-radius:20px; box-shadow:0 2px 6px #999;&quot;&gt;[[User:Hariprasad Shetty10|&lt;span style=&quot;color:#6A0DAD; font-weight:bold;&quot;&gt;❖ Hariprasad Shetty10 ❖&lt;/span&gt;]] · [[User talk:Hariprasad Shetty10|&lt;span style=&quot;color:#6A0DAD;&quot;&gt;✉&lt;/span&gt;]] &lt;/span&gt; ೧೦:೪೩, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{ss| ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.}} --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೮, ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{ss|Positive-For the recognising work carried throughtout, he will be a good choice for the administrative team. }} --[[ಸದಸ್ಯ:Reema Jalihal|Reema Jalihal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Reema Jalihal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೯, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{ss|I agree that  he possesses the technical aptitude, integrity, and dedication needed to manage this responsibility. }} --ಸದಸ್ಯ:--[[ಸದಸ್ಯ:Joyce Muriel|Joyce Muriel]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Joyce Muriel|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
#{{ss| I endorse Santosh Notagar, he's Enthusiastic, Knowledgeable and hard working... Wiki will be a better place with him getting this Opportunity}} [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೯:೧೭, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{support}} -- ಸಂತೋಷ ನೋಟಗಾರ ಅವರು ವಿಕಿಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &amp;#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{support}} -- ಸಂತೋಷ್ ಅವರು ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ನಿರ್ವಾಹಕತ್ವದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:PrathikRamesh11|PrathikRamesh11]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:PrathikRamesh11|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೦, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{support}} --[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.----[[ಸದಸ್ಯ:Shreelatha.Halemane|Shreelatha.Halemane]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shreelatha.Halemane|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
# {{ss| Santhosh is active in multiple projects on Wikipedia; there is a need for more administrators in Kannada wikipedia, so I endorse him for this administrator role.}} [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
#{{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಈ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೪, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
#ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಇದುವರೆಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಕಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಬೆಂಬಲ ಇದೆ._[[ಸದಸ್ಯ:Pragathi. BH|Pragathi. BH]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pragathi. BH|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೦೪, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
#. ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಬಹು ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಮುಂದೆ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳು ಬರುವಂತಾಗಲಿ ಎಂದು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Babitha Shetty|Babitha Shetty]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Babitha Shetty|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೨೪, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
#{{support}}--ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ಅವರು ಇದುವರೆಗೆ ವಿಕಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದೆಯೂ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ವಿಕಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರಿಗೆ ನನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Prath20|Prath20]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prath20|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೯, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

::: {{ping|Pavanaja}}, As per community discussion please grant admin rights.[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೫೨, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ನೊಂದಾವಣೆಗಳು / Nominations for Bureaucrat==


[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಪುಟಗಳು]]</text>
      <sha1>2h8awm5qe5odxp4ufai6537tbo6acay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1038</id>
    <revision>
      <id>1428753</id>
      <parentid>1384662</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50522-23</username>
        <id>101825</id>
      </contributor>
      <comment>ಸಿಂಧನೂರು</comment>
      <origin>1428753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53504" sha1="ll1q7q4ov4zaehr3e7xsydfs8x90zbg" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
| other_name         = 
| nickname           = 
| settlement_type    = ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆ
| image_skyline      = Raichur District Montage.png
| image_alt          = 
| image_caption      = ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾಂಟೇಜ್ &lt;br&gt; ಮೇಲಿನ ಎಡದಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ: [[ರಾಯಚೂರು]] ನಲ್ಲಿ ಏಕ್ ಮಿನಾರ್ ಮಸೀದಿ, ಬುದ್ದಿನ್ನಿ ಬಳಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಹೊಲಗಳು, ರಾಯಚೂರು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ, ಚನ್ನಮ್ಮ ವೃತ್ತ [[ಸಿಂಧನೂರು]], ಮುದಗಲ್ ಕೋಟೆ, [[ರಾಯಚೂರು]]ನಲ್ಲಿರುವ ಮಾವಿನ ಕೆರೆ(ಕೆರೆ), ಮಾಸ್ಕಿ ನಲ್ಲಿರುವ ಅಶೋಕನ ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳ ಹೊರ ನೋಟ.
| image_map          = Raichur in Karnataka (India).svg
| image_map1         = {{maplink |frame=yes
|frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center
|text= '''Raichur district'''
|type=shape |id=Q1430830
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= Raichur district of Karnataka
|type2=line|id2=Q1185|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Karnataka
}}
| map_alt            = 
| map_caption        = ಕರ್ನಾಟಕದ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
| coordinates        = {{coord|16.21|N|77.35|E|display=inline,title}}
| subdivision_type   = Country
| subdivision_name   = {{flag|ಭಾರತ}}
| subdivision_type1  = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1  = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| subdivision_type2  = Division
| subdivision_name2  = [[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]]
| established_title  = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date   = 
| founder            = 
| named_for          = 
| parts_type         = [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳು
| parts              = [[ರಾಯಚೂರು]], [[ಸಿಂಧನೂರು]], ಲಿಂಗಸುಗೂರು, [[ಮಾನ್ವಿ]], ದೇವದುರ್ಗ, [[ಸಿರವಾರ]], ಮಾಸ್ಕಿ, ಮತ್ತು ಅರಕೇರಾ ತಾಲೂಕುಗಳು
| seat_type          = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ
| seat               = [[ರಾಯಚೂರು]]
| government_type    = 
| governing_body     = 
| leader_title       = ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ
| leader_name        = ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಎಲ್. ನಾಯಕ (ಐಎ‌ಎಸ್‌)
| unit_pref          = Metric
| area_footnotes     = &lt;sup&gt;'''†'''&lt;/sup&gt;
| area_rank          = 
| area_total_km2     = 8386
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 400.0
| population_total   = 1,928,812
| population_as_of   = ೨೦೧೧
| population_rank    = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_footnotes = 
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]]
| demographics1_title2 = Regional
| demographics1_info2 = 
| timezone1          = ಐಎಸ್‌ಟಿ
| utc_offset1        = +೫:೩೦
| postal_code_type   = ಪಿನ್ ಕೊಡ್
| postal_code        = ೫೮೪೧೦೧,೫೮೪೧೦೨,೫೮೪೧೦೩
| area_code_type     = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್
| area_code          = ೦೮೫೩೨
| iso_code           = IN-KA-RA
| registration_plate = ಕೆ‌ಎ-೩೬
| blank1_name_sec1   = ಮಾನವ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ
| blank1_info_sec1   = ೦.೯೮೩ [[male|♂]]/[[female|♀]]
| blank2_name_sec1   = ಸಾಕ್ಷರತೆ
| blank2_info_sec1   = ೪೮.೮%
| blank3_name_sec1   = [[ಲೋಕಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರ
| blank3_info_sec1   = ರಾಯಚೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
| blank1_name_sec2   = ಮಳೆ (ಹವಾಮಾನ)
| blank1_info_sec2   = {{convert|680.6|mm|in}}
| website            = {{URL|raichur.nic.in}}
| footnotes          = 
}}
[[Image:Raichur in Karnataka (India).svg|thumb|ರಾಯಚೂರು, [[ಕರ್ನಾಟಕ]]]]
[[File:Raichur Railway Station 4.JPG|thumb|ರಾಯಚೂರು ರೈಲು ನಿಲ‍್ದಾಣ]]
'''ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ''' ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ [[ಜಿಲ್ಲೆ]] ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ, [[ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, [[ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಜೋಗುಲಾಂಬ ಗದ್ವಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ.

==ಭೂಗೋಳ==
ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ]] ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಾಯಚೂರು ನಗರದ ನಂತರ ರಾಯಚೂರು ದೋಬ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾದಗಿರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇವೆ. [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬಾಗಲಕೋಟ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಪ್ಪಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿವೆ. ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮಹಬೂಬ್‌ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಇವೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ರಾಯಚೂರು ದೋಬ್‌ನ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

==ಇತಿಹಾಸ==
ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಶೋಕನ ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಿಂಗಸುಗೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಮಸ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೆರಡು ಕೊಪ್ಪಳ ಬಳಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಂಶವು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಹಾನ್ ಮೌರ್ಯ ರಾಜ ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಶೋಕನ ವೈಸರಾಯ್ ಅಥವಾ ಮಹಾಮಾತ್ರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಶಾತವಾಹನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೩ ಮತ್ತು ೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ವಕಟಕಗಳು, ರಾಯಚೂರಿನ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಅದು ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಮುಂದಿನ ರಾಜವಂಶವು ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು. ಐಹೊಳೆಯ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ಪುಲಕೇಶಿನ್ II [[ಪಲ್ಲವ]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ತನ್ನ ಮಗ ಆದಿತ್ಯವರ್ಮನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಆ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದಂತೆ ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಏರಿದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾನ್ವಿ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜ ಕೃಷ್ಣ-II ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧೀನ ದೊರೆ ಜಗತ್ತುಂಗ, ಅಡಿದೊರೆ ಎರಡುಸಾವಿರಪ್ರಾಂತದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು, ಅಂದರೆ, ಈಗಿನ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜನಾದ ನೃಪತುಂಗನು ತನ್ನ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಯಾದ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೊಪ್ಪಳವನ್ನು ಮಹಾನ್ ಕೋಪನನಗರ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳು, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ೧೦ ನೇ ಮತ್ತು ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಎ‌ಡಿ ನಡುವೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅವರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚಾಲುಕ್ಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ-೫ ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅಡೆದೊರೆ-ಪ್ರಾಂತ, ಅಂದರೆ ರಾಯಚೂರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ-I ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಲಿಂಗಸುಗೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನವೋಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಮಾಸ್ಕಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸನವು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಯಸಿಂಹನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಯಚೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ [[ಚೋಳ]] ರಾಜರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜರು (ಅಕಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರು) ನಡುವೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶವು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಚೋಳರ ಕೈಗೆ ಹೋಗಿತ್ತು. ಹೈಹಯಾ ಮತ್ತು ಸಿಂದಾಸ್ ಸಹ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಆಳಿದಂತಿದೆ. ನಂತರ, ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪತನದ ನಂತರ, ರಾಯಚೂರು ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಕಲಚೂರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸೇವ್ನ ಯಾದವ ರಾಜರ ಕೈಗೆ ಹಾದುಹೋಯಿತು. ನಂತರ ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕಾಕತೀಯ]]ಗಳು ಬಂದವು. ಹಿಂದೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ರಾಯಚೂರಿನ ಕೋಟೆ-ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನದಿಂದ, ಮೂಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ೧೨೯೪ ‌ಎ‌ಡಿ. ನಲ್ಲಿ [[ವಾರಂಗಲ್]] ಕಾಕತೀಯ ರಾಣಿ ರುದ್ರಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಸೇನಾಪತಿ ಗೋನಗನ್ನ ರೆಡ್ಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.raichur.nic.in/History.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070321080636/http://raichur.nic.in/History.htm |archive-date=21 March 2007 |title=History of the District Raichur.}}&lt;/ref&gt; ರಾಯಚೂರನ್ನು ೧೩೧೨ ರಲ್ಲಿ [[ಮಲಿಕ್ ಕಾಫೂರ್]] ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು, ಅವರು ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು.

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ೧೩೨೩ ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರು ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ೧೩೬೩ ರಲ್ಲಿ [[ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ಬಹಮನಿಡ್ಸ್ ವಿಘಟನೆಯ ನಂತರ ೧೪೮೯ ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರವು ೧೫೨೦ ರಲ್ಲಿ [[ರಾಯಚೂರು ಕದನ]] ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ತಾಲಿಕೋಟಾ ಕದನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಔರಂಗಜೇಬ್]], ೧೬೮೬ ರಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ರಾಯಚೂರು ೧೭೨೪ ಮತ್ತು ೧೯೪೮ ರ ನಡುವೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮ್ ಭಾಗವಾಯಿತು. [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]] ಭಾಗವಾಗಿ ೮೮೫೩ ಮತ್ತು ೧೮೬೦ ರ ನಡುವೆ ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ವಿಭಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.

ಆಪರೇಷನ್ ಪೋಲೋ ನಂತರ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೪೮ ರಂದು ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.೧೯೪೮ ಮತ್ತು ೧೯೫೬ ರ ನಡುವೆ, ಇದು ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಭಾಷಾವಾರು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿಭಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ==
{{historical populations|11=1901|12=4,46,375|13=1911|14=4,79,298|15=1921|16=4,33,341|17=1931|18=4,53,788|19=1941|20=5,00,719|21=1951|22=5,31,540|23=1961|24=6,34,097|25=1971|26=8,03,812|27=1981|28=10,35,600|29=1991|30=13,51,809|31=2001|32=16,69,762|33=2011|34=19,28,812|percentages=pagr|footnote=source:&lt;ref&gt;[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]&lt;/ref&gt;|align=center}}

{{bar box
|title = ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ (೨೦೧೧)&lt;ref name=&quot;religion&quot;&gt;{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11378/download/14491/DDW29C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#Fcd116
|float=left
|bars=
{{bar percent|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|darkorange|84.72}}
{{bar percent|ಇಸ್ಲಾಂ|green|14.10}}
{{bar percent|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ|dodgerblue|0.54}}
{{bar percent|ಇತರರು|black|0.64}}
}}

೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧,೯೨೮,೮೧೨ ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಲೆಸೊಥೋ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜೀನಿಯಾದ ಯೂಎಸ್‌ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ..&lt;ref name=&quot;districtcensus&quot;&gt;{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook: Raichur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/628/download/2160/DH_2011_2905_PART_A_DCHB_RAICHUR.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = 13 June 2007 | access-date = 1 October 2011 | quote = Lesotho 1,924,886}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=30 September 2011|quote=West Virginia 1,852,994|archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://archive.today/20101227010452/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೪೬ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦).&lt;ref name=districtcensus/&gt; ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗೆ ೨೨೮ ನಿವಾಸಿಗಳ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (೫೯೦/ಚದರ ಮೈಲಿ)&lt;ref name=districtcensus/&gt; ೨೦೦೧-೨೦೧೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ ೧೫.೨೭% ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref name=districtcensus/&gt; ರಾಯಚೂರು ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೯೨ ಮಹಿಳೆಯರು  ೬೦.೪೬% ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ. ೨೫.೪೨% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೦.೭೯% ಮತ್ತು ೧೯.೦೩% ಅನುಸೂಚಿತ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು.&lt;ref name=districtcensus/&gt;&lt;ref name=districtcensus/&gt;

೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೭೪.೮೭% [[ಕನ್ನಡ]], ೧೧.೫೭% [[ಉರ್ದು]], ೮.೧೧% [[ತೆಲುಗು]], ೧.೭೯% [[ಲಂಬಾಡಿ]] ಮತ್ತು ೧.೭೫% [[ಹಿಂದಿ] ]] ಅವರ ಮೊದಲ ಭಾಷೆ.&lt;ref name=&quot;languages&quot;&gt;{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10208/download/13320/DDW-C16-STMT-MDDS-2900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}&lt;/ref&gt;

==ಆಡಳಿತ ==
ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂಟು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
*[[ರಾಯಚೂರು]], 
*ದೇವದುರ್ಗ, 
*ಸಿಂಧನೂರು, 
*[[ಮಾನ್ವಿ]], 
*ಮಸ್ಕಿ,    
*ಸಿರವಾರ,
*ಲಿಂಗಸುಗೂರು,
*ಅರಕೇರಾ.
ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಧಾನಿ [[ರಾಯಚೂರು]] ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಿಂದ ೪೧೨(ನಾಲ್ನೂರು ಹನ್ನೆರಡು) ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ==
ಜಿಲ್ಲೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಪೈಕಿ ೧೨೯೪ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ '''[[ರಾಯಚೂರು ಕೋಟೆ]]''' ಆಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಸಮೀಪದ ಪಟ್ಟಣವಾದ '''ಆನೆಗುಂಡಿ''' ಪಟ್ಟಣವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ರಂಗನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಂಪಾ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ''ಕಮಲ್ ಮಹಲ್'' ಸೇರಿದಂತೆ [[ವಿಜಯನಗರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ ೨೦ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲೂರು ಎಂಬ ಸಮೀಪದ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.

*ಶಕ್ತಿನಗರ ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೮ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಸೂಗೂರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ (ಲಾರ್ಡ್ ವೀರಭದ್ರ). ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.
*ಮಾಸ್ಕಿ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ತಾಣವು ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಶಾಸನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮೊದಲ ಶಾಸನವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದೇವನಂಪಿಯೆ ಪಿಯಾದಸಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಬದಲು ಅಶೋಕನ ಹೆಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
*ಮುದ್ಗಲ್ ಮುದ್ಗಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಮುದ್ಗಲ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ೧೫೫೭ ರ ಮೊದಲು ಜೆಸ್ಯೂಟ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್.
*ಹಟ್ಟಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಈ ಗಣಿ ಬಹುಶಃ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಲೋಹದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಅಶೋಕನ ಪೂರ್ವದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಏಕೈಕ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಾಗಿದೆ.
*ನಾರದಗದ್ದೆ ಭಗವಂತ [[ನಾರದ]] ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ನಾರದಗದ್ದೆ ಮತ್ತು ಕೂರ್ಮಗದ್ದೆ ದ್ವೀಪಗಳು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]] ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. 
*[[ಜಲದುರ್ಗ]] ಒಂದು ಕೋಟೆ ಗ್ರಾಮ. ಬಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ರಾಜರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು.
*ಪಿಕ್ಲಿಹಾಲ್ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪೂರ್ವ-ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮುದ್ಗಲ್‌ನಿಂದ ೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
*ಕಲ್ಲೂರು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಳ [[ರಾಯಚೂರು]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಮಾನ್ವಿ]] ಒಂದು ತಾಮ್ರದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಲೂರ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸ್ಥಳವು ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ ೩೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

== ಬುದಿದಿಪಾಡ(ಬುರ್ದಿಪಾಡ) ==
ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯಚೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮದ ವಿಶೇಷತೆ ಏನೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಇದು ನಾರದ ಗಡ್ಡೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ನಡು ಗಡ್ಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ. ಈ ದೀಪಕ್ಕೆ ನಾರದಗಡ್ಡೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಇಡೀ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಾರದ ಮುನೇಶ್ವರರು ತಪಸ್ಸು ಗೈದ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಾರದಗಡ್ಡೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ: ===
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಾದ ಐದು ದಿನಗಳ ನಂತರ ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ರಥೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸಿ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರರ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ರಥೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ಹೋಳಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

=== ಅನ್ನ ದಾಸೋಹ: ===
ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅನ್ನದಾಸೋಹ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅನ್ನದಾಸೋಹದಲ್ಲಿ ಹುಣಸೆ ಚಟ್ನಿ ಬಹಳ ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

     ಈ ನಾರದಗಡ್ಡೆ ಒಂದು ದ್ವೀಪವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನೋಡುಗರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ತಾನವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ.

==ಆರ್ಥಿಕತೆ==
[[File:Raichur Thermal Power Station.jpg|thumb|right|ರಾಯಚೂರು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ]]
ಶಕ್ತಿನಗರದಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಚೂರು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಯರಮರಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯರಮರಸ್ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ [[ಚಿನ್ನ]] ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಹಟ್ಟಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ]] ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ, ರಾಯಚೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೯೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.  ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ನಾರಾಯಣಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನೀರಿನಿಂದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಐದು ತಾಲೂಕುಗಳು ಉತ್ತಮ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rotti |first=Jolad |date=2013-09-12 |title=Basava Sagar Dam or Narayanpur Dam, Yadgir |url=https://www.karnataka.com/raichur/basava-sagar-dam/ |access-date=2023-02-18 |website=Karnataka.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;  ರಾಯಚೂರು ತನ್ನ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ [[ಅಕ್ಕಿ]], ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=malagi |first=shivakumar g |date=2015-12-09 |title=A 'flood of rice' troubles Raichur |url=https://www.deccanchronicle.com/151209/nation-current-affairs/article/%E2%80%98flood-rice%E2%80%99-troubles-raichur |access-date=2023-02-18 |website=Deccan Chronicle |language=en}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಹತ್ತಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mishra |first=Prabhudatta |date=2023-01-02 |title=Cotton, soyabean, paddy growers get ₹8,000 cr above MSP in Oct-Dec |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/cotton-soyabean-paddy-growers-get-8000-cr-above-msp-in-oct-dec/article66326945.ece |access-date=2023-02-18 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ರಾಯಚೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭತ್ತ ಬೆಳೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈಸ್ ಬೌಲ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=correspondent |first=dc |date=2022-01-13 |title=Rice bowl of Karnataka hit by floods |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/130122/rice-bowl-of-karnataka-hit-by-floods.html |access-date=2023-02-18 |website=Deccan Chronicle |language=en}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯ ದೇಶದ ೨೫೦ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನ|ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] (ಒಟ್ಟು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|೬೪೦ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]]) ರಾಯಚೂರನ್ನು ಒಂದು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.&lt;ref name=brgf/&gt; ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅನುದಾನ ನಿಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ (ಬಿಅರ್‌ಜಿಎಫ಼್‌) ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=brgf&gt;{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj|date=8 September 2009|title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme|publisher=National Institute of Rural Development|url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|access-date=27 September 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|archive-date=5 April 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು==
===ಅಕಾಡೆಮಿಯಾ===
*ಎಸ್. ಎ. ಚೌಡಮ್ - ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಗಣಿತ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್
*ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ - ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ

===ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ===
*[[ಪಂಡಿತ್ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿ]] - ಕ್ಲಾರಿನೆಟ್ ಸಂಗೀತಗಾರ
*ಸತ್ಯಬೋಧ ತೀರ್ಥ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ
*ಸತ್ಯಪ್ರಿಯ ತೀರ್ಥ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ
*ಜಯದೇವಿ ಜಂಗಮಶೆಟ್ಟಿ - ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕಿ
*ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ
*ವಿಜಯ ದಾಸ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ
*ಗೋಪಾಲ ದಾಸ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ

===ವ್ಯಾಪಾರ===
*ಶರಣ್ ಪಾಟೀಲ್ - ಉದ್ಯಮಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ

===ಮನರಂಜನೆ===
*ಎಸ್. ಎಸ್. ರಾಜಮೌಳಿ - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ದೇಶನ ಬಾಹುಬಲಿ

===ಕಾನೂನು ===
*ಶಿವರಾಜ್ ಪಾಟೀಲ್ - ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ

===ಹಿಂದೂ===

ಶ್ರೀ ಅಮರೇಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮೆ

===ಕ್ರೀಡೆ===
*ಯೆರೆ ಗೌಡ್ - ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ
*ವಿದ್ಯಾಧರ್ ಪಾಟೀಲ್ - ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ, ೨೦೨೦ ಅಂಡರ್-೧೯ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಂಡರ್-೧೯ ಗಾಗಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮನೋಜ bandige ಐಪಿಎಲ್

== ಏಗನೂರು ==
ಕಾಳಿದಾಸ ತಾತನ ಮಠ

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯಚೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಏಗನೂರು ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠ ಇದೆ. ಈ ಮಠವು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಮೆರೆದಿದೆ, ಅದಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಬಂದು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಅನ್ನ ಸಂತರ್ಪಣೆ, ಬಜನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಮಠಕ್ಕೆ  ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠ ಎಂದು ಬರಲು ಕಾರಣ ಈ ಮಠದ ಮೂಲತಹ ಒಬ್ಬ ಕಾಳಿದಾಸ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಹಲವಾರು ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಜನಮನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು ಆದರೆ, ಜನರು ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಹುಚ್ಚ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವರ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಅವರನ್ನು ಜನರು ಪೂಜಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆ ಮಠವು ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠವೆಂದು ತನ್ನ ನಾಮಾಂಕಿತವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;ಸ್ವ ಸಂಪಾದನೆ&lt;/ref&gt;

ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ನದಿ ದಾಟುವುದು.

ಒಂದು ದಿನ ಬರಪೂರಿತ  ಮಳೆಯಿಂದ ಒಂದು ನದಿಯು ತುಂಬಾ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಬಂಡೇರ ಹಂಪಣ್ಣ ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟರು ಸಹ ಆಗಲಿಲ್ಲ ಎಷ್ಟೇ ಆದರೂ ಆ ದಡಕ್ಕೆ ಸೇರುವೆ ಎಂಬ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಂಪಣ್ಣ ಅವರಿಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಂಡಿದ್ದು ಸಂತ ಕಾಳಿದಾಸರವರು. ಸಂತ ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ನದಿ ದಾಟಬೇಕೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಇವರ ಪವಾಡವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡೋಣ ಎಂದು  ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲವೂ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರನ್ನು ಕೂಗಿ ಕರೆದರು, ಕಾಳಿದಾಸರು ಬಂದರು ಅವರಿಗೆ ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಇಟ್ಟರು ನನ್ನನ್ನು ಈ ನದಿಯಿಂದ ಆ ದಡಕ್ಕೆ ದಾಟಿಸಬೇಕೆಂದು. ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಯಿತು ಇವರು ನನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರು ಹಂಪಣ್ಣನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೋ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಕಂಬಳಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊ ಈ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಂಪಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕಂಬಳಿ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು. ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡದಿಂದ ಕಂಬಳಿಯಿಂದ ಈ ದಡದಿಂದ ಆ ದಡಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಆರಾಮಾಗಿ ಹೋದರು. ಹಂಪಣ್ಣನವರು ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡವನ್ನು ಕಂಡು ಅವರ ಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದರು, ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಬಿಡಿ ಎಂದು ಅವರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದರು. ನಂತರ ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸಾರಿದರು. ಹಂಪಣ್ಣನವರು ಅವರ ಕಾಯಂ ಭಕ್ತರಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠವು ದಿನೇ ದಿನೇ ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿತು. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಆರಂಭಿಸಿತು. ನವರಾತ್ರಿಯ ಎಂಟನೇ ದಿನದಂದು ಉಚ್ಚಾಯ (ಪ್ರಭಾ) ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿ 9ನೇ ದಿನದಂದು ರಥೋತ್ಸವ ಜರಗುತ್ತದೆ.

== '''&lt;u&gt;ಸಿಂಧನೂರು&lt;/u&gt;''' ==
'''&lt;u&gt;ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳು&lt;/u&gt;'''

&lt;u&gt;ಸಿಂಧನೂರಿನ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ&lt;/u&gt;

ಸಿಂಧನೂರು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧನೂರು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

'''1. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಅಂಬಾದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''2. ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ'''

ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸುಖ, ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''3. ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆ'''

ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ, ಅರ್ಚನೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''4. ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆ'''

ನವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತರಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''5. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ'''

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಿಂಧನೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತವೆ.

'''6. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ.

'''7. ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕ'''

ಸಿಂಧನೂರು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ವಿವಿಧ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನವು ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

'''8. ಹರಕೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ'''

ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ನೆರವೇರಲಿ ಎಂದು ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ನೆರವೇರಿದ ನಂತರ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

'''9. ಪ್ರವಾಸಿ ಮಹತ್ವ'''

ಸಿಂಧನೂರಿಗೆ ಬರುವವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

'''10. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶಾಂತವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

'''11. ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ'''

ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

'''12. ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ'''

ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ.

'''13. ಜನರ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಕೇಂದ್ರ'''

ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಜನರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹದ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

'''14. ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ'''

ಸಿಂಧನೂರಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

'''15. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ದೇವಾಲಯದ ಹಬ್ಬಗಳು, ಪೂಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಇವು ಜನರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ.

'''&lt;u&gt;ಸಮಾರೋಪ&lt;/u&gt;'''

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಿಂಧನೂರಿನ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

'''&lt;u&gt;ಉಲ್ಲೇಖಗಳು / ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ&lt;/u&gt;'''

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ – ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್.

ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ – ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಮಾಹಿತಿ.

ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿ – ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ – ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳು.

ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಮೌಖಿಕ ಮಾಹಿತಿ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons category|Raichur district}}
* [http://www.raichur.nic.in/ Official website of Raichur district]
* [https://web.archive.org/web/20061026102709/http://www.raichurcity.gov.in/ Website of Raichur City Corporation]
* [http://www.mapsofindia.com/maps/karnataka/districts/raichur.htm Map of Raichur district]
* [http://www.raichurpolice.in Raichur District Police Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221130235440/http://raichurpolice.in/ |date=2022-11-30 }}

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}}</text>
      <sha1>ll1q7q4ov4zaehr3e7xsydfs8x90zbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಹೈದರಾಲಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1862</id>
    <revision>
      <id>1428800</id>
      <parentid>1369767</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T11:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25961" sha1="g38cudficb6zwbbpmyz373817p3hzwc" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name =   ಹೈದರ ಅಲಿ 
| title = ನವಾಬ್‌ ಸಯ್ಯಿದ್‌ ವಲ್‌ ಷರೀಫ್‌ ಹೈದರ್‌ ಅಲಿ ಖಾನ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್
| image= File:Hyder Ali.jpg
| reign = 1761-1782
| coronation = 1766 ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಸುಲ್ತಾನ್
| predecessor =ಕೃಷ್ಣರಾಜ ವೊಡೆಯಾರ್ II
| succession = ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ
| successor =  [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]]
| heir = [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] (ಮಗ)
| issue =ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್
| royal house =[[ಮೈಸೂರು]]
| royal anthem = 
| full name =ನವಾಬ್‌ ಸಯ್ಯಿದ್‌ ವಲ್‌ ಷರೀಫ್‌ ಹೈದರ್‌ ಅಲಿ ಖಾನ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್(ಪತ್ನಿ:ಫಾತಿಮಾ ಫಖರ್-ಅನ್-ನಿಸಾ)
| father = ಫತ್‌ ಮಹಮ್ಮದ್ 
| mother = ಲಾಲ್ ಬೀ
| religion = [[ಇಸ್ಲಾಂ]]
| birth_date = ಕ್ರಿ.ಶ 1720
| birth_place =  [[ಬೂದಿಕೋಟೆ]], [[ಕೋಲಾರ]], ಕರ್ನಾಟಕ 
| death_date = ಡಿ. 7, 1782 (60–61 ವರ್ಷ) 
| death_place =[[ಚಿತ್ತೂರು]], ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತ
| burial_place = ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ, ಈಗಿನ [[ಮಂಡ್ಯ]],ಕರ್ನಾಟಕ 
}}
ಸಯ್ಯದ್ ವಲ್ ಶರೀಫ್ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅಥವಾ ಹೈದರ್ ಅಲಿ (ಕ್ರಿ. ಶ. 1722 - 7 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1782) ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಸುಲ್ತಾನರು. ಇವರು [[ಟಿಪ್ಪು | ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ]] ತಂದೆ. [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]ವನ್ನು  ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಳಿದರು. ಮೊದಲು ಇವರು [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜರ ದಿಂಡಿಗಲ್‌ನ ಫೌಜುದಾರನಾಗಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರಾಗಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್‌ ರವರ ದಳವಾಯಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದರು. ಕ್ರಮೇಣ 1761 ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ, 1766 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮರಣಾನಂತರ ಮೈಸೂರಿನ ವಾಸ್ತವ ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿಯೂ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಹೈದರನ ಜನ್ಮವರ್ಷದ ಬಗೆಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲ. 1717-1721 ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಜನಿಸಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bowring |first1=Lewis Bentham |title=Haider Ali and Tipu Sultan and the struggle with the Mussulman powers of the south |url=https://archive.org/details/haidaralitipusul00bowriala |date=1893 |location=India |isbn=812061299X |page=[https://archive.org/details/haidaralitipusul00bowriala/page/13 13]}}&lt;/ref&gt;
ಹೈದರನ ಪೂರ್ವಿಕರು ಅರೇಬಿಯಾದ [https://en.wikipedia.org/wiki/Quraysh ಕುರೈಷ್]‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಇರಾನ್‌, ಇರಾಕ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು [[ದೆಹಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ನಂತರ ಬಿಜಾಪುರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತರು. [[ಬಿಜಾಪುರ]] ಮೊಘಲರ ವಶವಾದಾಗ [[ಕೋಲಾರ]]ಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ತಂದೆ ಫತೇ ಮಹಮ್ಮದ್‌ [[ಶಿರಾ]] ಮತ್ತು ಆರ್ಕಾಟಿನ ನವಾಬನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=ಅಲಿ |first1=ಷೇಕ್ |title=ಕರ್ನಾಟಕ ಚರಿತ್ರೆ ಸಂಪುಟ ೫ |publisher=ಪ್ರಸಾರಾಂಗ |location=ಹಂಪಿ |page=33}}&lt;/ref&gt; 

ಹೈದರ್ ಕೋಲಾರ ಸಮೀಪದ ಬೂದಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಫತ್‌ ಮಹಮ್ಮದ್‌ ಮತ್ತು ಲಾಲ್‌ ಬಾಯಿ ದಂಪತಿಯ ಎರಡನೇ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ‌. ಇವನ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ತಂದೆಯ ಮರಣಾನಂತರ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಷಹಬಾಜ್‌ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಆರ್ಕಾಟಿನ ನವಾಬನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಕಾರಣ ಶಿಕ್ಷಣ ವಂಚಿತನಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬಂದು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಾಹಿಬ್‌ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮೈಸೂರಿನ ಚಿಕ್ಕಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ 300 ಕಾಲಾಳುಗಳು ಮತ್ತು 70 ಕುದುರೆಗಳಿದ್ದ ತುಕಡಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=ಅಲಿ |first1=ಷೇಕ್ |title=ಕರ್ನಾಟಕ ಚರಿತ್ರೆ ಸಂಪುಟ ೫ |publisher=ಪ್ರಸಾರಾಂಗ |location=ಹಂಪಿ |page=36}}&lt;/ref&gt;
[[File:Knave (Hyder Ali from Mysore) from Court Game of Geography MET DP862917.jpg|thumb|ಹೈದರಾಲಿ]]
== ಅಭ್ಯುದಯ ==
ಹೈದರ್‌ ಮೈಸೂರಿನ ಸೇನೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಜ ಒಡೆಯರನ್ನು ನೆಪಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ ದಳವಾಯಿ ದೇವರಾಜನೂ, ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ನಂಜರಾಜನೂ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1749 ರಲ್ಲಿ [https://en.wikipedia.org/wiki/Devanahalli_Fort ದೇವನಹಳ್ಳಿ ಕೋಟೆ]ಯ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇವನು ತೋರಿದ ಸಾಹಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಹುಬೇಗ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗೇರಿದ.

=== ಕರ್ನಾಟಿಕ್‌ ಯುದ್ಧಗಳು ===
1749ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಯುದ್ಧಗಳು|ಎರಡನೇ ಕರ್ನಾಟಿಕ್‌ ಕದನ]]ಕ್ಕೆ ತಿರುಚನಾಪಲ್ಲಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಆಸೆಯಿಂದ ನಂಜರಾಜ ಹೈದರನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸೇನೆಯನ್ನು ಆರ್ಕಾಟಿನ ನವಾಬ [https://en.wikipedia.org/wiki/Muhammad_Ali_Khan_Wallajah ಮಹಮ್ಮದ್‌ ಅಲಿ]ಯ ನೆರವಿಗೆ ಕಳಿಸಿದ್ದ. [https://en.wikipedia.org/wiki/French_East_India_Company ಫ್ರೆಂಚ]ರೊಡಗೂಡಿ ಮೈಸೂರಿನ ಸೇನೆ ಇಂಗ್ಲೀಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ 4 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಅಪಾರ ಯುದ್ಧಾನುಭವವನ್ನೂ, ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಫ್ರೆಂಚರ ಆಧುನಿಕ ತುಪಾಕಿ, ಯುದ್ಧಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ, ಚಿನ್ನವನ್ನೂ ತನ್ನ ಸಂಗಡ ಹೊತ್ತೊಯ್ದ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=ಕನ್ನಡ ವಿಷಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ - ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ |publisher=ಪ್ರಸಾರಾಂಗ |location=ಮೈಸೂರು |page=1141}}&lt;/ref&gt;

ಕರ್ನಾಟಿಕ್‌ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಹೈದರ್‌ ತಂದಿದ್ದ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು ಅವನಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿತ್ತೇ ವಿನಃ ನಂಜರಾಜನಿಗೆ ಸೇರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಮೈಸೂರು ಸೈನಿಕರ ವೇತನ ಬಾಕಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸೈನಿಕರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡನಲ್ಲದೇ, ನಂಜರಾಜನಿಗೆ ಒದಗಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ ಪರಿಹರಿಸಿ ಅವನಿಂದ ದಿಂಡಿಗಲ್ಲಿನ ಫೌಜುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಹೈದರನ ಕೈಯಡಿ 1500 ಕುದುರೆಗಳೂ, 300 ಪದಾತಿದಳವೂ, 2000 ಜವಾನರೂ ಇದ್ದರು.

=== ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ===
1757ರಲ್ಲಿ [[ಮರಾಠರು]] ಮತ್ತು [https://en.wikipedia.org/wiki/Nizam_of_Hyderabad ಹೈದರಾಬಾದಿನ ನಿಜಾಮ]ರ ದಾಳಿಗಳ ಭಯದಿಂದಾಗಿ ನಂಜರಾಜನು ಇವನನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಮೈಸೂರು ಸೈನಿಕರು ವೇತನ ಬಾಕಿಯಿಂದ ನೊಂದು ನಂಜರಾಜನ ವಿರುದ್ದ ದಂಗೆ ಏಳುವ ಪರಿಸಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಹೈದರ್‌ ಅವರ ಬಾಕಿಗಳನ್ನು ತೀರಿಸಿದನಲ್ಲದೇ, ದಂಗೆ ಏಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಮೈಸೂರು ಸೈನಿಕರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡ.

=== ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಮೆಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋದದ್ದು ===
[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Malabar_Coast ಮಲಬಾರ್‌ ತೀರ] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mysore%27s_campaigns_against_the_states_of_Malabar_(1757) ನಾಯಿರ್‌ ಗಳ ಮೇಲೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆ]ಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ, ಸಂಪತ್ತಿನೋಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ. ಈ ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆಗಾಗಿ ದೇವರಾಜನಿಂದ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ಜಹಗೀರು ಪಡೆದ.

1758 ರಲ್ಲಿ ದಳವಾಯಿ ದೇವರಾಜ ಮೃತಪಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಅರಮನೆಯ ಅಂತಃಕಲಹಗಳು ಮಹಾರಾಜರ ವಂಶಸ್ಥರು ನಂಜರಾಜನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲು ಎದಿರುನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೈದರನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನಂಜರಾಜನಿಗೆ ಉಂಬಳಿಯನ್ನಿತ್ತು ಅವನನ್ನೂ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=ಸುಂದರರಾವ್ |first1=ಬ.ನ |title=ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ |publisher=ಅಂಕಿತ ಪ್ರಕಾಶನ |page=167 |pages=168}}&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ಎರಡು ಪಿಡುಗುಗಳು ದೂರವಾದವು. ಹೈದರ್‌ ಮೈಸೂರಿನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಾದ. 1758-1761 ರ ವರೆಗಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೂ, ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡ.

=== ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮುತ್ತಿಗೆ ===
ಮರಾಠರು ಬೆಂಗಳೂರು, [[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 1758 ರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್‌ ಮರಾಠರನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ ಹೊರದೂಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ. 
1759ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೈದರ್‌ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೈಸೂರು ಸೇನೆಯ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bowring |first1=Lewis Bentham |title=Haidar Ali and Tipu Sultan |page=29}}&lt;/ref&gt;

=== ಮೈಸೂರಿನ ನವಾಬನಾಗಿ ===
ಚಿಕ್ಕಕೃಷ್ಣರಾಜರು ಹೈದರನ ಶೌರ್ಯ-ಸಾಹಸಗಳಿಗೆ ಅವನಿಗೆ ''ಫತೇ ಹೈದರ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್''‌ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನಿತ್ತು ಗೌರವಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bowring |first1=Lewis Bentham |title=Haidar Ali and Tipu Sultan |page=30}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ನಂಜರಾಜನನ್ನೂ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೈದರ್‌ 1759ರ ವೇಳೆಗೆ ನವಾಬ್‌ ಹುದ್ದೆಗೇರಿದ ಮೈಸೂರಿನ ಮೊದಲಿಗನಾದ.

=== ಖಂಡೇರಾಯನ ಬಂಡಾಯ ===
ಮೈಸೂರು ರಾಜಮಾತೆಯೂ, ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಖಂಡೇರಾಯನೂ ಕ್ರಮೇಣ ಹೈದರ್‌ ಮುಸಲ್ಮಾನನೆಂದೂ, ಅವನ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆಯೂ ಒಳಸಂಚು ರೂಪಿಸಿ, 1760 ಆಗಸ್ಟ್‌ ನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಖಂಡೇರಾಯ 12ನೇ ಆಗಸ್ಟ್‌ 1760 ಹೈದರನ ಶಿಭಿರದ ಮೇಲೆಯೇ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲು ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದ. ಆದರೆ ಹೈದರ್‌ ಇದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಸೇನೆಯನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಿದ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಖಂಡೇರಾಯನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಮರಾಠರೂ ದಾಳಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಂದರ್ಭ ಹೈದರ್‌ ಅಪಾಯದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಖಂಡೇರಾಯನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. 
ಮುಂದುವರಿದು, ಚದುರಿದ್ದ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸೇನಾ ನೆರವನ್ನೂ ಪಡೆದು ಗಡಿಯಂಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಲುವಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ. ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಸೇಲಂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. ಆದರೂ ಖಂಡೇರಾಯನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಹೈದರ್‌ ಶಕ್ತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ನಿವೃತ್ತ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ನಂಜರಾಜನ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದು ದಾಳಿಯೆಸಗಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರಿನ ಸುಲ್ತಾನನಾದ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=ಅಲಿ |first1=ಷೇಕ್ |title=ಕರ್ನಾಟಕ ಚರಿತ್ರೆ ಸಂಪುಟ ೫ |publisher=ಪ್ರಸಾರಾಂಗ |location=ಹಂಪಿ |page=60 |pages=65}}&lt;/ref&gt;

== ಮೈಸೂರಿನ ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿ ==
ಖಂಡೇರಾಯನ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಅಡಗಿಸಿದ ಹೈದರ್‌ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಡಿತ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ. 
ಈ ಮಧ್ಯೆ 1761 ರ [[ಮೂರನೆಯ ಪಾಣಿಪತ್ ಯುದ್ಧ|ಮೂರನೇ ಪಾಣಿಪತ್‌ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಾ ಒಕ್ಕೂಟ [[ಅಹಮದ್ ಷಾ ದುರಾನಿ|ಅಹ್ಮದ್‌ ಷಾ ಅಬ್ದಾಲಿಯ]] ಸೇನೆಯೆದುರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೋತುಹೊಗಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ 1764ರ [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Buxar ಬಕ್ಸಾರ್‌ ಕದನ]ದಲ್ಲಿ [[ಮೀರ್ ಖಾಸಿಂ|ಮೀರ್‌ ಖಾಸಿಂ]] ನೆರವಿಗೆ ನಿಂತು ಸೋತಿದ್ದ ಮೊಘಲ್‌ ದೊರೆ [https://en.wikipedia.org/wiki/Shah_Alam_II ಎರಡನೇ ಷಾ ಆಲಂ] 1765ರ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಕೈಗೊಂಬೆಯಾಗಿದ್ದ. ಕುಸಿದ ಪ್ರಭಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಲಾಭ ಪಡದ ಹೈದರ್‌ 1761 ರಲ್ಲಿ ದಖ್ಖನ್ನಿನ ಮೊಘಲ್‌ ರಾಜಧಾನಿ [[ಶಿರಾ]]ವನ್ನೂ, ಮುಂದುವರಿದು ಶಿರಾದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನೂ (ಹೊಸಕೋಟೆ, ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಪೆನುಕೊಂಡ ಮಡಕಶಿರಾ, ನಂದಿದುರ್ಗ, ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ) ಜಯಿಸಿದ. ಅಪಾರ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಬಿದನೂರು ವಿಜಯ ಇವನ ವಿಜಯಗಳಲ್ಲೇ ಅತೀ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಹೊನ್ನಾವರದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರಕ್ಕೂ, ಗೋವೆಯ ವರೆಗೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ. [https://en.wikipedia.org/wiki/Dutch_East_India_Company ಡಚ್ಚರ] ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದು ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸಿ ನಾಯರ್ ಗಳಿಂದ ಮಲಬಾರ್‌ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=ಕನ್ನಡ ವಿಷಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ - ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ |page=1141}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಥಮ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ ==
ಬಕ್ಸಾರ್‌ ಕದನದ ವಿಜಯದ ನಂತರ [https://www.britannica.com/topic/Maratha-confederacy ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ ಮನ್ರೋ] ನೇತೃತ್ವದ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಎರಡನೇ ಷಾ ಆಲಂ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ನವಾಬನನ್ನು ಮಣಿಸಲು ಮರಾಠ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ನೆರವನ್ನು ನೀಡಲು ಮುಂದಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಮೈಸೂರು-ಮರಾಠರ ಸೆಣೆಸಾಟಗಳು, ತನ್ನ ವೈರಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸೇನಾ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ದಖ್ಖನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹೈದರ್ ಏಳಿಗೆಯು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕಂಪನಿಯ‌ ಯುದ್ಧಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದವು. 
ಮೈಸೂರಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈರಿ ಮರಾಠರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದಿನ ನಿಜಾಮನೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟ ರಚಿಸಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟೀಷರು 1766 ರಲ್ಲಿ ಹೈದರನ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿಯೆಸಗಿದರು. ಆದರೆ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಒಡೆದು ಬ್ರಿಟೀಷರನ್ನು ಮಣಿಸಿದ ಹೈದರ್‌ 1770 ರಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು. ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದೇ ಬ್ರಿಟೀಷರು [https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_of_Madras ಮದ್ರಾಸ್‌ ಒಪ್ಪಂದ]ಕ್ಕೆ 1770 ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಬೇಕಾಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗೆ ಅವಮಾನಕರವೂ, ಹೈದರನಿಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿತ್ತು.

== ಮರಾಠಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ==
ಮೊದಲನೇ ಆಂಗ್ಲೋ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದಿಂದ ಮರಾಠರಿಗೇನೂ ಲಾಭವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಮೈಸೂರಿನ ಮೇಲಿನ ಹಗೆತನ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. 1770 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠರು ಹೈದರನ ವಿರುದ್ಧ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದಾಗ ಮದ್ರಾಸು ಒಪ್ಪಂದದ ಕರಾರಿನಂತೆ ಇವನಿಗೆ ಬ್ರಿಟೀಷರು ಸೇನಾ ನೆರವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಮರಾಠರನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿ, ಕೃಷ್ಣಾನದಿಯ ತನಕ ತನ್ನ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಹಾಗೂ [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗ]]ನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡ.

== ದ್ವಿತೀಯ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ ==
ಮರಾಠರ ದಾಳಿಗಳ ಸಂದರ್ಭ ಮದ್ರಾಸು ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ, ದಾಳಿಗಳ ಸಂದರ್ಭ ನೀಡಬೇಕಿದ್ದ ಯಾವುದೇ ಸೇನಾ ನೆರವನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷರು ಹೈದರಾಲಿಗೆ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ [[ಗುಂಟೂರು]] ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದಿನ ನಿಜಾಮನ ಮೇಲೂ, ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಾಗಿ [https://www.britannica.com/topic/Maratha-confederacy ಮರಾಠಾ ಒಕ್ಕೂಟ] ಮೇಲೂ ಬ್ರಿಟೀಷರು ಕೊಪಗೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bowring |first1=Lewis Bentham |title=Haidar Ali and Tipu Sultan |page=81}}&lt;/ref&gt; ಈ ವೇಳೆಗೆ ಮೊದಲ ಆಂಗ್ಲೋ ಮರಾಠ ಯುದ್ಧ ಆಂರಂಭವಾಗಿತ್ತು(1775). ಬ್ರಿಟೀಷರನ್ನು ಮಣಿಸಲು ಮರಾಠರು ಹೈದರನಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತರು. ನಿಜಾಮನ ಬೆಂಬಲವನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಹೈದರ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಕ್ಷಿಪ್ರದಾಳಿಯಿತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷರ ವಿರುದ್ಧ ಘಟಿಸಿದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಆರ್ಕಾಟ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=ಕಾಮತ್ |first1=ಸೂರ್ಯನಾಥ |title=ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ |page=220}}&lt;/ref&gt; ಮುಂದುವರಿದು ಹೈದರ್‌ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ನೇತೃತ್ವದ ಸೇನೆಗಳು ಪೊಲ್ಲಿಲೂರು ಕದನದಲ್ಲಿ ಬೇಲಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕಂಪನಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಸೆರೆಹಿಡಿದವು. ನಂತರ [https://en.wikipedia.org/wiki/Eyre_Coote_(East_India_Company_officer) ಐರ್ ಕೂಟ]ನ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ (ಪೋರ್ಟೊ ನೋವೋ ಕದನ) ಹೈದರ್‌ ಸೋಲನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಆದರೂ ತಂಜಾವೂರಿನ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ.

== ಮರಣ ==
ಬ್ರಿಟೀಷರೊಂದಿಗಿನ ಸೆಣೆಸಾಟಗಳು ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಹೈದರ್‌ ವಿಪರೀತ ಬೆನ್ನುಹುರಿ ಹುಣ್ಣಿನಿಂದ(ಬೆನ್ನುಫಣಿ ರೋಗ)) ಬಳಲಬೇಕಾಯಿತು. ಅದು ಡಿ.7 1782 ರಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಚಿತ್ತೂರು ಬಳಿಯ ಸೇನಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ  ಬಲಿಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹೈದರನನ್ನು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1782-84 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಗ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಗುಂಬಜ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ.

==ನೋಡಿ==
*[[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖರು]]
[[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ|.]]</text>
      <sha1>g38cudficb6zwbbpmyz373817p3hzwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸೂರ್ಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2702</id>
    <revision>
      <id>1428733</id>
      <parentid>1378591</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123399" sha1="rd003yqvc2bi21nlq5yjrgliuhfb6co" xml:space="preserve">{{ದ್ವಂದ್ವ|ಈ ಲೇಖನವು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು '''ಸೂರ್ಯ'''ನ ಬಗ್ಗೆ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಲೇಖನ]] ನೋಡಿ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ ದೇವತೆಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ದೇವತೆ)]] ನೋಡಿ}}

{{ಸೌರಮಂಡಲ Infobox/ಸೂರ್ಯ}}
'''ಸೂರ್ಯ''' ಅಥವಾ '''ನೇಸರ'''ವು (ಚಿಹ್ನೆ: [[file:Sun symbol (fixed width).svg|20px|☉]]) [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ನಕ್ಷತ್ರ]].  [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಾಯಗಳು ([[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹಗಳು]], [[ಉಲ್ಕಾಕಲ್ಪ|ಉಲ್ಕೆಗಳು]], [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಧೂಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ) ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯವೊಂದೇ ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.  ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ]] ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ [[ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನದ]] ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.

== ಪರಿಚಯ ==

ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ (G2V) ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಳದಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅದರ ಬೆಳಕು ಹಳದಿಗಿಂತ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ). ಬೃಹತ್ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡದ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಭಾಗದ ಗುರುತ್ವ ಕುಸಿತದಿಂದ ಇದು ಸುಮಾರು 4.6 ಬಿಲಿಯನ್ [ಎ]  [19] ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಷಯದ ಬಹುಭಾಗವು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಉಳಿದವುಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಡಿಸ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದವು ಮತ್ತು ಅದು ಸೌರವ್ಯೂಹವಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸೂರ್ಯನು ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಇದು ನಾಲ್ಕು ಶತಕೋಟಿ [ಒಂದು] ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಐದು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 600 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಹೀಲಿಯಂಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 4 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಮ್ಯಾಟರ್ ಅನ್ನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 10,000 ಮತ್ತು 170,000 ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಶಾಖದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 5 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಮ್ಮಿಳನವು ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯವು ಹೈಡ್ರೋಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಹೊರಗಿನ ಪದರಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬುಧ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗ್ರಹದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಸೂರ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ, ಇದು ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಟ್ಟವಾದ ತಂಪಾದ ತಾರೆಯಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಗ್ಲೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ

ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸೂರ್ಯನ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಸಿನೊಡಿಕ್ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯು ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್.

ಸೂರ್ಯನ ೭೪% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕದಿಂದ]], ೨೫% [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂನಿಂದ]] ಮತ್ತು ಉಳಿದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾರಿ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.  ಸೂರ್ಯನ [[:en:Stellar classification|ವರ್ಣಪಟಲ ವಿಂಗಡಣೆ]]ಯು G2V.  ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳಿರುವುದನ್ನು &quot;G2&quot; ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  ಈ ತಾಪಮಾನವು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬೆಳಕನ್ನು ಚದುರಿಸುವುದರಿಂದ, ಹಳದಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.  ಇದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಅಯಾನುಗೊಳಿತ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಲೋಹಗಳ ಮತ್ತು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾದ ಜಲಜನಕದ [[:en:spectral lines|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.  ಸೂರ್ಯನು ಬಹುತೇಕ ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು &quot;V&quot; ಪ್ರತ್ಯಯವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  ಇದರರ್ಥ, ಸೂರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಗಾತ್ರವು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು.  ನಮ್ಮ ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿ ೧೦ ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು G2 ವರ್ಗದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿವೆ.  ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿರುವ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಸೂರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ.  ಈ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html&lt;/ref&gt;

[[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಕ್ಷೀರ ಪಥ]] [[:en:galactic center|ತಾರಾಗಣ ಕೇಂದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦-೨೮೦೦೦ [[ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ|ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳ]] ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.  ಇದರ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೨೫೨೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.  ಇದರ ೨೧೭&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಕ್ಷಣದ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವು, ಪ್ರತಿ ೧,೪೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಂದು ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ೮ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖಗೋಳ ಮಾನದ]] ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kerr&quot;&gt;{{cite journal |last=Kerr |first=F. J.  |coauthors=Lynden-Bell D.  |year=1986 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1986MNRAS.221.1023K&amp;amp;data_type=PDF_HIGH&amp;amp;type=PRINTER&amp;amp;filetype=.pdf |title=Review of galactic constants |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=221 |pages=1023-1038}}&lt;/ref&gt;

ಸೂರ್ಯನು [[:en:Stellar population|ಮೂರನೇ ಪೀಳಿಗೆ]]ಯ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರ.  ಹತ್ತಿರದಲ್ಲುಂಟಾದ ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಿಂದ ([[:en:supernova|supernova]]) ಹೊರಬಂದ ಆಘಾತತರಂಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು.  ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಚಿನ್ನ]], ಯುರೇನಿಯಂಗಳಂಥ ಭಾರವಸ್ತುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಈ ರೀತಿಯ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ;  ಈ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು, ತಾರಾಸ್ಫೋಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಪರಮಾಣು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ಪೀಳಿಗೆಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] ಹೀರುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ರೂಪ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ([[:en:transmutation|transmutation]]) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು.

[[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಮೇಲ್ಮೈನ ಹತ್ತಿರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕೇ ಶಕ್ತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ.  ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಏಕಮಾನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[:en:solar constant|ಸೌರ ಸ್ಥಿರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ೧ [[:en:astronomical uni|ಖಗೋಳ ಮಾನ]] ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯಿರುವ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೩೭೦-[[:en:watt|ವ್ಯಾಟ್]]/ಚ.ಮೀ.  ನಷ್ಟಿದೆ.  ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.  ಮರ-ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ರಸಾಯನಿಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.  [[:en:solar cells|ಸೌರ ಕೋಶ]]ಗಳು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.  ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, [[:en:petroleum|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಇಂಧನ|ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ]] ಶೇಖರಿಸಿತು.

ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶವು ಹಲವು ಆಸಕ್ತಿಕರ ಜೈವಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಸೂರ್ಯನ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು [[:en:antiseptic|ನಂಜು ನಿವಾರಕ]] ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು.  ಇದು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಸುಡುಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, [[:en:Vitamin D|ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.  ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು [[ಅಕ್ಷಾಂಶ|ಅಕ್ಷಾಂಶದೊಂದಿಗೆ]] ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭಿನ್ನತೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ.

ಸೂರ್ಯವು ಕಾಂತೀಯವಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ; ಇದು ಪ್ರತಿ ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗುವ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[:en:Solar variation|ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು, [[:en:solar flares|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸೌರಮಾರುತಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.  ಸೂರ್ಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]] ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ-ಸಂಪರ್ಕ/ವಿದ್ಯುತ್-ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆಗಳು.  [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] [[:en:solar nebula|ರೂಪಿಸುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ [[:en:thermosphere|ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ವಿನ್ಯಾಸದ  ಮೇಲೂ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.  ಆದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ.  ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ [[:en:Kelvin|ಕೆ.]]ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈ ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಕೇವಲ ೬,೦೦೦ ಕೆ.ಗಳ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದೆ? ಎಂಬುದೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು.  [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು,  [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ಉದ್ಭವದ ಕಾರಣ, [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಂತೀಯ ಒಡನಾಟ, [[:en:solar wind|ಸೌರಮಾರುತ]]ದ ಉದ್ಭವ - ಇವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಷಯಗಳು.

== ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಉತ್ಪತಿ ==
ಹೆಸರು

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರಾದ ಸನ್ ಓಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುನ್ನೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಓಲ್ಡ್ಫ್ಯಾಷನ್ ಸುನ್ನೆ, ಸೋನೆ, ಓಲ್ಡ್ ಸಕ್ಸನ್ ಸುನ್ನಾ, ಮಿಡಲ್ ಡಚ್ ಸೊನ್ನೆ, ಆಧುನಿಕ ಡಚ್ ಝೋನ್, ಓಲ್ಡ್ ಹೈ ಜರ್ಮನ್ ಸುನ್ನಾ, ಆಧುನಿಕ ಜರ್ಮನ್ ಸೊನ್ನೆ, ಓಲ್ಡ್ ನಾರ್ಸ್ ಸುನ್ನಾ, ಮತ್ತು ಗೋಥಿಕ್ ಸುವೋ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಇತರ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೋಟೊ-ಜೆರ್ಮನಿಕ್ * ಸುನ್ನೋನ್ ನಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂಡದ ಎಲ್ಲಾ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಪದಗಳು. [20] [21]

ಸನ್, ಸೊಲ್ ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಸ್ನಂತಹ ಸೌರ ದಿನದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಹಜ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [22]

ಸೌರ ದಿನ, ಸೌರ ಗ್ರಹಣ, ಮತ್ತು ಸೌರವ್ಯೂಹದಂತಹ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, [23] [24] ಗೆ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣವಾಚಕ ಪದವು ಸೌರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಭೂಮಿಯ ಸೌರ ದಿನ ಸರಿಸುಮಾರು 24 ಗಂಟೆಗಳು, ಸರಾಸರಿ ಮಂಗಳದ 'ಸೊಲ್' 24 ಗಂಟೆಗಳ, 39 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 35.244 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು. [25]

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಾರದ ದಿನ ಭಾನುವಾರ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (ಸುನ್ನಾಂಡೆಗ್; &quot;ಸೂರ್ಯನ ದಿನ&quot;, 700 ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ) ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಜರ್ಮನಿಕ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸೋಲಿಸ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸ್ವತಃ ಗ್ರೀಕ್ ἡμέρα ἡλίου (ಹೆಮೆರಾ ಹೆಲಿಯೊ) ಎಂಬ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ]

== ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ==

ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 99.86% ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕ್ಷೀರಪಥದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 85% ನಷ್ಟು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ +4.83 ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜಗಳಾಗಿವೆ. [41] [42] ಸೂರ್ಯನು ಜನಸಂಖ್ಯೆ I, ಅಥವಾ ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ರಿಚ್, [ಬಿ] ಸ್ಟಾರ್. [43] ಸೂರ್ಯನ ರಚನೆಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದ ಸುಪರ್ನೋವಾಗಳಿಂದ ಶಕ್ವೇವ್ಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [44] ಈ ಅಂಶಗಳ ಸಮೃದ್ಧತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ II, ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ಬಡ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂನಂಥ ಸೌರಮಂಡಲದ ಭಾರೀ ಅಂಶಗಳ ಅಧಿಕ ಸಮೃದ್ಧತೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂಪರ್ನೋವಾದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಎಥೋಥರ್ಮಮಿಕ್ ಪರಮಾಣು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ, ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ನಕ್ಷತ್ರದೊಳಗೆ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [43]

-26.74 ರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. [45] [46] ಇದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ ಸಿರಿಯಸ್ಗಿಂತ 13 ಶತಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಇದು -1.46 ರಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ಅಂತರವು ಸರಿಸುಮಾರು 1 ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 150,000,000 ಕಿಮೀ; 93,000,000 ಮೈಲಿಗಳು), ಆದರೆ ಭೂಮಿಯು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಉಪಸೌರದಿಂದ ಅಫೀಲಿಯನ್ನಿಂದ ಚಲಿಸುವವರೆಗೂ ದೂರವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [47] ಈ ಸರಾಸರಿ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಹಾರಿಜಾನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 19 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ದಿಗಂತಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ [48] ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಸೂರ್ಯನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಮೇಲಿರುವ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [49] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾಪನದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. [50] ಈ ಅಳತೆಯ ಮೂಲಕ, ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು [51] ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಧ್ರುವೀಯ ವ್ಯಾಸವು ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕ ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೇವಲ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (6.2 ಮೈಲಿ) ವರೆಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. [52] ಗ್ರಹಗಳ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. [53] ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಧ್ರುವಗಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ತಿರುಗುವಿಕೆಯು ಸೂರ್ಯನ ತಿರುಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಷ್ಣ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲದಿಂದ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಆವರ್ತಕ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 25.6 ದಿನಗಳು ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ 33.5 ದಿನಗಳು. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಭೂಮಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 28 ದಿನಗಳು. [54]

ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ (ಅಂದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸಮೀಪವಿರುವ) ಒಂದು ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕ (AU) ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,368 W / m2 (ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ಗೆ) ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [55] ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ (1,000 W / m2 ಹತ್ತಿರ) ತಲುಪುತ್ತದೆ. [56] ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು 50% ಅತಿಗೆಂಪಿನ ಬೆಳಕು, 40% ಗೋಚರ ಬೆಳಕು, ಮತ್ತು 10% ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕುಗಳ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. [57] ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತದ 70% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. [58] ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣವು ಭೂಮಿಯ ಡೈನೈಡ್ಸೈಡ್ನ ಮೇಲ್ಮೈ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಯಾನುಗಳಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನವಾಗಿ ಅಯಾನುಗೋಳವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. [59]

ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣವು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ, ಸಿಐಐ ಬಣ್ಣ-ಜಾಗದ ಸೂಚ್ಯಂಕವು (0.3, 0.3) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ. ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಫೋಟನ್ನ ಹಸಿರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತಾನೆ. [60] [61] ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ವಾಯುಮಂಡಲದ ಚದುರುವಿಕೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಕಿತ್ತಳೆ, ಅಥವಾ ಕೆನ್ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಿಳಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರ ಕಾರಣಗಳು ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. [62] ಸೂರ್ಯವು G2V ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಷ್ಣತೆಯು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 5,778 K (5,505&amp;nbsp;°C, 9,941&amp;nbsp;°F) ನಷ್ಟು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು V, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ. [63] [64] ಸೂರ್ಯನ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸುಮಾರು 1.88 ಗಿಗಾ ಕ್ಯಾಂಡೆಲಾ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ, ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಇದು ಸುಮಾರು 1.44 Gcd / m2 ಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. [D] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೂರ್ಯನ ಡಿಸ್ಕ್ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಅಂಗ ಕತ್ತಲೆ).

ಸಂಯೋಜನೆ

[[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]] ಮತ್ತು [[:en:nucleocosmochronology|ಪರಮಾಣು-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ-ಕಾಲ-ಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳ [[:en:computer simulation|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ೪೫೭ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Sun_Life.png|thumb|upright=2|ಸೂರ್ಯನ ಜೀವನ ಚಕ್ರ]]
[[:en:Stellar nucleosynthesis|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ]] ಜಲಜನಕವು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವ ಸೂರ್ಯನ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] [[:en:stellar evolution|ವಿಕಸನ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಕಾಲವು ಈಗಾಗಲೇ ಮುಗಿದಿದೆ.  ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೪೦ ಲಕ್ಷ [[:en:tonne|ಟನ್ನು]]ಗಳಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ, [[:en:neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]] ಮತ್ತು [[:en:solar radiation|ಸೌರ ವಿಕಿರಣ]]ಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ.  ತನ್ನ ಜೀವಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೦೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಂತೆ ಕೊನೆಗಾಣಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯವು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.  ಬದಲಿಗೆ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೪-೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯದ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.  ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜನಕ ಇಂಧನವು ಬಳಸಲಾಗಿ, ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿ, ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗುತ್ತವೆ.  ಒಳಭಾಗದ ತಾಪಮಾನವು ೧೦ ಕೋಟಿ ಕೆ. ತಲುಪಿದಾಗ ಹೀಲಿಯಂ ಬೆಸುಗೆಯು ಶುರುವಾಗಿ, ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.  ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ದೂರದವರೆಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗಿದರೂ, ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಇನ್ನೂ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.  ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅಪಾರ ಶಾಖದಿಂದ ಇಂಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದ ನಂತರ, ಉಷ್ಣತೆಯ ತೀವ್ರವಾದ ಮಿಡಿತಗಳಿಂದ, ಸೂರ್ಯವು ತನ್ನ ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು [[:en:planetary nebula|ಗ್ರಹ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಉಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಒಳಭಾಗವು ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿ [[:en:white dwarf|ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ]]ದಂತೆ ನಂದಿಹೋಗುತ್ತದೆ.  [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;future-sun&quot;&gt;[http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051218084430/http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html |date=2005-12-18 }} The Once &amp; Future Sun&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sackmann&quot;&gt;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?1993ApJ%2E%2E%2E418%2E%2E457S&amp;db_key=AST&amp;high=24809&amp;nosetcookie=1 Our Sun. III. Present and Future]&lt;/re

==ರಚನೆ==
[[ಚಿತ್ರ:Sun,_Earth_size_comparison_labeled.jpg|left|thumb|ಸೂರ್ಯನ ವ್ಯಾಸವು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಪಟ್ಟು ಇದೆ.]]
ಸೂರ್ಯನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಗಾತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದರೂ, ಅದು ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವು ಶುದ್ಧ [[ಗೋಳಾಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.&lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;Godier&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;{{cite journal|url=http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|title=The solar oblateness and its relationship with the structure of the tachocline and of the Sun's subsurface|last=Godier|first=S.|journal=Astronomy and Astrophysics|year=2000|volume=355|pages=365-374|coauthors=Rozelot J.-P.|access-date=2007-01-15|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510022519/http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.  ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ಘನ ಕಾಯದಂತೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲಗಳು: ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ೨೫ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು [[ಧ್ರುವ|ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ]] ೨೮ ದಿನಗಳು).  ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೮ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಈ ನಿಧಾನವಾದ [[:en:Solar rotation|ಸೌರ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲಕ್ಕಿಂತ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತ್ವ ಬಲವು ೧.೮ ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದೆ.  ಗ್ರಹಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ.

ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೀಮಾರೇಖೆಯು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ;  ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರದ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಮಾರು [[:en:Exponential distribution|ಘಾತಾನುಸಾರ]]ದ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಆದರೂ, ಈ ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಸೂರ್ಯವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ [[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]ದ ತುದಿಯವರೆಗಿರುವ ದೂರವನ್ನು ತ್ರಿಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ತುದಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಅನಿಲಗಳೌ [[:en:Transparency (optics)|ಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿದ್ದು, ತುದಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು [[:en:opacity|ಅಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.  ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೦.೭ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

ಸೌರ-ಒಳಭಾಗವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯವು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ.  ಭೂಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪದಿಂದ]] ಉಂಟಾಗುವ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸುವಂತೆ, ಸೌರಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಿ ಅದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ಪದರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು  ಅದರ [[:en:Computer modeling|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಒಳಭಾಗ ===
ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೦.೨ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ವಲಯವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಈ ಭಾಗವು ೧೫೦,೦೦೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ&lt;sup&gt;೩&lt;/sup&gt; ಗಳವರೆಗೂ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು (ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ೧೫೦ ಪಟ್ಟು) ಸುಮಾರು ೧೩,೬೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಕೇವಲ ೫,೭೮೫ ಕೆ. ಗಳು (ಒಳಭಾಗದ ೧/೨೩೫೦ ರಷ್ಟು).  ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ, p-p (ಪ್ರೋಟಾನ್-ಪ್ರೋಟಾನ್) ಸರಣಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸರಣಿ ಹಂತದ ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ;  ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.  ಈ ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಉಷ್ಣತೆ|ಶಾಖವನ್ನು]] ಉತ್ಪತ್ತಿಸುವುದು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಮಾತ್ರ; ಸೂರ್ಯನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತವೆ.  ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಚಲನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಸೂರ್ಯನ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಬೇಕು.

ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೮.೯{{e|೩೭}} [[ಪ್ರೋಟಾನ್|ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳು]] (ಜಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರ) ಹೀಲಿಯಂ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ.  ಇದು ೩೮೩{{e|೨೪}} ವ್ಯಾಟ್‌ಗಳು, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ೯.೧೫{{e|೯}} ಕೋಟಿ ಟನ್ನುಗಳ [[:en:Trinitrotoluene|ಟಿ ಎನ್ ಟಿ]] ಸ್ಫೋಟದಷ್ಟು ಸರಿಸುಮಾರು ಶಕ್ತಿ.  ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯ ವೇಗವು ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಸ್ವಯಂ-ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ: ಈ ವೇಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಒಳಭಾಗವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:thermal expansion|ಹಿಗ್ಗಿ]], ಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಇದೇ ರೀತಿ, ಬೆಸುಗೆಯು ನಿಧಾನವಾದಾಗ ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಮತ್ತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಆಗಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ.

[[:en:nuclear fusion|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆ]]ಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯುತ [[:en:photon|ಫೋಟಾನು]]ಗಳು (ಗಾಮಾ ಮತ್ತು ಕ್ಷ-ಕಿರಣ) ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಲು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.  ಈ &quot;ಫೋಟಾನ್ ಯಾತ್ರಾಸಮಯ&quot;ದ ಅಂದಾಜುಗಳು ೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ&lt;ref name=&quot;Lewis&quot;&gt;{{cite book |last=Lewis |first=Richard |year=1983 |title=The Illustrated Encyclopedia of the Universe |url=https://archive.org/details/illustratedencyc00lewi |publisher=Harmony Books, New York |pages=[https://archive.org/details/illustratedencyc00lewi/page/65 65]}}&lt;/ref&gt; ೧೭,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ&lt;ref name=&quot;Bad Astronomy&quot;&gt;[http://www.badastronomy.com/bitesize/solar_system/sun.html Bitesize Tour of the Solar System: The Long Climb from the Sun's Core]&lt;/ref&gt; ಇವೆ.  ಒಮ್ಮೆ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪಾರದರ್ಶಕ &quot;ಮೇಲ್ಮೈ&quot;ಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಫೋಟಾನುಗಳು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ.  ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ಗಾಮಾ ಕಿರಣವೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಫೋಟಾನುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[:en:Neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳೂ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ.  ಆದರೆ ಇವು ಬೇರೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇವು ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ.  ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, [[:en:Solar neutrino problem|ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಮಾಪನಗಳು ತೋರಿಸಿದವು.  ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[:en:neutrino oscillation|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಓಲಾಟ]]ದ ಪರಿಣಾಮವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥವಾದ ನಂತರ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಬಗೆಹರಿಯಿತು.

=== ವಿಕಿರಣ ವಲಯ ===
ಕೆಂದ್ರದಿಂದ ೦.೨ ರಿಂದ ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೌರ ಅನಿಲಗಳು ಬಹಳ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಳಭಾಗದ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸಲು [[:en:thermal radiation|ಉಷ್ಣ ವಿಕಿರಣ]]ವೊಂದೇ ಸಾಕು.  ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ದೂರ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ತಾಪಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಗತಿಯು [[:en:adiabatic lapse rate|ಸ್ಥಿರೋಷ್ಣ ಮರುಕಳಿಕೆ]]ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂವಹನೆ ಉಂಟಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  [[ಜಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂಗಳ]] ಅಯಾನುಗಳು ಹೊರಸೂಸಿದ [[:en:photon|ಫೋಟಾನ್]]ಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬೇರೆ ಅಯಾನುಗಳು ಫೋಟಾನುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ-ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಕಿರಣ|ವಿಕಿರಣವು]] ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.  ಬೆಳಕು ಈ ಪದರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.  ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗೂ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಕೇವಲ ೮ ನಿಮಿಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.

=== ಸಂವಹನ ವಲಯ ===
ಸುಮಾರು ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗಿರುವ ಅನಿಲಗಳು, ಒಳ ಶಾಖವನ್ನು ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಹೊರ ಸಾಗಿಸುವಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.  ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಂವಹನೆಯುಂಟಾಗಿ, ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಬಿಸಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ.  ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತಣ್ಣಗಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಸಂವಹನ ವಲಯದ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಇವು ವಿಕಿರಣ ವಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಪುನಃ ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Granule (solar physics)|ಕಾಳಿನ]] ಆಕಾರದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ.  ಸೌರ ಅಂತರಂಗದ ಹೊರಭಾಗದ ಈ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಣ್ಣ [[:en:dynamo effect|ಉತ್ಪಾದಕ]]ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ಹಲವು ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

=== ದ್ಯುತಿಗೋಳ ===
ನೋಡಲು ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಾದ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪದರದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯವು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗುತ್ತದೆ.  ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗೆ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.  ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿರುವ ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಭೂಮಿಯ ಗಾಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಒಟ್ಟಾರೆ ಅನಿಲ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.  ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. (೫,೭೨೭ ಸೆ.) ನಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೧೦&lt;sup&gt;೨೩&lt;/sup&gt; ಮೀ.&lt;sup&gt;−೩&lt;/sup&gt; ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[:en:Earth's atmosphere|ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಹೊಂದಿರುವ ೧% ಸಾಂದ್ರತೆಯಷ್ಟಿದೆ).

ದ್ಯುತಿಗೋಳದ [[:en:optical spectrum|ವರ್ಣ ಪಟಲ]]ವನ್ನು ಮೊದಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರದ [[:en:chemical element|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ರೇಖೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.  ಈ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದು ಹೊಸ ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ ಲಾಕ್ಯೆರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.  ಗ್ರೀಕರ ಸೂರ್ಯ ದೇವತೆ [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಮೂಲವಸ್ತುವಿಗೆ &quot;[[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]]&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು.  ಇದಾದ ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Lockyer&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |title=Discovery of Helium |access-date=2007-01-15 |archive-date=2015-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |url-status=deviated |archivedate=2015-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html }}&lt;/ref&gt;

=== ವಾಯುಮಂಡಲ ===
[[ಚಿತ್ರ:Solar eclips 1999 4 NR.jpg|thumb|right|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಗ್ರಹಣ]]ವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.]]

ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ''ಸೌರ ವಾಯುಮಂಡಲ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ದೂರದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ವಾಯುಮಂಡಲವು ೫ ಮುಖ್ಯ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ''ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯ'', [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]], [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]], [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]], ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]].  ವಿರಳವಾದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವಾದ ಸೌರಗೋಳವು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊನ]] ಕಕ್ಷೆಯಿಂದಾಚೆ [[:en:heliosphere|ಸೌರವಿರಾಮ]]ದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.  ಸೌರವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಸ್ಫುಟವಾದ [[:en:shock wave|ಅಘಾತ ತರಂಗ]]ವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ವರ್ಣಗೋಳ, ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಲಯಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿವೆ; ಇದರ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ.

ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಮೇಲೆ ಇದ್ದು ಸುಮಾರು ೪,೦೦೦&amp;nbsp;[[:en:Kelvin|ಕೆ.]] ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪದರವು ಸೂರ್ಯನ ಅತಿ ತಣ್ಣಗಿರುವ ವಲಯ.  ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೂರ್ಯನ ಈ ಪದರವು [[:en:carbon monoxide|ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು ನೀರಿನಂತ ಸರಳ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ತಣ್ಣಗಿದೆ.  ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಪದರದ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು.

ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ೨,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ.  [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]]ದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ  ಹೊಳಪಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ವಲಯಕ್ಕೆ ''ವರ್ಣಗೋಳ'' ಎಂದು ಹೆಸರು.  ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಎತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.

[[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]]ದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೧೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನದ ಹತ್ತಿರ ಕ್ಕೆ (೧೦ ಲಕ್ಷ ಕೆ. ಗಳ ಬಳಿಗೆ) ಏರುತ್ತದೆ.  ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[:en:helium|ಹೀಲಿಯಂ]]ನ [[:en:ionization|ಅಯಾನೀಕರಣ]]ವಾಗಿ ಅದರ [[:en:phase transition|ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಏರಿಕೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.   ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರದೆ, ನಿರಂತರವಾದ ಗೊಂದಲದ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.  ಈ ವಲಯವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.  ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಈ ವಲಯವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.

ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ-ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾವಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರು.  [[ಸೌರಮಂಡಲ]] ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದ ಜೊತೆ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ, ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸ್ಫುಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿರೇಖೆಯಿಲ್ಲ).  ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಳ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦&lt;sup&gt;೧೪&lt;/sup&gt; ಮೀ&lt;sup&gt;−೩&lt;/sup&gt;−೧೦&lt;sup&gt;೧೬&lt;/sup&gt; ಮೀ.&lt;sup&gt;−೩&lt;/sup&gt; ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದೆ (ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸುಮಾರು ೨×೧೦&lt;sup&gt;೨೫&lt;/sup&gt; ಮೀ.&lt;sup&gt;−೩&lt;/sup&gt; ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವು ಹಲವು ಲಕ್ಷ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ [[:en:magnetic reconnection|ಒಡನಾಟ]]ದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಖೋತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.

[[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವು ಸುಮಾರು ೨೦ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ (0.1&amp;nbsp;AU) ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರತುದಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.  ವಾಯು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು [[:en:Alfven wave|ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗ]]ಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಲಾರವು.  ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೌರಗೋಳದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಲಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ.  ಸೌರಮಾರುತವು [[:en:Parker spiral|ಸುರುಳಿ]]ಯಾಕಾರದ ಸೌರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AUಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[:en:heliopause|ಸೌರವಿರಾಮ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.  ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ಸೌರವಿರಾಮದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನ್ನಲಾದ [[:en:shock front|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ವೊಂದರ ಮೂಲಕ [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್ ೧ ಶೋಧಕ]]ವು ಹಾದುಹೋಯಿತು.  ಸೌರವಿರಾಮವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಎರಡೂ ಶೋಧಕಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ ಕಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡವು.&lt;ref&gt;[http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 The Distortion of the Heliosphere: our Interstellar Magnetic Compass] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511052656/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 |date=2020-05-11 }}&lt;/ref&gt;

== ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ==
=== ಸೌರಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌರಾವರ್ತ ===
ಸೂಕ್ತವಾದ ಸೋಸಕಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಕಂಡುಬರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು ಒಂದು.  ಇವು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.  ಸೌರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಕಾಂತೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ, ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಶಾಖದ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಭಾವಲಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಸಿಮಾಡಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:coronal mass ejection|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಪದಾರ್ಥದ ವಿಸರ್ಜನೆ]]ಗಳ ಮೂಲವಾದ [[:en:active region|ಸಕ್ರಿಯ ವಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.  ದೊಡ್ಡ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲ ಇರುತ್ತವೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Solar-cycle-data.png|thumb|right|ಕಳೆದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ಆದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮಾಪನ]]

ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬರುವ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದೆ, [[:en:Solar cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]] ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೦-೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಆವರ್ತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಒಂದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.  ಆವರ್ತವು ಮುನ್ನಡೆದಂತೆ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌರಕಲೆಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕಾಂತಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ.  ಪ್ರತಿ ಪರ್ಯಾಯ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವೀಯತೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸೌರಕಲೆಯು ಮುಂದಿನ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Sunspot-number.png|thumb|right|ಕಳೆದ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾದ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು: ಇದು ~೧೧ ವರ್ಷಗಳ ಸೌರಾವರ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]]
[[:en:space weather|ಅಂತರಿಕ್ಷ ಹವಾಮಾನ]]ದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುವ ಸೌರಾವರ್ತವು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.  ಸೌರಾವರ್ತದ ಆರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತವು ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೊಗಿತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾಯಿತು.  [[:en:Little Ice Age|ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಹಿಮಯುಗ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡವು ಬಹಳ ತಣ್ಣ ಹವೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Lean&quot;&gt;{{cite journal |last=Lean |first=J.  |coauthors=Skumanich A.; White O.  |year=1992 |title=Estimating the Sun's radiative output during the Maunder Minimum |journal=Geophysical Research Letters |volume=19 |pages=1591-1594}}&lt;/ref&gt;  ಮರಗಳ ಕಾಂಡದ [[:en:tree ring|ಉಂಗುರ]]ಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಸೌರಾವರ್ತಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.  ಈ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲೂ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು.

== ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ==
=== ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ ===
ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ಸೌರ [[:en:electron neutrino|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದ ೩ನೇ ೧ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಿತು.  ಅಸಮಂಜಸವೆನಿಸುವ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು [[:en:solar neutrino problem|ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.  ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲೆತ್ನಿಸಿದ ವಾದಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ, ಅಥವಾ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು [[:en:neutrino oscillation|ಓಲಾಡಿ]], ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗದಂತಹ [[:en:tau neutrino|ಟೌ]] ಮತ್ತು [[:en:muon neutrino|ಮ್ಯುಆನ್]] ರೂಪಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ ಸೂಚಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;Haxton&quot;&gt;{{cite journal |last=Haxton |first=W. C.  |year=1995 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1995ARA%26A..33..459H&amp;amp;data_type=PDF_HIGH&amp;amp;type=PRINTER&amp;amp;filetype=.pdf |title=The Solar Neutrino Problem |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=33 |pages=459-504}}&lt;/ref&gt;  ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಲು [[:en:Sudbury Neutrino Observatory|ಸಡ್ಬರಿ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[:en:Kamiokande|ಕಮಿಯೋಕಂಡೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ,  ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.  ಕಡೆಗೆ, ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಜಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಓಲಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;Schlattl&quot;&gt;{{cite journal |last=Schlattl |first=H.  |year=2001 |title=Three-flavor oscillation solutions for the solar neutrino problem |journal=Physical Review D |volume=64 |issue=1}}&lt;/ref&gt;.  ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ೩ ವಿಧದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳನ್ನು ಸಡ್ಬರಿ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ, ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು ಸೌರ ಮಾದರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು.   ಆದರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೩ನೇ ೧ಭಾಗ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬಗೆಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳಾಗಿದ್ದವು.  ಈ ೩ನೇ ೧ ಅನುಪಾತವು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ.

=== ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಷ್ಣದ ಸಮಸ್ಯೆ ===
ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯು ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ಸೌರ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.  ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವು, ಇದು ಕೇವಲ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ನೇರ ಶಾಖದಿಂದಲ್ಲದೆ ಬೇರಾವುದೋ ಶಾಖದ ಮೂಲದಿಂದಲೂ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಚಲನೆಯು ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಮೊದಲನೆಯದು ತರಂಗ ಶಾಖ - ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಗುರುತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ತರಗಂಗಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ.  ಈ ಅಲೆಗಳು ಹೊರ ಚಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ.  ಎರಡನೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾಂತೀಯ ಶಾಖ - ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಚಲನೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿಯು ಉದ್ಭವವಾಗಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Alfven&quot;&gt;{{cite journal |last=Alfvn |first=H.  |year=1947 |title=Magneto-hydrodynamic waves, and the heating of the solar corona |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=107 |pages=211}}&lt;/ref&gt;

ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ತರಂಗಗಳು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.  ಅಲ್ಫ್ವೆನ್ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಉಳಿದು ಬೇರೆಲ್ಲ ತರಂಗಗಳೂ ಪ್ರಭಾವದಿಂದವನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ವಕ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಚದುರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Sturrock&quot;&gt;{{cite journal |last=Sturrock |first=P. A.  |coauthors=Uchida, Y.  |year=1981 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1981ApJ...246..331S&amp;amp;data_type=PDF_HIGH&amp;amp;type=PRINTER&amp;amp;filetype=.pdf |title=Coronal heating by stochastic magnetic pumping |journal=Astrophysical Journal |volume=246 |pages=331}}&lt;/ref&gt;  ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಚದುರುವುದಿಲ್ಲ.  ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆಯ ಶಾಖದ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ.

=== ದುರ್ಬಲ ಸೂರ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ===
ಸುಮಾರು ೩.೮ ರಿಂದ ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Archean|ಅರ್ಕಿಯನ್ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಈಗಿನ ಕೇವಲ ೭೫% ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ಅದರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.  ಇಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.  ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭೂಮಿಯು, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈಗಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೇ ಬಿಸಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದೂ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.  ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತವೆಂದರೆ: ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:greenhouse gas|ಹರಿತ್‌ಗೃಹ ಅನಿಲ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಉದಾ: [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯಾ]]).  ಈ ಅನಿಲಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;Kasting&quot;&gt;{{cite journal |last=Kasting |first=J. F.  |coauthors=Ackerman, T. P.  |year=1986 |title=Climatic Consequences of Very High Carbon Dioxide Levels in the Earths Early Atmosphere |url=https://archive.org/details/sim_science_1986-12-12_234_4782/page/1383 |journal=Science |volume=234 |pages=1383-1385}}&lt;/ref&gt;

== ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ==
[[ಚಿತ್ರ:Heliospheric-current-sheet.gif|thumb|right|[[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗಗಳವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ [http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901124602/http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html |date=2006-09-01 }} ]]

ಅದರ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳೂ ಅನಿಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]] ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.  ಇದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಣವು (ಸುಮಾರು ೨೫ ದಿನಗಳು) ಅದರ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ (ಸುಮಾರು ೩೫ ದಿನಗಳು) ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.  ಸೂರ್ಯನ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ಭೇದಾತ್ಮಕ ಪರಿಭ್ರಮಣದಿಂದ ಅದರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ರೇಖೆಗಳು ತಿರುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.  ಈ ತಿರುಚಿಕೊಂಡ ಕಾಂತ ರೇಖೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಕುಣಿಕೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿ, [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ.  ಈ ತಿರುಚುವಿಕೆಯಿಂದ [[:en:solar dynamo|ಸೌರ ಉತ್ಪಾದಕ]]ವು ಉಂಟಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ, ೧೧-ವರ್ಷಗಳ [[:en:sunspot cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]]ವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

[[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ [[:en:rotating magnetic field|ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಪ್ರಭಾವವು [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳದ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಈ ತೆರೆಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಟಿರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.  ಭೂಮಿಯ ಬಳಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಶಕ್ತಿಗೂ ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವೇ ಕಾರಣ.  ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಾತವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ೧೦&lt;sup&gt;−೪&lt;/sup&gt; [[:en:tesla (unit)|ಟೆಸ್ಲ]] ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ದೂರದ ಘನಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦&lt;sup&gt;−೧೧&lt;/sup&gt; ಟೆಸ್ಲಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತಿತ್ತು.  ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸುಮಾರು ೧೦&lt;sup&gt;−೯&lt;/sup&gt; ಟೆಸ್ಲಗಳಿರುವಂತೆ ಉಪಗ್ರಹ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.  ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಾಹಕ ದ್ರವದ (ಉದಾ: ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ) ಚಲನೆಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಈ ಪ್ರವಾಹವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

== ಸೌರ ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ ==
=== ಮುಂಚಿನ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನ ===
[[ಚಿತ್ರ:Solvogn.jpg|thumb|left|[[:en:Trundholm Sun chariot|ಟ್ರಂಡ್ ಹೋಮ್]] ಸೂರ್ಯ ರಥವನ್ನು ಕುದುರೆಯೊಂದು ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯು [[:en:Nordic Bronze Age|ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಕಂಚು ಯುಗ]]ದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.]]

ತನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದಿನವನ್ನೂ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಹೊಳಪಿನ ತಟ್ಟೆಯೆಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮಾನವರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.  ಹಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಒಂದು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ]] [[:en:Inca|ಇಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[:en:Aztec|ಆಜ್‌ಟೆಕ್]] ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.  ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[:en:solstice|ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು (ಇಂತಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ]] [[:en:Nabta Playa|ನಬ್ತ ಪ್ಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] [[:en:Stonehenge|ಸ್ಟೋನ್ ಹೆಂಜ್]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ); ಮೆಕ್ಸಿಕೊನ [[:en:El Castillo, Chichen Itza|ಎಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೊ]] ಪಿರಮಿಡ್, ತುಲಾ ಮತ್ತು ಮಕರ [[:en:equinox|ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಂದು ಸರ್ಪಗಳ ಆಕಾರದ ನೆರಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದೆ.

=== ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಗತಿ ===
[[ಚಿತ್ರ:Redgiants.svg|thumb|right|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:Antares|ಅನ್ಟಾರಸ್]]ಗಳ ಹೋಲಿಕೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯು ಮಂಗಳದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.  ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[:en:Arcturus|ಆರ್ಕ್ಟುರಸ್]]ನ್ನೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]]

[[ಚಿತ್ರ:Sun and VV Cephei A.png|thumb|right|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:VV Cephei|VV Cephei A]]ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ (ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಲು ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ)]]
ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು.  ಸೂರ್ಯನು ಬೆಂಕಿಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗೋಳವೇ ಹೊರತು, [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ರಥವಲ್ಲವೆಂದು ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು.  ಈ ರೀತಿಯ ಪಾಷಂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.  ಆದರೆ ಇದರ ನಂತರ, [[:en:Pericles|ಪೆರಿಕ್ಲಸ್]]ನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯೆಂದರೆ [[:en:Nicolaus Copernicus|ನಿಕೊಲಾಸ್ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]].  ಇವನು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.  ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸೂರ್ಯನೇ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು.  ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Galileo|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು]] ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮಾಡಿ, ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದನು.  ಈ ಕಲೆಗಳು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿರದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳೆಂದು ಅವನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/galilei_galileo.shtml |title=Galileo Galilei (1564 - 1642) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}&lt;/ref&gt;
[[:en:prism|ಪಟ್ಟಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ [[:en:Isaac Newton|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]]ನು, ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ಹಲವು ಬಣ್ಣಗಳ ಬೆಳಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದು ತೋರಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/newton_isaac.shtml |title=Sir Isaac Newton (1643 - 1727) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}&lt;/ref&gt;
ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಕೆಂಪು ಭಾಗದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:Infrared|ನಸುಗೆಂಪು]] ಕಿರಣಗಳನ್ನು ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ [[:en:William Herschel|ವಿಲಿಯಂ ಹರ್ಷೆಲ್]] ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |title=Herschel Discovers Infrared Light |publisher=Cool Cosmos |accessdate=2006-03-22 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |url-status=deviated |archivedate=2012-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html }}&lt;/ref&gt;  ೧೮೦೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿಕಸಿಸಿದವು.  [[:en:Joseph von Fraunhofer|ಜೋಸೆಫ್ ವಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಹೋಫರ್]]ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ  ವರ್ಣರೇಖೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.

ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲದ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವು ನಿಗೂಢವಾಗಿತ್ತು.  ಸೂರ್ಯನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿರಬಹುದೆಂದು [[:en:Lord Kelvin|ಕೆಲ್ವಿನ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thomson |first=Sir William |title=On the Age of the Suns Heat |journal=Macmillan's Magazine |year=1862 |volume=5 |pages=288-293 |url=http://zapatopi.net/kelvin/papers/on_the_age_of_the_suns_heat.html}}&lt;/ref&gt;  ನಂತರ, ಕೆಲಿವಿನ್ ಮತ್ತು [[:en:Hermann von Helmholtz|ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್‌ಜ್]] ಅವರುಗಳು [[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|ಕೆಲ್ವಿನ್-ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್ಜ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.  ಆದರೆ, ಇದರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನು ಕೇವಲ ೨ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು.  ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Joseph Norman Lockyer|ಜೋಸೆಫ್ ಲಾಕ್ಯರ್]] (ಇವನು ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದನು) ಉಲ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಒಂದು ವಾದವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Lockyer |first=Joseph Norman |title=The meteoritic hypothesis; a statement of the results of a spectroscopic inquiry into the origin of cosmical systems |publisher=Macmillan and Co.  |location=London and New York |year=1890 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1890QB981.L78......}}&lt;/ref&gt;

೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಈ ನಿಗೂಢತೆಗೆ ಒಂದು ಪರಿಹಾರವು ಕಂಡುಬಂದಿತು.  ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಮೂಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು [[:en:radioactive decay|ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯವು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವೆಂದೂ [[:en:Ernest Rutherford|ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರದರ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |title=The Nature of Scientific Inquiry |access-date=2007-01-27 |archive-date=2012-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120817040843/http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳಿವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ-ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ [[:en:E=mc|E=mc&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]] ನಿಯಮವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ [[:en:Albert Einstein|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್ಸ್‌ಟೀನ್]].  ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ, ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಬೆಸುಗೆಗೊಂಡು, ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ನಿವ್ವಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತಿರಬಹುದು ಎಂದು ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Arthur Eddington|ಆರ್ಥರ್ ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2005-06-15 |title=Studying the stars, testing relativity: Sir Arthur Eddington |journal=ESA Space Science |url=http://www.esa.int/esaSC/SEMDYPXO4HD_index_0.html}}&lt;/ref&gt;  ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ [[:en:Subrahmanyan Chandrasekhar|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Hans Bethe|ಹಾನ್ಸ್ ಬೇತ]] ಅವರು ಈ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಾದವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದರು.  ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೇತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದನು.&lt;ref name=&quot;Bethe&quot;&gt;{{cite journal |last=Bethe |first=H.  |year=1938 |title=On the Formation of Deuterons by Proton Combination |url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1938-11-15_54_10/page/862 |journal=Physical Review |volume=54 |pages=862-862}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bethe2&quot;&gt;{{cite journal |last=Bethe |first=H.  |year=1939 |title=Energy Production in Stars |url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1939-03-01_55_5/page/434 |journal=Physical Review |volume=55 |pages=434-456}}&lt;/ref&gt;

ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ''ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ''&lt;ref&gt;{{cite journal |author=E. Margaret Burbidge; G. R. Burbidge; William A. Fowler; F. Hoyle |title=Synthesis of the Elements in Stars |journal=Reviews of Modern Physics |year=1957 |volume=29 |issue=4 |pages=547-650 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1957RvMP...29..547B}}&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನವು, ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನಂಥ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗುವಂತೆ ತೋರಿಸಿತು.

== ಸೂರ್ಯನ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿ ==
[[ಚಿತ್ರ:SOHO solar flare sun large 20031026 0119 eit 304.png|thumb|right|೩೦.೪ [[:en:nanometer|nm]] [[ತರಂಗಾಂತರ|ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ]] [[:en:helium|He&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;]] [[:en:emission line|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಯ [[ಅತಿನೇರಳೆ]] ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಿ [[:en:Solar and Heliospheric Observatory|SOHO]]/EIT [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವು]] ದಾಖಲಿಸಿದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ.]]

ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬಹಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಹಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ.  ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕಿದಂತಾಗಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.  ಇದಲ್ಲದೆ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸುಮಾರು ೪-ಮಿಲಿವ್ಯಾಟ್ ಗಳ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಕ್ಷಿಪಟಲವನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.  ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರವನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ, [[:en:cataract|ಕಣ್ಣಿನ ಪೊರೆ]]ಗಳನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಇದು ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡದಿದ್ದರೂ ಆಗಬಹುದು.

ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿಸ್ತೇಜಗೊಳಿಸುವ [[:en:neutral density filter|ಸೋಸಕ]]ವಿಲ್ಲದೆ, ಬೆಳಕನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ದುರ್ಬೀನಿನಂಥ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವುದು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ.  ಸೋಸಕಗಳಿಲ್ಲದ ದುರ್ಬೀನುಗಳು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗಿಂತ ೫೦೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕನ್ನು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶಗೊಳಿಸಬಹುದು.  ನಡುದಿನದ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಈ ರೀತಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೇ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದರೂ ಶಾಶ್ವತ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Marsh&quot;&gt;{{cite journal |last=Marsh |first=J. C. D.  |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1982JBAA...92..257M&amp;amp;data_type=PDF_HIGH&amp;amp;type=PRINTER&amp;amp;filetype=.pdf |title=Observing the Sun in Safety |journal=J. Brit. Ast. Assoc.  |year=1982 |volume=92 |pages=6}}&lt;/ref&gt;  ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ದುರ್ಬೀನನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ತೆರೆ/ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಿ, ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು.  ಶುಚಿಯಾದ ಅಕ್ಷಿ ಕಾಚಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ದೂರದರ್ಶಕ/ದುರ್ಬೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಬಹುದು.  ಬೇರೆ ಥರದ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಇದರಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಬಹುದು.

ಕಣ್ಣಿನ [[:en:pupil|ಪಾಪೆ]]ಯು ಕಾಂತಿಯ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವೈದೃಶ್ಯತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದರಿಂದ, [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಖಂಡ ಗ್ರಹಣ]]ವನ್ನು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅಪಾಯಕರ:  ಪಾಪೆಯು ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಒಟ್ಟು ಬೆಳಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ - ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲಲ್ಲ.  ಖಂಡ ಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಚಂದ್ರನು ತಡೆಹಿಡಿದರೂ, ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕಾಣುವ ಭಾಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟೇ ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.  ಗ್ರಹಣದ ಒಟ್ಟು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಪೆಯು ~೨-ಮಿ.ಮೀ. ಇಂದ ~೬-ಮಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಬೀಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ೧೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.  ಇದು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿ ಅಥವ ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ವೀಕ್ಷಕನ ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕುರುಡು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Espenak&quot;&gt;{{cite web |last=Espenak |first=F. |title=Eye Safety During Solar Eclipses - adapted from NASA RP 1383 Total Solar Eclipse of 1998 February 26, April 1996, p. 17 |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEhelp/safety.html |accessdate=2006-03-22 |publisher=NASA |archiveurl=https://archive.today/20120716084105/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/safety.html |archivedate=2012-07-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಇದು ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅನುಭವವಿಲ್ಲದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ: ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

[[ಸೂರ್ಯೋದಯ]] ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ|ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವುದರ ಕಾರಣ, [[:en:Rayleigh scattering|ರ್ಯಾ‌ಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:mie theory|ಮೀ]] ಚದುರಿಕೆಗಳು ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.  ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯವು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾದಷ್ಟು ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಮಂಜು, ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶಗಳೂ ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಬೆಳಕನ್ನು ಸೋಸುವ ಗಾಜುಗಳು/ವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವ ಬಳಕೆಗಾಗಿಯೇ ರೂಪಿತವಾಗಿರಬೇಕು: ಕೆಲವು ಸೋಸಕಗಳು ಅತಿನೇರಳೆ/ನಸುಗೆಂಪು ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗಬಹುದು.  ಹೀರಿಕೊಂಡ ಸೌರಕಾಂತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:eyepiece|ಅಕ್ಷಿಕಾಚಕ]] ಸೋಸಕಗಳು ಛಿದ್ರವಾಗಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೂರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ದುರ್ಬೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಸಕವು [[:en:objective lens|ವಸ್ತು ಕಾಚಕ]] ಅಥವಾ [[:en:aperture|ದ್ಯುತಿ ರಂಧ್ರ]]ದ ಮೇಲೆ ಇರಬೇಕು.  ಬೆಸುಗೆ ಗಾಜಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು.  ಆದರೆ, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಫಿಲ್ಮ್ ನಸುಗೆಂಪು ಬೆಳಕಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಳಸಬಾರದು.

[[ಚಿತ್ರ:Sun920607.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯ]]

[[ಚಿತ್ರ:Sun_surface.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ]]

==ಸೂರ್ಯನಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ==
*ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕುತೂಹಲದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ರಹಸ್ಯ ಭೇದಿಸಲು ನಾಸಾ ಹೊಸ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯಲು ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದ್ದು, ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೀಗ ನಾಸಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಸೂರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮಿಷನ್‌ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ. 60 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸೌರ ಮಾರುತದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಯುಗೀನ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ‘ಪಾರ್ಕರ್‌ ಸೌರ ಶೋಧನಾನೌಕೆ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ನಾಸಾ ತಿಳಿಸಿದೆ.
*2018ರ ಜುಲೈ 31ರಂದು ನಾಸಾದ ಕೆನೆಡಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನೌಕೆ ಉಡಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ 40 ಲಕ್ಷ ಮೈಲು ದೂರದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿದೆ. ಈ ನೌಕೆಯು 2500 ಡಿಗ್ರಿ ಪ್ಯಾರಾನಿಟ್‌ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರೊ.ಪಾರ್ಕರ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/01/495919.html 2018ಕ್ಕೆ ಉಡಾವಣೆ;ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ನಾಸಾದ ಪಾರ್ಕರ್‌ ನೌಕೆ;1 Jun, 2017]&lt;/ref&gt;

ಗಿಡ, ಮರ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳೆನ್ನದೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ.
==ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ==
===ಗಿಡಮರಗಳಿಗೆ===
[[File:ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ.jpg|thumb|upright|ಹಲಸು-ಮಾವು-ಬೇವು ನಳನಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು]]
ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬೀಜ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು [[ಸಸ್ಯ|ಗಿಡ]]-[[ಮರ]]ವಾಗಿ ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು [[ಮಣ್ಣು]], ನೀರಿನಷ್ಟೇ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣವೂಅವಶ್ಯ. ಎಲ್ಲಾ [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂರ್ಯ ರಶ್ಮಿ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. [[ನೀರು]], [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿ ಅವುಗಳು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.ಕೆಲವು [[ಪಾಚಿ]], [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೂ ಸಹ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಹೊರಸೂಸುವ  [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಾಗಿದೆ.

===ಮಾನವನಿಗೆ===
ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;https://kannada.boldsky.com/health/wellness/2014/6-reasons-why-sunlight-is-good-health-008746.html&lt;/ref&gt; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ( ಜೀವಸತ್ವ ಡಿ) ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ [[ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆಯೆಂದು ವೈದ್ಯರೂ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕರಗಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರೋಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಗುಂಪು ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವು ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲದ ಎಳೆ ಬಿಸಿಲು ನಮ್ಮ [[ಚರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ, [[ರಕ್ತ]]ವೂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸರಾಗವಾಗಿ [[ರಕ್ತ]] ಸಂಚಾರವಾಗಿ [[ಚರ್ಮ]]ವೂ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;https://www.aveeno.com/journal/4-benefits-sun-your-skin-and-well-being&lt;/ref&gt; ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿಯ ರಕ್ತಕಣಗಳು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿ ಸೋಂಕು ಬರುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.(ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳಾದಾಗ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ ಸೋಂಕು ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.) ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ [[ಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ]]ವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆಯ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋ ಪೊರೋಸಿಸ್ ನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]], [[ಮಧುಮೇಹ]], [[ನರಮಂಡಲ]]ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. [[ಇನ್ಸುಲಿನ್]], [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ]]ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;https://www.healthline.com/nutrition/vitamin-d-from-sun&lt;/ref&gt;

ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಬಿಸಿಲಿನ ಕೊರತೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಖಿನ್ನತೆ]]ಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ [[ಬಿಸಿಲು]] ಮಿದುಳಿನ ಸಿರೊಟೊನಿನ್ ಎಂಬ ರಸದೂತವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;https://www.healthline.com/health/depression/benefits-sunlight&lt;/ref&gt;[[ನಿದ್ರೆ]]ಗೆ,[[ಹೃದಯ]]ಕ್ಕೆ, [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]], ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿವೆ.

ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಿರಣಗಳು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾದ ( [[ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯನ್]]) ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ನೇರಳಾತೀತ [[ಬೆಳಕು]]/ [[ವಿಕಿರಣ]]ವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಮೆಲಟೋನಿನ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ನಿದ್ರೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;https://kannada.news18.com/news/lifestyle/health-benefits-of-sunlight-amk-ssd-669785.html{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ [[ಕಾಮಾಲೆ]] ರೋಗಕ್ಕೆ, ಸೂರ್ಯನ ಎಳೆಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಶಿಶುಗಳ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡಿದರೆ ಅದುವೇ [[ಔಷಧ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡವರಿಗೂ ಸಹ ಸೂರ್ಯಸ್ನಾನದಿಂದ [[ಮನಸ್ಸು]]- [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ ]][[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ [[ಚರ್ಮ]]ವು ಕಪ್ಪಾಗುವುದು(ಟ್ಯಾನಿಂಗ್) ಸರಿ.ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಲ್ಲ. ದೇಹದ ಹಲವಾರು ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ [[ನಾಯಿ]], [[ಬೆಕ್ಕು]]ಗಳು ಸಹ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸರಿಯಿರದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
===ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ===
[[File:ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು.jpg|thumb|upright|ಒಣಗಿದ/ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಹಣ್ಣುಗಳು]]
ಕೆಲವೊಂದು [[ಹಣ್ಣು]]-ಕಾಯಿಪಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿಟ್ಟರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಹಾಳಾಗದೆಯೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧ ವಿಧದ [[ಹಪ್ಪಳ]], ಸಂಡಿಗೆ, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ರಸದಿಂದ ಮಾಡುವ ಮಾಂಬಳ, ಬಾಳುಕ್ಕು ಮೆಣಸುಗಳನ್ನು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಒಣಗಿಸಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಹಲಸು]] ( ಹಲಸಿನಕಾಯಿ- ಹಣ್ಣು- ಬೀಜ( ಬೇಯಿಸಿ) [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ]]ಕಾಯಿ- [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು]], ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಸತ್ವಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಾರಿನಂಶವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿ ಮಲಬಧ್ಢತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ.

===ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು===
[[File:ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು.jpg|thumb|ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ]]
ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳಾದ [[ಅಡಿಕೆ]], [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗು]], [[ಕರಿಮೆಣಸು|ಕಾಳುಮೆಣಸು]], [[ಕಾಫಿ]]ಬೀಜ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳಾದ [[ಭತ್ತ]], [[ರಾಗಿ]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]]ಯೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಲಲ್ಲೊಣಗಿಸಿ ರಕ್ಶಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಪಟ್ಟಣ- ಹಳ್ಳಿಗಳೆನ್ನದೆ ಈಗೀಗ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆ, ಆಫೀಸುಗಳ ತಾರಸಿಯ ಮೇಲೆ [[ಸೌರ ಫಲಕ]]ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಸೌರ ಒಲೆ( ಸೌರ ಕುಕ್ಕರ್)ಯನ್ನು [[ಆಹಾರ]]ವನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಹಸಿರು ಮನೆ, [[ನೀರು]] ಬಿಸಿಯಾಗಿಸಲು ಸೋಲಾರ್ ವಾಟರ್ ಹೀಟರ್, ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್, [[ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]]ಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸುವ [[ವಾಹನ]]ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಬಳಸಿದರೆ ಮುಗಿಯದಂತಹ ಈ ರೀತಿಯ [[ಇಂಧನ]]-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ನಮಗೆ,ಪರಿಸರ- [[ಪ್ರಕೃತಿ]]ಗೆ ಹಿತಕರವೂ ಆಗಿದೆ.

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
[https://www.prajavani.net/320400.html|ಪೂರ್ಣಬಳಕೆ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==ನೋಡಿ==
*[[ಗ್ರಹ]]
*[[ಸೌರಮಂಡಲ]]
*[[ನಕ್ಷತ್ರ]]
*[[ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ]]
==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ==
*ನಾಸಾದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶೋದನೆ::[https://www.prajavani.net/technology/science/nasa-mission-touch-sun-559459.html ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯನಕ್ಕೆ ನೌಕೆ]
*[https://www.space.com/58-the-sun-formation-facts-and-characteristics.html sun]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}}
{{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}}
{{clear}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]]
[[ವರ್ಗ:ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>rd003yqvc2bi21nlq5yjrgliuhfb6co</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶಿವ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12312</id>
    <revision>
      <id>1428799</id>
      <parentid>1381770</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T11:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77545" sha1="q2q0zc7c9pgfbey8mlq6tcn4097sahr" xml:space="preserve">'''ಶಿವ''' (ಮಂಗಳಕರನು)  ಹಾಗೂ '''ಮಹಾದೇವ'''  (ದೇವರುಗಳಿಗೆ ದೇವರು) {{Sfn|Sharma|2000|p=65}}{{Sfn|Issitt|Main|2014|pp=147, 168}}{{Sfn|Flood|1996|p=151}} ಶಿವನು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.outlookindia.com/national/shiva-in-mythology-let-s-reimagine-the-lord-magazine-231225|title=Shiva In Mythology: Let's Reimagine The Lord|access-date=30 October 2022|archive-date=30 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221030120611/https://www.outlookindia.com/national/shiva-in-mythology-let-s-reimagine-the-lord-magazine-231225|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
ಶಿವನು ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನ್ನು, ಇತರರು ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು,{{sfn|Zimmer|1972|pp=124–126}}{{sfn|Gonda|1969}} ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯಲ್ಲಿ ಶಿವನೂ ಸರ್ವೋಚ್ಚನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಈತನು ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ರಕ್ಷಣೆ, ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ದೈವ.{{sfnm|Flood|1996|1pp=17, 153|Sivaraman|1973|2p=131}}
{{Sfn|Sharma|2000|p=65}}{{Sfn|Issitt|Main|2014|pp=147, 168}}{{Sfn|Flood|1996|p=151}}, [[ಆದಿ ಪರಾಶಕ್ತಿ|ಆದಿಶಕ್ತಿ]] ಕೇಂದ್ರಿತ ಶಕ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ದೇವಿಯ ಪತಿ ಮತ್ತು ಸರಿಸಮನನಾಗಿದ್ದಾನೆ.{{sfn|Kinsley|1988|pp=50, 103–104}}{{sfn|Pintchman|2015|pp=113, 119, 144, 171}}, [[ಸ್ಮಾರ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯ]]ದ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವರಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಒಬ್ಬನು.{{sfn|Flood|1996|pp=17, 153}}
ಶಿವನು ಶಾಂತ ಹಾಗೂ ರೌದ್ರ ಸ್ವರೂಪನು, ಶಾಂತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಯಾಗಿ ವೈರಾಗ್ಯ ಜೀವನವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಸಾರಿಯಾಗಿ ಪತ್ನಿ [[ಪಾರ್ವತಿ]] ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳು [[ಗಣೇಶ]], ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಜೊತೆ ಇರವನು.{{sfn|Zimmer|1972|pp=124–126}}, ರೌದ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಮಹಾಕಾಲ, ಭೈರವ, [[ವೀರಭದ್ರ]] ಹಾಗೂ ಇತರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಅವತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವನು [[ಯೋಗ]], ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ದೇವರಾಗಿ ಆದಿಯೋಗಿ, [[ನಟರಾಜ]] ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;''Shiva Samhita'', e.g. {{harvnb|Mallinson|2007}}; {{harvnb|Varenne|1976|p=82}}; {{harvnb|Marchand|2007}} for Jnana Yoga.&lt;/ref&gt;
ಶಿವನು ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಪಗಳ ರಾಜ [[ವಾಸುಕಿ]], ಕೇಶದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರ, [[ಗಂಗಾ (ದೇವತೆ)|ಗಂಗೆ]], ಮತ್ತು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣು, ಕೈಯಲ್ಲಿ [[ತ್ರಿಶೂಲ]] ಮತ್ತು [[ಡಮರು]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.
ಶಿವನನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Fuller|2004|p=58}}
{{Infobox deity
| name = ಶಿವ &lt;hr&gt; ಮಹಾದೇವ
| type = ಹಿಂದೂ
| image ={{multiple image
| border      = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow      = 2/2
| caption_align = center
| image1      = Aikya Linga in Varanasi.jpg
| caption1    = ಶಿವಲಿಂಗ &lt;br&gt; ನಿರ್ಗುಣ ರೂಪ
| image2      = Shiva and Parvati pose for a formal portrait (bazaar art, 1940's).jpg
| caption2    =  ಪಾರ್ವತಿ ಪರಮೇಶ್ವರ &lt;br&gt; ಸುಗುಣ ರೂಪ}}
| day = {{hlist|ಸೋಮವಾರ|ತ್ರಯೋದಶಿ}}
| mantra = *ಓಂ ಲಿಂಗಾಯ ನಮಃ
*ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ
| affiliation = {{hlist|ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ|ಈಶ್ವರ|ಪರಮಾತ್ಮ}}
| deity_of =ಸರ್ವೋಚ್ಚ ದೇವರು (ಶೈವ)&lt;hr&gt; {{hlist|God of|ಸೃಷ್ಟಿ|ರಕ್ಷಣೆ|ಪರಿವರ್ತನೆ|&lt;br&gt;ಕಾಲ|ಯೋಗ|ನೃತ್ಯ|ಧ್ಯಾನ|ಕಲೆ|ಔಷದಿ}}&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=Hinduism |url=https://books.google.com/books?id=dbibAAAAQBAJ&amp;pg=PA445|year=2008 |encyclopedia=Encyclopedia of World Religions|publisher=Encyclopaedia Britannica, Inc.|isbn=978-1593394912 |pages=445–448}}&lt;/ref&gt;
| weapon = *ತ್ರಿಶೂಲ
*ಪಾಶುಪತಸ್ತ್ರ
*ಪರಶು
*ಪಿನಾಕ ಬಿಲ್ಲು{{sfn|Fuller|2004|p=58}}
| symbols = {{hlist|ಶಿವಲಿಂಗ|{{sfn|Fuller|2004|p=58}}|ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರ|ಡಮರು|ವಾಸುಕಿ (ನಾಗ)|ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣು}}
| children =  
*ಕಾರ್ತಿಕೇಯ {{sfn|Cush|Robinson|York|2008|p=78}}
*[[ಗಣೇಶ]] {{sfn|Williams|1981|p=62}}
*[[:en:Ashokasundari|ಅಶೋಕ ಸುಂದರಿ]] &lt;ref&gt;{{cite book |title = Puranic Encyclopaedia: a Comprehensive Dictionary with Special Reference to the Epic and Puranic Literature |url = https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft | publisher = Motilal Banarsidass Publishers |year = 1975| isbn = 978-0-8426-0822-0 |first = Vettam|last = Mani}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nair|first=Roshni|date=2015-09-13|title=Beyond Ganesh: The other children of Shiva-Parvati|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-beyond-ganesh-the-other-children-of-shiva-parvati-2124690|access-date=2020-11-19|website=DNA India|language=en}}&lt;/ref&gt; 
| abode = *ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತ {{sfn|Zimmer|1972|pp=124–126}}
| mount = [[ನಂದಿ]]{{sfn|Javid|2008|pp=20–21}}
| festivals = {{hlist|[[ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ]]|ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸ|ಕಾರ್ತಿಕ ಪೌರ್ಣಮಿ{{sfn|Dalal|2010|pp=137, 186}}}}
| other_names = {{hlist|ಶಂಕರ|ಭೋಲೆನಾಥ|ಮಹೇಶ್ವರ|ರುದ್ರ|ಮಹಾದೇವ|ಮಹಾಕಾಲ|ವೀರಭದ್ರ|ಸದಾಶಿವ|ಭೈರವ|ನಟರಾಜ|ಪಶುಪತಿ}}
| member_of = ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ
| texts = {{hlist|[[ಲಿಂಗ ಪುರಾಣ]]|[[ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ]]}}
| consort = [[ಪಾರ್ವತಿ|ಪಾರ್ವತಿ/ಸತಿ]] {{refn|group=note|Sati, the first wife of Shiva, was reborn as Parvati after she immolated herself. According to [[Shaivism]], Parvati has various appearances like [[Durga]] and [[Kali]] with the supreme aspect of [[Adi Shakti]] which are also associated with Shiva. All these goddesses are the same [[Ātman (Hinduism)|Atma (Self)]] in different bodies.{{sfn|Kinsley|1998|p=35}}}}
}}
{{Hinduism}}
ಶಿವನಿಗೆ ವೇದಪೂರ್ವದ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.{{sfnm|Sadasivan|2000|1p=148|Sircar|1998|2pp=3 with footnote 2, 102–105}}, ಶಿವನ ಸುಗುಣ ಆಕೃತಿಯು ವಿವಿಧ ಹಳೆಯ ವೈದಿಕವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಪ್ರಮುಖ ದೇವರಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.{{Sfn|Flood|1996|p=152}}{{sfnm|Flood|1996|1pp=148–149|Keay|2000|2p=xxvii|Granoff|2003|3pp=95–114|Nath|2001|4p=31}}  ಶಿವ ಸರ್ವ ಹಿಂದೂ ದೇವನಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಭಾರತ]], [[ನೇಪಾಳ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ]] ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.{{sfnm|Keay|2000|1p=xxvii|Flood|1996|2p=17}}

==ಶಿವನ ಹೆಸರು ==
[[ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ '''ಶಿವ''' ಅಂದರೆ &quot;ಶುಭಕರ, ಅನುಕೂಲಕರ, ಸೌಮ್ಯ, ದಯೆ, ಸ್ನೇಹಪರ&quot; ಎಂದರ್ಥ &lt;ref name=&quot;mmwshiva&quot;&gt;Monier Monier-Williams (1899), [http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/mw/1100/mw__1107.html Sanskrit to English Dictionary with Etymology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170227192855/http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/mw/1100/mw__1107.html |date=27 February 2017 }}, Oxford University Press, pp. 1074–1076&lt;/ref&gt; ಜಾನಪದ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವ ಎಂಬ ಹೆಸರು '''ಶಿ''' &quot;ಇವರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅಡಗಿದೆ, ವ್ಯಾಪಕತೆ, ಮತ್ತು '''ವ''' &quot;ಕೃಪೆಯ ಸಾಕಾರ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;mmwshiva&quot; /&gt;{{sfn|Prentiss|2000|p=199}}

ಋಗ್ವೇದದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ  ({{Circa|1700–1100 BCE}}) &quot;ಶಿವ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು &quot;ರುದ್ರ&quot; ಹೆಸರಿನ ವಿಶೇಷ ಗುಣವಾಚಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;For use of the term ''{{transliteration|sa|ISO|śiva}}'' as an epithet for other Vedic deities, see: {{harvnb|Chakravarti|1986|p=28}}.&lt;/ref&gt; 
ಶಿವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥವು &quot;ಮುಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಅಂತಿಮ ವಿಮೋಚನೆ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಶುಭದಾಯಕ&quot; ಎಂದು ಸಹ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ವೈದಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
&lt;ref name=&quot;mmwshiva&quot; /&gt;{{Sfn|Chakravarti|1986|pp=21–22}}
ಈ ಪದವು ವೈದಿಕ &quot;ರುದ್ರ-ಶಿವ&quot; ದಿಂದ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ &quot;ಶಿವ&quot; ಎಂಬ ನಾಮಪದಕ್ಕೆ &quot;ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪುನರುತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ದುಷ್ಠವಿನಾಶ&quot; ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಮಂಗಳಕರ ದೇವರ ಹೆಸರಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;mmwshiva&quot; /&gt;{{Sfn|Chakravarti|1986|pp=1, 7, 21–23}}

ಇನ್ನೊಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸಂಸ್ಕೃತದ &quot;ಶರ್ವ್&quot; ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಇದರರ್ಥ &quot;ದುಷ್ಠ ವಿನಾಶಕ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;For root ''{{transliteration|sa|ISO|śarv}}-'' see: {{harvnb|Apte|1965|p=910}}.&lt;/ref&gt;{{Sfn|Sharma|1996|p=306}}

ಸಂಸ್ಕೃತದ &quot;ಶೈವ&quot; ಪದವು &quot;ಶಿವ ದೇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಶಿವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು&quot; ಎಂಬರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಈ ಪದವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಪಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಆ ಪಂಥದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.{{sfn|Ahmed|8 n|Apte|1965|p=927}} ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕೆಲವು ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷಣವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;For the definition &quot;Śaivism refers to the traditions which follow the teachings of {{transliteration|sa|ISO|Śiva}} (''{{transliteration|sa|ISO|śivaśāna}}'') and which focus on the deity {{transliteration|sa|ISO|Śiva}}... &quot; see: {{harvnb|Flood|1996|p=149}}&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಶಿವನ ಹೆಸರನ್ನು ತಮಿಳು ಪದ &quot;ಶಿವಪ್ಪು&quot; ಅಂದರೆ &quot;ಕೆಂಪು&quot; ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶಿವನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಅವರದ್ದು, ( ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ &quot;ಶಿವನ್&quot; ಅಂದರೆ &quot;ಕೆಂಪು&quot; ) ಮತ್ತು ರುದ್ರನನ್ನು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ &quot;ಬಭ್ರು&quot; (ಕಂದು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು) ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=van Lysebeth|first1=Andre|title=Tantra: Cult of the Feminine|date=2002|publisher=Weiser Books|isbn=978-0877288459|page=213|url=https://books.google.com/books?id=R4W-DivEweIC&amp;pg=FA213}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Tyagi|first1=Ishvar Chandra|title=Shaivism in Ancient India: From the Earliest Times to C.A.D. 300|publisher=Meenakshi Prakashan|year=1982| page=81| url=https://books.google.com/books?id=WH3XAAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;

[[ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ]]ದಲ್ಲಿ &quot;ಶಿವ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು &quot;ಶುದ್ಧ&quot; ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂರು ಗುಣಗಳಾದ &quot;[[ಸಾತ್ವಿಕ]], [[ರಜಸ್]] ಮತ್ತು [[ತಾಮಸಿಕ|ತಮಸ್ಸು]]&quot; ಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗದವನು ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ.{{sfnm|Sri Vishnu Sahasranama|1986|1pp=47, 122|Chinmayananda|2002|2p=24}}

ಶಿವನಿಗೆ ಅತ್ತ್ಯುನ್ನತ ಹೆಸರು ಮಹಾದೇವ (ದೇವರಿಗೆ ದೇವರು), ಮತ್ತು ಪರಮೇಶ್ವರ (ಸರ್ವ್ಚೊಚ್ಚ ದೇವರು).{{sfn|Kramrisch|1994a|p=476}}&lt;ref&gt;For appearance of the name {{lang|sa|महादेव}} in the ''Shiva Sahasranama'' see: {{Harvnb|Sharma|1996|p=297}}&lt;/ref&gt; {{sfn|Kramrisch|1994a|p=477}}&lt;ref&gt;For appearance of the name in the Shiva Sahasranama see: {{Harvnb|Sharma|1996|p=299}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For {{transliteration|sa|ISO|Parameśhvara}} as &quot;Supreme Lord&quot; see: {{harvnb|Kramrisch|1981|p=479}}.&lt;/ref&gt;
ಶಿವನನ್ನು ವಿಶ್ವನಾಥ, ಮಂಜುನಾಥ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಶಂಕರ, ಶಂಭು, ರುದ್ರ, ಹರ, ನೀಲಕಂಠ, ವೀರಭದ್ರ, ಭೈರವ, ಮಹಾಕಾಲ, ಶುಭಂಕರ 
ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.{{sfn|Powell|2016|p=27}}{{sfn|Berreman|1963|p=[https://archive.org/details/hindusofhimalaya00inberr/page/385 385]}} &lt;ref name=&quot;Manmatha&quot;&gt;For translation see: {{harvnb|Dutt|1905|loc=Chapter 17 of Volume 13}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kisari&quot;&gt;For translation see: {{harvnb|Ganguli|2004|loc=Chapter 17 of Volume 13}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chidbhav&quot;&gt;{{harvnb|Chidbhavananda|1997}}, ''Siva Sahasranama Stotram''.&lt;/ref&gt;{{sfn|Lochtefeld|2002|p=247}}

'''ಸಹಸ್ರನಾಮ'''ವು ಮಧ್ಯಕಾಲದ ಭಾರತೀಯ ಪಠ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದೇವತೆಯ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಸಾವಿರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;mmwsahasran&quot;&gt;Sir Monier Monier-Williams, ''sahasranAman'', A Sanskrit-English Dictionary: Etymologically and Philologically Arranged with Special Reference to Cognate Indo-European Languages, Oxford University Press (Reprinted: Motilal Banarsidass), {{ISBN|978-8120831056}}&lt;/ref&gt;
ಶಿವನ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುವ ಶಿವ ಸಹಸ್ರನಾಮದ ಕನಿಷ್ಠ ಎಂಟು ವಿಭಿನ್ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sharma|1996|pp=viii–ix}}&lt;/ref&gt;
&quot;ಮಹಾಭಾರತದ&quot; ಪುಸ್ತಕ 13ರಲ್ಲಿ &quot;ಅನುಶಾಸನಪರ್ವನ್&quot; ಆವೃತ್ತಿಯು ಅಂತಹ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.{{refn|group=note|This is the source for the version presented in Chidbhavananda, who refers to it being from the Mahabharata but does not explicitly clarify which of the two Mahabharata versions he is using. See {{harvnb|Chidbhavananda|1997|p=5}}.}} 
ಶಿವನಿಗೆ &quot;ಮಹನ್ಯಾಸ&quot;ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ &quot;ದಶ-ಸಹಸ್ರನಾಮಗಳು&quot; (10,000 ಹೆಸರುಗಳು) ಇವೆ. &quot;ಶ್ರೀ ರುದ್ರಂ ಚಮಕಂ&quot; ಅಥವಾ &quot;ಶತರುದ್ರಿಯ&quot;, ಇದು ಶಿವನನ್ನು ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುವ ಭಕ್ತಿ ಸ್ತೋತ್ರವಾಗಿದೆ.
&lt;ref&gt;For an overview of the ''Śatarudriya'' see: {{harvnb|Kramrisch|1981|pp=71–74}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For complete Sanskrit text, translations, and commentary see: {{harvnb|Sivaramamurti|1976}}.&lt;/ref&gt;

==ನಿರ್ಗುಣ ನಿರಾಕಾರ ರೂಪ==
===ಶಿವಲಿಂಗ===
'''ಶಿವಲಿಂಗ'''  ಅಥವಾ '''ಲಿಂಗೋದ್ಭವ'''ವು ಮಹಾದೇವನ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ ನಿರಾಕಾರ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಇದನ್ನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ, ಬೆಳಕಿನ ಸ್ಥಂಭ, ಪರಮಶಿವ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ 
ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಆದಿಯು ಇಲ್ಲ, ಅಂತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ, ಶಿವಲಿಂಗವು ಆರಂಭವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ದೈವಿಕ ಬೆಳಕಿನ ಸ್ಥಂಭವಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ರಕ್ಷಣೆ, ವಿನಾಶ ನಡೆಯುವುದು ಎಂದು ಮಹಾದೇವನ ನಿರ್ಗುಣ ನಿರಾಕಾರ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಲಿಂಗಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ವಚನಗಳು ಶಿವನ ಅನಂತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ಲಿಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;british museum&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/asia/s/stone_statue_of_shiva_as_lingo.aspx|title=Stone statue of Shiva as Lingodbhava|last=Blurton|first=T. R.|year=1992|work=Extract from Hindu art (London, The British Museum Press)|publisher=British Museum site|access-date=2 July 2010}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;E. U. Harding&quot;&gt;{{cite book | last = Harding | first = Elizabeth U. | title = Kali: The Black Goddess of Dakshineswar | chapter = God, the Father | publisher = Motilal Banarsidass | year = 1998 | pages = 156–157 | isbn = 978-81-208-1450-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;paris_congress&quot;&gt;{{cite book  | last = Vivekananda  | first = Swami  | title = The Complete Works of Swami Vivekananda  | chapter = The Paris congress of the history of religions  | chapter-url = http://www.ramakrishnavivekananda.info/vivekananda/volume_4/translation_prose/the_paris_congress.htm  | volume = 4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chaturvedi&quot;&gt;{{cite book|last=Chaturvedi|title=Shiv Purana|publisher=Diamond Pocket Books|isbn=978-81-7182-721-3|pages=11 |url=https://books.google.com/books?id=bchgql0em9YC&amp;q=shiva+purana&amp;pg=PA29|edition=2006|year=2004}}&lt;/ref&gt;

[[File:Lingothbhavar.jpg|thumb|ಲಿಂಗೋದ್ಭವವು [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವ ಪಂಥದ]] ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನು [[ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ|ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖನಾದ ಲಿಂಗವನ್ನು (ಅನಂತ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ [[ಸ್ತಂಭ]]) ದಿಂದ ಏಳುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಹ್ಮ]] ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ವಿಷ್ಣು]] ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.]]

[[ಲಿಂಗಪುರಾಣ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲ್ಭಾಗ (ಓವಲ್ ಆಕಾರ) ನಿರಾಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ (ಚಿಹ್ನೆ), ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗ ಪೀಠ ಅಥವಾ ಗದ್ದುಗೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Sivananda 1996&quot;&gt;{{cite book|last=Sivananda|first=Swami|title=Lord Siva and His Worship|publisher=The Divine Life Trust Society|year=1996|chapter=Worship of Siva Linga|chapter-url=http://www.dlshq.org/download/lordsiva.htm#_VPID_80}}&lt;/ref&gt; ಇದೇ ರೀತಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ:&quot;ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶವು (ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಹಾ ಶೂನ್ಯ) ಲಿಂಗವಾಗಿದೆ, ಭೂಮಿಯು ಅದರ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಸಮಯದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;paris_congress&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Skanda&quot;&gt;{{cite web|url=http://is1.mum.edu/vedicreserve/skanda.htm|title=Reading the Vedic Literature in Sanskrit|website=is1.mum.edu|access-date=2 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192901/http://is1.mum.edu/vedicreserve/skanda.htm|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

====ಪುರಾಣ====
[[File:Lingodbhava murti.JPG|200px|thumb|left|ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಚಿತ್ರ]]
ಲಿಂಗಪುರಾಣ ಮತ್ತು [[ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ಗಳ ಪ್ರಕಾರ, [[ವಿಷ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಹ್ಮ]]ನು ಜಗತ್ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲೀ 
ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂದು ವಾದ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ಅವರಿಗೆ ಮಹಾದೇವನು ಬೆಳಕಿನ ಸ್ಥಂಭ/ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗೋಚರವಾಗಿ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಈ ಬೆಳಕಿನ ಆದಿ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿರ ಅವರೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂದು ಸವಾಲು ಆಕುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಂಸ ರೂಪತಾಳಿ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊರಟರೆ ವಿಷ್ಣು ವರಾಹ ರೂಪ ತಾಳಿ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಚರಿಸಿದರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಕೊನೆ ಸಿಗದೆ ಇದ್ದಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಕೇತಕಿ ಹೂವು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಾನು ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದೆನೆ ಎಂದು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಲು ಕೇತಕಿ ಹೂವಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿ ಹಿಂತಿರಿಗುತ್ತಾನೆ, ವಿಷ್ಣು ಕೊನೆ ಸಿಗದೆ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಮರಳಿ ಮೊದಲಿದ್ದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಾನು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಶಿಖರ ತಲುಪಿದ್ದೆನೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕೇತಕಿ ಹೂವೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ಪರಾಜಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಶಿವನೂ ತನ್ನ ನಿರಾಕಾರ ರೂಪದಿಂದ ಸುಗುಣ ರೂಪಕ್ಕೆ ಅವತರಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿರುವುದಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೇತಕಿ ಹೂವಿಗೆ ಪೂಜೆಗೆ ಅನರ್ಹರು ಎಂದು ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ತನ್ನ ಸರಿಸಮಾನ ಸ್ಥಾನದ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ತಮ್ಮ ಜನ್ಮವು ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದಿಂದಲೇ ಆಗಿದ್ದು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿ. 
ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮತ್ತು ಪಾಲನೆಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು  ನೀಡುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Pattanaik |first=Devdutt |title=Devlok, volume 2 |publisher=Random House Publishers India Pvt. Limited |year=2017 |isbn=9789386495150 |page=126}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://municipality.tn.gov.in/thiruvannamalai/abcity_Historical%20Moments.htm |title=Tiruvannamali Historical moments |year=2011 |access-date=6 September 2012 |publisher=Tiruvannamalai Municipality |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191523/http://municipality.tn.gov.in/thiruvannamalai/abcity_Historical%20Moments.htm |archive-date=29 October 2013 }}&lt;/ref&gt;
{{further|ಶಿವ#ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು|label1=12 ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು}}

==ಸುಗುಣ ರೂಪ==
===ಆದಿಯೋಗಿ===
[[File:Adiyogi Shiva steel burst 2018.jpg|thumb|[[ಆದಿಯೋಗಿ ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆ|ಆದಿಯೋಗಿ]]- ಇದು ಇಶಾ ಯೋಗ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಲಿಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು|ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ]] ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯ ವೆಲ್ಲಿಯಂಗಿರಿ ಪರ್ವತಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಪ್ರತಿಮೆಯ ಎತ್ತರ, 112 ಅಡಿ (ಶೂನ್ಯವಾದಿ- [[ಜಗ್ಗಿ ವಾಸುದೇವ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ)ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಜಾತಿ ಬೇದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಆಚರಣೆ  ಮಾಡುವವರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರೆ ಅವರ ಸಂತತಿಯೆ ಸರ್ವನಾಶವಾಗುತದೆ]]

==ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು==
{{Quote_box| width=23em|align=center|center|quote=    
ಸೌರಾಷ್ಟ್ರೇ ಸೋಮನಾಥಂ ಚ ಶ್ರೀಶೈಲೇ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಂ।&lt;br&gt;
ಉಜ್ಜಯಿನ್ಯಾಂ ಮಹಾಕಾಲಮೋಂಕಾರಮಮಲೇಶ್ವರಂ॥&lt;br&gt;
ವೈದ್ಯನಾಥಂ ಚಿತಾಭೂಮೌ  ಡಾಕಿನ್ಯಾಂ ಭೀಮಶಂಕರಂ।&lt;br&gt;
ಸೇತುಬಂಧೇ ತು ರಾಮೇಶಂ ನಾಗೇಶಂ ದಾರುಕಾವನೇ॥&lt;br&gt;
ವಾರಾಣಸ್ಯಾಂ ತು ವಿಶ್ವೇಶಂ ತ್ರ್ಯಂಬಕಂ ಗೌತಮೀತಟೇ।&lt;br&gt;
ಹಿಮಾಲಯೇ ತು ಕೇದಾರಂ ಘುಶ್ಮೇಶಂ ಚ ಶಿವಾಲಯೇ॥&lt;br&gt;
ಸಪ್ತಜನ್ಮಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಸ್ಮರಣೇನ ವಿನಶ್ಯತಿ॥&lt;br&gt;
ಏತೇಷಾಂ ದರ್ಶನಾದೇವ ಪಾತಕಂ ನೈವ ತಿಷ್ಠತಿ।&lt;br&gt;
ಕರ್ಮಕ್ಷಯೋ ಭವೇತ್ತಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ತುಷ್ಟೋ ಮಹೇಶ್ವರಾಃ॥:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dwadasa Jyotirlinga Stotram |work=Vaidika Vignanam |date=n.d. |url= https://vignanam.org/veda/dwadasa-jyotirlinga-stotram-devanagari.html |language=sa |ref={{SfnRef|Vaidika Vignanam|n.d.}} }}&lt;/ref&gt;
}}

====[[ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ|ಸೋಮನಾಥ]]====
[[File:Somnath-current.jpg|150px|center]]
ಸೋಮನಾಥವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮೊದಲ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ: ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯು ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹದಿನಾರು ಬಾರಿ ನಾಶವಾಗಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ವೆರಾವಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭಾಸ್ ಪಟಾನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.gujarattourism.com/saurashtra/gir-somnath/somnath-temple.html Shree Somnath Jyotirlinga Temple], Tourism Corporation of Gujarat Limited – a State Government company, Government of Gujarat (2021)&lt;/ref&gt;
*ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ : {{url|https://somnath.org/}}

====[[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ|ಶ್ರೀಶೈಲ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ]]====
[[File:Srisailam.jpg|150px|center]]
ಶ್ರೀಶೈಲ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೂ ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಯಲ್ ಸಿಮಾದ ನಂದ್ಯಾಲ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿರುವ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿಪೀಠ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಆದಿಶಂಕರರು ತಮ್ಮ ಶಿವಾನಂದ ಲಹರಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Temple Tourism |url=https://nandyal.ap.gov.in/temple-tourism/ |website=Nandyal District administration}}&lt;/ref&gt;
*ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ : {{URL|srisailadevasthanam.org}}

====[[ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ|ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ]] ====
[[File:Mahakal Temple Ujjain.JPG|150px|center]]
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗೃಹದ ಚಾವಣಿಯ (ಶಿವಲಿಂಗವಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ) ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ಶ್ರೀ ರುದ್ರ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಏಕೈಕ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿ ಪೀಠ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shree Mahakaleshwar Temple |url=https://ujjain.nic.in/en/tourist-place/shri-mahakaleshwar-temple/ |website=Ujjain district administration}}&lt;/ref&gt;
*ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ : {{url|shrimahakaleshwar.com}}

====[[ಶ್ರೀ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ|ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ]]====
 [[File:Omkareshwar Temple 01.jpg|150px|center]]
ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯವು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಖಂಡ್ವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ, ಒಂದು ಓಂಕಾರೇಶ್ವರಕ್ಕೆ (&quot;ಓಂಕಾರದ ಭಗವಂತ) ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅಮಲೇಶ್ವರ (ಅಮರ ಭಗವಂತ) ಇದು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Omkareshwar Mandhata |url=https://khandwa.nic.in/en/tourist-place/omkareshwar/ |website=Khandwa District administration}}&lt;/ref&gt;
*ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ : {{Url|shriomkareshwar.org}}

====[[ಕೇದಾರನಾಥ]]====
[[File:Kedarnath Temple - OCT 2014.jpg|150px|center]]
ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಕೇದಾರನಾಥವು ಒಂದು ಪುರಾತನ ದೇಗುಲ, ಶಿವನ ಶಾಶ್ವತ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ [[ಕೈಲಾಸಪರ್ವತ]]ದ ಉತ್ತರದ ದಿಕ್ಕಿನ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೆಂದು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ದೇಗುಲ, ಕೇದಾರನಾಥ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಚಾರ್ ಧಾಮ್ ತಿರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ, ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಕೇದಾರನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಆರು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kedaranath Rudraprayag district |url=https://rudraprayag.gov.in/temples/ |website=Rudraprayag District}}&lt;/ref&gt;
*ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ : {{url|badrinath-kedarnath.gov.in}}

====[[ಭೀಮಾಶಂಕರ ದೇವಾಲಯ|ಭೀಮಾಶಂಕರ]]====
[[File:BhimaShankar - panoramio (6).jpg|150px|center]]
ಭೀಮಾಶಂಕರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲಿರುವ [[ಭೀಮಾ|ಭೀಮಾನದಿಯ]] ಉಗಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಭೀಮಾಶಂಕರ ದೇವಾಲಯವು ನಾಗರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhimashankar Temple |url=https://pune.gov.in/tourism/religious-places/#1520593309797-2185adbe-3fcb |website=Pune District}}&lt;/ref&gt;

====[[ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ|ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ]]====
[[File:Benares- The Golden Temple, India, ca. 1915 (IMP-CSCNWW33-OS14-66).jpg|150px|center]]
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೂ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ, ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ವಿಶ್ವನಾಥ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಒಡೆಯ ಎಂದರ್ಥ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shree Kashi Vishwanath Temple |url=https://varanasi.nic.in/tourist-place/shri-kashi-vishwanath-temple/ |website=Varanasi District administration}}&lt;/ref&gt;
ಕಾಶಿ (ವಾರಣಾಸಿ) ಯು 3500 ವರ್ಷಗಳ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜೀವಂತ ನಗರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಪವಿತ್ರ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಶಕ್ತಿ ಪೀಠ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About Kashi |url=https://varanasi.nic.in/about-district/ |website=Varanasi District administration}}&lt;/ref&gt;
*ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ : {{url|shrikashivishwanath.org}}

====[[ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ]]====
[[File:Trimbakeshwar Temple-Nashik-Maharashtra-1.jpg|150px|center]]
ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಶಿಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಪರ್ವತದ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ.
ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮೂರು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trimbakeshwar Temple |url=https://nashik.gov.in/tourist-place/trimbakeshwar-temple/ |website=Nashik District Administration}}&lt;/ref&gt;
*ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ : {{url|trimbakeshwartrust.com}}

====ನಾಗೇಶ್ವರ====
[[File:Aundha nagnath temple, hingoli, maharastra, India.jpg|150px|center]]
ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಹಿಂಗೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯರುವ ಔಂಧ ನಾಗನಾಥ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=hingoli district aundha-nagnath |url=https://hingoli.nic.in/tourist-place/aundha-nagnath/ |website=hingoli.nic.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=aundha nagnath temple |url=https://www.maharashtratourism.gov.in/-/aundha-nagnath-temple |website=Maharashtra Tourism}}&lt;/ref&gt;

====ಪಾರ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥ ಅಥವಾ [[ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ|ದಿಯೋಘರ್ ಭೈದ್ಯನಾಥ]]====
{{multiple image
| border            = infobox
| total_width       = 300
| image_style       = 
| perrow            = 2/2
| caption_align     = center
| image1            = Parli Vaijnath Temple in AP W IMG 7914.jpg
| caption1          = ಪಾರ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥ ದೇವಾಲಯ
| image2            = Baba_Dham.jpg
| caption2          = ದಿಯೋಘರ್ ಬೈದ್ಯನಾಥ್
}}

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಾರ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥ್&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beed district Parli Vaidyanath Temple |url=https://beed.gov.in/en/tourist-place/shri-vaidyanath-mandir-parali/ |website=Beed district administration}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಝಾರ್ಖಂಡದ ದಿಯೋಘರ್ ಭೈದ್ಯನಾಥ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=deoghar baidyanath-temple |url=https://deoghar.nic.in/tourist-place/baidyanath-temple/ |website=deoghar.nic.in/}}&lt;/ref&gt;  ಎರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇವರೇಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ನಿಜವಾದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಎಂಬುದು ವಿವಾದಿತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.
ಜನವರಿ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಅರ್ಚಕರ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಸಭೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಮತ್ತು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತ ಸಮಿತಿಯು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿ,  ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರುವ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಾರ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೈದ್ಯನಾಥ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ ಆದರೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ನೀಡಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Removal of Deoghar Jyotirlinga from List |work=Times of India |url=https://m.timesofindia.com/city/ranchi/deoghar-priests-slam-removal-of-temple-from-jyotirlinga-list/articleshow/62519444.cms}}&lt;/ref&gt;

====[[ರಾಮನಾಥೇಶ್ವರ|ರಾಮೇಶ್ವರಂ]]====
 [[File:Ramanathar-temple.jpg|150px|center]]
ರಾಮೇಶ್ವರಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಮನಾಥಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ, ತಮಿಳಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿವ ಸಂತರುಗಳಾದ [[ನಾಯನಾರರು]] ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ತಮ್ಮ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಂಗವನ್ನು [[ರಾಮ]]ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು ಎಂದು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗದೆ. ದೇಗುಲವು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು  ತಮಿಳ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rameshwaram |url=https://ramanathapuram.nic.in/tourist-place/ramanathaswamy-temple/ |website=Ramanathapuram district administration}}&lt;/ref&gt;

====[[ಶ್ರೀ ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ|ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ]]====
[[File:Grishneshwar temple in Aurangabad district.jpg|150px|center]]
ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಔರಂಗಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಯಿಂದ 1 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ದೇಗುಲವು 44,000 ಚದರ ಅಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟಟ್ಟಿದ್ದು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಿಂದ  ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aurangabad tourism |url=https://aurangabad.gov.in/en/tourist-place/kailas-temple-verul/ |website=aurangabad.gov.in}}&lt;/ref&gt;

==ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿವಾಲಯಗಳು==
====[[ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ]]====
[[File:Kotilingeshwara.JPG|150px|center]]
ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರವೂ [[ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]] ತಾಲೂಕಿನ ಕಮ್ಮಸಂದ್ರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ದೇಗುಲವೂ 15 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ 108 ಅಡಿಯ ಶಿವಲಿಂಗ, 35 ಅಡಿಯ [[ನಂದಿ]] ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲೂ ವಿವಿಧ ಅಳತೆಯ 90 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇಗುಲದ ಕುರಿತು ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕನ್ನಡದ [[ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ]] ಚಲನಚಿತ್ರ 
2001ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/4-of-the-most-amazing-shiva-temples-in-india-other-than-amarnath-and-kedarnath-maha-shivratri-tungnath-himachal-pradesh-uttarakhand-karnataka/1/613620.html|title=4 of the most amazing Shiva temples in India other than Amarnath and Kedarnath|work=[[India Today]]|date=7 March 2016|first=Samonway|last=Duttagupta|access-date=25 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Choudhury |first1=Nupur |title=Kotilingeshwara Temple - A Day Trip from Bengaluru |url=https://www.tripclap.com/stories/kotilingeshwara-temple-a-day-trip-from-bengaluru |website=tripclap.com |publisher=tripclap |access-date=1 February 2021 |ref=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.karnatakatourism.org/kotilingeshwara-temple | title=Kotilingeshwara Temple Kolar - Lord Shiva Temple | date=3 February 2022 | access-date=29 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 | archive-date=22 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230922072903/https://www.karnatakatourism.org/kotilingeshwara-temple/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kotilingeshwar Temple |url=https://kolar.nic.in/en/tourist-place/kotilingeshwar-temple-kgf-kolar/ |website=Kolar district administration}}&lt;/ref&gt;

====[[ಮುರುಡೇಶ್ವರ|ಮುರ್ಡೇಶ್ವರ]]====
[[File:Joggo 125.jpg|150px|center]]
ಮುರ್ಡೇಶ್ವರವು [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ, ದೇಗುಲವೂ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿದ್ದು 237.5 ಅಡಿಯ ಭವ್ಯ ರಾಜಗೋಪುರ ಮತ್ತು 123 ಅಡಿಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಎರಡನೇ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Murudeshwar Temple |url=https://www.mahashivratri.org/shiva-temples/murudeshwara-temple.html |website=Mahashivratri.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ಮುರ್ಡೇಶ್ವರ |url=https://uttarakannada.nic.in/tourist-place/ಮುರ್ಡೇಶ್ವರ |website=Uttara Kannada district administration}}&lt;/ref&gt;

====[[ಸಹಸ್ರ ಲಿಂಗ|ಸಹಸ್ರಲಿಂಗ]]====
[[File:Sahasr linga sirsi.jpg|150px|center]]
ಸಹಸ್ರ ಲಿಂಗವು [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸಿರ್ಸಿ]] ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಸಾವಿರಾರು ಶಿವಲಿಂಗಗಳು ಶಾಲ್ಮಲ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ.&lt;ref&gt;A brief introduction to Sahasralinga is provided by the Local Municipal Corporation {{cite web |url=http://www.sirsicity.gov.in/gallery |title=Tourism &amp;#124; ಶಿರಸಿ ನಗರಸಭೆ |access-date=2015-07-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151216225505/http://sirsicity.gov.in/gallery |archive-date=2015-12-16 }}&lt;/ref&gt;

====[[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]]====
[[File:Dharmasthala temple, karnataka.jpg|150px|center]]
ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮಂಜುನಾಥ ದೇಗುಲವು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಲಕ್ಷ ದೀಪೋತ್ಸವವೂ ಜೊತೆಗೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ಧರ್ಮಸ್ಥಳ |url=https://dk.nic.in/tourist-place/ಧರ್ಮಸ್ಥಳ |website=Dakshina Kannada district administration}}&lt;/ref&gt;

====[[ಗೊಡಚಿ]]====
[[File:ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರ ಗೊಡಚಿ ವೀರಭದ್ರೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ.jpg|150px|center]]
ಗೊಡಚಿ ವೀರಭದ್ರೇಶ್ವರ ದೇಗುಲವು [[ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ರಾಮದುರ್ಗ]] ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನೂ ವೀರಭದ್ರನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆದಿಶಕ್ತಿಯು ಭದ್ರಕಾಳಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಂಪತಿ ಸಮೇತರಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ, ಈ ದೇಗುಲವು ಲಿಂಗಾಯತರ ಪವಿತ್ರ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 December 2018 |title=Godachi Shree Veerabhadreshwara Kshetra |language=Kn |work=Udayavani |url=https://m.udayavani.com/article/godichi-sri-veerabhadreshwa-temple/345603 |access-date=29 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818082405/https://m.udayavani.com/article/godichi-sri-veerabhadreshwa-temple/345603 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |url=https://gazetteer.karnataka.gov.in/storage/pdf-files/Belgaum%201987%20Chapter%20(19).pdf |title=Belagavi Gazette |publisher=gazetter.karnataka.gov.in |year=1987 |location= |pages=30–31 |language=En |access-date=2023-08-29 |archive-date=2023-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230817114717/https://gazetteer.karnataka.gov.in/storage/pdf-files/Belgaum%201987%20Chapter%20%2819%29.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Godachi Bhadrakali Veerabhadreshwara |url=https://www.karnataka.com/badami/godachi-veerabhadra-temple/ |website=Karnataka.com|date=8 June 2011 }}&lt;/ref&gt;

====[[ನಂಜುಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ನಂಜನಗೂಡು|ನಂಜನಗೂಡು]]====
[[File:Nanjanagud.jpg|150px|center]]
ನಂಜನಗೂಡು ನಂಜುಂಡೇಶ್ವರ ದೇಗುಲವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]ಯ ಉಪನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕಪಿಲಾ ನದಿಯ ಬಲ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ದೇಗುಲವನ್ನು ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=sri nanjundeswara temple |url=https://mysore.nic.in/en/tourist-place/srikanteshwarananjundeswara-temple/ |website=Mysuru District administration}}&lt;/ref&gt;

==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ==
*ಶಿವ ಎಂದರೆ ಯಾರು? ಮನುಷ್ಯನೇ? ದೇವರೇ? ಅಥವಾ ಕಟ್ಟುಕಥೆಯೆ? - ಸದ್ಗುರು ಜಗ್ಗಿ ವಾಸುದೇವ್‌ [https://vijaykarnataka.com/news/vk-special/sadguru-jaggi-vasudev-talk-about-god-shiva/articleshow/62889575.cms]

==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== 
{{notelist}}
{{reflist|group=note|refs=
}}
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{refbegin|30em|indent=yes}}
* {{cite book |last1=Chinmayananda |first1=Swami |year=2002 |title=Vishnusahasranama |publisher=Central Chinmaya Mission Trust |isbn=978-8175972452 |url=https://books.google.com/books?id=J3jMswEACAAJ |language=en}}
* {{cite book|last=Dutt|first=Manmatha Nath|title=A Prose English Translation of the Mahabharata: (translated Literally from the Original Sanskrit Text). Anushasana Parva, Volume 13.|year=1905|publisher=Dass, Elysium Press|location= Calcutta}}
* {{cite book|last=Ganguli|first=Kisari Mohan|title=Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa|year=2004|publisher=Munshirm Manoharlal Pub Pvt Ltd|isbn=8121505933|url-access=registration|url=https://archive.org/details/mahabharataofkri0004unse}}
* {{cite book |title=Śrī Viṣṇu sahasranāma : with text, transliteration, translation and commentary of Śrī Śaṅkarācārya |url=https://archive.org/details/srivisnusahasran0000sris |date=1986 |publisher=Sri Ramakrishna Math |location= Madras |isbn=978-8171204205 |ref={{sfnref|Sri Vishnu Sahasranama|1986}} }}
{{refend}}

{{refbegin|30em|indent=yes}}
&lt;!-- A --&gt;
* {{cite book |last1=Anthony |first1=David W. |title=The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World |date=2007 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0691058870 |url=https://books.google.com/books?id=mTxQmQEACAAJ |language=en }}
* {{Cite book|last=Apte|first=Vaman Shivram|year=1965|title=The Practical Sanskrit Dictionary|url=https://archive.org/details/practicalsanskri0000apte|place=Delhi|author-link=Vaman Shivram Apte|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|edition=Fourth revised and enlarged|isbn=8120805674}}
* {{cite book |last1=Arya |first1=Ravi Prakash |last2=Joshi |first2=K. L. |title=Ṛgveda Saṃhitā: Sanskrit Text, English Translation |publisher=Parimal Publications |location=Delhi |year=2001}} {{ASIN|B008RXWY7O}} (Set of four volumes). Parimal Sanskrit Series No. 45; 2003 reprint: {{ISBN|8170200709}}.
&lt;!-- B --&gt;
* {{cite book | last =Beckwith | first =Christopher I. | year =2009 | title =Empires of the Silk Road | url =https://archive.org/details/empiresofsilkroa0000beck | publisher =Princeton University Press}}
* {{cite book |last=Berreman |first=Gerald Duane |title=Hindus of the Himalayas |url=https://archive.org/details/hindusofhimalaya00inberr |year=1963 |publisher=University of California Press |language=en }}
* {{cite book |last=Blurton |first=T. Richard |title=Hindu Art |url=https://books.google.com/books?id=xJ-lzU_nj_MC |year=1993 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0674391895 |access-date=6 October 2016 |archive-date=15 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115090452/https://books.google.com/books?id=xJ-lzU_nj_MC |url-status=live }}
* {{cite book |last=Bongard-Levin |first=Grigoriĭ Maksimovich |title = Ancient Indian Civilization | publisher = Arnold-Heinemann| year = 1985}}
* {{cite book |last=Boon |first=James A. |title=The Anthropological Romance of Bali 1597–1972 |url=https://books.google.com/books?id=AzI7AAAAIAAJ |year=1977 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521213981 }}
* {{cite book|last=Brown|first=Cheever Mackenzie|title=The Devi Gita: The Song of the Goddess: A Translation, Annotation, and Commentary|url=https://books.google.com/books?id=28CIEnZCcqMC&amp;pg=PA77|year=1998|publisher=SUNY Press|isbn=978-0791439395}}
&lt;!-- C --&gt;
* {{Cite book|last=Chakravarti|first=Mahadev|year=1986|title=The Concept of Rudra-Śiva Through The Ages|place=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|edition=Second Revised|isbn=8120800532}}
* {{cite book|author=Sitansu S. Chakravarti|title=Hinduism, a Way of Life|url=https://books.google.com/books?id=J_-rASTgw8wC|year=1991|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-8120808997}}
* {{cite book|author=Suresh Chandra|title=Encyclopaedia of Hindu Gods and Goddesses|url=https://books.google.com/books?id=mfTE6kpz6XEC|year=1998|publisher=Sarup &amp; Sons|isbn=978-8176250399}}
* {{cite book|last=Chatterji|first=J.C.|title=Kashmir Shaivism|url=https://archive.org/details/kashmirshaivism0000chat|year=1986|publisher=State University of New York Press|location=Albany|isbn=8176254274}}
* {{cite book|last=Chidbhavananda|first=Swami|title=Siva Sahasranama Stotram: With Navavali, Introduction, and English Rendering|year=1997|publisher=Sri Ramakrishna Tapovanam|isbn=8120805674}} (Third edition). The version provided by Chidbhavananda is from chapter 17 of the Anuśāsana Parva of the Mahābharata.
* {{cite book|last=Coburn|first=Thomas B.|url=https://books.google.com/books?id=c7vIzNrC-coC|title=Encountering the Goddess: A translation of the Devi-Mahatmya and a Study of Its Interpretation|publisher=State University of New York Press|year=1991|isbn=0791404463}}
* {{cite book|last=Coburn|first=Thomas B.|url=https://books.google.com/books?id=hy9kf7_TOHgC|title=Devī Māhātmya, The Crystallization of the Goddess Tradition|publisher=South Asia Books|year=2002|isbn=8120805577}}
* {{cite book|last=Courtright|first=Paul B.|title={{transliteration|sa|ISO|Gaṇeśa}}: Lord of Obstacles, Lord of Beginnings|year=1985|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0195057422}}
* {{cite book |last1=Cush |first1=Denise |last2=Robinson |first2=Catherine A. |last3=York |first3=Michael |title=Encyclopedia of Hinduism |url=https://books.google.com/books?id=i_T0HeWE-EAC |year=2008 |publisher=Routledge |isbn=978-0700712670 |access-date=12 September 2017 |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421115354/https://books.google.com/books?id=i_T0HeWE-EAC |url-status=live }}
&lt;!-- D --&gt;
* {{cite book |last=Dalal |first=Roshen |title=Hinduism: An Alphabetical Guide |url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC |year=2010 |publisher=Penguin Books |isbn=978-0143414216 }}
* {{Cite book|last=Davidson|first=Ronald M.|year=2004|title=Indian Esoteric Buddhism: Social History of the Tantric Movement|publisher=Motilal Banarsidass}}
* {{cite book|last=Davis|first=Richard H.|title=Ritual in an Oscillating Universe: Worshipping Śiva in Medieval India|url=https://archive.org/details/ritualinoscillat0000davi|year=1992|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, New Jersey|isbn=978-0691073866}}
* {{cite book|last=Debnath|first=Sailen|title=The Meanings of Hindu Gods, Goddesses and Myths|year=2009|publisher=Rupa &amp; Co.|location=New Delhi|isbn=978-8129114815}}
* {{cite book|last=Deussen|first=Paul|title=Sixty Upanishads of the Veda|url=https://books.google.com/books?id=XYepeIGUY0gC&amp;pg=PA791|year=1997|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-8120814677}}
&lt;!-- E --&gt;
&lt;!-- F --&gt;
* {{cite book|last=Flood|first=Gavin|author-link=Gavin Flood|title=An Introduction to Hinduism|url=https://archive.org/details/introductiontohi0000floo|url-access=registration|year=1996|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=0521438780}}
* {{cite book|last=Flood|first=Gavin|author-link=Gavin Flood|chapter=The Śaiva Traditions|editor=Flood, Gavin|title=The Blackwell Companion to Hinduism|url=https://archive.org/details/isbn_9781405132510|year=2003|publisher=[[Blackwell Publishing]]|location=Malden, MA|isbn=1405132515}}
* [[David Frawley|Frawley, David]]. 2015. Shiva: the lord of yoga. Twin Lakes, WI : Lotus Press.
* {{cite book|last=Fuller|first=Christopher John|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and society in India|url=https://archive.org/details/camphorflamepopu0000full_m3v3|year=2004|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, New Jersey|isbn=978-0691120485}}
&lt;!-- G --&gt;
* {{cite book |last1=Ghose |first1=Rajeshwari |title=Saivism in Indonesia During the Hindu-Javanese Period |date=1966 |publisher=University of Hong Kong |url=https://books.google.com/books?id=cRQ1mgEACAAJ |language=en }}
* {{cite book|last=Goldberg|first=Ellen|title=The Lord Who is Half Woman: Ardhanārīśvara in Indian and Feminist Perspective|year=2002|publisher=[[State University of New York Press]]|location=Albany|isbn=079145326X}}
* {{cite journal |last1=Gonda |first1=Jan |title=The Hindu Trinity |journal=Anthropos |date=1969 |volume=63/64 |issue=1/2 |pages=212–226 |jstor=40457085 |issn=0257-9774}}
* {{cite book |last=Gonda |first=Jan |title=Handbook of Oriental Studies. Section 3 Southeast Asia, Religions |url=https://books.google.com/books?id=X7YfAAAAIAAJ |year=1975 |author-link=Jan Gonda |publisher=Brill Academic |isbn=9004043306 }}
* {{cite journal |last=Granoff |first=Phyllis |year=2003 |jstor=41913237 |title=Mahakala's Journey: from Gana to God |journal=Rivista degli studi orientali |volume=77, Fasc. 1/4 |pages=95–114}}
* {{Cite book|last=Griffith|first=T. H.|year=1973|title=The Hymns of the {{transliteration|sa|ISO|Ṛgveda}}|url=https://archive.org/details/hymnsofrgveda0000unse|place=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|edition=New Revised|isbn=812080046X}}
* {{cite book|last=Gupta|first=Shakti M.|title=Karttikeya: The Son of Shiva|year=1988|publisher=Somaiya Publications Pvt. Ltd.|location=Bombay|isbn=8170391865}}
&lt;!-- H --&gt;
* {{cite book |last=Hiriyanna |first=M. |year=2000 |title=The Essentials of Indian Philosophy |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-8120813304 }}
* {{cite book|last=Hopkins|first=E. Washburn|title=Epic Mythology|year=1969|publisher=Biblo and Tannen|location=New York}} Originally published in 1915.
* {{cite book |last=Hopkins |first=Keith |url=https://www.worldcat.org/oclc/47286228 |title=A World Full of Gods: The Strange Triumph of Christianity |date=July 2001 |publisher=[[Plume (publisher)|Plume]] |isbn=0-452-28261-6 |location=New York |oclc=47286228 }}
* {{cite book |last=Hume |first=Robert |chapter-url=https://archive.org/stream/thirteenprincipa028442mbp#page/n419/mode/2up |chapter=Shvetashvatara Upanishad |title=The Thirteen Principal Upanishads |publisher=Oxford University Press |year=1921 }}
&lt;!-- I --&gt;
* {{cite book|last1=Issitt|first1=Micah Lee|last2=Main|first2=Carlyn|title=Hidden Religion: The Greatest Mysteries and Symbols of the World's Religious Beliefs|url=https://books.google.com/books?id=kmFhBQAAQBAJ|year=2014|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1610694780}}
&lt;!-- J --&gt;
* {{cite book|last=Jansen|first=Eva Rudy|title=The Book of Hindu Imagery|url=https://archive.org/details/bookofhinduimage0000jans|year=1993|publisher=Binkey Kok Publications BV|location=Havelte, Holland|isbn=9074597076}}
* {{cite book |last=Javid |first=Ali |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&amp;pg=PA21 |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=978-0875864846 }}
* {{cite book |last1=Jones |first1=Constance |last2=Ryan |first2=James D. |title=Encyclopedia of Hinduism |url=https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC |year=2006 |publisher=Infobase |isbn=978-0816075645 |access-date=26 September 2016 |archive-date=20 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020070415/https://books.google.com/books?id=OgMmceadQ3gC |url-status=live }}
&lt;!-- K --&gt;
* {{Cite book|last=Keay|first=John|author-link=John Keay|title=India: A History|year=2000|publisher=Grove Press|location=New York|isbn=0802137970|url=https://books.google.com/books?id=3aeQqmcXBhoC}}
* {{cite book |last=Kenoyer |first=Jonathan Mark |title=Ancient Cities of the Indus Valley Civilization |url=https://archive.org/details/ancientcitiesofi0000keno |location=Karachi |publisher=Oxford University Press |year=1998}}
* {{cite book|last=Kinsley|first=David|title=Hindu Goddesses: Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition|url=https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins|url-access=registration|year=1988|publisher=University of California Press|isbn=978-0520908833}}
* {{Cite book|last=Kinsley|first=David|url=https://books.google.com/books?id=hgTOZEyrVtIC|title=Hindu Goddesses: Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition|date=1998|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-8120803947|language=en|access-date=17 September 2020|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111150125/https://books.google.com/books?id=hgTOZEyrVtIC|url-status=live}}
* {{cite book|first=Klaus K.|last=Klostermaier|author-link=Klaus Klostermaier|title=Mythologies and Philosophies of Salvation in the Theistic Traditions of India|url=https://archive.org/details/mythologiesphilo0005klos|year=1984|publisher=Wilfrid Laurier University Press|isbn=978-0889201583}}
* {{cite book | title=A Survey of Hinduism, 3rd Edition | last=Klostermaier | first=Klaus K. | author-link=Klaus Klostermaier | year=2007 | isbn=978-0791470824 | publisher=State University of University Press | url=https://books.google.com/books?id=E_6-JbUiHB4C }}
* {{Cite book|last=Kramrisch|first=Stella|url=https://archive.org/details/manifestationsof00kram|title=Manifestations of Shiva|year=1981|publisher=Philadelphia Museum of Art|isbn=978-0876330395|language=en}}
* {{cite book|last=Kramrisch|first=Stella|title=The Presence of Śiva|url=https://archive.org/details/presenceofsiva0000kram|url-access=registration|year=1994a|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, New Jersey|isbn=0691019304}}
* {{cite journal |last1=Kunst |first1=Arnold |title=Some notes on the interpretation of the Ṥvetāṥvatara Upaniṣad |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |date=June 1968 |volume=31 |issue=2 |pages=309–314 |doi=10.1017/S0041977X00146531|s2cid=179086253  | issn=0041-977X }}
&lt;!-- L --&gt;
* {{cite book|last=Lochtefeld|first=James|year=2002|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1 &amp; 2|publisher=Rosen Publishing|isbn=978-0823931798|url-access=registration|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch}}
* {{cite book |last=Long |first=Bruce |editor=Guy Richard Welbon and Glenn E. Yocum |title=Religious Festivals in South India and Sri Lanka (Chapter: &quot;Mahāśivaratri: the Saiva festival of repentance&quot;) |url=https://books.google.com/books?id=PozZAAAAMAAJ |year=1982 |publisher=Manohar |isbn=9780836409000 }}
&lt;!-- M --&gt;
* {{cite book|last=Macdonell|first=Arthur Anthony|title=A Practical Sanskrit Dictionary|url=https://archive.org/details/isbn_8121507154|year=1996|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers|location=New Delhi|isbn=8121507154}}
* {{cite book |last=Mahony |first=William K. |title=The Artful Universe: An Introduction to the Vedic Religious Imagination |url=https://books.google.com/books?id=B1KR_kE5ZYoC |year=1998 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0791435793 }}
* {{Cite book|last=Mallinson|first=James|year=2007|title=The Shiva Samhita, A critical edition and English translation by James Mallinson|publisher=YogVidya|location=Woodstock, NY|isbn=978-0971646650}}
* {{Cite book|last=Marchand|first=Peter|year=2007|title=The Yoga of Truth: Jnana: The Ancient Path of Silent Knowledge|url=https://archive.org/details/yogaoftruthjnana0000marc|publisher=Destiny Books|location=Rochester, VT|isbn=978-1594771651}}
* {{cite book|last=Marshall|first=John|title=Mohenjo-Daro and the Indus Civilization|year=1996|publisher=Asian Educational Services; Facsimile of 1931 ed edition|isbn=8120611799}}
* {{cite book |last=Mate |first=M. S. |title=Temples and Legends of Maharashtra |year=1988 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |location=Bombay}}
* {{cite book |last=Mathpal |first=Yashodhar |author-link=Yashodhar Mathpal |title=Prehistoric Rock Paintings of Bhimbetka, Central India |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C |year=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-8170171935 }}
* {{cite book|last=McDaniel|first=June|title=Offering Flowers, Feeding Skulls : Popular Goddess Worship in West Bengal: Popular Goddess Worship in West Bengal|url=https://books.google.com/books?id=caeJpIj9SdkC&amp;pg=PA90|date=2004|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195347135}}
* {{cite book|last=Michaels|first=Axel|title=Hinduism: Past and Present|year=2004|publisher=Princeton University Press|url=https://books.google.com/books?id=jID3TuoiOMQC|isbn=978-0691089522}}
&lt;!-- N --&gt;
* {{cite journal | last =Nath | first =Vijay | date =March–April 2001 | title =From 'Brahmanism' to 'Hinduism': Negotiating the Myth of the Great Tradition | journal =Social Scientist | volume =29 | issue =3/4 | pages =19–50 | doi=10.2307/3518337 |jstor=3518337 }}
* {{cite book |last1=Neumayer |first1=Erwin |title=Prehistoric Rock Art of India |date=2013 |publisher=OUP India |isbn=978-0198060987 |url=https://www.harappa.com/content/prehistoric-rock-art-india |access-date=1 March 2017 |archive-date=28 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928122504/https://www.harappa.com/content/prehistoric-rock-art-india |url-status=live }}
&lt;!-- O --&gt;
* {{cite book |last=Owen |first=Lisa |title=Carving Devotion in the Jain Caves at Ellora |url=https://books.google.com/books?id=vHK2WE8xAzYC |year=2012 |publisher=Brill Academic |isbn=978-9004206298 }}
&lt;!-- P --&gt;
* {{cite book|last=Parmeshwaranand|first=Swami|title=Encyclopaedia of the Śaivism, in three volumes|year=2004|publisher=Sarup &amp; Sons|location=New Delhi|isbn=8176254274}}
* {{cite book|last=Pintchman|first=Tracy|title=The Rise of the Goddess in the Hindu Tradition|url=https://books.google.com/books?id=JsDpBwAAQBAJ|year=2015|publisher=State University of New York Press|isbn=978-1438416182}}
* {{cite book|last=Pintchman|first=Tracy|title=Seeking Mahadevi: Constructing the Identities of the Hindu Great Goddess|url=https://books.google.com/books?id=JfXdGInecRIC|year=2014|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0791490495}}
* {{cite book |last=Powell |first=Robert |title=Himalayan Drawings |date=2016 |publisher=Taylor &amp; Francis |language=en |isbn=978-1317709091 }}
* {{cite book |last=Prentiss |first=Karen Pechilis |title=The Embodiment of Bhakti |url=https://books.google.com/books?id=Vu95WgeUBfEC |year=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195351903 }}
&lt;!-- Q --&gt;
&lt;!-- R --&gt;
* {{Cite journal |last=Rajarajan |first=R.K.K. |year=1996 |title=Vṛṣabhavāhanamūrti in Literature and Art |url=https://www.academia.edu/12964639 |journal=Annali del Istituto Orientale, Naples |volume=56 |issue=3 |pages=305–310 |access-date=21 March 2017 |archive-date=13 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220613142619/https://www.academia.edu/12964639 |url-status=live }}
* {{cite book |last=Rocher |first=Ludo |year=1986|author-link=Ludo Rocher|title=The Puranas|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=978-3447025225}}
* {{cite book |last1=Rosen |first1=Steven |last2=Schweig |first2=Graham M. | title = Essential Hinduism |url=https://archive.org/details/essentialhinduis0000rose | publisher = Greenwood Publishing Group| year = 2006 }}
&lt;!-- S --&gt;
* {{cite book|last=Sadasivan|title=A Social History of India|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC|first=S. N.|publisher=APH Publishing|year=2000|isbn=978-8176481700}}
* {{citation|first=Sarvapalli|last=Radhakrishnan|year=1953|url=https://archive.org/stream/PrincipalUpanishads/129481965-The-Principal-Upanishads-by-S-Radhakrishnan#page/n929/mode/2up|title=The Principal Upanishads|location=New Delhi|publisher=HarperCollins Publishers India (1994 Reprint)|isbn=8172231245|author-link=Sarvepalli Radhakrishnan}}
* {{cite book|last=Sastri|first=A Mahadeva|year=1898|publisher=Thomson &amp; Co.|title=Amritabindu and Kaivalya Upanishads with Commentaries|url=https://archive.org/stream/amritabindukaiva00mahauoft#page/70/mode/2up}}
* {{cite book|last=Sarup|first=Lakshman|title=The {{transliteration|sa|ISO|Nighaṇṭu}} and The Nirukta|orig-year=1927|publisher=Motilal Banarsidass|year=1998|isbn=8120813812}}
* {{cite book |last=Scharf |first=Peter M. |year=1996 |title=The Denotation of Generic Terms in Ancient Indian Philosophy: Grammar, Nyāya, and Mīmāṃsā |publisher=American Philosophical Society |isbn=978-0871698636}}
* {{cite book |last=Sharma |first=Arvind |title=Classical Hindu Thought: An Introduction |url=https://books.google.com/books?id=gDmUToaeMJ0C |year=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195644418 }}
* {{Cite book|last=Sharma|first=Ram Karan|year=1988|title=Elements of Poetry in the Mahābhārata|url=https://archive.org/details/liang.elementsofpoetry0000sarm|place=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|edition=Second|isbn=8120805445}}
* {{cite book |last1=Sharma |first1=Debabrata Sen |title=The philosophy of sādhanā : with special reference to the Trika philosophy of Kashmir |date=1990 |publisher=State University of New York Press |location=Albany |isbn=978-0791403471}}
* {{Cite book|last=Sharma|first=Ram Karan|year=1996|title={{transliteration|sa|ISO|Śivasahasranāmāṣṭakam}}: Eight Collections of Hymns Containing One Thousand and Eight Names of Śiva|place=Delhi|publisher=Nag Publishers|isbn=8170813506|author-link=Ram Karan Sharma}} This work compares eight versions of the Śivasahasranāmāstotra with comparative analysis and Śivasahasranāmākoṣa (A Dictionary of Names). The text of the eight versions is given in Sanskrit.
* {{cite journal |last=Singh |first=S. P. |title=Rgvedic Base of the Pasupati Seal of Mohenjo-Daro |journal=Purātattva |volume=19 |pages=19–26 |year=1989}}
* {{cite book |last=Sircar |first=Dineschandra |title=The Śākta Pīṭhas |url=https://books.google.com/books?id=I969qn5fpvcC&amp;pg=PA3 |year=1998 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-8120808799 }}
* {{cite book|last=Sivaramamurti|first=C.|title=Śatarudrīya: Vibhūti of Śiva's Iconography|year=1976|publisher=Abhinav Publications|location=Delhi|author-link=C. Sivaramamurti}}
* {{cite book |last=Sivaraman |first=K. |title=Śaivism in Philosophical Perspective: A Study of the Formative Concepts, Problems, and Methods of Śaiva Siddhānta |url=https://books.google.com/books?id=I1blW4-yY20C&amp;pg=PA131 |year=1973 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-8120817715 }}
* {{cite book |last=Sivaramamurti |first=C. |title=Satarudriya: Vibhuti Or Shiva's Iconography |url=https://books.google.com/books?id=rOrilkdu-_MC |year=2004 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-8170170389 }}
* {{cite book |last1=Sontheimer |first1=Günther-Dietz |title=Biroba, Mhaskoba und Khandoba: Ursprung, Geschichte und Umwelt von pastoralen Gottheiten in Maharastra |date=1976 |publisher=Franz Steiner |language=de}}
* {{cite book |last=Srinivasan |first=Doris Meth |year=1997 |title=Many Heads, Arms, and Eyes: Origin, Meaning and Form in Multiplicity in Indian Art |url=https://archive.org/details/manyheadsarmseye0000srin |publisher=Brill |isbn=978-9004107588}}
* {{cite book|last=Srinivasan|first=Sharada|author-link=Sharada Srinivasan|title=World Archaeology|chapter=Shiva as 'cosmic dancer': On Pallava origins for the Nataraja bronze|doi=10.1080/1468936042000282726821|volume=36|year=2004|issue=3|pages=432–450|publisher=The Journal of Modern Craft|s2cid=26503807|url=https://www.tandfonline.com/doi/citedby/10.1080/1468936042000282726821|access-date=11 September 2021|archive-date=13 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613142703/https://www.tandfonline.com/doi/citedby/10.1080/1468936042000282726821|url-status=live}}
* {{cite book |last=Storl |first=Wolf-Dieter |author-link=Wolf-Dieter Storl |year=2004 |title=Shiva: The Wild God of Power and Ecstasy |publisher=Simon and Schuster}}
* {{cite book|last=Stutley|first=Margaret|title=The Illustrated Dictionary of Hindu Iconography|url=https://archive.org/details/illustrateddicti0000stut_z3i6|year=1985}} First Indian Edition: Munshiram Manoharlal, 2003, {{ISBN|8121510872|}}.
&lt;!-- T --&gt;
* {{cite book |last=Tagare |first=G. V. |date=2002 |title=The Pratyabhijñā Philosophy |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-8120818927}}
* {{cite book|last=Tattwananda|first=Swami|title=Vaisnava Sects, Saiva Sects, Mother Worship|year=1984|publisher=Firma KLM Private Ltd.|location=Calcutta}} First revised edition.
* {{cite book |last=Thakur |first=Upendra |title=Some Aspects of Asian History and Culture |url=https://books.google.com/books?id=m42TldA_OvAC |year=1986 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-8170172079 }}
* {{cite book |last=Tulsidas |first=Goswami |title=Hanuman Chalisa|year=1985|publisher=Sri Ramakrishna Math|location=Chennai|isbn=8171200869 |postscript=none}}; original text, transliteration, English translation and notes.
&lt;!-- U --&gt;
&lt;!-- V --&gt;
* {{Cite book|last=Varenne|first=Jean|year=1976|title=Yoga and the Hindu Tradition|url=https://archive.org/details/yogahindutraditi0000vare|publisher=The University of Chicago Press|location=Chicago|isbn=0226851168}}
* {{cite book| last = Vohra| first = Ranbir| title = The Making of India: A Historical Survey| url = https://archive.org/details/makingindiahisto00vohr| url-access = limited| publisher = M.E. Sharpe| year = 2000| isbn = 978-0765607119}}
&lt;!-- W --&gt;
* {{cite book |last=Warrier |first=AG Krishna |title=Śākta Upaniṣads|year=1967|oclc=2606086|isbn=978-0835673181|publisher=Adyar Library and Research Center}}
* {{cite journal |last1=Wayman |first1=Alex |author1-link=Alex Wayman |last2=Singh |first2=Jaideva |title=Review: A Trident of Wisdom: Translation of Paratrisika-vivarana of Abhinavagupta |url=https://archive.org/details/sim_philosophy-east-and-west_1991-04_41_2/page/266 |journal=Philosophy East and West |volume=41 |issue=2 |year=1991 |pages=266–268 |doi=10.2307/1399778 |jstor=1399778}}
* {{cite book |last=Williams |first=Joanna Gottfried |title=Kalādarśana: American Studies in the Art of India |url=https://books.google.com/books?id=-qoeAAAAIAAJ |year=1981 |publisher=Brill Academic |isbn=9004064982 }}
* {{cite book |last=Winstedt |first=Richard |year=2020 |title=Shaman, Saiva and Sufi: A Study of the Evolution of Malay Magic |publisher=Library of Alexandria}}
&lt;!-- X --&gt;
&lt;!-- Y --&gt;
&lt;!-- Z --&gt;
* {{cite book |last=Zimmer |first=Heinrich |year=1972 |title=Myths and Symbols in Indian Art and Civilization |orig-year=1946 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, New Jersey |isbn=0691017786 |url=https://archive.org/stream/HeinrichRobertZimmerMythsAndSymbolsInIndianArtAndCivilization/Heinrich%20Robert%20Zimmer%20Myths%20and%20Symbols%20in%20Indian%20Art%20and%20Civilization#page/n3/mode/2up }}
** {{cite book |last=Zimmer |first=Heinrich |year=2000 |title=Myths and Symbols in Indian Art and Civilization |publisher=Motilal Banarsidass Publishers}}
{{refend}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು]]</text>
      <sha1>q2q0zc7c9pgfbey8mlq6tcn4097sahr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19018</id>
    <revision>
      <id>1428703</id>
      <parentid>1348406</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T22:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>768</id>
      </contributor>
      <comment>ಚಿತ್ರ Stalin_Full_Image.jpgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Joseph_Stalin_in_1937_with_his_pipe_smoking.jpg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.</comment>
      <origin>1428703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11847" sha1="i05g23chjhgu873w5zmrogsms886j99" xml:space="preserve">{{Infobox ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ
|name = ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್&lt;br /&gt;&lt;font size=&quot;2&quot;&gt;Iosif Vissarionovich Stalin&lt;br /&gt;Иосиф Виссарионович Сталин&lt;br /&gt;Ioseb Besarionis dze Jughashvili&lt;br /&gt;იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი&lt;/font&gt;
|image = Joseph Stalin in 1937 with his pipe smoking.jpg
|imagesize = 200px
|nationality = [[Georgians|Georgian]]
|religion = [[ನಾಸ್ತಿಕ]]
|Spouse = [[Ekaterina Stalina d. 1907]]
 = [[Nadezhda Stalina d. 1932]]
|order = [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]
|term_start = [[ಏಪ್ರಿಲ್ ೩]] [[೧೯೨೨]]
|term_end = [[ಮಾರ್ಚ್ ೫]] [[೧೯೫೩]]
|predecessor = ''Post Instated''
|successor = [[ಜಾರ್ಜಿ ಮೆಲೆನ್ಕೋವ್]]
|birth_date = {{birth date|1878|12|18|df=y}}
|birth_place = ಗೋರಿ, [[ರಷ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಟಿಫ್ಲಿಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ (ಈಗ [[ಜಾರ್ಜಿಯ]])
|death_date = {{death date and age|1953|3|5|1878|12|18|df=y}}
|death_place = [[ಮಾಸ್ಕೋ]], [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]
|military_rank = [[Generalissimo of the Soviet Union]]
|party = [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ]]
|vicepresident =
|order2 = [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಧಾನಿ]] (ಪೀಪಲ್ಸ್ ಕಾಮಿಸ್ಸಾರ್ಸ್)| term_start2=[[ಮೇ ೬]] [[೧೯೪೧]]
|term_end2 = [[ಮಾರ್ಚ್ ೧೯]] [[೧೯೪೬]]
|predecessor2 = ವ್ಯಾಚೆಸ್ಲಾವ್ ಮೊಲೊಟೋವ್
|successor2 = ''Post abolished''
|order3 = [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಧಾನಿ]]| term_start3= [[ಮಾರ್ಚ್ ೧೯]] [[೧೯೪೬]]
|term_end3 = [[ಮಾರ್ಚ್ ೫]] [[೧೯೫೩]]
|predecessor3 = ''Post instated''
|successor3 = [[ಜಾರ್ಜಿ ಮೆಲೆನ್ಕೋವ್]]
}}
==ಪೀಠಿಕೆ==
*'''ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್''' - ಜೋಸೆಫ್ ವಿಸ್ಸರಿಯೊನೊವಿಚ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್ [ಜನನ 18 ಡಿಸೆಂಬರ್ -1878; ಮತ್ತು ನಿಧನ ಮಾರ್ಚ್ 5, 1953) [[ಜಾರ್ಜಿಯ|ಜಾರ್ಜಿಯನ್]] [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೋವಿಯತ್]] [[ರಾಜಕಾರಣಿ]], ಇವರು [[೧೯೨೦|1920]] ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ [[೧೯೫೩|1953]] ರವರೆಗೆ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು [[ವಿಶ್ವದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷಗಳು#ಸೋವಿಯತ್ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷ|ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ (1922-1952)ದೇಶವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. 
*ಅವರು. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ  (1941-1953) ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಧಾನ ನಾಯಕತ್ವದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು 1930 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇಶದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೆಡೆಸಿದರು. [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ|ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದದ]] ಲೆನಿನಿಸ್ಟ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] ಉದಾರ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನೀತಿಯನ್ನು, ಉಗ್ರವಾದದ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ-ಲೆನಿನಿಸಂ ಎಂದು ಪ್ರಚಾರಗೊಳಿಸಿದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಸ್ವಂತ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಟಾಲಿನಿಸಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;Brackman, Roman (2001). The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life. London and Portland: Frank Cass Publishers.&lt;/ref&gt;

==ಜೀವನ ವಿವರ==
*ಸ್ಟಾಲಿನ್, ಜೋಸೆಫ್ 1879 ರಿಂದ 1953 ವರೆಗಿನ ಕಾಲ, ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಸೋವಿಯತ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‍ನ (ಯು.ಎಸ್.ಎಸ್.ಆರ್.) ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ. ಇವನು ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಗೋರಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ 1879 ಡಿಸೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಜನಿಸಿದ. ತಂದೆ ವಿಸೊರಿನ್ ಐವಾನೊವಿಚ್, ತಾಯಿ ಎಕ್ತರಿನ ಗೆಹ್ಲಾಜ್. ಇವನ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಐವೊಸಿಫ್ ವಿಸರಿಯೊನವಿಚ್ ಜುಗಾಷ್‍ವಿಲಿ. 1913ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಎಂದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡ. [[ರಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ]] ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಎಂದರೆ [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಎಂದರ್ಥ. ಕಡುಬಡತನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಇವನು [[ಚರ್ಚ್|ಚರ್ಚ್‍]]ನ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆದ. ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ಇವನ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಗೊಂಡ. ಆದರೆ ರಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳು ಇವನನ್ನು [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]ಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದವು. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಸೆರೆಮನೆವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದ. ಗಡೀಪಾರು ಶಿಕ್ಷೆಗೂ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ. ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ನಡೇಸ್ಥ ಅಲ್ಲಿಲುಯೆವ.
==ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲಿನ್ ರವರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ==
ವಿವರಿಸಿ
*ಇವನು 1905ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಲೆನಿನನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ. ಅನಂತರ ಲೆನಿನ್ ಇವನನ್ನು ಬೋಲ್ಷೆವಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಕೇಂದ್ರ ಸಮಿತಿಗೆ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಮಾಡಿದ (1912). 1917ರಲ್ಲಿ ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ಟ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸೇರಿದ. 1917ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ತತ್ತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ. ಕೆಂಪು ಸೈನ್ಯ ಸಂಘಟಿಸಿದ. ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದ. ರಾಜಕೀಯ ಚತುರನಾದ ಇವನು ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಯಾದ ಟ್ರಾಟಸ್ಕಿಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ರಂಗದಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಅನಂತರ ಅವನನ್ನು ಗಡೀಪಾರುಗೊಳಿಸಿದ. 1927ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ. ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಸೋವಿಯತ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ (ಯು.ಎಸ್.ಎಸ್.ಆರ್.) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ (1923). ಅನಂತರ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]] ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸಿದ. ಲೆನಿನ್ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು 1928ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ. ರಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮಾದರಿಯ ರಾಜ್ಯಾಂಗ ರೂಪಿಸಲು ಕಾರಣನಾದ (1935). ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ (1928) ಮೂಲಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಕೃಷಿ, ಉತ್ಪಾದನೆ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತಿತ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾದ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದ.
===ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ದ್ದಿ===
*ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮುತ್ಸದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದ. ಈತನ ನೇತೃತ್ವದ ಕಮ್ಯೂನಿಷ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಇತರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಹಕಾರ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಲೆನಿನ್‍ನಂತೆ ಇವನೂ 1939ರಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ಲರನೊಡನೆ ಅನ್ಯಾಕ್ರಮಣ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯವನ್ನು ಯುದ್ಧದಿಂದ ದೂರವಿಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದನಾದರೂ ಹಿಟ್ಲರ್‍ನ ಆಕ್ರಮಣ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ರಷ್ಯ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪರ ಹೋರಾಡಿ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ. ಈ ಯುದ್ಧದಿಂದ ರಷ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಯೇ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ರಷ್ಯ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ 1949ರಲ್ಲಿ ಅಣುಬಾಂಬ್ ಸ್ಫೋಟಿಸಿ ಅಣುಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. ಕೊರಿಯ ಯುದ್ಧ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ (1950-53) ಈತ ಕಮ್ಯೂನಿಷ್ಟ್ ಉತ್ತರಕೊರಿಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದ. ವಿಚಾರವಂತನೂ ಚಿಂತಕನೂ ಆಗಿದ್ದ ಈತ ದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ವೆಶ್ಚನ್ ಅಂಡ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಎಂಬ ಸುದೀರ್ಘ ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದ (1913). ಈತ ಕೆಲಕಾಲ ಪ್ರಾವ್ಡ (ಸತ್ಯ) ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಇವನು 1953 ಮಾರ್ಚ್ 5ರಂದು ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ನಿಧನನಾದ.&lt;ref&gt;[https://kn.wikisource.org/s/1cby ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಸ್ಟಾಲಿನ್, ಜೋಸೆಫ್]&lt;/ref&gt;
{{Cold War figures}}
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಮುಖ ನಾಸ್ತಿಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಮತಾವಾದಿ ನಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]
[[ವರ್ಗ:ಸೋವಿಯಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]
[[ವರ್ಗ:ರಷ್ಯ]]</text>
      <sha1>i05g23chjhgu873w5zmrogsms886j99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜ್ಯಾಕ್ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22514</id>
    <revision>
      <id>1428697</id>
      <parentid>1371258</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148896" sha1="detyysdiaa55kptwvuptdsvlz396scf" xml:space="preserve">{{Infobox Serial Killer
| name=Jack the Ripper
| image=JacktheRipper1888.jpg
| caption=&quot;With the Vigilance Committee in the East End: A Suspicious Character&quot; from ''[[The Illustrated London News]]'', 13 October 1888.
| alt=Drawing of a man with a pulled-up collar and pulled-down hat walking alone on a street watched by a group of well-dressed men behind him
| birthname=Identity unknown
| alias=Jack the Ripper&lt;br /&gt;Whitechapel murderer&lt;br /&gt;Leather Apron
| victims=5+?
| beginyear=1888
| endyear=?
| country=[[England]]
}}

'''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌'''  [[1888]]ರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಲಂಡನ್‌]]ನ [[ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌]] ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿದ್ದ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ [[ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಾರ]]ನಿಗೆ ನೀಡಿದ ಒಂದು [[ಕಲ್ಪಿತ ಹೆಸರು(ಉಪನಾಮ) ಇದಾಗಿದೆ]]. ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಬಯಸಿದ ಕೊಲೆಗಾರ ಎಂದು ಪತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಟೀಕಿಸುವವರ ಮೂಲ ಹೆಸರಿನ [[ಅಕ್ಷರ]]ಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಪತ್ರ ಕಾಲ್ಪನಿಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ತನ್ನ ಕಥನ ದ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯೊಬ್ಬರು ಈ ರೀತಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

==ಕೊಲೆಗಾರನ ಕರಾಳತೆ==
*ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ದಾಳಿಗಳ ವಿವರಣೆಯಂತೆ ಮಹಿಳಾ [[ವೇಶ್ಯೆಯರ]] ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಮೊದಲು ಗಂಟಲನ್ನು ಕೊಯ್ಯಲಾಗುತಿತ್ತು. ಮೂರು ಕೊಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿರುವುದರಿಂದ, ಕೊಲೆಗಾರನು ಅಂಗರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 1888ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಗಾರರ ಪ್ರಬಲತೆ ಹೆಚ್ಚುವುದೆಂಬ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಯಿದ್ದಿತ್ತು. 
*ಕೊಲೆಗಾರನೆಂದು ಹೇಳಿ ಕೊಳ್ಳುವ ಬರಹಗಾರ ಅಥವಾ ಬರಹಗಾರರಿಂದ ವಿತರಿಸಿದ ಪತ್ರಗಳು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌]] ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದವು. [[ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ವಿಜಿಲೆನ್ಸ್‌ ಕಮಿಟಿ]]ಯ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲಸ್ಕ್‌]]ರಿಗೆ ದೊರೆತ [[ಪತ್ರವು]] ಕೊಲೆಯಾದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾದ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಮಾನವನ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಅರ್ಧಭಾಗ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 
*ಕೊಲೆಗಾರರ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರೂರ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರದ ರೀತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಾರ, ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಒಬ್ಬನೇ ಈ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ನಂಬತೊಡಗಿದರು. ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ವರದಿಯಿಂದಾಗಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ಕುಖ್ಯಾತಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. 1891ರವರೆಗೆ [[ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪೈಶಾಚಿಕ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಳ]] ತನಿಖೆಗೆ 1888ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಗುವದಿಲ್ಲ. 
*ಆದರೂ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಕಥೆಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಕೊಲೆಗಳ ಆರೋಪಿಯ ಸುಳಿವು ಸಿಗದ ಕಾರಣ, ಕೊಲೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಥೆಗಳ ಸೂಕ್ತ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ,[[ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ನಕಲಿ ಇತಿಹಾಸ]]ಗಳು ಈ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಕರಣದ ಭಾಗವಾದವು. &quot;ರಿಪ್ಪರೊಲಜಿ&quot; ಎಂಬ ಪದವು ರಿಪ್ಪರ್‌ ಪ್ರಕರಣದ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಹತ್ಯೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಲು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. [[ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ಗುರುತು-ಪರಿಚಯದ ಬಗ್ಗೆ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳು]] ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು. ಅಲ್ಲದೇ ಆ ಕೊಲೆಗಳು [[ಹಲವು ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ]] ವಸ್ತು ವಿಷಯವಾದವು.

== ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
*19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ವಲಸೆ]] ಗಾರರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ  ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಐರಿಶ್ ಜನತೆಯ ವಲಸೆ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಲಂಡನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶ]] ಹಾಗು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. 1882ರಿಂದ ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು [[ತ್ಸಾರಿಸ್ಟ್‌ ರಷ್ಯಾ]]ದಿಂದ [[ಯಹೂದಿ]] ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಅದೇ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ವರ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕರ್ಶನ್‌, ಅನ್ನೆ J. ರವರು ಬರೆದ &quot;ದಿ ಇಮ್ಮಿಗ್ರೆಂಟ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಆಫ್‌ ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಎಟ್‌ ದಿ ಟೈಮ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌&quot;, ಪುಟಗಳು 65–97; ವರ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಘನ್‌, ಲಾರಾರವರು ಬರೆದ &quot;ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್‌ ದಿ ಈಸ್ಟ್‌ ಎಂಡ್‌ ಲ್ಯಾಬರಿಂಥ್‌&quot;, ಪು.ಸಂ. 225&lt;/ref&gt; 
*ಇದರಿಂದಾಗಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌]]ನ [[ಪಾದ್ರಿಯಾಡಳಿತವಿರುವ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ,ವಾತಾವರಣ ಹಾಳಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಳವರ್ಗದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://booth.lse.ac.uk/ ''ಲೈಫ್‌ ಆಂಡ್‌ ಲೇಬರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪೀಪಲ್‌ ಇನ್‌ ಲಂಡನ್‌''  (ಲಂಡನ್‌: ಮ್ಯಾಕ್‍‌‌ಮಿಲ್ಲನ್‌, 1902–1903)] ([[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಬೂಥ್‌]] ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ದಾಖಲೆ ಶೇಖರಣೆ) 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 5ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt; ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದರೋಡೆ, ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೇಚ್ಛಾರದ ಮದ್ಯಪಾನದ ದಾಸ್ಯತ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. 
*ತೀವ್ರ ಬಡತನದಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವೇಶ್ಯಾವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಂತಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1888ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನಲ್ಲಿ 1200 ವೇಶ್ಯೆಯರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 62 ವೇಶ್ಯಾಗೃಹಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು [[ಲಂಡನ್‌ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ (ಮಹಾನಗರ) ಪೋಲಿಸ್‌]] ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪು. 1; 1888ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 25ರ ಪೋಲಿಸ್‌ ವರದಿ, MEPO 3/141 ff. 158–163, ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 283; ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 12&lt;/ref&gt; 
*ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡವು. [[1887ರ ನವೆಂಬರ್‌ 13ರ]],ಅಂದರೆ 1886 ಮತ್ತು 1889ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಿರಂತರ ಕೊಲೆಗಳು, ಪೋಲಿಸರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತಲ್ಲದೆ, ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನೂ ಕೆಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪುಟಗಳು 131–149; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 38–42; ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 21–22&lt;/ref&gt; ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ, ಅಪರಾಧ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಶಾಂತಿ, ಗಲಭೆ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಹಾನಿಯಿಂದಾಗಿ, ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಕ್ರೂರ ಗುಹೆ ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;
*ವರ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಜಾನ್‌ರವರು ಬರೆದ &quot;ದಿ ಇಮೇಜಿನೇಟಿವ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ ಆಫ್‌ ದಿ ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌&quot;,, ಪುಟಗಳು 31–63&lt;/ref&gt; 1888ರಲ್ಲಿ &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌&quot;ನ ದುರಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿಕೃತ ಕೊಲೆ ಸರಣಿಗಳು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರವಾದಾಗ, ಇಂತಹ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಗೊಂಡವು.&lt;ref&gt;ಹಾಗಾರ್ಡ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌ F. (1993), [http://etext.virginia.edu/journals/EH/EH35/haggard1.html &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಎಸ್‌ ದಿ ತ್ರೆಟ್‌ ಆಫ್‌ ಔಟ್‌ಕಾಸ್ಟ್‌ ಲಂಡನ್‌&quot;], ''ಎಸ್ಸೆ ಇನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಸಂಪುಟ. 35, ಕಾರ್ಕೊರನ್‌ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಎಟ್‌ ದಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌‌ ವರ್ಜಿನಿಯಾ, 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 7ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt;

== ಕೊಲೆಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Whitechapel Spitalfields 7 murders.JPG|thumb|left|300px|alt=Victorian map of London marked with seven dots within a few streets of each other|ಮೊದಲ ಏಳು ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಕೊಲೆಗಳಾದ ಸ್ಥಳಗಳು ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ – ಒಸಬರ್ನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (ಮಧ್ಯ ಬಲಗಡೆ), ಜಾರ್ಜ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌ (ಮಧ್ಯ ಎಡಗಡೆ), ಹನ್ಬರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (ಮೇಲೆ), ಬಕ್‌'ಸ್‌ ರೋವ್‌ (ಪೂರ್ಣ ಬಲಗಡೆ), ಬರ್ನರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (ಕೆಳಗೆ ಬಲಗಡೆ), ಮೀಟರ್‌ ಸ್ಕ್ವಾರ್‌ (ಕೆಳಗೆ ಎಡಗಡೆ) ಮತ್ತು  ಡೋರ್ಸೆಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (ಮಧ್ಯ ಎಡಗಡೆ).]]
*ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್‌ ಎಂಡ್‌(ಲಂಡನ್ನಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ನಿವಾಸಿ)ನಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ದಾಳಿಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಷ್ಟು ಜನರು ಹತ್ಯೆಗೀಡಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪು. 20&lt;/ref&gt; 1888ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 3ರಿಂದ 1891ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 13ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೊಲೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದವು. ಇವುಗಳು ಲಂಡನ್‌ [[ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪೋಲಿಸ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌]] ನ ತನಿಖೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದವು. 
*ಪೋಲಿಸ್‌ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ  ಇವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ &quot;[[ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಕೊಲೆಗಳು]]&quot; ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. &quot;ದಿ ಎಂಡ್ಯುರಿಂಗ್‌ ಮಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌&quot;], ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪೋಲಿಸ್‌, 2009ರ ಮೇ 1ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪುಟಗಳು 33–34; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 3&lt;/ref&gt; ಈ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ಮಾಡಿದನೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ಗೊಂದಲವಿದೆ, ಆದರೆ ಹನ್ನೊಂದು ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಕೊಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದನ್ನು &quot;ಕಾನೊನಿಕಲ್‌ ಫೈವ್‌&quot; ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಈ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ರಿಪ್ಪರ್‌ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪು. 151&lt;/ref&gt; 
*ಕುತ್ತಿಗೆ ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಜನನಾಂಗದ ಭಾಗ ಕುಯ್ಯಿಯುವುದು, ದೇಹದೊಳಗಿನ ಅಂಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮುಖ ವಿಕಾರಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ನರಹಂತಕ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ''[[ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನ]]'' ವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹಲವು ಪರಿಣತರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿ ದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;keppel&quot;/&gt; ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಕೊಲೆಗಳ ಕಡತದಲ್ಲಿರುವ [[ಎಮ್ಮಾ ಎಲಿಜಬೆಥ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಥಾ ತಬ್ರಾಮ್‌]]ರ ಮೊದಲ ಎರಡು ಕೊಲೆಗಳು ನಿಶ್ಚಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಾಗಲಿಲ್ಲ. 
*1888ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 3ರಂದು ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನ [[ಒಸಬರ್ನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಮಿತ್‌ ಎಂಬಾಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೋಚಿ, ಲೈಂಗಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಗುರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವಳ [[ಯೋನಿ]]ಯೊಳಗೆ ಮೊಂಡಾದ ಆಯುಧವೊಂದನ್ನು ಹಿಂಸಾರೂಪದಲ್ಲಿ ತೂರಿಸಿದಾಗ,ಅದು [[ಜಠರದ ಒಳಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಛೇದಿಸಿತು. ಮೊದಲೇ ಅವಳಿಗೆ [[ಪೆರಿಟೊನೈಟಿಸ್‌]](ಜಠರದ ಒಳಪೊರೆಯ ಉರಿಯೂತ) ಇದ್ದಿತು. ಇದಾದ ಮರುದಿನ ಆಕೆ [[ಲಂಡನ್‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡಳು.&lt;ref&gt;
*ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪುಟಗಳು 27–28; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 47–50; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 4–7&lt;/ref&gt; ಎರಡು ಅಥವಾ ಮ‌ೂರು ಜನರಿಂದ ನಾನು ದಾಳಿಗೊಳಗಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಹದಿಹರೆಯದವನು ಎಂದು ಅವಳು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಳು.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 28; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 4–7&lt;/ref&gt; ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಈ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಂತರ ನಡೆದ ಕೊಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;ಉದಾ. ''[[ದಿ ಸ್ಟಾರ್‌]]'', 8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1888, ಬೆಗ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ.
* ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪುಟಗಳು 155–156 ಮತ್ತು ಕುಕ್‌, ಪು. 62&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ತಂಡದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ರಿಪ್ಪರ್‌ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;met&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;odnb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 49&lt;/ref&gt; 1888ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 7ರಂದು ಟ್ಯಾಬ್ರಾಮ್‌ಳ ಕೊಲೆಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು; ಆಕೆಗೆ 39 ಇರಿತದ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕೊಲೆಗಳ ಕ್ರೌರ್ಯ, ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶ, ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದ ಸಾಮೀಪ್ಯ (ಜಾರ್ಜ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌, ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌) ಮತ್ತು ನಂತರದ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಕೊಲೆಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳಿಂದಾಗಿ ಪೋಲಿಸ್‌ರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;
*ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 51–55&lt;/ref&gt; ಆದರೂ, ಟ್ಯಾಬ್ರಾಮ್‌‌ಳ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯು ಉಳಿದ ದಾಳಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಂಟಲು ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೊಲೆಗಾರರು, ಟ್ಯಾಬ್ರಾಮ್‌‌ಳನ್ನು ಮನಬಂದಂತೆ ಇರಿದಿದ್ದರು. ಕೊಲೆಯಾದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದರಿಂದ, ಇಂದು ಹಲವು ಪರಿಣತರು ಈ ಕೊಲೆಯನ್ನು ನಂತರ ನಡೆದ ಕೊಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುವದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 51–55; ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪು. 13&lt;/ref&gt;

=== ಕಾನೊನಿಕಲ್‌ ಫೈವ್‌ ( ಸರಣಿ ಐದು ಹತ್ಯೆಗಳು) ===
*ಕಾನೊನಿಕಲ್‌ ಫೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ನಿಂದ [[ಮೇರಿ ಅನ್ನಾ ನಿಕೋಲ್ಸ್‌]], [[ಅನ್ನಿ ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್‌]], [[ಎಲಿಜಬೆಥ್‌ ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌]], [[ಕ್ಯಾಥರಿನ್‌ ಎಡೋವ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮೇರಿ ಜೇನ್‌ ಕೆಲ್ಲಿ]] ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದರು. 1888ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 31ರ ಶುಕ್ರವಾರ 3:40 a.mರ ವೇಳೆಗೆ ವೈಟ್‌ ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನ [[ಬಕ್‌'ಸ್‌ ರೋವ್‌]]ನಲ್ಲಿ (ಈಗಿನ [[ಡುರ್ವರ್ಡ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]) ನಿಕೋಲ್ಸ್‌ಳ ಮೃತದೇಹ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಅವಳ ಗೋಣನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕುಯ್ಯಲಾಗಿತ್ತು. ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಹಲ್ಲಿನಿಂದಾದಂತಹ ಆಳ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. 
*ಅದೇ ಚೂರಿಯಿಂದ ಇರಿದು ಹೊಟ್ಟೆ, ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕತ್ತರಿಸಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 60–61; ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 24–27&lt;/ref&gt; 1888ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8ರ 6 a.m.ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಸ್ಪಿಟಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್ಸ್‌]]ನ 29 [[ಹನ್ಬರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನ ಹಿಂದಿನ ದಾರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ಳ ಮೃತ ದೇಹ ಕಂಡುಬಂತು. ಮೇರಿ ಅನ್ನಾ ನಿಕೋಲ್ಸ್‌ಳ ಕೊಲೆಯಂತೆ, ಇವಳ ಗಂಟಲನ್ನೂ ಎರಡು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 42&lt;/ref&gt; 
*ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕತ್ತರಿಸಿ, ವಿಕಾರಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವಳ [[ಗರ್ಭಕೋಶ]]ವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂತರ ಗೊತ್ತಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪುಟಗಳು 26–29; ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 42&lt;/ref&gt; ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖೆ,ಮಹಜರುವಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿರುವಂತೆ, ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ಳು ಸುಮಾರು 5:30 a.m ಹೊತ್ತಿಗೆ, &quot;ಗತ-ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ&quot; ಕಾಣಿಸುವ ದಟ್ಟ ಕಪ್ಪು ತಲೆಕೂದಲಿನ ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡಿರುವುದಾಗಿ ಒಬ್ಬರು ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;
*ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 153; ಕುಕ್‌, ಪು. 163; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 98; ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪುಟಗಳು 59–75&lt;/ref&gt; 1888ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30ರ ಭಾನುವಾರ ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ ಮತ್ತು ಎಡೋವ್ಸ್‌ ಅವರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ಳ ದೇಹವು ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನ ಬರ್ನರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ಹೊರಗೆ (ಈಗಿನ [[ಹೆನ್ರಿಕ್ವೆಸ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]) ಡಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌'ಸ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1 a.mರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. 
*ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಎಡಗಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಧಮನಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿರುವುದು ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ಳ ಕೊಲೆಯು ರಿಪ್ಪರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಇರಿಯುವಾಗ ಯಾರಾದರೂ ಅವನನ್ನು ತಡೆದಿರಬಹುದೇ ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತತೆ ಇಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪು. 157; ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪುಟಗಳು 81–125&lt;/ref&gt; ಕೊಲೆಯಾಗುವ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿತ್ತು: 
*ಕೆಲವರು ಅವಳು ಒಬ್ಬ ಗೌರವರ್ಣದ ಪುರುಷನೊಂದಿಗಿದ್ದಳು ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ,ಇನ್ನುಳಿದ ಕೆಲವರು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಪುರುಷನೊಂದಿಗಿದ್ದಳು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಆ ಪುರುಷನು ಮಾಸಿದ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿದ್ದನೆಂದರೆ, ಇನ್ನುಳಿದವರು ಅವನು ಉತ್ತಮ ದಿರಿಸು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಎನ್ನುವರು.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪುಟಗಳು 176–184&lt;/ref&gt; ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ಳ ಕೊಲೆಯಾದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಗಂಟೆಯ ನಂತರ, [[ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಲಂಡನ್‌]]ನ [[ಮೀಟರ್‌ ಸ್ಕ್ವಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಎಡೋವ್ಸ್‌ ಶವ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. 
*ಅವಳ ಗಂಟಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಅಲ್ಲದೇ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಲ್ಲುಹಲ್ಲಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿ, ಉದ್ದವಾಗಿ ಸೀಳಲಾಗಿತ್ತು. ಅವಳ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಕೋಶದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ [[ಜೋಸೆಫ್‌ ಲವೆಂಡೆ]] ಯು ಕೊಲೆ ನಡೆಯುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ಮೊದಲು ಇಬ್ಬರು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಆ ಚೌಕದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಎಡೋವ್ಸ್‌ ಆಗಿರಬಹುದಾದ ಒಬ್ಬಳು ಹೆಂಗಸನ್ನು,ಕೆದರಿದಂತೆ ಬಿಳಿ ತಲೆಕೂದಲುಳ್ಳ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಕಾಣುವ ಪುರುಷನೊಂದಿಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದನು.&lt;ref name=&quot;lawende&quot;/&gt; 
*ಅವನ ಜೊತೆಗಾರರು ಲವೆಂಡೆ ನೀಡಿದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;lawende&quot;&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪುಟಗಳು 193–194; ಮುಖ್ಯ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ ಸ್ವಾನ್ಸನ್‌ರ ವರದಿ, 6 ನವೆಂಬರ್‌ 1888, HO 144/221/ A49301C, ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ಪುಟಗಳು 185–188&lt;/ref&gt; 
*ನಂತರ ಎಡೋವ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ರ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು &quot;ಜೋಡಿ ಕೊಲೆ ಘಟನೆ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು.&lt;ref&gt;ಉದಾ. ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪು. 30; ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 118&lt;/ref&gt; ಎಡೋವ್ಸ್‌ರ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಏಪ್ರನ್‌ನ ತುಂಡು ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನ ಗೋಲ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಠಾರವೊಂದರ  ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಏಪ್ರನ್‌ ನ ತುದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದು [[ಗೋಲ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಗ್ರಾಫಿಟೊ]](ಗೀರು ಚಿತ್ರ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಿತು. *ಇದನ್ನು ಓರ್ವ ಯಹೂದಿ ಅಥವಾ ಯಹೂದಿಗಳು ಬರೆದಿರಬಹುದೆಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಾನೇ  ಬಿಡಿಸಿ (ಗ್ರಾಫಿಟೊ)ನ ಏಪ್ರನ್‌ ತುಂಡನ್ನು ಬಿಸಾಕಿದ ಕೊಲೆಗಾರನೇ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆಯೇ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪು. 143; ಸಗ್ಡನ್‌, ಪು. 254&lt;/ref&gt; ಗ್ರಾಫಿಟೊ(ಗೋಡೆ ಮೇಲಿನ ಗೀರು ಚಿತ್ರ)ದಿಂದಾಗಿ [[ಯಹೂದ್ಯರ ವಿರೋಧಿ]] ಗಲಭೆಗಳಾಗಬಹುದೆಂದು ಹೆದರಿ, [[ಪೋಲಿಸ್‌ ಕಮೀಷನರ್‌]] [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ವಾರನ್‌]] ಸೂರ್ಯೋದಯದೊಳಗೆ ಅದನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ವಾರನ್‌ನಿಂದ ಗೋಡ್‌ಫ್ರೈ ಲಶಿಂಗ್ಟನ್‌ಗೆ ಪತ್ರ‌, ಪರ್ಮನೆಂಟ್‌ [[ಅಂಡರ್‌-ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಫಾರ್ ದಿ ಹೋಮ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌]], 1888ರ ನವೆಂಬರ್‌ 6, HO 144/221/A49301C, ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 183–184&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:MaryJaneKelly Ripper.jpg|thumb|right|alt=Black and white photograph of an eviscerated human body lying on a bed. The face is mutilated.|13 ಮಿಲ್ಲರ್‌'ಸ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಕೆಲ್ಲಿಯ ಕೊಲೆಯಾದ ಸ್ಥಳದ ಪೋಲಿಸ್‌ರ ಅಧಿಕೃತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]]
*1888ರ ನವೆಂಬರ್‌ 9ರ ಶುಕ್ರವಾರ ಸುಮಾರು 10:45 a.m. ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಡೋರ್ಸೆಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌, ಸ್ಪಿಟಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್ಸ್‌]]ನ ಹೊರವಲಯದ ದೂರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 13 ಮಿಲ್ಲರ್‌'ಸ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಕೋಣೆಯ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಇರಿದು ಹತ್ಯೆಯಾದ ಮೃತದೇಹವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಳು. ಗಂಟಲನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಸೀಳಿಸಲಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಬಗೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಹೃದಯ ಕೂಡ ಕಾಣೆಯಾಗಿತ್ತು.
*ಕಾನೊನಿಕಲ್‌ ಫೈವ್‌ ಕೊಲೆಗಳು ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಆಸುಪಾಸಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ತಿಂಗಳು ಅಥವಾ ವಾರದ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ ಅದರ ನಂತರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದು ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಉದಾ. ''ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌'', 10 ನವೆಂಬರ್‌ 1888, ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 339–340&lt;/ref&gt; ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ಳ ಕೊಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು, ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಕೊಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 
*ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ಳ ಕೊಲೆ ನಡೆಯುವಾಗ, ಯಾರೋ ಕೊಲೆಗಾರನನ್ನ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ರಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಮ್ಯಾಕ್ನಾಗ್ಟನ್‌ರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 584–587&lt;/ref&gt; ನಿಕೋಲ್ಸ್‌ಳ ಯಾವುದೇ ಅಂಗಗಳು ಕಾಣೆಯಾಗಿಲ್ಲ; ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ಳ ಗರ್ಭಕೋಶವನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ; ಎಡೋವ್ಸ್‌ಳ ಗರ್ಭಕೋಶ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಪಿಂಡವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಅವಳ ಮುಖವನ್ನು ವಿಕಾರಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕೆಲಿಯ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಬಗೆಯಲಾಗಿತ್ತು. 
*ಆಕೆಯ ಮುಖವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಇರಿಯಲಾಗಿದೆ. ಘಟನೆ ನಡೆದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಹೃದಯವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಐದು ಕೊಲೆಗಳು ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆಂದು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರರನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟು, ಇವೆಲ್ಲಾ ಕೊಲೆಗಳೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪು. 151; ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪು. 85&lt;/ref&gt; 
*1894ರಲ್ಲಿ [[ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪೋಲಿಸ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌]]ನ ಸಹಾಯಕ [[ಮುಖ್ಯ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ ಇನ್ವೇಸ್ಟಿಗೇಶನ್‌ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ ಮೆಂಟ್‌]]ನ(CID) ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದ ಸರ್‌ [[ಮೆಲ್ವಿಲ್ಲೆ ಮ್ಯಾಕ್ನಾಗ್ಟನ್‌]] ತಮ್ಮ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: &quot;ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಳ ಕೊಲೆಗಾರನು 5 ಹತ್ಯೆ—&amp;amp; 5 ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ&quot;.&lt;ref&gt;
*ಕುಕ್‌ರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಮ್ಯಾಕ್ನಾಗ್ಟನ್‌ರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು, ಪು. 151; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 584–587 ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 140&lt;/ref&gt; ಹಾಗೆಯೇ ಕಾನೊನಿಕಲ್‌ ಫೈವ್‌ ಕೊಲೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿ ಸಿವೆ ಎಂದು 1888ರ ನವೆಂಬರ್‌ 10ರಂದು ಪೋಲಿಸ್‌ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಕ [[ಥಾಮಸ್‌ ಬಾಂಡ್‌]]ರು ಲಂಡನ್‌ CIDಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಅಂಡರ್ಸನ್‌]]ರಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;bond&quot;/&gt; 
*ಪೋಲಿಸರ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಈ ಐದು ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಪ್ರಕರಣವೆಂದು ಗೊತ್ತಾದಾಗ, ಕಾನೊನಿಕಲ್‌ ಫೈವ್‌ &quot;ರಿಪ್ಪರ್‌ ರೂಪಕ ಕಥೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ&quot;. ಮೂರು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇದರೊಂದಿಗೆ (ನಿಕೋಲ್ಸ್‌, ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ಎಡೋವ್ಸ್‌) ನಿಖರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ ಮತ್ತು ಕೆಲಿಯ ಕೊಲೆಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತತೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಬ್ರಾಮ್‌‌ ಮೇಲೆ ಇದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರಾದ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ P. ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ರಂಬಿಲೋ]] ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;
*ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 260&lt;/ref&gt; ರೋಗನಿದಾನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಬ್ಯಾಗ್‌ಸ್ಟರ್‌ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌]]ರ ಸಹಾಯಕ ಡಾ. ಪೆರ್ಸಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇವಲ ಮೂರು ಕೊಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇತರವು &quot;ಅಪರಾಧದಿಂದ ಪ್ರೇರೆಪಿತ ದುರ್ಬಲ-ಮನಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನಡೆದಿರಬಹುದು&quot;.&lt;ref&gt;''ಈಸ್ಟ್‌ ಲಂಡನ್‌ ಅಸರ್ವರ್‌'' ನಲ್ಲಿನ ಸಂದರ್ಶನ, 1910ರ ಮೇ 14, ಕುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ಪುಟಗಳು 179–180 and ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 239&lt;/ref&gt; 
*ಕೊಲೆಗಳು ನಡೆದು ಒಂದು ವರ್ಷವಾಗುವವರೆಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ನಾಗ್ಟನ್‌ ಪೋಲಿಸ್‌ ದಳಕ್ಕೆ ಸೇರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಕೊಲೆಗಾರನ ಕುರಿತು ಅವರು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯು ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಂಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪುಟಗಳು 231–234; ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 157&lt;/ref&gt; ಈ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ಕೊಲೆಗಾರನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಲೆಗಾರರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಇಂತಹ ಕೃತ್ಯವೆಸಗಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಉದಾ. ಕುಕ್‌, ಪುಟಗಳು 156–159&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಈ ಆರು ಕೊಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಬ್ರಾಮ್‌‌ ಮತ್ತು ಕೆಲಿಯ ಕೊಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಒಬ್ಬನೇ ಕೊಲೆಗಾರನ ಕೃತ್ಯ ಎಂದು ಇತರರು ವಾದಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;keppel&quot;/&gt;

=== ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಕೊಲೆಗಳ ನಂತರ... ===
*ಕೆಲಿಯು ಬಹುಶಃ ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಕೊಲೆಕೃತ್ಯದ ಬಲಿಪಶುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊಲೆಗಾರನ ಅಂತ್ಯ, ಜೈಲುವಾಸ‌, ಆಪ್ತ ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆ-ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಸಾಂತ್ವನ ಅಥವಾ ವಲಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಅಪರಾಧಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡವೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name= &quot;odnb&quot;/&gt; ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಕೊಲೆಗಳ ಕಡತವು ಕಾನೊನಿಕಲ್‌ ಫೈವ್‌ ನಂತರ ಸಂಭವಿಸಿದ ರೋಸ್‌ ಮಿಲೆಟ್‌, ಅಲಿಸ್‌ ಮ್ಯಾಕೆಂಜಿ, ಪಿನ್ಚಿನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಮುಂಡ (ತಲೆ, ಕೈ-ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ದೇಹದ ಉಳಿದ ಭಾಗ) ಮತ್ತು ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಸ್‌ ಕೋಲಸ್‌ರ ನಾಲ್ಕು ಕೊಲೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ವಿವರ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
*1888ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 20ರಲ್ಲಿ [[ಪೋಪ್ಲರ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಹೈ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌'ಸ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಲೆಟ್‌ಳನ್ನು ಕುತ್ತಿಗೆ ಹಿಸುಕಿ ಸಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಕುತ್ತಿಗೆ ಹಿಸುಕಿ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧದ  ಯಾವುದೇ ಗುರುತಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ, ಅವಳು ಕುಡಿದ ಅಮಲಿನಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕುತ್ತಿಗೆ ಹಿಸುಕಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ಪೋಲಿಸ್‌ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;mylett&quot;/&gt; ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿದ ನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿಯು ಕೊಲೆಯೆಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂತು.&lt;ref name= &quot;mylett&quot;&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 245–246; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 422–439&lt;/ref&gt;
*1889ರ ಜುಲೈ 17ರಂದು ಮ್ಯಾಕೆಂಜಿಳನ್ನು ಎಡಭಾಗದ ಶೀರ್ಷಧಮನಿಯಲ್ಲಿನ (ಮೆದುಳಿಗೆ ರಕ್ತ ಪೂರೈಸುವ ನರಕೋಶ ಭಾಗ) ಅಪಧಮನಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿ, ಕೊಲೆಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್‌ ಅಲೇಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ಗಾಯ ಮತ್ತು ಇರಿತಗಳಾಗಿರುವ ಮ್ಯಾಕಂಜಿಳ ಮೃತದೇಹ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇದರ ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ ರೋಗನಿದಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ [[ಥಾಮಸ್‌ ಬಾಂಡ್‌]], ಇದು ರಿಪ್ಪರ್‌ ಮಾಡಿದ ಕೊಲೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಕೊಲೆಗಳ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಇನೊಬ್ಬ ರೋಗ ನಿದಾನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಬ್ಯಾಗ್‌ಸ್ಟರ್‌ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌]]ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಂಡ್‌ರ ಈ ತಪಾಸಣಾ ಫಲಿತಾಂಶ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;
*ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 208–209; ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 131&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ಕೊಲೆಗಾರ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಮಾನ ಬಾರದಂತೆ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸಲು,&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 209&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಈ ಕೊಲೆಗೆ ರಿಪ್ಪರನನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರನನ್ನಾಗಿಸಲು &quot;ರಿಪ್ಪರ್&quot; ''ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ'' ವನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆಂದು ಹಲವರು ಹಿಂದಿನ ಕೊಲೆಗಾರ ಮತ್ತು ಈಗಿನವನನ್ನು  ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವರು.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪು. 195&lt;/ref&gt;&quot;1889ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10ರಂದು ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನ ಪಿನ್ಚಿನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಕಮಾನಿನ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯ ಮೃತದೇಹ ಗುರುತಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. 
*ಏಕೆಂದರೆ ಪಿನ್ಚಿನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಮುಂಡ&quot;ದಲ್ಲಿ ತಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಕೊಲೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕೊಲೆಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹೂಳಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 210; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 480–515&lt;/ref&gt; 1891ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 13ರಂದು ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನ ಸ್ವೇಲ್ಲೊವ್‌ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಕಮಾನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಲಸ್‌ಳನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. 
*ಅವಳ ಗಂಟಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ದೇಹವನ್ನು ಅಂಗಊನಗೊಳಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಥೋಮಸ್‌ ಸಾಡ್ಲರ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನನ್ನು ಪೋಲಿಸರು ಬಂಧಿಸಿದರು.  ಕೊಲೆಯ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಿ ಈತನೇ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಎಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;coles&quot;/&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ 1891ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 3ರಂದು ಅವನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸೂಚನೆ ಮೇರೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;coles&quot;&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 218–222; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 551–568&lt;/ref&gt;

=== ಹತ್ಯೆಯ ಇತರ ಬಲಿಪಶುಗಳು ===
ಹನ್ನೊಂದು ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಕೊಲೆಗಳಲ್ಲದೆ, ಇತರ ದಾಳಿಗಳು ರಿಪ್ಪರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.(ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಎಂದರೆ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಸಣ್ಣ-ಪುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಬಳಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೂ ಹೌದು,ಇದು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವೂ ಹೌದು) ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಕಥೆಗಳು ನಿಜವೇ ಅಥವಾ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಲೋರ್‌(ರಿಪ್ಪರ್ ನ ಪುರಾಣ) ನಂತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಕಾಡುವುದು.&lt;ref name=&quot;Hunted&quot;/&gt; ಇಸವಿ 1887ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 26ರಂದು ಹತ್ಯೆಗೈದ ಅಪರಿಚಿತ  ಮೃತದೇಹವೊಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಅದಕ್ಕೆ &quot;ಫೇರಿ ಫೈ&quot; ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನಿಡಲಾಯಿತು. &quot;ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಇರಿದು &quot; ಆಕೆಯನ್ನು ಸಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[[ಫಿಡೊ, ಮಾರ್ಟಿನ್‌]] (1993), ''ದಿ ಕ್ರೈಮ್ಸ್‌, ಡಿಟೆಕ್ಷನ್‌ ಆಂಡ್‌ ಡೆತ್‌ ಆಫ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌'', ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಬರ್ನ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ನೋಬಲ್‌, ISBN 9781566195379, ಪು. 15&lt;/ref&gt; ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಮ್ಮಾ ಎಲಿಜಬೆಥ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌ಳ ಕೊಲೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿ-ವಿವರಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಷಯದ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಟನೆಯಿಂದ &quot;ಫೇರಿ ಫೈ&quot; ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Hunted&quot;&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌, ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ ಪು.; ಕಾನೆಲ್‌, ನಿಕೊಲಸ್‌ (2000). ''ದಿ ಮ್ಯಾನ್‌ ಹೂ ಹಂಟೆಡ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌''. ISBN 0791067726&lt;/ref&gt; 1950ರಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಯಾದವರಿಗೆ &quot;ಫೇರಿ ಫೈ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;1950ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 29ರ ''[[ರೆನಾಲ್ಡ್‌'ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಟೆರೆನ್ಸ್‌ ರಾಬಿನ್ಸನ್‌ ತನ್ನ ಫೇರಿ ಫೈ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನಿಂದ &quot;ಉತ್ತಮ ಹೆಸರು ಪಡೆಯಲು&quot;&lt;/ref&gt; 1887ರ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ ಮತ್ತು ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೊಲೆಗಳು ನಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 3&lt;/ref&gt; &quot;ಫೇರಿ ಫೈ&quot; ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹಲವು ಲೇಖಕರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Hunted&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TheFacts&quot;&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌'', ಪುಟಗಳು 21–25&lt;/ref&gt;
1888ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 25ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕೃತ್ಯದಲ್ಲಿ &quot;ಕಾಲು ಮತ್ತು ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಇರಿಯಲಾಗಿತ್ತು&quot;&lt;ref&gt;''ದಿ ಈಸ್ಟರ್ನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಆಂಡ್‌ ಸಿಟಿ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌'', 1888ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 7&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಅನ್ನೀ ಮಿಲ್‌ವುಡ್‌ (ಜನನ 1850)ಅವರನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದಳು, ಆದರೆ 1888ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 31ರಂದು ಅವಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅಸುನೀಗಿದಳು.&lt;ref name=&quot;TheFacts&quot;/&gt; 1888ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 28ರಲ್ಲಿ ಅಡಾ ವಿಲ್ಸನ್‌ಳು ಎರಡು ಬಾರಿ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಇರಿತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರೂ, ಬದುಕಿಕೊಂಡಳು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಉದಾ. ''ಈಸ್ಟ್‌ ಲಂಡನ್‌ ಎಡ್ವರ್ಟೈಸರ್‌'', 1888ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 31&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಸ್ಕೋಟ್‌, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ (2004). [http://www.casebook.org/ripper_media/book_reviews/non-fiction/castofthousands.ada-wilson.html ಅಪ್ರೊಪೊಸ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌ ಈ-ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಎ ಕಾಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಥೌಸಂಡ್ಸ್‌&quot;], ಕೇಸ್‌ಬುಕ್‌: ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ನಿಂದ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು 2009ರ ಮೇ 1ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt; 1888ರ ನವೆಂಬರ್‌ 21ರಲ್ಲಿ ಅನ್ನೀ ಫಾರ್ಮರ್‌ (ಜನನ 1848) ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲ್ಮೆಯಲ್ಲಿ(ಬಾಹ್ಯ ಗೋಚರ) ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅದನ್ನು ಆವಳೇ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಮತ್ತು ಯಹೂದೀಯ ಸಿಗಾರ್‌-ತಯಾರಕ ಜೋಸೆಫ್‌ ಐಸಾಕ್ಸ್‌ನನ್ನು ರಿಪ್ಪರ್‌ ಎಂಬ ಅನುಮಾನದ ಮೇಲೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಆತನಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 202&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Whitehall murder school illustration.jpg|thumb|right|alt=Drawing of three men discovering the torso of a woman|1888ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನ &quot;ದಿ ವೈಟ್‌ಹಾಲ್‌ ಮಿಸ್ಟರಿ&quot;]]
1888 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2ರಂದು  [[ವ್ಹೈಟ್ ಹಾಲ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ [[ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪೋಲಿಸ್‌ ಕೇಂದ್ರಕಛೇರಿ]]ಯ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆತದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.ಕೈಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮುಂಡವು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ &quot;[[ದಿ ವೈಟ್‌ಹಾಲ್‌ ಮಿಸ್ಟರಿ]]&quot; ಎಂಬ ಪದ ಆಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಈ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೈಗಳು ಹಿಂದೆಯೆ [[ಪಿಂಲಿಕೊ]] ಬಳಿಯ [[ಥೇಮ್ಸ್‌ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವಾಗ, ಪತ್ತೆಯಾದವು. ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲು, ಮುಂಡ ಸಿಕ್ಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೆ ಹೂಳಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;e&amp;r&quot;&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 142–144&lt;/ref&gt; ದೇಹದ ಇತರ ಅಂಗಗಳಾದ ಕೈಕಾಲು ಮತ್ತು ತಲೆಯಭಾಗ  ದೊರೆಯಲೇ ಇಲ್ಲ.ಇದರಿಂದಾಗಿ  ಮೃತದೇಹ ಗುರುತಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪಿನ್ಚಿನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಮತ್ತು ತಲೆಭಾಗಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕೈ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ದೇಹ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ದಿ ವೈಟ್‌ಹಾಲ್‌ ಮಿಸ್ಟರಿ ಮತ್ತು ಪಿನ್ಚಿನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. &quot;ಥೇಮ್ಸ್‌ ಮಿಸ್ಟರಿ&quot; ಅಥವಾ &quot;ಇಂಬ್ಯಾಂಕ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌&quot; ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಈ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆ &quot;ಮುಂಡ ಕೊಲೆಗಾರ&quot;ನನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಏಕೈಕ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಾರನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;scott&quot;&gt;ಸ್ಕೋಟ್‌, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ (2004). ಅಪ್ರೊಪೊಸ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌ ಈ-ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ [http://www.casebook.org/ripper_media/book_reviews/non-fiction/castofthousands.elizabeth-jackson.html ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಎ ಕಾಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಥೌಸಂಡ್ಸ್‌], ಕೇಸ್‌ಬುಕ್‌: ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ನಿಂದ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು 2009ರ ಮೇ 1ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt; ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಮತ್ತು &quot;ಮುಂಡ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹತ್ಯೆಗೈಯುವ ಕೊಲೆಗಾರ&quot; ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಾರರೇ ಎನ್ನುವುದು ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಗೋಲ್ಡನ್‌‌, R. ಮೈಕಲ್‌ (2002), &quot;ದಿ ಥೇಮ್ಸ್‌     ಟಾರ್ಸೊ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ವಿಕ್ಟೊರಿಯನ್‌ ಲಂಡನ್‌&quot;, ಜೆಪ್ಪರ್ಸನ್‌, ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ: ಮ್ಯಾಫಾರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆಂಡ್ ಕಂಪನಿ, ISBN 9780786413485&lt;/ref&gt; ಮುಂಡ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕೊಲೆಗಾರನ ''ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ'' ವು ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಪೋಲಿಸ್‌ರು ಇವರಿಬ್ಬರ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 210–213&lt;/ref&gt; ವೇಶ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದ ಎಲಿಜಬೆಥ್‌ ಜಾಕ್ಸನ್‌ಳ ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳು 1889ರ ಮೇ 31 ಮತ್ತು ಜೂನ್ 25ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಥೇಮ್ಸ್‌ ನದಿ]]ಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು &quot;ಮುಂಡದ ಕೊಲೆಗಾರ&quot;ನು ಮಾಡಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊಲೆಯಾಗಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;scott&quot;/&gt;
1888ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 29ರಂದು ಏಳು ವರ್ಷದ ಜಾನ್‌ ಗಿಲ್‌ [[ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಮನ್ನಿಂಗಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕೊಲೆಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅವನ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸಿಗಿದು,ವಿಕಾರವಾಗಿ ತೆರೆದಿಡಲಾಗಿತ್ತು, ಅವನ ಕರುಳನ್ನು ಬಗೆಯಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವನ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಿವಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೊಲೆಗೂ ಮತ್ತು ಮೇರಿ ಕೆಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಗಿರುವ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ರಿಪ್ಪರ್‌ ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಊಹಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;gill&quot;/&gt; ಕೊಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಾಲಕನ ಯಜಮಾನ, ಹಾಲು ವಿತರಕ ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಯಾರೆಟ್‌ನನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;gill&quot;/&gt; ಈ ಕುರಿತು ಯಾರ ಮೇಲೂ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;gill&quot;&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪು. 136&lt;/ref&gt;
1891 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 24ರಂದು [[ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಟ್ಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಕರ್ರಿ ಬ್ರೌನ್‌]]ಳನ್ನು (&quot;ಶೇಕ್ಸ್‌ಪೀಯರ್‌&quot; ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನ, [[ಶೇಕ್ಸ್‌ಪೀಯರ್‌ನ ಸಾನೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ) ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿಸಿ ಕುತ್ತಿಗೆ ಹಿಸುಕಿ ಸಾಯಿಸಿ, ನಂತರ ಚೂರಿಯಿಂದ ಇರಿಯಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;brown&quot;/&gt; ಅವಳ ತೊಡೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗಿದಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಅವಳ ಕಾಲು ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲ್ಮೈಭಾಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಂಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅಂಡಾಶಯವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರಬಹುದೇ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;brown&quot;/&gt; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪೋಲಿಸರು ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ಕೊಲೆಗಳಿಗೆ ಇದರ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;brown&quot;&gt;ವಂಡರ್ಲಿಂಡನ್‌, ವೊಲ್ಫ್‌ (2003–04). &quot;ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಫೇರ್‌&quot;, ''ರಿಪ್ಪರ್‌ ನೋಟ್ಸ್‌''  ಭಾಗ ಒಂದು #16ನಲ್ಲಿ (ಜುಲೈ 2003); ಭಾಗ ಎರಡು #17 (ಜನವರಿ 2004), ಭಾಗ ಮೂರು #19 (ಜುಲೈ 2004 ISBN 0975912909)&lt;/ref&gt;

== ತನಿಖೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:F.G.Abberline.jpg|left|thumb|upright|alt=Sketch of a whiskered man in profile|ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ ಅಬ್ಬರ್‌ಲೈನ್‌, 1888]]
ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಕೊಲೆಗಳ ಕುರಿತು ಈಗಲೂ ಉಳಿದಿರುವ ಪೋಲಿಸ್‌ ಕಡತಗಳು [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದುರಂತಗಳ ತನಿಖಾ ವಿವರವನ್ನು ನೀಡುವವು.&lt;ref name=&quot;canter12&quot;/&gt; ಪೋಲಿಸರ ದೊಡ್ಡ ತಂಡವೊಂದು ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ,ಅಲೆದು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿತ್ತು. ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕೈಬೆರಳಚ್ಚು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ತಪಾಸಣೆಗೊಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನಿಕಟವಾಗಿ ತಪಾಸಣೆಗೊಳಪಡಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ದಾಖಲೆ ದೊರಕದಿದ್ದವರನ್ನು ತನಿಖೆಯಿಂದ  ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 2000 ಜನರನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು, &quot;300ಗಿಂತ ಅಧಿಕ&quot; ಜನರನ್ನು ತನಿಖೆಗೊಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 80 ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಗೃಹ ಇಲಾಖೆ ಕಛೇರಿಗೆ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ [[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಸ್ವಾನ್ಸನ್‌]]ರ ವರದಿ, 1888ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 19, HO 144/221/A49301C, ಬೆಗ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 205; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 113; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 125&lt;/ref&gt; ಇಂದಿಗೂ ಪೋಲಿಸರ ಕಾರ್ಯವು ಅದೇ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;canter12&quot;&gt;[[ಕ್ಯಾಂಟರ್‌, ಡೇವಿಡ್‌]] (1994), ''ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ ಶ್ಯಾಡೊವ್ಸ್‌: ಇನ್‌ಸೈಡ್‌ ದಿ ಮೈಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸಿರಿಯಲ್‌ ಕಿಲ್ಲರ್‌'', ಲಂಡನ್‌: ಹಾರ್ಪರ್‌ಕೊಲ್ಲಿನ್ಸ್‌, ಪುಟಗಳು 12–13, ISBN 0002552159&lt;/ref&gt;
ಡಿಟೆಕ್ಟೀವ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ ಎಡ್ಮಂಡ್‌ ರೈಡ್‌ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುವ [[ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪೋಲಿಸ್‌]] ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ (H) ವಿಭಾಗವು [[ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ ಇನ್ವೇಸ್ಟಿಗೇಶನ್‌ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌]] (CID)ನೊಂದಿಗೂಡಿ ತನಿಖೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ನಿಕೋಲ್ಸ್‌ನ ಕೊಲೆಯ ನಂತರ, ಡಿಟೆಕ್ಟೀವ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ಗಳಾದ [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ ಅಬ್ಬರ್‌ಲೈನ್‌]], ಹೆನ್ರಿ ಮೂರೆ, ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್‌ ಅಂಡ್ರೋಸ್‌ರನ್ನು ತನಿಖೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. [[ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಲಂಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಎಡೋವ್ಸ್‌ ಕೊಲೆಪ್ರಕರಣದ ನಂತರ, ಡಿಟೆಕ್ಟೀವ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ವಿಲಿಯಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಸಿಟಿ ಪೋಲಿಸ್‌]]ತಂಡ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು.&lt;ref name=&quot;met&quot;/&gt; ಆದರೂ, ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್‌, ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ ಮತ್ತು ಎಡೋವ್ಸ್‌ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ  ಅಂದರೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7 ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 6 ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿದ್ದ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಅಂಡರ್ಸನ್‌]]ರು ಹೊಸದಾಗಿ CID ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ನಂತರ ಸಮಗ್ರ ಕೊಲೆ ತನಿಖೆಗೆ ಅಡಚಣೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 675&lt;/ref&gt; ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌ನಿಂದ ತನಿಖೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಲು ಮುಖ್ಯ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ [[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಸ್ವಾನ್ಸನ್‌]]ರ ನೇಮಕಕ್ಕೆ [[ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪೋಲಿಸ್‌ ಕಮೀಷನರ್‌]] ಆದ ಸರ್ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ವಾರನ್‌]]ಗೆ ಪ್ರೇರೆಪಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ಪು. 205; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು. 84–85&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Ripper cartoon punch.png|thumb|right|alt=Drawing of a blind-folded policeman with arms outstretched in the midst of a bunch of ragamuffin ruffians|ಪೋಲಿಸರ ಯೋಗ್ಯತೆ ಟೀಕಿಸಿ, ಜಾನ್‌ ಟೆನಿಯಲ್‌ರವರು ಬಿಡಿಸಿದ (22 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1888) &quot;ಬ್ಲೈಂಡ್‌-ಮ್ಯಾನ್‌'ಸ್‌ ಬಫ್‌&quot;: ಪಂಚ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ. ಪೋಲಿಸರು ಅನರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಅವ್ಯವಸ್ಥತೆಯ ಆಗರ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಕೊಲೆಗಾರನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾಗದ ಪೋಲಿಸರ ವಿಫಲತೆಯ ಕಾರಣ ಬಲಪಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಪು. 57&lt;/ref&gt;]]
ಪೋಲಿಸ್‌ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ [[ಲಂಡನ್‌ನ ಈಸ್ಟ್‌ ಎಂಡ್‌]]ನ [[ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ವಿಜಿಲನ್ಸ್‌ ಕಮಿಟಿ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಘದ, ಸದಸ್ಯರು ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ರಸ್ತೆ-ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಸ್ತು ತಿರುಗಿದರು, ಕೊಲೆಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದವರಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ನೀಡುವಂತೆ  ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಲು ಖಾಸಗಿ ಪತ್ತೆದಾರರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;committee&quot;/&gt; 1888ರಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲಸ್ಕ್‌]]ರು ಸಮಿತಿಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;committee&quot;&gt;ಉದಾ. ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು. 245–252&lt;/ref&gt;
ಈ ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಮಾದರಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಾಂಸ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುವವರು, ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಈ ಕೃತ್ಯವೆಸಗಿರಬಹುದೆಂದು ಸಂದೇಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಂಸವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಟುಕರನ್ನು  ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನಿರಪರಾಧಿಗಳು,ಎಂದು [[ಸಿಟಿ ಪೋಲಿಸ]]ನ ಹಂಗಾಮಿ ಕಮೀಷನರ್‌ ಆಗಿದ್ದ ಮೇಜರ್‌ ಹೆನ್ರಿ ಸ್ಮಿತ್‌ರ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 274&lt;/ref&gt; 76 ಮಾಂಸವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಟುಕರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಹಿಂದಿನ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗೃಹ ಇಲಾಖೆ ಕಛೇರಿಗೆ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ [[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಸ್ವಾನ್ಸನ್‌]]ರು ಕಳುಹಿಸಿದ ಪತ್ರವು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು.&lt;ref&gt;[[ಗೃಹ ಇಲಾಖೆ ಕಛೇರಿ]]ಗೆ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಸ್ವಾನ್ಸನ್‌ರ ವರದಿ, 1888ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 19, HO 144/221/A49301C, ಬೆಗ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 206 ಮತ್ತು ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 125&lt;/ref&gt; ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದ ನಡುವೆ ಚಲಿಸುವ ಪಶುಸಾಗಾಣಿಕಾ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿನ ಮಾಂಸದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಅಥವಾ ದನದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಇಲ್ಲವೆ ದನಗಾಹಿಯಾಗಿರುವ ಅಪರಾಧಿಯು ಈ ರೀತಿಯ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರಬಹುದೆಂದು [[ಕ್ವೀನ್‌ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. [[ಲಂಡನ್‌ ಬಂದರು]]ಗಳಿಗೆ ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ವರ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಜಾನ್‌ರವರು ಬರೆದಿರುವ &quot;ದಿ ಇಮ್ಯಾಜಿನೇಟೀವ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ ಆಫ್‌ ದಿ ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌&quot;, ಪು. 48&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತಹ ದೋಣಿಗಳು ಗುರುವಾರ ಅಥವಾ ಶುಕ್ರವಾರ ಬಂದು, ಶನಿವಾರ ಅಥವಾ ಭಾನುವಾರ ವಾಪಸಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 93; ''ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌'', 1888ರ ನವೆಂಬರ್‌ 10, ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 341&lt;/ref&gt; ದನಕರುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕೊಲೆಗಳು ನಡೆದ ದಿನದಂದು ಯಾವುದೇ ದೋಣಿಗಳು ಸಂಚರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ದೋಣಿಗಳ ನಡೆಸುವವರು ಅಥವಾ ಅಂಬಿಗರ ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಸ್ಥಳಾಂತರವೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ರಾಬರ್ಟ್‌ ಅಂಡರ್ಸನ್‌ ಟು ಹೋಮ್‌ ಆಫೀಸ್‌, 1889ರ ಜನವರಿ 10, 144/221/A49301C ff. 235–6, ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 399&lt;/ref&gt;

=== ಅಪರಾಧಿ ಹಿನ್ನಲೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ ===
ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಲಂಡನ್‌ CIDಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಅಂಡರ್ಸನ್‌]]ರು, ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ, ಪೋಲಿಸ್‌ ವಿಭಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಕ [[ಥಾಮಸ್‌ ಬಾಂಡ್‌]]ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 186–187; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 359–360&lt;/ref&gt; &quot;ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಕೊಲೆಗಾರನ&quot; ಲಕ್ಷಣವು ಮೊದಲ [[ಅಪರಾಧಿ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಣ]]ವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬಾಂಡ್‌ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;canter5&quot;&gt;ಕ್ಯಾಂಟರ್‌, ಪುಟಗಳು 5–6&lt;/ref&gt; ಬಾಂಡ್‌ರ ಈ ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಧಾರವು  ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿ ಕೊಲೆಗೈದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಹಿಂದಿನ ಕನಾನಿಕಲ್‌ ಕೊಲೆಗಳ [[ಶವ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯ ವರದಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;bond&quot;&gt;ಥಾಮಸ್‌ ಬಾಂಡ್‌ರಿಂದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಅಂಡರ್ಸನ್‌ರಿಗೆ ಪತ್ರ, 1888 ನವೆಂಬರ್‌ 10, HO 144/221/A49301C, ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 360–362 ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 145–147&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ:
{{quote|All five murders no doubt were committed by the same hand. In the first four the throats appear to have been cut from left to right, in the last case owing to the extensive mutilation it is impossible to say in what direction the fatal cut was made, but arterial blood was found on the wall in splashes close to where the woman's head must have been lying.&lt;br /&gt;All the circumstances surrounding the murders lead me to form the opinion that the women must have been lying down when murdered and in every case the throat was first cut.&lt;ref name=bond/&gt;}}
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಥವಾ ಅಂಗರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ &quot;ಮಾಂಸದವ್ಯಾಪಾರಿ ಅಥವಾ ಕುದುರೆ ಮಾಂಸ ಕತ್ತರಿಸುವ ಕಟುಕರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನ&quot; ಕೊಲೆಗಾರನಿಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಾಂಡ್‌ರವರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;bond&quot;/&gt; ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಕೊಲೆಗಾರ ಏಕಾಂತ ಬಯಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, &quot;ನರಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕಾಮುಕ [[ಗೀಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ&quot;. ಆತನ &quot;[[ಅತಿಕಾಮುಕತೆ]]&quot; ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಕೊಲೆಗೀಡಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಸಿಗಿದು ಹಾಕುವನು.&lt;ref name=&quot;bond&quot;/&gt; ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಂಡ್‌ ಈ ರೀತಿ ಕೂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, &quot;ನರಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಚೋದನೆಯು ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮತ್ತು ಚಿಂತಾಮಗ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಧವಿಶ್ವಾಸವು ಮೂಲ ರೋಗವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನಾನು ಈ ಊಹೆಗಳನ್ನು ಸರಿ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ&quot;.&lt;ref name=&quot;bond&quot;/&gt; ಯಾವುದೇ ಕೊಲೆಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಾಚಾರ  ನಡೆಸಿದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ,&lt;ref name=&quot;keppel&quot;/&gt;&lt;ref&gt;ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪು. 38&lt;/ref&gt; ಚೂರಿಯಿಂದ ಇರಿಯುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು &quot;ಗಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಕುರೂಪಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವುದರಿಂದ&quot; ಕೊಲೆಗಾರ ಕೇವಲ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಲೈಂಗಿಕ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಅಪರಾಧ ಎಸಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯವನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;keppel&quot;&gt;[[ಕೆಪ್ಪೆಲ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌ D.]]; ವೀಸ್‌, ಜೋಸೆಫ್‌ G.; ಬ್ರೌನ್‌, ಕ್ಯಾಥರಿನ್‌ M.; ವೆಲ್ಚ್‌, ಕ್ರಿಸ್ಟನ್‌ (2005), [http://dx.doi.org/10.1002/jip.22 &quot;ದಿ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌: ಎ ''ಮೊಡಸ್‌ ಒಪರಿಂಡಿ''  ಆಂಡ್‌ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ಎನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ 1888–1891 ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌&quot;], ''ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟೀವ್‌ ಸೈಕಾಲಜಿ ಆಂಡ್‌ ಆಫೆಂಡರ್‌ ಪ್ರೋಫೈಲಿಂಗ್‌'', ಸಂ. 2, ಪುಟಗಳು 1–21&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಮೊನ್‌ ಕ್ರ್ಯಾಫ್ಟ್‌-ಎಬಿಂಗ್‌]]ರ ''ಸೈಕೊಪಥಿಯಾ ಸೆಕ್ಸುಯಲಿಸ್‌'' ನ ಸಮಕಾಲೀನ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಪು. 111&lt;/ref&gt; ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಒಂದು ಊಹೆಯಂತೆ ಇತರರು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 187–188, 261; ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪುಟಗಳು 121–122&lt;/ref&gt; ಆಧುನಿಕ ದಿನಗಳ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಾರರ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ವೇಶ್ಯೆಯರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿ, ಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ &quot;ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್‌ ರಿಪ್ಪರ್‌&quot; [[ಪೀಟರ್‌ ಸುಕ್ಲಿಫ್ಫೆ]]ನಂತೆಯೆ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಕೂಡ ಬುದ್ದಿಕೆಟ್ಟ ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕನಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪು. 204&lt;/ref&gt;

== ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:JacktheRipperPuck.jpg|thumb|left|alt=Cartoon of a man holding a bloody knife looking contemptuously at a display of half-a-dozen supposed and dissimilar likenesses|ಪುಕ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ 1889ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21ರ ಪ್ರತಿಯ ಮಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಟಾಮ್‌ ಮೆರ್ರಿಯವರು ಬಿಡಿಸಿದ, ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ಗುರುತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಊಹೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು.]]
ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತಿತರ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ನಿಗದಿತ ಬೀದಿ-ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ರಿಪ್ಪರ್‌ ಉಳಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಯೇ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪು. 205; ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 263&lt;/ref&gt; ಇತರರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಲೆಗಾರನು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬದವನಾಗಿದ್ದು, ವೈದ್ಯನಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಅವನು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ಗೆ ಬಂದವನಾಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 43&lt;/ref&gt; ಕೊಲೆಗಾರನಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಭಯ-ಭಕ್ತಿ ಇದ್ದು, ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಶ್ರೀಮಂತರಿಂದ ಬಡವರ ಶೋಷಣೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆತ ರೋಷದಿಂದ ನೋಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.&lt;ref&gt;ಮೀಕಲ್‌; ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪುಟಗಳು 111–114&lt;/ref&gt; ಲೇಖಕ [[ಸ್ಟೀಫನ್‌ ನೈಟ್‌]] 1976ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದ ವೈದ್ಯನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿವರವಾದ [[ಮಸಾನಿಕ್‌ ಸಂಚಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದನು''[[Jack the Ripper: The Final Solution]]''. ಆದರೆ ಹಲವು ಲೇಖಕರು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಕಾಲ್ಪನಿಕವೆಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ಪುಚಗಳು x–xi; ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪುಟಗಳು 205, 267–268; ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 209–244; ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪು. 70&lt;/ref&gt; ಪೋಲಿಸ್‌ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗದ ಸಮಕಾಲೀನ ದಾಖಲೆಗಳು ಹಾಗೇಯೆ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಪರೋಕ್ಷ ಕಾರಣರಾದವರು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು, ಕೊಲೆಗಳು ನಡೆದು ವರ್ಷಗಳೇ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊಲೆ ನಡೆಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದವರು, ಈಗ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಧುನಿಕ ಲೇಖಕರು &quot;ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲದೆ&quot; ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು  ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಪಡೆದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;e&amp;r&quot;&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 261&lt;/ref&gt; ಸರ್‌ [[ಮೆಲ್ವಿಲ್ಲೆ ಮ್ಯಾಕ್ನಾಗ್ಟನ್‌]]ರ 1894 ಪತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪೋಲಿಸ್‌ ದಾಖಲೆಯು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಸಮಕಾಲೀನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರ ವಿರುದ್ಧದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಉದಾ. ''[[ಪಾಲ್‌ ಮಾಲ್‌ ಗೇಜೆಟ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ ಅಬ್ಬರ್‌ಲೈನ್‌]], 1903ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 31, ಬೆಗ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 264&lt;/ref&gt;
ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ಗುರುತು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಿವಾದಗಳಿದ್ದರೂ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಈ ತನಿಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನೂರನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;whiteway&quot;&gt;ವೈಟ್‌ವೇ, ಕೆನ್‌ (2004). &quot;ಎ ಗೈಡ್‌ ಟು ದಿ ಲಿಟರೇಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌&quot;, ''ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಲಾ ಲೈಬ್ರರಿ ರಿವ್ಯೂ'', ಸಂ. 29 ಪುಟಗಳು 219–229&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಎಡ್ಲೆಸ್ಟನ್‌, ಪುಟಗಳು 195–244&lt;/ref&gt; ಹ್

== ಪತ್ರಗಳು ==
ರಿಪ್ಪರ್‌ ಕೊಲೆಗಳಾದ ನಂತರ, ಪೋಲಿಸ್‌ ಠಾಣೆಗಳು, ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು  ಪ್ರಕರಣದ ಕುರಿತು ನೂರಾರು ಅಹವಾಲು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;[[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾರ್ಮಿಕ್‌]] &quot;ಕನಿಷ್ಠ 2000ರಲ್ಲಿ&quot; ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ (ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪು. 180). 1888 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 20ರ ''ಇಲ್ಯುಸ್ಟೇಟೆಡ್‌ ಪೋಲಿಸ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌'' ನ ಪ್ರಕಾರ ಪೋಲಿಸ್‌ರಿಂದ ಸುಮಾರು 700 ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು (ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪು. 199). ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಲಂಡನ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 300ರಷ್ಟನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ (ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪು. 149).&lt;/ref&gt; ಇಂತಹ ಮನವಿಗಳು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸದುದ್ದೇಶದಿಂದ, ಕೊಲೆಗಾರನನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು ನಿರುಪಯುಕ್ತ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 165; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪು. 105; ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 105–116&lt;/ref&gt;
ನೂರಾರು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊಲೆಗಾರನೇ ಸ್ವತಃ ಬರೆದಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು,&lt;ref&gt;ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 200ರಷ್ಟು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ (ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪುಟಗಳು 8, 180).&lt;/ref&gt; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಒಕ್ಕಣಿಗಳೆಂದರೆ : [[&quot;ಡಿಯರ್‌ ಬಾಸ್‌&quot; ಪತ್ರ]], [[&quot;ಸೌಸಿ ಜ್ಯಾಕಿ&quot; ಅಂಚೆಪತ್ರ]] ಮತ್ತು [[&quot;ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌&quot; ಪತ್ರ]].&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪುಟಗಳು 219 ಫೋಲಿಯೊಗಳು&lt;/ref&gt;
&quot;ಡಿಯರ್‌ ಬಾಸ್‌&quot; ಎಂಬ ಪತ್ರವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25ರಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ 1888ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 27ರ [[ಅಂಚೆಮುದ್ರೆ]] ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ದಿನ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಅದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29ರಂದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌]]ಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪುಟಗಳು 76–77; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 137; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪುಟಗಳು 16–18; ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪುಟಗಳು 48–49&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ತಮಾಷೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿರಬಹುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಪತ್ರದ ಅಂಚೆಮುದ್ರೆ ಹಾಕಿದ ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಒಂದು ಕಿವಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಡೋವ್ಸ್‌ ಮೃತದೇಹ ದೊರೆತಾಗ, &quot;([[ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳಿ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ]] ) ಮಹಿಳೆಯ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸು ಎಂದು&quot; ಬರೆದಿದ್ದ ಪತ್ರವು ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪುಟಗಳು 78–79; ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪು. 221&lt;/ref&gt; ಆದರೂ, ಕೊಲೆಗಾರನು ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಎಡೋವ್ಸ್‌ಳ ಕಿವಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿ, ತುಂಡರಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆದರೆ ಪೋಲಿಸ್‌ ಠಾಣೆಗೆ ಕಿವಿಯನ್ನು ರವಾನಿಸುವುದಾಗಿ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದವನ ಬೆದರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪು. 79; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪು. 179; ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪು. 221&lt;/ref&gt; ಈ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ  ಸಹಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ನಂತರ ಈ ಹೆಸರು ಕುಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪುಟಗಳು 77–78; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 140; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 193&lt;/ref&gt; ಅದರ ನಂತರದ ಹಲವು ಪತ್ರಗಳು ಇದೇ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪು. 87; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 652&lt;/ref&gt; 1888 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಬಂದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲೇ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹಲವು ಪರಿಣತರು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಸ್‌ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ, ಕೊಲೆ ನಡೆದ ಬಹು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪೋಲಿಸ್‌ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ನಕಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪು. 223&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:FromHellLetter.jpg|thumb|left|alt=Scrawled and misspelled note reading: From hell—Mr Lusk—Sir I send you half the kidne I took from one woman prasarved it for you tother piece I fried and ate it was very nise I may send you the bloody knif that took it out if you only wate a whil longer—Signed Catch me when you can Mishter Lusk|&quot;ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌&quot; ಪತ್ರ]]
1888 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1ರಂದು &quot;ಸೌಸಿ ಜ್ಯಾಕಿ&quot; ಅಂಚೆಕಾಗದಕ್ಕೆ ಅಂಚೆಮುದ್ರೆ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಅದೇ ದಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿಯು ಆ ಪತ್ರ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿನ ಕೈಬರಹ&quot;ಡಿಯರ್‌ ಬಾಸ್‌&quot; ಪತ್ರದ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪುಟಗಳು 219–222&lt;/ref&gt; &quot;ಈ ಬಾರಿ ಜೋಡಿ ಕೊಲೆಗಳು&quot; ಎಂದು ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಎರಡು ಕೊಲೆಗಳಾಗುವುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಸ್ಟ್ರೈಡ್‌ ಮತ್ತು ಎಡೋವ್ಸ್‌ರ ಕೊಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;saucy&quot;/&gt; ಈ ಕೊಲೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ ಪತ್ರವನ್ನು ಮೇಲ್‌ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಚಿತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಅಪರಾಧ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸಿತು. ಆದರೆ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಅಂಚೆಮುದ್ರೆ ಹಾಕಿದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಕೊಲೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಂತರ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;saucy&quot;&gt;ಕುಕ್‌, ಪುಟಗಳು 79–80; ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪುಟಗಳು 219–222; ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 123&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:George Lusk, President of the Whitechapel Vigilance Committee.jpg|thumb|upright|right|alt=Man with a moustache wearing a bowler hat, topcoat, and leather gloves. He holds a cane in the left hand, and a cigar in the right.|ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ವಿಜಿವೆನ್ಸ್‌ ಕಮಿಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್‌ ಲಸ್ಕ್‌.]]
[[ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ವಿಜಿಲನ್ಸ್‌ ಕಮಿಟಿ]]ಯ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲಸ್ಕ್‌]]ರಿಗೆ &quot;ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌&quot; ಪತ್ರವು 1888ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 16ರಂದು ಬಂದಿತ್ತು. ಕೈಬರಹ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯ ಅಂಚೆಕಾಗದ &quot;ಡಿಯರ್‌ ಬಾಸ್‌&quot; ಪತ್ರದಂತಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;hell&quot;/&gt; ಪತ್ರದೊಂದಿಗೆ &quot;ಮದ್ಯಸಾರದ ಸ್ಪಿರಿಟ್‌‍&quot;ನಲ್ಲಿನ ([[ಎಥನಾಲ್‌]])ನಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಸಿದ [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]]ದ ಅರ್ಧ ಭಾಗವುಳ್ಳ ಚಿಕ್ಕ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವುದನ್ನು ಲಸ್ಕ್‌ ಗಮನಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;hell&quot;&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 170&lt;/ref&gt; ಇದು ಕೊಲೆಗಾರನು ಬಗೆದು ತೆಗೆದ ಎಡೋವ್ಸ್‌ಳ ಎಡ ಮೂತ್ರಪಿಂಡವಾಗಿತ್ತು. ಇನ್ನುಳಿದ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು &quot;ಕರಿದು, ತಿಂದೆ&quot; ಎಂದು ಪತ್ರದ ಬರಹಗಾರ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ  ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದವು: ಕೆಲವರು ಅದು ಎಡೋವ್ಸ್‌ಳ ಮೂತ್ರಪಿಂಡವೆಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಈ ವಿಷಯವು ಕರಾಳ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಸ್ಯ ಎಂದು ವಾದಿಸುವರು.&lt;ref name=&quot;met&quot;/&gt;&lt;ref&gt;ಡಿಗ್ರೇಜಿಯಾ, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌-ಮೈಕಲ್‌ (2000). [http://www.casebook.org/dissertations/dst-cmdlusk.html &quot;ಅನದರ್‌ ಲೂಕ್‌ ಎಟ್‌ ದಿ ಲಸ್ಕ್‌ ಕಿಡ್ನಿ&quot;], ''ರಿಪ್ಪರ್‌ ನೋಟ್ಸ್‌'', 2009ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 16ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt; [[ಲಂಡನ್‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌]]ನ ಡಾ. [[ಥಾಮಸ್‌ ಒಪನ್‌ಶಾವ್‌]]ರವರು ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಇದು ಮಾನವನ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಎಡಭಾಗದ್ದು ಎಂದಷ್ಟೆ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ (ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ವರದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ) ಅವರಿಗೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡವು ಯಾವ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪು. 146&lt;/ref&gt; ಇದಾದ ನಂತರ ಒಪನ್‌ಶಾವ್‌ ರಿಗೆ [[&quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌&quot;ಎಂದು ಸಹಿಮಾಡಿದ]] ಪತ್ರಗಳು  ಬಂದವು.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/1286183.stm ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ 'ಲೆಟರ್‌' ಮೇಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌], BBC, 19 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2001, 2010ರ ಜನವರಿ 2ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt;
ಯಾರೊಬ್ಬರಾದರೂ ಕೈಬರಹ ಗುರುತಿಸಬಹುದೆಂಬ ಪೊಳ್ಳು ವಿಶ್ವಾಸದೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ರ ‌3ರಂದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ &quot;ಡಿಯರ್‌ ಬಾಸ್‌&quot; ಪತ್ರ ಮತ್ತು ಅಂಚೆಕಾಗದದ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪುಟಗಳು 32–33&lt;/ref&gt; ಗೋಡ್‌ಫ್ರೈ ಲಶಿಂಗ್ಟನ್‌ಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಾಶ್ವತ [[ಅಂಡರ್‌-ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಆಫ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಹೋಮ್‌ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌]]ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ವಾರನ್‌ರವರು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುವರು, &quot;ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚೇಷ್ಟೆಗಾಗಿ ಹೆಣೆದ ಕಥೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಿ, ಆ ಪತ್ರದ ಬರಹಗಾರನನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುದು ನಮ್ಮ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ.&quot;&lt;ref&gt;ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ವಾರನ್‌ನಿಂದ ಗಾಡ್‌ಫ್ರೈ ಲಶಿಂಗ್ಟನ್‌ರಿಗೆ ಪತ್ರ, 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1888, ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪೋಲಿಸ್‌ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹ MEPO 1/48, ಕುಕ್‌, ಪು. 78; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 140 ಮತ್ತು ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪು. 43ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ.&lt;/ref&gt; 1888ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 7ರ ಭಾನುವಾರದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ''[[ರೆಫರಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ &quot;ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಆಕಾಶದೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲು,&quot; ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯೊಬ್ಬರು ಈ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು [[ಜಾರ್ಜ್‌ R. ಸಿಮ್ಸ್‌]]ರು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ರನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪುಟಗಳು 41, 52 ಮತ್ತು ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪು. 54&lt;/ref&gt; &quot;ಡಿಯರ್‌ ಬಾಸ್‌&quot; ಪತ್ರ ಮತ್ತು ಅಂಚೆಕಾಗದ ಎರಡನ್ನು ಬರೆದವನು, ಒಬ್ಬ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಪೋಲಿಸ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗುರುತಿಸಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪುಟಗಳು 94–95; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪುಟಗಳು 45–48; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪುಟಗಳು 624–633; ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪುಟಗಳು 219–222; ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 121–122&lt;/ref&gt; 1913ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರದು ಮುಖ್ಯ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ [[ಜಾನ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌ ಲಿಟಲ್‌ಚೈಲ್ಡ್‌]]ರು ಜಾರ್ಜ್‌ R. ಸಿಮ್ಸ್‌ರಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ, ಟಾಮ್‌ ಬುಲನ್‌ರನ್ನು ಆ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪುಟಗಳು 96–97ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪು. 49; ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌'', ಪು. 193; ಮತ್ತು ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪು. 254&lt;/ref&gt; 1931ರಲ್ಲಿ &quot;ತಮ್ಮವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟನ್ನು (ಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಖ್ಯೆ) ಜೀವಂತಾಗಿಸಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು&quot; ಇಂತಹ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರ ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಫ್ರೆಡ್‌ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಎನ್ನುವ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಫ್ರ್ಯಾಂಸಿಸ್‌ E. ಕ್ಯಾಂಪ್ಸ್‌, 1966 ಆಗಸ್ಟ್‌‌, &quot;ಮೋರ್‌ ಆನ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌&quot;, ''ಕ್ರೈಮ್‌ ಆಂಡ್‌ ಡಿಟೆಕ್ಷನ್‌'', ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪುಟಗಳು 51–52&lt;/ref&gt;

== ಮಾಧ್ಯಮ ==
[[ಚಿತ್ರ:Wanted poster.jpg|thumb|left|alt=Ghastly murder in the East End. Dreadful mutilation of a woman. Capture: Leather Apron|1888ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಗಾರನನ್ನು &quot;ಲೆದರ್‍‌ ಏಪ್ರಾನ್‌&quot; ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.]]
ರಿಪ್ಪರ್‌ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಅಪರಾಧದ ಸುದ್ದಿಗಳ ಉತ್ತಮ  ಜಲಾನಯನವೆನಿಸಿತ್ತು.ಅವುರುಗಳಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ಪರ್ವಕಾಲವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;odnb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;w&amp;b20&quot;/&gt; ಇದು ಮೊದಲ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಾರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ರ ಪ್ರಕರಣವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭ್ರಮಾವೇಶವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;odnb&quot;&gt;[[ಡೇವನ್ಪೋರ್ಟ್‌-ಹಿನಸ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌]] (2004). [http://www.oxforddnb.com/view/article/38744 &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ (fl. ][http://www.oxforddnb.com/view/article/38744 1888)&quot;], ''ಆಕ್ಸಫರ್ಡ್‌ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಯೊಗ್ರಾಫಿ''. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟ್ ಪ್ರೆಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಚಂದಾದಾರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;w&amp;b20&quot;&gt;ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪುಟಗಳು 20, 52&lt;/ref&gt; 1850ರ ದಶಕದ ತೆರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆ-ತಿದ್ದುಪಡಿಯಿಂದಾಗಿ, ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾಶನ-ಪ್ರಕಟನೆ ವೆಚ್ಚ ಅಗ್ಗವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅವುಗಳ ಪ್ರಸಾರವೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 208&lt;/ref&gt; ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ಸುದ್ದಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದ ''[[ಇಲ್ಯುಸ್ಟೇಟೆಡ್‌ ಪೋಲಿಸ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌]]'' ನಂತಹ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅರ್ಧ ಪೆನ್ನಿಯಷ್ಟು ಅಗ್ಗವಾಗಿದ್ದವು.ಈ ಭಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಯಿಕೊಡೆಗಳಂತೆ ಮೇಲೆದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಕರ್ಟಿಸ್‌, L. ಪೆರ್ರಿ, Jr. (2001). ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಆಂಡ್‌ ದಿ ಲಂಡನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌''. ಯಾಲೆ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌. ISBN 0791067726&lt;/ref&gt;
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಕೋಲ್ಸ್‌ ಕೊಲೆ ನಂತರ, ''[[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌]]''  ಹೀಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ: &quot;ಪೋಲಿಸರು ತಾವು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು, ಅವರು ಆದಷ್ಟು ರಹಸ್ಯವಾಗಿರಿಸುವುದು ಅವರ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. 'ಲೆದರ್‌ ಏಪ್ರಾನ್‌' ಎನ್ನುವ ಕುಖ್ಯಾತ ಸ್ವರೂಪದ ಪತ್ತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಪೋಲಿಸರು ಗಮನ ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;''ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌'', 6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1888, ಬೆಗ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 98&lt;/ref&gt; CID ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತನಿಖೆಯ ವರದಿಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಆಶಾಭಂಗವಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ವರದಿಗಳ ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;odnb&quot;/&gt;&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 214&lt;/ref&gt; &quot;ಲೆದರ್‌ ಏಪ್ರಾನ್‌&quot;ರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವಿವರಣೆಯು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;ಉದಾ. 1888ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10ರಂದು ''ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌'', ಮತ್ತು 1888ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 5ರ ''ಆಸ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌'', ಬೆಗ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪುಟಗಳು 98–99; 1888ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5ರ ''ದಿ ಸ್ಟಾರ್‌'', ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಂಬಿಲೋ ಪು. 80ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು &quot;ವರದಿಗಾರರ ಊಹೆಯ ವಿಪರೀತ ಬೆಳವಣಿಗೆ&quot;ಯಂತೆ ಈ ವರದಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.&lt;ref&gt;1888ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8ರ ''ಲೇಟನ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌'', ಬೆಗ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 99&lt;/ref&gt; &quot;ಲೆದರ್‌ ಏಪ್ರಾನ್‌&quot;&lt;ref name=&quot;pizer&quot;&gt;ಉದಾ. ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪು. 251; ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 49&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ, ಚರ್ಮದ ಚಪ್ಪಲಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಯಹೂದಿ [[ಜಾನ್‌ ಪಿಜರ್‌]]ನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಸಹ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ &quot;ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರಗಳಲಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.(2/) ತಾನು ಅಪರಾಧ ನಡೆದಾಗ ಬೆರೆಡೆ ಇದ್ದೆ ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷಿ-ಪುರಾವೆಗಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ದೃಡೀಕರಣದ ನಂತರ, ಆತನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ರ್ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;pizer&quot;/&gt;
&quot;ಡಿಯರ್‌ ಬಾಸ್‌&quot; ಪತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಂತರ, ಕೊಲೆಗಾರನನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಹೆಸರಾಗಿ &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌&quot; ಸ್ಥಾನವನ್ನು &quot;ಲೆದರ್‌ ಏಪ್ರಾನ್‌&quot; ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌'', ಪು. 13, 86&lt;/ref&gt; &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲಂಡನ್‌ ದಾಳಿಕೋರನನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು: ತಾನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು, ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿಂದ ಜಿಗಿಯುವ &quot;[[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌-ಹೀಲ್ಡ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌]]&quot;,ಎಂಬಾತ ತಾನು ಬಂದಷ್ಟೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಹೋಗುವನು.&lt;ref&gt;[[ಆಕ್ರೋಯ್ಡ್‌, ಪೀಟರ್‌]], &quot;ಇಂಟ್ರಾಡಕ್ಷನ್‌&quot;, ವರ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪು. 10&lt;/ref&gt; [[ಆಕ್ಸಿಮ್ಯಾನ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂ ಒರ್ಲೆಯನ್ಸ್‌]], [[ಬಸ್ಟನ್‌ ಸ್ಟ್ರೇಂಗ್ಲರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಟ್‌‌ವೇ ಸ್ನಿಪರ್‌]]ನಂತಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೊಲೆಗಾರನಿಗೆ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಅಥವಾ ಉಪನಾಮ ಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಗ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ರಿಪ್ಪರ್‌]], [[ಡಸೆಲ್ಡೊರ್ಫ್‌ ರಿಪ್ಪರ್‌]], [[ಕ್ಯಾಮ್ಡೆನ್‌ ರಿಪ್ಪರ್‌]], [[ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ಸ್ಟ್ರೀಪ್ಪರ್‌]], [[ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್‌ ರಿಪ್ಪರ್‌]] ಮತ್ತು [[ರೋಸ್ಟೊವ್‌ ರಿಪ್ಪರ್‌]]. ಭಾವೋದ್ರೇಕಗೊಳಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು, ಕೊಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾರನ್ನು ಈವರೆಗೂ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿವೆ. ಈ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ  ಬಂಧಿಸದಿರುವದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆರಹಿತದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿವೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪರಿಣತರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಅಡಚಣೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಇದು ನಂತರದ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಾರರಿಗೆ ದಂತಕಥೆಯಂತಿರುವುದು.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಜಾನ್‌, &quot;ದಿ ಇಮೇಜಿನೇಟೀವ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ ಆಫ್‌ ದಿ ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌&quot;, ವರ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ‌, ಪು. 54&lt;/ref&gt;

== ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತ(ಪರಂಪರೆ) ==
[[ಚಿತ್ರ:Jack-the-Ripper-The-Nemesis-of-Neglect-Punch-London-Charivari-cartoon-poem-1888-09-29.jpg|thumb|right|alt=A phantom brandishing a knife floats through a slum street|1888ರ 'ಪಂಚ್‌' ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೂತ ನಡೆದಾಡುವಂತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಮೂರ್ತರೂಪದಂತೆ 'ನೆಮಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ನೆಗ್ಲೆಟ್‌': ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಅನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.]]
ನಿಜವಾದ ಕೊಲೆಗಾರನನ್ನು ಹುಡುಕಲು, ಕೊಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಮಕಾಲೀನ ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನದ ಪುರಾವೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾಹ್ರತೆ   ಇಲ್ಲವೆ ಬದುಕುಳಿದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಕುಕ್‌, ಪು. 31&lt;/ref&gt; ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದ DNA ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ವರದಿಯು ಗೊಂದಲವಾಗಿದ್ದು;&lt;ref&gt;ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌, ಕಥಿ (18 ಮೇ 2006). [http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html &quot;ವಾಸ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಎ ವುಮನ್‌?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110913124823/http://www.independent.co.uk/news/science/was-jack-the-ripper-a-woman-478597.html |date=2011-09-13 }} ''[[ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌]]'', 2009ರ ಮೇ 5ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt; ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿ ವಸ್ತು-ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಮೀಕಲ್‌, ಪು. 197; ರಂಬಿಲೋ, ಪು. 246&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಕೊಲೆಗಳ ವಿಷಯ  ಕುರಿತು ವಿವಿಧ 150 ಬರಹಗಳು ಬೆಳಕು ಕಂಡಿವೆ.ಈಗ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು,&lt;ref&gt;[http://www.casebook.org/ripper_media/book_reviews/non-fiction/ ಬುಕ್ಸ್‌ (ಅಕಲ್ಪಿತ ವಸ್ತುವಿನ ಕೃತಿ)], ಕೇಸ್‌ಬುಕ್‌: ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌, 2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ 24ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt; ಇದು ನೈಜ-ಅಪರಾಧದ ಬಗ್ಗೆ ಕೊಡುವ ವಿವರವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;whiteway&quot;/&gt; ಸುಮಾರು 1976ರಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರರು ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕರಣದ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಲು [[ಕಾಲಿನ್‌ ವಿಲ್ಸನ್‌]], &quot;ರಿಪ್ಪರೊಲಜಿ&quot; ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;ಒಡೆಲ್‌; ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪುಟಗಳು 70, 124&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಇವಾನ್ಸ್‌, ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ P. (ಏಪ್ರಿಲ್ 16 [http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html &quot;ರಿಪ್ಪರೊಲಜಿ, ಎ ಟರ್ಮ್‌ ಕಾಯಿನ್ಡ್‌ ಬೈ...&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321211934/http://www.rippernotes.com/ripperology-ripperphile.html |date=2008-03-21 }}, ''ರಿಪ್ಪರ್‌ ನೋಟ್ಸ್‌'', 2009ರ ಮೇ 1ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; 1990ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ರ ಬಗ್ಗೆ ಆರು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳನ್ನು  ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು: ''ರಿಪ್ಪರೇನಾ''  (1992–ಈವರೆಗೆ), ''ರಿಪ್ಪರೊಲೊಜಿಸ್ಟ್‌''  (1994–ಈವರೆಗೆ, 2005ನಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಸ್ವರೂಪ ಮಾತ್ರ), ''ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಜರ್ನಲ್‌''  (1997–2000), ''ರಿಪ್ಪರ್‌ ನೋಟ್ಸ್‌''  (1999–ಈವರೆಗೆ), ''ರಿಪ್ಪರೂ''  (2000–2003), ಮತ್ತು ''ದಿ ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ 1888 ಜರ್ನಲ್‌''  (2005–ಈವರೆಗೆ).&lt;ref&gt;[http://www.casebook.org/ripper_media/book_reviews/periodicals/ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಪಿರಿಯೊಡಿಕಲ್ಸ್‌], ಕೇಸ್‍‌‌ಬುಕ್‌: ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌, 2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ 24ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt;
ಕೊಲೆಗಳು ನಡೆದ ರೀತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಕೊಲೆಗಳು ಈಸ್ಟ್‌ ಎಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಡತನ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಕಡೆಗೆ ಬೆರಳು ಮಾಡಿ ತೋರಿದವು.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪುಟಗಳು 1–2&lt;/ref&gt; ಜನನಿಬಿಡವಾಗುತ್ತಿದ್ದ  ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವಂಚಿತ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಹಲವರನ್ನು ಬೆಚ್ಚು ಬೀಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ವರ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಕ್‌, ಪುಟಗಳು 139–141; ವಾಘನ್‌, ಲಾರಾ, &quot;ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್‌ ದಿ ಈಸ್ಟ್‌ ಎಂಡ್‌ ಲೇಡಿರಿಂಥ್‌&quot;, ಪುಟಗಳು 236–237&lt;/ref&gt; ಕೊಲೆನಡೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ, ದ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು&lt;ref&gt;ವರ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ನಿಸ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌ರವರು ಬರೆದಿರುವ &quot;ಕಾಮನ್‌ ಲಾಜಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ 'ಫರ್ನಿಶಡ್‌ ರೂಮ್ಸ್‌': ಹೌಸಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ 1880ಸ್‌ ವೈಟ್‌ಚ್ಯಾಪಲ್‌&quot;,, pp. 177–179&lt;/ref&gt;. ಆದರೆ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ದಂತಕಥೆಯು ಕೊಲೆ ಸ್ಥಳಗಳ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ರಂಬಿಲೋ, ಪು. xv; ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪು. 136&lt;/ref&gt; [[ಕಮರ್ಷಿಯಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ದಿ ಟೆನ್‌ ಬೆಲ್ಸ್‌]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭವನವು ಹಲವಾರು ಅಮಾಯಕ ಬಲಿಪಶುಗಳ ಸತತ ಭೇಟಿಗೆ ಕಾರಣ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇಂತಹ ಪ್ರವಾಸಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವೂ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 19&lt;/ref&gt;
ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ [[ನೂರಾರು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳಿಗೆ]] ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನೈಜ ಘಟನೆಯಾಗಿರುವ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ [[ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದಿನಚರಿ ಪುಸ್ತಕ]] ಸೇರಿದಂತೆ ನೈಜ ಮತ್ತು ಊಹೆಯ ವಸ್ತುಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಆತನ ಕಥೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;ಬೆಗ್ಗ್‌, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು. 299; ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಪುಟಗಳು 272–277; ರಂಬಿಲೋ, ಪುಟಗಳು 251–253&lt;/ref&gt; ಕಾದಂಬರಿ, ಸಣ್ಣಕಥೆ, ಪದ್ಯ, ಹಾಸ್ಯ ಪುಸ್ತಕ, ಕ್ರೀಡೆ, ಹಾಡು, ನಾಟಕ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲದೇ 1930ನೇ ದಶಕದ [[ಅಲ್ಬನ್‌ ಬರ್ಗ್‌]]ರವರ ಒಪೆರಾ (ಗೀತ ನಾಟಕ) ''[[ಲೂಲು]]''  ನಲ್ಲಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಕೊಲೆಗಳ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ನಂತರ, &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಮಕ್ಕಳ ಹೆದರಿಸುವ ಪಿಶಾಚಿ ಮಾನವನಾಗುತ್ತಿದ್ದನು.&quot;&lt;ref&gt;[[ಡಿವ್‌, ವಾಲ್ಟರ್‌]] (1938). ''ಐ ಕಾಟ್‌ ಕ್ರಿಪ್ಪನ್‌''. ಲಂಡನ್‌: ಬ್ಲಾಕಿ ಆಂಡ್‌ ಸನ್‌. ಪು. 126, ಬೆಗ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪು. 198&lt;/ref&gt; ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ಚಿತ್ರಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಭಯಾನಕರವಾಗಿರುವುದು. 1920 ಮತ್ತು 1930ರ ದಶಕದ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ನನ್ನು ಆತನ ಸಂಶಯರಹಿತ ಬಲಿಪಶುಗಳ ಕೊಲೆ ಬಗ್ಗೆ  ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸುವ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿದ ಪುರುಷನಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನೆರಳಿನ ಛಾಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ಸೂಚಿಸುವ ಸನ್ನಿವೇಶ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;bloom&quot;/&gt; 1960ರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ರಿಪ್ಪರ್‌ &quot;ಎಂಬುದು ಲೂಟಿಕೋರರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು&quot;&lt;ref name=&quot;bloom&quot;&gt;ವರ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಮ್‌, ಕ್ಲೈವ್‌, &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ – ಎ ಲೆಗಸಿ ಇನ್ ಪಿಕ್ಟರ್ಸ್‌&quot;, ಪು. 251&lt;/ref&gt; ಆತನನ್ನು ಟೋಪಿ ಧರಿಸಿದ ಸಭ್ಯಪುರುಷನಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಯಿತು. [[ದಿ ಎಸ್ಟ್ಯಾಬ್ಲಿಷ್‌ಮೆಂಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರ ಶೋಷಣೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಡಿಸು ಎನ್ನುವಂತೆ ನಟಿಸುವ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರ ಅದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪು. 150&lt;/ref&gt; [[ಡ್ರ್ಯಾಕ್ಯುಲಾ]]ರ ಕ್ಲಾಕ್‌ ಅಥವಾ [[ವಿಕ್ಟರ್‌ ಫ್ರಾಂಕನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌]]ನ ಆರ್ಗನ್‌ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್‌ನಂತಹ ಭಯಾನಕ ಕಥೆಗಳಿಂದ ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ಕಲ್ಪನಾ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಗಳಿಂದ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ವರ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಮ್‌, ಕ್ಲೈವ್‌, &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ – ಎ ಲೆಗಸಿ ಇನ್ ಪಿಕ್ಟರ್ಸ್‌&quot;, ಪುಟಗಳು 252–253&lt;/ref&gt; [[ಶೆರ್ಲಾಕ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌]]ನಿಂದ [[ಜಪಾನೀಸ್‌ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಭಯಾನಕ ಕಥೆ]]ಯವರೆಗಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸಿನೆಮಾ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ವರ್ನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಮ್‌, ಕ್ಲೈವ್‌, &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ – ಎ ಲೆಗಸಿ ಇನ್ ಪಿಕ್ಟರ್ಸ್‌&quot;, ಪುಟಗಳು 255–260&lt;/ref&gt;
ಕೊಲೆಗಾರರ ಖ್ಯಾತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ಮೇಡಮ್‌ ಟುಸೌಡ್ಸ್‌]]' ಚೇಂಬರ್‌ ಆಫ್‌ ಹಾರರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಮೇಣದ ಪ್ರತಿಮೆ ಇಲ್ಲ. ಅವರ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಪರಿಚಯವಿರದ ಅಥವಾ ತಿಳಿದಿರದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿಮೆ ತಯಾರಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್‌, ಪೌಲಿನ್‌ (1984). ''ಮೇಡಮ್‌ ತುಸ್ಸೌಡ್‌'ಸ್‌ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಹಾರರ್ಸ್‌''. ಲಂಡನ್‌: ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲ್‌. ಪು. 96&lt;/ref&gt; ರಿಪ್ಪರ್‌ನನ್ನು ನೆರಳು, ಛಾಯೆಯಂತೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ವಾರ್ವಿಕ್‌, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ (2006), &quot;ದಿ ಸೀನ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಮ್‌: ಇನ್ವೆಂಟಿಂಗ್‌ ದಿ ಸಿರೀಯಲ್‌ ಕಿಲ್ಲರ್‌&quot;, ''ಸೋಶಿಯಲ್‌ ಆಂಡ್‌ ಲೀಗಲ್‌ ಸ್ಟಡೀಸ್‌'', ಸಂಪುಟ. 15, ಪುಟಗಳು 552–569&lt;/ref&gt; 2006ರಲ್ಲಿ [[BBC ಹಿಸ್ಟರಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ/0}ಯು ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ವಿಷಯವನ್ನು ವರದಿಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಕೆಟ್ಟ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕರೂ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿದ್ದರು.|''BBC ಹಿಸ್ಟರಿ''  ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ/0}ಯು ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ವಿಷಯವನ್ನು ವರದಿಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, [[ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಕೆಟ್ಟ ಬ್ರಿಟನ್‌]] ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕರೂ  ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4663280.stm &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್‌ 'ವರ್ಸ್ಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌'&quot;], 2006ರ ಜನವರಿ 31, BBC, 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 4ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ವುಡ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡೆಲಿ, ಪು. 176&lt;/ref&gt;]]

== ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
{{portal|London|Clock Tower - Palace of Westminster, London - May 2007.jpg}}

* [[ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಔಟ್‌ ರಿಪ್ಪರ್‌]]
* [[ಬಲಿಯಾದವರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧರಿಸಿ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಕೆಲಸದಾಕೆ ಅನ್ನಿಹಿಲ್ಟರ್‌]]

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{reflist|colwidth=30em}}

== ಆಕರಗಳು ==
* ಬೆಗ್ಗ್‌, ಪೌಲ್‌ (2003). ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ''. ಲಂಡನ್‌: ಪೀಯರ್ಸನ್‌ ಎಜ್ಯುಕೇಶನ್‌. ISBN 0791067726
* ಬೆಗ್ಗ್‌, ಪೌಲ್‌ (2006). ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌''. ಅನೋವಾ ಬುಕ್ಸ್‌. ISBN 0791067726
* ಕುಕ್‌, ಅಂಡ್ರೋ (2009). ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌''. ಸ್ಟ್ರೌಡ್‌, ಗ್ಲೋಸ್‌ಸ್ಟರ್‌ಶೈರ್‌: ಅಂಬರ್ಲೆ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌. ISBN 9781848683273
* ಕರ್ಟಿಸ್‌, ಲೆವಿಸ್‌ ಪೆರ್ರಿ (2001). ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಆಂಡ್‌ ದಿ ಲಂಡನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌''. ಯಾಲೆ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌. ISBN 0791067726
* ಎಡ್ಲೆಸ್ಟನ್‌, ಜಾನ್‌ J. (2002). ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಆನ್‌ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೋಪೆಡಿಯಾ''. ಲಂಡನ್‌: ಮೆಟ್ರೊ ಬುಕ್ಸ್‌. ISBN 0791067726
* ಇವಾನ್ಸ್‌, ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ P.; [[ರಂಬಿಲೋ, ಡೊನಾಲ್ಡ್‌]] (2006). ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟ್ಸ್‌''. ಸ್ಟ್ರೌಡ್‌, ಗ್ಲೋಸ್‌ಸ್ಟರ್‌ಶೈರ್‌: ಸಟ್ಟನ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌. ISBN 0791067726
* ಇವಾನ್ಸ್‌, ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ P.; ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ಕೇಥ್‌ (2000). ''ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್‌: ಆನ್‌ ಇಲ್ಯುಷ್ಟ್ರೇಟೆಡ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೆಡಿಯಾ''. ಲಂಡನ್‌: ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಾಬಿನ್ಸನ್‌. ISBN 0791067726
* ಇವಾನ್ಸ್‌, ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ P.; ಸ್ಕಿನ್ನರ್‌, ಕೇಥ್‌ (2001). ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ಲೆಟರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ಹೆಲ್‌''. ಸ್ಟ್ರೌಡ್‌, ಗ್ಲೋಸ್‌ಸ್ಟರ್‌ಶೈರ್‌: ಸಟ್ಟನ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌. ISBN 0791067726
* ಮ್ಯಾರಿಯೊಟ್‌, ಟ್ರೆವರ್‌ (2005). ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ 21ಸ್ಟ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಇನ್ವೇಸ್ಟಿಗೇಷನ್‌''. ಲಂಡನ್‌: ಜಾನ್‌ ಬ್ಲೇಕ್‌. ISBN 0791067726
* ಮೀಕಲ್‌, ಡೇನಿಸ್‌ (2002). ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌: ದಿ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ದಿ ಮೂವೀಸ್‌''. ರಿಚ್ಮಂಡ್‌, ಸುರ್ರೆ: ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಹೀರ್ನ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌. ISBN 1903111323
* ಒಡೆಲ್‌, ರೋಬಿನ್‌ (2006). ''ರಿಪ್ಪರೊಲಜಿ''. ಕೇಂಟ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌. ISBN 0791067726
* ರಂಬಿಲೋ, ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ (2004). ''ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌. '' ''ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಿದ''. ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು ISBN 0791067726
* ಸಜ್ಡನ್‌, ಫಿಲಿಪ್‌ (2002). ''ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌''. ಕರೋಲ್‌ ಆಂಡ್‌ ಗ್ರಾಫ್‌ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌. ISBN 0791067726
* ವರ್ನರ್‌, ಅಲೆಕ್ಸ್‌ (ಸಂಪಾದರ) (2008). ''ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ ಆಂಡ್‌ ದಿ ಈಸ್ಟ್‌ ಎಂಡ್‌''. ಲಂಡನ್, ಚಾಟೊ &amp;amp;amp; ವಿಂಡಸ್. ISBN 0791067726
* ವುಡ್ಸ್‌, ಪೌಲ್‌; [[ಬ್ಯಾಡಲಿ, ಗಾವಿನ್‌]] (2009). ''ಸೌಸಿ ಜ್ಯಾಕ್‌: ದಿ ಎಲ್ಯುಸಿವ್‌ ರಿಪ್ಪರ್‌''. ಹರ್‌ಶ್ಯಾಮ್‌, ಸುರ್ರೆ: ಇಯಾನ್‌ ಅಲನ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌. ISBN 0791067726

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons category|Jack the Ripper}}
* ರೋಸಮೊ, D. K., [http://www.txstate.edu/gii/jacktheripper.html &quot;ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927013454/http://www.txstate.edu/gii/jacktheripper.html |date=2011-09-27 }}, ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್‌ ಜಿಯೊಸ್ಪಾಟಿಯಲ್‌ ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಇನ್ವೇಸ್ಟಿಗೇಷನ್‌, ಟೆಕ್ಸಸ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ. 
* [http://www.jack-the-ripper.org/ ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ 1888] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903154502/http://www.jack-the-ripper.org/ |date=2011-09-03 }}: ಕೊಲೆಗಾರರ ಇತಿಹಾಸ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಆ ಅವಧಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು.
* [http://www.nationalarchives.gov.uk/museum/item.asp?item_id=39 ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌]: ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌ರಿಂದ ಬಂದಿರುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಗಳ ನಕಲು ಪ್ರತಿಗಳು.

{{London history}}
{{Jack the Ripper}}

{{DEFAULTSORT:Jack The Ripper}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜ್ಯಾಕ್‌ ದಿ ರಿಪ್ಪರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:1888 ಅಪರಾಧಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1888ದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]
[[ವರ್ಗ:19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಲೈಂಗಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಅಪರಾಧಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಗುರುತಿಸದ (ಅಪರಿಚಿತ)ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಪರಾಧಿಗಳು]]</text>
      <sha1>detyysdiaa55kptwvuptdsvlz396scf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22862</id>
    <revision>
      <id>1428754</id>
      <parentid>1381233</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116654" sha1="q5hk2hcvxfaluxuvuvq88lba7fosmoh" xml:space="preserve">{{Otheruses}}
{{Infobox Artist
| bgcolour      = #EEDD82
| name          = Michelangelo
| image         = Miguel Ángel, por Daniele da Volterra (detalle).jpg
| caption       = Chalk portrait of Michelangelo by [[Daniele da Volterra]]
| birthname     = Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni
| birthdate     = {{birth date|df=yes|1475|3|6}}
| location      = near [[Arezzo]], in [[Caprese Michelangelo|Caprese]], [[Tuscany]]
| deathdate     = {{death date and age|df=yes|1564|2|18|1475|3|6}}
| deathplace    = Rome
| nationality   = Italian
| field         = sculpture, painting, architecture, and poetry
| training      = Apprentice to [[Domenico Ghirlandaio]] &lt;ref name=wga&gt;{{cite web|url=http://www.wga.hu/frames-e.html?/bio/m/michelan/biograph.html|title=Web Gallery of Art, image collection, virtual museum, searchable database of European fine arts (1100–1850)|publisher=www.wga.hu|accessdate=13 June 2008
}}&lt;/ref&gt;
| movement      = [[High Renaissance]]
| works         = [[David (Michelangelo)|''David'']], ''[[The Creation of Adam]]'', [[Pietà (Michelangelo)|''Pietà'']]
| patrons       = 
| awards        = 
| signature     = Michelangelo Signature2.svg
}}
[[ಚಿತ್ರ:Detail of the Judith and Holofernes fresco in the Sistine Chapel - Holofernes.jpg|thumb|ಹೋಲೋಫರ್ನೆಸ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುವುದರ ಸ್ವಚಿತ್ರ. ಇದು ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಒಳಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿದೆ.]]
'''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ವಿ ಲೊಡೊವಿಕೊ ಬುವೊನರೊಟಿ ಸಿಮೊನಿ''' &lt;ref name=&quot;wga&quot; /&gt; (೬ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೪೭೫ – ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೫೬೪), '''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ''' ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ [[ಇಟಲಿಯ ನವೋದಯದ ಅವಧಿಯ]] ಓರ್ವ [[ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ]], [[ಶಿಲ್ಪಿ]], [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ]], ಕವಿ, ಮತ್ತು [[ಎಂಜಿನಿಯರ್‌]]. ಕಲೆಗಳಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಆತ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರವೇಶಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಆತ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಅವನ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂಲಕಲ್ಪನೆಯ [[ನವೋದಯದ ಮನುಷ್ಯ]]ನೆಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ನೀಡುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಇಟಲಿಯ ಸಹವರ್ತಿಯಾದ [[ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊ ಡ ವಿನ್ಸಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಅನೇಕಬಾರಿ ಓರ್ವ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಂತೆ ಅಥವಾ ಪೈಪೋಟಿಗಾರನಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ತನ್ನ ಸುದೀರ್ಘ ಜೀವನಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ನೀಡಿದ ಕೃತಿಯು ವಿಸ್ಮಯಕಾರಕವಾಗಿತ್ತು; ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಗಳು, ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿದಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಒಂದು ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸಂಪುಟವನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಆತ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ-ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ. ಆತ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ, ''[[ಪೀಟಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಡೇವಿಡ್‌]]'' ಎಂಬ ಆತನ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ-ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಷ್ಟೇನೂ ಉನ್ನತವಲ್ಲದ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ [[ಹಸಿಚಿತ್ರ]] ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಪೂರ್ಣ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ: ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ]]ದ ಒಳಮಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲಿನ [[ಸೃಷ್ಟಿಪರ್ವದ ದೃಶ್ಯಗಳು]] ಹಾಗೂ ಬಲಿಪೀಠದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ''[[ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್‌]]'' ಇವೇ ಆ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ, [[ಲೌರೆನ್ಷಿಯನ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದ [[ಅತಿ ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ]] ಶೈಲಿಗೆ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಪಥನಿರ್ಮಾಪಕನಾದ. ೭೪ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ [[ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಬಸಿಲಿಕಾ]]ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಆತ [[ಆಂಟೋನಿಯಾ ಡಾ ಸಂಗಾಲ್ಲೋ ದಿ ಯಂಗರ್‌]]ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ. ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ತುದಿಯು ಅವನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅನುಸಾರ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಹಾಗೂ ಗುಮ್ಮಟದ ಭಾಗವನ್ನು ಅವನ ಸಾವಿನ ಕೆಲವೊಂದು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಅನನ್ಯ ಗಣನೆ ಅಥವಾ ನಿಲುವಿನ ನಿರೂಪಣೆಯ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ತಾನು ಬದುಕಿರುವಾಗಲೇ ತನ್ನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಕಂಡ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕಲಾವಿದನಾಗಿದ್ದ ಆತ.&lt;ref name=&quot;Britannica1&quot;&gt;ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ. (೨೦೦೮). ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ ''ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್‌ ರೆಫರೆನ್ಸ್‌ ಸೂಟ್‌''.&lt;/ref&gt; ಅವನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಕುರಿತಾದ ಎರಡು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು; ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ [[ಜಾರ್ಜಿಯೋ ವಸಾರಿ]]ಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃತಿಯು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, [[ನವೋದಯ]]ದ ಆರಂಭವಾದಂದಿನಿಂದ ಕಂಡುಬಂದ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಾಧನೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಆತ ಮುಟ್ಟಿದ್ದ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ''ಇಲ್‌ ಡಿವೈನೊ'' (&quot;ಓರ್ವ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ ನಿಪುಣ&quot;) ಎಂದೂ ಸಹ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Emison|first=Patricia. A|title=Creating the &quot;Divine Artist&quot;: from Dante to Michelangelo|publisher=Brill|date=2004|isbn=9789004137097|url=http://books.google.ca/books?id=1EofecqX_vsC&amp;pg=PA144&amp;lpg=PA144&amp;dq=michelangelo+%22il+divino%22&amp;source=bl&amp;ots=57G_UMFQdO&amp;sig=_vDIOv0RDyZbbFJG6__cjZvjSOI&amp;hl=en&amp;ei=1Zc3StHaOKKUMoGPmJIN&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=6#PPP1,M1}}&lt;/ref&gt; ''ಟೆರಿಬಿಲಿಟಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ, ಭಯಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಅವನ ಉನ್ನತ ಚಾರಿತ್ರ್ಯದ ಒಂದು ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಅವನ ಸಮಕಾಲೀನರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಗಳಿಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದು [[ಉನ್ನತ ನವೋದಯ]]ದ ನಂತರ ಬಂದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕಲೆಯಲ್ಲಿನ ನಂತರದ ಪ್ರಮುಖ ಆಂದೋಲನವಾದ [[ವಿಲಕ್ಷಣತೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಭಾವಪೂರ್ಣವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ತರುವಾಯದ ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಆಗಿತ್ತು.

== ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ==
=== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ===
[[ಟಸ್ಕ್ಯಾನಿ]]ಯದ [[ಅರೆಝೊ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೆಪ್ರೀಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ೧೪೭೫ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೬ರಂದು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಜನಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;Tolnay11&quot;&gt;J. ಡಿ ಟೋನ್ಲೆ, ''ದಿ ಯೂತ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೧೧&lt;/ref&gt; ಅವನ ಕುಟುಂಬವು ಹಲವಾರು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದಲೂ ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥರಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವನ ತಂದೆ ಲೊಡೊವಿಕೊ ಡಿ ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊ ಡಿ ಬುವೊನರೊಟಿ ಡಿ ಸಿಮೊನಿ, ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲನಾದ, ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;Britannica1&quot; /&gt; ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವನ ತಂದೆಯು ಕೆಪ್ರೀಸ್‌ನ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದ ಹಾಗೂ [[ಚಿಯುಸಿ]]ಯ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ]]ದ [[ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ. ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕಾ ಡಿ ನೇರಿ ಡೆಲ್‌ ಮಿನಿಯಾಟೊ ಡಿ ಸಿಯೆನಾ ಎಂಬಾಕೆ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಳು.&lt;ref name=&quot;clement5&quot;&gt;C. ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್‌, ''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೫&lt;/ref&gt; ಬುವನೊರೊಟಿ ಕುಟುಂಬದವರು [[ಕೆನೊಸಾದ ಮಿಥಿಲ್ಡೆ]] ಕೌಂಟೆಸ್‌ನ ವಂಶಜರೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ಸಮರ್ಥನೆಯು ರುಜುವಾತು ಮಾಡಲ್ಪಡದೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆಯಾದರೂ, ಸ್ವತಃ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಇದನ್ನು ನಂಬಿದ್ದ.&lt;ref&gt;A. ಕಾಂಡಿವಿ, ''ದಿ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೫&lt;/ref&gt; ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಅವನ ಕುಟುಂಬವು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಆತನ ತಾಯಿಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆ ಹಾಗೂ ಮರಣದ ನಂತರ, ಆತ ಏಳುವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿರುವಾಗ, ಓರ್ವ ಕಲ್ಲುಕುಟಿಗ ಹಾಗೂ ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ. ಇವರ ವಾಸಸ್ಥಾನವು [[ಸೆಟ್ಟಿಗ್ನಾನೊ]]ದ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆ ಒಂದು ಅಮೃತಶಿಲೆ ಕಲ್ಲುಗಣಿ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;clement5&quot; /&gt; ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಕುರಿತು [[ಜಾರ್ಜಿಯೋ ವಸಾರಿ]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, &quot;ನನ್ನಲ್ಲೇನಾದರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಒಳ್ಳೆಯತನವಿದ್ದರೆ, ಅರೆಝೊದ ನಿನ್ನ ದೇಶದ ವಿರಳವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ ಕಾರಣ. ಪೋಷಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಹಾಲಿನ ಆಹಾರದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ, ಉಳಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಕೌಶಲವನ್ನು ನಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ; ಇದರ ನೆರವಿನಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತೇನೆ&quot; ಎಂದು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೋ ಹೇಳಿದುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Tolnay11&quot; /&gt;

ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಚಿಕ್ಕವನಿರುವಾಗಲೇ [[ವ್ಯಾಕರಣ]]ವನ್ನು ಕಲಿಯಲೆಂದು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಡಾ ಅರ್ಬಿನೊ ಎಂಬ [[ಮಾನವ ಜಿಜ್ಞಾಸು]]ವಿನ ಬಳಿಗೆ ಅವನ ತಂದೆಯು ಅವನನ್ನು ಕಳಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;Tolnay11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Condivi9&quot;&gt;A. ಕಾಂಡಿವಿ, ''ದಿ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೯&lt;/ref&gt;{{ref label|b|b|none}} ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆ ಚಿಕ್ಕ ಕಲಾವಿದ ಅಲ್ಲಿನ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೇನೂ ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಅರಸುವುದು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಅವನು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ.&lt;ref name=&quot;Condivi9&quot; /&gt; ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷದವನಾಗಿರುವಾಗ, [[ಡೊಮಿನಿಕೊ ಘಿರ್ಲ್ಯಾಂಡೈಯೊ]] ಎಂಬ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದನ ಬಳಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ.&lt;ref name=&quot;wga&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Liebert59&quot;&gt;R. ಲೀಬರ್ಟ್, ''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ: ‌ಎ ಸೈಕೋಅನಲಿಟಿಕ್‌ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್‌ ಹಿಸ್‌ ಲೈಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಮೇಜಸ್‌'', ೫೯&lt;/ref&gt; ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಕೇವಲ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದವನಿರುವಾಗ, ಓರ್ವ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಹೊಸಗಸುಬಿತನದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವಂತೆ ಅವನ ತಂದೆ ಘಿರ್ಲ್ಯಾಂಡೈಯೊನ ಮನವೊಲಿಸಿದ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;C. ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್‌, ''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೭&lt;/ref&gt; ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನ [[ವಸ್ತುತಃ]] ಆಡಳಿತಗಾರನಾದ [[ಲೊರೆಂಜೊ ಡೆ’ಮೆಡಿಸಿ]] ಎಂಬಾತ ೧೪೮೯ರಲ್ಲಿ ಘಿರ್ಲ್ಯಾಂಡೈಯೊಗೆ ಆತನ ಇಬ್ಬರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಡುವಂತೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೋ ಗ್ರನಾಸ್ಸಿ]]ಯರನ್ನು ಘಿರ್ಲ್ಯಾಂಡೈಯೊ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ.&lt;ref&gt;C. ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್‌, ''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೯&lt;/ref&gt; ೧೪೯೦ರಿಂದ ೧೪೯೨ರವರೆಗೆ, [[ಮಾನವ ಜಿಜ್ಞಾಸು]] ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ವ್ಯಾಸಂಗಮಾಡಿದ. [[ನವ ಪ್ಲೇಟೋವಾದದ]] ತತ್ತ್ವಗಳ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಮೆಡಿಸಿಯು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ. [[ಬೆರ್ಟೊಲ್ಡೋ ಡಿ ಗಿಯೋವನ್ನಿ]] ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ. ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಹಾಗೂ ಅವನ ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ, [[ಮಾರ್ಸಿಲೋ ಫಿಸಿನೊ]], [[ಪಿಕೊ ಡೆಲ್ಲಾ ಮಿರಾಂಡೋಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಏಂಜೆಲೊ ಪೊಲಿಝಿಯಾನೊ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ದಾರ್ಶನಿಕರು]] ಹಾಗೂ ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಭಾವಗಳುಂಟಾದವು.&lt;ref name=&quot;Tolnay1819&quot;&gt;J. ಡಿ ಟೋನ್ಲೆ, ''ದಿ ಯೂತ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೧೮–೧೯&lt;/ref&gt; ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ''[[ಮಡೊನ್ನಾ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟೆಪ್ಸ್‌]]'' (೧೪೯೦–೧೪೯೨) ಮತ್ತು ''[[ಬ್ಯಾಟ್ಲ್‌ ಆಫ್ ದಿ ಸೆಂಟೌರ್ಸ್‌]]'' (೧೪೯೧–೧೪೯೨) ಎಂಬ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ರೂಪಿಸಿದ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಬ್ಯಾಟ್ಲ್‌ ಆಫ್ ದಿ ಸೆಂಟೌರ್ಸ್‌ ಕೃತಿಯು ಪೊಲಿಝಿಯಾನೊನಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷಯವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಆಧರಿತವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಲೊರೆಂಝೊ ಡಿ [[ಮೆಡಿಸಿ]]ಯಿಂದ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;Condivi15&quot;&gt;A. ಕಾಂಡಿವಿ, ''ದಿ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೧೫&lt;/ref&gt;
ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ಬೆರ್ಟೊಲ್ಡೋ ಡಿ ಗಿಯೋವನ್ನಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ, [[ಪಿಯೆಟ್ರೊ ಟೊರಿಗಿಯಾನೊ]] ೧೭ ವರ್ಷದ ಆ ಹುಡುಗನ ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದ. ಹೀಗಾಗಿ ಅದೊಂದು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಸೆಳೆಯುವಂತಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arthistory.about.com/b/2008/07/27/will-the-real-michelangelo-please-stand-up.htm|accessdate=2009-12-14|title=Will the Real Michelangelo Please Stand Up?|archive-date=2 ಮೇ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502095658/http://arthistory.about.com/b/2008/07/27/will-the-real-michelangelo-please-stand-up.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕತೆ ===
೧೪೯೨ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೮ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಲೊರೆಂಜೊ ಡೆ’ಮೆಡಿಸಿಯ ಸಾವು, ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Tolnay2021&quot;&gt;J. ಡಿ ಟೋನ್ಲೆ, ''ದಿ ಯೂತ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೨೦–೨೧&lt;/ref&gt; [[ಮೆಡಿಸಿ]]ಯ ಕಲಿಕಾಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ತೊರೆದ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ. ನಂತರದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಒಂದು ''[[ವುಡನ್‌ ಕ್ರುಸಿಫಿಕ್ಸ್‌‌]]'' ನ್ನು (ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಿರುವ ಕ್ರಿಸ್ತನ ವಿಗ್ರಹ) (೧೪೯೩) ಕೆತ್ತಿದ. ಚರ್ಚ್‌ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಳೇಬರಗಳ [[ಶರೀರಛೇದನ ಮಾದರಿ]]ಯ ಒಂದಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗಾಗಿ ತನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದ [[ಸ್ಯಾಂಟೊ ಸ್ಪಿರಿಟೋ]]ದ ಫ್ಲಾರನ್ಸಿನ ಚರ್ಚ್‌ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಇದನ್ನೊಂದು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ಅವನು ನೀಡಿದ.&lt;ref name=&quot;Condivi17&quot;&gt;A. ಕಾಂಡಿವಿ, ''ದಿ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೧೭&lt;/ref&gt; ೧೪೯೩ ಮತ್ತು ೧೪೯೪ರ ನಡುವೆ [[ಹರ್ಕ್ಯುಲಿಸ್‌]]ನ ಅತಿಶಯಗಾತ್ರದ ಒಂದು ಪ್ರತಿಮೆಗಾಗಿ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಒಂದು ಕಲ್ಲುದಿಂಡನ್ನು ಆತ ಖರೀದಿಸಿದ. ಇದು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಕಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ೧೭೦೦ರ ದಶಕದ ಸುಮಾರಿಗೆ ಅದು ಕಾಣೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Condivi15&quot; /&gt;{{ref label|c|c|none}} ೧೪೯೪ರ ಜನವರಿ ೨೦ರಂದು, ಅತಿಯಾದ ಹಿಮಸುರಿತದ ನಂತರ, ಲೊರೆಂಝೊನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ [[ಪಿಯೆರೊ ಡಿ ಮೆಡಿಸಿ]] ಎಂಬಾತ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ, ಹಾಗೂ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೆಡಿಸಿಯ ಆಪ್ತ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ.

ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, [[ಸಾವೋನರೋಲಾ]] ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಮೆಡಿಸಿ]] ಬಳಗವನ್ನು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಜಕೀಯ ವಿಪ್ಲವವು ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ನಗರವನ್ನು ತೊರೆದ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ, ಮೊದಲು [[ವೆನಿಸ್‌‌]]ಗೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಬೊಲೊಗ್ನಾ]]ಗೆ ತೆರಳಿದ.&lt;ref name=&quot;Tolnay2021&quot; /&gt; ಬೊಲೊಗ್ನಾದಲ್ಲಿ, ಸಂತ ಡೊಮಿನಿಕ್‌ಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದ್ದ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಸೇಂಟ್‌ ಡೊಮಿನಿಕ್‌ನ ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳ]]ದ ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಆಕೃತಿಗಳ ಕೆತ್ತುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅವನು ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ೧೪೯೪ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಶಾಂತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಫ್ರೆಂಚರಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಆ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಪಾಯವುಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, [[VIIIನೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌]] ಸೋಲುಂಡಿದ್ದ. ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದನಾದರೂ, ಸಾವೋನರೋಲಾ ಆಡಳಿತದಡಿಯಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ನಗರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಯಾವುದೇ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆತನಿಗೆ ಮೆಡಿಸಿ ವತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಉದ್ಯೋಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Tolnay2425&quot;&gt;J. ಡಿ ಟೋನ್ಲೆ, ''ದಿ ಯೂತ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೨೪–೨೫&lt;/ref&gt; ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆತ ಕಳೆದ ಅರ್ಧ ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಆತ ಎರಡು ಪುಟ್ಟ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಒಂದು ಬಾಲ ''ಸೇಂಟ್‌ ಜಾನ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌'' ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಲಗಿದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ''[[ಕ್ಯೂಪಿಡ್‌‌]]'' (ರೋಮನ್ನರ ಪ್ರಣಯದೇವತೆ). ಕಾಂಡಿವಿ ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ''ಸೇಂಟ್‌ ಜಾನ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌'' ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಕೆತ್ತಲು ಕಾರಣನಾದ [[ಲೊರೆಂಝೊ ಡಿ ಪಿಯರ್‌ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಡಿ’ ಮೆಡಿಸಿ]]ಯು, ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ &quot;ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದು ಪರಿಯು ಹೇಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಸಮಾಧಿಮಾಡಿಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ತಾನು ರೋಮ್‌ಗೆ ಕಳಿಸಿ... ಅದನ್ನೊಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕೃತಿಯೆಂಬಂತೆ ಯಾರ ತಲೆಗಾದರೂ ಕಟ್ಟಲು ಮತ್ತು... ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಲು&quot; ಕೇಳಿದ. ಲೊರೆಂಝೊ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಸದರಿ ಕೃತಿಯ ನಿಜವಾದ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಹೊರತಾದ ತಪ್ಪುಬೆಲೆಗೆ ಮಾರುವಂತೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯೊಬ್ಬನಿಂದ ಮೋಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಲೊರೆಂಝೊನಿಂದ ಅದನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದ [[ರಫೇಲಿ ರಿಯಾರಿಯೋ]] ಎಂಬ ಧರ್ಮಪಾಲನು, ಇದೊಂದು ಮೋಸಗಾರಿಕೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದನಾದರೂ, ಸದರಿ ಶಿಲ್ಪದ ಗುಣಮಟ್ಟದಿಂದ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ ಅದರ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ರೋಮ್‌ಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ‌.&lt;ref name=&quot;Condivi1920&quot;&gt;A. ಕಾಂಡಿವಿ, ''ದಿ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೧೯–೨೦&lt;/ref&gt; {{ref label|d|d|none}} ತಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಶಿಲ್ಪವು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾದುದರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಯಶಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಫ್ಲಾರನ್ಸಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಪ್ರಾಯಶಃ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿ, ಪ್ರೆಲಟ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚರ್ಚ್‌ನ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರಿಯ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Tolnay2425&quot; /&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned.jpg|thumb|ಶಿಲುಬೆಗೆ ಏರಿಸಿದ ನಂತರ ತನ್ನ ತಾಯಿ ಮೇರಿಯ ತೊಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಜೀಸಸ್‌ನ ದೇಹದ ಒಂದು ಚಿತ್ರಣವಾದ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಪೀಟಾ ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಶಿಲ್ಪಿಯು ತಾನು 24 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾಗ 1499ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ.]]

==== ರೋಮ್‌ ====
ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ತನ್ನ ೨೧ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ೧೪೯೬ರ ಜೂನ್‌ ೨೫ರಂದು&lt;ref name=&quot;Tolnay2628&quot;&gt;J. ಡಿ ಟೋನ್ಲೆ, ''ದಿ ಯೂತ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ೨೬–೨೮&lt;/ref&gt; ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದ. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಜುಲೈ ೪ರಂದು, ಧರ್ಮಪಾಲ [[ರಫೇಲಿ ರಿಯಾರಿಯೋ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ನಿಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಆತ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಈ ಕಾರ್ಯವು ''[[ಬ್ಯಾಕಸ್‌]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರೋಮನ್ನರ ಮದ್ಯದೇವತೆಯ ಒಂದು ಸಹಜವಾದುದಕ್ಕಿಂತ ಅತಿಶಯ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಸದರಿ ಕೃತಿಯು ಧರ್ಮಪಾಲನಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಜಕೊಪೊ ಗಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಬ್ಯಾಂಕರ್‌ ವೃತ್ತಿಯವನ ತೋಟದಲ್ಲಿನ ಅಳವಡಿಕೆಗಾಗಿ ತರುವಾಯ ಅವನ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸೇರಿತು.

೧೪೯೭ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ರೋಮ್‌ನ ಮಠಾಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ರಾಯಭಾರಿಯು ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ''[[ಪೀಟಾ]]'' ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ ಮತ್ತು ಇದರ ಕುರಿತಾದ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗೆ ನಂತರದ ವರ್ಷದ ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅವನ ಕೆಲಸದ ಕುರಿತಾಗಿ ಇದ್ದ -&quot;ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಬಲಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುವಿಕೆ&quot;- ಎಂಬ ಸಮಕಾಲೀನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಸಾರಿಯು ಹೀಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ: &quot;ಪ್ರಕೃತಿಯು ದೇಹದ ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಒಂದು ನಿಖರತೆಗೆ, ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವೇ ಇಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಆಕಾರಗೆಟ್ಟಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಯೊಂದನ್ನು ಎಂದಾದರೂ ಕೆತ್ತಿ ರೂಪಿಸಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಒಂದು ಪವಾಡವಲ್ಲದೇ ಬೇರೇನೂ ಅಲ್ಲ.&quot;

ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ‌, [[ಸಾಂಟಾ ಮಾರಿಯಾ ಡಿ ಲೊರೆಟೊ]] ಚರ್ಚ್‌ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ. ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಪೆಸ್ಕಾರಾ]]ದ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್‌-ಸಮಾನಸ್ಕಂಧೆ ಹಾಗೂ ಓರ್ವ ಕವಯಿತ್ರಿಯಾದ [[ವಿಟ್ಟೊರಿಯಾ ಕೊಲೊನ್ನಾ]] ಎಂಬಾಕೆಯ ಪ್ರೇಮಪಾಶಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಆತ ಸಿಲುಕಿದ.{{Citation needed|date=January 2009}} ೧೮೭೪ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಮನೆಯನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಹೊಸ ಯಜಮಾನರಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಅದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು [[ಗಿಯಾನಿಕೊಲೊ]] ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಮನೆಯ ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಮರು-ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ [[ಲಾವೊಕೂನ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಕ್ಕಳು]] ಎಂಬ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಯನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದ ಎಂದು ಸಂದೇಹವಾದಿಗಳು ಆಪಾದಿಸಿದ್ದೂ ಕೂಡಾ ಇದೇ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ&lt;ref&gt;ಕ್ಯಾಟರ್‌ಸನ್‌, ಲಿನ್‌. &quot;ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ's 'ಲಾವೋಕೂನ್‌?'&quot; ಆರ್ಟಿಬಸ್‌ ಎಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿಯೇ. ೫೨. ೨೦೦೫: ಪುಟ ೩೩&lt;/ref&gt;.

== ಕೃತಿಗಳು ==
{{See also|List of works by Michelangelo}}
[[ಚಿತ್ರ:Michelangelos David.jpg|thumb|left|1504ರಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಡೇವಿಡ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆಯು, ನವೋದಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]]
=== ಡೇವಿಡ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ‌ ===
{{Main|David (Michelangelo)}}
ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ೧೪೯೯–೧೫೦೧ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದ. ನವೋದಯ-ವಿರೋಧಿ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ [[ಗಿರೊಲಾಮೊ ಸಾವೋನರೋಲಾ]]ನ (೧೪೯೮ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು) ಪತನದ ನಂತರ ಮತ್ತು ''ಗೊನ್ಫಾಲೊನಿಯೆರೆ'' [[ಪಿಯರ್‌ ಸೊಡೆರಿನಿ]]ಯು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದನಂತರದ [[ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಅಗಸ್ಟಿನೊ ಡಿ ಡುಸಿಯೊ]] ಎಂಬಾತನಿಂದ ೪೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಒಂದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿರದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಗಿಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ವೂಲ್‌ನ ನಿಯೋಗಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಫ್ಲಾರನ್ಸಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಡೇವಿಡ್‌ನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಒಂದು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಪಲಾಝೊ ವೆಖಿಯೊ]]ದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಪಿಯಾಝಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಸೈನೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಯಾದ [[ಡೇವಿಡ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ‌]]ಯನ್ನು ೧೫೦೪ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸಿದ. ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಒಂದು ಬಾರಿ ಓರ್ವ ಕಲಾವಿದನ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ, [[ಕರಾರ]]ದಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಬಂಡೆಯೊಂದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಈ ಮೇರುಕೃತಿಯು, ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯ ಬಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಓರ್ವ ಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿತು.

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ''ಹೋಲಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಅಂಡ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಜಾನ್‌'' ಎಂಬ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಸಹ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ''[[ಡೋನಿ ಟೊಂಡೊ]]'' ಅಥವಾ ''ಹೋಲಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಆಫ್ ದಿ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌'' ಎಂದೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಏಂಜೆಲೊ ಡೋನಿ ಮತ್ತು ಮದ್ದಲೆನಾ ಸ್ಟ್ರೋಝಿ ಎಂಬಿಬ್ಬರ ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಯವೇದಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[ಉಫಿಝಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ತೂಗುಹಾಕುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈಗ [[ಲಂಡನ್ನಿನ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಗ್ಯಾಲರಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ''[[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮಡೊನ್ನಾ]]'' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ [[ಜಾನ್‌ ಎಂಬ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌]]ನೊಂದಿಗಿನ ಮಡೊನ್ನಾ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನೂ ಸಹ ಆತ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಬಹುದು.

=== ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಒಳಮಾಳಿಗೆ ===
{{Main|Sistine Chapel ceiling}}
[[ಚಿತ್ರ:Lightmatter Sistine Chapel ceiling.jpg|thumb|300px|ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಒಳಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ; ಈ ಕೆಲಸವು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು (1508–1512) ಹಿಡಿದವು]]
೧೫೦೫ರಲ್ಲಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ [[IIನೇ ಪೋಪ್‌ ಜೂಲಿಯಸ್‌]] ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊವನ್ನು ಮರಳಿ ರೋಮ್‌ಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ. [[ಪೋಪ್‌ನ ಸಮಾಧಿ]]ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋಪ್‌ನ ಆಶ್ರಯದಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಇತರ ನಿಯೋಜಿತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಎಡೆಬಿಡದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಈ ಅಡೆತಡೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಸದರಿ ಸಮಾಧಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ೪೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ [[ಮೋಸೆಸ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ]]ಯನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಸದರಿ ಸಮಾಧಿಯು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ. ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿನ [[‌ವಿಂಕೊಲಿಯಲ್ಲಿರುವ S. ಪಿಯೆಟ್ರೊನ ಚರ್ಚ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಇದೇ ಕಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಒಳಮಾಳಿಗೆಗೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲೆಯ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ನೀಡುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು (೧೫೦೮–೧೫೧೨) ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಆಪ್ತವಲ್ಲದ ಮಾಧ್ಯಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಪೋಪ್‌ನನ್ನು [[ಬ್ರಮಾಂಟೆ]] ಮತ್ತು [[ರಾಫೆಲ್‌]] ಮನವೊಪ್ಪಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ ರಾಫೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಹೋಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಹಸಿಚಿತ್ರ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ರಾಫೆಲ್‌ ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತದ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯದ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಬಿಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಕಲಾವಿದನ ಸ್ವಂತದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಆಕಾಶವೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ೧೨ ಏಸುದೂತರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಮೂಲತಃ ನಿಯೋಜಿತನಾಗಿದ್ದನಾದರೂ, ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಯೋಜನೆಯೊಂದಕ್ಕಾಗಿ ವಶೀಲಿಬಾಜಿ ಮಾಡಿದ. [[ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯ]], ಮಾನವನ ಅವನತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವ ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ತ]]ನ ಕುಲದ ಕಥೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಯೋಜನೆಯು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯವು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದೊಳಗಣ ಅಲಂಕರಿಸುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, [[ಕೆಥೊಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌]]ನ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಅದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದರ ಸಂಯೋಜನೆಯು ೩೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಲ್ಪಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ಸೃಷ್ಟಿಪರ್ವದ ಪುಸ್ತಕ]]ದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಅದರ ಮಧ್ಯದ ಒಂಬತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳೂ ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವೆಂದರೆ, ದೇವರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭೂಮಿಯ ಸೃಷ್ಟಿ; ದೇವರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮಾನವಕುಲದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅವರು ಹೊರಬರುವುದು; ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ, [[ನೋವಾ]] ಮತ್ತು ಆತನ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಇರುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಅವಸ್ಥೆ. ಒಳಮಾಳಿಗೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಗೋಲೀಯ ತ್ರಿಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ೧೨ ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಜೀಸಸ್‌ನ ಆಗಮನದ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯುವಂತಿತ್ತು. ಅವರು ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಏಳು ಮಂದಿ [[ಪ್ರವಾದಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯವಾದ ಪ್ರಪಂಚದ ಮಹಿಳೆಯರಾದ ಐದು ಮಂದಿ [[ಪ್ರವಾದಿನಿ]]ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಒಳಮಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ [[ಆದಮ್‌ನ ಸೃಷ್ಟಿ]], [[ಈಡನ್‌ನ ತೋಟ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಆದಮ್‌ ಮತ್ತು ಈವ್‌]], [[ಮಹಾನ್‌ ಪ್ರವಾಹ]], ಪ್ರವಾದಿ [[ಇಸೈಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯುಮೇಷಿಯಾದ ಪ್ರವಾದಿನಿ]] ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿವೆ. ಕಿಟಕಿಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಕ್ರಿಸ್ತನ ಪೂರ್ವಜರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

=== ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೆಡಿಸಿ ಅಧೀನದ ಪೋಪ್‌ಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Rome-Basilique San Pietro in Vincoli-Moise MichelAnge.jpg|thumb|upright|ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಮೋಸೆಸ್‌ (ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ); ಅವನ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ರಾಚೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಲಿಯಾ ಇದ್ದಾರೆ..]]
೧೫೧೩ರಲ್ಲಿ IIನೇ ಪೋಪ್‌ ಜೂಲಿಯಸ್‌ ಮರಣಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಅವನ ಉದ್ದರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ [[ಪೋಪ್‌ ಲಿಯೋ X]] ಎಂಬ ಓರ್ವ ಮೆಡಿಸಿ, [[ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಯಾನ್‌ ಲೊರೆಂಝೊನ ಬಸಿಲಿಕಾ]]ದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಿದ. ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಇದಕ್ಕೆ ಒಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ. ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಗೆಂದೇ ಪಿಯೆಟ್ರಾಸಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಅಮೃತಶಿಲೆ ಕಲ್ಲುಗಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಕೂಡ ಅವನು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದ. ಈ ಅವಧಿಯು ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಆಶಾಭಂಗದ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಯಾವುದೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಗತಿಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ, ಹಣಕಾಸಿನ-ಕೊರತೆಗೆ ಈಡಾಗಿದ್ದ ಅವನ ಆಶ್ರಯದಾತರಿಂದಾಗಿ ಅವನ ಕೆಲಸವು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಸಹ ಕಟ್ಟಡದ ಒಂದು ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಬಸಿಲಿಕಾ ಹೊಂದಿಲ್ಲ.

ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವಂತೆ ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಾರ್ಪಾಡಿನಿಂದ ಕಸಿವಿಸಿಗೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಮೆಡಿಸಿಯು ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಭವ್ಯವಾದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದ. ಈ ಬಾರಿ ಅದು [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಲೊರೆಂಝೊದ ಬಸಿಲಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಾಗಿತ್ತು. ವಂಶಜರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್‌ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಆ ಕಲಾವಿದನ ೧೫೨೦ರ ದಶಕ ಮತ್ತು ೧೫೩೦ರ ದಶಕದ ಬಹುತೇಕ ಕಾಲವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೈಗೂಡಿದಂತಾಗಿತ್ತು. ಅದಿನ್ನೂ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆಯಾದರೂ, ಕಲಾವಿದನ ಶಿಲ್ಪೀಯ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತಶಿಲ್ಪೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಏಕೀಕರಣದ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಒಳಾಂಗಣ ಯೋಜನೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ವ್ಯಂಗ್ಯದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಸಮಾಧಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಾರದ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕವರಿರುವಾಗಲೇ ಸತ್ತ ಇಬ್ಬರು ಮೆಡಿಸಿಗಳದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಲೊರೆಂಝೋನ ಓರ್ವ ಮಗ ಹಾಗೂ ಮೊಮ್ಮಗ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಪಾರ್ಶ್ವಗೋಡೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದರ ಮೇಲಿರುವ, ಒಂದು ಅಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಸಮಾಧಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ [[ಐಲ್‌ ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಕೊ]]ನನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಮೂಲತಃ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಮುಕ್ತವಾಗಿ-ನಿಲ್ಲುವ ಸ್ಮಾರಕದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.

[[File:Last judgement.jpg|thumbnail|left|upright|ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್‌. ಸಂತ ಬಾರ್ಥೊಲೊಮ್ಯೂ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ
 ಹುತಾತ್ಮತೆಯ ಚಾಕುವನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸುಲಿದುಹಾಕಿದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚರ್ಮದ ಮುಖವು ಅದು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.]]
೧೫೨೭ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲಾರನ್ಸಿನ ನಾಗರಿಕರು [[ರೋಮ್‌ನ ಕೊಳ್ಳೆ]]ಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ [[ಮೆಡಿಸಿ]]ಯನ್ನು ಆಚೆಗೆಸೆದು ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಗರದ ದಿಗ್ಬಂಧನದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಏರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ೧೫೨೮ರಿಂದ ೧೫೨೯ರವರೆಗೆ ನಗರದ ಕೋಟೆನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನ ನೆರವಿಗೆ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಧಾವಿಸಿದ. ೧೫೩೦ರಲ್ಲಿ ನಗರವು ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಮೆಡಿಸಿ ಬಣದವರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಡ್ಯೂಕನಂಥ ಮೆಡಿಸಿಯ ದಮನಕಾರಕ ಆಡಳಿತದಿಂದಾಗಿ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ, ಮೆಡಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರವನ್ನು ಸಂಫೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ತನ್ನ ಸಹಾಯಕರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಉತ್ತಮಿಕೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ೧೫೩೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನ್ನು ತೊರೆದ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[ಬಸಿಲಿಕಾ ಡಿ ಸಾಂಟಾ ಕ್ರೋಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ದಫನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಕಳೇಬರವನ್ನು ರೋಮ್‌ನಿಂದ ವಾಪಸ್ಸು ತರಲಾಯಿತು; ತನ್ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ [[ಟಸ್ಕ್ಯಾನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಆ ಕಲಾಪರಿಣಿತನ ಕೊನೆಯ ಆಸೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲಾಯಿತು.

=== ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಯ ಕೃತಿಗಳು ===
ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಬಲಿಪೀಠದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ''[[ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್‌‌]]'' ನ [[ಹಸಿಚಿತ್ರ]]ವು [[VIIನೇ ಪೋಪ್‌ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್‌]]ನಿಂದ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸದರಿ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಆತ ಅಸುನೀಗಿದ. ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡುವಲ್ಲಿ IIIನೇ ಪಾಲ್‌ ನಿಮಿತ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೧೫೩೪ರಿಂದ ೧೫೪೧ರವರೆಗೆ ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯ ಕುರಿತು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಶ್ರಮಿಸಿದ. ಈ ಕೃತಿಯು ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಬಲಿಪೀಠದ ಹಿಂದಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೋಡೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್‌'' ಕೃತಿಯು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಎರಡನೇ ಅವತಾರ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ್ದರ್ಶನದ ಒಂದು ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವೀಯತೆಯ ಆತ್ಮಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ತನಿಂದ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಅವುಗಳ ಹಲವಾರು ವಿಧಿಲಿಖಿತಗಳಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು, ಸಂತರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಇವೆಲ್ಲಾ ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಒಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ, ಪೋಪ್‌ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿನ ನಗ್ನತೆಯ ಚಿತ್ರಿಸುವಿಕೆಗಳು ಅಶ್ಲೀಲ ಹಾಗೂ ಅಪಚಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು [[ಧರ್ಮಪಾಲ ಕರಾಫಾ]] ಹಾಗೂ ಘನವಂತ ಸೆರ್ನಿನಿ ([[ಮಾಂಟುವಾದ]] ರಾಯಭಾರಿ) ಇಬ್ಬರೂ ಸದರಿ ಹಸಿಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು ಇಲ್ಲವೇ ಅದರ ಅಶ್ಲೀಲ ಭಾಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಆಂದೋಲನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಪೋಪ್‌ ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿದ. ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಜನನಾಂಗಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು (''&quot;ಪಿಕ್ಚುರಾ ಇನ್‌ ಕ್ಯಾಪೆಲ್ಲಾ ಅಪ್‌.ಕಾ ಕೂಪ್ರಿಯಾಂಟುರ್‌&quot;'' ). ಆದ್ದರಿಂದ, ದೇಹಗಳ ಸಮಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡದೆಯೇ ಜನನಾಂಗಗಳನ್ನು ಪೆರಿಝೋಮಾಗಳಿಂದ (ಚಡ್ಡಿಗಳಿಂದ) ಮುಚ್ಚಲು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಓರ್ವ ಶಿಷ್ಯನಾದ [[ಡೇನಿಯೇಲ್‌ ಡಾ ವೊಲ್ಟೇರಾ]] ಎಂಬಾತನನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಡೇನಿಯೇಲ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಪೆರಿಝೋಮಾಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯದಿರಲು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದನ್ನು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯಂತೆ ಉಳಿಸಲು ಪಾಲನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಯಸಿದರು. ಸದರಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಕೃತಿಗೆ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ (ಟಚ್‌-ಅಪ್‌) ಕಲಾವಿದನಿಂದ ಮಾಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ &quot;ಸಭ್ಯತೆಯ&quot; ಲೇಪಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಕೆಲವೊಂದು ಕೃತಿಯು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ನಿರುಪಯುಕ್ತವೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೂ ಇದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. [[ಕ್ಯಾಪೋಡಿಮೋಂಟೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] of [[ನೇಪಲ್ಸ್‌‌‌]]ನ [[ಕ್ಯಾಪೋಡಿಮೋಂಟೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಸೆಲೋ ವೆನ್ಸುಟಿ]]ಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ, ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೆ ಅಥವಾ ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆಯುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ಮೂಲಕೃತಿಯ ಒಂದು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ನಕಲನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
[[ಚಿತ್ರ:Petersdom von Engelsburg gesehen.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಬಸಿಲಿಕಾದ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವನು ಸತ್ತಾಗ ಅದು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿತ್ತು.]]
ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ &quot;ಇನ್ವೆಂಟರ್‌ ಡೆಲ್ಲೆ ಪೊರ್ಷೆರಿ&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ (ಮೂಲ ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಅರ್ಥ &quot;ಅಶ್ಲೀಲ ದೃಶ್ಯಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ&quot; ಎಂದಾಗಿದ್ದು, &quot;ಅಶಿಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು&quot; ಅದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ) ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನನ್ನು ಕತ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದ ಅಥವಾ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅನುಸರಿಸಿದವು. ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾನವರ ಜನನಾಂಗಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಕೌಂಟರ್‌-ರೀಫಾರ್ಮೇಷನ್‌]] ವತಿಯಿಂದ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಕುಖ್ಯಾತ &quot;ಮಾನದ-ಮುಸುಕಿನ ಆಂದೋಲನ&quot;ವು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಕೃತಿಗಳಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಾದರೆ, ''[[ಕ್ರಿಸ್ಟೋ ಡೆಲ್ಲಾ ಮಿನರ್ವಾ]]'' ದ (ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸಾಂಟಾ ಮಾರಿಯಾ ಸೋಪ್ರಾ ಮಿನರ್ವಾ]]ದ ಚರ್ಚು) ಅಮೃತಶಿಲೆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು, ಅದು ಈಗ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಡುಗೆತೊಡುಗೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ''[[ಮಡೊನ್ನಾ ಆಫ್‌ ಬ್ರಜಸ್‌‌‌]]'' ನಲ್ಲಿನ (ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ [[ಬ್ರಜಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ದಿ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಅವರ‍್ ಲೇಡಿ]]) ನಗ್ನವಾಗಿರುವ ಬಾಲಯೇಸುವಿನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌ ಕೋರ್ಟ್ಸ್‌ (ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ)]]ದಲ್ಲಿನ ಡೇವಿಡ್‌ನ ಮೆದುಗಾರೆಯ ನಕಲು ಪ್ರತಿಮೆಯು, ತನ್ನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾನದ-ಮುಸುಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಮುಜುಗರವಾಗಬಾರದೆಂದು ಪ್ರತಿಮೆಯ ಜನನಾಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಚ್ಚುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು.

೧೫೪೬ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಟಿಕನ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಬಸಿಲಿಕಾ]]ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಅದರ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಅವನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅದರ ಗುಮ್ಮಟವು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಮರಣಹೊಂದುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಕಳವಳ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಧಾರದ ವರ್ತುಲವಾದ ಗುಮ್ಮಟದ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವಿನ್ಯಾಸದ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

=== ಕಂಡುಬಂದ ಕೊನೆಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರ ===
೨೦೦೭ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೭ರಂದು, ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಬಸಿಲಿಕಾದ ಗುಮ್ಮಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಕೆಂಪು ಸೀಮೆಸುಣ್ಣದ ರೇಖಾಚಿತ್ರವು ವ್ಯಾಟಿಕನ್‌ನ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇದು ೧೫೬೪ರಲ್ಲಿ ಆತ ಸಾಯುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಕೊನೆಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಜೀವನದ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಅತೀವವಾಗಿ ಅಪರೂಪದ್ದೆನಿಸಿದೆ. ಈ ರೇಖಾಚಿತ್ರವು ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌ನ ಗುಮ್ಮಟ ಗೋಪುರದ ತಲೆಭಾಗದ ತ್ರಿಜ್ಯೀಯ ದುಂಡುಕಂಬಗಳಲ್ಲೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಆಂಶಿಕ ನಕಾಶೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7133116.stm |title=Michelangelo 'last sketch' found |publisher=BBC News |date=7 December 2007|accessdate=9 February 2009}}&lt;/ref&gt;

== ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಕೆಲಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Michelangelo's grave4.jpg|thumb|ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನ ಬಸಿಲಿಕಾ ಡಿ ಸಾಂಟಾ ಕ್ರೋಸ್‌ ಡಿ ಫೈರೆನ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಸ್ವಂತ ಸಮಾಧಿ]]
ಇತರ ಜನರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಬಸಿಲಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಅವನ ಕಸುಬುಗಾರಿಕೆಯು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕ್ಯಾಂಪಿಡೋಗ್ಲಿಯೋ]], ರೋಮ್‌ನ [[ಕ್ಯಾಪಿಟೋಲೈನ್‌ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ರಚನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳಾಕಾಶಗಳನ್ನು ಪುನರ್ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿತು. ಒಂದು ಚೌಕಾಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಒಂದು ರಾಂಬಾಯ್ಡ್‌ನಂತಿರುವ (ಎದುರುಬದುರು ಭುಜಗಳು-ಕೋನಗಳು ಸಮನಾಗಿರುವ ಆದರೆ, ಲಂಬಕೋನವಿಲ್ಲದಿರುವ ಸಮಾನಾಂತರ ಚತುರ್ಭುಜ) ಇದರ ಆಕಾರವು, ಯಥಾದೃಷ್ಟ ರೂಪದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ಲಾರನ್ಸಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸದ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದು, [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಲೊರೆಂಝೊದ ಬಸಿಲಿಕಾ, ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು ಮೆಡಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ (''ಕ್ಯಾಪೆಲ್ಲಾ ಮೆಡಿಸಿಯಾ'' ) ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ [[ಲೌರೆನ್ಷಿಯನ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]], ಹಾಗೂ ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನ ಕೋಟೆ-ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯಗಳಿಗೆ ಅವು ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಪ್ರಮುಖ ರೋಮನ್‌ ಯೋಜನೆಗಳೆಂದರೆ, ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌, [[ಪಲಾಝೋ ಫಾರ್ನೇಸ್‌]], [[ಸ್ಯಾ ಗಿಯೋವನ್ನಿ ಡೇಯ್‌ ಫಿಯೋರೆಂಟಿನಿ]], [[ಬಸಿಲಿಕಾ ಡಿ ಸ್ಯಾಂಟಾ ಮಾರಿಯಾ ಮ್ಯಾಗಿಯೋರ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಫೋರ್ಜಾ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ (''ಕ್ಯಾಪೆಲ್ಲಾ ಸ್ಫೋರ್ಜಾ'' ), [[ಪೋರ್ಟಾ ಪಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಂಟಾ ಮಾರಿಯಾ ಡೆಗ್ಲಿ ಏಂಜಲಿ]].

=== ಲೌರೆನ್ಷಿಯನ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ===
೧೫೩೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಯಾನ್‌ ಲೊರೆಂಝೊ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ [[ಲೌರೆನ್ಷಿಯನ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ವನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. [[ಗೋಡೆಗಂಬಗಳು]] ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾದ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂಥ ಹೊಸ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಚಚ್ಚೌಕದ ಮತ್ತು ತಿರುವಿನ ಸ್ವರೂಪಗಳೊಂದಿಗಿನ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಸಾಲನ್ನೂ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ.

=== ಮೆಡಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ ===
{{Main|Medici Chapel}}
[[ಮೆಡಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ]]ವನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಮೆಡಿಸಿ ಕುಟುಂಬದ ಕೆಲವು ನಿಗದಿತ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಮೆಡಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರವು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ಅವನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಂತರ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. [[ಕೊಡುಗೈತನದ ಲೊರೆಂಝೊ]]ನನ್ನು ಮೆಡಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಸಮಾಧಿಮಾಡಲಾಯಿತು. &quot;ಮಡೊನ್ನಾ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ&quot; ಹಾಗೂ ಮೆಡಿಸಿ ಪೋಷಕ ಸಂತರಾದ ಕಾಸ್‌ಮಾಸ್‌ ಮತ್ತು ಡೇಮಿಯನ್‌ರ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅವನ ಹುಗಿತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. &quot;ಮಡೊನ್ನಾ ಮತ್ತು ಮಗು&quot; ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಸ್ವಂತ ಕೃತಿಯಾಗಿತ್ತು.

== ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ==
ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ, ಹಲವು ಬಾರಿ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ದುರಹಂಕಾರವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ಕುರಿತು ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ನಿರಂತರವಾದ ಅತೃಪ್ತಿಯಿತ್ತು. ಕಲೆಯೆಂಬುದು ಒಳಗಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ [[ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊ ಡ ವಿನ್ಸಿ]]ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಅಸಾಂಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಜಯಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಬೇಕಾದ ಒಂದು ಶತ್ರುವಿನಂತೆ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಕಂಡ. ಆತ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವ ಶಿಲ್ಪಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಚಲನಶೀಲವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅವು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಒಳಗಡೆ ಈಗಾಗಲೇ ಅಡಗಿರುವ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿಸುವುದೇ ಶಿಲ್ಪಿಯ ಕೆಲಸ ಎಂಬುದು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲೂ ತನ್ನೊಳಗಡೆ ಒಂದು ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮೆಯ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಕೆತ್ತಿ ಎಸೆಯುವುದೇ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕೆತ್ತುವ ಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=January 2009}}

ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಕುಶಲತೆಯು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಅವನ ನಿಪುಣತೆಯು ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀವವಾದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಹಲವಾರು [[ಉಪಾಖ್ಯಾನ]]ಗಳು ಹೊರಗೆಡವುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೋರ್ವ ಲೊರೆಂಝೊ ಡಿ ಮೆಡಿಸಿಯು ಒಂದಷ್ಟು ಹಣ ಮಾಡವು ಸಲುವಾಗಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ. ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಕೆತ್ತಿದ್ದ ರೋಮನರ ಪ್ರಣಯದೇವತೆಯಾದ ಕ್ಯುಪಿಡ್‌ನ ಒಂದು ಕೃತಿಯನ್ನು ಅವನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ಆದರೆ ಅದು ಸವೆದು ಜೀರ್ಣವಾಗಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಹಳೆಯದಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನಿಗೆ ೩೦ ಡಕಟ್ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಿ ಸದರಿ ಕ್ಯೂಪಿಡ್‌‌ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ಲೊರೆಂಝೊ, ಅದನ್ನು ೨೦೦ ಡಕಟ್‌ ನಾಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರಿದ. ಇದರಿಂದ ಸಂದೇಹಗ್ರಸ್ತನಾದ ಧರ್ಮಪಾಲ ರಫೇಲಿ ರಿಯಾರಿಯೋ, ಇದರ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ. ತನಗಾಗಿ ಕ್ಯೂಪಿಡ್‌ನ ಒಂದು ರೇಖಾಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಡುವಂತೆ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನನ್ನು ಕೇಳಿ ನಂತರ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾ, ತಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಕ್ಯೂಪಿಡ್‌ ಕೃತಿಗೆ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ೩೦ ಡಕಟ್‌ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ, ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಲೊರೆಂಝೊ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲಾಕೃತಿಯೆಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿ ಅದನ್ನು ೨೦೦ ಡಕಟ್‌ ನಾಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾರಿದುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ. ತಾನು ಕ್ಯೂಪಿಡ್‌ ಕೃತಿಯನ್ನು ತಾನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದುದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ, ತಾನು ಮೋಸಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ವಿಷಯ ತನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ. ಸತ್ಯವು ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ನಂತರ, ಇದನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಕಲಾಕೌಶಲ್ಯದ ಒಂದು ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ನಂತರ ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಆ ಧರ್ಮಪಾಲ, ಅವನಿಗೆ ''ಬ್ಯಾಕಸ್‌'' (ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕರ ಮತ್ತು ರೋಮನರ ಮದ್ಯದೇವತೆ) ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಹಿಸಿದ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಉಪಾಖ್ಯಾನವು ಸಮರ್ಥಿಸುವಂತೆ, [[ಮೋಸೆಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌]]ಗೆ (ರೋಮ್‌ನ [[ವಿಂಕೋಲಿಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಯಾನ್‌ ಪಿಯೆಟ್ರೊ]]‌) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ, &quot;ನೀನೇಕೆ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡಬಾರದು?&quot; ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಮೊಣಕಾಲಿಗೆ ಸುತ್ತಿಗೆಯೊಂದರಿಂದ ಬಿರುಸಾಗಿ ಹೊಡೆದ.{{Citation needed|date=January 2009}}

ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಸಂಯಮದಿಂದ ಅಥವಾ ಹಿತಮಿತವಾದ ನಡತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ. ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯನಾದ [[ಆಸ್ಕಾನಿಯೋ ಕಾಂಡಿವಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, &quot;ನಾನು ಎಷ್ಟೇ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಯಾವಾಗಲೂ ಓರ್ವ ಬಡವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆಯೇ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದೆ&quot; ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;CondiviLOM106&quot;&gt;ಕಾಂಡಿವಿ, ''ದಿ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ಪುಟ ೧೦೬.&lt;/ref&gt; ಕಾಂಡಿವಿ ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನೊಬ್ಬ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ; &quot;ಚಪಲಕ್ಕೆ ತಿನ್ನುವ ಬದಲು ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅವನು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು&quot;&lt;ref name=&quot;CondiviLOM106&quot; /&gt; ಮತ್ತು &quot;ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಅವನ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಹಾಗೂ.... ಬೂಟುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದುದು&quot; ಅವನ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;CondiviLOM106&quot; /&gt; ಈ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಅವನು ಅಷ್ಟೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯನಾಗಲಿಲ್ಲವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಕಾರನಾದ [[ಪಾವೊಲೊ ಗಿಯೋವಿಯೋ]] ಎಂಬಾತ ಈ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, &quot;ಅವನ ಸ್ವಭಾವ ಅದೆಷ್ಟು ಒರಟಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಸಂಸ್ಕೃತವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಅವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ನಂಬಲಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಕೊಳಕಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭಾವೀ ತಲೆಮಾರು ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿರುವಂತೆ ವಂಚಿಸಿದವು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;ಪಾವೊಲಾ ಬರೋಚಿ (ಸಂಪಾದಿತ) ''ಸ್ಕ್ರಿಟಿ ಡಿ’ಆರ್ಟೆ ಡೆಲ್‌ ಸಿನ್‌ಕ್ವೆಸೆಂಟೊ'', ಮಿಲನ್‌, ೧೯೭೧; ಸಂಪುಟ I ಪುಟ ೧೦.&lt;/ref&gt; ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಅವನೊಬ್ಬ ಏಕಾಂಗಿ ಮತ್ತು ವಿಷಣ್ಣತೆಯ ಸ್ವಭಾವದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ಆತ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರದಿರಬಹುದು. &quot;ಮನುಷ್ಯರ ಸಹವಾಸದಿಂದ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ&quot; ''ಬಿಝಾರೋ ಇ ಫ್ಯಾಂಟಾಸ್ಟಿಕೊ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಇರುವುದರ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ.&lt;ref&gt;ಕಾಂಡಿವಿ, ''ದಿ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'', ಪುಟ ೧೦೨.&lt;/ref&gt;

== ಲೈಂಗಿಕತೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Michelangelo libyan.jpg|thumb|ಲಿಬ್ಯಾ ದೇಶದ ಪ್ರವಾದಿನಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌ಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]]
[[ಚಿತ್ರ:LibyanSibyl SistineChapel.jpg|thumb|ಲಿಬ್ಯಾ ದೇಶದ ಪ್ರವಾದಿನಿ, ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ, ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು.]]
ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಕಲೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದುದು ಪುರುಷ ಸೌಂದರ್ಯದೆಡೆಗಿನ ಅವನ ಒಲವು. ಇದು ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ಅವನನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದು ಪುರುಷತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನವೋದಯದ ಆದರ್ಶೀಕರಣದ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಒಂದು ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿ ಸೂಚಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆಯಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಹ್ಯೂಸ್‌, ಆಂಟನಿ: &quot;ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ&quot;., ಪುಟ ೩೨೭. ಫೈಡಾನ್‌, ೧೯೯೭.&lt;/ref&gt;

ಪ್ರೇಮದ ಕುರಿತಾದ ಶಿಲ್ಪಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು [[ನವಪ್ಲೇಟೋವಾದದ]] ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿ [[ಸಲಿಂಗಕಾಮದ]] ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಇತ್ತೀಚಿನ ಪಾಂಡಿತ್ಯವು ಎರಡೂ ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯೊಂದನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ತಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಅದು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=January 2010}} ಸೆಖಿನೋ ಡೆಯ್‌ ಬ್ರಾಸಿ ಈ ಒಗಟಿಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು. ೧೫೪೩ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಭೇಟಿಯ ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸೆಖಿನೋ ಡೆಯ್‌ ಬ್ರಾಸಿಯ ಸಾವು, ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಲವತ್ತೆಂಟು [[wiktionary:epigram|ಚಮತ್ಕಾರಿ ಚುಟುಕಗಳನ್ನು]] ಬರೆಯಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದವು. ಸಂಬಂಧವು ಕೇವಲ ರಮ್ಯಭಾವದವು ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿರದೆ, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಾರೀರಿಕವಾದವೂ ಆಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕುರಿತಾದ ಕೆಲವೊಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ:
:
{|
|  width=&quot;160px&quot;|&lt;poem&gt;ಲಾ ಕಾರ್ನೆ ಟೆರಾ, ಇ ಕ್ವಿ ಲ್‌'ಒಸಾ ಮಿಯಾ, ಪ್ರಿವೀಡ್‌' ಲಾರ್‌ ಬೆಗ್ಲಿ ಒಚಿ, ಇ ಡೆಲ್‌ ಲೆಗಿಯಾಡ್ರೊ ಆಸ್ಪೆಟೊಫ್ಯಾನ್‌ ಫೆಡೆ ಅ ಕ್ವೆಲ್‌ ಚ್‌'ಐ' ಫು ಗ್ರೇಜಿಯಾ ನೆಲ್‌ ಲೆಟೊ,ಚೆ ಅಬ್ರಸ್ಸಿಯಾವಾ, ಇ' ನ್‌ ಚೆ ಲ್‌'ಅನಿಮಾವೈವ್‌.&lt;ref&gt;[http://www.oliari.com/storia/michelangelo.html &quot;ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಬ್ಯುನಾರೊಟಿ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221204011/http://www.oliari.com/storia/michelangelo.html |date=21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 }} ಬೈ ಗಿಯೋವನ್ನಿ ಡಾಲ್‌’ಓರ್ಟೊ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾ ಟಿಪ್ಪಣಿ: ೮೫, ಜನವರಿ ೧೯೯೧, ಪುಟಗಳು ೧೪–೧೬ {{It icon}}&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
| &lt;poem&gt;ದಿ ಫ್ಲೆಶ್‌ ನೌ ಅರ್ತ್‌, ಅಂಡ್‌ ಹಿಯರ್‌ ಮೈ ಬೋನ್ಸ್‌,ಬಿರೆಫ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಸಂ ಐಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಜಾಂಟಿ ಏರ್‌,ಸ್ಟಿಲ್‌ ಲಾಯಲ್‌ ಆರ್‌ ಟು ಹಿಮ್‌ ಐ ಜಾಯ್ಡ್‌ ಇನ್‌ ಬೆಡ್‌,ಹೂಮ್‌ ಐ ಎಂಬ್ರೇಸ್ಡ್‌, ಇನ್‌ ಹೂಮ್‌ ಮೈ ಸೋಲ್‌ ನವ್‌ ಲಿವ್ಸ್‌.&lt;/poem&gt;
|}
ಇತರರ ಪ್ರಕಾರ, ನಿಷ್ಕಾಮ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಒಂದು ಭಾವನಾರಹಿತ ಹಾಗೂ ನಾಜೂಕಾದ ಮರು-ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಪರಿಷ್ಕೃತಗೊಂಡ ಸಂವೇದನಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲಾಗಿದೆ (೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರೇಮಸಂಬಂಧಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಈಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅನ್ವಯಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು).&lt;ref&gt;ಹ್ಯೂಸ್‌, ಆಂಟನಿ: &quot;ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ.&quot;, ಪುಟ ೩೨೬. ಫೈಡಾನ್‌, ೧೯೯೭.&lt;/ref&gt; ಕೆಲವೊಂದು ತರುಣರು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಈ ಶಿಲ್ಪಿಯಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೫೩೨ರಲ್ಲಿ ಫೆಬೋ ಡಿ ಪೊಗಿಯೋ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ಮೋಹಕ ಗುಣವನ್ನು, ಹಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕೇಳುವ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಪ್ರೀತಿಯ ಕವನಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ೧೫೨೨ರಲ್ಲಿ ಘೆರಾರ್ಡೊ ಪೆರಿನಿ ಎಂಬಾತ, ಅವನಿಂದ ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಕದ್ದಿದ್ದ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ತನ್ನ ಖಾಸಗಿತನವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡ. ಆತನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ನಿಕೊಲೊ ಕ್ವಾರೇಟೇಸಿಯ ಓರ್ವ ನೌಕರ ತನ್ನ ಮಗನು ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮ ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಶಿಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಲೆಹೆ ನೀಡಿದಾಗ, ಸಾತ್ವಿಕ ಕೋಪದೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ, ಆ ನೌಕರನನ್ನು ಹೊರಗಟ್ಟುವಂತೆ ಕ್ವಾರೇಟೇಸಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ.

ತನ್ನ ಪ್ರೇಮದ ಕುರಿತಾದ ಬರಹ ರೂಪದಲ್ಲಿನ ಮಹಾನ್‌ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆತ [[ತೊಮಸೊ ಡೇಯಿ ಕ್ಯಾವಲಿಯೆರಿ]]ಗೆ (ಸುಮಾರು ೧೫೦೯–೧೫೮೭) ನೀಡಿದ. ಇವನನ್ನು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ೧೫೩೨ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಇವನಿಗೆ ೨೩ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊಗೆ ೫೭ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಕ್ಯಾವಲಿಯೆರಿಯು ಈ ವಯಸ್ಸಾದ ಮನುಷ್ಯನ ವಾತ್ಸಲ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಹೀಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದ: ''ಐ ಸ್ವೇರ್‌ ಟು ರಿಟರ್ನ್‌ ಯುವರ್‌ ಲವ್‌. '' ''ನೆವರ್ ಹ್ಯಾವ್‌ ಐ ಲವ್ಡ್‌ ಎ ಮ್ಯಾನ್‌ ಮೋರ್‌ ದ್ಯಾನ್‌ ಐ ಲವ್‌ ಯು, ನೆವರ್‌ ಹ್ಯಾವ್‌ ಐ ವಿಶ್ಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಎ ಫ್ರೆಂಡ್‌ಷಿಪ್‌ ಮೋರ್‌ ದ್ಯಾನ್‌ ಐ ವಿಶ್‌ ಫಾರ್‌ ಯುವರ್ಸ್‌. '' ಕ್ಯಾವಲಿಯೆರಿಯು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊಗೆ ಅವನ ಸಾವಿನ ತನಕವೂ ನಿಷ್ಟನಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡ.

ಮುನ್ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುನೀತಗಳು (ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾಲಿನ ಕವನಗಳು) ಹಾಗೂ [[wiktionary:madrigal|ಲಘು ಶೃಂಗಾರಗೀತೆಗಳನ್ನು]] ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ. ಅವನಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಯಗಳ ಬೃಹತ್‌ ಸರಣಿಯನ್ನು ಇದು ರೂಪಿಸಿತು. ಕೆಲವೊಂದು ಆಧುನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸದರಿ ಸಂಬಂಧವು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿಷ್ಕಾಮ ವಾತ್ಸಲ್ಯದ ಸಂಬಂಧವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಓರ್ವ ಪರ್ಯಾಯ ಮಗನನ್ನು ಅರಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;&quot;ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ&quot;, ''ದಿ ನ್ಯೂ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ, ಮ್ಯಾಕ್ರೋಪೀಡಿಯಾ, ಸಂಪುಟ ೨೪'', ಪುಟ ೫೮, ೧೯೯೧. ಇದರಲ್ಲಿನ ಪಠ್ಯವು ಕೊಂಚ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರ ಸಾಗುತ್ತದೆ: &quot;ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಓರ್ವ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಯಾಗಿದ್ದ ಎಂಬುದರ ಸೂಚಕಗಳಾಗಿ ಇವು ಸಹಜವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಆದರೆ ಕಲಾವಿದನ ಸ್ವಂತ ಹೇಳಿಕೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇಂಥದೊಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದವರಿಂದ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯ'.&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಸಲಿಂಗಕಾಮದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವನಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
 ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಿರಿಯ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅವನ ಸೋದರ ಮೊಮ್ಮಗನು ಅವರಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಔಚಿತ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಪರದೆಯನ್ನು ಎಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಸೋದರ ಮೊಮ್ಮಗನು ೧೬೨೩ರಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿನ ಸರ್ವನಾಮಗಳ ಲಿಂಗವು ಬದಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. [[ಜಾನ್‌ ಅಡಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸೈಮಂಡ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಸಲಿಂಗಕಾಮದ ಕುರಿತಾದ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕ್ರಿಯಾವಾದಿಯು,
 ಮೂಲ ಸುನೀತಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ೧೮೯೩ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಎರಡು-ಸಂಪುಟಗಳ ಒಂದು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ.

[[ಚಿತ್ರ:Michelangelo-Ignudi.jpg|thumb|left|ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಇಗ್ನುಡೊ.]]
ಈ ಸುನೀತಗಳು ಯಾವುದೇ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಪದ್ಯಗಳ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬೃಹತ್‌ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಓರ್ವ ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಅವು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. [[ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌‌]]ನ ಸುನೀತಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಇವು, ಓರ್ವ ಐವತ್ತರ ಹರೆಯದ ಸದಭಿರುಚಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಯುವ ಗೆಳೆಯನಿಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಗೀತೆಗಳಾಗಿವೆ.
{|
| &lt;poem&gt;
:ಐ ಫೀಲ್‌ ಆಸ್‌ ಲಿಟ್‌ ಬೈ ಫೈರ್‌ ಎ ಕೋಲ್ಡ್‌ ಕೌಂಟಿನನ್ಸ್‌
::ದಟ್‌ ಬರ್ನ್ಸ್‌ ಮಿ ಫ್ರಂ ಅಫಾರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕೀಪ್ಸ್‌ ಇಟ್‌ಸೆಲ್ಫ್‌ ಐಸ್‌-ಚಿಲ್‌;
:::ಎ ಸ್ಟ್ರೆಂತ್‌ ಐ ಫೀಲ್‌ ಟೂ ಶೇಪ್ಲಿ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ ಟು ಫಿಲ್‌
::::ವಿಚ್‌ ವಿಥೌಟ್‌ ಮೋಷನ್‌ ಮೂವ್ಸ್‌ ಎವೆರಿ ಬ್ಯಾಲನ್ಸ್‌.&lt;/poem&gt;
:::::— (ಮೈಕೇಲ್‌ ಸಲ್ಲಿವನ್‌, ಭಾಷಾಂತರ)
|}

ನಂತರದ ದಿನದಲ್ಲಿ ಆತ ಓರ್ವ ಕವಯಿತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಗಣ್ಯ ವಿಧವೆಯಾದ [[ವಿಟ್ಟೊರಿಯಾ ಕೊಲೊನ್ನಾ]] ಎಂಬಾಕೆಗೆ ಒಂದು ಮಹಾನ್‌ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ. ೧೫೩೬ ಅಥವಾ ೧೫೩೮ರಲ್ಲಿ ಇವಳನ್ನು ಅವನು ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನ ನಲವತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದಳು. ಪರಸ್ಪರರಿಗೆ ಅವರು ಸುನೀತಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವಳು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದರು.

ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ದೈಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಅರಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೂ ([[ಕಾಂಡಿವಿ]] ಎಂಬಾತನು ಅವನಿಗೆ ಓರ್ವ &quot;ಸನ್ಯಾಸಿಯ-ಥರದ ಅವ್ಯಭಿಚಾರತೆಯ&quot; ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ)&lt;ref&gt;ಹ್ಯೂಸ್‌, ಆಂಟನಿ, &quot;ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ&quot;., ಪುಟ ೩೨೬. ಫೈಡಾನ್‌, ೧೯೯೭.&lt;/ref&gt;, ಅವನ ಕಾವ್ಯ ಹಾಗೂ ದೃಶ್ಯಗೋಚರ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ನಾವು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಅವನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದ ಮಿನುಗುನೋಟವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಸೈಗ್ಲಿಯಾನೊ, ಎರಿಕ್‌: [http://books.simonandschuster.ca/9780743254779 &quot;ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'ಸ್‌ ಮೌಂಟೇನ್‌; ದಿ ಕ್ವೆಸ್ಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಪರ್ಫೆಕ್ಷನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಮಾರ್ಬಲ್‌ ಕ್ವಾರೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕರಾರ.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090630155910/http://books.simonandschuster.ca/9780743254779 |date=30 ಜೂನ್ 2009 }}, ಸೈಮನ್‌ ಮತ್ತು ಷುಸ್ಟರ್‌, ೨೦೦೫. ೨೦೦೭ರ ಜನವರಿ ೨೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt;

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
* [[ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ಕೃತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ವಿದ್ಯಮಾನ]]
* [[ನವೋದಯದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಲೆ]]
* [[ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಹಸಿಚಿತ್ರಗಳ ನವೀಕರಣ]]

[[3001 ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ]] ಎಂಬ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹಾಗೂ [[ಮಂಗಳ]] ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಕುಳಿಗೆ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಗ್ಯಾಲಂಟ್‌, R., ೧೯೮೬. ''ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ ಅಟ್ಲಾಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅವರ‍್ ಯೂನಿವರ್ಸ್‌''. ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ ಸೊಸೈಟಿ, ೨ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ISBN ೦-೮೭೦೪೪-೬೪೪-೪&lt;/ref&gt; ''[[ಟೀನೇಜ್‌ ಮ್ಯುಟೆಂಟ್‌ ನೀಂಜಾ ಟರ್ಟಲ್ಸ್‌‌‌]]'' ಗೆ ಸೇರಿದ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಪಾತ್ರಕ್ಕೂ ಸಹ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಡಲಾಗಿದೆ.

೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ದಿ ಅಗೊನಿ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಸಿ]] ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಹಾಗೂ [[ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ]]ದಲ್ಲಿನ ಅವನ ವರ್ಣಚಿತ್ರರಚನೆಯನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಅವನ ಪ್ರಯಾಸಕರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ಚಾರ್ಲ್‌‌ಟನ್‌ ಹೆಸ್ಟನ್‌]] ಎಂಬಾತ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾನೆ.

== ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==

* {{note label|a|a|none}}ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊನ ತಂದೆಯು ತಾರೀಕನ್ನು ಫ್ಲಾರನ್ಸಿನ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ''ಅಬ್‌ ಇನ್‌ಕಾರ್ನೇಷನೆ'' ಯಲ್ಲಿ ೬ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೪೭೪ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಮೂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರೋಮನ್‌ ವಿಧಾನವಾದ ''ಅಬ್‌ ನೇಟಿವಿಟೇಟ್‌‌'' ನಲ್ಲಿ ಇದು ೧೪೭೫ ಆಗಿದೆ.
* {{note label|b|b|none}}ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ತನ್ನ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭೇದವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವನು ಹತ್ತು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ಎಂದು ಡಿ ಟೋನ್ಲೆಯು ಬರೆದರೆ, ಕಾಂಡಿವಿಯ ತನ್ನ ಭಾಷಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಸೆಡ್‌ಗ್ವಿಕ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊಗೆ ಆಗ ಏಳುವರ್ಷಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ನಮೂದಿಸುತ್ತಾಳೆ.
* {{note label|c|c|none}}[[ಸ್ಟ್ರೋಝಿ ಕುಟುಂಬ]]ವು ''ಹರ್ಕ್ಯುಲಿಸ್‌‌'' ನ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಸ್ಟ್ರೋಝಿ]] ಇದನ್ನು [[Iನೇ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌‌]]ಗೆ ೧೫೨೯ರಲ್ಲಿ ಮಾರಿದ. ೧೫೯೪ರಲ್ಲಿ, [[IVನೇ ಹೆನ್ರಿ]]ಯು ಇದನ್ನು [[ಫಾಂಟೇನ್‌ಬ್ಲ್ಯೂ]]ನಲ್ಲಿನ ಜಾರ್ಡಿನ್‌ ಡಿ’ಎಸ್ಟೇಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ. ಜಾರ್ಡಿನ್‌ ಡಿ’ಎಸ್ಟೇಂಜ್‌ ನಾಶಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ೧೭೧೩ರಲ್ಲಿ ಇದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾಣೆಯಾಯಿತು.
* {{note label|d|d|none}}ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಕುರಿತು ವಸಾರಿಯು ಯಾವುದೇ ನಮೂದುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಪಾವೊಲೊ ಗಿಯೋವಿಯೋ]]ನ ''ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'' ಕೃತಿಯು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲಾಕೃತಿಯೆಂದು ಯಾರದ್ದಾದರೂ ತಲೆಗೆ ಕಟ್ಟಲು ಸ್ವತಃ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ.

== ಆಕರಗಳು ==
;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
{{reflist|colwidth=30em}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==
{{wikiquote}}
* {{cite book|last=Ackerman |first=James |title=The Architecture of Michelangelo |url=https://archive.org/details/architectureofmi00acke_0 |publisher=University of Chicago Press |year=1986 |isbn=978-0226002408}}
* {{cite book|last=Clément|first=Charles|year=1892|title=''Michelangelo''|publisher=S. Low, Marston, Searle, &amp; Rivington, ltd.: London|location=Harvard University, Digitized 25 June 2007| url=https://books.google.com/books?id=G-sDAAAAYAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=michelangelo&amp;as_brr=1#PPA1,M1| authorlink=}}
* {{cite book |last=Condivi |first=Ascanio |authorlink=Ascanio Condivi |title=The Life of Michelangelo |url=https://archive.org/details/lifeofmichelange0000cond |year=1553 |coauthors=Alice Sedgewick |publisher=Pennsylvania State University Press |isbn=0-271-01853-4}}
* {{cite book|last=Baldini |first=Umberto |title=The Sculpture of Michelangelo |publisher=Rizzoli |coauthors=Liberto Perugi |year=1982 |url=https://books.google.com/books?id=pCEWAQAAIAAJ |isbn=0-8478-0447-x}}
* ಐನೆಮ್‌, ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ ವಾನ್‌ (೧೯೭೩). ''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'' ಭಾಷಾಂತರ: ರೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟೇಲರ್‌. ಲಂಡನ್‌: ಮೆಥುವೆನ್‌.
* ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌, ಕ್ರೇಗ್ಟನ್‌ (೧೯೯೪). ''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಆನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಸೀಲಿಂಗ್‌''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಜಾರ್ಜ್‌ ಬ್ರೆಝಿಲ್ಲರ್‌.
* ಹಿಬರ್ಡ್‌, ಹೋವರ್ಡ್‌ (೧೯೭೪). ''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'' ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಹಾರ್ಪರ್‌ &amp; ರೋ.
* ಹಿರ್ಸ್ಟ್, ಮೇಕೇಲ್‌ ಮತ್ತು ಜಿಲ್‌ ಡಂಕರ್ಟನ್‌ (೧೯೯೪) ''ದಿ ಯಂಗ್ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ: ದಿ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ರೋಮ್‌ ೧೪೯೬–೧೫೦೧''. ಲಂಡನ್‌: ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಗ್ಯಾಲರಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌.
* {{cite book|last=Liebert |first=Robert |title=Michelangelo: A Psychoanalytic Study of his Life and Images |url=https://archive.org/details/michelangelopsyc0000lieb |publisher=Yale University Press |location=New Haven and London |year=1983 |isbn=0-300-02793-1}}
* ಪೀಟ್ರಾಂಜೆಲಿ, ಕಾರ್ಲೊ ಮತ್ತು ಇತರರು (೧೯೯೪). ''ದಿ ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಚಾಪೆಲ್‌: ಎ ಗ್ಲೋರಿಯಸ್‌ ರೆಸ್ಟೋರೇಷನ್‌''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಹ್ಯಾರಿ N. ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್‌
* {{cite book|last=Sala |first=Charles |title=Michelangelo: Sculptor, Painter, Architect |publisher=Editions Pierre Terrail |year=1996 |isbn=978-2879390697}}
* ಸಾಸ್ಲೋ, ಜೇಮ್ಸ್‌ M. (೧೯೯೧). ''ದಿ ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ: ಆನ್‌ ಅನೋಟೇಟೆಡ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲೇಷನ್‌''. ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾವನ್‌ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌: ಯೇಲ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌.
* {{cite book|last=Rolland |first=Romain |authorlink=Romain Rolland|title=Michelangelo|publisher= BiblioLife |year=2009 |isbn=1110003536}}
* ಸೆಮೌರ್‌, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌, ಜೂನಿಯರ್‌ (೧೯೭೨). ''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ: ದಿ ಸಿಸ್ಟೀನ್‌ ಚಾಪೆಲ್‌ ಸೀಲಿಂಗ್‌''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: W. W. ನಾರ್ಟನ್‌.
* {{cite book|last=Stone |first=Irving |authorlink=Irving Stone |title=The Agony and the Ecstasy |url=https://archive.org/details/agonyecstasybiog00ston |publisher=Signet |year=1987 |isbn=0-451-17135-7}}
* ಸಮ್ಮರ್ಸ್‌, ಡೇವಿಡ್‌ (೧೯೮೧). ''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌''. ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್.
* {{cite book |title=The Youth of Michelangelo |url=https://archive.org/details/michelangelo0000unse_c5u7 |last=Tolnay |first=Charles |year=1947 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ}}
* ಟೋನ್ಲೆ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡೆ. (೧೯೬೪). ''ದಿ ಆರ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಥಾಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ''. ೫ ಸಂಪುಟಗಳು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಪ್ಯಾಂಥಿಯಾನ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌.
* {{citebook|last=Néret|first=Gilles|title=Michelangelo|url=https://archive.org/details/michelangelo14750000nere|publisher=Taschen|year=2000|isbn=9783822859766}}
* ವೈಲ್ಡ್‌, ಜೋಹಾನ್ನೆಸ್‌ (೧೯೭೮). ''ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ: ಸಿಕ್ಸ್‌ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್‌''. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌: ಕ್ಲಾರೆಂಡನ್ ಪ್ರೆಸ್

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons category|Michelangelo Buonarroti}}
* [http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_timeline.shtml &quot;ದಿ ಡಿವೈನ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ - ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'ಸ್‌ ಲೈಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೇಜರ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌&quot;]
* [http://www.all-art.org/early_renaissance/michelangelo1.html ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಇನ್‌ ದಿ &quot;ಎ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711132404/http://www.all-art.org/early_renaissance/michelangelo1.html |date=11 ಜುಲೈ 2017 }}
* [http://asv.vatican.va/it/visit/doc/zoom06.html1.html ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಇನ್‌ ದಿ &quot;ವ್ಯಾಟಿಕನ್‌ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಆರ್ಕೀವ್ಸ್‌&quot;]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.bluffton.edu/~sullivanm/michel/michel.html ಕ್ಯಾಂಪಿಡೋಗ್ಲಿಯೋದಲ್ಲಿನ ವಿವರಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು]
* {{gutenberg author| id=Michelangelo+Buonarroti | name=Michelangelo Buonarroti}}
* [http://graphics.stanford.edu/projects/mich/ ದಿ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌]
* [https://www.britishmuseum.org/explore/online_tours/europe/michelangelos_drawings/michelangelos_drawings.aspx ದಿ BP ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಎಗ್ಸಿಬಿಷನ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ಸ್‌ — ಕ್ಲೋಸರ್‌ ಟು ದಿ ಮಾಸ್ಟರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151011155932/http://www.britishmuseum.org/explore/online_tours/europe/michelangelos_drawings/michelangelos_drawings.aspx |date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015 }}
* [http://www.zipser.nl/michelangelo1.html ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'ಸ್‌ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ಸ್‌: ರಿಯಲ್‌ ಆರ್‌ ಫೇಕ್‌?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060411203848/http://www.zipser.nl/michelangelo1.html |date=11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2006 }} ಹೌ ಟು ಡಿಸೈಡ್‌ ಇಫ್‌ ಎ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್‌ ಈಸ್‌ ಬೈ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ.
* [http://www.michelangelomodels.com ತನ್ನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅವನು ಬಳಸಿದ ಮಾದರಿಗಳು]
* [http://www.boheme-magazine.net/php/modules.php?name=News&amp;amp;file=article&amp;amp;sid=669 &quot;ದಿ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಕೋಡ್‌&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629203305/http://www.boheme-magazine.net/php/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=669 |date=29 ಜೂನ್ 2009 }}, ಸಜೆಸ್ಟಿಂಗ್ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ'ಸ್‌ ಕೋಡೆಡ್‌ ಯೂಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಸ್‌ ನಾಲೆಜ್‌ ಆಫ್‌ ಅನಾಟಮಿ.
* [http://michelangelo.syr.edu &quot;ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ: ದಿ ಮ್ಯಾನ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಮಿಥ್‌&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324034334/http://michelangelo.syr.edu/ |date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2012 }}
{{Persondata
|NAME=Michelangelo
|ALTERNATIVE NAMES=Buonarroti, Michelangelo; Buonarroti, Michelangelo di Lodovico
|SHORT DESCRIPTION=Sculptor, painter and architect
|DATE OF BIRTH=6 March 1475
|PLACE OF BIRTH=[[Caprese Michelangelo|Caprese]], Italy 
|DATE OF DEATH=೧೮ February ೧೫೬೪
|PLACE OF DEATH=Rome, Italy
}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೪೭೫ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:೧೫೬೪ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಲಾವಿದ ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ]]
[[ವರ್ಗ:ಅರೆಝೊ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಟುಸ್ಕಾನಿಯ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ನವೋದಯ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ನವೋದಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರೋಮನ್‌ ಕೆಥೊಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ರೋಮನ್‌ ಕೆಥೊಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರೋಮನ್‌ ಕೆಥೊಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌ನ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಟಸ್ಕನ್‌ ಪ್ರಾಂತದ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಕಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಲೆ]]</text>
      <sha1>q5hk2hcvxfaluxuvuvq88lba7fosmoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23553</id>
    <revision>
      <id>1428707</id>
      <parentid>1359865</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148842" sha1="bgmdfcp8b6rha3xqo7k3hbgszigsiom" xml:space="preserve">{{taxobox
|name = Maize
|image = Koeh-283.jpg
|image_caption = Illustration depicting both male and female flowers of maize
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = Eudicots
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Poales]]
|familia = [[Poaceae]]
|genus = ''[[Teosinte|Zea]]''
|species = '''''Z. mays'''''
|binomial = ''Zea mays''
|binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
}}

[[File:Zea mays fraise MHNT.BOT.2011.18.21.jpg|thumb|''Zea mays &quot;fraise&quot;'']]
[[File:Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese' MHNT.BOT.2015.34.1.jpg|thumb|''Zea mays 'Ottofile giallo Tortonese''']]

'''ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ'''ವು (''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್''; ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಕಾರ್ನ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮೀಸೊಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯರು ಒಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಹುಲ್ಲು ಜಾತಿ. ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ, ಗೋವಿನ ಜೋಳ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳು. ಇದನ್ನು ಆಜ಼್ಟೆಕ್ ಮತ್ತು ಮಾಯನ್ನರು ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದಾದ್ಯಂತ ನಿಕ್ಸ್‌ಟಮಲೈಸೇಶನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲು ಅಥವಾ ಪುಡಿಮಾಡಲು ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ನಂತರ ಈ ಬೆಳೆಯು [[ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ 1250ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ 1700ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಖಂಡವೇ ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಥವಾ ದಟ್ಟ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಜನಸಮೂಹವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಾಲವೊಂದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿತು. 15ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗಿನ ಯುರೋಪಿನ ಸಂಪರ್ಕದ ನಂತರ ಪರಿಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ತಂದರು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೂಲಕ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಭಿನ್ನ ಹವಾಗುಣದಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗವು ತುಂಬಾ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದುದರಿಂದ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಕಡೆಗಳಿಗೂ ಬಹುಬೇಗ ಹರಡಿತು.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯುವ [[ಬೆಳೆ]]ಯಾಗಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ವೊಂದರಲ್ಲೇ 332 ದಶಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‍ಗಳಷ್ಟು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದಲ್ಲಿ ಜೀವಾಂತರ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು 80%ನಷ್ಟನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;gmo-compass.org&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.gmo-compass.org/eng/grocery_shopping/crops/18.genetically_modified_maize_eu.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-04 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527132513/http://www.gmo-compass.org/eng/grocery_shopping/crops/18.genetically_modified_maize_eu.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು {{convert|7|m|ft|abbr=off}}ನಷ್ಟು ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಮ‌ೂಲಗಳು: E. ಲೆವಿಸ್ ಸ್ಟರ್ಟೆವೆಂಟ್, 1894 ''ಬುಲೆಟಿನ್ ಆಫ್ ದ ಟಾರ್ರೆ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಕ್ಲಬ್'' , ಸಂಪುಟ 21, ಲ್ಯಾಂಕಸ್ಟರ್, PA ಆಗಸ್ಟ್ 20, ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಬಗೆಗಿನ ಸಂ. 8 ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು, ಪುಟ 1.&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಲ್ಪಡುವ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು {{convert|2.5|m|ft|abbr=off}} ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸಿಹಿ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳಗಳಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ.

== ಹೆಸರು ನೀಡುವ ರೀತಿನೀತಿಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Corntassel 7095.jpg|left|thumb|upright|ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಗಂಡು ಹೂವುಗಳು ತೆನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗಂಡು ಪುಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ]]
[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಈಗ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಸ್ವೀಟ್ ಕಾರ್ನ್(ಸಿಹಿ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ)&quot; ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಸ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು ಇದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;&quot;ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ&quot;. ''ದ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಶನರಿ''  - ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆವೃತ್ತಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 16ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.[http://dictionary.oed.com/cgi/entry/00299980?query_type=word&amp;queryword=maize&amp;first=1&amp;max_to_show=10&amp;sort_type=alpha&amp;result_place=2&amp;search_id=2K83-vPUJCp-982&amp;hilite=00299980]&lt;/ref&gt;

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಐಲ್‍ಗಳ ಹೊರಗೆ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳಕ್ಕಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದವೆಂದರೆ &quot;ಕಾರ್ನ್&quot;. ಇದು ಮೂಲತಃ ಯಾವುದೇ ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಇದರ ಅರ್ಥವು 19ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು &quot;ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾರ್ನ್&quot;ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[[OED]], &quot;ಕಾರ್ನ್&quot;, II, 3&lt;/ref&gt; ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾರ್ನ್ ಪದವು ಈಗ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಹು-ಬಣ್ಣದ &quot;ಜಮೀನಿನ ಕಾರ್ನ್&quot; (ಕಲ್ಲುಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ) ಕೃಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;&quot;ಕಾರ್ನ್&quot;. ದ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಶನರಿ''''  - ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆವೃತ್ತಿ 1989. 2007ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 16ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.[http://dictionary.oed.com/cgi/entry/50050313?query_type=word&amp;queryword=corn&amp;first=1&amp;max_to_show=10&amp;sort_type=alpha&amp;result_place=2&amp;search_id=2K83-GWYYAL-972&amp;hilite=50050313]'''&lt;/ref&gt;

ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ, &quot;ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ&quot;ವನ್ನು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರಿ-ವ್ಯಾಪಾರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ &quot;ಕಾರ್ನ್&quot;ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಕೆ, [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ &quot;ಕಾರ್ನ್&quot; ಪದವನ್ನು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಅಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಪಾಪ್‌ಕಾರ್ನ್]] ಮತ್ತು ಕಾರ್ನ್ ಫ್ಲೇಕ್‍ಗಳಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವಾಗ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. &quot;ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ&quot; ಪದವನ್ನು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಬೆಳೆಗಾರರ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ [http://www.maizeaustralia.com.au ಮೈಜ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಸರಕಾರಿ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು [[CSIRO]]ನಂತಹ [[ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳು  &quot;ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ&quot;ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಈ ಬಳಕೆಯು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, 1990ರಲ್ಲಿನ ಅದರ ನಶಿಸುವಿಕೆಯವರೆಗೆ, [[ಕೀನ್ಯಾ]]ವು ಕೀನ್ಯಾ ಮೈಜ್ ಕಾನ್ಸೋರ್ಟಿಯಮ್ ಆಂಡ್ ಮೈಜ್ ಬ್ರೀಡರ್ಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್, [[ನೈಜೀರಿಯಾ]]ವು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೈಜ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ನೈಜೀರಿಯಾ, [[ಜಿಂಬಾವ್ವೆ]]ಯು ಜಿಂಬಾವ್ವೆ ಸೀಡ್ ಮೈಜ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ವು ಮೈಜ್ ಬೋರ್ಡ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಬುರುಂದಿ, ಉಗಾಂಡ, ಬೋಟ್‌ಸ್ವಾನ, ಘಾನ ಮೊದಲಾದ ಕಡೆಗಳ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕರ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು UKಯಲ್ಲಿನ ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತೆ ಇದನ್ನು &quot;ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಮೈಜ್ ಡಿವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟು, [[FAO]]ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪದ ''ಮಿಲ್ಹೊ'' ದಿಂದ ಪಡೆದ ''ಮೈಲೈ'' ಅಥವಾ ''ಮೀಲೈ'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://dictionary.reference.com/browse/mielie&lt;/ref&gt; ಮೈಲೈ-ಮೀಲ್ ಎಂಬುದು ಇದರ ಆಧಾರ ಪದವಾಗಿದೆ.

== ರಚನೆ ಮತ್ತು ಶರೀರಕ್ರಿಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
[[ಚಿತ್ರ:Cornsilk 7091.jpg|right|thumb|upright|ಬಲಿತಿಲ್ಲದ ಶಲಾಕಾಗುಚ್ಛದೊಂದಿಗಿನ ಹೆಣ್ಣು ಪುಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ]]
ಇದೊಂದು ಏಕವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕಾಂಡಗಳು ತೋರ್ಕೆಗೆ [[ಬಿದಿರು]] ಮೆಳೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವ ಎರಡು ಗೆಣ್ಣುಗಳ ನಡುವಣ ಕಾಂಡದ ಭಾಗವು 20–30 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ (8–12 ಇಂಚು). ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಳಗಿನ ಎಲೆಗಳು ಅಗಲವಾದ ಎಸಳುಗಳಂತಿದ್ದು, 50–100 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದ ಮತ್ತು 5–10 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲವಿರುತ್ತವೆ (2–4 ಅಡಿ ಬೈ 2–4 ಇಂಚು); ಕಾಂಡಗಳು ಅನೇಕ ಗೆಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ 2–3 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (7–10 ಅಡಿ) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗೆಣ್ಣು ಎಸಳು-ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕದಿರುಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವು ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 3 ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಗಿಡ ಕವಲೊಡೆಯದು. ಬುಡದ ಕೆಲವು ಗೆಣ್ಣುಗಳು ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಹೊಕ್ಕು ಗಿಡಕ್ಕೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಬುಡಭಾಗದ ಗೆಣ್ಣುಗಳು ಮೇಲ್ಭಾಗದವಕ್ಕಿಂತ ಮೋಟಾದವೂ ದಪ್ಪವಾದವೂ ಆಗಿವೆ. ಎಲೆಯ ಬುಡ ಕವಚದಂತಿದೆ. ಇದು ಅಂತರಗೆಣ್ಣಿನ ಒಂದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದು ಅನಂತರ ಕಾಂಡದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಎಲೆಯ ಅಲಗು ಭಾಗವಾಗಿ ಉದ್ದ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಎಲೆಯ ಅಲಗು ಮತ್ತು ಬುಡ ಸೇರುವಲ್ಲಿ ಪೊರೆಯಂಥ ಲಿಗ್ಯೂಲ್ ಉಂಟು. ಎಲೆಯ ಅಲಗು ಉದ್ದನೆಯ ಚಪ್ಪಟೆ ರಚನೆ. ತುದಿಯೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿದಂತೆ ಕಿರಿದುಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಣ್ಣ ಕೂದಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. [[ಎಲೆ|ಎಲೆಯ]] ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮಧ್ಯ ನರ ಉಂಟು. ಅಲಗಿನ ಅಂಚು ಕೊಂಚ ಒರಟು ಹಾಗೂ ಎಲೆಯ ಬುಡಭಾಗದೆಡೆ ಅಂಕುಡೊಂಕಾಗಿದೆ.

ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳದಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಹೂಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಂಜರಿಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗಂಡು ಹೂಗೊಂಚಲು ಗಿಡದ ತುದಿಯಲ್ಲೂ ಹೆಣ್ಣು ಹೂಗೊಂಚಲು ಗಿಡದ ಮಧ್ಯೆ ಅಥವಾ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲೆಯ ಕಕ್ಷದಲ್ಲೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಗಂಡು ಗೊಂಚಲು ಅನೇಕ ಕವಲುಗಳುಳ್ಳ ಪ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಬ ಬಗೆಯದು. ಇದರಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಗೆ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಧಾನ ಅಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಹೊರಟು ಆಚೀಚೆ ಬಾಗಿರುವ ಕವಲುಗಳಿವೆ. ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಒಂಟಿ ಇಲ್ಲವೆ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಗಂಡು ಹೂಗಳಿರುವುವು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಂಡು ಹೂವಿನಲ್ಲಿ 3 ಪುಂಕೇಸರಗಳಿವೆ.

ಈ ಕದಿರುಗಳು ಹೆಣ್ಣು ಪುಷ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಪ್ರಧಾನ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ಎಲೆಯ ಕಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವು ಅನೇಕ ಎಲೆಗಳ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದು ಕದಿರಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲೆ ಸುರುಳಿಯ ತಿಳಿ ಹಳದಿ ಎಳೆಗಳು ಹೊರಕ್ಕೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಅವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊರಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇವು ಉದ್ದನೆಯ ನಯವಾದ ದಾರದಂಥ ಶಲಾಕೆಗಳು. ಈ ಎಳೆಗಳು ನೀಳವಾದ ಶಲಾಕಾಗ್ರಗಳು. ಅವು ಕೂದಲಿನ ಕಟ್ಟಿನಂತೆ, ಮೊದಲು ಹಸಿರು ನಂತರ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ನೂರಾರು ಶಲಾಕೆಗಳು ಹೊಗೊಂಚಲಿನ ಮೇಲ್ತುದಿಯಿಂದ ಹೊರ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ 'ರೇಷ್ಮೆ' (ಸಿಲ್ಕ್) ಎಂದು ಕರೆಯುವುದಂಟು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಣ್ಣು ಹೂವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಅಂಡಕವುಂಟು. ಮೇವಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ನಾಟಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಒತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕದಿರುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯದ ಭಾಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕದಿರುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು &quot;ಬೇಬಿ ಕಾರ್ನ್&quot;ಗಳ ಮೂಲವಾಗಿವೆ. ಇವನ್ನು ಏಷ್ಯಾದ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಹೂಬಿಡಲು ದೀರ್ಘ-ರಾತ್ರಿ ಬೇಕಾಗುವ ಒಂದು ಐಚ್ಛಿಕ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬೆಳೆಯುವ ಉಷ್ಣಾಂಶಮಾನ ದಿನಗಳು &gt; {{convert|50|°F|°C|abbr=on}}ನಲ್ಲಿ ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಮ‌ೂಲಗಳು: ಕೊಲಿಗ್ಯಾಡೊ 1975, ಸ್ಯಾಲಮಿನಿ 1985, ಪೋಯ್ತಿಗ್ 1994, ಪ್ಯಾಲಿವಾಲ್ 2000.&lt;/ref&gt; ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು [[ಹೂವು|ಹೂ]] ಬಿಡುವ ಮುನ್ನ ಕಳೆಯಬೇಕಾದ ದಿನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘ ರಾತ್ರಿಗಳು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಭಾವದ ಪ್ರಮಾಣವು ಸಸ್ಯವರ್ಣಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಸೂಚಿತ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;P.V. ನೆಲ್ಸನ್ 1985.&lt;/ref&gt; ದ್ಯುತಿಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಉಷ್ಣವಲಯದ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿರಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ದೀರ್ಘ ದಿನಗಳು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ಹಿಮದಿಂದ ಸಾಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು [[ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aces.uiuc.edu/news/stories/news4169.html |title=ಟ್ರೋಪಿಕಲ್ ಮೈಜ್ ಫಾರ್ ಬಯೋಫುಯೆಲ್ಸ್ |access-date=2010-06-04 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601143446/http://www.aces.uiuc.edu/news/stories/news4169.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:GreenCorn.JPG|right|thumb|ಕಾಂಡಗಳು, ಕದಿರುಗಳು ಮತ್ತು ಶಲಾಕಾಗುಚ್ಛಗಳು]]
[[ಚಿತ್ರ:Männliche Blüte einer Maispflanze 2009-08-19.JPG|thumb|ಗಂಡು ಹೂವುಗಳು]]
ಕಾಂಡದ ತುದಿಯು ತೆನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತೆನೆಯು ಗಂಡು ಹೂವುಗಳ ಪುಷ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ತೆನೆಯಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯ ಅಕ್ಷವೊಂದಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಹೆಣ್ಣು ಹೂಗಳು ಇವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೋಡಿಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ಹೂ ಮಾತ್ರ ಫಲವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತೆನೆಯು ಬೆಳೆದಾಗ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಯೋಗ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಶುಷ್ಕವಾಗಿದ್ದಾಗ, ತೆನೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಪರಾಗ ಕೋಶಗಳು ಒಡೆದುಕೊಂಡು ಪರಾಗಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಪರಾಗವು ''ವಾಯುಫಲಿತ'' ವಾಗಿದೆ (ಗಾಳಿಯಿಂದ ಹರಡುತ್ತದೆ). ಇದರ ಅತ್ಯಧಿಕ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ವೇಗದಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಾಗಗಳು ಕೆಲವು ಮೀಟರ್‌ಗಳೊಳಗಾಗಿ ತೆನೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಲಾಕಾಗುಚ್ಛವು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಒಂದು ಕಾಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ನಿಷೇಚನ ಕ್ರಿಯೆ ಮುಗಿದ ಅನಂತರ ರೇಷ್ಮೆಗಳೆಲ್ಲ ಬಾಡಿ ಉದುರಿ ಹೋಗುತ್ತವಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಅಂಡಾಶಯ ಕ್ಯಾರಿಯಾಪ್ಸಿಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಫಲ (ಕಾಳು) ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತೆನೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಕಾಳುಗಳು ಸಾಲಾಗಿ ದಂತಪಂಕ್ತಿಯಂತೆ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡಿರುವುವು. ಕಾಳುಗಳ ಮೇಲ್ಮೆ ಗುಂಡಾಗಿ ನಯವಾಗಿರಬಹುದು, ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಒಂದೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಗುಳಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ತಗ್ಗಿನಿಂದ ಕೂಡಿರಬಹುದು. ಬೀಜಗಳ ಒಳಗಿನ ಭ್ರೂಣಾಹಾರ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಿಟ್ಟಿನಂತೆ ಮೆತುವಾಗಿರಬಹುದು. ಅದರ ಬಣ್ಣ ಕೂಡ ಬಿಳಿ, ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು ಊದಾ ಹೀಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭ್ರೂಣಾಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನು ಹಾಗೂ ಪಿಷ್ಟ ಇವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿವೆ. ಭ್ರೂಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿನ ತೂಕದ ಶೇಕಡಾ 6ರಷ್ಟು ಒಂದು ಬಗೆಯ ತೈಲವುಂಟು. ಎಳೆಯ ಕದಿರುಗಳನ್ನು ಜೊಂಡು ಮತ್ತು ಶಲಾಕಾಗುಚ್ಛಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಸಿಯಾಗಿಯೇ ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಸ್ಯವು ಬೆಳೆದಂತೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ) ಜೊಂಡು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಲಾಕಾಗುಚ್ಛಗಳು ಒಣಗಿ ತಿನ್ನಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೆಳೆಯುವ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಳುಗಳು ಒಣಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಕುದಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸದೆ ಜಗಿಯಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸಾಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ದಟ್ಟವಾಗಿ ನೆಡುವುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ಪ್ರತಿ ಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕದಿರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.

=== ಬೀಜಗಳು ===
ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕಾಳು [[ಪೊಯೇಸಿಯಿ|ಹುಲ್ಲುಗಳ]] ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಜದ ಹೊದಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಣ್ಣಿನ ಬೀಜಕೋಶವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಳನ್ನು ''ಬೀಜ'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಜೊಂಡು ಸಮಷ್ಟಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹೊರತಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಣ್ಣುಗಳು (ಕಾಳುಗಳು) ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಳುಗಳು [[ಬಟಾಣಿ]] ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಬಿಳಿ ತಿರುಳಿನಂತೆ ಪದಾರ್ಥದ ಸುತ್ತ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಕದಿರುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕದಿರು 200 ರಿಂದ 400 ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 10–25 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (4–10 ಇಂಚುಗಳು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಅವು ಅನೇಕ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ: ಕಪ್ಪು, ನೀಲಿ-ಬೂದು, ನೇರಳೆ, ಹಸಿರು, ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಹಳದಿ. [[ಹಿಟ್ಟು|ಹಿಟ್ಟಾಗಿ]] ಪುಡಿಮಾಡಿದಾಗ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಕಡಿಮೆ [[ಹೊಟ್ಟು|ಹೊಟ್ಟನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು ಗೋಧಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಟ್ಟನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ ಇದು ಗೋಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ಲೂಟನ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಬೆಳೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಕ್ ಮಾಡಿದ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕದಿರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಶರ್ಕರ ಮತ್ತು [[ಪಿಷ್ಟ]]ವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಆನುವಂಶಿಕ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು [[ತರಕಾರಿ]]ಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಟ್ ಕಾರ್ನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಬೆಳೆದಿಲ್ಲದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಚಿಗುರು ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರತಿಜೀವಕ ಅಂಶ DIMBOA (2,4-ಡಿಹೈಡ್ರೋಕ್ಸಿ-7-ಮೀಥಾಕ್ಸಿ-1,4-ಬೆಂಜಾಕ್ಸಜಿನ್-3-ಒನ್) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. DIMBOA ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸಮಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳ (ಬೆಂಜಾಕ್ಸಾಜಿನಾಯ್ಡ್‌ಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೀಟ, ರೋಗಕಾರಕ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಂತಹ]] ಉಪದ್ರವಕಾರಿ ಕ್ರಿಮಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. DIMBOA ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಹುಲ್ಲು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. DIMBOAಅನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಪರಿವರ್ತಿತ ಜಾತಿಯು (bx) ಗಿಡಹೇನು ಮತ್ತು [[ಶಿಲೀಂಧ್ರ]]ಗಳ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಂಭವ ಜಾಸ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ. DIMBOA ಬೆಳೆದಿಲ್ಲದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ಕೊರೆಯುವ ಕ್ರಿಮಿಗಳಿಗೂ (ಕ್ರ್ಯಾಂಬಿಡೆ ವಂಶ) ಪ್ರತಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಬೆಳೆದಂತೆ DIMBOA ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಕೊರೆಯುವ ಕ್ರಿಮಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಬೇರುಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ನಿರಾರ್ದ್ರತೆಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತದೆ, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಬಿರುಸಾದ ಗಾಳಿಗೆ ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತು ಬರುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Corn Stalk Lodging| publisher = [[Monsanto Company|Monsanto]] Imagine| date = 2008-10-02| url = http://www.dekalb.ca/content/pdf/corn_stalk_lodging.pdf| accessdate = 2009-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090225054032/http://www.dekalb.ca/content/pdf/corn_stalk_lodging.pdf|archivedate=2009-02-25}}&lt;/ref&gt;

== ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದಾಗಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಅಪಾಯಗಳು ==
=== ಪೆಲಾಗ್ರ ===
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯರು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಇತರ ಕೆಲವರು ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಸಾಹದ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಿದೆಡೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರವಾಗಿದ್ದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರದಿದ್ದುದು ಒಂದು ನಿಗೂಢ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;pellagra_mystery&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.eufic.org/web/article.asp?cust=1&amp;lng=en&amp;sid=4&amp;did=16&amp;artid=103| title = The origins of maize: the puzzle of pellagra| dateformat = mdy| accessdate = September 14, 2006| work = EUFIC &gt; Nutrition &gt; Understanding Food| month = December| year = 2001| publisher = The European Food Information Council| archive-date = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27, 2006| archive-url = https://web.archive.org/web/20060927074332/http://www.eufic.org/web/article.asp?cust=1&amp;lng=en&amp;sid=4&amp;did=16&amp;artid=103| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು [[ಕ್ಷಾರ]]-ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿಡುವುದನ್ನು ಬಹುಹಿಂದೆಯೇ ಕಲಿತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ಷಾರವನ್ನು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬೂದಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಮೀಸೊಅಮೆರಿಕನ್ನರು [[ಸುಣ್ಣ|ಸುಣ್ಣದಿಂದ]] (ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್) ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು B-ಜೀವಸತ್ವ ನಿಯಾಸಿನ್ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಜೀವಸತ್ವದ ಕೊರತೆಯು ಪೆಲಾಗ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ರೋಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಷಾರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಹ್ವಾಟ್ಲ್ (ಅಜ್ಟೆಕ್)ನಿಂದ ಪಡೆದ ಹೆಸರಿನಿಂದಾಗಿ: ನಿಕ್ಸ್‌ಟಮಲೈಸೇಶನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿಯಾಸಿನ್ ನ್ಯೂನ್ಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಪೆಲಾಗ್ರವು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದಲ್ಲಿ ಲೈಸಿನ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪ್ಟೊಫಾನ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ [[ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲ|ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳ]] ಅಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[ಪ್ರೋಟೀನ್]] ಕೊರತೆಯಿಂದಲೂ  ಬರುತ್ತದೆ. ನಿಕ್ಸ್‌ಟಮಲೈಸೇಶನ್ ಕ್ರಿಯೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯವರೆಗೆ ಲೈಸಿನ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪ್ಟೊಫಾನ್ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬಹು ಹಿಂದೆಯೇ ಅವರ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಬೀನ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಆಮರಾಂತ್ ಮತ್ತು [[ಚೀಯಾ|ಚಿಯಾದಂತಹ]] ಇತರ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಪ್ರೋಟೀನ್ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ|ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ]] ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಾಲದಿಂದ ಪಡೆದ ಅವಶ್ಯಕ ವ್ಯಾವಸಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರಿಂದ, ಇತರ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಅವಲಂಬನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ದುರಂತವಾಗಿತ್ತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪೆಲಾಗ್ರವು ದಕ್ಷಿಣ ಯು.ಎಸ್.ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿತು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧಕರು ಇದರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪರ್ಯಾಲೋಚಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಕೊರತೆ-ತತ್ವವು (ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿಜವೆಂದು ತೋರಿಸಲಾದ) ಪೆಲಾಗ್ರವು ಕೆಲವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ಜೀವಿಗಳ ತತ್ವವು ಪೆಲಾಗ್ರವು ಸ್ಥಿರ ಕೀಟಗಳಿಂದ ಹರಡುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಭಾವಿಸಿತು. 1914ರಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ಸರಕಾರವು ಪೆಲಾಗ್ರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ಜೀವಿಗಳ ತತ್ವವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದರಿಂದ ಈ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. 1920ರ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪೆಲಾಗ್ರದ ಕೊರತೆ-ತತ್ವವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ತತ್ವವು 1932ರಲ್ಲಿ ಪೆಲಾಗ್ರಕ್ಕೆ ನಿಯಾಸಿನ್ ಕೊರತೆಯು ಕಾರಣವೆಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಕ್ಷಾರ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದು, ಅದನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ ನಂತರ ಪೆಲಾಗ್ರವು ನಿರ್ಮೂಲನಗೊಂಡಿತು. ಇದರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಕ ಲೈಸಿನ್ ಇರುವ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರದ ಬಳಕೆಯೂ ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ.

=== ಅಲರ್ಜಿ ===
ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಲಿಪಿಡ್ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಪ್ರೋಟೀನ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೇಯಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಇರುವ ಜೀರ್ಣವಾಗದ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದಿಂದ [[ಅಲರ್ಜಿ]] ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Allergy&quot;&gt;ಕಾರ್ನ್ (ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ) ಅಲರ್ಜಿ, ಇನ್ಫಾರ್ಮ್ಆಲ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್, http://foodallergens.ifr.ac.uk/food.lasso?selected_food=33#summary {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080930153724/http://foodallergens.ifr.ac.uk/food.lasso?selected_food=33#summary |date=2008-09-30 }}, 18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006&lt;/ref&gt; ಈ ಅಲರ್ಜಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಏಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಲೋಳೆ ಪೊರೆಗಳ ಊದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅಥವಾ ನವೆ, ಭೇದಿ, ವಾಂತಿ, [[ಉಬ್ಬಸ]] ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಯಲ್ಲಿ ಅತಿಸಂವೇದನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಅಲರ್ಜಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

== ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ ==
[[ಚಿತ್ರ:GEM corn.jpg|thumb|right|ಹೊಸ ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಾಗ ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಹೊಸ ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]]
[[ಚಿತ್ರ:Corncobs.jpg|thumb|right|ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಬಣ್ಣಗಳಿರುವ ಎಲೆಗಳುಳ್ಳ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಕದಿರುಗಳು]]

ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೊಂದಿರುವ ಪಿಷ್ಟದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಉಪಜಾತಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
* ಫ್ಲವರ್ ಕಾರ್ನ್ — ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್ ವೇರ್. ಅಮೈಲೇಸಿಯಾ'' 
* [[ಪಾಪ್‌ಕಾರ್ನ್]] — ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್ ವೇರ್. ಎವರ್ಟಾ'' 
* ಡೆಂಟ್ ಕಾರ್ನ್  — ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್ ವೇರ್. ಇಂಡೆಂಟಟ'' 
* ಫ್ಲಿಂಟ್ ಕಾರ್ನ್ — ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್ ವೇರ್. ಇಂಡ್ಯುರಟ'' 
* ಸ್ವೀಟ್ ಕಾರ್ನ್ — ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್ ವೇರ್. ಸ್ಯಾಕರಟ''  ಮತ್ತು ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್ ವೇರ್. ರ್ಯುಗೋಸ'' 
* ವ್ಯಾಕ್ಸಿ ಕಾರ್ನ್ — '' ಜಿಯಾ ಮೇಸ್ ವೇರ್. ಸೆರಂಟಿನ'' 
* ಅಮೈಲೊಮೈಜ್ — ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್'' 
* ಪಾಡ್ ಕಾರ್ನ್ — ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್ ವೇರ್. ಟ್ಯುನಿಕೆಟ''  ಲ್ಯಾರನಗ ಎಕ್ಸ್ A. ಸೇಂಟ್ ಹಿಲ್.
* ಸ್ಟ್ರೈಪ್ಡ್ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ — ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್ ವೇರ್. ಜ್ಯಾಪೋನಿಕ'' 
'''ಭಾರತದಲ್ಲಿ''': ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತಳಿಗಳಿದ್ದು, ಭಾರತದ ವಾಯುಗುಣ, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗಿಡಗಳ ಗಾತ್ರ, ಇಳುವರಿ, ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಸಂಕರ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ವೃದ್ಧಿಸಲಾದ ನೂರಾರು ತಳಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಇಂತಿವೆ: ಗಂಗಾ ಹೈಬ್ರಿಡ್-1, ಗಂಗಾ ಹೈಬ್ರಿಡ್ 101, ರಣಜಿತ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್, ಡೆಕನ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್, ಗಂಗಾ ಸಫೇದ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ 2, ಗಂಗಾ ಹೈಬ್ರಿಡ್ 5, ಡೆಕನ್ 101, ಆಂಬರ್ ಕಾಂಪೋಸಿಟ್, ಕಿಸ್‌ನ್, ಜವಹರ್, ವಿಕ್ರಮ್, ಸೋನ, ವಿಜಯ್, ಶಕ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಈ ವಿಂಗಡನೆಯನ್ನು ಕಳೆದ 60 ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಬಹು-ವರ್ಗೀಕರಣಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಸಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಸ್ಯಗಳ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ದೃಢವಾದ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ತಳೀಯ, ಜೀವಕೋಶಶಾಸ್ತ್ರೀಯ, ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಡಿಎನ್ಎ ಆಧಾರಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ವರ್ಗಗಳೆಂದರೆ - ಆಕಾರಗಳು, ಕುಲಗಳು, ವಂಶದ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿಭಾಗಗಳು.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು 10 [[ವರ್ಣತಂತು (ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್)|ವರ್ಣತಂತುಗಳನ್ನು]] (n=10) ಹೊಂದಿದೆ. ವರ್ಣತಂತುಗಳ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ 1500 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್. ಕೆಲವು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ವರ್ಣತಂತುಗಳು &quot;ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಉಬ್ಬು (ಕ್ರೋಮಸೋಮಲ್ ನಾಬ್)&quot; ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಗಾಢ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿವಿಧ ವರ್ಣದ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಬ್ಬು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಮತ್ತು ಟಿಯೋಸಿಂಟ್ ಎರಡು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲೂ ಬಹುರೂಪಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಬಾರ್ಬರಾ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ಲಿಂಟಾಕ್ ಈ ಉಬ್ಬು ಗುರುತನ್ನು 1983ರಲ್ಲಿ [[ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಔಷಧ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದಾಗ ಅವಳ &quot;ಹಾರುವ ಜೀನ್&quot;ಗಳ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌ಪಾಸನ್ಅನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡಳು. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಕಸನದ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಇಂದೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮಾದರಿ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/19/AR2009111903190.html
|title=Scientists have high hopes for corn genome
|first=David
|last=Brown
|publisher=Washington Post
|date=2009-11-20}}&lt;/ref&gt;

USDA ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸರ್ವಿಸ್‍ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಬಾನ-ಚ್ಯಾಂಪೇನ್‌ನ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಇಲಿನಾಯ್‍ನ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕ್ರಾಪ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೈಜ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್ ಕೊ ಆಪರೇಶನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಸೆಂಟರ್, ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಪರಿವರ್ತಿತಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹವು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ 80,000 ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಭಾರಿ ಸಂಗ್ರಹವು ನೂರಾರು ಹೆಸರಿಸಿದ ತಳಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ತಳಿ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆನುವಂಶಿಕ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1000 ವರ್ಣತಂತುವಿನ ವಿಕೃತಿಗಳು (ಉದಾ. ಸ್ಥಾನಾಂತರಣ ಮತ್ತು ಕ್ರಮವ್ಯತ್ಯಯ) ಮತ್ತು ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವರ್ಣತಂತುಗಳ (ಉದಾ. ಟೆಟ್ರಾಪ್ಲಾಯ್ಡ್‌ಗಳು) ಸಂಗ್ರಹವು ಇದೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಪರಿವರ್ತಿತ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವ ತಳೀಯ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ತಳಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮೈಜ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಜೀನಾಮಿಕ್ಸ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್ [http://maizegdb.org/ ಮೈಜ್GDB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610194423/http://www.maizegdb.org/ |date=2010-06-10 }} ಅಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಹದು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.maizegdb.org/ |title=MaizeGDB |access-date=2010-06-04 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210181550/http://www.maizegdb.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2005ರಲ್ಲಿ U.S. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ (NSF), ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ (USDA) ಮತ್ತು  ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನರ್ಜಿ (DOE), B73 ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಜೀನೋಮ್ಅನ್ನು ಅನುಕ್ರಮಗೊಳಿಸಲು ಒಕ್ಕೂಟವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ DNA ಅನುಕ್ರಮ ಮಾಹಿತಿಯು ತಕ್ಷಣ ಜೀನೋಮ್-ಅನುಕ್ರಮದ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಂಡಾರ ಜೀನ್‍‌ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಅನುಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಜೀನೋಮ್ ವಿವರಣೆಗಳು ಯೋಜನೆಯಿರುವಷ್ಟು ದಿನ ಯೋಜನೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್ [http://www.maizesequence.org MaizeSequence.org.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107045312/http://maizesequence.org/ |date=2009-01-07 }} ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಜೀನೋಮ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಅನುಕ್ರಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು 2008ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/rbssIndustryMaterialsUtilitiesNews/idUSN2632641520080226 ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಸಂಶೋಧಕರ ಅನುಕ್ರಮ ಜೀನೋಮ್]&lt;/ref&gt; 2009ರ ನವೆಂಬರ್ 20ರಲ್ಲಿ ಈ ಒಕ್ಕೂಟವು ಅದರ ಅನುಕ್ರಮಗೊಳಿಸುವ ವಿಶೇಷ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ''ಸೈನ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/sci;326/5956/1112 ದ B73 ಮೈಜ್ ಜೀನೋಮ್: ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಿಟಿ, ಡೈವರ್ಸಿಟಿ ಆಂಡ್ ಡೈನಮಿಕ್ಸ್ (ಅಬ್‌ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್)]&lt;/ref&gt; 85%ನಷ್ಟು ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌ಪಾಸನ್‌ಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಜೀನೋಮ್ 32,540 ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ (ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ, ಮಾನವನ ಜೀನೋಮ್ ಸುಮಾರು 2.9 ಶತಕೋಟಿ ಅಂಗಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 26,000 ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ).

== ಮೂಲ ==
[[ಚಿತ್ರ:Corn parents1.jpg|right|thumb|ಒಂದು ಟ್ರಿಪ್ಸಾಕಮ್ ಹುಲ್ಲು (ದೊಡ್ಡದು) ಮತ್ತು ಒಂದು ಟಿಯೋಸಿಂಟ್ (ಸಣ್ಣದು)]]
ಮೀಸೊಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಊಹೆಗಳಿವೆ:&lt;ref name=&quot;isbn0-88029-595-3&quot;&gt;{{cite book |author=Ordish, George; Hyams, Edward |title=The last of the Incas: the rise and fall of an American empire |publisher=Barnes &amp; Noble |location=New York |year=1996 |page=26 |isbn=0-88029-595-3 |oclc= |doi= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
# ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಟಿಯೊಸಿಂಟ್‍ನ, ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್''  ಪ್ರಭೇದ. ''ಪಾರ್ವಿಗ್ಲುಮಿಸ್'' , ನೇರ ಒಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ಟಿಯೋಸಿಂಟ್ ಆಗ್ನೇಯ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದ ಬಲ್ಸಾಸ್ ನದಿ ಕಣಿವೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದರ 12%ನಷ್ಟು ಆನುವಂಶಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್'' ಪ್ರಭೇದ. ''ಮೆಕ್ಸಿಕಾನ'' ದಿಂದ ಅಂತಃಪ್ರವೇಶದ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.
# ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಒಗ್ಗಿಸಿದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ (ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾದ) ಮತ್ತು ''ಲಕ್ಸುರಿಯಾಂಟೆಸ್''  ವಿಭಾಗದ ಟಿಯೋಸಿಂಟ್ ''Z. ಲಕ್ಸುರಿಯಾನ್ಸ್''  ಅಥವಾ ''Z. ಡಿಪ್ಲೊಪೆರೆನ್ನಿಸ್'' ಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮಿಶ್ರ ತಳಿ ಇಳಿಸುವುದರಿಂದ (ಸಂಕರೀಕರಣ) ಪಡೆದಿರಬಹುದು.
# ಇದು ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಅಥವಾ ಟಿಯೋಸಿಂಟ್‌ನ  ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಿಸುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರಬಹುದು.
# ಇದನ್ನು ''Z. ಡಿಪ್ಲೊಪೆರೆನ್ನಿಸ್'' ಅನ್ನು ''ಟ್ರಿಪ್ಸ್ಯಾಕಮ್ ಡ್ಯಾಕ್ಟಿಲಾಯ್ಡ್'' ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಕರೀಕರಣ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪಡೆದಿರಬಹುದು. (&quot;ಟಿಯೋಸಿಂಟ್&quot; ಪದವು ಜೀನಸ್ ''ಜಿಯಾ'' ದಲ್ಲಿನ ''ಜಿಯಾ ಮೇಸ್'' ಪ್ರಭೇದ. ''ಮೇಸ್'' ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ [[ಜಾತಿ]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉಪಜಾತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.) 1930ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ ಮ್ಯಾಂಜೆಲ್ಸ್‌ಡಾರ್ಫ್‌ ಒಗ್ಗಿಸಿದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ತಿಳಿಯದ ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಜೀನಸ್ ''ಟ್ರಿಪ್ಸ್ಯಾಕಮ್''  ಜಾತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಕರೀಕರಣದ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮ್ಯಾಂಜೆಲ್ಸ್‌ಫಾರ್ಡ್‌ನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದುದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಜೀನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಮೂಲದಲ್ಲಿನ ಟ್ರಿಪ್ಸ್ಯಾಕಮ್‌ನ (ಗಾಮ ಹುಲ್ಲು) ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Guila Naquitz cave.jpg|right|thumb|ಗ್ಯುಯಿಲ ನ್ಯಾಕ್ವಿಟ್ಜ್ ಕೇವ್ - ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಅವಶೇಷಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳ]]
ಮೊದಲ ಮಾದರಿಯನ್ನು [[ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ ಜಾರ್ಜ್ ಬೀಡಲ್ 1939ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು:
#  ''ಜಿಯಾ''  ವಿಭಾಗದ ಜಾತಿಯ ಭಾರಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ,
# ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3500–2700ರ ಸಣ್ಣ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಟಿಯೋಸಿಂಟ್‌ನಿಂದ ಹೇಗೆ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು
# ಹೊಂದಿಸುವಿಕೆಯು ಹೇಗೆ ಟಿಯೋಸಿಂಟ್ ಅಥವಾ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಉಳಿಸದೆ ಟಿಯೋಸಿಂಟಾಯ್ಡ್ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1100ರವರೆಗೆ  ನಡೆದಿರಬಹುದು.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಒಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯು ಸಂಶೋಧಕರು, ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ತಳಿವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮೊದಲಾದವರ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು 7,500ರಿಂದ 12,000ರಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 1950ರಿಂದ 1970ರವರೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮೂಲತಃ ಓಕ್ಸಾಕ ಮತ್ತು ಜ್ಯಾಲಿಸ್ಕೊ ಮಧ್ಯದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಒಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದು. 2009ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 8,700 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಬಲ್ಸಾಸ್ ನದಿ ಕಣಿವೆಯ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2009-03/nsf-wgb032309.php |title=&quot;ವೈಲ್ಡ್ ಗ್ರಾಸ್ ಬಿಕೇಮ್ ಮೈಜ್ ಕ್ರಾಪ್ ಮೋರ್ ದ್ಯಾನ್ 8,700 ಇಯರ್ಸ್ ಎಗೊ&quot;, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್,  ''ಯ‌ೂರೇಕಅಲರ್ಟ್'' ‌ನಲ್ಲಿ 2009ರ ಮಾರ್ಚ್ 24ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸುದ್ಧಿ |access-date=2010-06-04 |archive-date=2012-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119182832/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2009-03/nsf-wgb032309.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕ್ರಾಪ್ ವೈಲ್ಡ್ ರಿಲೇಟಿವ್ ಟಿಯೋಸಿಂಟ್, ಬಲ್ಸಾಸ್ ನದಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಆಧುನಿಕ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಆರಂಭಿಕ ಪರಾಗ ಅವಶೇಷಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಕೇಂದ್ರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಲ್ಯಾಗುನ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್‌ವರೆಗಿನ ಕೊಳಗಳ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಹಾಗೂ ಇದು ರೇಡಿಯೊಕಾರ್ಬನ್ ಕಾಲಗಣನೆಯ ಸುಮಾರು 4,700 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದಾಗಿವೆ. ಆರಂಭಿಕ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಕದಿರುಗಳ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಓಕ್ಸಾಕ ಕಣಿವೆಯ ಗ್ಯುಲ ನ್ಯಾಕ್ವಿಟ್ಜ್ ಕೇವ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಇವು ಸುಮಾರು 6,250 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ; ಪ್ಯುಯೆಬ್ಲಾದ ಟೆಹ್ವಕ್ಯಾನ್ ಹತ್ತಿರದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಕದಿರುಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2750ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದಾಗಿವೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1100ರವರೆಗೆ ಕದಿರಿನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳೇ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ಇದರ ನಂತರ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಗುಹೆಗಳ ಕದಿರುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ: ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಟಿಯೋಸಿಂಟ್ ಮೊದಲು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿತು.

[[ಚಿತ್ರ:Field, corn, Liechtenstein, Mountains, Alps, Vaduz, sky, clouds, landscape.jpg|thumb|right|ಲೈಚ್ಟೆಂಸ್ಟೈನ್‍‌ನ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಪ್ರದೇಶ]]
ಬಹುಶಃ ಕ್ರಿ.ಪೂ 1500ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹರಡಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಹೊಸ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದುದರಿಂದ, ಹೊಸ ಉಪಯೋಗಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತಯಾರಿಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿಂದಿನ-ಕೊಲಂಬಿಯದ [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]], ಮೀಸೊಅಮೆರಿಕ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]] ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರಿಬಿಯನ್‍ನ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮೀಸೊಅಮೆರಿಕಾದ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಜಮೀನಿನ ಬೆಳೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲಗೊಂಡಿತು; ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮೂಲಕ, ಅದರ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಿತು ಹಾಗೂ ಅದು ಅವರ ಆಹಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಮೀಸೊಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರ ಗುರುತನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1ನೇ ಸಹಸ್ರವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಕೃಷಿಯು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದಿಂದ ಯು.ಎಸ್. ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸಹಸ್ರವರ್ಷದ ನಂತರ ಯು.ಎಸ್. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ [[ಕೆನಡಾ]]ದವರೆಗೆ ಹರಡಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಹೊಸ ಬೆಳೆಗಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಡು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರಿಂದ ಭೂದೃಶ್ಯವು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು.

ಅದರ ಒಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಯಾವುದು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿತು ಎಂಬುದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ನಿಸರ್ಗ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ತಿನ್ನಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಭಾಗವು ತುಂಬಾ ಸಣ್ಣದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಳು ತುಂಬಾ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಎರಡು-ಪದರದ ಒಂದು ರಚನೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ತಿನ್ನಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಟಿಯೋಸಿಂಟ್‌ನ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಪಾಪ್‌ಕಾರ್ನ್‌ನಂತೆ ಮಾನವನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಹುರಿದು &quot;ಅರುಳು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಜಾರ್ಜ್ ಬೀಡಲ್ ಸಮರ್ಥಿಸಿದನು. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಾಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕದಿರುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಆಯ್ದ ತಳಿ-ಸಂವರ್ಧನೆಯ ಅನೇಕ ಪೀಳಿಗೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಟಿಯೋಸಿಂಟ್ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಪರಸ್ಪರ ತಳಿ ಮಾಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾದುದಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿವೆ.

2005ರಲ್ಲಿ USDA ಫೋರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವಿಸ್‍ನ ಸಂಶೋಧನೆಯು, 500 ರಿಂದ 1,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಇಂದು ಪೂರ್ವ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಪರಿಸರದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿಯಾಗಿರುವ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಚಿಪ್ಪು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.srs.fs.usda.gov/pubs/ja/ja_peacock001.pdf&lt;/ref&gt;

== ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:2005maize.PNG|thumb|right|2005ರ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಉತ್ಪತ್ತಿ]]
[[ಚಿತ್ರ:Iowa harvest 2009.jpg|thumb|left|300px|2009ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐಯೋವದ ಜೋನ್ಸ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಟಾವು ಮಾಡಲಾದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]]

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಇತರ ಧಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು ಬೆಳೆಯ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು (~42.5%) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ; ಇತರ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದರೆ - [[ಚೀನಾ]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]], [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ|ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ]], [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]. 2007ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸುಮಾರು 800 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‍ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ಭತ್ತ (~650 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‍ಗಳು) ಅಥವಾ [[ಗೋಧಿ]]ಗಿಂತ (~600 ದಶಲಕ್ಷಟನ್‍ಗಳು) ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 150 ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ನಾಟಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು 4970.9 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ/ಹೆಕ್ಟೇರು ಫಸಲನ್ನು ನೀಡಿತು. ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಪ್ರಪಂಚದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ; ಐಯೋವದ 2009ರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯು 11614 kg/ha ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;(USDAಯ ಪ್ರತಿ ಬುಷಲ್‌ಗೆ 25.4 ಕೆಜಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಯ 185 ಬುಷಲ್‌ಗಳಿಂದ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ) &quot;ಐಯೋವ ಕಾರ್ನ್ ಕ್ರಾಪ್ ಪೋಯ್ಸ್ಡ್ ಟು ಸೆಟ್ ರೆಕಾರ್ಡ್&quot;. ''ಸೇಡರ್ ರ‌್ಯಾಪಿಡ್ಸ್ ಗೆಜೆಟ್''  12 ಆಗಸ್ಟ್ 2009 http://gazetteonline.com/top-story/2009/08/12/iowa-corn-crop-poised-to-set-record {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090816182511/http://gazetteonline.com/top-story/2009/08/12/iowa-corn-crop-poised-to-set-record |date=2009-08-16 }}&lt;/ref&gt; ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ &quot;ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಬೆಳೆಯ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal | author= Duvick, D. N. &amp; Cassman, K. G. | title= Post-green-revolution trends in yield potential of temperate maize in the north-central United States | journal= Crop Science | volume= 39 | pages= 1622–1630 | year= 1999 | url= http://crop.scijournals.org/cgi/content/abstract/39/6/1622 | issue= 6 | access-date= 2010-06-04 | archive-date= 2009-11-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20091115003659/http://crop.scijournals.org/cgi/content/abstract/39/6/1622 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;clear:left&quot;
! colspan=&quot;3&quot;|2007ರ ಪ್ರಮುಖ ಹತ್ತು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಉತ್ಪಾದಕರು
|-
! width=&quot;30%&quot;| ರಾಷ್ಟ್ರ
! width=&quot;60%&quot;|ಉತ್ಪಾದನೆ ([[ಟನ್]]ಗಳು)
! width=&quot;10%&quot;|&lt;small&gt;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು&lt;/small&gt;
|-
|  {{USA}}
|  align=&quot;right&quot;|332,092,180
| 
|-
|  {{CHN}}
|  align=&quot;right&quot;|151,970,000
| 
|-
|  {{BRA}}
|  align=&quot;right&quot;|51,589,721
| 
|-
|  {{MEX}}
|  align=&quot;right&quot;|22,500,000
| [F]
|-
|  {{ARG}}
|  align=&quot;right&quot;|21,755,364
| 
|-
|  {{IND}}
|  align=&quot;right&quot;|16,780,000
| 
|-
|  {{FRA}}
|  align=&quot;right&quot;|13,107,000
| 
|-
|  {{IDN}}
|  align=&quot;right&quot;|12,381,561
| 
|-
|  {{CAN}}
|  align=&quot;right&quot;|10,554,500
| 
|-
|  {{ITA}}
|  align=&quot;right&quot;|9,891,362
| 
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
|  [49]ಪ್ರಪಂಚ
|  align=&quot;right&quot;| '''784,786,580''' 
| '''[A]''' 
|-
|  colspan=&quot;5&quot; style=&quot;font-size:.7em&quot;|ಚಿಹ್ನೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು = ಅಧಿಕೃತ ಚಿತ್ರಣ, P = ಅಧಿಕೃತ ಚಿತ್ರಣ, F = FAO ಅಂದಾಜು, * = ಅನಧಿಕೃತ/ಭಾಗಶಃ-ಅಧಿಕೃತ/ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ದತ್ತಾಂಶ, C = ಎಣಿಕೆಯ ಚಿತ್ರಣ A = ಒಟ್ಟು (ಇದರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ, ಭಾಗಶಃ-ಅಧಿಕೃತ ಅಥವಾ ಅಂದಾಜಿನ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಸೇರಿರಬಹುದು);&lt;br /&gt;ಮೂಲಾಧಾರ: ಫುಡ್ ಆಂಡ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಆರ್ಗನೈಜೇಶನ್ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್: ಇಕನಾಮಿಕ್ ಆಂಡ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್: ದ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಡಿವಿಷನ್
|}

=== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ===
ಭಾರತದ ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳದ ಬೆಳೆಯಿದ್ದು, ಈ ಧಾನ್ಯ [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]], [[ಜೋಳ]] ಮತ್ತು [[ಸಜ್ಜೆ|ಸೆಜ್ಜೆಗಳ]] ಅನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇದರ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳೆಂದರೆ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], [[ಪಂಜಾಬ್]], [[ಗುಜರಾತ್]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]], [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ|ಹಿಮಾಚಲಪ್ರದೇಶ]] ಹಾಗೂ [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]]. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೇಸಾಯ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಏರುತ್ತಿದೆ.{{Agriculture country lists|state=collapsed}}
[[ಚಿತ್ರ:Corn Zea mays Plant Row 2000px.jpg|right|thumb|upright|ಎಳೆಯ ಕಾಂಡಗಳು]]
ಶೀತವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಟಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬೇರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಸ್ಯವು ಮಣ್ಣಿನ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. C4 ಸಸ್ಯವಾಗಿ (C4 ಇಂಗಾಲ ಸ್ಥಿರೀಕರಣವನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಸ್ಯ) ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಸಣ್ಣ ಧಾನ್ಯ, [[ಆಲ್ಫಾಲ್ಫ|ಆಲ್ಫಾಲ್ಫ(ಕುದುರೆ ಮೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು)]] ಮತ್ತು [[ಸೋಯಾ ಅವರೆ|ಸೋಯಬೀನ್‍ಗಳಂತಹ]] C3 ಸಸ್ಯಗಳಿಗಿಂತ (C3 ಇಂಗಾಲ ಸ್ಥಿರೀಕರಣವನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಸ್ಯ) ಹೆಚ್ಚು ನೀರು-ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಹೂವುಗಳು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ತಯಾರಾಗಿರುವಾಗ ಶಲಾಕಾಗುಚ್ಛಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ನಿರಾರ್ದ್ರತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ, ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು &quot;ಜುಲೈ ನಾಲ್ಕರೊಳಗೆ ಮೊಣಕಾಲಿನಷ್ಟು ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದರೆ&quot; ಅದು ಉತ್ತಮವಾದ ಬೆಳೆಯೆಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ದರವನ್ನು ಮೀರುತ್ತವೆ. ಮೇವಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಸಸ್ಯವು ಹಸಿರಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಮತ್ತು ಕಾಳುಗಳು ಬಲಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಕಟಾವು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವೀಟ್ ಕಾರ್ನ್ಅನ್ನು ಕಾಳಿನಲ್ಲಿ &quot;ಹಾಲು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಂತ&quot;ದಲ್ಲಿ, ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶದ ನಂತರ ಆದರೆ ಪಿಷ್ಟ ರಚನೆಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಬೇಸಿಗೆಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯ-ಶರತ್ಕಾಲದ ನಡುವೆ ಕಟಾವು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಮೀನಿನ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಕಾಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಣಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಜಮೀನಿನಲ್ಲೇ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಳಿಗಾಲ ಅಥವಾ ಆರಂಭಿಕ ವಸಂತಕಾಲದವರೆಗೂ ಕಟಾವು ಮಾಡದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ತೇವಾಂಶವಿರಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ಶುಷ್ಕತೆಯು ನೀರಿನ ಬರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ವಿಫಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಹಗಲಿನ ಉಷ್ಣತೆ 19&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;-92&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;C ಇರುವಂಥ ಪ್ರದೆಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕೃಷಿಮಾಡಬಹುದು. ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆಯಾಗಲೀ ಕಡು ಚಳಿಯಾಗಲೀ ಇದರ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಹಾನಿಕರ. ಅಂತೆಯೇ 25 ಸೆಂಮಿ.ಗೂ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು 500 ಸೆಂಮೀಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮುಂಗಾರು ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಜೂನ್-ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ನವಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕುಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ದಿಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಥ್ರೀ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಬೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಬೀನ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಾರಜನಕ-ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ ಪಡೆದ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಬೀನ್‌ಗಳು ಒದಗಿಸಿದವು; ಜಜ್ಜಿ ಹಾಕಿದವುಗಳು ಕಳೆಗಳು ಬರದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ತೆರೆಯಾಗಿ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣವಾಗದ ಹಾಗೆ ತಡೆಗಟ್ಟಿದವು. ಈ ವಿಧಾನದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಏಕ ಜಾತಿಯ ದಿಬ್ಬ-ಸಸ್ಯಗಾರಿಕೆಯು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ {{convert|60|–|120|cm|ft|abbr=on}} ಅಂತರವಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಿಬ್ಬದಲ್ಲಿ 3 ಅಥವಾ 4 ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇಂದೂ ಮನೆಯ-ತೋಟಗಾರರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ''ಚೆಕ್ಡ್ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ''. ಅದರಲ್ಲಿ ದಿಬ್ಬಗಳು ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ 40 ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಅಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಜಮೀನಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವಂತೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಶುಷ್ಕ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು {{convert|10|–|12|cm|in|abbr=on}} ಆಳದ ನೇಗಿಲು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಸ್ಯವು ಎಳತಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಕಟಾವು ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಿಬ್ಬಗಳ-ವಿಧಾನವು ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

'''ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತನೆ''': ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳಕ್ಕೆ ಆಳವಾದ, ನೀರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಸಿದು ಹೋಗುವಂಥ ಗೋಡುಮಣ್ಣು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಇದನ್ನು ಮಳೆ ಆಸರೆಯ ಬೆಳೆಯಾಗಿಯೊ ಇಲ್ಲವೆ [[ನೀರಾವರಿ]] ಮೂಲಕವೊ ಬೆಳೆಸುವುದಿದೆ. ಹೊಲದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಕೂರಿಗೆಯಿಂದ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಲಿನಿಂದ ಸಾಲಿಗೆ 45-75 ಸೆಂಮೀ, ಬೀಜದಿಂದ ಬೀಜಕ್ಕೆ 20-25 ಸೆಂಮೀ ಅಂತರವಿರುವಂತೆ ಬಿತ್ತುವುದೇ ಕ್ರಮ. ಬಿತ್ತಿದ 3-6 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳೂ ಮೊಳೆತು ಅನಂತರದ 2-3 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾಯುತ್ತವೆ. ಸಸಿಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಯಥೇಚ್ಛ ನೀರು ಆವಶ್ಯಕ, ಆದರೆ ನೀರು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಿಲ್ಲಬಾರದು.

ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಅಮೋನಿಯಮ್ ನೈಟ್ರೇಟ್, ಸೂಪರ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್, ಮ್ಯೂರಿಯೇಟ್ ಆಫ್ ಪೊಟ್ಯಾಷ್, ಅಮೋನಿಯಮ್ ಸಲ್ಫೇಟ್, [[ಯೂರಿಯಾ|ಯೂರಿಯ]] ಮುಂತಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Cornheap.jpg|thumb|right|ಭಾರತದ ಕಟಾವು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ರಾಶಿ]]
ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾರಜನಕ-ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಮಾಡುವ ಬೆಳೆಯೊಂದಿಗೆ, ತಣ್ಣಗಿನ ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಆಲ್ಫಾಲ್ಫ]]ದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬೇಸಿಗೆ ಇರುವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಯಬೀನ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಎರಡು-ಬೆಳೆಗಳ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಸರದಿಗೆ ಮೂರನೇ ಬೆಳೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಗೋಧಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳವನ್ನು ಶುದ್ಧ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುವುದೇ ವಾಡಿಕೆಯಾದರೂ ಕೆಲವೊಮೆ [[ಹೆಸರು ಕಾಳು|ಹೆಸರು]], [[ಉದ್ದು]], [[ಅಲಸಂಡೆ|ಅಲಸಂದೆ]] ಮುಂತಾದ ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯಗಳನ್ನೊ, [[ಎಳ್ಳು]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ಸೇಂಗ]] ಮುಂತಾದ ಎಣ್ಣೆ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನೊ [[ಬೆಂಡೆ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]], [[ಗಜ್ಜರಿ]] ಇತ್ಯಾದಿ ತರಕಾರಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನೊ ಅಕ್ಕಡಿ ಬೆಳೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಕೃಷಿಮಾಡುವುದಿದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಸೋಯಾ ಸಸ್ಯವನ್ನು, ಇನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆ [[ಹತ್ತಿ|ಹತ್ತಿಯನ್ನು]], ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೆಲವೆಡೆ [[ಕಬ್ಬು|ಕಬ್ಬನ್ನು]] ಈ ರೀತಿ ಮಿಶ್ರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ ಕುಯ್ಲಾದ ತರುವಾಯ ಗೋದಿ, [[ಬಾರ್ಲಿ]], ಕಬ್ಬು, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ, ಸಾಸುವೆ, [[ಕುಸುಬಿ|ಕುಸುಬೆ]] ಮುಂತಾದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಹಾಕುವ ರೂಢಿಯೂ ಉಂಟು.

ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮಿಶ್ರ ತಳಿಗಳಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಗ್ಲೈಫೋಸೇಟ್ಅನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕ್ರಿಮಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆನುವಂಶಿಕ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ಲೈಫೋಸೇಟ್‌ (ವಾಣಿಜ್ಯ ಹೆಸರು ರೌಂಡಪ್) ಆನುವಂಶಿಕ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸುವ ಒಂದು ಸಸ್ಯನಾಶಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಆನುವಂಶಿಕ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅತಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತು ಅಥವಾ ಉಳದೆಯೇ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತು ಬೆಳೆಯುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಜಮೀನನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ನೆಡುವ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ಬೆಳೆಯ ಕಟಾವಿನ ನಂತರ ಕೃಷಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫಲೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಸ್ಯನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಮೀನನ್ನು ಉಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಧಾನವು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತೇವವು ಆವಿಯಾಗಿ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಬೆಳೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಪ್ಯಾರಾದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ ವಿಧಾನಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತು ಮತ್ತು ಉಳದೆಯೇ ಮಾಡುವ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬೀಜಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವಲ್ಲದವುಗಳಾಗಿ ಮಾಡುವ ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Ab food 06.jpg|thumb|right|ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕಾಳುಗಳು]]
[[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]]ರ ಮೊದಲು, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಕಟಾವು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (ಇದನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಕೆಲವು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಇದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ). ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಒಂದು ಮತ್ತು ಎರಡು-ಸಾಲಿನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕೀಳುವವು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಕುಯ್ಲೊಕ್ಕು ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮಹಾಯುದ್ಧದವರೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೈಯಿಂದ ಅಥವಾ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕೀಳುವವುಗಳಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಕದಿರನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕದಿರಿನಿಂದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾರ್ಯ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಶೆಲ್ಲರ್ ಅನ್ನು(ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದು) ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಪೂರ್ಣ ಕದಿರುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ''ಕಾರ್ನ್ ಕ್ರಿಬ್ (ಗಳಗೆ)'' ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೂರ್ಣ ಕದಿರುಗಳು ಕೆಲವು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಆಹಾರದ ಸಮರ್ಥ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಸಂಗ್ರಹಗಾರಗಳು  ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಜಮೀನಿನಿಂದ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಕಟಾವು ಮಾಡಿ, ಗುಡಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕುಯ್ಲೊಕ್ಕು ಯಂತ್ರವು (ಮೊನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ರಾಟೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಲಟ್ಟನೆ ಮುರಿಯುವ ಉರುಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ) ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕಾಂಡವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಕಾಂಡವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂಡವು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಾಗಿ, ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ರಾಶಿಯಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಲಟ್ಟನೆ ಮುರಿಯುವ ಉರುಳೆಗಳು ಕಾಂಡವನ್ನು ಎಳೆಯುವಾಗ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕದಿರು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಯಂತ್ರದ ಉದ್ದ ತೂತಿನ ಮಧ್ಯೆ ಸಾಗಿ ಹೋಗದೆ, ಕೇವಲ ಕದಿರು ಮತ್ತು ಸಿಪ್ಪೆ ಮಾತ್ರ ಯಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕುಯ್ಲೊಕ್ಕು ಯಂತ್ರವು ಸಿಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಜೊಂಡನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಕೇವಲ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳವನ್ನು ಧಾನ್ಯ, ಮೇವು ಇಲ್ಲವೇ ಸೈಲೇಜ್‌ಗಾಗಿ ಕಟಾವು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿದ 80-100 ದಿನಗಳ ತರುವಾಯ ಕುಯ್ಲಿಗೆ ಬರಲು 4-6 ತಿಂಗಳಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ತೆನೆಗಳು ಬಲಿತ ಮೇಲೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿ, ಅನಂತರ ಕೋಲಿನಿಂದ ಬಡಿದು ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿತ್ತನೆಗಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ತೆನೆಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಒಣಗಿಸಿ ಇಡುವುದುಂಟು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವೆಡೆ ತೆನೆಗಳ ನಿಷೇಚನವಾದ ತರುವಾಯ, ಗಿಡದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಮೇವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದನಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವುದಿದೆ.

== ತಳಿಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡು ==
ತಳಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ (GM) ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಕೆಲವು ವಾಣಿಜ್ಯದ-ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸುವ GM ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ 1997ರಿಂದ ಬೆಳೆದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80%ನಷ್ಟು US ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಈಗ ತಳಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರದ-ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಪೇನ್]], [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಜೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]], [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮೊದಲಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;gmo-compass.org&quot;/&gt;

== ಉಪದ್ರವಕಾರಿಗಳು ==
=== ಕೀಟ ಪೀಡೆಗಳು ===
* ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕದಿರಿನ ಹುಳು (''ಹೆಲಿಕವರ್ಪಾ ಜಿಯಾ'' )
* ಫಾಲ್ ಆರ್ಮಿವರ್ಮ್ (''ಸ್ಪಾಡೊಪ್ಟೆರಾ ಫ್ರುಗಿಪರ್ಡಾ'' )
* ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಮಿವರ್ಮ್ ('''ಸ್ಯೂಡಲೆಟಿಯ ಯೂನಿಪಂಕ್ಟ)'''
* ಕಾಂಡ ಕೊರೆಗ (''ಪಪೈಮೆಮ ನೆಬ್ರಿಸ್'' )
* ಕದಿರು ಎಲೆ ಆಫಿಡ್ (''ರೊಪ್ಯಾಲೊಸಿಫಮ್ ಮೈಡಿಸ್'' )
* ಯುರೋಪಿನ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕೊರೆಗ (''ಆಸ್ಟ್ರಿನಿಯಾ ನ್ಯೂಬಿಲಾಲಿಸ್'' ) (ECB)
* ಕಾರ್ನ್ ಸಿಲ್ಕ್‌ಫ್ಲೈ (''ಆಕ್ಸೆಸ್ಟಾ ಸ್ಟಿಗ್ಮಾಟಿಸ್'' )
* ಕಡಿಮೆ ಕಾಂಡ ಕೊರೆಗ (''ಎಲಾಸ್ಮೊಪಲ್ಪಸ್ ಲಿಗ್ನೋಸೆಲ್ಲಸ್'' )
* ಕಾರ್ನ್ ಡೆಲ್ಫಾಸಿಡ್ (''ಪೆರೆಗ್ರಿನಸ್ ಮೈಡಿಸ್'' )
* ಪಶ್ಚಿಮ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಬೇರು ಹುಳು (''ಡಯಾಬ್ರೋಟಿಕಾ ವರಿಜಿಫೆರ''  ಲಿಕೋಂಟೆ)
* ನೈಋತ್ಯ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕೊರೆಗ (''ಡಯಾಟ್ರಿಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಯೊಸೆಲ್ಲ'' )

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಯುರೋಪಿನ ಕಾರ್ನ್ ಕೊರೆಗದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಬೆಳೆ ನಾಶವಾದುದರಿಂದ, ''ಬ್ಯಾಸಿಲ್ಲಸ್ ತುರಿಂಜಿಯೆನ್ಸಿಸ್'' ಅನ್ನು ಸ್ರವಿಸುವ ಜೀವಾಂತರ ವಿಷವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&quot;Bt ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ&quot;ವನ್ನು [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು [[ಯುರೋಪ್]]ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

ಕೀಟಪಿಡುಗುಗಳ ಪೈಕಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವು ಕಾಂಡಕೊರಕ (ಕೈಲೊಪಾರ್ಟೆಲಸ್) ಕೆಂಪು ಕಂಬಳಿಹುಳು (ಆಮ್‌ಸ್ಯಾಕ್ಟ ಮೂರಿಯೈ), ಪಿಂಕ್ ಕಾಂಡ ಕೊರಕ (ಸೆಸೇಮಿಯ ಇನ್‌ಫೆರನ್ಸ್), ಆರ್ಮಿವರ್ಮ್ (ಸಿರ್ಪಿಸ್ ಯೂನಿಪಂಕ್ಟ) ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ [[ಮಿಡತೆ|ಮಿಡತೆಗಳು]], [[ಗೆದ್ದಲು]], ಚಿಮ್ಮಂಡೆಗಳು, ನೊಣಗಳು.

=== ಕಾಯಿಲೆಗಳು ===
* ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕಾಡಿಗೆ ರೋಗ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಡಿಗೆ ರೋಗ (''ಉಸ್ಟಿಲ್ಯಾಗೊ ಮೇಡಿಸ್'' ): ಇದು ಒಂದು ಶಿಲೀಂಧ್ರದ ರೋಗ, [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದಲ್ಲಿ ''ಹ್ಯುಟ್ಲಕೋಚ್''  ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು ಕೆಲವರು ಸವಿ ತಿನಿಸು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
* ಮೈಜ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಮೊಸಾಯಿಕ್ ವೈರಸ್
* ಸ್ಟೆವಾರ್ಟ್ಸ್ ವಿಲ್ಟ್ (''ಪ್ಯಾಂಟೋಯಿಯ ಸ್ಟೆವಾರ್ಟಿ'' )
* ಸಾಮಾನ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ರೋಗ (''ಪ್ಯುಸಿನಿಯ ಸಾರ್ಘೈ'' )
* ಗಾಸ್ಸಸ್ ವಿಲ್ಟ್ (''ಕ್ಲ್ಯಾವಿಬ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಮಿಚಿಗನೀಸ್'' )
* ಗ್ರೇ ಲೀಫ್ ಸ್ಪಾಟ್
* ಮಾಲ್ ಡಿ ರಿಯೊ ಕ್ವಾರ್ಟೊ  (MRCV)
* ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಕದಿರು ಕೊಳೆರೋಗ
ಎಲೆಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಬೂಷ್ಟು ರೋಗಗಳ ಪೈಕಿ ಲೀಫ್ ಬ್ಲೈಟ್ (ಹೆಲ್ಮಿಂತೊಸ್ಪೋರಿಯಮ್ ಟರ್ಸಿಕಮ್ ಮತ್ತು ಹೆಲ್ಮಿಂತೊಸ್ಪೋರಿಯಮ್ ಮೇಯ್ಡಿಸ್), ಲೀಫ್ ಸ್ಪಾಟ್ (ಸರ್ಕೊಸ್ಪೊರ ಸೋರ್ಗೈ), ಬ್ರೌನ್ ಸ್ಪಾಟ್ (ಫೈಸೊಡರ್ಮ ಮೇಯ್ಡಿಸ್), ರಸ್ಟ್ (ಪಕ್ಸೀನಿಯ ಸೋರ್ಗೈ), ಡೌನಿ ಮಿಲ್ ಡ್ಯೂ (ಸ್ಕ್ಲೀರೋ ಸ್ಪೊರ ಪ್ರಭೇದಗಳು), ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಪಿತಿಯಮ್ ಅಫನಿಡರ್ಮೇಟಮ್ ಎಂಬುದರಿಂದ ಬರುವ ಕಾಂಡ ಕೊಳೆ ರೋಗಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಧಾನನವಾದ್ದು. ಡಿಪ್ಲೋಡಿಯ ತೆನೆರೋಗ (ಡಿಪ್ಲೋಡಿಯಜೀಯಿ), ಜಿಬರೆಲ್ಲ ತೆನೆ ಕೊಳೆರೋಗ (ಜಿಬರೆಲ್ಲ ಜೀಯಿ), ಸ್ಮಟ್ (ಯುಸ್ಟಿಲ್ಯಾಗೊ ಮೇಯ್ಡಿಸ್-ಕಾಡಿಗೆ) ಮುಂತಾದವು ತೆನೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ರೋಗಗಳು.

== ಬಳಕೆಗಳು (ಉಪಯೋಗಗಳು) ==
[[ಚಿತ್ರ:CornShocksForestvilleMinnesota2006.JPG|thumb|165px|ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕದಿರುಗಳ ಕಂತೆ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟುಗಳು, ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟಾವು ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ.]]
[[ಚಿತ್ರ:Dried Maize Mote from Oaxaca.png|thumb|right|ಒಣಗಿದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕಣ, ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳದ ತರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.]]
=== ಆಹಾರ ===
ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟು (ಒಣಗಿದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಪುಡಿ) ಪ್ರಪಂಚದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನದ ಶೇಕಡಾ 80-90 ರಷ್ಟು ಹೀಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಂಬಲಿ]] ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: [[ಇಟಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪೊಲೆಂಟ (ಮೆತ್ತನೆಯ ಅಂಬಲಿ), [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]]ನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಯು, [[ರೊಮೇನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಮಲಿಗ, ಯು.ಎಸ್.ನಲ್ಲಿ ಮಶ್ ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾದ್ಜ, ನ್ಶಿಮ, ಉಗಾಲಿ ಮತ್ತು ಮಿಯಾಲೈ ಪ್ಯಾಪ್. ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೇಕರಿ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು [[ಗೋಧಿ]] ಹಿಟ್ಟಿನ ಬದಲಿಗೆ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಸವು (ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಸುಣ್ಣದ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುವುದು) [[ತೊರ್ತೀಯಾ|ಟೋರ್ಟಿಲ್ಲಾ(ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ)]], ಅಟೋಲ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಆಹಾರದ ಇತರ ತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.

ಇದರಿಂದ ಮೈದಾ, ರವೆ, ಗಂಜಿಗಳನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಡೀ ತೆನೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಇಲ್ಲವೇ ಕುಟ್ಟಿ ತಿನ್ನುವುದು ಸರ್ವಸಾಮಾನ್ಯ. ಆಫ್ರಿಕದ ನೈಜೀರಿಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಓಜಿ ಎಂಬ ಖಾದ್ಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕದ ಕೆಲವೆಡೆ ಇದರಿಂದ ಉಗಾಲೆ, ಚಿಂಗ ಎಂಬ ಗಂಜಿಯಂಥ ಆಹಾರವನ್ನು ಮಾಡುವುದುಂಟು.

ಪಾಪ್‌ಕಾರ್ನ್‌ಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಕಾಳುಗಳಾಗಿವೆ, ಇವನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಸಿಡಿದು, ಮೆದುವಾದ ಚೂರುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಲಘು ಆಹಾರವಾಗಿ ತಿನ್ನಬಹುದು. ಸ್ವಲ್ಪ-ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಜೊಂಡನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಅದರ ಮೇಲೆ, ಕತ್ತರಿಸಿದ-ಈರುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೈ ಮಾಡಿ ಹದಗೊಳಿಸಿದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸವರಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲಘು ಆಹಾರವಾಗಿ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. [[ಮಕ್ಕಿ ದೀ ರೋಟಿ|ಮಕ್ಕಿ ದಿ ರೋಟಿ]] ಎಂಬ ಹುಳಿಹಿಡಿಸದ ರೊಟ್ಟಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಬ್ರೆಡ್ ಆಗಿದೆ.

ಚಿಚ ಮತ್ತು &quot;ಚಿಚ ಮೊರಾಡ&quot; (ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಚಿಚ) ಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಕಾರದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುವ ಪಾನೀಯಗಳು. ಚಿಚವು ಹುದುಗಿಸಿದ ಮತ್ತು ಆಲ್ಕಹಾಲಿನ ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಚಿಚ ಮೊರಾಡವು ಪೆರುವಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ಮಾದಕವಿಲ್ಲದ ಪಾನೀಯವಾಗಿದೆ.

ಕಾರ್ನ್ ಫ್ಲೇಕ್‍ಗಳು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಉಪಾಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಂಡಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ತರಿಯಾಗಿಯೂ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ನಿಕ್ಸ್‌ಟಮಲೈಸೇಶನ್ ಎನ್ನುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಲೈ (ಯಾವುದೇ ಕ್ಷಾರ ದ್ರಾವಣ) ಯಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಥವಾ ಗ್ರಿಟ್ಸ್ (ಓಟ್ಸ್ ತರಿ), ಇದು ಒರಟಾಗಿರುವ ಪುಡಿಮಾಡಿದ ತರಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಯಾಗಮಿಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ನರಿಂದ ಮೊದಲು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ಕ್ಯಾಂಜಿಕಾವನ್ನು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಸಿಹಿ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Sweet White Corn.jpg|thumb|right|150px|ಕತ್ತರಿಸಿದ ಸ್ವೀಟ್ ವೈಟ್ ಕಾರ್ನ್]]
ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಬಲಿಯದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಅಂದರೆ ಕಾಳುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಮತ್ತೂ ಮೃದುವಾಗಿರುವಾಗಿರುವಾಗಲೂ ಕಟಾವು ಮಾಡಿ, ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲಿಯದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ರುಚಿಕರವಾಗಿರಬೇಕಾದರೆ ಅದನ್ನು ಬೇಯಿಸಬೇಕು; ಪೂರ್ಣ ಕದಿರುಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಅಥವಾ ಸುಟ್ಟು, ಜೊಂಡಿನ ಮೇಲಿರುವ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಜೊಂಡಿನ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಕೆನಡಾ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಬೇಯಿಸಿದ ಬಲಿಯದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಜೊಂಡಿನಿಂದ ಕಿತ್ತು, ವಿಶೇಷ ಭಕ್ಷ, [[ಸಲಾಡ್]], ಖಾದ್ಯಾಲಂಕಾರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ [[ತರಕಾರಿ]]ಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸಿ ಬಲಿಯದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಜೊಂಡಿನಿಂದ ತುರಿದು, ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಪ್ಯೂರೀ, ಟಮಾಲಿ, ಪಮೋನ್ಹಾಸ್, ಕ್ಯೂರಾ, [[ಕೇಕ್]], [[ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ]] ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬೇಯಿಸಿದ ತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಶರ್ಕರ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪಿಷ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ತಳೀಯ ಉಪಜಾತಿಯಾದ ಸ್ವೀಟ್‌ಕಾರ್ನ್ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಲಿಯದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯುವ, ಜೊಂಡಿನ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳವನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಡ, ಬರಿಗಾಲಿನ  &quot;ಬಿಸಿ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ ಮಾರುವ ಹುಡುಗಿಯರು&quot; ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದು ಇದು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಟ್-ಡಾಗ್ ಬಂಡಿ, ಚ್ಯೂರೊ ಹೊರೆಗಾಡಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಸೋಲನ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್. ಹಾಟ್ ಕಾರ್ನ್: ಲೈಫ್ ಸೀನ್ಸ್ ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ (1853ರಲ್ಲಿ NY ಟ್ರೈಬ್ಯೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಸರಣಿ, ನಂತರ ಪುಸ್ತಕವಾಯಿತು)&lt;/ref&gt;{{nutritionalvalue| name=Sweetcorn, yellow, raw&lt;br /&gt; (seeds only)| kJ=360| water=75.96 g| protein=3.22 g| fat = 1.18 g| carbs=19.02 g| fiber=2.7 g| sugars=3.22 g| potassium_mg=270| magnesium_mg=37| iron_mg=0.52| vitC_mg=6.8| vitA_ug=9| lutein_ug=644 | folate_ug=46| niacin_mg=1.700| thiamin_mg=0.200|
tryptophan=0.023 g|
threonine=0.129 g|
isoleucine=0.129 g|
leucine=0.348 g|
lysine=0.137 g|
methionine=0.067 g|
cystine=0.026 g|
phenylalanine=0.150 g|
tyrosine=0.123 g|
valine=0.185 g|
arginine=0.131 g|
histidine=0.089 g|
alanine=0.295 g|
aspartic acid=0.244 g|
glutamic acid=0.636 g|
glycine=0.127 g|
proline=0.292 g|
serine=0.153 g|
source_usda=1| right=1| note=One ear of medium size (6-3/4&quot; to 7-1/2&quot; long)&lt;br /&gt; maize has 90 grams of seeds}}

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು [[ಪಿಷ್ಟ]]ದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ನ್‌ಸ್ಟಾರ್ಚ್‌ (ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟು) ಮನೆಯ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕೈಗಾರೀಕರಿಸಿದ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯ (ಕಾರ್ನ್ ಎಣ್ಣೆ) ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಗ್ಲ್ಯೂಟನ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವೂ ಆಗಿದೆ. ಕಾಳಿನ ಮೊಳಕೆ (ಜರ್ಮ್) ಕಾರ್ನ್ ಎಣ್ಣೆ ಎಂಬ ತೈಲದ ಒಳ್ಳೆಯ ಆಕರ. ಇದನ್ನು ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳ ವಾಹಕ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮುಂತಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದನ್ನು ಲಿನ್‌ಸೀಡ್ ಎಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ವಾರ್ನಿಷ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೂ ಚರ್ಮ ಹದಗಾರಿಕೆಗೂ ಅಥವಾ ಹಾಗೆಯೇ [[ಸಾಬೂನು]] ತಯಾರಿಕೆಗೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಪಿಷ್ಟವನ್ನು ಜಲವಿಭಜಿಸಿ, ಎಂಜೈಮಿಕವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಪಾನಕಗಳನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫ್ರಕ್ಟೋಸ್ ಇರುವ ಸಿಹಿಯಾದ ಕಾರ್ನ್ ಸಿರಪ್ಅನ್ನು, ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲದೆ ಇದನ್ನು ಹುದುಗಿಸಿ, ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕಿಸಿ ಧಾನ್ಯದ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಧಾನ್ಯಗಳ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬರ್ಬನ್ ವಿಸ್ಕಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಬಿಯರ್]]ನಲ್ಲಿ ಪಿಷ್ಟದ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದರ ಕಾಂಡವನ್ನು ಹೊದಿಕೆ ಕಾಗದ, ರಟ್ಟು ಮುಂತಾದವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸುವುದುಂಟು. ಕಾಳು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಉಳಿದ ತೆನೆಯಿಂದ ಫರ್‌ಫ್ಯುರಾಲ್ ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಮಾನವನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1/40ನೇ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಜಾನುವಾರು|ಜಾನುವಾರುಗಳ]] ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮೇವು, ಹಗೇವಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಟ್ಟ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲು (ಕತ್ತರಿಸಿದ ಹಸಿರು ಮಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹುದುಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಿದ) ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟು ನಾಯಿ ಆಹಾರದಂತಹ ಕೆಲವು ವಾಣಿಜ್ಯ-ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಾಕುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವಾಗಿದೆ.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು &quot;ಡಫ್ ಬಾಲ್&quot;ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಆಹಾರವಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಯುರೋಪ್]]ನ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.

=== ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಗಳು ===
ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಪಿಷ್ಟವನ್ನು [[ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್|ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್]], [[ಬಟ್ಟೆ|ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕ್]], [[ಅಂಟು]] ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿಯೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟು ಬಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕುವ ಗಂಜಿ, ಡೆಕ್ಸ್‌ಟ್ರೋಸ್, ಪುಡಿಂಗ್, ಕೆಲವು ತೆರನ ಪ್ರಸಾಧನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮುಂತಾದ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಒದಗುತ್ತದೆ.

ಕಾರ್ನ್ ಸಿಲ್ಕ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಹೆಣ್ಣು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಹೂವುಗಳ ಶಲಾಕಾಗ್ರಗಳನ್ನು ಮೂಲಿಕೆ ಪೂರಕಗಳಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ತೇವಗೊಳಿಸಿ ಬೀಸಿ ಪುಡಿಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನೀರಿನಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉಪಉತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ನ್ ಸ್ಟೀಪ್ ಲಿಕರ್‌ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಜೀವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಸೂಕ್ಷ್ಣ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬೆಳಸಲು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite article|journal = Bacteriol Rev.| year = 1948|month = December|volume = 12|number = 4|pages = 297–311|title = Corn steep liquor in microbiology|first1 = R. Winston|last1=Liggett|first2= H.|last2= Koffler}}&lt;/ref&gt;

=== ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ ===
&quot;ಆಹಾರದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ&quot;ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ವಿಶೇಷಿಕರಿಸಿದ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳದ ಒಲೆಗಳು (ಮರದ ಸ್ಟೌವ್‍ಗಳಂತೆ) ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಇವು ಉಷ್ಣವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಆಹಾರದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಅಥವಾ ಮರದ ಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಜೊಂಡುಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಜೀವರಾಶಿ ಇಂಧನ ಮೂಲವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅಗ್ಗವಾಗಿದೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ-ಬಿಸಿ ಮಾಡುವ ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಲಾಳಿಕೆ ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ತೊಟ್ಟಿಯು ಒಂದೇ ಗಾತ್ರದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಕಾಳುಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ಮರದ ಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳು ಅಥವಾ [[ಚೆರಿ]] ಗುಂಡಿಗಳು) ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಥನಾಲ್ ಇಂಧನದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರಕ ಸಾಮಾಗ್ರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಥನಾಲ್ ಇಂಧನವನ್ನು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಾಗ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಮಲಿನಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ಅನ್ನು ಮಿಶ್ರಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ 2007ರಲ್ಲಿ ಇಂಧನದ ಬೆಲೆಯು ಏರಿದ್ದರಿಂದ, ಎಥನಾಲ್‌ನ ಬೇಡಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳಕ್ಕಾಗಿ ಕೃಷಿಕರು ಹೆಚ್ಚಿನ ದರವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇದು 2007ರ ಫಸಲನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಬೆಳೆಗಾಗಿ ಪಾವತಿಸುವ ದರಗಳು ಈಗ ಎಣ್ಣೆಯ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತಿವೆ.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಜೈವಿಕ ಇಂಧನದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಆಹಾರದ ದರವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಗಣೆ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಖರ್ಚುಗಳು (80%) ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ದರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಧನ ಖರ್ಚುಗಳು ಈ ಖರ್ಚುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಗಣೆ. ಆಹಾರದ ದರಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಧನ ಖರ್ಚುಗಳಿಂದಾಗಿ ಎಂದು ಗ್ರಾಹಕರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೈವಿಕ ಇಂಧನವು ಇತರ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳ ದರಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಜೈವಿಕ ಇಂಧನದ ಉತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಬಳಕೆಯು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಅದರ ದರವನ್ನೂ ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇತರ ಆಹಾರದ ಬೆಳೆಗಳಿಂದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯೆಡೆಗೆ ಬದಲಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಇತರ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಅವುಗಳ ದರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.csmonitor.com/Money/2008/0128/p03s03-usec.html ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮಾನಿಟರ್]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iowarfa.org/food_facts.php |title=ಐಯೋವ ರಿನೀವೇಬಲ್ ಫ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ |access-date=2010-06-04 |archive-date=2014-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011043043/http://www.iowarfa.org/food_facts.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Haase anaerobic digester.JPG|right|thumbnail|165px|2007ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ನ್ಯೂಮುಂಸ್ಟರ್‌ನ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ವ್ಯವಸಾಯ-ಆಧಾರಿತ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಮೇವು ಸಂಗ್ರಾಹಕ. ಸಂಗ್ರಾಹಕದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಊದಬಹುದಾದ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಹಸಿರು ಸಾಧನ]]
ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಗೆ ಪೂರಕ ಸಾಮಾಗ್ರಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿ, ಚೂರು ಚೂರು ಮಾಡಿ, ಹಗೇವಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಟ್ಟು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜೀವರಾಶಿ ಅನಿಲೀಕರಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವೊಂದು [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]]ದ ಬರ್ಗೆನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ಯುಸಿಂಗ್ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಟ್ರೆಮ್‌ನಲ್ಲಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು. ಫಿಸ್ಚರ್ ಟ್ರಾಪ್ಸಚ್ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲದಿಂದ ಡೀಸೆಲ್ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.

ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಇಂಧನದ ಆಕ್ಟೇನ್ ದರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಮಲಿನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಗ್ಯಾಸೊಲಿನ್‍ನಲ್ಲಿ (ಗ್ಯಾಸೊಹಾಲ್) ಎಥನಾಲ್ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ (10% ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ &quot;[[ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ]]&quot;ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಇದು ಮಾನವನ ಇಂಧನದ ಹೊಸ ಮೂಲಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ವಿವಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆಯಲ್ಲಿ, ಮೀಸೊಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದಂತಹ ಕೆಲವು ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿರುವ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದ್ಥತಿಯನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು; 2008ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, NAFTAದ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಪ್ರವೇಶವು ಈ ವಿವಾದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಇದು ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಸಂಗತಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿವಾದವು ಹೆಚ್ಚಿತು - &quot;ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಕೃಷಿಕರು ಬಹು-ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ಅನುದಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಸರಕಾರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು NAFTA ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. (...) OXFAM UKಯ ಪ್ರಕಾರ, NAFTA ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ದರವು ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ 1994ರಿಂದ 2001ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 70%ನಷ್ಟು ಇಳಿಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಕೃಷಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳೂ ಕಡಿಮೆಯಾದವು: 1993ರಲ್ಲಿ 8.1 ದಶಲಕ್ಷವಿದ್ದುದು 2002ರಲ್ಲಿ 6.8 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಬೆಳೆಗಾರರು.&quot;).&lt;ref&gt;[http://www.envio.org.ni/articulo/2676 ರೆವಿಸ್ತಾ ಎನ್ವಿಯೊ - ಆರ್ ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್ಸ್ ಫ್ರೀ? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724143228/http://www.envio.org.ni/articulo/2676 |date=2011-07-24 }}[http://www.envio.org.ni/articulo/2676 ಆರ್ ದೆ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜೀಸ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724143228/http://www.envio.org.ni/articulo/2676 |date=2011-07-24 }}&lt;/ref&gt; U.S.ನ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿಯಲ್ಲದೆ [http://www.aces.uiuc.edu/news/stories/news4169.html ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಕ್ಕಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601143446/http://www.aces.uiuc.edu/news/stories/news4169.html |date=2009-06-01 }} ದ ಪರಿಚಯಿಸುವಿಕೆಯು ಇದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.

2017ರೊಳಗೆ 35 ಶತಕೋಟಿ ಗ್ಯಾಲನ್‌ಗಳಷ್ಟು [[ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ]]ವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕೆಂಬ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು U.S. ಫೆಡರಲ್ ಸರಕಾರವು ಘೋಷಸಿದರಿಂದಾಗಿ, ಎಥನಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2010ರೊಳಗೆ 7 ಶತಕೋಟಿ ಗ್ಯಾಲನ್‌ಗಳಷ್ಟಾಗಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 2006ರಲ್ಲಿದ್ದ 4.5 ಶತಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು U.S.ನಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದಿಗಿನ ಎಥನಾಲ್‌ನ ಪಾಲನ್ನು 22.6 ಶೇಕಡಾವಾರಿಗಿಂತ 36.1 ಶೇಕಡಾವಾರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www1.ibisworld.com/pressrelease/pressrelease.aspx?prid=115 |title=IBISWorld |access-date=2010-06-04 |archive-date=2008-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080402034432/http://www.ibisworld.com/pressrelease/pressrelease.aspx?prid=115 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಳಕೆಗಳು ===
ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರವಾಗಿ ಆಲಂಕಾರಿಕ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಬಣ್ಣಗಳಿರುವ ಎಲೆಗಳುಳ್ಳ ಹಾಗೂ ಬಣ್ಣಯುಕ್ತ ಕದಿರುಗಳಿರುವ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, {{convert|31|ft|m|abbr=on}} ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಅಥವಾ {{convert|24|in|cm|2|abbr=off}} ಉದ್ದದ ಕದಿರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಾತ್ರ-ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಕಾಲ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;http://www.angelfire.com/un/giantcrops/maize.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಮ‌ೂಲಗಳು: ಈವ್. J. ವಾಶ್. IA 1946, ಕೆಂಪ್ಟನ್ 1924.&lt;/ref&gt;

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಜೊಂಡನ್ನು ತೂತು ಮಾಡಿ, ದುಬಾರಿ ಧೂಮಪಾನದ ಕೊಳವೆಗಳಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 1869ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು.

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಒಂದು ವಿಶೇಷವಾದ ಬಳಕೆಯೆಂದರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ''ಕಾರ್ನ್ ಮೇಜ್''  (ಅಥವಾ ''ಮೈಜ್ ಮೇಜ್(ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆ)'' )ಅನ್ನು ರಚಿಸುವುದು. ಈ ಮೈಜ್ ಮೇಜ್‌‌ನ ಯೋಚನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಮಾಡಿದವನು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಮೇಜ್‌‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಆಂಡ್ರಿಯನ್ ಫಿಶರ್. ಇವನು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮೇಜ್ ಕಂಪೆನಿಯೊಂದಿಗೆ 1993ರಲ್ಲಿ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೇಜ್‌‌ ಒಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದನು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯೂ ಮರದ [[ಬೇಲಿ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವು ಬಲಿಯಲು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಬೆಳೆಯುವ ಅವಧಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ GPSಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮೇಜ್ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಆರಂಭದೊಳಗೆ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ವೀಕ್ಷಕನ ದೃಷ್ಟಿರೇಖೆಯಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು U.S.ನಲ್ಲಿ, ಇದು ಅನೇಕ ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.

ಮಕ್ಕಳ ಆಟದಲ್ಲಿ ಮರಳ-ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಂತಹ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮರಳಿನ ಬದಲಿಗೆ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;corn_box&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.mazefunpark.com/attractions/details.php?attraction_id=5| title = Maize Quest Fun Park: Corn Box| dateformat = mdy| accessdate = October 8, 2007| archive-date = ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12, 2007| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012201617/http://mazefunpark.com/attractions/details.php?attraction_id=5| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

=== ಮೇವು ===
ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಇತರ ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯದ ಸಸ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಮೇವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಒಣಗಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹಗೇವಿಗೆ ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಹುದುಗಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಜೀರ್ಣಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾದಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

=== ವ್ಯಾಪಾರದ ಸರಕಾಗಿ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ===
ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡುವವರು ಮತ್ತು ದರ ಊಹಿಸುವವರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಸರಕಾಗಿ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಕಾರ್ನ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್ ಕಾಂಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್(ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಭವಿಷ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ನ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್ ಕಾಂಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು (CBOT) ಷಿಕಾಗೋ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಟ್ರೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಿಕರ್ ಚಿಹ್ನೆ '''C''' ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್, ಮೇ, ಜುಲೈ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;
[[wikinvest:Corn Prices|ವಿಕಿನ್ವೆಸ್ಟ್‌ನ್‌ ಮ‌ೂಲಕ CBOT ಕಾರ್ನ್ ಭವಿಷ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಅವಲೋಕನ]]&lt;/ref&gt;

=== U.S. ಬಳಕೆ ವಿಭಜನೆ ===
USDAಯ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಸಪ್ಲೈ ಆಂಡ್ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್ಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, 12.1 ಶತಕೋಟಿ ಬುಷಲ್(ಕೊಳಗ) 2008 U.S. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಬೆಳೆಯ ವಿಭಜನೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iowacorn.org/User/Docs/2009 |title=US Corn Stats.pdf |access-date=2010-06-04 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111130636/http://www.iowacorn.org/User/Docs/2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* 5.25 ಶತಕೋಟಿ ಬುಷಲ್ - ಜಾನುವಾರು ಆಹಾರ
* 3.65 ಶತಕೋಟಿ ಬುಷಲ್ - ಎತನಾಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆ
* 1.85 ಶತಕೋಟಿ ಬುಷಲ್ - ರಫ್ತು
* 943 ದಶಲಕ್ಷ ಬುಷಲ್ - ಪಿಷ್ಟ, ಕಾರ್ನ್ ಎಣ್ಣೆ, ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳ (HFCS ಇತ್ಯಾದಿ) ಉತ್ಪಾದನೆ
* 327 ದಶಲಕ್ಷ ಬುಷಲ್ - ಮಾನವ ಬಳಕೆ - ಓಟ್ಸ್ ತರಿ, ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಹೂವು, ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟು, ಪಾನೀಯ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್

== ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ==
[[ಚಿತ್ರ:Mochica Corn.jpg|thumb|left|ಬಂಗಾರ ಬಣ್ಣದ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ.ಮೋಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 300, ಪೆರುವಿನ ಲಿಮಾದ ಲ್ಯಾಕ್ರೊ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]
[[ಚಿತ್ರ:CornWaterTower.JPG|thumb|right|ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕದಿರಿನಂತೆ ಬಣ್ಣ ನೀಡಿದ ಮಿನ್ನೆಸೊಟದ ರೋಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ನೀರಿನ ಗೋಪುರ.]]

ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವು ಕೊಲಂಬಿಯನ್ನರ-ಮುಂಚಿನ ಯುಗದಿಂದ [[ಆಂಡೆಸ್]]ನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ [[ಪೆರು]]ವಿನ ಮೋಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಮಣ್ಣು, ನೀರು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕುಂಬಾರಿಕೆಗಳು ಪೂಜ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನು ಮಾನವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[10] ^ ಬೆರ್ರಿನ್, ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಕೊ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. ದ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಆಫ್ ಏನ್ಶಿಯೆಂಟ್ ಪೆರು:ಟ್ರೆಸರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದ ಮ್ಯೂಸಿಯೊ ಆರ್ಕಿಯೊಲಾಜಿಕೊ ರೇಫೆಲ್ ಲಾರ್ಕೊ ಹೆರೇರ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಥೇಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಡ್ಸನ್, 1997.&lt;/ref&gt;

ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳವನ್ನೇ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ವಿವರಣೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಳಕೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟದ ಮಿಟ್ಚೆಲ್‌ನ ಕಾರ್ನ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಣ್ಣಯುಕ್ತ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಜೊಂಡನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಎರಡು ಬಲಿತ ಜೊಂಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ಕಾಂಡವನ್ನು 1993ರಲ್ಲಿ ಟಂಕಿಸಲಾದ ಕ್ರೊಯಟಿಯನ್ 1 ಲಿಪ ನಾಣ್ಯದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.hnb.hr ಕ್ರೊಯಟಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]. [http://www.hnb.hr/novcan/ekovanic.htm?tsfsg=a89719a221b101407a7b882421d5f621 ಕ್ಯೂನ ಮತ್ತು ಲಿಪ, ಕ್ರೊಯಟಿಯಾದ ನಾಣ್ಯಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622012116/http://www.hnb.hr/novcan/ekovanic.htm?tsfsg=a89719a221b101407a7b882421d5f621 |date=2009-06-22 }}: [http://www.hnb.hr/novcan/kovanice/e1lipa.htm?tsfsg=dd58a2499ab048a6770b27c3017b7ec2 1 ಲಿಪ ನಾಣ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628203927/http://www.hnb.hr/novcan/kovanice/e1lipa.htm?tsfsg=dd58a2499ab048a6770b27c3017b7ec2 |date=2011-06-28 }}. – 2009ರ ಮಾರ್ಚ್ 31ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
* [[ಪಿಷ್ಟ]]

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರಗಳು ==
{{reflist}}

* ''ಆರೆಲಿಯಾನೊ ಬ್ರ್ಯಾಂಡೋಲ್ನಿ, ಆಂಡ್ರಿಯಾ ಬ್ರ್ಯಾಂಡೋಲ್ನಿ'' . ''Il ಮೈಸ್ ಇನ್ ಇಟಾಲಿಯ: ಸ್ಟೋರಿಯ ನ್ಯಾಚುರಲೆ ಇ ಅಗ್ರಿಕೊಲ''  XII+370 ಪುಟಗಳು ಮತ್ತು 80 ಬಣ್ಣದ ಪುಟಗಳು. CRF ಪ್ರೆಸ್. ಬೆರ್ಗ್ಯಾಮೊ, ಇಟಲಿ. [http://www.asa-press.com/l-mais.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531045824/http://www.asa-press.com/l-mais.html |date=2009-05-31 }} [[2006]]
* ಫೆರ್ರೊ, D.N. ಮತ್ತು ವೆಬೆರ್, D.C. [http://www.eap.mcgill.ca/CPMP_1.htm ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ಸ್ವೀಟ್ ಕಾರ್ನ್ ಪೆಸ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ಮಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್]
* [http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;amp;search_value=42268 ITIS 42268] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051101142505/http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=42268 |date=2005-11-01 }} - 2002ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 22
* [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Zea.html ಎ ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಿಯಾ ಕ್ಯಾಸ್ಕೋನೋಮಿಕ್ ನೇಮ್ಸ್] - ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಜೀವವರ್ಗೀಕರಣ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇದೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಏಕ-ಜೀನ್ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾವಿರಾರು ನಮೂದುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಧುನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Sisterlinks}}
{{Wikispecies|Zea mays}}
* [http://gisweb.ciat.cgiar.org/GapAnalysis/?p=284 ಕ್ರಾಪ್ ವೈಲ್ಡ್ ರಿಲೇಟೀವ್ಸ್ ಗ್ಯಾಪ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418081432/http://gisweb.ciat.cgiar.org/GapAnalysis/?p=284 |date=2011-04-18 }} - ಜಿಯಾ ಜೀನ್‌ಪೂಲ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದನ್ನು ಎಕ್ಸ್-ಸಿತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ಭರವಸೆಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲ
* [http://www.pfaf.org/database/plants.php?Zea+mays&amp;amp;CAN=WIKIPEDIA ಜಿಯಾ ಮೇಸ್ ಅಟ್ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಎ ಫ್ಯೂಚರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418041154/http://www.pfaf.org/database/plants.php?Zea+mays&amp;CAN=WIKIPEDIA |date=2011-04-18 }}
* [http://www.maizegdb.org/ ಮೈಜ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಜೀನಾಮಿಕ್ಸ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210181550/http://www.maizegdb.org/ |date=2010-02-10 }}
* [http://www.maizesequence.org ದ ಮೈಜ್ ಜೀನೋಮ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್ ಬ್ರೌಸರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107045312/http://maizesequence.org/ |date=2009-01-07 }}
* {{dmoz|Science/Agriculture/Field_Crops/Cereals/Corn/|Corn}}
* [http://www.geochembio.com/biology/organisms/maize/ GeoChemBio.com ನಲ್ಲಿನ ಜಿಯಾ ಮೇಸ್, ಕಾರ್ನ್ ಜೀವವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೀವನ ಚಕ್ರ, ಕಾಳಿನ ರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150306213605/http://www.geochembio.com/biology/organisms/maize/ |date=2015-03-06 }}
* [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=pubmed&amp;amp;Cmd=DetailsSearch&amp;amp;Term=%22Zea+mays%22%5BMajr%5D+AND+%22loattrfree+full+text%22%5Bsb%5D ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯ &quot;ಜಿಯಾ ಮೇಸ್&quot;: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೇಖನಗಳು]

&lt;hr align=&quot;center&quot; noshade size=&quot;2&quot; width=&quot;50%&quot; /&gt;
&lt;center&gt;[[ಆಹಾರ]] &amp;nbsp;|&amp;nbsp; [[ಹಣ್ಣುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] &amp;nbsp;|&amp;nbsp; [[ತರಕಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]&lt;/center&gt;

{{Cereals}}
{{Model Organisms}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>bgmdfcp8b6rha3xqo7k3hbgszigsiom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿಗಳ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23838</id>
    <revision>
      <id>1428767</id>
      <parentid>1427843</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T08:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187029" sha1="fmtvsidp0iydy01vee9zd8e7983tk1a" xml:space="preserve">[[File:Atomic cloud over Hiroshima - NARA 542192 - Edit.jpg|thumb|250px|ಲಿಟ್ಲ್‌ ಬಾಯ್‌ನ್ನು ಬೀಳಿಸಿದ ನಂತರ ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಮೇಲೆ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡ ಅಣಬೆ ಮೋಡ]]
[[File:nagasakibomb.jpg|thumb|250px|ನಾಗಸಾಕಿಯ ಮೇಲಿನ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ ಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಫ್ಯಾಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಅಣಬೆ ಮೋಡವು, ಅಧಿಕೇಂದ್ರದಿಂದ ವಾಯುವಿನೊಳಗೆ 18 ಕಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ (11 ಮೈಲು, 60,000 ಅಡಿ) ಏಳುತ್ತದೆ.]]

1945ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ಅಂತಿಮ ಹಂತಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು]] [[ಜಪಾನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ '''ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿ ನಗರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳನ್ನು'''  ನಡೆಸಿತು.

ತೀವ್ರ ಯುದ್ಧತಂತ್ರವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಜಪಾನಿಯರ 67 ನಗರಗಳ ಮೇಲಿನ ಬೆಂಕಿ-ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿ]]ಯ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ, [[ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂ ಘೋಷಣೆ]]ಯಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಷರತ್ತನ್ನು ಜಪಾನಿಯರ ಸರ್ಕಾರ [[ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿತು]]. ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಹ್ಯಾರಿ S. ಟ್ರೂಮನ್‌‌‌‌‌]]ನಿಂದ ಬಂದ [[ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಆದೇಶ]]ದ ಅನುಸಾರ, 1945ರ&lt;ref name=&quot;DOE-HIRO&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/hiroshima.htm
 |title        = The atomic bombing of hiroshima
 |first        = David
 |last         = Rezelman
 |coauthors    = F.G. Gosling and Terrence R. Fehner
 |year         = 2000
 |work         = [http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/index.htm The Manhattan Project: An Interactive History]
 |publisher    = [[U.S. Department of Energy]]
 |quote        = 
 |accessdate   = Sept. 18, 2007
 |archive-date = 2010-06-24
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100624065430/http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/hiroshima.htm
 |url-status   = dead
}} ಹಿರೋಷಿಮಾ ಅವಘಡಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪುಟ.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eyewitness&quot;&gt;ಆಡಮ್ಸ್‌‌, S. &amp;amp; ಕ್ರಾಫರ್ಡ್‌, A.. 2000. ''ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಾರ್‌‌ II.''  ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿ. ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ವಾರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು. ಐವಿಟ್ನೆಸ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌ ಸೀರೀಸ್‌. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ಡೋರಿಂಗ್‌ ಕಿಂಡರ್‌ಸ್ಲೇ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌.&lt;/ref&gt; ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 6ರ ಸೋಮವಾರದಂದು &quot;[[ಲಿಟ್ಲ್‌ ಬಾಯ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು [[ಹಿರೋಷಿಮಾ]] ನಗರದ ಮೇಲೆ U.S. ಬೀಳಿಸಿತು; ಇದಾದ ನಂತರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 9ರಂದು [[ನಾಗಸಾಕಿ]]ಯ ಮೇಲೆ &quot;[[ಫ್ಯಾಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌]]&quot;ನ ಆಸ್ಫೋಟನವನ್ನು ಅದು ನಡೆಸಿತು. ಇವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿನ ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಏಕೈಕ ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = Hakim
 | first = Joy
 | title = A History of Us: War, Peace and all that Jazz
 | url = https://archive.org/details/historyofusbook50000haki
 | publisher=Oxford University Press
 | year = 1995
 | location = New York
 | isbn = 0-19-509514-6 }}&lt;/ref&gt; ಹಿರೋಷಿಮಾವು ಜಪಾನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಸೇನಾ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಒಂದು ಸಂವಹನೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಶೇಖರಣಾ ಉಗ್ರಾಣವಾಗಿರುವುದರ ಮೂಲಕ ಪರಿಗಣನೀಯ ಸೇನಾ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಗುರಿಯನ್ನಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;http://www.world-war-2.info/atomic-bomb/&lt;/ref&gt;

ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳಾದ ಮೊದಲ ಎರಡರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳ ಒಳಗಾಗಿ, ಅದರ ತೀವ್ರವಾದ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ 90,000–166,000 ಜನರನ್ನು, ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿಯಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;rerf-deaths&quot;&gt;{{cite web
 |url = http://www.rerf.or.jp/general/qa_e/qa1.html
 |title = Frequently Asked Questions #1
 |publisher = [[Radiation Effects Research Foundation]]
 |accessdate = Sept. 18, 2007
 |archive-date = 2007-09-19
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070919143939/http://www.rerf.or.jp/general/qa_e/qa1.html
 |url-status = deviated
 |archivedate = 2007-09-19
 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070919143939/http://www.rerf.or.jp/general/qa_e/qa1.html
 }}&lt;/ref&gt; 60,000–80,000 ಜನರನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ಪ್ರತಿ ನಗರದಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾವುನೋವುಗಳ ಪೈಕಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮೊದಲ ದಿನದಂದೇ ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟಿನ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಫೋಟದ ದಿನದಂದು ಸತ್ತ ಜನರ ಪೈಕಿ 60%ನಷ್ಟು ಜನರು ಥಟ್ಟನೆ ಎದ್ದ ಉರಿ ಅಥವಾ ಜ್ವಾಲೆಯ ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳಿಂದ ಸತ್ತರೆ, 30%ನಷ್ಟು ಜನರು ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷದಿಂದ ಮತ್ತು 10%ನಷ್ಟು ಜನರು ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸತ್ತರು. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳು, [[ವಿಕಿರಣದ ಕಾಯಿಲೆ]], ಮತ್ತು ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಗಾಯಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬೃಹತ್‌‌ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಸತ್ತರು. ಮರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಕಾರಣಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ತೋರುವ ಅಂದಾಜಿನ ಅನುಸಾರ, 15–20%ನಷ್ಟು ಜನರು ವಿಕಿರಣದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಸತ್ತರೆ, 20–30%ನಷ್ಟು ಜನರು [[ಥಟ್ಟನೆ ಎದ್ದ ಉರಿಯ ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳಿಂದ]], ಮತ್ತು 50–60%ನಷ್ಟು ಜನರು ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಸತ್ತರು.&lt;ref name=&quot;Truman&quot;&gt;ಹ್ಯಾರಿ S. ಟ್ರೂಮನ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ &amp;amp; ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. U. S. ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌ ಸರ್ವೆ: ದಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಅಂಡ್‌ ನಾಗಸಾಕಿ, ಜೂನ್‌ 19, 1946. ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಕಡತ, ಟ್ರೂಮನ್‌ ಪೇಪರ್ಸ್‌. [http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=22&amp;amp;documentid=65&amp;amp;documentdate=1946-06-19&amp;amp;studycollectionid=abomb&amp;amp;groupid= ''2. '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019114954/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=22&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= |date=2018-10-19 }}[http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=22&amp;amp;documentid=65&amp;amp;documentdate=1946-06-19&amp;amp;studycollectionid=abomb&amp;amp;groupid= ''ಹಿರೋಷಿಮಾ.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019114954/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=22&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= |date=2018-10-19 }}, 51ರ ಪುಟ 22.&lt;/ref&gt;

ಎರಡೂ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರ ಪೈಕಿ ಬಹುಪಾಲು ಮಂದಿ ಸೈನಿಕರಲ್ಲದ ನಾಗರಿಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Spirit1999&quot;&gt;{{cite book | author=|title=The Spirit of Hiroshima: An Introduction to the Atomic Bomb Tragedy | publisher=Hiroshima Peace Memorial Museum | year=1999 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ModernJapan&quot;&gt;
{{cite book | author=Mikiso Hane | title=Modern Japan: A Historical Survey | publisher=Westview Press | year=2001 |isbn=0-8133-3756-9 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''ಟ್ರಿನಿಟಿ ಅಂಡ್‌ ಬಿಯಾಂಡ್‌: ದಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬ್‌ ಮೂವೀ.'' 
ನಿರ್ದೇಶಕ ಕುರುನ್‌, P., ನಿರೂಪಣೆ ಷಾಟ್ನರ್‌‌, W.. 1997. VHS. ಗೋಲ್ಡ್‌ಹಿಲ್‌ ವಿಡಿಯೋ, 1997.&lt;/ref&gt;

ನಾಗಸಾಕಿಯ ಮೇಲೆ ಆಸ್ಫೋಟನವಾದ ಆರು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 15ರಂದು, [[ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ]] ಜಪಾನ್‌ [[ತನ್ನ ಶರಣಾಗತಿ]]ಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 2ರಂದು [[ಶರಣಾಗತಿಯ ದಸ್ತೈವಜಿಗೆ]] ಸಹಿಹಾಕಿತು. ತನ್ಮೂಲಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಯುದ್ಧ]] ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರವು ಕೊನೆಗೊಂಡಂತಾಯಿತು. ಮೇ 7ರಂದು [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯು ತನ್ನ [[ಶರಣಾಗತಿಯ ದಸ್ತೈವಜಿಗೆ]] ಸಹಿಹಾಕಿತ್ತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧ]]ವು ಕೊನೆಗೊಂಡಂತಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರವು ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದ ಬಳಕೆ ಮಾಡದಿರುವಂತೆ ತಪ್ಪಿಸುವ, [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು-ಹೊಂದಿರದ ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು]] [[ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಜಪಾನ್‌]] ದೇಶವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳು ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾದವು.&lt;ref&gt;{{cite web | last = Koizumi | first = Junichiro | authorlink = Junichiro Koizumi | title = Address by Prime Minister Junichiro Koizumi at the Hiroshima Memorial Service for the Hiroshima Peace Memorial Ceremony | publisher=Prime Minister of Japan and His Cabinet | date = August 6, 2005 | url = http://www.kantei.go.jp/foreign/koizumispeech/2005/08/06aisatu_e.html | accessdate = Nov. 28, 2007 }}&lt;/ref&gt;

ಜಪಾನ್‌ನ ಶರಣಾಗತಿಯಲ್ಲಿನ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಸದರಿ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳ [[ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ]] ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ U.S.ವತಿಯಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ [[ನೈತಿಕ]] ಸಮರ್ಥನೆಯು ಈಗಲೂ ಚರ್ಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Walker&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Military History 1994&quot;&gt;ದಿ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಡಪಿ &amp;amp; ಡಪಿ, BCA 1994, ಪುಟ 1308&lt;/ref&gt;

==ಮ್ಯಾನ್‌ಹಾಟ್ಟನ್‌‌ ಯೋಜನೆ==
ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ದೇಶಗಳ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಹಸ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಾದ [[ಟ್ಯೂಬ್‌ ಅಲಾಯ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಚಾಕ್‌ ರಿವರ್‌ ಲ್ಯಾಬರೇಟರೀಸ್‌]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Roosevelt |first1=Frankin D |last2=Churchill |first2=Winston |authorlink1=Franklin D. Roosevelt |authorlink2=Winston Churchill |title=Quebec Agreement |url=http://www.atomicarchive.com/Docs/ManhattanProject/Quebec.shtml |date=August 19, 1943 |publisher=atomicarchive.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ccnr.org/chronology.html |title= Canada's Role in the Atomic Bomb Programs of the United States, Britain, France and India|accessdate=Dec. 4, 2007 |last=Edwards |first=Gordon |authorlink =Gordon Edwards |publisher=Canadian Coalition for Nuclear Responsibility }}&lt;/ref&gt; ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ, [[ಮ್ಯಾನ್‌ಹಾಟ್ಟನ್‌‌ ಯೋಜನೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ U.S. ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದ [[ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]]ಯಾದ [[J. ರಾಬರ್ಟ್‌ ಓಪನ್‌ಹೀಮರ್‌]] ಎಂಬಾತನ ನಿರ್ದೇಶನವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಯೋಜನೆಯು [[U.S. ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್‌‌]]ನ ಜನರಲ್‌ [[ಲೆಸ್ಲೀ ಗ್ರೂವ್ಸ್‌‌]] ಎಂಬಾತನ ನಿಯೋಜಿತ ಅಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. &quot;ಲಿಟ್ಲ್‌ ಬಾಯ್‌&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು [[ಬಂದೂಕು-ಮಾದರಿ]]ಯ ಬಾಂಬ್‌ ಆಗಿದ್ದ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಬಾಂಬನ್ನು [[ಯುರೇನಿಯಂ-235]]ನಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಯುರೇನಿಯಂ-235 ಎಂಬುದು ಯುರೇನಿಯಂನ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ [[ಐಸೊಟೋಪು]] ಆಗಿದ್ದು, [[ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀಯ ಓಕ್‌ ರಿಡ್ಜ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ದೈತ್ಯ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿತ್ತು. 1945ರ ಜುಲೈ 16ರಂದು, [[ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಅಲಾಮೊಗೊರ್ಡೋ]] ಸಮೀಪವಿರುವ [[ಟ್ರಿನಿಟಿ ಸೈಟ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬಿನ ಮೊದಲ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಪರೀಕ್ಷಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವಾದ &quot;[[ದಿ ಗ್ಯಾಡ್ಜೆಟ್‌]]&quot; ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿ ಬಾಂಬ್‌ ಆದ &quot;ಫ್ಯಾಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌&quot; ಈ ಎರಡೂ ಸಹ [[ಒಳಸಿಡಿತದ-ಬಗೆ]]ಯ ಸಾಧನಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಇವನ್ನು [[ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ-239]]ರಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ-239 ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಧಾತು]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ನ ಹಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌‌‌‌‌‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/publications/DE99001330.pdf |title=The Manhattan Project: Making the Atomic Bomb |accessdate=Dec. 4, 2007 |last=Gosling |first=F.G. |month=January |year=1999 |publisher=United States Department of Energy |format=PDF |archive-date=2009-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090224204033/http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/publications/DE99001330.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ಗುರಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ===

[[File:Japan map hiroshima nagasaki.png|200px|thumb|right|ಎರಡು ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಜಪಾನ್‌ನ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಕಾಶೆಯು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]]
1945ರ ಮೇ 10–11ರಂದು, [[ಲಾಸ್‌ ಅಲಾಮೊಸ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[J. ರಾಬರ್ಟ್‌ ಓಪನ್‌ಹೀಮರ್‌]] ನೇತೃತ್ವದ ಗುರಿ ಸಮಿತಿಯು [[ಕ್ಯೋಟೋ]], [[ಹಿರೋಷಿಮಾ]], [[ಯೋಕೋಹಾಮಾ]] ನಗರಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು [[ಕೊಕುರಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂಭವನೀಯ ಗುರಿಗಳಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು:
* ಗುರಿಯು ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮೈಲುಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ಬೃಹತ್‌‌ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.
* ಸ್ಫೋಟವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು.
* 1945ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಸದರಿ ಗುರಿಯು ದಾಳಿಗೊಳಗಾಗುವುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿತ್ತು. &quot;ಬಾಂಬನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವು ಕಳೆದುಹೋಗುವ ಅನಾವಶ್ಯಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಸ್ಫೋಟದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವ ಒಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿರುವ ಸೇನಾ ಉದ್ದೇಶಿತ ಅಂಶವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿರಬೇಕು.&quot;&lt;ref name=&quot;targetcommittee&quot; /&gt;

ರಾತ್ರಿವೇಳೆಯ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಾನಿಗೀಡಾಗದೆ ಉಳಿದಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಗುರಿಯ ಪಟ್ಟಯಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಚೆಗಿಟ್ಟಿರಲು ಸೇನಾ ವಾಯುಪಡೆಯು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿತ್ತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ನಿರ್ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ಹಿರೋಷಿಮಾ ನಗರವು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು: &quot;ಹಿರೋಷಿಮಾವು ನಗರ ಪ್ರದೇಶವೊಂದರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿನ ವಿಮಾನ ಆರೋಹಣದ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾ ಉಗ್ರಾಣವಾಗಿದೆ. ಅದೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ರೇಡಾರ್‌ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಬೃಹತ್‌‌ ಭಾಗವೊಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಾನಿಗೀಡಾಗಬಹುದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಗಾತ್ರವಿದೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿದ್ದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಸ್ಫೋಟದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ನದಿಗಳಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯ [[ಬೆಂಕಿಯಿಡುವ]] ಗುರಿಯಲ್ಲ.&quot;&lt;ref name=&quot;targetcommittee&quot; /&gt; [[ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂ ಘೋಷಣೆ]]ಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅನುಸಾರ ಬೇಷರತ್ತಾಗಿ ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಜಪಾನ್‌ನ ಮನವೊಲಿಸುಸುವುದು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕುರಿತು ಗುರಿಯ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೀಗೆ ಮಂಡಿಸಿತು: &quot;ಗುರಿಯ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಅಂಶಗಳು ಮಹಾನ್‌ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಎರಡು ಮಗ್ಗುಲುಗಳೆಂದರೆ, (1) ಜಪಾನ್‌ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮಹೋನ್ನತವಾದ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು (2) ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಚಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸಾಕಷ್ಟು ಅದ್ಭುತವೆನ್ನುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು. ಸೇನಾ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಬೌದ್ಧಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಕ್ಯೋಟೋ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿನ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಅರಮನೆ]]ಯು ಬೇರಾವುದೇ ಗುರಿಗಿಂತ ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ, ಇದಕ್ಕಿರುವ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಮೌಲ್ಯ ಕನಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;targetcommittee&quot;&gt;
{{cite web | title=Atomic Bomb: Decision—Target Committee, May 10–11, 1945 | url=http://www.dannen.com/decision/targets.html | accessdate= August 6, 2005 }}&lt;/ref&gt;

IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಎಡ್ವಿನ್‌ O. ರೀಸ್‌ಚೌವರ್‌‌]] ಎಂಬಾತ [[U.S. ಸೇನಾ ಗುಪ್ತಚರ ಸೇವೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಪಾನ್‌ ಪರಿಣತನಾಗಿದ್ದ. ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವಾಗ, ಆತ [[ಕ್ಯೋಟೋ]] ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dannen.com/decision/targets.html |title=A-bomb targets/decision-making record (1945) |publisher=Dannen.com |date= |accessdate=Mar. 25, 2009}}&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ವಾದದ ಸಿಂಧುತ್ವ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯನ್ನು ರೀಸ್‌ಚೌವರ್‌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಲ್ಲಗಳೆದ:
:&quot;...ನಾಶಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಕ್ಯೋಟೋವನ್ನು ಉಳಿಸಿದ್ದರ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಅರ್ಹನಾದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದರೆ, ಅದು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಯುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ [[ಹೆನ್ರಿ L. ಸ್ಟಿಮ್ಸನ್‌]] ಮಾತ್ರ; ಈತ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕ್ಯೋಟೋದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಧುಚಂದ್ರವಾದಂದಿನಿಂದಲೂ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಮತ್ತು ಕ್ಯೋಟೋ ಕುರಿತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದ.&quot;&lt;ref&gt;‌‌ರೀಸ್‌ಚೌವರ್, ಎಡ್ವಿನ್‌. (1986). ''ಮೈ ಲೈಫ್‌ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ಜಪಾನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ,''  ಪುಟ 101.&lt;/ref&gt;

==ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂ ಅಂತಿಮ ಷರತ್ತು==
ಜಪಾನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶರಣಾಗತಿಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಸ್ಥೂಲವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವ [[ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂ ಘೋಷಣೆ]]ಯನ್ನು ಟ್ರೂಮನ್‌‌ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇತರ ನಾಯಕರು ಜುಲೈ 26ರಂದು ಜಾರಿಮಾಡಿದರು. ಇದನ್ನು ಒಂದು [[ಅಂತಿಮ ಷರತ್ತಾಗಿ]] ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ವೇಳೆ ಜಪಾನ್‌ ಶರಣಾಗದಿದ್ದರೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ದಾಳಿಮಾಡಲಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ &quot;ಜಪಾನಿಯರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಯರ ಮಾತೃಭೂಮಿಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಧ್ವಂಸಗೊಳ್ಳಲಿದೆ&quot; ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಸರ್ಕಾರವು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಜಪಾನಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಜುಲೈ 28ರಂದು ವರದಿಮಾಡಿದವು. ಆ ಅಪರಾಹ್ನ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಪತ್ರಿಕಾ ಗೋಷ್ಠಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ [[ಕಾಂಟಾರೊ ಸುಝುಕಿ]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂ ಘೋಷಣೆಯು [[ಕೈರೋ ಘೋಷಣೆ]]ಯ ಒಂದು ಹೊಸರೂಪದ ನಿದರ್ಶನವಲ್ಲದೆ (''ಯಾಕಿನವೋಶಿ'' ) ಮತ್ತೇನೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲು (''[[ಮೊಕುಸಾಟು]]''  ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥ: &quot;ಮೌನದಿಂದ ಕೊಲ್ಲು&quot;) ಸರ್ಕಾರವು ಆಶಿಸಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ.&lt;ref&gt;
{{cite book
| first = Richard B. | last = Frank
| authorlink = Richard B. Frank
| title = Downfall
| pages = 233–234}}
''ಮೊಕುಸಾಟು''  ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವು &quot;ಉಪೇಕ್ಷಿಸು&quot; ಎಂಬುದರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು &quot;ತಿರಸ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಉಪಚರಿಸು&quot; ಎಂಬುದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಬರಬಹುದು.&lt;/ref&gt;
ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂ ಘೋಷಣೆಯ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರಾಕರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಜಪಾನಿನ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆರಡೂ ಪರಿಗಣಿಸಿದವು.
ಜಪಾನಿನ ಅನಿಬದ್ಧ ಶಾಂತಿ ಬೇಹುಗಾರರಿಗೆ ಸೋವಿಯೆಟ್‌ನಿಂದ ಬರುವ ಒಂದು ಜವಾಬಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹೀರೋಹಿಟೋ]], ಸರ್ಕಾರದ ನಿಲುವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;
{{cite book
| first = Herbert | last = Bix | authorlink = Herbert Bix
| chapter=Japan's Delayed Surrender: A Reinterpretation
| title=Hiroshima in History and Memory
| url = https://archive.org/details/hiroshimainhisto0000unse | editor=Michael J. Hogan, ed.
| publisher=Cambridge University Press
| isbn= 0-521-56682-7
| year=1996| page=290}}&lt;/ref&gt; ಜುಲೈ 31ರಂದು, ಆತ ತನ್ನ ಸಲಹೆಗಾರ [[ಕೊಯಿಚಿ ಕಿಡೋ]]ಗೆ ಈ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಏನೇ ಆಗಲಿ [[ಜಪಾನಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ವಿಶೇಷ ಪರಮಾಧಿಕಾರ]]ವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.&lt;ref&gt;''ಕಿಡೋ ಕೋಯ್ಚಿ ನಿಕ್ಕಿ'' , ಟೋಕಿಯೋ, ಡೈಗಕು ಷುಪ್ಪಾಂಕಿ, 1966, ಪುಟ 1120-1121&lt;/ref&gt;

ಜುಲೈ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂಗೆ ತೆರಳುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದರ ಕುರಿತಾದ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಟ್ರೂಮನ್‌ ಮರು-ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಜಪಾನ್‌ ಮೇಲೆ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ಬೀಳಿಸಲು ಟ್ರೂಮನ್‌‌ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ. ಜಪಾನ್‌ ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು, ಸಾಕಷ್ಟು ಬಲದೊಂದಿಗೆ ನಾಶಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಕ್ರಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ನಾಶದ ಭಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಯುದ್ಧದ ಒಂದು ತ್ವರಿತ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು, ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡುವಲ್ಲಿನ ಅವನ ಘೋಷಿತ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Code-Name Downfall |url=https://archive.org/details/codenamedownfall00alle |last=Allen |first=Thomas |coauthors=Norman Polmar|pages=[https://archive.org/details/codenamedownfall00alle/page/267 266]–270 |year= 1995|publisher=Simon &amp; Schuster |location=New York, NY |isbn=0684804069}}&lt;/ref&gt;

==ಹಿರೋಷಿಮಾ==
===IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಹಿರೋಷಿಮಾ===
[[File:B-29 Enola Gay w Crews.jpg|thumb|right|250px|ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಮೇಲೆ &quot;ಲಿಟ್ಲ್‌ ಬಾಯ್‌&quot; ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬನ್ನು ಬೀಳಿಸಿದ ಎನೊಲಾ ಗಾಯ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ತಂಡ.]]
ತನ್ನ ಮೇಲಾದ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹಿರೋಷಿಮಾವು ಕೆಲವೊಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಐದನೇ ವಿಭಾಗದ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್‌ ಮಾರ್ಷಲ್‌ [[ಶುನ್ರೊಕು ಹಟಾ]]ನ 2ನೇ ಜನರಲ್‌ ಸೇನಾ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವಾರು ಸೇನಾ ಶಿಬಿರಗಳು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣದ ಜಪಾನ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಅವು ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಜಪಾನಿನ ಸೇನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಹಿರೋಷಿಮಾವು ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ತಂತ್ರದ ಒಂದು ಕಿರುನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸೇನಾಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ನಗರವು ಒಂದು ಸಂವಹನೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ, ಒಂದು ಶೇಖರಣಾ ತಾಣ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಜೋಡಣಾ ಪ್ರದೇಶವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕಾದ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದಂತೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಿಡಲಾಗಿದ್ದ ಜಪಾನಿನ ಹಲವಾರು ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{citation | last = Goldstein | first = Donald | title = Rain of Ruin | publisher=Potomac Books | location = Washington | year = 1999 | isbn = 9781574882216 |page=41}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |last= Hastings|first= Max|title= Nemesis: The Battle for Japan, 1944-45|publisher=HarperCollins|year= 2008|isbn= 9780007219810 |page= 509}}&lt;/ref&gt;

ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು ಹಲವಾರು [[ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌]] ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಹಗುರವಾದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕೇಂದ್ರಭಾಗದ ಹೊರಗಡೆಯಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವು, ಜಪಾನಿಯರ ಮನೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಮರದ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳ ಒಂದು ದಟ್ಟ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ನಿಬಿಡವಾಗಿತ್ತು. ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದವು. ಮನೆಗಳನ್ನು ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅವು ಹಂಚಿನ ಛಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಈ ನಗರವು ಬೆಂಕಿಯ ಹಾನಿಗೆ ಅತೀವವಾಗಿ ಈಡಾಗಬಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.

ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 381,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು; ಆದರೆ ಜಪಾನಿನ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಆದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು.

 ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 340,000-350,000ದಷ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;rerf-deaths&quot; /&gt; ಅಧಿಕೃತ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ನಿಖರವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿವರವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ.

===ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿ===
:''USAAF ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನೋಡಿ: [[509ನೇ ಸಂಘಟಿತ ಗುಂಪು‌]].'' 
[[File:Hirgrnd1.jpg|thumb|right|200px|ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 7 ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸೀಝೋ ಯಮಡಾದ ನೆಲಮಟ್ಟದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]]
ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 6ರಂದು ನಡೆದ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರೋಷಿಮಾವು ಪ್ರಧಾನ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೊಕುರಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿ ಪರ್ಯಾಯ ಗುರಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಮೋಡಗಳು ಗುರಿಯನ್ನು ಮಸುಕುಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 6ರ ದಿನವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. [[509ನೇ ಸಂಘಟಿತ ಗುಂಪಿನ‌]] ದಳಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಕರ್ನಲ್‌ [[ಪಾಲ್‌ ಟಿಬೆಟ್ಸ್‌]] ಎಂಬಾತನ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕತ್ವ ಮತ್ತು ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[393ನೇ ಬಾಂಬಿನ ಸುರಿಮಳೆಯ ದಳದ ಮುಖ್ಯವಿಭಾಗ]]ದ [[B-29]] ''[[ಎನೊಲಾ ಗಾಯ್‌‌‌]]'' ನ್ನು, ಜಪಾನ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು ಆರು ಗಂಟೆಗಳ ಹಾರಾಟದ ಕಾಲದಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಟಿನಿಯಾನ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಉತ್ತರ ಮೈದಾನದ ವಾಯುನೆಲೆಯಿಂದ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ''ಎನೊಲಾ ಗಾಯ್‌''  (ಕರ್ನಲ್‌ ಟಿಬೆಟ್ಸ್‌ನ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೆರಡು B29ಗಳಿದ್ದವು. [[ಮೇಜರ್‌ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ W. ಸ್ವೀನಿ]] ಎಂಬಾತನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ''[[ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್‌]]''  ಎಂಬ ವಿಮಾನವು ಹತ್ಯಾರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ದಿತು; ಮತ್ತು ಆಗ ಒಂದು ಹೆಸರಿರದ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ''[[ನೆಸಸರಿ ಇವಿಲ್‌]]''  (ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಹಣದ ವಿಮಾನ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮಾನವು ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌ ಮಾರ್ಕ್ವಾರ್ಡ್ಟ್ ಎಂಬಾತನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು‌.&lt;ref name=&quot;SM15&quot;&gt;{{cite web | last = | first = | authorlink = | year = | url = http://www.childrenofthemanhattanproject.org/CG/CG_09C1.htm| archiveurl = https://web.archive.org/web/20061009095411/http://www.childrenofthemanhattanproject.org/CG/CG_09C1.htm| archivedate = Oct. 9, 2006| title = Timeline #2- the 509th; The Hiroshima Mission | work=| publisher=Children of the Manhattan Project| accessdate = July 26, 2006}}&lt;/ref&gt;

ಟಿನಿಯಾನ್ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ, ವಿಮಾನಗಳು ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ [[ಇವೊ ಜಿಮಾ]] ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವು; ಅಲ್ಲಿ ...{{convert|2440|m|ft|sp=us}}ನಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಸಂಧಿಸಿದ ಅವು, ಜಪಾನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮುನ್ನಡೆಯ ಪಥವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡವು. ...{{convert|9855|m|ft|sp=us}}ನಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗೋಚರತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಗುರಿಯ ಮೇಲೆ ವಿಮಾನಗಳು ಬಂದವು. ಪ್ರಯಾಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ನೌಕಾಪಡೆ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ [[ವಿಲಿಯಂ ಪಾರ್ಸನ್ಸ್‌]] ಎಂಬಾತ ಬಾಂಬನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದ; ಉಡಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಲು ಅದರ ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ತೆಗೆದಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 2ನೇ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ [[ಮೋರಿಸ್‌ ಜೆಪ್‌ಸನ್‌]] ಎಂಬ ಅವನ ಸಹಾಯಕ, ಗುರಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ 30 ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web| last = | first = | authorlink = | year = | url = http://www.mphpa.org/classic/HISTORY/H-07L1.htm| title = Timeline #2- the 509th; The Hiroshima Mission| work = | publisher = The Atomic Heritage Foundation| accessdate = May 5, 2007| archive-date = ಮೇ 1, 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130501233757/http://mphpa.org/classic/HISTORY/H-07L1.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:The_patient's_skin_is_burned_in_a_pattern_corresponding_to_the_dark_portions_of_a_kimono_-_NARA_-_519686.jpg|thumb|left|170px|ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಶಕ್ತಿಯು ಬಟ್ಟೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಸುಡುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿತ್ತು.ಸ್ಫೋಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಬಲಿಪಶುವು ಧರಿಸಿದ್ದ ಉಡುಪುಗಳ ಕಪ್ಪಾದ ಭಾಗಗಳು ಹೊಡೆತದ ಗುರುತುಗಳಾಗಿ ಮಾಂಸದ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref&gt;[54]&lt;/ref&gt;]]
ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವ ಜಪಾನಿಯರ ರೇಡಾರ್‌ ಒಂದು ಜಪಾನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿಮಾನವೊಂದರ ಸಮೀಪಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿತು. ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯವು ನಿಂತಿತು. ಆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಸೇರಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 08:00 ಗಂಟೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿನ ರೇಡಾರ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕನು, ಸಾಗಿಬರುತ್ತಿರುವ ವಿಮಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ತುಂಬಾ ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದು- ಪ್ರಾಯಶಃ ಮೂರಕ್ಕಿಂತ ಅದು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿಲ್ಲ- ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ ಮತ್ತು ವಾಯುದಾಳಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂಧನ ಮತ್ತು ವಿಮಾನವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸಣ್ಣ ವಿಮಾನವ್ಯೂಹಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸದಿರಲು ಜಪಾನಿಯರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಒಂದು ವೇಳೆ [[B-29]] ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ವಾಯು-ದಾಳಿಯ ಆಶ್ರಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಸೂಕ್ತವಾದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಜನರಿಗೆ ಎಂದಿನಂತೆ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರ ಮೂಲಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೆಲೆಗಳ ಪತ್ತೇದಾರಿಕೆಯ ಆಚೆಗೆ ಯಾವುದೇ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

08:15ರ ವೇಳೆಗೆ (ಹಿರೋಷಿಮಾ ಕಾಲ) ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಯೋಜಿಸಿದಂತೆಯೇ ಸಾಗಿತು. &quot;[[ಲಿಟ್ಲ್‌ ಬಾಯ್‌]]&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ, ...{{convert|60|kg|lb}}ನಷ್ಟು [[ಯುರೇನಿಯಂ-235]]ನೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು [[ಬಂದೂಕು-ಮಾದರಿಯ ವಿದಳನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ]]ವಾದ [[ಗುರುತ್ವದ ಬಾಂಬು]], ಪೂರ್ವನಿರ್ಧಾರಿತ ಆಸ್ಫೋಟನದ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಮಾನದಿಂದ ಬೀಳಲು 57 ಸೆಕೆಂಡುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು; ಸದರಿ ಆಸ್ಫೋಟನದ ಎತ್ತರವು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ...{{convert|600|m|ft|sp=us}}ನಷ್ಟು ಇತ್ತು.
[[File:Victim of Atomic Bomb 002.jpg|thumb|right|170px|ಬೃಹತ್‌ ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳೊಂದಿಗಿನ ಓರ್ವ ಬಲಿಪಶು.]][[ಎದುರುಗಾಳಿ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, [[ಗುರಿಯಿಟ್ಟ ಬಿಂದು]]ವಾದ [[ಐಯೋಯೈ ಸೇತುವೆ]]ಯನ್ನು ಅದು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ...{{convert|800|ft|m}}ನಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು [[ಷಿಮಾ ಸರ್ಜಿಕಲ್‌ ಕ್ಲಿನಿಕ್‌]] ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಅದು ಆಸ್ಫೋಟಿಸಿತು.&lt;ref&gt;‌ಎನೊಲಾ ಗಾಯ್, ISBN 0-671-81499-0-250, ಪುಟ 309&lt;/ref&gt; ಸುಮಾರು ...{{convert|13|ktonTNT|lk=in}}ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಒಂದು ಸ್ಫೋಟವನ್ನು ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. (U-235 ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದ ಕೇವಲ 1.38%ನಷ್ಟು ಮೂಲದ್ರವ್ಯವು ವಿದಳನಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, U-235 ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವು [[ಅತ್ಯಂತ ಅದಕ್ಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು]].)&lt;ref name=&quot;cotmplitboy&quot;&gt;{{cite web | last =  | first =  | authorlink =  | year =  | url = http://www.mphpa.org/classic/HISTORY/little_boy.htm | title = The Bomb-&quot;Little Boy&quot; | work =  | publisher = The Atomic Heritage Foundation | accessdate = May 5, 2007 | archive-date = ಏಪ್ರಿಲ್ 17, 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210417070729/https://www.atomicheritage.org/history | url-status = deviated | archivedate = ಏಪ್ರಿಲ್ 17, 2021 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210417070729/https://www.atomicheritage.org/history }}&lt;/ref&gt; ನಾಶದ ಒಟ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟಿದ್ದರೆ (1.6&amp;nbsp;km), ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ ಬೆಂಕಿಯ ಕೆನ್ನಾಲಿಗೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ...{{convert|4.4|sqmi|km2}}ವರೆಗೆ ಇತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title=''RADIATION DOSE RECONSTRUCTION U.S. OCCUPATION FORCES IN HIROSHIMA AND NAGASAKI, JAPAN, 1945-1946'' (DNA 5512F) | url=http://www.dtra.mil/toolbox/directorates/td/programs/nuclear_personnel/docs/DNATR805512F.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060624185903/http://www.dtra.mil/toolbox/directorates/td/programs/nuclear_personnel/docs/DNATR805512F.pdf | archivedate=Jun. 24, 2006 | accessdate=June 9, 2006 |format=PDF}}{{Dead link|date=January 2009}}&lt;/ref&gt; ನಗರದ ...{{convert|4.7|sqmi|km2}}ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ನಾಶಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಂದಾಜಿಸಿದರು. ಹಿರೋಷಿಮಾದ 69%ನಷ್ಟು ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಾಶಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು 6–7%ನಷ್ಟು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ ಎಂದು ಜಪಾನಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Truman&quot;/&gt;

70,000–80,000 ಜನರು, ಅಥವಾ ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 30%ನಷ್ಟು&lt;ref&gt;ಹ್ಯಾರಿ S. ಟ್ರೂಮನ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ &amp;amp; ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. U. S. ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌ ಸರ್ವೆ: ದಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಅಂಡ್‌ ನಾಗಸಾಕಿ, ಜೂನ್‌ 19, 1946. ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಕಡತ, ಟ್ರೂಮನ್‌ ಪೇಪರ್ಸ್‌. [http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=11&amp;amp;documentid=65&amp;amp;documentdate=1946-06-19&amp;amp;studycollectionid=abomb&amp;amp;groupid= ''2. '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180503041732/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=11&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= |date=2018-05-03 }}[http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=11&amp;amp;documentid=65&amp;amp;documentdate=1946-06-19&amp;amp;studycollectionid=abomb&amp;amp;groupid= ''ಹಿರೋಷಿಮಾ.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180503041732/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=11&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= |date=2018-05-03 }}, 51ರ ಪುಟ 11. 2009ರ ಮಾರ್ಚ್ 15ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಮಂದಿ ತತ್‌ಕ್ಷಣವೇ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು 70,000 ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;ಹ್ಯಾರಿ S. ಟ್ರೂಮನ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ &amp;amp; ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. U. S. ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌ ಸರ್ವೆ: ದಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಅಂಡ್‌ ನಾಗಸಾಕಿ, ಜೂನ್‌ 19, 1946. ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಕಡತ, ಟ್ರೂಮನ್‌ ಪೇಪರ್ಸ್‌. ‌[http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=42&amp;amp;documentid=65&amp;amp;documentdate=1946-06-19&amp;amp;studycollectionid=abomb&amp;amp;groupid= ''ಎಫರ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019113611/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=42&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= |date=2018-10-19 }}, 51ರ ಪುಟ 42. 2009ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 15ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿನ 90%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು 93%ನಷ್ಟು ದಾದಿಯರು ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಅಥವಾ ಗಾಯಗೊಂಡರು- ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಮಂದಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಹ್ಯಾರಿ S. ಟ್ರೂಮನ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ &amp;amp; ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. U. S. ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌ ಸರ್ವೆ: ದಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಅಂಡ್‌ ನಾಗಸಾಕಿ, ಜೂನ್‌ 19, 1946. ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಕಡತ, ಟ್ರೂಮನ್‌ ಪೇಪರ್ಸ್‌. [http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=12&amp;amp;documentid=65&amp;amp;documentdate=1946-06-19&amp;amp;studycollectionid=abomb&amp;amp;groupid= ''2. '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627002920/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=12&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= |date=2019-06-27 }}[http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=12&amp;amp;documentid=65&amp;amp;documentdate=1946-06-19&amp;amp;studycollectionid=abomb&amp;amp;groupid= ''ಹಿರೋಷಿಮಾ.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627002920/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=12&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= |date=2019-06-27 }}, 51ರ ಪುಟ 12. 2009ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 15ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;

ವಾಯು ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಕರಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿಗಳೂ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol46no3/article07.html |title=The Information War in the Pacific, 1945 |access-date=2010-06-30 |archive-date=2017-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904000136/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol46no3/article07.html |url-status=deviated |archivedate=2017-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170904000136/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol46no3/article07.html }}&lt;/ref&gt; ಸೇರಿದಂತೆ ಜಪಾನಿನ 35 ನಗರಗಳ ಮೇಲೆ U.S. ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬೀಳಿಸಿತ್ತಾದರೂ, ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬಿನ ಕುರಿತಾದ ಯಾವುದೇ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಹಿರೋಷಿಮಾದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.atomicmuseum.com/tour/decision.cfm |title=Decision to Drop Atomic Bomb |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=Mar. 25, 2009 |archive-date=2009-02-05 |archive-url=https://archive.is/20090205000000/http://www.atomicmuseum.com/tour/decision.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.commondreams.org/views05/0805-24.htm |title=The Myths of Hiroshima |publisher=Commondreams.org |date= |accessdate=Mar. 25, 2009 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524091252/http://www.commondreams.org/views05/0805-24.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.doug-long.com/letter.htm |title=Hiroshima: Historians' Letter to the Smithsonian |publisher=Doug-long.com |date= |accessdate=Mar. 25, 2009}}&lt;/ref&gt;

===ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯರ ಕುರಿತಾದ ಜಪಾನಿಯರ ಅರಿವು===
{{double image|right|AtomicEffects-p7a.jpg|200|AtomicEffects-p7b.jpg|200|Hiroshima before the bombing.|Hiroshima after the bombing.}}
ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸಿಲುಕದೆ, ಹಿರೋಷಿಮಾ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಸಾರವು ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು [[ಜಪಾನೀಸ್‌ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌‌‌]]ನ ಟೋಕಿಯೋದ ನಿಯಂತ್ರಣ ನಿರ್ವಾಹಕನು ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡ. ಮತ್ತೊಂದು ದೂರವಾಣಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಸಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮರು-ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅವನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನಾದರೂ, ಅದೂ ಸಹ ವಿಫಲಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;No High Ground&quot;&gt;{{cite web| title= No High Ground by Knebel et al. p175 to p201| url= http://www.uncp.edu/home/berrys/courses/hist102/hist102_docs_abomb.pdf| accessdate= April 30, 2007| format= PDF| archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 26, 2009| archive-url= https://web.archive.org/web/20090326212002/http://www.uncp.edu/home/berrys/courses/hist102/hist102_docs_abomb.pdf| url-status= deviated| archivedate= ಮಾರ್ಚ್ 26, 2009| archiveurl= https://web.archive.org/web/20090326212002/http://www.uncp.edu/home/berrys/courses/hist102/hist102_docs_abomb.pdf}}&lt;/ref&gt; ಸುಮಾರು 20 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ, ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವುದು ಟೋಕಿಯೋ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌ ಕೇಂದ್ರದ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂತು. ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಯಾನಕ ಸ್ಫೋಟವಾಗಿರುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಅನಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲಮಯ ವರದಿಗಳು ನಗರದ 16 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (10 ಮೈಲು) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಕೆಲವೊಂದು ಸಣ್ಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲುಗಡೆಗಳಿಂದ ಬಂದವು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ವರದಿಗಳನ್ನು [[ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಜಪಾನಿ ಸೇನಾ ಜನರಲ್‌ ಸಿಬ್ಬಂದಿ]]ಯ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು.

ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿನ ಸೇನಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಕರೆಮಾಡಲು ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು. ಆ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌನವು ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಗೊಂದಲವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು; ಯಾವುದೇ ಬೃಹತ್‌ ಶತ್ರುವಿನ ದಾಳಿಯು ಸಂಭವಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಕಗಳ ಒಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಸಂಗ್ರಹವೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೂ ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಹಿರೋಷಿಮಾಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಹಾರಿಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಹಾನಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ, ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಾಗಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಟೋಕಿಯೋಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಜಪಾನಿನ ಜನರಲ್‌ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಓರ್ವ ಯುವ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಯಾವ ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಸಂಭವಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟದ ಸುದ್ದಿಯು ಕೇವಲ ವದಂತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅಧಿಕಾರಿ, ವಿಮಾನವೇರಿ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆಗೆ ಹಾರಿದ. ಸುಮಾರು ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ಹಿರೋಷಿಮಾದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಸುಮಾರು 100 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (160 ಕಿಮೀ) ದೂರವಿರುವಂತೆಯೇ, ಬಾಂಬ್‌ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಹೊಗೆಯ ಒಂದು ಮಹಾನ್‌ ಮೋಡವನ್ನು ಆತ ಮತ್ತು ಅವನ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕ ಕಂಡರು. ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಅಪರಾಹ್ನದಲ್ಲಿ, ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳು ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡು ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಮಾನವು ನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಅಪನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಅದರ ಸುತ್ತ ಅವರು ಸುತ್ತುಹಾಕಿದರು. ಇನ್ನೂ ಉರಿಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಮಹಾನ್‌ ಹೊಡೆತದ ಗುರುತು ಹಾಗೂ ಹೊಗೆಯ ಒಂದು ಬೃಹತ್ತಾದ ಮೋಡದಿಂದ ಅದು ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಮಾನವನ್ನು ಇಳಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಟೋಕಿಯೋಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ತತ್‌ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದ.

ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾದ ನಾಶವನ್ನು ರೇಡಿಯೋ ಟೋಕಿಯೋದಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರಸಾರಗಳು ವಿವರಿಸಿದವು ಎಂಬುದಾಗಿ 1945ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 8ರ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ U.S.ನಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವರದಿಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.
 &quot;ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವವಿರುವ ವಸ್ತುಗಳು, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅಕ್ಷರಶಃ ಸುಟ್ಟುಹೋದವು&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಜಪಾನಿನ ರೇಡಿಯೋ ಉದ್ಘೋಷಕರು ಪ್ರಸಾರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದು ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿತು.&lt;ref name=&quot;Fulton Sun Retrospective&quot;&gt;{{cite web | title=Fulton Sun Retrospective | url=http://www.fultonsun.com/articles/2005/08/07/news/146news11.txt | accessdate=July 8, 2007 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===ದಾಳಿಯ-ನಂತರದ ದುರ್ಘಟನೆಗಳು===

US ಶಕ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಅನುಸಾರ, ಸ್ಫೋಟದ ತತ್‌ಕ್ಷಣದ [[ಪರಿಣಾಮಗಳು]] ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿನ 70,000 ಜನರನ್ನು ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿಯಲ್ಲಿನ 40,000 ಜನರನ್ನು ಸಾಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;&lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;U.S. ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎನರ್ಜಿ&lt;/span&gt;. ಆಫೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ &amp;amp; ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌. ದಿ ಮ್ಯಾನ್‌ಹಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌: ಆನ್‌ ಇಂಟರಾಕ್ಟಿವ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ. [http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/hiroshima.htm ದಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ, ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 6, 1945.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100624065430/http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/hiroshima.htm |date=2010-06-24 }} 2010ರ ಜನವರಿ 8ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; 1945ದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳು, ವಿಕಿರಣ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ಆದ ಒಟ್ಟು ಸಾವುನೋವುಗಳ ಅಂದಾಜುಗಳು 90,000ದಿಂದ 166,000ದವರೆಗೆ ಇದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;rerf-deaths&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;USSBS-AE&quot;&gt;{{cite web
 | url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/USSBS/AtomicEffects/AtomicEffects-2.html
 | title = Chapter II: The Effects of the Atomic Bombings
 | year= 1946 | work=United States Strategic Bombing Survey | pages=
 | publisher=Originally by [[United States Government Printing Office|U.S. G.P.O.]]; stored on [[ibiblio|ibiblio.org]]
 | accessdate = Sept. 18, 2007
}}&lt;/ref&gt;
ಕೆಲವೊಂದು ಅಂದಾಜುಗಳು ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಮತ್ತು ಇತರ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 1950ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 200,000 ಜನರು ಸತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;DOE-HIRO&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Spirit1999&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bfrank&quot;&gt;ಹಲವಾರು ಸಾವಿನ ಅಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜುಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇದರಲ್ಲಿದೆ:
{{cite book
 | author=Richard B. Frank
 | title=Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire
 | url=https://archive.org/details/downfallendofimp00fran
 | publisher=Penguin Publishing
 | year=2001
 | isbn= 0-679-41424-X	
}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗೆ ಈಡಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವರ ಪೈಕಿ 1950ರಿಂದ 1990ರವರೆಗೆ ಕಂಡುಬಂದ, ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ 9%ನಷ್ಟಿದ್ದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ‌ ಸಾವುನೋವುಗಳು, ಬಾಂಬುಗಳಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿದ ವಿಕಿರಣದಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾದವು; ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಿಕ್ಯವು ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ 89 ರಕ್ತದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು‌ ಮತ್ತು 339 ಅಖಂಡ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;rerf-cancers&quot;&gt;{{cite web
 |url = http://www.rerf.or.jp/general/qa_e/qa2.html
 |title = Frequently Asked Questions #2
 |publisher = [[Radiation Effects Research Foundation]]
 |access-date = 2010-06-30
 |archive-date = 2010-11-28
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20101128120217/http://rerf.or.jp/general/qa_e/qa2.html
 |url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt; ಕಡೇಪಕ್ಷ ಹನ್ನೊಂದು ಜ್ಞಾತ [[ಯುದ್ಧದ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳು]] ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಿಂದ ಸತ್ತರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wagingpeace.org/articles/2005/08/20_rubin_remembering-normand-brissette.htm |title=David Rubin, 2005, &quot;Remembering Normand Brissette&quot; (Downloaded 28/10/06) |publisher=Wagingpeace.org |date= |accessdate=Mar. 25, 2009}}&lt;/ref&gt;

===ಕೆಲವೊಂದು ರಚನೆಗಳ ಉಳಿಕೆ===
[[File:HiroshimaNakajimaAreaInRuins.jpg|thumb|right|200px|ಶೂನ್ಯಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ನಕಾಜಿಮಾ ಪ್ರದೇಶದ ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಮರುಸೃಷ್ಟಿ.]]

ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಭೂಕಂಪ]]ದ ಅಪಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವೊಂದು ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದೃಢವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಅವು ಸ್ಫೋಟ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವುಗಳ ಕಟ್ಟಡದ ಹಂದರವು ಕುಸಿದು ಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ...{{nihongo|Eizo Nomura|野村 英三|Nomura Eizō}} ಎಂಬಾತ ಉಳಿದುಕೊಂಡವರ ಪೈಕಿ ಸ್ಫೋಟಕ್ಕೆ ಅತಿಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವನಾಗಿದ್ದ; ಈತ ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶೂನ್ಯ-ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕೇವಲ ...{{convert|100|m|ft|abbr=on}}ನಷ್ಟು ತಗ್ಗಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಆಧುನಿಕ &quot;[[ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮನೆ]]&quot;ಯ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿದ್ದ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.geocities.jp/cato1963/kinganE.html |title=A Short-Sighted Parrot |publisher=Geocities.jp |date= |accessdate=Mar. 25, 2009}}&lt;/ref&gt; ...{{nihongo|Akiko Takakura|高蔵 信子|Takakura Akiko}} ಎಂಬಾಕೆಯು ಸ್ಫೋಟದ ಕೆಳಗಡೆಯ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಿದ್ದು ಉಳಿದುಕೊಂಡವರ ಪೈಕಿ ಸೇರಿದ್ದಳು. ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಕೆ, ಶೂನ್ಯ-ನೆಲದಿಂದ ಕೇವಲ ...{{convert|300|m|ft|sp=us}}ನಷ್ಟಿದ್ದ ಸದೃಢವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಕುಳಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದಳು.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Testimony of Akiko Takakura | url=http://www.inicom.com/hibakusha/akiko.html | accessdate= April 30, 2007 }}&lt;/ref&gt; ಬಾಂಬು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಫೋಟಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಳಗಡೆಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸ್ಫೋಟವು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಈಗ ''ಜೆನ್‌ಬಾಕು'' , ಅಥವಾ A-ಬಾಂಬ್‌ ಡೋಮ್‌ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ''[[ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟುರಲ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್‌ ಪ್ರಮೋಷನಲ್‌ ಹಾಲ್‌‌]]''  ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು [[ಜಾನ್‌ ಲೆಟ್‌ಜೆಲ್‌]] ಎಂಬ ಝೆಕ್‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ, ಮತ್ತು ಈ ಕಟ್ಟಡವು [[ಶೂನ್ಯಭೂಮಿ]]ಯಿಂದ ([[ಕೆಳಗಡೆಯ ಕೇಂದ್ರ]]) ಕೇವಲ ...{{convert|150|m|ft|abbr=on}}ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಭಗ್ನಾವಶೇಷಕ್ಕೆ ''[[ಹಿರೋಷಿಮಾ ಪೀಸ್‌ ಮೆಮರಿಯಲ್‌]]''  ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು U.S. ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಇದನ್ನು 1996ರಲ್ಲಿ [[UNESCO]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]]ವನ್ನಾಗಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title=unesco.org | url=http://whc.unesco.org/archive/repco96x.htm#annex5 | accessdate= August 6, 2005 }}&lt;/ref&gt;
ಹಿರೋಷಿಮಾಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://yutaka901.fc2web.com/page2ax2g.html （原爆死没者慰霊碑）碑文趣旨・説明板 ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://homepage.mac.com/misaon1/hamayuu/hibunronso.html |title=原爆慰霊碑碑文論争 |access-date=2003-09-07 |archive-date=2003-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030907090922/http://homepage.mac.com/misaon1/hamayuu/hibunronso.html |url-status=deviated |archivedate=2003-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030907090922/http://homepage.mac.com/misaon1/hamayuu/hibunronso.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://guns-road.hp.infoseek.co.jp/geki/geki33.shtml |title=原爆碑損壊事件声明文 |access-date=2010-06-30 |archive-date=2005-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051223070828/http://guns-road.hp.infoseek.co.jp/geki/geki33.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 7–9ರ ಘಟನೆಗಳು==
&lt;div style=&quot;float:right&quot;&gt;{{Listen|filename=Trumann hiroshima.ogg|title=Truman announcing the bombing of Hiroshima|description=President Truman announces the bombing of Hiroshima.|format=[[Ogg]]}}&lt;/div&gt;
ಹಿರೋಷಿಮಾ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ಹೊಸ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಟ್ರೂಮನ್‌‌ ನೀಡಿದ ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ: &lt;blockquote&gt;ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವರು ನಮ್ಮ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪದೇ ಹೋದಲ್ಲಿ, ವಾಯುದಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ವಿನಾಶದ ಒಂದು ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು; ಇದು ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಂಡಿರದಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಾಯು ದಾಳಿಯ ಹಿಂದಿನಿಂದ, ಅವರು ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಂಡಿರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಭೂಪಡೆಗಳು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಈ ಪಡೆಗಳ ಹೋರಾಟದ ಪರಿಣಿತಿಯೇನು ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಗೊತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.trumanlibrary.org/calendar/viewpapers.php?pid=100 ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಬೈ ದಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್‌ ಅನೌನ್ಸಿಂಗ್‌ ದಿ ಯೂಸ್‌ ಆಫ್‌ A-ಬಾಂಬ್‌ ಅಟ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120101154614/http://trumanlibrary.org/calendar/viewpapers.php?pid=100 |date=2012-01-01 }} (ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 6, 1945).&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಜಪಾನಿನ ಸರ್ಕಾರವು [[ಪಾಟ್ಸ್‌ಡ್ಯಾಂ ಘೋಷಣೆ]]ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಿಲ್ಲ. [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹೀರೋಹಿಟೋ]], ಸರ್ಕಾರ, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಶರಣಾಗತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಷರತ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ಪರ್ಯಾಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವೆಂದರೆ: ''[[ಕೊಕುಟಾಯ್‌‌‌‌]]'' ನ್ನು (ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸ್ಥಾಪಿತ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ರಾಜವ್ಯವಸ್ಥೆ]]) ಕಾಪಾಡುವುದು; ನಿರಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಸೇನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಣ; [[ಜಪಾನಿಯರ ಸ್ವದೇಶಿ ದ್ವೀಪಗಳು]], ಕೊರಿಯಾ, ಅಥವಾ [[ಫಾರ್ಮೋಸಾ]]ವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಅಪರಾಧಿಗಳ ಶಿಕ್ಷೆಯ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಹಿಸುವುದು.&lt;ref&gt;H. ಬಿಕ್ಸ್‌, ''ಹಿರೊಹಿಟೊ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಮಾಡರ್ನ್‌ ಜಪಾನ್‌'' , 2001, ಪುಟ&amp;nbsp;512.&lt;/ref&gt;

[[ಸೋವಿಯೆಟ್‌-ಜಪಾನಿಯರ ತಾಟಸ್ಥ್ಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಬಗೆಗಿನ ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ನಿರಾಕರಣದ ಕುರಿತಾಗಿ ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ವಿದೇಶಿ ಮಂತ್ರಿಯಾದ [[ವ್ಯಾಕೆಸ್ಲಾವ್‌ ಮೊಲೊಟೊವ್‌]] ಎಂಬಾತ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 5ರಂದು ಟೋಕಿಯೋಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದ. [[ಟೋಕಿಯೋ ಸಮಯ]]ದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 9ರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಾಗಿ ಎರಡು ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ, ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಕಾಲಾಳು ಪಡೆ, ಯುದ್ಧಕವಚ, ಮತ್ತು ವಾಯುಪಡೆಗಳು [[ಮಂಚೂರಿಯನ್‌‌ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ]]ಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ, ಜಪಾನ್‌ನ ಮೇಲೆ [[ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ ಎಂಬ ವರ್ತಮಾನವು ಟೋಕಿಯೋವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಯಾರಾದರೂ ರಾಜಿಮಾಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಯುದ್ಧದ ಮಂತ್ರಿಯಾದ [[ಕೊರೆಚಿಕಾ ಅನಾಮಿ]]ಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ [[ಜಪಾನಿನ ಸೇನೆಯ]] ಹಿರಿಯ ನಾಯಕತ್ವವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆ [[ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಕಾನೂನನ್ನು]] ವಿಧಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.

ಎರಡನೇ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಸಮಯಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಟಿನಿಯಾನ್ ಮೇಲಿನ [[509ನೇ ಸಂಘಟಿತ ಗುಂಪಿನ]] ದಳಪತಿಯಾಗಿ ಕರ್ನಲ್‌ ಟಿಬೆಟ್ಸ್‌ಗೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 10ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದ್ದ ಕೆಟ್ಟ ಹವಾಮಾನದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯ ಒಂದು ಐದು ದಿನದ ಅವಧಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಕೊಕುರಾದ ವಿರುದ್ಧ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 11ರಂದು ನಡೆಸಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎರಡು ದಿನಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book| author=Martin J. Sherwin| title=A World Destroyed: Hiroshima and its Legacies| url=https://archive.org/details/worlddestroyedhi0000sher_b2h7| edition=2nd| publisher=Stanford University Press| year=2003| pages=[https://archive.org/details/worlddestroyedhi0000sher_b2h7/page/233 233]–234}}&lt;/ref&gt; ತಮ್ಮ ಹೊರಮೈಗಳ ಮೇಲೆ F-31, F-32, ಮತ್ತು F-33 ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮೂರು ಬಾಂಬಿನ ಪೂರ್ವಭಾವಿ-ಜೋಡಣೆಗಳು ಟಿನಿಯಾನ್‌ಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ''[[ಬಾಕ್‌ಸ್ಕಾರ್‌‌‌]]'' ನ್ನು ಬಾಂಬ್‌ ಬೀಳಿಸುವ ವಿಮಾನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಟಿನಿಯಾನ್ ಆಚೆಗೆ ಮೇಜರ್‌ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಸ್ವೀನಿಯಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 8ರಂದು ಒಂದು ಸಮವಸ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಸವು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಂಗಭಾಗಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ F-33 ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 9ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ F-31ನ್ನು ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;
{{cite book
| author=Richard H. Campbell
| chapter= Chapter 2: Development and Production
| title=The Silverplate Bombers: A History and Registry of the Enola Gay and Other B-29s Configured to Carry Atomic Bombs
| editor=
| publisher=McFarland &amp; Company, Inc.
| isbn= 0-7864-2139-8
| year=2005| pages=114}}&lt;/ref&gt;

==ನಾಗಸಾಕಿ==
===IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ನಾಗಸಾಕಿ===
[[File:Bocks-Car-enlisted-flight-crew.png|thumb|right|250px|ನಾಗಸಾಕಿಯ ಮೇಲೆ &quot;ಫ್ಯಾಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌&quot; ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬನ್ನು ಬೀಳಿಸಿದ ಬಾಕ್‌ಸ್ಕಾರ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ತಂಡ.]]
[[ನಾಗಸಾಕಿ]] ನಗರವು ದಕ್ಷಿಣದ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಸಮುದ್ರ ನೆಲೆ]]ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು [[wikt:ordnance|ಫಿರಂಗಿಗಳು]], ಹಡಗುಗಳು, ಸೇನಾ ಉಪಕರಣ, ಹಾಗೂ ಇತರ ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತನ್ನ ವಿಶಾಲ-ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅದು ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಮಹಾನ್‌ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಮಗ್ಗುಲುಗಳಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಜಪಾನಿಯರ ಹಳೆಯ-ಶೈಲಿಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಾಗಿದ್ದು, (ಗಿಲಾವು ಸಹಿತ ಅಥವಾ ಗಿಲಾವು ರಹಿತವಾಗಿರುವ) ಮರದ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಂಚಿನ ಛಾವಣಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಮರ ಅಥವಾ ಮರದ-ಚೌಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಸ್ಫೋಟಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿರದ, ಮರ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಹ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ನಗರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರದಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಲು ನಾಗಸಾಕಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಿತ್ತು; ಕಾರ್ಖಾನೆ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದವು.

ನಾಗಸಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಆದ ಒಂದು ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಫೋಟಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಅದು ಯಾವತ್ತೂ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌-ಪ್ರಮಾಣದ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗೆ ಈಡಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1945ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 1ರಂದು ಅತೀವವಾಗಿ-ಸ್ಫೋಟಕವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಪರಮಾಣ್ವೇತರ ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ನಗರದ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಲಾಯಿತು.   ನಗರದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಹಡಗಿನ ಅಂಗಳಗಳು ಮತ್ತು ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಡಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು [[ಮಿಟ್ಸುಬಿಷಿ]] ಸ್ಟೀಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌‌ಗೆ ಬಡಿದವು, ಮತ್ತು [[ನಾಗಸಾಕಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ]] ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಆರು ಬಾಂಬುಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರು ಬಾಂಬುಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಬಿದ್ದವು. ಈ ಬಾಂಬುಗಳಿಂದ ಆದ ಹಾನಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತಾದರೂ ಸಹ, ನಾಗಸಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಪರಿಗಣನೀಯವಾದ ಕಳವಳವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಅನೇಕ ಜನರನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಾಲೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷತಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪರಮಾಣು ದಾಳಿಯ ವೇಳೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ನಾಗಸಾಕಿಯ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ  [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌‌]] ಯುದ್ಧದ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಶಿಬಿರವಿದ್ದು, ಅವರ ಪೈಕಿ ಕೆಲವರು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಣಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಅವರು ಬಂದಾಗಲಷ್ಟೇ ಅವರಿಗೆ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂತು.

===ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿ===

:''USAAF ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ನೋಡಿ: [[509ನೇ ಸಂಘಟಿತ ಗುಂಪು‌]].'' 
[[File:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|thumb|200px|right|ಯುದ್ಧದ-ನಂತರದ ಒಂದು &quot;ಫ್ಯಾಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌&quot; ಮಾದರಿ.]]
1945ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 9ರಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ, 393ನೇ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್‌ ದಳಪತಿ ಮೇಜರ್‌ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ W. ಸ್ವೀನಿ]]ಯ ತಂಡದಿಂದ ಹಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ U.S. [[B-29 ಸೂಪರ್‌ಫೋರ್ಟ್ರೆಸ್‌]] ''[[ಬಾಕ್‌ಸ್ಕಾರ್‌]]''  ವಿಮಾನವು, &quot;[[ಫ್ಯಾಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಸಂಕೇತ-ನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ದಿತು; [[ಕೊಕುರಾ]] ನಗರವು ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, [[ನಾಗಸಾಕಿ]]ಯು ಅದರ ದ್ವಿತೀಯಕ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೇ ದಾಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಯೋಜನೆಯು ಹಿರೋಷಿಮಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಹೋಲುವಂತಿತ್ತು; ಹವಾಮಾನ ಅನ್ವೇಷಕ ಪಡೆಗಳಾಗಿ ಎರಡು B-29 ವಿಮಾನಗಳು ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹಾರಿದರೆ, ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಹತ್ಯಾರಗಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ವೀನಿಯ ಚಾಲಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ B-29 ವಿಮಾನಗಳು ಹಾರಿದವು. ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದ ತನ್ನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀನಿ ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿದ್ದನಾದರೂ, ಅದರ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸುರಕ್ಷತಾ ಬಿರಡೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಗೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;SM16&quot;&gt;{{cite web| last = | first = | authorlink = | year = | url = http://www.mphpa.org/classic/HISTORY/H-07m1.htm| title = Timeline #3- the 509th; The Nagasaki Mission| work = | publisher = The Atomic Heritage Foundation| accessdate = May 5, 2007| archive-date = ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120211223406/http://www.mphpa.org/classic/HISTORY/H-07m1.htm| url-status = deviated| archivedate = ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 2012| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120211223406/http://www.mphpa.org/classic/HISTORY/H-07m1.htm}}&lt;/ref&gt;

ಹವಾಮಾನ ವಿಮಾನಗಳ ಒಳಗಿದ್ದ ವೀಕ್ಷಕರು ಎರಡೂ ಗುರಿಗಳ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವರದಿಮಾಡಿದರು. ಜಪಾನ್‌ನ ತೀರಪ್ರದೇಶದಿಂದಾಚೆಗಿದ್ದ ತನ್ನ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜೋಡಣಾ ತಾಣಕ್ಕೆ ಸ್ವೀನಿಯ ವಿಮಾನವು ಆಗಮಿಸಿದಾಗ, ಗುಂಪಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ ಕರ್ನಲ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ I. ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌ ಜೂನಿಯರ್‌ನಿಂದ ಹಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ''[[ಬಿಗ್‌ ಸ್ಟಿಂಕ್‌]]'' ಎಂಬ ಮೂರನೇ ವಿಮಾನವು ರಹಸ್ಯಭೇಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲಗೊಂಡಿತು. ''ಬಾಕ್‌ಸ್ಕಾರ್‌''  ಮತ್ತು ಹತ್ಯಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ವಿಮಾನಗಳು ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌‌ನನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸುಮಾರು 40 ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಸುತ್ತಾಟಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರೂ ಸಹ ಅವನು ಪತ್ತೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ನಿಗದಿತ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಿಂತ 30 ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಉಳಿದಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌‌ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಲು ಸ್ವೀನಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;SM16&quot; /&gt;

[[File:Nagasaki 1945 - Before and after (adjusted).jpg|thumb|left|200px|ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ನಾಗಸಾಕಿ.]]
ಒಂದರ್ಧ ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಅವರು ಕೊಕುರಾವನ್ನು ತಲುಪುವ ವೇಳೆಗೆ, ಒಂದು 70%ನಷ್ಟಿದ್ದ ಮೋಡದ ಹೊದಿಕೆಯು ನಗರವನ್ನು ಮಸುಕುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆದೇಶಗಳ ಅನುಸಾರ ನಡೆಯಬೇಕಿದ್ದ ದೃಶ್ಯಗೋಚರ ದಾಳಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿತು. ನಗರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಮತ್ತು ವಿಮಾನದ ಉಡಾವಣೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ರಿಸರ್ವ್‌ ಟ್ಯಾಂಕಿನ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ವರ್ಗಾವಣೆ ಪಂಪ್‌ ವಿಫಲಗೊಂಡಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇಂಧನವು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ತಮ್ಮ ದ್ವಿತೀಯಕ ಗುರಿಯಾದ ನಾಗಸಾಕಿಯೆಡೆಗೆ ಅವರು ಹಾರಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;SM16&quot; /&gt;

ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಇಂಧನ ಬಳಕೆಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಇವೊ ಜಿಮಾ]]ವನ್ನು ತಲುಪಲು ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಇಂಧನವನ್ನು ''ಬಾಕ್‌ಸ್ಕಾರ್‌''  ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಓಕಿನವಾ]] ಕಡೆಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅದನ್ನು ತಿರುಗಿಸಬೇಕಾದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಎದುರಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ತಮ್ಮ ಆಗಮನವಾದ ಮೇಲೆ ನಾಗಸಾಕಿ ನಗರವು ಮಸುಕುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಬಾಂಬನ್ನು ಓಕಿನವಾದ ಕಡೆಗೆ ತಂಡವು ಒಯ್ಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವಶ್ಯವೆನಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಣತನಾದ ನೌಕಾಪಡೆಯ [[ದಳಪತಿ]] [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ ಆಶ್‌ವರ್ತ್‌]] ಒಂದು ವೇಳೆ ಗುರಿಯು ಮಸುಕುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ರೇಡಾರ್‌ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;Spitzer&quot;&gt;{{cite web| last = | first = | authorlink = | year = | url = http://www.mphpa.org/classic/COLLECTIONS/CG-ASPI/01/Pages/CGP-ASPI-025.htm| title = Spitzer Personal Diary Page 25 (CGP-ASPI-025)| work = | publisher = The Atomic Heritage Foundation| accessdate = May 5, 2007| archive-date = ಆಗಸ್ಟ್ 1, 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140801033824/http://www.mphpa.org/classic/COLLECTIONS/CG-ASPI/01/Pages/CGP-ASPI-025.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ಜಪಾನಿನ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ 07:50 ಗಂಟೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ನಾಗಸಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾಯುದಾಳಿಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯು ಧ್ವನಿಸಿತಾದರೂ, &quot;ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂಬ ಸಂಕೇತವನ್ನು 08:30ರ ವೇಳೆಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. 10:53ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೇವಲ ಎರಡು B-29 ಸೂಪರ್‌ಫೋರ್ಟ್ರೆಸ್ ವಿಮಾನಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವು ಕೇವಲ ನೆಲೆಗಳ ಪತ್ತೇದಾರಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿಮಾನಗಳೆಂದು ಜಪಾನಿಯರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಕುರಿತು ಮತ್ತೇನೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯು ನೀಡಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ.

ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ 11:00ರ ವೇಳೆಗೆ, ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ C. ಬಾಕ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಚಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್‌]]''  ಎಂಬ B-29 ಬೆಂಬಲ ವಿಮಾನವು ಮೂರು ಪ್ಯಾರಾಶೂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಜೋಡಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದ ಹತ್ಯಾರಗಳನ್ನು ಬೀಳಿಸಿತು. [[ಟೋಕಿಯೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ [[ಪರಮಾಣು ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ [[ರೈಯೋಕಿಚಿ ಸಗಾನೆ]]ಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಸಹಿರಹಿತ ಪತ್ರವನ್ನೂ ಸಹ ಈ ಹತ್ಯಾರಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಈತ [[ಬರ್ಕ್‌ಲಿಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿದ್ದ ಮೂವರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದವನಾಗಿದ್ದ. ಈ [[ಸಾಮೂಹಿಕ ನಾಶದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು]] ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಪಾಯದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುವಂತೆ ರೈಯೋಕಿಚಿ ಸಗಾನೆಗೆ ಬರೆದ ಆ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಂದೇಶಗಳು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕವಾದರೂ ಅವನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳಾಗುವವರೆಗೂ ಸಗಾನೆಗೆ ಅವರು ತಲುಪಿಸಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಲಿಲಿಯನ್‌ ಹಾಡ್‌ಸನ್‌, ಮತ್ತು ಇತರರು, ''ಕ್ರಿಟಿಕಲ್‌ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ: ಎ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಲಾಸ್‌ ಅಲಾಮೊಸ್‌ ಡ್ಯೂರಿಂಗ್‌ ದಿ ಓಪನ್‌ಹೀಮರ್‌ ಇಯರ್ಸ್‌, 1943-1945''  (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, 1993), ಆನ್‌ 295.&lt;/ref&gt; 1949ರಲ್ಲಿ, ಈ ಪತ್ರದ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಲೂಯಿಸ್‌ ಅಲ್ವಾರೆಝ್‌]] ಎಂಬಾತ ಸಗಾನೆಯನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ದಸ್ತಾವೇಜಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಿದ.&lt;ref name=&quot;Stories from Riken&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.riken.jp/r-world/info/release/riken88/text/image/pdf/no09e.pdf| title = Stories from Riken| accessdate = April 30, 2007| format = PDF| archive-date = ಜೂನ್ 10, 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120610165712/http://www.riken.jp/r-world/info/release/riken88/text/image/pdf/no09e.pdf| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:Nagasaki temple destroyed.jpg|thumb|200px|ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಜಪಾನೀ ವರದಿಯು ನಾಗಸಾಕಿಯನ್ನು &quot;ಒಂದು ಸಮಾಧಿಯ ಕಲ್ಲು ನಿಂತಿರದ ಒಂದು ಸ್ಮಶಾನದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ&quot; ನಿರೂಪಿಸಿತು.]]
11:01ರ ವೇಳೆಗೆ, ನಾಗಸಾಕಿಯ ಮೇಲಿನ ಮೋಡಗಳು ಒಂದು ಕೊನೆಯ ನಿಮಿಷದ ವಿರಾಮವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಆದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಗುರಿಯನ್ನು ದೃಶ್ಯಗೋಚರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ''ಬಾಕ್‌ಸ್ಕಾರ್‌‌‌'''ಗಳ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವವನಾದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ [[ಕೆರ್ಮಿಟ್‌ ಬೀಹನ್‌‌‌‌]]ಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.''' '' '''''ಸುಮಾರು ~6.4 ಕೆ.ಜಿ.ಗಳಷ್ಟು (14.1 ಪೌಂಡುಗಳಷ್ಟು) [[ಪ್ಲುಟೋನಿಯಂ-239]] ತಿರುಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ &quot;ಫ್ಯಾಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌&quot; ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನಗರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಲಾಯಿತು. ''' '' '''''ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿನ 469 ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು (1,540 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ, 43 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ನಂತರ ಅದು ಸ್ಫೋಟಿಸಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಮಿಟ್ಸುಬಿಷಿ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ  ಮಿಟ್ಸುಬಿಷಿ-ಉರಾಕಮಿ ಆರ್ಡ್‌ನನ್ಸ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌ (ಟಾರ್ಪೆಡೋ ವರ್ಕ್ಸ್‌) ನಡುವಿನ ನಿಖರವಾದ ಅರ್ಧಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಫೋಟವು ಸಂಭವಿಸಿತು. ''' '' '''''ಇದು ಯೋಜಿತ ಅಧಿಕೇಂದ್ರದ (ಹೈಪೋಸೆಂಟರ್‌) ಸುಮಾರು 3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (2 ಮೈಲು) ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿತ್ತು; [[ಉರಾಕಮಿ ಕಣಿವೆ]]ಗೆ ಸ್ಫೋಟವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯೆ ಬರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದಾಗಿ ನಗರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book| author=Dennis D. Wainstock| title=The Decision to Drop the Atomic Bomb| url=https://archive.org/details/decisiontodropat0000wain| publisher=Praeger| year=1996| page=[https://archive.org/details/decisiontodropat0000wain/page/92 92]}}&lt;/ref&gt; ''' '' '''''ಸ್ಫೋಟವು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಸಿಡಿತದ ಒಂದು ಹುಟ್ಟುವಳಿಯು ...{{convert|21|ktonTNT}}ಗೆ ಸಮನಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.pbs.org/thewar/detail_5234.htm '''ದಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬ್‌''' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201211090216/http://www.pbs.org/thewar/detail_5234.htm |date=2020-12-11 }}[http://www.pbs.org/thewar/detail_5234.htm ''''''' ''' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201211090216/http://www.pbs.org/thewar/detail_5234.htm |date=2020-12-11 }}&lt;/ref&gt; ''' '' '''''ಅಂದಾಜು 3,900 ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ಸೆಲ್ಷಿಯಸ್‌ (4,200 K, 7,000&amp;nbsp;°F) ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಖವನ್ನು ಹಾಗೂ ಗಂಟೆಗೆ 1005 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು (ಗಂಟೆಗೆ 624 ಮೈಲುಗಳು) ಅಂದಾಜು ವೇಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನು ಸದರಿ ಸ್ಫೋಟವು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.''' ''

ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ಸಾವುನೋವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದುರ್ಘಟನೆಯ ಅಂದಾಜುಗಳು 40,000ದಿಂದ 75,000ದವರೆಗಿವೆ.&lt;ref&gt;ರಿಂಜಿರೊ ಸೋಡೀ. ''ವರ್‌ ವೀ ದಿ ಎನಿಮಿ?: ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸರ್ವೈವರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ'' . ಬೌಲ್ಡರ್‌‌: ವೆಸ್ಟ್‌ ವ್ಯೂಪ್ರೆಸ್‌, 1998, ix.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DOE-NAGA&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/nagasaki.htm
 |title        = The atomic bombing of nagasaki
 |first        = David
 |last         = Rezelman
 |coauthors    = F.G. Gosling and Terrence R. Fehner
 |year         = 2000
 |work         = The Manhattan Project: An Interactive History
 |publisher    = U.S. Department of Energy
 |accessdate   = Sept. 18, 2007
 |archive-date = 2007-08-30
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20070830023025/http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/nagasaki.htm
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;{{cite news
 |url = http://www.foxnews.com/story/0,2933,165148,00.html
 |title = &quot;Nagasaki's Mayor Slams U.S. for Nuke Arsenal&quot;
 |date= August 9, 2005
 |agency=Associated Press |accessdate = Sept. 18, 2007
}}&lt;/ref&gt; 1945ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಆದ ಒಟ್ಟು ಸಾವುನೋವುಗಳು 80,000ವನ್ನು ತಲುಪಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;rerf-deaths&quot; /&gt; ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಕಡೇಪಕ್ಷ ಎಂಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[POW]]ಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 13 [[POW]]ಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ ಸತ್ತಿರಬಹುದು:
* ಓರ್ವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌‌ ನಾಗರಿಕ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/print/news/nn06-2005/nn20050625f3.htm |title=Nagasaki memorial adds British POW as A-bomb victim |work=The Japan Times |date=August 9, 1945 |accessdate=Jan. 9, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2816073 ] 9-8-1945ರಂದು ಮರಣಹೊಂದಿದ ಕಡೇಪಕ್ಷ ಇತರ ಮೂರು POWSರನ್ನೂ ಸಹ ಈ ಉಲ್ಲೇಖವು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2207628 |title=CWGC :: Casualty Details |publisher=Cwgc.org |date= |accessdate=Jan. 9, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2815865 |title=CWGC :: Casualty Details |publisher=Cwgc.org |date= |accessdate=Jan. 9, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2815957 ] ಒಂದು ವೇಳೆ ಇವು ನಾಗಸಾಕಿಯ ದುರ್ಘಟನೆಗಳಾಗಿದ್ದವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ&lt;/ref&gt; ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ.
* ಏಳು ಡಚ್‌ POWಗಳು (ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳು ತಿಳಿದಿವೆ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/print/news/nn08-2005/nn20050805a7.htm |title=Two Dutch POWs join Nagasaki bomb victim list|work=The Japan Times |date=August 9, 1945 |accessdate=Jan. 9, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051220095835/http://search.japantimes.co.jp/print/news/nn08-2005/nn20050805a7.htm|archivedate=Dec. 20, 2005}}&lt;/ref&gt; ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಸುನೀಗಿದರು.
*ಕಡೇಪಕ್ಷ ಇಬ್ಬರು [[POW]]ಗಳು ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು; ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಈ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಕಂಡುಬಂತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂತು.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071228120514/http://www.flackgenealogy.co.uk/tfnormancharlesflack1920/ ]{{Dead link|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.usmm.org/duffygavehimlife.html ಇಟ್‌ ಗೇವ್‌ ಹಿಮ್‌ ಲೈಫ್‌-ಇಟ್‌ ಟುಕ್‌ ಇಟ್‌, ಟೂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170816015902/http://www.usmm.org/duffygavehimlife.html |date=2017-08-16 }}
[[United States Merchant Marine]].org ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌&lt;/ref&gt;
[[File:Sumiteru Taniguchi back.jpg|left|thumbnail|U.S. ಸಾಗರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಾರನಿಂದ 1946ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಮಿತೆರು ತಾನಿಗುಚಿಯ ಬೆನ್ನಿನ ಗಾಯಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]]
ಒಟ್ಟು ನಾಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೈಲಿಯಷ್ಟು (1–2 ಕಿ.ಮೀ.ಯಷ್ಟು) ಇತ್ತು. ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಾದ ನಗರದ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಿಂದ ಎರಡು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (3 ಕಿ.ಮೀ.ಯಷ್ಟು) ದಕ್ಷಿಣದವರೆಗೆ ಬೆಂಕಿಯ ಕೆನ್ನಾಲಿಗೆಯು ಹಬ್ಬಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title=''Radiation Dose Reconstruction; U.S. Occupation Forces in Hiroshima and Nagasaki, Japan, 1945-1946'' (DNA 5512F) | url=http://www.dtra.mil/toolbox/directorates/td/programs/nuclear_personnel/docs/DNATR805512F.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060624185903/http://www.dtra.mil/toolbox/directorates/td/programs/nuclear_personnel/docs/DNATR805512F.pdf | archivedate=Jun. 24, 2006 | accessdate=June 9, 2006 |format=PDF}}{{Dead link|date=January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pd&quot;&gt;{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/10/eng20050810_201424.html|title=Nagasaki marks tragic anniversary|work=[[People's Daily]]|date=August 10, 2005|accessdate=April 14, 2007}}&lt;/ref&gt;

ಹಿರೋಷಿಮಾ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಿಂದ ಉಳಿದುಕೊಂಡವರ ಪೈಕಿ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಮಂದಿ ನಾಗಸಾಕಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಅವರ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;observer&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2005/jul/24/secondworldwar.japan2|title='I saw both of the bombs and lived'|work=Observer/[[The Guardian]]|date=July 24, 2005|accessdate=April 14, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;trumbull&quot;&gt;{{cite book |last=Trumbull |first=Robert |title=Nine Who Survived Hiroshima and Nagasaki|year=1957|publisher=[[Tuttle Publishing]]|location= Tokyo, Japan}}&lt;/ref&gt;

ಪರ್ಲ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಲಾದ ಟೈಪ್‌ 91 ಎಂಬ ನೌಕಾಸ್ಫೋಟಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಮಿಟ್ಸುಬಿಷಿ-ಉರಾಕಮಿ ಆರ್ಡ್‌ನನ್ಸ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು, ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಫೋಟವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;Cook &amp; Cook&quot;&gt;{{cite book |last=Cook |first=Haruko &amp; Theadore |title=Japan at War: An Oral History|url=https://archive.org/details/japanatwaroralhi00cook_0 |year=1992|publisher=[[The New Press]]|location= New York, New York}}&lt;/ref&gt;

[[ಕೊಕುರಾ]]ದಲ್ಲಿ ನಾಗಸಾಕಿಯ ಒಂದು ಶಾಂತಿ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಯೂ ಸಹ ಇದೆ.&lt;ref&gt;[http://blog.goo.ne.jp/ota416/e/92d007766fae6b6bc96a117d374e27c3 小倉にある平和記念碑と長崎の鐘]&lt;/ref&gt;

==ಜಪಾನ್‌ ಮೇಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಮಾಣು ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳು==

ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ತಿಂಗಳ ಮೂರನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬನ್ನು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಲು U.S. ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾಂಬ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅದರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Generals&quot;&gt;
{{cite web
| title = The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources,
| publisher=[[George Washington University]]
| date = August 13, 1945
| coauthors General Hull Colone Seazen
| format = PDF
| work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162
| url = http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}&lt;/ref&gt;
ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 10ರಂದು, ಮ್ಯಾನ್‌ಹಾಟ್ಟನ್‌‌ ಯೋಜನೆಯ ಸೇನಾ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿದ್ದ ಮೇಜರ್‌ ಜನರಲ್‌ [[ಲೆಸ್ಲೀ ಗ್ರೂವ್ಸ್‌]] ಎಂಬಾತ, [[ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]], [[ಸೇನೆಯ ಜನರಲ್‌]] ಆಗಿದ್ದ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಮಾರ್ಷಲ್‌‌]]ಗೆ ಒಂದು ಕರಾರು ದಸ್ತೈವಜನ್ನು ಕಳಿಸಿದ. ಅದರಲ್ಲಿ, &quot;ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 17 ಅಥವಾ 18ರ ನಂತರದ ಮೊದಲ ಸೂಕ್ತ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮುಂದಿನ ಬಾಂಬು ... ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು&quot; ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ದಿನದಂದು, &quot;ಅಧ್ಯಕ್ಷದಿಂದ ಬರುವ ವಿಶೇಷ ನಿಯೋಜಿತ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಇದನ್ನು ಜಪಾನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಾರದು&quot; ಎಂದು ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಷರಾ ಬರೆದ.&lt;ref name=&quot;Generals&quot; /&gt; [[ಆಪರೇಷನ್‌ ಡೌನ್‌ಫಾಲ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ಜಪಾನ್‌ ಮೇಲಿನ ಯೋಜಿತ ಆಕ್ರಮಣವು ಶುರುವಾಗುವವರೆಗೂ, ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾದಿರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಚರ್ಚೆಯು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. &quot;ಈಗಿರುವ [ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 13] ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ, ಜಪಾನಿಯರು ಶರಣಾಗತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು, ಪ್ರತಿ ಬಾಂಬು ತಯಾರಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಅವರ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದೋ ಅಥವಾ ಅವನ್ನು ಹಾಗೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು.... ನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಂಜಸವಾದ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಸುರಿಯುವುದೋ ಅಥವಾ ಬೇಡವೋ ಎಂಬುದೇ ಆಗಿದೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಹಾಕುವುದು ಎಂತಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಒಂದು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ನಂತರ ಹಾಕುವುದು ಎಂಬುದು ಇದರರ್ಥ. ಮತ್ತು ನಾವು ಯಾವ ಗುರಿಯನ್ನು ಬೆನ್ನತ್ತಿದ್ದೇವೋ ಅದನ್ನೂ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬೇರೆಯದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಉದ್ಯಮ, ಧೃತಿ, ಮಾನಸಿಕ ಅಂಶ, ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಇತರ ವಿಷಯಗಳಿಗಿಂತ, ಆಕ್ರಮಣವೊಂದಕ್ಕೆ ಮಹೋನ್ನತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡುವ ಗುರಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಾವೇಕೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬಾರದು? ಇದು ಇತರ ಬಳಕೆಗಿಂತ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಬಳಕೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;Generals&quot; /&gt;

==ಜಪಾನ್‌ನ ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ತರುವಾಯದ ಸ್ವಾಧೀನ==

ಶರಣಾಗತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಷರತ್ತುಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 9ರವರೆಗೆ ಯುದ್ಧ ಪರಿಷತ್ತು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಆ ದಿನದಂದು [[ಕಿಡೋ]]ಗೆ [[ಹಿರೋಹಿಟೋ]] ಆದೇಶವೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ, &quot;ನಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿರುವುದರಿಂದ.... ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ&quot; ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ. ನಂತರ ಆತ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಸಮಾವೇಶವೊಂದನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಜಪಾನ್‌ ಒಪ್ಪುವುದೆಂದು ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯಪಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಆತ ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿ [[ಟೋಗೋ]]ಗೆ ನೀಡಿದ. ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಘೋಷಣೆಯು &quot;ಓರ್ವ ಪರಮಾಧಿಕಾರದ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿ ಮಹಾಪ್ರಭುವಿನ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಕೆಡುಕುಂಟುಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ&quot; ಎಂಬುದೇ ಆ ಒಂದು ಷರತ್ತಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;''ಕಿಡೋ ಕೋಯ್ಚಿ ನಿಕ್ಕಿ'' ,ಟೋಕಿಯೋ, ಡೈಗಕು ಷುಪ್ಪಾಂಕಿ, 1966, ಪುಟ 1223&lt;/ref&gt;

ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಸರ್ಕಾರವು, ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 10ರಂದು ಸಲ್ಲಿಸಿತು‌.&lt;ref&gt;[http://yantake-web.hp.infoseek.co.jp/page1.html ದಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಜಪಾನ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ &amp;amp; ನಾಗಸಾಕಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617181222/http://yantake-web.hp.infoseek.co.jp/page1.html |date=2010-06-17 }}{{Self-published inline|date=March 2010}}&lt;/ref&gt; ಶರಣಾಗತಿಯ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 12ರಂದು ತಿಳಿಸಿದ. ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಂದಿರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ರಾಜಕುಮಾರ ಅಸಾಕ]] ಎಂಬಾತ, ಒಂದು ವೇಳೆ ''[[ಕೊಕುಟಾಯ್‌‌]]'' ನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ಮುಂದುವರಿಯುವುದೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ. &quot;ಅವಶ್ಯವಾಗಿ&quot; ಎಂದು ಹಿರೋಹಿಟೋ ಸರಳವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದ.&lt;ref&gt;ಟೆರಾಸಾಕಿ ಹಿಡೆನಾರಿ, ''ಷೋವಾ ಟೆನ್ನೊ ಡೊಕುಹಾಕುರೊಕು'' , 1991, ಪುಟ 129&lt;/ref&gt; ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಸಿಂಹಾಸನದ ಕಾಪಾಡುವಿಕೆಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಬಿಡುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 14ರಂದು ಹಿರೋಹಿಟೋ ತನ್ನ [[ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗಿನ ಶರಣಾಗತಿಯ ಘೋಷಣೆ]]ಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ. ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮರವಾದಿಗಳ ಒಂದು ಕಿರು [[ಬಂಡಾಯ]]ದ ನಡುವೆಯೂ ಇದನ್ನು ಮರುದಿನ ಜಪಾನಿಯರ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಬಿತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.

ತನ್ನ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಹಿರೋಹಿಟೋ]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ:
{{cquote|Moreover, the enemy now possesses a new and terrible weapon with the power to destroy many innocent lives and do incalculable damage. Should we continue to fight, not only would it result in an ultimate collapse and obliteration of the Japanese nation, but also it would lead to the total extinction of human civilization.

Such being the case, how are We to save the millions of Our subjects, or to atone Ourselves before the hallowed spirits of Our Imperial Ancestors? This is the reason why We have ordered the acceptance of the provisions of the Joint Declaration of the Powers.}}

ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 17ರಂದು ಆತ ತನ್ನ &quot;ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ನಾವಿಕರಿಗೆ ನೀಡಿದ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಘೋಷಣೆ&quot;ಯಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಶರಣಾಗತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತನ್ನ ತೀರ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಆಕ್ರಮಣದ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು ಆತ ಒತ್ತುನೀಡಿದ.

ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ನಂತರದ ಆ ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 40,000 U.S. ಪಡೆಗಳು ಹಿರೋಷಿಮಾವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರೆ, 27,000 ಪಡೆಗಳು ನಾಗಸಾಕಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡವು.

==ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ==
ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ &quot;ಸರ್ವನಾಶವಾದಿ ಮತ್ತು ಮೂಲೋತ್ಪಾಟನವಾದಿ ಭಾಷಣಕಲೆ&quot;ಯನ್ನು U.S. ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲೂ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು; ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ UK ದೂತಾವಾಸದ ಅನುಸಾರ, ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಜಪಾನಿಯರನ್ನು &quot;ಒಂದು ಹೆಸರಿರದ ಪೀಡಕರ ಸಮೂಹ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Gordon Martel p.231&quot;&gt;‌ಗೋರ್ಡಾನ್‌ ಮಾರ್ಟೆಲ್, &quot;ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಾರ್‌ ಟೂ ರೀಡರ್‌r&quot; ಪುಟ 231&lt;/ref&gt; ಜಪಾನಿಯರನ್ನು ಮಾನವರಿಗಿಂತ ಕೀಳು ಎಂಬಂತೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೋತಿಗಳಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುವ ವಿಕಟಚಿತ್ರಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Gordon Martel p.231&quot; /&gt; ಜಪಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದ 1944ರ ಒಂದು [[ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ]]ವು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, ಪುರುಷರು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಜಪಾನಿಯರ [[ಮೂಲೋತ್ಪಾಟನ]] ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಪರವಾಗಿ U.S. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಪೈಕಿ 13%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ನಿಂತರು.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bagby|1999|p=[https://books.google.com/books?id=Yns2vRoMEDAC&amp;pg=PA135&amp;dq=America%27s+International+Relations+Since+World+War+I+%22to+save+american+lives%22&amp;sig=ACfU3U1deHRH2SdMicPGsaSiSw6HUBVkPw 135]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.jstor.org/pss/3023943 ]&lt;/ref&gt;

ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಸುದ್ದಿಗೆ U.S.ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅಭಿನಂದಿಸಲಾಯಿತು; 1945ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ [[‌ಫಾರ್ಚೂನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ|‌''ಫಾರ್ಚೂನ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕ]]ದ ವತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಒಂದು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ, ಜಪಾನ್ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ಬೀಳಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂತು.&lt;ref name=&quot;Walter L. Hixson p.239&quot;&gt;ವಾಲ್ಟರ್‌ L. ಹಿಕ್ಸ್‌ಸನ್‌, &quot;ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯೆನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಾರ್‌ II: ದಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬ್‌ ಇನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಮೆಮರಿ, ಪುಟ 239&quot;&lt;/ref&gt; ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯುತ ಅಣಬೆ ಮೋಡದ ಚಿತ್ರವನ್ನು) ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆರಂಭಿಕ ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಮಾನವರ ಮೇಲಾಗಿರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಪುರಾವೆಯ ಗೈರುಹಾಜರಿಯನ್ನು- ಅಂದರೆ ಕಳೇಬರಗಳು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗುಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಉಳಿದುಕೊಂಡವರನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು- ದಮನಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ವರದಿಗಳಿಗೆ ಕತ್ತರಿಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Walter L. Hixson p.239&quot; /&gt; ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, U.S. [[ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ]]ಯ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯನಾದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ ಡೇನಿಯೆಲ್‌ ಮೆಕ್‌ಗವರ್ನ್ ಎಂಬಾತ, ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಂಡವನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡ. ಚಲನಚಿತ್ರ ತಂಡದ ಕಾರ್ಯವು, ''ದಿ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬ್ಸ್‌ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಅಂಡ್‌ ನಾಗಸಾಕಿ''  ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ, ಮೂರು-ಗಂಟೆಯ ಅವಧಿಯ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಬಾಂಬ್‌ನಿಂದ ಮಾನವರ ಮೇಲಾಗಿರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸದರಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು; ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರುಗಳು, ಹಾಗೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಅದು ತೋರಿಸಿತ್ತು. ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು U.S.ಗೆ ಕಳಿಸಿದಾಗ, ಅದನ್ನು U.S. ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ದಮನಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ 22 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅದನ್ನು &quot;ಉನ್ನತ ರಹಸ್ಯ&quot; ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಬುಲೆಟಿನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಜುಲೈ 1995, ಪುಟ 73&lt;/ref&gt;

ಸ್ವಾಧೀನದ&lt;ref&gt;‌ಸ್ಟೀವ್‌ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್, ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ: ಎ ವೆರಿ ಷಾರ್ಟ್‌ ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್‌, ಪುಟ 38&lt;/ref&gt; ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ದಮನಮಾಡಲಾಯಿತಾದರೂ, ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡೆಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಜಪಾನಿನ ಕೆಲವೊಂದು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. &quot;ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಪ್ರಶಾಂತತೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ತೀರ್ಮಾನದ ಮೂಲಕ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಲ್ಲ&quot; ಯಾವುದನ್ನೇ ಆದರೂ, ಮತ್ತು ಬಾಂಬ್‌ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಜನರ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಚೋದಕವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡೆಗಳು ಜಾರಿಗೆ ತಂದವು. ಈ ಬಗೆಯ ನಿಷೇಧಿಸುವಿಕೆಗೆ ಇದ್ದ ಒಂದು ಸಂಭವನೀಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಸುಟ್ಟಗಾಯದ ಬಲಿಪಶುಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮಯಾತ್ರೆ ಚಿತೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಾಜಿ ಸೆರೆ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಲಾಗಿದ್ದ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಮಾರಿಯಾನ್ನಾ ಟೊರ್ಗೊವ್ನಿಕ್‌, &quot;ದಿ ವಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌: ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಾರ್‌‌ II ಇನ್‌ ಅವರ್‌ ಟೈಂ&quot;, ಪುಟ 15&lt;/ref&gt;

==ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬು ದುರ್ಘಟನೆ ಆಯೋಗ==
[[ಹ್ಯಾರಿ S. ಟ್ರೂಮನ್‌‌‌]]ನಿಂದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿ]]-[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ]] ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂಚನೆಯ ಅನುಸಾರ, 1948ರ ವಸಂತಋತುವಿನಲ್ಲಿ, [[ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬು ದುರ್ಘಟನೆ ಆಯೋಗ]]ವನ್ನು (ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬ್‌ ಕ್ಯಾಷುಯಾಲಿಟಿ ಕಮಿಷನ್‌-ABCC) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವರ ಪೈಕಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ವಿಕಿರಣದ ತಡವಾದ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ತನಿಖೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ದುರ್ಘಟನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಅನುದ್ದೇಶಿತ ಬಲಿಪಶುಗಳು ಕಂಡುಬಂದರು. ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[POW]]ಗಳು, ಕೊರಿಯಾದ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವೇತನಗಳ ಮೇಲೆ [[ಮಲಯ]]ದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 3,200ರಷ್ಟು [[ಜಪಾನೀ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ನಾಗರಿಕರು ಈ ಅನುದ್ದೇಶಿತ ಬಲಿಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಫರ್ಗಾಟನ್‌ ವಾರ್ಸ್‌: ಫ್ರೀಡಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್‌ ಇನ್‌ ಸೌತ್‌ಈಸ್ಟ್‌ ಏಷ್ಯಾ, ಪ್ರೊಲಾಗ್‌: ಆನ್‌ ಅನ್‌ಎಂಡಿಂಗ್‌ ವಾರ್‌, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ ಬೇಯ್ಲಿ &amp;amp; ಟಿಮ್‌ ಹಾರ್ಪರ್‌, ದಿ ಬೆಲ್ಕ್‌ನ್ಯಾಪ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ಪುಟಗಳು 3 ISBN 0674021533&lt;/ref&gt;

ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹಿರೋಷಿಮಾದಿಂದ ...{{convert|18|mi|km}}ನಷ್ಟು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು [[ನಿಯಂತ್ರಣ]] ನಗರವಾದ [[ಕ್ಯುರ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿರುವ ಗರ್ಭಧರಿಸಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಫಲಿತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ABCCಯು ಕೈಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನವು ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ವಿಕಿರಣದ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಷರತ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಓರ್ವ ಲೇಖಕನು ಸಮರ್ಥಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗೋಸ್ಕರ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವರಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ABCCಯು ನಿರಾಕರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book | author=M. Susan Lindee | title=Suffering Made Real: American Science and the Survivors at Hiroshima | url=https://archive.org/details/sufferingmaderea0000lind | publisher=University Of Chicago Press | year=1994 |isbn=0226482375}}&lt;/ref&gt; ABCCಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು 1975ರಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೇಷನ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rerf.or.jp/index_e.html |title=The Radiation Effects Research Foundation Website |publisher=Rerf.or.jp |date= |accessdate=Mar. 25, 2009 |archive-date=2012-01-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/64zoPegkI?url=http://www.rerf.or.jp/index_e.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಹಿಬಾಕುಶಾ==

{{wide image|NagasakiHypocentre.jpg|800px|Panoramic view of the monument marking the hypocenter, or ground zero, of the atomic bomb explosion over Nagasaki.}}

[[File:A-Bomb Dome.jpg|thumb|200px|ಹಿರೋಷಿಮಾ ನಗರದ ಮೇಲಿನ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಿಂದ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸನಿಹದ ಕಟ್ಟಡವಾದ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಪೀಸ್‌ ಮೆಮರಿಯಲ್‌ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹಿರೋಷಿಮಾದ ನಾಗರಿಕರು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು.]]

ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗಿ ಬದುಕುಳಿದಿರುವ ಬಲಿಪಶುಗಳನ್ನು ...{{nihongo|[[hibakusha]]|被爆者}} ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಜಪಾನೀ ಭಾಷೆಯ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಅಕ್ಷರಶಃ ಇದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದಾಗ &quot;ಸ್ಫೋಟದಿಂದ-ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಜನರು&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅದು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ನರಳಿಕೆಯು, ಅಂದಿನಿಂದೀಚೆಗೆ ವಿಶ್ವದಿಂದ [[ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ]] ರದ್ದಿಯಾತಿಗೆ ಜಪಾನ್‌ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೃಢವಾದ [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು-ಹೊಂದಿರದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದನ್ನು ಜಪಾನ್‌ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಂತಾಗಿದೆ.
{{As of|2009|alt=As of March 31, 2009}}, 235,569ನಷ್ಟು ಹಿಬಾಕುಶಾಗಳು ಜಪಾನಿನ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಮಂದಿ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20090807a2.html
 |title       = &quot;Hiroshima sides with Obama on nukes&quot;
 |date        = August 7, 2009
 |work        = [[The Japan Times]]
 |accessdate  = Aug. 17, 2009
 |archiveurl  = https://archive.today/20120529180253/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20090807a2.html
 |archivedate = ಮೇ 29, 2012
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt; ಇವರ ಪೈಕಿ 1%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಜಪಾನ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಗುರುತಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/ed20070815a2.html
 |title       = Relief for A-bomb victims
 |date        = August 15, 2007
 |work        = [[The Japan Times]]
 |accessdate  = Oct. 2, 2007
 |archiveurl  = https://archive.is/20120529180254/http://www.japantimes.co.jp/text/ed20070815a2.html
 |archivedate = ಮೇ 29, 2012
 |url-status  = live
}}&lt;/ref&gt;
ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳು ಆದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಯಾರೆಲ್ಲಾ ಹಿಬಾಕುಶಾಗಳು ಸತ್ತರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆಯೋ ಅವರೆಲ್ಲರ ಹೆಸರುಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು [[ಹಿರೋಷಿಮಾ]] ಮತ್ತು [[ನಾಗಸಾಕಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ದಿನಗಳಂದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಸ್ಮಾರಕದ-ದಾಖಲೆಗಳು, 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ 410,000ನಷ್ಟು ಹಿಬಾಕುಶಾಗಳು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಇದರ ಪೈಕಿ ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ 263,945ರಷ್ಟು&lt;ref&gt;{{cite news
 | url= http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/news/20090806p2a00m0na005000c.html
 | title= &quot;On anniversary of A-bombing, Hiroshima mayor says 'yes we can' to no more nukes&quot;
 | date= August 6, 2009
 | work= [[Mainichi Daily News]]
 | accessdate= Aug. 17, 2009
 | archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 8, 2012
 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120308124254/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/news/20090806p2a00m0na005000c.html
 | url-status= dead
 }}&lt;/ref&gt; ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಾಗಸಾಕಿಯಲ್ಲಿ 149,226ರಷ್ಟು&lt;ref&gt;{{cite news
 | url= http://news.xinhuanet.com/english/2009-08/09/content_11851094.htm
 | title= &quot;Japan marks 64th anniversary of Nagasaki atomic bombing&quot;
 | date= August 9, 2009 |publisher=Xinhua
 | accessdate= Aug. 17, 2009
}}&lt;/ref&gt; ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

===ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಕೊರಿಯನ್ನರು===
ಕಡ್ಡಾಯಪಡಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು, ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊರಿಯಾದ ಅನೇಕ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿ ಈ ಎರಡೂ ಕಡೆಗೆ ಜಪಾನ್‌ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರೆತಂದಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 20,000 ಮಂದಿ ಕೊರಿಯನ್ನರು ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2,000 ಮಂದಿ ನಾಗಸಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತರು. ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಏಳು ಬಲಿಪಶುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರು ಕೊರಿಯಾದ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ModernJapan&quot; /&gt; ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬು ಬಲಿಪಶುಗಳು ಎಂಬ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಕೊರಿಯನ್ನರು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸೆಣಸಾಡುತ್ತಾ ಒಂದು ಕಷ್ಟದ ಕಾಲವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾನೂನು ದಾವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಹುಪಾಲು  ವಿವಾದಾಂಶಗಳ ಕಡೆಗೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080509183216/http://mdn.mainichi.jp/national/news/20080509p2a00m0na014000c.html ಹಿಬಾಕುಶಾ: ಎ ಕೊರಿಯನ್ಸ್‌ ಫೈಟ್‌ ಟು ಎಂಡ್‌ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಮಿನೇಷನ್‌ ಟುವರ್ಡ್‌ ಫಾರಿನ್‌ A-ಬಾಂಬ್‌ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್‌], ಮೈನಿಚಿ ಡೇಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌. ಮೇ 9, 2008&lt;/ref&gt;

===ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವರು ===
2009ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 24ರಂದು, [[ಟ್ಸುಟೊಮು ಯಮಾಗುಚಿ]] (1916–2010) ಎಂಬಾತನನ್ನು ಓರ್ವ ಎರಡುಬಾರಿಯ [[ಹಿಬಾಕುಶಾ]] ಎಂಬುದಾಗಿ ಜಪಾನಿನ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿತು. [[ಸದರಿ ಬಾಂಬು]] ಆಸ್ಫೋಟಿಸಿದಾಗ, ಟ್ಸುಟೊಮು ಯಮಾಗುಚಿಯು ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರವಾಸವೊಂದರ ಮೇಲೆ ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿನ ಶೂನ್ಯಭೂಮಿಯಿಂದ 3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆತನ ಶರೀರದ ಎಡಪಾರ್ಶ್ವಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಆತ ಅಂದು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಹಿರೋಷಿಮಾದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ. ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 8ರಂದು ಆತ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ನಗರವಾದ [[ನಾಗಸಾಕಿ]]ಗೆ ಮರಳಿದ; ಇದು ನಾಗಸಾಕಿಯಲ್ಲಿ [[ಸದರಿ ಬಾಂಬು]] ಬೀಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿನದ ಮುನ್ನಾದಿನವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಆತ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವಾಗ ಅವಶೇಷದ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಅವನು ಒಡ್ಡಲ್ಪಟ್ಟ. ಎರಡೂ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವ ಎಂದು ಅವನನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Hiroshima-And-Nagasaki-Atomic-Bomb-Survivor-Recognised/Article/200903415247958?lpos=World_News_Second_World_News_Article_Teaser_Region_3&amp;amp;lid=ARTICLE_15247958_Hiroshima_And_Nagasaki_Atomic_Bomb_Survivor_Recognised%7C1 ಜಪಾನ್‌ ಕನ್‌ಫರ್ಮ್ಸ್‌ ಫಸ್ಟ್‌ ಡಬಲ್‌ A-ಬಾಂಬ್‌ ಸರ್ವೈವರ್‌]&lt;/ref&gt; ಜಠರದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೆಣಗಾಟ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ, 2010ರ ಜನವರಿ 4ರ ಸೋಮವಾರದಂದು ಟ್ಸುಟೊಮು ಯಮಾಗುಚಿ ಅಸುನೀಗಿದ. ಅವನಿಗೆ 93 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/01/06/japan.bomb.victim.dies/index.html |title=Man who survived two atom bombs dies |date=January 8, 2010 |publisher=CNN |accessdate=Jan. 8, 2010}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಪೆಲ್ಲೆಗ್ರಿನೋ]] ಎಂಬಾತ ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್‌ ಟ್ರೇನ್‌ ಫ್ರಂ ಹಿರೋಷಿಮಾ''  ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ [[ಟ್ಸುಟೊಮು ಯಮಾಗುಚಿ]] ಜೊತೆಗೆ ನಡೆಸಲಾದ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದ ಕುರಿತು ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ಉಳಿದುಕೊಂಡವರ ಕುರಿತು ಯಮಾಗುಚಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಾಂಬ್‌ ಬಲಿಪಶುಗಳನ್ನು &quot;ಇರುವೆ-ನಡೆಯುವ ಮೊಸಳೆಗಳು&quot; ಎಂದು ಯಮಾಗುಚಿ ಕರೆದಿದ. ತನ್ನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಆತ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ, &quot;ಅವರ ತಲೆಗಳು ಮೊಸಳೆಯ ಕಪ್ಪಾದ ತೊಗಲುಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಿ, ಬಾಯಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಂಪು ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅವರೀಗ ಣ್ಣುರಹಿತ ಮತ್ತು ಮುಖರಹಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. [...] ನೋಡಲು ಮೊಸಳೆಯ ಹಾಗಿದ್ದ ಜನರು ಕಿರುಚಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಬಾಯಿಗಳಿಂದ ಧ್ವನಿಗಳು ಹೊರಡಂತಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಬ್ದವು ಚೀರುವಿಕೆಗಿಂತಲೂ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿತ್ತು. ನಡುಬೇಸಗೆಯ ರಾತ್ರಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ದಂಡುಮಿಡತೆಗಳು ಶಬ್ದಮಾಡುವಂತೆಯೇ ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗೊಣಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಸುಟ್ಟು ಕರಕಾದ ಕಾಲುಗಳ ಉಳಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಓರ್ವ ಮನುಷ್ಯ, ಒಂದು ಮಗುವನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ.&quot;&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2010/01/20/books/20garner.html&lt;/ref&gt;

ಎರಡೂ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ನರಳಿದ ಇತರ ಜನರ ಉದಾಹರಣೆಯೂ ಅಲ್ಲಿತ್ತು; ಅವರನ್ನು ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ನಿಜ್ಯೂ ಹಿಬಾಕುಶಾ''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಟ್ವೈಸ್‌ ಸರ್ವೈವ್ಡ್‌: ದಿ ಡಬ್ಲಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ ಅಂಡ್‌ ನಾಗಸಾಕಿ''  ಎಂಬ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು 165 ನಿಜ್ಯೂ ಹಿಬಾಕುಶಾಗಳ ಕುರಿತು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು, ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Twice&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.columbia.edu/cu/news/06/08/twicesurvived.html|title=Twice Bombed, Twice Survived: Film Explores Untold Stories from Hiroshima &amp; Nagasaki|date=August 2, 2006|publisher=Columbia University |accessdate=Mar. 31, 2009}}&lt;/ref&gt;

==ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚೆ==

{{Rquote|right|The atomic bomb was more than a [[Weapon of mass destruction|weapon of terrible destruction]]; it was a [[Psychological warfare|psychological weapon]].|Former [[United States Secretary of War|U.S. Secretary of War]] [[Henry L. Stimson]], 1947&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,886289,00.html &quot;LEAST ABHORRENT CHOICE&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828033624/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,886289,00.html |date=2013-08-28 }}, ''[[TIME Magazine]]'', February 3, 1947&lt;/ref&gt;}}

[[ಜಪಾನ್‌ನ ಶರಣಾಗತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಸದರಿ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ U.S. ನೀಡಿದ ನೈತಿಕ ಸಮರ್ಥನೆಯು, ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ವಸ್ತುವಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ವಿವಾದಾಂಶದ ಕುರಿತಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, 2005ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನ ಒಂದು ಅವಲೋಕನದಲ್ಲಿ J. ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್‌ ವಾಕರ್‌ ಎಂಬಾತ ಬರೆಯುತ್ತಾ, &quot;ಬಾಂಬ್‌ನ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ವಿವಾದವು ಮುಂದುವರಿಯುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟ. ವಾಕರ್‌ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, &quot;ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಒಂದು ಅವಧಿಯಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿರುವ ಮೂಲಭೂತ ವಿವಾದಾಂಶವೆಂದರೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಬಾಂಬ್‌ನ ಬಳಕೆಯು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತೇ ಎಂಬುದೇ ಆಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.&quot;&lt;ref name=&quot;Walker&quot;&gt;{{cite journal |title=Recent Literature on Truman's Atomic Bomb Decision: A Search for Middle Ground |journal=Diplomatic History|year= 2005 |month=April  |first=J. Samuel|last=Walker |volume=29|issue=2|page=334|id= |url=https://archive.org/details/sim_diplomatic-history_2005-04_29_2/page/334|format=|accessdate=Jan. 30, 2008 |doi=10.1111/j.1467-7709.2005.00476.x }}&lt;/ref&gt;

ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ಅವು ಜಪಾನಿಯರ ಶರಣಾಗತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಜಪಾನ್‌ನ ಯೋಜಿತ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌ ಅನಾಹಿತಗಳನ್ನು ತಡೆದವು: ಅಂದರೆ, 1945ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯೂಷು]] ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಾದ ಐದು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ [[ಹೊನ್ಷು]] ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಿತ್ತು. ಇಂಥದೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶ ಎದುರಾಗಿದ್ದರೆ, ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಡೆಗಳು ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ 1 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ಪಡೆಗಳು ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;http://www.ww2pacific‌.com/downfall.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170924073513/http://www.ww2pacific.com/downfall.html |date=2017-09-24 }}&lt;/ref&gt; ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಇತರರು ವಾದಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಉಗ್ರವಾಗಿದ್ದ ಪರಮಾಣ್ವೇತರ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿ ಆಂದೋಲನದ&lt;ref&gt;‌ವಾರ್ಡ್‌ ವಿಲ್ಸನ್. ದಿ ವಿನ್ನಿಂಗ್‌‌ ವೆಪನ್‌? ರೀಥಿಂಕಿಂಗ್‌ &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್‌&lt;/span&gt; ವೆಪನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಲೈಟ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ. ''ಇಂಟರ್‌‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ'' , ಸಂಪುಟ 31, ಸಂಖ್ಯೆ 4 (ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌‌ 2007), ಪುಟಗಳು 162–179&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಕೇವಲ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸೈನ್ಯಯೋಗ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು&lt;ref name=&quot;Military History 1994&quot; /&gt;, ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಅನೈತಿಕವಾಗಿತ್ತು, ಒಂದು [[ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧ]] ಅಥವಾ [[ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ]]ಯ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book | url = http://books.google.de/books?id=R60c_2nCcnYC&amp;pg=PA279 | title = The Politics of terrorism | first = Michael | last = Stohl | publisher=CRC Press | year = 1988 | isbn = 9780824778149 | chapter = National Interest and State terrorism | page = 279}}&lt;/ref&gt;

== ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಪರಿಹಾರ ಆಯೋಗ - ABCC ==
ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಪರಿಹಾರ ಆಯೋಗ (ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವರಿಗೆ ಆಯೋಗ) 1946 ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್. ಟ್ರುಮನ್ ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆದೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಈ ಆಯೋಗದ ಏಕೈಕ ಉದ್ದೇಶವು ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ಗಳ ತೀವ್ರತೆಗೆ ಬದುಕಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಮುಂದಿನ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ ಉಲ್ಬಣವಾಗುವವರೆಗೆ ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಂಬಿದರು.&lt;ref name=&quot;Southard2015&quot;&gt;[https://www.politico.eu/article/us-agency-discovered-the-atomic-bombs-effect-on-people-nagasaki/ How a secretive agency discovered the A-bomb’s effect]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10371397.2019.1654854 The Origins of ‘Hibakusha’ as a Scientific and Political Classification of the Survivor]&lt;/ref&gt;
ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಆಯೋಗವು ಹಿಬಾಕುಶಾ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಒಳಗೆ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಅಮೆರಿಕಾದ ನಾಯಕರು ಹಿಬಾಕುಶಾ ಅವರನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು ಅವರ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹಿಬಾಕುಶಾ ಆಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲರಂತೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Southard2015&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.politico.com/magazine/story/2015/08/atomic-bomb-anniversary-nagasaki-121179/ How a Secretive U.S. Agency Discovered the A-Bomb’s Effect on People]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=6l-CP1qetyk For Whom does RERF Exist? －TSS Special Documentary for 75 Years Since the Atomic Bombing－ TSS-TV Co., Ltd.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[Radiation research foundation to apologize for studying but not treating hibakusha https://mainichi.jp/english/articles/20170617/p2a/00m/0na/016000c]&lt;/ref&gt;

ABCC ಆಯೋಗವು ನಗಾಸಾಕಿಯ ನಿಷಿಯಮಾ &lt;!--西山--&gt; ಜಿಲ್ಲೆಗೂ ಗಮನಹರಿಸಿತು. ಹೈಪೋಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ನಿಷಿಯಮಾ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಇದ್ದವು, ಇದರಿಂದ ಬೆದರ್ ಮತ್ತು ಉರಿಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ತಾಪಮಾನ ನಿಷಿಯಮಾವರೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತಲುಪಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾವ ವೀಪಾದೂ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವ [[ಅಸೆ (ಹರಿವಿಕೆಯನ್ನು)|ಅಸೆ]] ಮತ್ತು ಮಳೆ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೇವಾಂಶವು ಹಾಜರಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಜನರ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಸದೆಯೇ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;NHK1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nhk.jp/p/special/ts/2NY2QQLPM3/blog/bl/pneAjJR3gn/bp/pGrz5p1yMG/ |title=The Hidden Truth of the Initial A-bomb Surveys (Part 1) NHK |access-date=2024-12-11 |archive-date=2024-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221004801/https://www.nhk.jp/p/special/ts/2NY2QQLPM3/blog/bl/pneAjJR3gn/bp/pGrz5p1yMG/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಿಷಿಯಮಾ ಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಸೇನೆ ನಡೆಸಿದವು, ಆದರೆ ನಂತರ ಅದು ABCC ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.

ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗಳ ನಂತರ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಷಿಯಮಾ ಬಳಿಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಶ್ವেতಕಣದ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಪಶುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರೀರದ ಪ್ರೀತಿಯ ನಂತರ ಲೂಕೆಮಿಯಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಏನಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅವರು ಬಯಸಿದರು. ಘನಪದಾರ್ಥವು ನಿತ್ಯ ಆಹಾರದ ಮೂಲಕ ಜನರಲ್ಲಿ ಓಸ್ಟಿಯೋಸಾರ್ಕೋಮ್ ಕಂಡುಬಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;NHK1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TMA1&quot;&gt;&quot;Recommendations for Continued Study of the Atomic Bomb Casualties&quot;, Papers of James V. Neel, M.D., Ph.D. [https://archives.library.tmc.edu/ms-089 Manuscript Collection No. 89]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} of the Houston Academy of Medicine, Texas Medical Center Library.&lt;/ref&gt; ABCC ಆಯೋಗವು ಬರೆಯುವ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ತೊಂದರೆಯಾದ ಜನರಿಲ್ಲದ ನಿಷಿಯಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಉಳಿದ ಕೀಳ ರೇಡಿಯೇಶನ್ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಲು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;NHK1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TMA1&quot; /&gt;

ಜಪಾನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಮೆರಿಕವು ಉಳಿದ ಕೀಳ ರೇಡಿಯೇಶನ್ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರೂ, ನಿಷಿಯಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತಿಳಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;NHK2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nhk.jp/p/special/ts/2NY2QQLPM3/blog/bl/pneAjJR3gn/bp/pbWlL6vl7n/ |title=The Hidden Truth of the Initial A-bomb Surveys (Part 2) NHK |access-date=2024-12-11 |archive-date=2024-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221023226/https://www.nhk.jp/p/special/ts/2NY2QQLPM3/blog/bl/pneAjJR3gn/bp/pbWlL6vl7n/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಕೃಷಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಲೂಕೀಮಿಯಾ ಪೀಡಿತ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;NHK2&quot; /&gt;

ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗಳ ನಂತರ, ಜಪಾನಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಿಬಾಕುಶಾಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರು, ಆದರೆ [[Supreme Commander for the Allied Powers|SCAP]] ಜಪಾನಿಗಳಿಗೆ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅನುಮತಿಸದವು.&lt;ref name=&quot;NHK1&quot; /&gt; ವಿಶೇಷವಾಗಿ, 1946 ರ ವರೆಗೆ ನಿಯಮಗಳು ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದವು, ಇದು ರೇಡಿಯೇಶನ್ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;NHK Special (2023). Atomic bomb initial investigation The hidden truth:Hayakawa Shobo pp. 124–125. (原爆初動調査 隠された真実 (ハヤカワ新書) NHKスペシャル取材班 (著) pp. 124–125.) ISBN 978-4-153-40012-2&lt;/ref&gt;

ಹಿಬಾಕುಶಾ ನಿಯಮಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು undergo ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ABCC ಅವರನ್ನು ಯುದ್ಧ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳಾಗಿ ಸೈನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಬೆದರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಹಿಬಾಕುಶಾ ಸಾವಿಗೀಡಾದಾಗ, ABCC ಅವರ ಮನೆಗಳಿಗೆ personally ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಅವರ ಶವಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದವು.&lt;ref name=&quot;Shibata2021&quot; /&gt; ABCC ಸಮಿತಿಯು ಹುಟ್ಟಿದದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಒಯ್ಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://mainichi.jp/english/articles/20191203/p2a/00m/0na/002000c Hibakusha: 2nd gen. Korean who met pope in Hiroshima vows to pass on A-bomb truth]&lt;/ref&gt; ಕನಿಷ್ಠ 1,500 ಅಂಗಗಳನ್ನು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ಆರ್ಮ್ಡ್ ಫೋರ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾಥೋಲಾಜಿಯಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Shibata2021&quot;&gt;[https://www.iwanami.co.jp/book/b559573.html プロデュースされた〈被爆者〉たち 岩波書店 柴田　優呼 pp121-122 ISBN:9784000614580]&lt;/ref&gt;

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
{{Commons|Atomic bombings of Hiroshima and Nagasaki}}
*[[ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮೇಡನ್ಸ್‌]]
*[[ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬು ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಹಿರೋಷಿಮಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಸ್ಮಾರಕ ಭವನ]]
*[[ಹಿರೋಷಿಮಾ ಪೀಸ್‌ ಮೆಮರಿಯಲ್‌]]
*[[ಜಪಾನ್‌ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ನಾಶದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು]]
*[[ಜಪಾನಿಯರ ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ]]
*[[ನಾಗಸಾಕಿ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]
*[[ನಾಗಸಾಕಿ ಶಾಂತಿ ಉದ್ಯಾನವನ]]
*[[ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಬಾಂಬು]], ನಕಲಿ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬು
*[[ರೈಯುಚಿ ಶಿಮೊಡಾ ಮತ್ತು ಇತರರು v. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]
*[[IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿ]]
*[[ಟ್ಸುಟೊಮು ಯಮಾಗುಚಿ]], ಎರಡೂ ದಾಳಿಗಳ ಪೈಕಿ &quot;ಎರಡುಬಾರಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವ&quot;
*[[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;ಪರಮಾಣು&lt;/span&gt; ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು]]

==ಆಕರಗಳು==
{{Reflist|2}}

==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ==
[[File:Nagasaki Ground Zero C2117.jpg|thumbnail|150px|ಕಪ್ಪು ಗುರುತುಕಾರಕವು ನಾಗಸಾಕಿ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬು ಸ್ಫೋಟದ &quot;ಶೂನ್ಯಭೂಮಿ&quot;ಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.]]
ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳು, ಬಾಂಬುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ತೀರ್ಮಾನ, ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ನ ಶರಣಾಗತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹೇರಳ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ವಸ್ತು-ವಿಷಯದ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳ ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಮೂಲಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

*{{cite book
 | author=The Committee for the Compilation of Materials on Damage Caused by the Atomic Bombs in Hiroshima and Nagasaki
 | title = Hiroshima and Nagasaki: The Physical, Medical, and Social Effects of the Atomic Bombings
 | publisher=Basic Books
 | year = 1981
 | id = ISBN 046502985X}}
*{{cite book
 | author=Campbell, Richard H.| chapter= Chapter 2: Development and Production
 | title = The Silverplate Bombers: A History and Registry of the Enola Gay and Other B-29s Configured to Carry Atomic Bombs
 | publisher=McFarland &amp; Company, Inc.
 | year = 2005
 | isbn = 0-7864-2139-8}}
*{{cite book
 | author=Goldstein, Donald M; Dillon, Katherine V. &amp; Wenger, J. Michael
 | title = Rain of Ruin: A Photographic History of Hiroshima and Nagasaki
 | url=https://archive.org/details/rainofruinphotog00gold
 | publisher=Brasseys, Washington &amp; London
 | year = 1995
 | isbn = 1-57488-033-0}}
*{{cite book
 | author=Hein, Laura and Selden, Mark (Editors)
 | title = Living with the Bomb: American and Japanese Cultural Conflicts in the Nuclear Age
 | publisher=M. E. Sharpe
 | year = 1997
 | isbn = 1-56324-967-9}}
*{{cite book
 | last = Hogan
 | first = Michael J.
 | title = Hiroshima in History and Memory
 | url = https://archive.org/details/hiroshimainhisto0000unse
 | publisher=Cambridge University Press
 | year = 1996
 | isbn = 0521562066}}
*{{cite book
 | author=Knebel, Fletcher and Bailey, Charles W.
 | title = No High Ground
 | url=https://archive.org/details/nohighground0000kneb
 | publisher=Harper and Row
 | year = 1960
 | isbn = 0313242216}} ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಬಾಂಬಿಂಗ್ಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ದಿ ಡಿಸಿಷನ್‌-ಮೇಕಿಂಗ್‌ ಟು ಯೂಸ್‌ ದೆಮ್‌.
*{{cite book
 | last = Merton
 | first = Thomas
 | title = Original Child Bomb: Points for meditation to be scratched on the walls of a cave
 | publisher=New Directions
 | year= 1962
 | id = ISBN B0007EVXX2 A look at the universal ramifications of this event.}}
*{{cite book
 | last = Murakami
 | first = Chikayasu
 | title = Hiroshima no shiroi sora ~The white sky in Hiroshima~
 | publisher=Bungeisha
 | year = 2007
 | isbn = 4286037088}}
*{{cite book
 | last = Ogura
 | first = Toyofumi
 | title = Letters from the End of the World: A Firsthand Account of the Bombing of Hiroshima
 | publisher=Kodansha International Ltd.
 | year = 1948
 | isbn = 4-7700-2776-1}}
*{{cite book
 | last = Pellegrino
 | first = Charles
 | title = The Last Train from Hiroshima: The Survivors Look Back
 | url = https://archive.org/details/lasttrainfromhir0000pell_2010
 | publisher=Henry Holt and Co.
 | year = 2010
 | isbn = 9780805087963}}
*{{cite book
 | last = Rhodes
 | first = Richard
 | author=Thomas, Gordon and Witts, Max Morgan
 | title = Enola Gay: The Bombing of Hiroshima
 | publisher=Konecky &amp; Konecky
 | year = 1977
 | isbn = 1568525974}}
*{{cite book
 | last = Sekimori
 | first = Gaynor
 | title = Hibakusha: Survivors of Hiroshima and Nagasaki
 | url = https://archive.org/details/hibakushasurvivo00seki
 | publisher=Kosei Publishing Company
 | year = 1986
 | isbn = 4-333-01204-X}}
*{{cite book
 | last = Sherwin
 | first = Martin J.
 | title = A World Destroyed: Hiroshima and its Legacies
 | url = https://archive.org/details/worlddestroyedhi0000sher_b2h7
 | publisher=Stanford University Press
 | year = 2003
 | isbn = 0-8047-3957-9}}
*{{cite book
 | last = Sodei
 | first = Rinjiro
 | title = Were We the Enemy? American Survivors of Hiroshima
 | url = https://archive.org/details/wereweenemyameri0000sode
 | publisher=Westview Press
 | year = 1998
 | id = ISBN 081333750X}}
*{{cite book
 | author=[[Charles Sweeney|Sweeney, Charles]], ''et al.''
 | title = War's End: An Eyewitness Account of America's Last Atomic Mission
 | publisher=Quill Publishing
 | year = 1999
 | isbn = 0380788748}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[http://hiroshima-remembered.com/ ಹಿರೋಷಿಮಾ &amp; ನಾಗಸಾಕಿ ರಿಮೆಂಬರ್ಡ್‌] 60ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿರುವ 2005ರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌
*{{cite web
 | title = The Effects of the Atomic Bombings of Hiroshima and Nagasaki
 | year = 1946
 | work = U.S. Strategic Bombing Survey
 | publisher = 
 | url = http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?documentdate=1946-06-19&amp;documentid=65&amp;studycollectionid=abomb&amp;pagenumber=1
 | access-date = 2010-06-30
 | archive-date = 2016-11-08
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161108070900/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?documentdate=1946-06-19&amp;documentid=65&amp;studycollectionid=abomb&amp;pagenumber=1
 | url-status = deviated
 | archivedate = 2016-11-08
 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161108070900/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?documentdate=1946-06-19&amp;documentid=65&amp;studycollectionid=abomb&amp;pagenumber=1
 }}
*{{cite web|url=http://www-sdc.med.nagasaki-u.ac.jp/n50/start-E.html |title= Scientific Data of the Nagasaki Atomic Bomb Disaster |accessdate= |publisher=Atomic Bomb Disease Institute, Nagasaki University}}
*{{cite web
 | author = 
 | title = Correspondence Regarding Decision to Drop the Bomb
 | work = 
 | publisher = 
 | date = 
 | url = http://www.nuclearfiles.org/menu/library/correspondence/index.htm#decision
 | access-date = 2010-06-30
 | archive-date = 2010-03-31
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100331230143/http://www.nuclearfiles.org/menu/library/correspondence/index.htm#decision
 | url-status = deviated
 | archivedate = 2010-03-31
 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100331230143/http://www.nuclearfiles.org/menu/library/correspondence/index.htm#decision
 }}
* [http://www.democracynow.org/2009/8/10/hiroshima_and_nagasaki_a_look_back ಹಿರೋಷಿಮಾ ಅಂಡ್‌ ನಾಗಸಾಕಿ: ಎ ಲುಕ್‌ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಟ್‌ ದಿ US ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌‌ 64 ಇಯರ್ಸ್‌ ಲೇಟರ್‌‌] - ''[[ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ನೌ!]]''  ವತಿಯಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಡಿಯೋ
*{{cite web
 | author=
 | title = The Decision To Use The Atomic Bomb; Gar Alperovitz And The H-Net Debate
 | work=
 | publisher=
 | date =
 | url =http://www.doug-long.com/debate.htm}}
*{{cite web
 | last = Dietrich
 | first = Bill
 | authorlink =
 | title =Pro and Con on Dropping the Bomb
 | work=Seattle Times
 | year = 1995
 | url =http://seattletimes.nwsource.com/trinity/supplement/procon.html }}
*{{cite web
 |last         = MacLaren
 |first        = Don
 |authorlink   = 
 |title        = Troubling memories of the past,&quot; &quot;Better to bomb than blockade
 |work         = The Japan Times
 |year         = 1998
 |url          = http://s1.webstarts.com/aug1945/summer_of_our_discontent.html
 |access-date  = 2010-06-30
 |archive-date = 2009-08-10
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20090810172729/http://s1.webstarts.com/aug1945/summer_of_our_discontent.html
 |url-status   = deviated
 |archivedate  = 2009-08-10
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20090810172729/http://s1.webstarts.com/aug1945/summer_of_our_discontent.html
}}
*{{cite web
 | author=
 | title = Tale of Two Cities: The Story of Hiroshima and Nagasaki
 | url = http://www.atomicarchive.com/History/twocities/index.shtml
 | accessdate = }}
*{{cite web
 | author =
 | title =Documents on the Decision to Drop the Atomic Bomb
 | date =
 | publisher =The Harry S. Truman Library
 | url =http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/index.php
 | access-date =2010-06-30
 | archive-date =2011-10-05
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20111005023340/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/index.php
 | url-status =deviated
 | archivedate =2011-10-05
 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20111005023340/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/index.php
 }}
*{{cite web
 | author=
 | title =The Atomic Bombings of Hiroshima and Nagasaki
 | year= 1946
 | publisher=Manhattan Project, U.S. Army
 | url =http://www.atomicarchive.com/Docs/MED/index.shtml }}
*{{cite web
 | last = Weller
 | first = George
 | title = A Nagasaki Report
 | year = 1945
 | 5 = Tuttle-Mori Agency, Inc.
 | url = http://mdn.mainichi.co.jp/specials/0506/0617weller.html
 | access-date = 2010-06-30
 | archive-date = 2005-06-21
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050621004251/http://mdn.mainichi.co.jp/specials/0506/0617weller.html
 | url-status = dead
 }}
*[http://www.pcf.city.hiroshima.jp/top_e.html ಹಿರೋಷಿಮಾ ಪೀಸ್‌ ಮೆಮರಿಯಲ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]
*[http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/na-bomb/museum/museume01.html ನಾಗಸಾಕಿ ಆಟಂ ಬಾಂಬ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070111141108/http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/na-bomb/museum/museume01.html |date=2007-01-11 }}
*[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf ದಿ ಆಟಂ ಬಾಂಬ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಎಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಾರ್‌‌ II], [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಆರ್ಕೀವ್‌‌]]ನಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹ
* [http://www.imdb.com/title/tt0044324/ ''ಎಬೌ ಅಂಡ್‌ ಬಿಯಾಂಡ್‌''  ಎ 1952 MGM ಫೀಚರ್‌‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ವಿತ್‌‌ ''ದಿ ಲವ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದಿ ಬಿಲಿಯನ್‌ ಡಾಲರ್‌ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌'' , ಎಬೌಟ್‌ ಪಾಲ್‌ &amp; ಲ್ಯೂಸಿ ಟಿಬೆಟ್ಸ್‌]
* [http://www.imdb.com/title/tt0080689/ ''ಎನೊಲಾ ಗಾಯ್‌: ದಿ ಮೆನ್‌, ದಿ ಮಿಷನ್‌, ದಿ ಅಡಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬ್‌''  TVಗಾಗಿರುವ 1980ರ ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ]
* [http://www.blip.tv/file/514127/ ಟೇಲ್‌ ಆಫ್‌ ಟು ಸಿಟೀಸ್‌, 1946ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ (ವಿಡಿಯೋಹರಿವು)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427034511/http://blip.tv/file/514127/ |date=2009-04-27 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=x9lwvImJqT0 ಹಿರೋಷಿಮಾ ಆಟಂ ಬಾಂಬ್‌ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌. 9 ನಿಮಿಷದ ವಿಡಿಯೋ (ವಿಡಿಯೋಹರಿವು)]
* [[BBC ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್‌‌‌‌‌]]ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ‌‌[https://www.youtube.com/view_play_list?p=D7F1A06CE1780AD5 ಸಿಕ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಟ್‌ ಪ್ಲೇಲಿಸ್ಟ್]
* [http://www.designobserver.com/archives/entry.html?id=38841 ಸ್ಫೋಟದ ನಂತರದ ಹಿರೋಷಿಮಾದ ಅಪರೂಪದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006195211/http://designobserver.com/archives/entry.html?id=38841 |date=2011-10-06 }}
* [http://www.geocities.jp/s20hibaku/voshn/index.html ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿ ಘಟನೆಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರ ಧ್ವನಿಗಳು)]
* [http://www.nagasaki-np.co.jp/peace/hibaku/index.html ನಾಗಸಾಕಿ ಶಾಂತಿ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820075220/http://www.nagasaki-np.co.jp/peace/hibaku/index.html |date=2010-08-20 }}
* [http://base.mng.nias.ac.jp/Nomore-e.html ನೋ ಮೋರ್‌‌ ನಾಗಸಾಕಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115052303/http://base.mng.nias.ac.jp/Nomore-e.html |date=2010-11-15 }}
* [http://www.hiroshima-spirit.jp/en/index.php ದಿ ಸ್ಪಿರಿಟ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿರೋಷಿಮಾ]
* [http://www.aeras.jp/abomb/indexe.html ಹಿರೋಷಿಮಾ A-ಬಾಂಬ್‌ ಫೋಟೋ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]
* [http://www1.cncm.ne.jp/~hisaikyo/ ನಾಗಸಾಕಿ ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬ್‌ ಸರ್ವೈವರ್ಸ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌]
* [http://www.hiro-tsuitokinenkan.go.jp/english/index.php ಅಣು ಬಾಂಬಿನ ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಿರೋಷಿಮಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಸ್ಮಾರಕ ಭವನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903125833/http://www.hiro-tsuitokinenkan.go.jp/english/index.php |date=2009-09-03 }}
* [http://www.peace-nagasaki.go.jp ಅಣು ಬಾಂಬಿನ ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಾಗಸಾಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಸ್ಮಾರಕ ಭವನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722081939/http://www.peace-nagasaki.go.jp/ |date=2010-07-22 }}
* [http://www.city.hiroshima.jp/www/contents/0000000000000/1242628063120/index.html 原爆死没者名簿について] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703184121/http://www.city.hiroshima.jp/www/contents/0000000000000/1242628063120/index.html |date=2009-07-03 }}
* [http://www.geocities.jp/torikai007/war/1945/hiroshima.html ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬಾಂಬಿಂಗ್ಸ್‌‌ 1945]
* http://atomicbombmuseum.org/index.shtml
*[http://observatory.designobserver.com/entry.html?entry=7517 ಹಿರೋಷಿಮಾ: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್‌ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210155604/http://observatory.designobserver.com/entry.html?entry=7517 |date=2010-02-10 }}

{{World War II}}

{{DEFAULTSORT:Atomic Bombings Of Hiroshima And Nagasaki}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸೇನಾ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:1945ರಲ್ಲಿದ್ದ ಜಪಾನ್‌]]
[[ವರ್ಗ:1945ರಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿರೋಷಿಮಾ ಮತ್ತು ನಾಗಸಾಕಿಯ ಅಣುಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಫೋಟಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿ]]
[[ವರ್ಗ:IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌‌ನ ಕದನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೨೦ನೇ-ಶತಮಾನದ ಸ್ಫೋಟಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜಪಾನ್‌ – ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]

[[zh:广岛市原子弹爆炸]]</text>
      <sha1>fmtvsidp0iydy01vee9zd8e7983tk1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬೀಗಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23858</id>
    <revision>
      <id>1428736</id>
      <parentid>1381088</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120988" sha1="e02d11u6e8r7w5tf34nwdzdqljmhhms" xml:space="preserve">{{Infobox Dogbreed
&lt;!-- Put article text AFTER this infobox markup. See: --&gt;
&lt;!-- Wikipedia:WikiProject Dog breeds/Templates for more info.--&gt;
| image = Beagle 600.jpg
| name = ಬೀಗಲ್
| altname = ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಬೀಗಲ್
| fcigroup = 6
| fcisection = 1
| fcinum = 161
| fcistd = https://web.archive.org/web/20030319022713/http://www.fci.be/uploaded_files/161gb2000_en.doc
| akcgroup = Hound
| akcstd = http://www.akc.org/breeds/beagle/index.cfm
| ankcgroup = ಗುಂಪು 4 (ಹೌಂಡ್ಸ್)
| ankcstd = http://www.ankc.org.au/home/breeds_details.asp?bid=107
| ckcgroup = Group 2 – Hounds
| ckcstd = http://www.ckc.ca/en/Default.aspx?tabid=89
| kcukgroup = Hound
| kcukstd = http://www.thekennelclub.org.uk/item/15
| nzkcgroup = Hounds
| nzkcstd = http://www.nzkc.org.nz/br416.html
| ukcgroup = Scenthound
| ukcstd = http://www.ukcdogs.com/WebSite.nsf/Breeds/BeagleRevisedJuly12009
}}

'''ಬೀಗಲ್ '''  ಎನ್ನುವುದು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ [[ನಾಯಿ]]ಯ ಒಂದು ತಳಿ. ಇದು ಹೌಂಡ್ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಾಣಿಯಾದರೂ ಫಾಕ್ಸ್ ಹೌಂಡ್(ನರಿಬೇಟೆನಾಯಿ)‌ಗೆ ಸಮೀಪದ ಸಾದೃಶ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ, ಕೊಂಚ ಉದ್ದ ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮೃದುವಾದ, ಸಣ್ಣ ಆಕಾರದ ಕಿವಿಗಳಿರುತ್ತವೆ (ಹೌಂಡ್ ವಾಸನೆ ಹಿಡಿದು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ನಾಯಿ ಜಾತಿ). ಬೀಗಲ್ಸ್‌ಗಳು ವಾಸನೆ ಹಿಡಿದು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ನಾಯಿಗಳು. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಕುಂದಿಲಿ, [[ಮೊಲ]] ಮತ್ತಿತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯದ್ಭುತ ವಾಸನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿತ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಆಮದುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿಸೋಂಕು ಹರಡುವುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಪತ್ತೆದಾರಿ ನಾಯಿಗಳಾಗಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಾಂತ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಆಕರ್ಷಕ ಆಕಾರ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಳಗಿಸಬಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅನುವಂಶೀಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅವು ಈಡಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬೀಗಲ್ ಮಾದರಿಯ [[ನಾಯಿ]]ಗಳು 2,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದವು; ಇದರ ಆಧುನಿಕ ತಳಿಯನ್ನು 1830 ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಂಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಟ್ಯಾಲ್ಬೊಟ್ ಹೌಂಡ್, ದಿ ನಾರ್ಥ್ ಕಂಟ್ರಿ ಬೀಗಲ್, ದಿ ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್ ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ [[ಹ್ಯಾರಿಯರ್]] ಜಾತಿಯನ್ನು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದೂ [[ಎಲೆಜೆಬೆತ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಕಲೆಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆಯಂತೂ ಚಲನಚಿತ್ರ, ಟೆಲಿವಿಸನ್ ಮತ್ತು ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೀನಟ್ಸ್ [[ಕಾಮಿಕ್ ಪಟ್ಟಿ]]ಯ [[ಸ್ನೂಪಿ]] ಪಾತ್ರವು &quot;ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ&quot; ಬೀಗಲ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;mostfamousbeagle&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.snoopy.com/comics/peanuts/places_to_visit/snoopy_parks_and_museums.html|title=Places to Visit|year=2005|publisher=United Feature Syndicate, Inc.|accessdate=9 July 2007}}&lt;/ref&gt;

==ಇತಿಹಾಸ==
===ಆರಂಭಿಕ ಬೀಗಲ್-ಮಾದರಿ ನಾಯಿಗಳು===
ಇದೇ ತೆರನಾದ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ ಆಧುನಿಕ {{Ref_label|A|a|none}}ಬೀಗಲ್ ಪ್ರಕಾರವನ್ನುಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;dNSW&quot;&gt;&quot;ದಿ ಬೀಗಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ NSW (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ)&quot;, ಬೀಗಲ್‌Clubnsw.org.au,
 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009, web:
 [http://www.beagleclubnsw.org.au/breedinf.htm BC-NSW-inf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615080559/http://www.beagleclubnsw.org.au/breedinf.htm |date=2010-06-15 }}.&lt;/ref&gt; ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;dNSW&quot;/&gt;
ನೀವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 5ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಕ್ಸೆನೊಫೊನ್ ಎಂಬಾತ ಜನಿಸಿದ್ದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 433 ಸಮಯದಲ್ಲಿ; ಈತ ತನ್ನ ''ಬೇಟೆಗಾರಿಕಾ ವಿಷಯ'' ಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇಟೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ''ಸಿನೆಜೆಟಿಕಸ್''  ಅಂದರೆ ಇದು [[ಹೌಂಡ್]] ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕುಂದಿಲಿ ಅಂದರೆ ಮೊಲದ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ವಾಸನೆ ಹಿಡಿದು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಬೇಟೆಯಾಡಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಆಗಿನ [[ಕ್ಯಾನುಟ್]] ಜಂಗಲ್ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಗ್ರಿವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ ಯಾವ ನಾಯಿಯು [[ಕೊಂಬಿನ ಚಿಗರೆ]]ಯ ಬೆನ್ನಟ್ಟುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆಯೋ ಅದರ ಒಂದು ಕಾಲನ್ನು ಊನಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸೂಚನೆ ಹೊರಟಿತು.&lt;ref&gt;ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟ7&lt;/ref&gt; ಇಂತಹ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ 1016ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್ ಮಾದರಿಯ ನಾಯಿಗಳಿದ್ದುವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು [[ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ]] ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದು, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ನಿಯಮಗಳು ಬಂದಿರಬೇಕು.&lt;ref&gt;ರಾಖಾಮ್ ಪುಟ130&lt;/ref&gt;

[[File:Southern Hound.jpg|thumb|left|ದಕ್ಷಿಣದ ಹೌಂಡ್ ಬಹುಶಃ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಬೀಗಲ್ ಎನ್ನಬಹುದು.]]
ಸುಮಾರು 11 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಮ್ ದಿ ಕಾಂಕರರ್ ಎಂಬಾತ ಟ್ಯಾಲ್ ಬೊಟ್ ಹೌಂಡ್ಅನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ತಂದ. ಈ ಟ್ಯಾಲ್ ಬೊಟ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಿಳಿ, ನಿಧಾನ, ಆಳದ ಗಂಟಲಿನ ವಾಸನೆ ಹಿಡಿಯುವ ಹೌಂಡ್. ಇದನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಹುಬರ್ಟ್ ಹೌಂಡ್‌ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 8 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟ್ಯಾಲ್‌ಬೊಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು [[ಗ್ರೆಹೌಂಡ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಕರಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗ ನೀಡಲು ಈ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಸ್ಮಿತ್ ಪುಟ209&lt;/ref&gt; ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಟ್ಯಾಲ್‌ಬೊಟ್ ಬಹುತೇಕ ಇಂದಿನ ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್ ಬೆಳೆಯಲು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಬಹುಶಃ ಇದು ಈಗಿನ ಆಧುನಿಕ ಬೀಗಲ್‌ನ ತಲೆಮಾರಿರಬೇಕು.{{Ref_label|B|b|none}}

ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ವೇಳೆಯಿಂದ ''ಬೀಗಲ್'' ಅನ್ನು ಅನುವಂಶೀಯ ಸಣ್ಣ ಹೌಂಡ್ಸ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಕರಿತ ತಳಿಗಳಿಂದ ಕೊಂಚ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಬೀಗಲ್ ಮಾದರಿಯ ಸಣ್ಣ ನಾಯಿಗಳು ಎಡ್ವರ್ಡ್ II ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ VII ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವರಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಈ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳ ಗುಂಪೊಂದಿತ್ತು. ಇವುಗಳು ಆಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ರಾಣಿ ಎಲಿಜಾಬೆತ್ I ಕೂಡಾ ಪಾಕೆಟ್ ಬೀಗಲ್ ಮಾದರಿಯ ನಾಯಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು {{convert|8|to|9|in|cm|abbr=off}} ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.  ಎಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದೆಂದರೆ ಒಂದು &quot;ಜೇಬಿ&quot;ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೈಚೀಲದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಸುವ ಇದರ ಆಕಾರವಿದ್ದರೂ ಅದು ತನ್ನ ಬೇಟೆಗೆ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ದ ಆಕಾರದ ಹೌಂಡ್‌ಗಳು ಬೇಟೆಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಅದನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸಿದಾಗ ಸಣ್ಣ ನಾಯಿಗಳೂ ಸಹ ಗಿಡಗಂಟಿಗಳ ಬಳಸುವ ದಾರಿಯಿಂದ ಓಡಿ ಬೇಟೆ ಹಿಡಿಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲಿಜಾಬೆತ್ I ಇವುಗಳನ್ನು ''ಹಾಡುವ ಬೀಗಲ್'' ‌ಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅಲ್ಲದೇ ಅರಮನೆಯ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಇವು ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಸುಳಿದಾಡಿ ಮನರಂಜನೆ ಒದಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಆಕೆ ತನ್ನ ಪಾಕೆಟ್ ಬೀಗಲ್ಅನ್ನು ಊಟದ ಟೇಬಲ್ ಸುತ್ತ ಕಪ್‌ಗಳ ಬಳಿ ಸುಳಿದಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;J1858&quot;&gt;ಜೆಸ್ಸೆ (1858) ಪುಟಗಳು438–9&lt;/ref&gt; ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ತಳಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬದಲಿ ಸಂಕರದಿಂದ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಇವೇ ಆಗ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದವು. ಜಾರ್ಜ್ ಜೆಸ್ಸೆನ ''ರಿಸರ್ಚ್ ಇಂಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಡಾಗ್''  (ಬ್ರಿಟಿಶ್ ನಾಯಿಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ)ದಲ್ಲಿ 1866 ರಿಂದ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕವಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ [[ಗೆರ್ವೇಸ್ ಮರ್ಖಮ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವ ಗಾತ್ರ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಇದು:
{{bquote|little small mitten-beagle, which may be companion for a ladies kirtle, and in the field will run as cunningly as any hound whatere, only their musick is very small like reeds.&lt;ref&gt;G. Jesse vol II, pp.223-232&lt;/ref&gt;}} ಪಾಕೆಟ್ ಬೀಗಲ್‌‌‌ಗಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು 1901ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಂತಹ ಅನುವಂಶೀಯ ಗುಣಗಳು ಇಂದು ನಶಿಸಿವೆ; ಅದಲ್ಲದೇ ಆಧುನಿಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನತೆ ತುಂಬಿ ಮರುಜೀವ ಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;PB&quot;&gt;{{cite web|url=http://clubs.akc.org/NBC/NBC_FAQs.html#24.|title=What is a Pocket Beagle?|publisher=American Kennel Club|accessdate=9 July 2007|archive-date=13 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100213033217/http://clubs.akc.org/NBC/NBC_FAQs.html#24.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನ ===
[[File:Beagle ancient.jpg|thumb|right|ಈ ಚಿತ್ರವು 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ನಾಯಿಯ ಭಾರದ ಶರೀರ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಶುದ್ದ ತಳಿಯ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲ.]]
ಸುಮಾರು 1700 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎರಡು ಬೇಟೆಗಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾದ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೊಲ ಮತ್ತು ಮೊಲದ ಜಾತಿಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೇಟೆಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು: [[ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ನಾರ್ತ್ ಕಂಟ್ರಿ ಬೀಗಲ್]](ಅಥವಾ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್) ಎಂಬವು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಈ ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್ ಎತ್ತರ, ತೂಕದ ನಾಯಿ ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಚೌಕಾಕಾರದ ತಲೆ, ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಮೃದು ಕಿವಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳು ದಕ್ಷಿಣದ [[ರಿವರ್ ಟ್ರೆಂಟ್]] (ಟ್ರೆಂಟ್ ನದಿ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದವಲ್ಲದೇ ಟ್ಯಾಲ್‌ಬೊಟ್ ಹೌಂಡ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಇವು ನಿಧಾನಗತಿಯದಾದರೂ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವಾಸನಾ ಗ್ರಹಣದ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ನಾರ್ತ್ ಕಂಟ್ರಿ ಬೀಗಲ್ ಬಹುಶಃ ಟ್ಯಾಲ್‌ಬೊಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆಯ್ ಹೌಂಡ್‌ನ ಸಂಕರಿತ ತಳಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇದು [[ಯಾರ್ಕ್ ಶೈರ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಉತ್ತರ ಕೌಂಟಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್‌ಗಿಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಕಡಿಮೆ ತೂಕ ಮತ್ತು ಚೂಪಾದ ಬಾಯಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ಸದರ್ನ್ ತಳಿಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗ ಪಡೆದಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಅದರ ವಾಸನೆ ಗ್ರಹಣ ಶಕ್ತಿ ಕೊಂಚ ಕಡಿಮೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=The New Sporting Magazine|publisher=Baldwin and Craddock|year=1833|volume=4}}&lt;/ref&gt; ನರಿಗಳ ಬೇಟೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, ಎರಡೂ ತೆರನಾದ ಬೇಟೆನಾಯಿಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಹೀಗೆ ಬೀಗಲ್-ತರಹದ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ತಳಿ ಸ್ಟಾಗ್ ಹೌಂಡ್ಸ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ತಳಿ ಮಾಡಿ ಸಂಕರಿಸಿದಾಗ ಆಧುನಿಕ ಫಾಕ್ಸ್ ಹೌಂಡ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಬೀಗಲ್ ಗಾತ್ರದ ಮಾದರಿಗಳು ನಶಿಸುವ ಅಂಚಿಗೆ ಬಂದವು; ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ರೈತರು ಕೆಲವನ್ನು ಮೊಲದಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೇಟೆಗೆ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರದ ತಳಿ ಬೆಳೆಸಲು ಮುಂದಾದರು.

===ಆಧುನಿಕ ತಳಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ===
ರೆವರೆಂಡ್ ಫಿಲಿಪ್ ಹನಿವುಡ್ [[ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್]](ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶ)ನಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್ ಸಂತತಿಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡಲು 1830 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಈ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯು ನಂತರದ ಆಧುನಿಕ ಬೀಗಲ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೂಲವಾಯಿತು.
ಆದರೆ ಈ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿವರಗಳು ದೊರೆಯುವದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳು ನಾರ್ತ್ ಕಂಟ್ರಿ ಬೀಗಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಆಗ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವಿಲಿಯಮ್ ಯೋಟ್ಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಇವುಗಳಿಂದ ಬಹುಶಃ [[ಹ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್]] ಜಾತಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೀಗಲ್‌ಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಹ್ಯಾರಿಯರ್‌ನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Y110&quot;&gt;ಯೋಟ್ಟ್. ಪುಟ110&lt;/ref&gt; ಹನಿವುಡ್‌ನ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಸಣ್ಣವಾಗಿದ್ದವು, ಎದ್ದು ನಿಂತರೆ ಭುಜದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು {{convert|10|in|cm|abbr=off|lk=off}} ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಆಕಾರದವಾಗಿದ್ದವು. ಜಾನ್ ಮಿಲ್ಸ್ (''ದಿ ಸ್ಪೊರ್ಟ್ಸ್ ಮನ್ ಲೈಬ್ರರಿ''  ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ) ಪ್ರಕಾರ ಇವು ಅಪ್ಪಟ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದವು. [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಅಲ್ಬರ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಲಾರ್ಡ್ ವಿಂಟರ್ಟನ್]] ಕೂಡಾ ಬೀಗಲ್‌ನ ಒಂದು ತಳಿಯನ್ನು ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ರಾಯಲ್ ತಳಿಯು ಆಗ ತನ್ನ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹನಿವುಡ್ ತಂದ ತಳಿ ಮಾತ್ರ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಮಿಲ್ಸ್ ಪುಟ172&lt;/ref&gt;
[[File:4-beagles.jpg|thumb|right|ಆರಂಭಿಕ ಬೀಗಲ್ ನ ಚಿತ್ರಣಗಳು(ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನಿಂದ):1833,1835,ಸ್ಟೇನ್ಹೆಂಜಿಸನ್ ಮಧ್ಯಮ(1859 ಯೊಟ್ಟುನ 1852 ರ &quot;ಬೀಗಲ್ &quot;ಪ್ರತಿರೂಪದ ಮರುಪಯೋಗ)ಮತ್ತು ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಬೀಗಲ್ (1859)]]
ಆಧುನಿಕ ತಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹನಿವುಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದರೂ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಆತ ಹೆಚ್ಚು ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಥಾಮಸ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಅಲ್ಲದೇ ಬೇಟೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾದ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಎರಡು ಒಂದು ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಗಡಸು ಸ್ವಭಾವದ ಬೀಗಲ್ 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ಬದುಕಿತ್ತು; ಇವು 1969 ರಲ್ಲಿ ಶ್ವಾನ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಈಗ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಳಿದು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಬೀಗಲ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದೆಯೋ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;K7&quot;&gt;ಕ್ರೆಯೆಟರ್ ಪುಟ7&lt;/ref&gt;

ಸುಮಾರು 1840 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಬೀಗಲ್ ಮಾದರಿಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು: ಆಗ ನಾರ್ತ್ ಕಂಟ್ರಿ ಬೀಗಲ್ ಮತ್ತು ಸದರ್ನ್ ಹೌಂಡ್ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವುಗಳೆರಡಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಗಾತ್ರ, ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂಬುಗೆಯ ಗುಣ ಸಮರೂಪದ್ದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಸ್ಕೊಟ್ ಪುಟಗಳು75–8&lt;/ref&gt; 1856ರಲ್ಲಿ, &quot;ಸ್ಟೋನ್‌ಹೆಂಜ್‌&quot; (''[[ದಿ ಫೀಲ್ಡ್]]''  ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಜೊನ್ ಹೆನ್ರಿ ವಾಲ್ಶ್‌ನ ಕಲ್ಪಿತನಾಮ) ''ಮ್ಯಾನ್ಯುವಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೂರಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌'' ‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಈ ಬೀಗಲ್ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ತೆರನಾದ ತಳಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ: ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಬೀಗಲ್; ಕುಳ್ಳ ಅಥವಾ ಮಡಿಲು-ನಾಯಿ ಬೀಗಲ್; ಫಾಕ್ಸ್ ಬೀಗಲ್ (ಫಾಕ್ಸ್ ಹೌಂಡ್‌ನ ಸಣ್ಣ, ನಿಧಾನಗತಿಯ ರೂಪಾಂತರ); ಮತ್ತು ಒರಟು-ಚರ್ಮದ ಅಥವಾ [[ಟೆರಿಯರ್]] ಬೀಗಲ್, ಇದನ್ನು ಅವನು ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದರ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬೆರಿಯರ್ ತಳಿಗಳೊಂದರ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;S98&quot;&gt;ಸ್ಟೊನ್ ಹೆಂಜೆ ಪುಟಗಳು98–9&lt;/ref&gt; ಸ್ಟೋನ್‌ಹೆಂಜ್ ಪ್ರಮಾಣಕ ವಿವರಣೆಯ ಆರಂಭವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾನೆ:

{{bquote|In size the beagle measures from 10 inches, or even less, to 15. In shape they resemble the old southern hound in miniature, but with more neatness and beauty; and they also resemble that hound in style of hunting.&lt;ref name=&quot;S98&quot; /&gt;}}

1887ರಲ್ಲಿ ಅಳಿವಿನ ಅಪಾಯವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು: ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 18 ಬೀಗಲ್‌ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಯ ತಂಡಗಳಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;K9&quot;&gt;ಕ್ರೆಯೆಟರ್ ಪುಟ9&lt;/ref&gt; ಬೀಗಲ್‌ ಕ್ಲಬ್ 1890ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಪ್ರಮಾಣಕ ತಳಿಯು ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;A12&quot;&gt;ಅರ್ನೊಲ್ಡ್ ಪುಟ12&lt;/ref&gt; ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಬೀಗಲ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉತ್ತಮ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಬೀಗಲ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣಕ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು‌.&lt;ref&gt;ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟ9&lt;/ref&gt; 1902ರಲ್ಲಿ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳ ತಂಡದ ಸಂಖ್ಯೆಯು 44ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತು.&lt;ref name=&quot;K9&quot; /&gt;

===ರಫ್ತು===
ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 1840ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಮೊದಲು ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅವು ವಿವಿಧ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದವು. 1830ರಲ್ಲಿ ಹನಿವುಡ್ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದರಿಂದ, ಈ ನಾಯಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ತಳಿಯ ಸೂಚಕಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿವರಣೆಯು ನೇರ-ಕಾಲಿನ [[ಡ್ಯಾಚ್‌ಶಂಡ್]]‍‌ನಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳ ಬಲಹೀನ ತಲೆಯು ಪ್ರಮಾಣಕ-ತಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತಳಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು 1870ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಇಲಿನೋಯ್ಸ್]]‌ನ ಜನರಲ್ [[ರಿಚಾರ್ಡ್ ರೋವೆಟ್ಟ್]] ಕೆಲವು ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ರೋವೆಟ್ಟ್‌ನ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಮೊದಲ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಮಾಣಕ ತಳಿಯ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರೋವೆಟ್ಟ, L. H. ಟ್ವಾಡೆಲ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ ಎಲ್ಮೋರ್ 1887ರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಅರ್ನೊಲ್ಡ್ ಪುಟ14&lt;/ref&gt; ಬೀಗಲ್‌ಅನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್ (AKC) 1884ರಲ್ಲಿ ತಳಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಆ ತಳಿಯು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು.

===ಜನಪ್ರಿಯತೆ===
[[File:Beagle Upsy.jpg|thumb|right|ಸುಮಾರು 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಒಂದೇ ರೂಪದ ತಳಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.]]

ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಬೀಗಲ್ಸ್ 1889ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಪೀಟರ್‌ಬರೋದಲ್ಲಿನ ನಿಯತ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. UKಯಲ್ಲಿನ ಬೀಗಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ 1896ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿತು.&lt;ref name=&quot;A12&quot; /&gt; ತಳಿಯ ನಿಯತ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಏಕರೂಪದ ಪ್ರಕಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ I]]ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ರದ್ದುಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಬೀಗಲ್‌ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ತಳಿಯು ಮತ್ತೆ UKಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟಿತು: ಪಾಕೆಟ್ ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳ ಕೊನೆಯ ತಳಿಯು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಶಿಸಿಹೋಯಿತು ಹಾಗೂ ದಾಖಲಾತಿಯು ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಕೆಲವು ತಳಿಗಾರರು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರೆನಲ್ಟನ್ ಕೆನ್ನೆಲ್ಸ್) ನಾಯಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಪುನಃಚೈತ್ಯನ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು ಹಾಗೂ [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತಳಿಯು ಮತ್ತೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಯುದ್ಧವು ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ ದಾಖಲಾತಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡವು. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಮತ್ತೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡವು.&lt;ref&gt;ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟಗಳು10–12&lt;/ref&gt;
1959ರಲ್ಲಿ ದೆರವುಂಡ ವಿಕ್ಸೆನ್ [[ಕ್ರಫ್ಟ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ &quot;ಬೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಶೊ&quot; ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;A12&quot; /&gt;

ಶುದ್ಧತಳಿ ನಾಯಿಗಳಾದ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬೀಗಲ್‌ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕವು 1888ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ 1901ರಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ ಬೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಶೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. UKಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಸಮರ Iರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಯುದ್ಧವು ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ ತಳಿಯು U.S.ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಚೇತರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. 1928ರಲ್ಲಿ ಇದು [[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್ ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್‌]]ನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. 1939ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮೀಡೊವ್ಲಾರ್ಕ್ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಎಂಬ ಬೀಗಲ್‌ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಮೆರಿಕನ್-ತಳಿ ನಾಯಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;ಅರ್ನೊಲ್ಡ್ ಪುಟಗಳು14–5&lt;/ref&gt; 2008ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 12ರಂದು [[K-ರನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮಿ ಇನ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ (ಯುನೊ)]] ಎಂಬ ಬೀಗಲ್‌, ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಶೊ ವರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಫರ್ಧೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601088&amp;sid=aS4PHV8NjOW8|title=Beagle Breakthrough: Westminster Crowd Favorite Uno Is Top Dog |publisher=Bloomberg|date=2008-02-12|accessdate=13 February 2008}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಮುಖ ಹತ್ತು ಹೆಚ್ಚು-ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mail.ukcdogs.com/UKCweb.nsf/80de88211ee3f2dc8525703f004ccb1e/78e507f1bb23b06b8525704c0052462a?OpenDocument|title=Beagle Breed Standard|publisher=United Kennel Club|year=1996|accessdate=9 July 2007|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927191031/http://mail.ukcdogs.com/UKCweb.nsf/80de88211ee3f2dc8525703f004ccb1e/78e507f1bb23b06b8525704c0052462a?OpenDocument|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1953ರಿಂದ 1959ರವರೆಗೆ ಬೀಗಲ್‌ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್‌]]ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ತಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.akc.org/pdfs/press_center/popular_pooches.pdf|format=PDF|title=AKC Registration Statistics|publisher=American Kennel Club|year=2006|accessdate=11 July 2007}}&lt;/ref&gt; 2005 ಮತ್ತು 2006ರಲ್ಲಿ ಇದು ದಾಖಲಾದ 155 ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ 5ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.akc.org/reg/dogreg_stats.cfm|title=AKC Breed Registration Statistics|publisher=American Kennel Club|year=2006|accessdate=11 July 2007|archive-date=11 ಮೇ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120511200854/http://www.akc.org/reg/dogreg_stats.cfm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; UKರಲ್ಲಿ ಇದು ಅಷ್ಟೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ದಾಖಲಾತಿಗಳ ಶ್ರೇಣೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಅದು 2005 ಮತ್ತು 2006ರಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 28ನೇ ಮತ್ತು 30ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thekennelclub.org.uk/cgi-bin/item.cgi?id=926&amp;d=pg_dtl_art_news&amp;h=242&amp;f=0|title=Registration statistics for all recognised dog breeds - 2005 and 2006|publisher=The Kennel Club|accessdate=9 July 2007|archive-date=28 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070628220058/http://www.thekennelclub.org.uk/cgi-bin/item.cgi?id=926&amp;d=pg_dtl_art_news&amp;h=242&amp;f=0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ಹೆಸರು===
[[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಶನರಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ''ಎಸ್ಕ್ವೈರ್ ಆಫ್ ಲೊ ಡಿಗ್ರಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲ ಸೂಚನೆಯು ಸುಮಾರು 1475ರಲ್ಲಾಯಿತು. &quot;ಬೀಗಲ್‌&quot; ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಈ ಪದವನ್ನು [[ಫ್ರೆಂಚ್]]‌ನ ''ಬೀಗ್ವೆಯೂಲ್''  (''ಬೇಯರ್''  &quot;ತೆರೆದ ವ್ಯಾಪಕ&quot; ಮತ್ತು ''ಗ್ವೆಯೂಲ್''  &quot;ಬಾಯಿ&quot;ಯಿಂದ &quot;ತೆರೆದ ಗಂಟಲು&quot; ಎಂಬರ್ಥವಿದೆ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=beagle&amp;searchmode=none|title=Beagle|publisher=Online Etymology Dictionary|date=|accessdate=9 July 2007}}&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ &quot;ಸ್ವಲ್ಪ&quot; ಎಂಬರ್ಥವಿರುವ [[ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಥವಾ [[ಗೇಲಿಕ್]] ಪದ ''ಬೀಗ್'' ‌ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇತರ ಸಂಭಾವ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ''ಬೀಗ್ಲರ್''  (ಅಂದರೆ &quot;ಕೆಳಗೆ&quot;) ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನ್]] ''ಬೀಗೆಲೆ''  (ಅಂದರೆ &quot;ಗದರಿಸಲು&quot;).

[[ಕೆಲ್ಟಿಕ್]] ಕಾಲದಿಂದ [[ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹಳದಿ-ಕಂದುಬಣ್ಣದ [[ಕೆರ್ರಿ ಬೀಗಲ್‌]] ''ಬೀಗಲ್‌''  ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. {{convert|22|to|24|in|cm|abbr=off}}ನಲ್ಲಿ ಇದು ಆಧುವಿಕ ಕಾಲದ ಬೀಗಲ್‌ಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಬೀಗಲ್‌ನ ವಾಸನೆ ಹಿಡಿಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಆರಂಭದ ತಳಿಗಳನ್ನು ಕೆರ್ರಿ ಬೀಗಲ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಮಿಶ್ರ-ತಳಿಯಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ಬರಹಗಾರರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೂಲತಃ ಇದನ್ನು ಸಾರಂಗಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಮೊಲ ಮತ್ತು [[ಡ್ರ್ಯಾಗ್ ಬೇಟೆಗಾರಿಕೆ]]ಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thebreedsofdogs.com/KERRY_BEAGLE.htm|title=Kerry Beagle|publisher=Breeds of Dog|date=|accessdate=9 July 2007|archive-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813223627/http://www.thebreedsofdogs.com/KERRY_BEAGLE.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ವಿವರಣೆ==
===ರೂಪ===
[[File:Beagle portrait Camry.jpg|thumb|left|ಕೆನಲ್ ಕ್ಲಬ್ (UK)ನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಳತೆಗಾಗಿ ಆರಿಸಿದ್ದೆಂದರೆ ಬೀಗಲ್ ನ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಗೆ ಅದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಪಕ್ವ ತಳಿಯಾಗಿರಬೇಕೆ ವಿನಹ ಕಚ್ಚಾ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನಲ್ಲ.]]
ಬೀಗಲ್‌ನ ರೂಪವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫಾಕ್ಸ್ ಹೌಂಡ್ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತಲೆಯು ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೂತಿಯು ಗಿಡ್ಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಾಲುಗಳು ಗಿಡ್ಡವಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟ37&lt;/ref&gt; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೀಗಲ್‍‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವುಗಳ ಗ್ರಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವು ತುಂಬಾ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಾಗಬಹುದು. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ {{convert|13|and|16|in|cm|abbr=off}} ಎತ್ತರದ [[ಸ್ಕಂದ]]ವನ್ನು ಹಾಗೂ {{convert|18|and|35|lb|kg|abbr=on}}ನಷ್ಟು ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಜಾತಿಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿಗಿಂತ ಸಣ್ಣದಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ರೈಸ್ ಪುಟ147&lt;/ref&gt;

ಅವು ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ, ಚೌಕಾಕಾರದ [[ಮೂತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಮೃದು, ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ [[ತಲೆಬುರುಡೆ]]ಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು (ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಕೃತ್ತಿನ) ಬಣ್ಣದ, ಗಮ್-ಡ್ರಾಪ್ ಆಕಾರದ ಮೂಗನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ದವಡೆಯು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮೇಲಿನ ಹಲ್ಲುಗಳು ಕೆಳಗಿನ ಹಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರಿಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ,  ದವಡೆಗೆ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಂಗಂದು ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪತ್ತೇದಾರಿ-ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳು ಉದ್ದವಾಗಿ, ಮೃದುವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಬಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಮುಖದತ್ತ ತಿರುಗಿ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸುರುಳಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ, ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ ಕತ್ತನ್ನು (ಅದು ಸಾಕಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಾಗಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕತ್ತಿನ ಚರ್ಮವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಡಿಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ [[ಡ್ಯೂಲ್ಯಾಪ್]] ಇರುವ ಉದಾಹರಣೆಯೂ ಇದೆ; ಅಗಲವಾದ ಎದೆಯು ಕ್ರಮೇಣ ಸಣ್ಣದಾಗಿ [[ಹೊಟ್ಟೆ]] ಮತ್ತು [[ನಡು]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಗಿಡ್ಡ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಾಗಿದ, ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ, ಬಾಲವನ್ನು (&quot;ಸ್ಟರ್ನ್&quot; ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. &quot;ಫ್ಲ್ಯಾಗ್&quot; ಎನ್ನುವ ಬಾಲದ ಬಿಳಿ ತುದಿಯಿರುವ ತಳಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡು ನಾಯಿಯು ತಲೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಅದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಇದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;QLD&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.members.optusnet.com.au/~culorgair/beagleclubqld/booklet.pdf|format=PDF|title=What you need to know about Beagles|publisher=The Beagle Club of Queensland|accessdate=9 July 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070710215221/http://www.members.optusnet.com.au/~culorgair/beagleclubqld/booklet.pdf|archivedate=10 July 2007}}&lt;/ref&gt; ಬಾಲವು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸುರುಳಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾಯಿಯು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವಾಗ ಇದು ನೇರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೀಗಲ್‌ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳ್ಳುಳ್ಳ ಶರೀರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ, ಮೃದು, ದಪ್ಪವಾದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಕಾಲುಗಳು ನೇರವಾಗಿದ್ದು, ಶರೀರದ ಕೆಳಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಿಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳು ಮಾಂಸಖಂಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ಮಂಡಿಕೀಲಿನಲ್ಲಿ]] ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಮೇಲಿನ ಲೇಖನದಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ತಳಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ,ಅವುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರೀಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

===ಬಣ್ಣಗಳು===
[[File:Baegle dwa.jpg|thumb|right|ಒಂದು ಪೊಲಿಶ್ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್ ಗಳು ಮಸಕಾದ ತ್ರಿವರ್ಣವನ್ನು ತೋರಿರುವುದು.]]
ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳು ಅನೇಕ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳು (ಹೆಚ್ಚು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ನಸು-ಕಂದು ಛಾಯೆ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಯಾವುದೇ ಬೇಟೆನಾಯಿಗಳ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದು.

ಮೂರುಬಣ್ಣದ ನಾಯಿಗಳು ಅನೇಕ ಛಾಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕಡುಗಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಕಟಿಸಂಧಿಯ (&quot;ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬ್ಲ್ಯಾಕ್&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) &quot;ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಟ್ರಿ&quot;ಯಿಂದ ಹಿಡಿದು &quot;ಡಾರ್ಕ್ ಟ್ರಿ&quot; (ಇದರಲ್ಲಿ ಮಂಕಾದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಗುರುತುಗಳು ಕಡುವಾಗಿರುವ ಕಪ್ಪು ಗುರುತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿರುತ್ತವೆ) ಮತ್ತು &quot;ಫೇಡೆಡ್ ಟ್ರಿ&quot;(ಇದರಲ್ಲಿ ಮಂಕಾದ ಕಪ್ಪು ಗುರುತುಗಳು ಕಡು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಗುರುತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ)ಯವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಮೂರುಬಣ್ಣದ ನಾಯಿಗಳು ಅಪೂರ್ಣವಾದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನ್ನು ''ಪೈಡ್''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಯಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ತೇಪೆಯ ಕೂದಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬಿಳಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೂರುಬಣ್ಣದ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಬಿಳಿ ಭಾಗಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಎಂಟು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಪ್ಪು ಭಾಗಗಳು ಮರಿಗಳು ಬೆಳೆದಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ಕಂಡು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. (ಕಂದು ಬಣ್ಣವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹರಡಲು ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಾಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.) ಕೆಲವು ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಪ್ಪು ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಎರಡು-ಬಣ್ಣ ಜಾತಿಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಮತ್ತೊಂದು ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಬಿಳಿಯನ್ನು ಆಧಾರ ಬಣ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಳದಿ-ಕಂದು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವು ಎರಡು-ಬಣ್ಣದ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನೇಕ ಇತರ ಬಣ್ಣಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ - ನಿಂಬೆ ಬಣ್ಣ, ತುಂಬಾ ನಸು-ಹಳದಿ-ಕಂದುಬಣ್ಣ; ಕೆಂಪು, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಕಿತ್ತಳೆ, ಕಂಬುಬಣ್ಣ; ಹಾಗೂ ಯಕೃತ್ತಿನ ಬಣ್ಣ, ಕಡು ಕಂದು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ. ಯಕೃತ್ತಿನ ಬಣ್ಣವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಮಾಣಕ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಹಳದಿ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಮಚ್ಚೆಗಳಿರುವ ಜಾತಿಗಳು ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬೇರೆಬೇರೆ ಬಣ್ಣದ ಮಚ್ಚೆಗಳನ್ನು (''ಟಿಕಿಂಗ್'' ) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ನೀಲಿ-ಮಚ್ಚೆಯ ಅಥವಾ ನೀಲಿ-ಕಲೆಯ ಬೀಗಲ್. ಅದು ಹೊಂದಿರುವ ಮಚ್ಚೆಗಳು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ-ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಇದು  [[ಬ್ಲೂಟಿಕ್ ಕೂನ್‌ಹಾಂಡ್]]‌ನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮೂರು-ಬಣ್ಣಗಳ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಅವುಗಳ ಬಿಳಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟ44&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://clubs.akc.org/NBC/beagle_colors.htm|title=Beagle Colors|publisher=American Kennel Club|accessdate=9 July 2007}}&lt;/ref&gt;

===ವಾಸನೆ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ===
[[ಬೇಟೆನಾಯಿ]]ಯಂತೆಯೇ, ಬೀಗಲ್‌ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ವಾಸನೆ ಗುರುತಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;F40&quot;&gt;ಫೊಗಲ್ ಪುಟ40&lt;/ref&gt;  1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ ಪಾಲ್‌ ಸ್ಕಾಟ್‌ ಹಾಗೂ ಜಾನ್‌ ಫುಲ್ಲರ್‌ ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಾಯಿಗಳ ವರ್ತನೆ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಆರಂಭಿಸಿದರು.  {{convert|1|acre|m2|adj=on}} ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಲಿಯೊಂದನ್ನು ಇಟ್ಟು, ನಾಯಗಳು ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಅವರು ನಾಯಿಗಳ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ವಾಸನೆ ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು.  ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಒಂದು ನಿಮಿಷದೊಳಗೇ ಇಲಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದವು, ಆದರೆ [[ಫಾಕ್ಸ್‌ ಟೆರಿಯರ್]]‌ಗಳು ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು, [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಟೆರಿಯರ್]]‌ಗಳು ಇಲಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲವಾದವು.  ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ವಾಸನೆಗಿಂತಲೂ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದ ಜಾಡಿನ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲವು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, [[ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ರಕ್ಷಣಾ]] ದಳಗಳು ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ [[ಕೋಲ್ಲೀ]] ಜಾತಿಯ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕೋಲ್ಲೀ ನಾಯಿಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ವಾಸನೆ ಗುರುತಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿ ಕುಡ ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;F40&quot; /&gt;  ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳ ಉದ್ದನೆಯ ಕಿವಿಗಳು ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ತುಟಿಗಳು ಬಹುಶಃ ಮೂಗಿನ ಸನಿಹದ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಫೊಗಲ್ ಪುಟ173&lt;/ref&gt;

==ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು==
===ತಳಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳು===
[[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್]]‌ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿವೆ: {{convert|13|in|cm}} ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ 13-ಅಂಗುಲಗಳು, {{convert|13|and|15|in|cm|abbr=off}} ನಡುವಿನ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ 15-ಅಂಗುಲಗಳದ್ದು.  [[ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ (UK)]] ಹಾಗೂ [[FCI]]ಗೆ ಸೇರಿರುವ ಶ್ವಾನ ಸಮುದಾಯಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ ಎತ್ತರ {{convert|13|and|16|in|cm|abbr=off}} ನಡುವೆಯಿರುತ್ತವೆ.

[[File:BraxtonPuggle-edit1.jpg|thumb|right|ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮರಿ,ಒಂದು ಬೀಗಲ್ /ಪಗ್ ವಿಜಾತಿ ತಳಿಯು ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ತೋರುತ್ತದೆ.]]
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜಾತಿಗಳನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಆದರೆ, ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ನಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಗೀಕಾರ ದೊರೆತಿಲ್ಲ.  ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕೆನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳು {{convert|15|in|cm}} ಮೀರಿದ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. {{convert|16|in|cm}}

ಪಾಕೆಟ್‌ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಈ ವಿವಿಧಕ್ಕಾಗಿ ತಳಿ ಅಳಿದುಹೋಗಿದೆ. UK ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ 1901ರಲ್ಲಿಯೇ ಪಾಕೆಟ್‌ ಬೀಗಲ್‌ಗಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದರೂ, ಈ ಜಾತಿಯನ್ನು ಯಾವ ಕೆನೆಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಸಹ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ.  ಆಗಾಗ್ಗೆ, ಅಸಮರ್ಪಕ ಸಾಕಣೆ ಅಥವಾ ಕುಬ್ಜತೆಯ ಕಾರಣ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;PB&quot; /&gt;

ವಿಲೆಟ್‌ ರ್‌ಯಾಂಡಲ್‌ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವು ಇಸವಿ 1896ರಿಂದ, ಪ್ಯಾಚ್‌ ಹೌಂಡ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಜಾತಿಯ ನಾಯಿಗಳ ಸಾಕಣೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಜಾತಿಯ ನಾಯಿಗಳು ಮೊಲಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವು.  ಫೀಲ್ಡ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ ಪ್ಯಾಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅವು ತಮ್ಮ ತಳಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಅವು ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧಿತ ಗುರುತು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Patch Hounds|first=Willet|last=Randall|year=1967|page=9|url=http://www.baldeaglebeagles.com/flash/ss04.html|format=Flash|access-date=2010-07-01|archive-date=2009-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624223101/http://www.baldeaglebeagles.com/flash/ss04.html|url-status=dead}} ಮರು ಪಡೆದದ್ದು 12 ಜುಲೈ 2007.&lt;/ref&gt;

===ಸಂಕರ ತಳಿಗಳು===
1850ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಬೀಗಲ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌ನ ಸಂಕರತಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಟೋನ್‍‌ಹೆಂಜ್‌ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದನು. ಈ [[ಸಂಕರ ತಳಿ]]ಯು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ, ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸದ್ದು ಮಾಡದ ಹಾಗೂ ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳುವ ನಾಯಿಯೆಂದು ಮನಗಂಡನು. ಆದರೆ ಅದು ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಮೊಲವನ್ನು ಒಯ್ಯುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಸ್ಟೊನ್ ಹೆಂಜೆ ಪುಟ46&lt;/ref&gt;
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 'ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಹ' ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ. ಬೀಗಲ್‌/[[ಪಗ್‌]] ಸಂಕರ ತಳಿಯಾದ [[ಪಗಲ್]]‌ ಎಂಬ ನಾಯಿಗೆ ಅಪಾರ ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ. ಬೀಗಲ್‌ನಷ್ಟು ಕೆರಳದ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಯಮದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಈ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,174475,00.html|title=Designer Dogs: Meet the Puggle|author=Raakhee Mirchandani|publisher=Fox News|date=4 November 2005|accessdate=9 July 2007}}&lt;br&gt;* {{cite web|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/21/sunday/main1638400.shtml|title=Designing A Cuter Dog|publisher=CBS|date=6 August 2006|accessdate=9 July 2007|archive-date=1 ಜುಲೈ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701045342/http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/21/sunday/main1638400.shtml|url-status=dead}}&lt;br&gt;*
{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4684770.stm|title=Stars fuel designer dogs fashion|publisher=BBC News|date=6 February 2006|accessdate=9 July 2007}}&lt;/ref&gt;

==ಮನೋಧರ್ಮ==
[[File:BeagleNiniJule.jpg|thumb|left|ಬೀಗಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ಮತ್ತು ವಿರಾಮದ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.]]
ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯು ಏಕಪ್ರಕಾರದ ಮನೋಧರ್ಮವುಳ್ಳದ್ದು ಹಾಗೂ ಸೌಮ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ನಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಸಾಕಣೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಖುಷಿಯ ಮನೋಧರ್ಮ' ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಅವು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಅಂಜುಬುರುಕನೂ ಅಲ್ಲ.  ಅವು ಸಾಂಗತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಖುಷಿಪಡುತ್ತವೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವು ಅಪರಿಚಿತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಲಿಗೆ ಕೊಡದಿದ್ದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸ್ನೇಹ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ, [[ಪಹರೆ ನಾಯಿ]]ಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರಾದರೂ ಅಪರಿಚಿತರು ಎದುರಾದಾಗ ಬೊಗಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ, ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾವಲುನಾಯಿಯಾಗಬಲ್ಲದು. ಬೆನ್‌ ಮತ್ತು ಲಿನೆಟ್‌ ಹಾರ್ಟ್‌ 1985ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌]], [[ಕೇರ್ನ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌]], [[ಮಿನಿಯೇಚರ್‌ ಷ್ನಾಜರ್‌]], [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಹೈಲೆಂಡ್‌ ವೈಟ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಫಾಕ್ಸ್‌ ಟೆರಿಯರ್‌]] ನಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೀಗಲ್‌ಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೆರಳಬಹುದಾದ ನಾಯಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಫೊಗಲ್ ಪುಟಗಳು176–7&lt;/ref&gt;{{Ref_label|C|c|none}}  ಬೀಗಲ್ ನಾಯಿಗಳು ಬಹಳ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಬಹಳ ದೂರದ ತನಕ ಅಟ್ಟುವಿಕೆಗಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿರುವ ಕಾರಣ ಅವು ಏಕಚಿತ್ತ ಹಾಗೂ ನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಧೋರಣೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ಸುಲಭದ ಮಾತಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಅದು ವಾಸನೆಯ ಜಾಡು ಹಿಡಿದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಾಪಸ್‌ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿರುವ ವಾಸನೆಗಳಿಂದ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯು ವಿಚಲಿತವಾಗಬಹುದು. ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳುವ ಕುರಿತು ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಜಾಗರೂಕ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆಹಾರ-ನೀಡಿ ತರಬೇತಿ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಅವು ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ (ನೀರಸ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ) ಬೇಸರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ವಿಚಲಿತವಾಗುತ್ತವೆ.  [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಕೊರೆನ್‌]]ರ ''[[ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಡಾಗ್ಸ್‌]]''  ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗೆ 72ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಂತೆ, ಈ ನಾಯಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ/ವಿಧೇಯತೆ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.  ಕೊರೆನ್‌ರ ಮಾಪನವು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅಥವಾ ರಚನಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಪುಟ್ಟಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಬಹಳ ಸ್ನೇಹದಿಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನ್ನು ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅವು ಸಾಂಗತ್ಯ ಜೀವನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, [[ಅಗಲುವಿಕೆಯ ಗಾಬರಿ]]ಗೊಳಗಾಗಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಕ್ರೆಯೆಟರ್ ಪುಟಗಳು77–8&lt;/ref&gt;  ಎಲ್ಲಾ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಕೂಗಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಅಪರಿಚಿತ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಎದುರಾದಲ್ಲಿ ಅವು ಬೊಗಳುತ್ತವೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ಸಂಭಾವ್ಯ ಶತ್ರು ಎದುರಾದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ನಾಯಿಗಳು ಊಳಿಡುತ್ತವೆ (ಇದಕ್ಕೆ 'ಮಾತನಾಡುವುದು', 'ನಾಲಗೆ ಚಾಚುವುದು' ಅಥವಾ 'ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ).&lt;ref&gt;ಕ್ರೆಯೆಟರ್ ಪುಟಗಳು96&lt;/ref&gt;  ಇತರೆ ನಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೂ ಸಹ ಸಂಯಮದಿಂದಿರುತ್ತವೆ.  ವ್ಯಾಯಾಮದ ಕುರಿತು ಅವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಕಠಿಣ ಧೋರಣೆ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಯಾಮ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ಆಯಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ವಿಶ್ರಮಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಆಯಾಸವಾಗುವಂತೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ದಿನವೂ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಡ್ಯಾಗ್ ಲಿಶ್ ಪುಟ55&lt;/ref&gt;

==ಆರೋಗ್ಯ==
[[File:Beagles Puppies.png|right|thumbnail|ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಬೀಗಲ್ ಮರಿಗಳು]]
ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆಯುಷ್ಯವು 12-15 ವರ್ಷಗಳು.&lt;ref name=&quot;Cassidy Data&quot;&gt;{{cite web|url=http://users.pullman.com/lostriver/breeddata.htm|title=Dog Longevity: Breed Longevity Data|author=K. M. Cassidy|year=2007|accessdate=21 July 2007}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರದ ನಾಯಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಯುಷ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Cassidy Weight&quot;&gt;{{cite web|url=http://users.pullman.com/lostriver/weight_and_lifespan.htm|title=Dog Longevity: Breed Weight and Lifespan|author=K. M. Cassidy|year=2007|accessdate=21 July 2007}}&lt;/ref&gt;

ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು [[ಅಪಸ್ಮಾರ]]ಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಔಷಧೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು.  ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಥೈರಾಯಿಡ್‌ ಕೊರತೆ]] ಹಾಗೂ [[ಗಿಡ್ಡತನ]] ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುವವು. ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ: ಫನ್ನಿ ಪಪ್ಪಿ - ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಯಿಯು ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ದುರ್ಬಲ ಕಾಲುಗಳು, ಡೊಂಕಾದ ಬೆನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಹಜ ಆರೋಗ್ಯದಿಂದಿದ್ದರೂ, ಇದು ಹಲವು ರೀತಿಗಳ ಅಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಕೂ ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ;&lt;ref name=&quot;Probs&quot;&gt;{{cite web|url=http://clubs.akc.org/NBC/beagle_health_problems.htm|title=Beagle Health Problems|publisher=American Kennel Club|accessdate=9 July 2007|archive-date=11 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070611181229/http://clubs.akc.org/NBC/beagle_health_problems.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಹಿಪ್ ಡಿಸ್ಪ್ಲೇಶಿಯಾ(ಸೊಂಟದ ಊತ)]] - ಹ್ಯಾರಿಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇದು ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ರೈಸ್ ಪುಟ161&lt;/ref&gt;  ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಕಾಂಡ್ರೊಡಿಸ್ಟ್ರೋಫಿಕ್ (ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಸಮಸ್ಯೆಯುಳ್ಳ) ತಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳು ಮೂಳೆ-ಕೀಲು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.spinejournal.com/pt/re/spine/abstract.00007632-200605010-00005.htm;jsessionid=L2pTpfpWkgBFWsmLcwG6hQ6Qv3pwkvpgnK2Gxpz06bnGwSgLNBmH!-815685239!181195629!8091!-1 |title=Spine - Abstract: Volume 31(10) May 1, 2006 p 1094-1099 Notochord Cells Regulate Intervertebral Disc Chondrocyte Proteoglycan Production and Cell Proliferation |publisher=Spinejournal.com |date= |accessdate=2008-11-03 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[File:Beagle 745.jpg|thumb|ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸಮಸ್ಯೆಯು ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ,ಇದರಿಂದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಗಳ ಕೀಲು,ಸಂಧು ಸಮಸ್ಯೆ ಬರುತ್ತದೆ.]]
ಅಪರೂಪ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ [[ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಬಹು-ತಳೀಯ ಮೂಳೆ ಸಮಸ್ಯೆ]]ಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ (ಆಗ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು ಮೂಳೆ-ಕೀಲುಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ). ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್]]‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Probs&quot; /&gt;

ಅವುಗಳು ಉದ್ದನೆಯ ಜೋತುಬೀಳುವ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ, ಅವುಗಳ ಒಳಕಿವಿಗೆ ಗಾಳಿ ಹರಿವಾಗದೆ, ತೇವವಾದ ಗಾಳಿಯು ಕಿವಿಗಳೊಳಗೇ ಇದ್ದುಹೋಗಿ, ಕಿವಿಗಳು ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಕಣ್ಣಿನ ತೊಂದರೆಗಳೂ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು: [[ಗ್ಲಾಕೊಮ]] ಹಾಗೂ [[ಕಾರ್ನಿಯಾದ ಕ್ಷಯ]]ವು ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಣ್ಣಿನ ತೊಂದರೆಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Gelatt, Kirk N. (ed.)|title=Veterinary Ophthalmology|url=https://archive.org/details/veterinaryophtha0000unse_m3f2|edition=3rd|publisher=Lippincott, Williams &amp; Wilkins|year=1999|pages=[https://archive.org/details/veterinaryophtha0000unse_m3f2/page/656 656], 718|isbn=0-683-30076-8}}&lt;/ref&gt;  [[ಚೆರ್ರಿ ಐ]] ಎಂಬ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣುಗುಡ್ಡೆಯ ಗ್ರಂಥಿಯ ಊತ, ಹಾಗೂ, [[ಡಿಸ್ಟಿಕಿಯಾಸಿಸ್‌]] - ರೆಪ್ಪೆಗೂದಲು ಕಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಬೆಳೆದು ನವೆಯುಂಟಾಗಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ಇವೆರಡೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Probs&quot; /&gt;  ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಹಲವು ತರಹದ [[ಅಕ್ಷಿಪಟ ಕ್ಷಯ]]ಗಳಿಂದ ನರಳಬಹುದು. ನೆಸೊಲ್ಯಾಕ್ರಿಮಲ್‌ ನಾಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ ನಾಯಿಗೆ ಒಣಗಿದ ಕಣ್ಣು ಅಥವಾ ಕಣ್ಣೀರು ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Probs&quot; /&gt;

ಸಂಚಾರಿ ನಾಯಿಗಳು ತರಚುಗಳು, ಉಳುಕುಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತವೆ. ಅವು ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥೂಲಕಾಯತ್ವವು ಸಾಮನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗುವುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಹಾರ ಲಭಿಸಿದಾಗೆಲ್ಲ ತಿಂದು ಅವು ತಮ್ಮ ತೂಕವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ (ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿಸಲು) ತಮ್ಮ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Probs&quot; /&gt;  ಓಡಾಡುವಾಗ ಈ ನಾಯಿಗಳು [[ಚಿಗಟ]]ಗಳು, [[ಉಣ್ಣಿ ಹುಳು]]ಗಳು, [[ಸುಗ್ಗಿ ನುಸಿ]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಲಾಡಿಹುಳು]]ಗಳಂತಹ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಹುಲ್ಲು ಬೀಜಗಳಂತಹ ಉದ್ರೇಕಕಾರಿಗಳು ಅವುಗಳ ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ ಅಥವಾ ಪಂಜಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.&lt;ref&gt;ರೈಸ್ ಪುಟಗಳು167–74&lt;/ref&gt;

ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು [[ವಿಮುಖ ಸೀನು]] ಹಾಕುತ್ತವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಅವು ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವಂತೆ ತೋರಿದರೂ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವು ಬಾಯಿ ಹಾಗೂ ಮೂಗಿನಿಂದ ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.  ಈ ರೀತಿಯ ವರ್ತನೆಗೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದು ನಾಯಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯೊಡ್ಡದು.

==ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಜೀವನ==
===ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು===
[[File:Caynsham-beagles.jpg|thumb|right|ದಿ ಕೆಯನ್ ಶ್ಯಾಮ್ ಫೂಟ್ ಬೀಗಲ್ಸ್(c.1885)]]
ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಲಗಳನ್ನು [[ಬೇಟೆ]]ಯಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ [[ಬೀಗ್ಲಿಂಗ್]]‌ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ವೃದ್ಧರು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮಪಡದೆ ಕುದುರೆ ಸವಾರರಾಗಿ ಹೋಗುವಾಗ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಸೂಕ್ತ ಜತೆಗಾರರಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಿರಿಯರು ಸಣ್ಣ ಕುದುರೆ ಸವಾರರಾಗಿ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯ ತೋರಿಸುವ ಜಾಡಲ್ಲಿ ಸಾಗಬಹುದು. ಬೇಟೆ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ಸಾಕಲಾಗದ ಬಡ ಬೇಟೆಗಾರರಿಗೂ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿ ಸಹಯೋಗ ನೀಡುವುದುಂಟು.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಲ್ ಪುಟ42&lt;/ref&gt;  ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನರಿಗಳ ಬೇಟೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ, ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಹಗಲಿನ ಹೊತ್ತು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಬೇಟೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅಟ್ಟುವುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಜಾ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯು ಮೊಲಕ್ಕೆ ಸರಿಸಾಟಿಯೆನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹ್ಯಾರಿಯರ್‌‌ ನಾಯಿಗಳಂತೆ ಅವು ಬೇಟೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ವಾಸನೆಯ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯುವ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವು ಮೊಲವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಬೀಗಲ್‌ಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದರೆ ಒಂದುಗೂಡಿ ಓಡುತ್ತವೆ ('ಬಟ್ಟೆಹಾಸು ಹೊದಿಸುವಷ್ಟು ಸನಿಹಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತವೆ'&lt;ref name=&quot;Y110&quot; /&gt;), ಇದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ನಾಯಿಗಳು ದಾರಿತಪ್ಪಿ ಜಾಡನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.  ದಟ್ಟ ಪೊದೆಗಳುಳ್ಳ ನೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಸೆಂಟ್‌ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವಾಗ, [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಯಲ್]] ನಾಯಿ‌ಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಒಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಬ್ಲ್ಯಾಕಿ ಪುಟ77&lt;/ref&gt;

ಇನ್ನಷ್ಟು ವೇಗದ ಬೇಟೆ ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮೊಲಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳ ಬಳಕೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ''ಅನೆಕ್ಡೋಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಡಾಗ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ, ಜೆಸ್ಸೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ:
{{bquote|In rabbit-shooting, in gorse and thick cover, nothing can be more cheerful than the beagle; and they have been called rabbit-beagles from this employment, for which they are peculiarly qualified, especially those dogs which are somewhat wire-haired.&lt;ref name=&quot;J1858&quot; /&gt;}}[[File:Moritz v d Tomburg.jpg|thumb|left|ಮೊಲ ಮತ್ತು ಮೊಲ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೇಟೆಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಬೀಗಲ್ ಬಳಕೆಯಾಗಿತ್ತು.]]
ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೊಲಗಳ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. 
ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೊಲಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಪುನಃ ಜನಪ್ರಿಯ ಹವ್ಯಾಸವಾಯಿತು. ಇದು 2002ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಮಲ್ಸ್‌ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌) ಆಕ್ಟ್ 2002]] ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಹಂಟಿಂಗ್‌ ಆಕ್ಟ್‌ 2004]] ಮೊಲಗಳ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಈ ಶಾಸನದಡಿ, [[ಜಮೀನು ಮಾಲೀಕರ]] ಅನುಮತಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಗಳು ಮೊಲಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಬಹುದು.  ಬೇಟೆಗೆ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ರಕ್ತ ಚೆಲ್ಲುವಂತಹ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಯಸದ ಮಾಲೀಕರು ತಮ್ಮ ನಾಯಿಗಳ ಸಹಜ ಕುಶಲತೆಗಳಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಕೊಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಜನಪ್ರಿಯವಾದ [[ಅಣಕು ಬೇಟೆ]] ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳ ತಂಡವು ಸುಮಾರು 70 ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ತಂಡವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಬೇಟೆಗಾರರೇ ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಚದುರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನೇಕ ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ಗುಂಪಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗುಂಪಿಗೆ ಮರಳಿಸುವುದು. ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರಿಯು ತಂಡದ ಪ್ರತಿ ದಿನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇವರು ಬೇಟೆಗಾರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ವಹಿಸದೇ ಇರಬಹುದು. ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ (ಜೋಡಿಯಾಗಿ) ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;K101&quot;&gt;ಕ್ರೆಯಟರ್ ಪುಟಗಳು97–104&lt;/ref&gt;

ಯುವಜನರಿಗೆ ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಲವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬೀಗಲ್‌ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. 1902ರಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಎಟನ್]] ಕಾಲೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳ ತಂಡಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ ಪುಟಗಳು68–71&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲದೇ [[ಕೆಂಟ್]]‌ನ [[ವೇ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಇಮ್ ಪೀರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳ ತಂಡವೊಂದನ್ನು 2001ರಲ್ಲಿ [[ಅನಿಮಲ್ ಲಿಬರೇಷನ್ ಫ್ರಂಟ್]] ಕಳವುಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/1103181.stm|title=Activists steal beagle pack|publisher=BBC News|date=5 January 2001|accessdate=2007}}&lt;/ref&gt; ಶಾಲೆಗಳ ಹಾಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಬೇಟೆನಾಯಿಗಳ ತಂಡಗಳನ್ನು ಎಟನ್, [[ಮಾರ್ಲಬರೋ]], ವೇ, [[ರಾಡ್ಲೇ]],ದಿ [[ರಾಯಲ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಹಾಗು [[ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್‌ನ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್]] ಮೊದಲಾದುವು ಈಗಲೂ ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.horseandhound.co.uk/best/article.php?aid=71052&amp;cid=396|title=Directory of UK hunts 2006/2007|publisher=Horse and Hound|date=20 November 2006|accessdate=2007|archive-date=6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071006200749/http://www.horseandhound.co.uk/best/article.php?aid=71052&amp;cid=396|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳನ್ನು [[ಹಿಮ ಮೊಲ]]ಗಳು, [[ಹತ್ತಿಬಾಲದ ಮೊಲ]]ಗಳು, [[ಆಟದ ಹಕ್ಕಿ]]ಗಳು, [[ಸಣ್ಣಜಾತಿಯ ಜಿಂಕೆ]], [[ಕೆಂಪು ಜಿಂಕೆ]], [[ಕಾಡುಬೆಕ್ಕು]], [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ತೋಳ]], [[ಕಾಡು ಹಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ನರಿ]]ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ [[ಮುಂಗುಸಿಯಂತಹ ಮಾಂಸಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ]]ಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;K101&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.defra.gov.uk/rural/hunting/inquiry/evidence/mammalsoc.htm|title=Submission to Lord Burns' Committee of Inquiry into Hunting with Dogs|publisher=The Mammal Society|date=16 March 2000|accessdate=9 July 2007|archive-date=12 ಮೇ 2010|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100512151544/http://www.defra.gov.uk/rural/hunting/inquiry/evidence/mammalsoc.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇಟೆಗಾರನ ಕೋವಿಗೆ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತಂದು ಕೊಡುವ ಆಟದಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ ಕೋವಿ ನಾಯಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;K101&quot; /&gt;

===ಸಂಪರ್ಕ ತಡೆ===
[[File:CBP_Airport.jpg|thumb|ಬೀಗಲ್ ಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಚುರುಕಿನ ಮೂಗುಗಳಿವೆ,US ನ ಸೀಮಾ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಗಡಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯಸಂಸ್ಥೆವರು ಇವುಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.]]
ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌]]ನ [[ಬೀಗಲ್‌ ಬ್ರಿಗೇಡ್]] ತಂಡದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೇದಾರಿ ನಾಯಿಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ತಳಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರ ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿವೆ ಹಾಗು ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಂಡರೆ ಹೆದರುವ ಜನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಭಯವುಂಟು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ ಹಾಗು ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಾಯಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aphis.usda.gov/lpa/pubs/detdog2.html|title=USDA's Detector Dogs: Protecting American Agriculture: Why Beagles?|publisher=United States Department of Agriculture: Animal and Plant Health Inspection Service|accessdate=2007|archive-date=2007-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20070202083721/http://www.aphis.usda.gov/lpa/pubs/detdog2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇವುಗಳನ್ನು [[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ನ [[ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ]]ಯಲ್ಲಿ,[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಂಪರ್ಕ ತಡೆ ಮತ್ತು ತನಿಖಾ ಸೇವೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಹಾಗು [[ಕೆನಡಾ]], [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಪಿಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200512/06/eng20051206_226039.html|title=A beagle honored as a defender at national gate|publisher=People's Daily Online|date=6 December 2006|accessdate=9 July 2007}}&lt;br&gt;* {{cite web|url=http://www.daff.gov.au/about/media-centre/aqis-releases/2000/old_dogs_-_new_tricks_original_quarantine_k9s_on_the_scent_of_retirement|title=Old dogs&amp;nbsp;— new tricks Original quarantine K9's on the scent of retirement|publisher=Australian Government: Department of Agriculture, Fisheries and Forestry|date=30 November 2000|accessdate=9 July 2007|archive-date=5 ಮಾರ್ಚ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090305063850/http://www.daff.gov.au/about/media-centre/aqis-releases/2000/old_dogs_-_new_tricks_original_quarantine_k9s_on_the_scent_of_retirement|url-status=dead}}&lt;br&gt;* {{cite web|url=http://www.daff.gov.au/__data/assets/pdf_file/0009/111969/nairn_report.pdf|format=PDF|title=Australian Quarantine a shared responsibility|author=M.E. Nairn, P.G. Allen, A.R. Inglis and C. Tanner|publisher=Department of Primary Industries and Energy|year=1996|accessdate=9 July 2007|archive-date=10 ಜುಲೈ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070710215222/http://www.daff.gov.au/__data/assets/pdf_file/0009/111969/nairn_report.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಪೋಟಕಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಾಮಾನಿನ ಮೇಲೆ ಹಾಗು ಸಾಮಾನನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಸುತ್ತುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಹತ್ತುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕ ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ದೊಡ್ಡ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aphis.usda.gov/lpa/pubs/detdog6.html|title=USDA's Detector Dogs: Protecting American Agriculture: More Detector Dog Programs|publisher=United States Department of Agriculture: Animal and Plant Health Inspection Service|accessdate=9 July 2007|archive-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070810231215/http://www.aphis.usda.gov/lpa/pubs/detdog6.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ಪ್ರಯೋಗ===
ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರದಿಂದ ಹಾಗು ಪ್ರತಿಭಟಿಸದ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವಂತಹ ನಾಯಿಗಳ ತಳಿಗಳಾಗಿವೆ. UK ಯಲ್ಲಿ 2004ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಒಟ್ಟು 8,018 ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ 7,799 ನಾಯಿಗಳು ಬೀಗಲ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದವು (97.3%).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.official-documents.gov.uk/document/cm67/6713/6713.pdf|format=PDF|title=Statistics of Scientific Procedures on Living Animals Great Britain 2004|year=2004|publisher=Home Office|accessdate=9 July 2007}}&lt;/ref&gt;  UKಯಲ್ಲಿ 1986ರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಬಂದ [[ಪ್ರಾಣಿಗಳ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳು)ಕಾನೂನು]], ಪ್ರೈಮೇಟ್, ಕುದುರೆಯಂಥಹ ಪ್ರಾಣಿ, ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗು ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿತು. 2005ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿರ್ವಾಹಣ ಸಮಿತಿಯು (ಕಾನೂನಿನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು), ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಮಾಡಿತು.&lt;ref name=&quot;RAPC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.official-documents.gov.uk/document/hc0506/hc16/1660/1660.pdf|format=PDF|title=Report of the Animal Procedures Committee for 2004|year=2004|publisher=Home Office|accessdate=9 July 2007}}&lt;/ref&gt; 2005ರಲ್ಲಿ UKಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ 0.3% ಗಿಂತಲು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ ನಾಯಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದಂತಹ 7670 ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ 7406ರಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು (96.6%) ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;REP2005&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.official-documents.gov.uk/document/cm68/6877/6877.pdf|format=PDF|title=Statistics of Scientific Procedures on Living Animals Great Britain 2005|year=2005|publisher=Home Office|accessdate=9 July 2007}}&lt;/ref&gt; ಬಹುಪಾಲು ನಾಯಿಗಳನ್ನು [[ಹರ್ಲ್ಯಾನ್]]‌ನಂತಹ ಕಂಪೆನಿಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. UK ಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವಂತಹ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳ (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳು) ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು.&lt;ref name=&quot;RAPC&quot; /&gt;
[[File:Dogs6CCcopy.jpg|left|thumb|ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿ ಸಾಕಿದ ನಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವರಕ್ಷಕ ಔಷಧಿಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು,ಆಗಷ್ಟ್ 2000|link=Special:FilePath/Dogs6CCcopy.jpg]]

ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ec.europa.eu/enterprise/cosmetics/html/cosm_animal_test.htm|title=Cosmetics and animal tests|publisher=European Commission&amp;nbsp;— Enterprise and Industry Directorate General|year=2007|accessdate=9 July 2007|archive-date=29 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629081459/http://ec.europa.eu/enterprise/cosmetics/html/cosm_animal_test.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆದರೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಈ ನಿಷೇಧವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000085&amp;sid=ahaDhWAXharI&amp;refer=europe|title=Animal-Testing Ban for Cosmetics to Be Upheld, EU Court Rules|publisher=Bloomberg|date=24 May 2005|accessdate=9 July 2007}}&lt;/ref&gt; ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯಿತು. ಆದರೆ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಹಾಗು [[ಫುಡ್ ಆಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್]](FDA)ನಿಂದ ಪ್ರಯೋಗದ ಬಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವವರೆಗೂ ಇದು ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ. ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವಂತಹ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಿಷತ್ವ, ಆಹಾರದ ಕಲ್ಮಶಕಾರಕವನ್ನು ಹಾಗು ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಾಗ, ನೇರವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವುದರ ಬದಲಿಗೆ FDA ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಮರಿ-ಹಂದಿ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fda.gov/oc/ofacs/fdasbo/businesspub.html|title=How to do Business with FDA|publisher=US Department of Health and Human Services|accessdate=11 July 2007|archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929134716/http://www.fda.gov/oc/ofacs/fdasbo/businesspub.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ಸಜೀವಚ್ಛೇಧನ]]-ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪು, ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದೆ. 1997ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯು, UK ಯ [[ಹಂಟಿಂಗ್ ಡನ್ ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳನ್ನು ಕೋಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅರಚುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2465/is_2_31/ai_71634854/pg_2|title=Seeing Is Believing&amp;nbsp;— cruelty to dogs at Huntingdon Life Sciences|author=Zoe Broughton|publisher=The Ecologist|month=March|year=2001|accessdate=9 July 2007|archiveurl=https://archive.today/20120708054548/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2465/is_2_31/ai_71634854/pg_2/|archivedate=8 ಜುಲೈ 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಬೀಗಲ್‌‌ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಂತಹ UK-ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಯಾದ [[ಕನ್ ಸರ್ಟ್ ಕೆನೆಲ್ಸ್]], ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಂಪುಗಳು ಹೇರಿದ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ 1997ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Nicola Woolcock|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-1749489,00.html|title=Extremists seek fresh targets close to home|publisher=The Times|date=25 August 2005|accessdate=9 July 2007|location=London|archive-date=7 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107192137/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-1749489,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ===
ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಂತಹ ನಾಯಿಗಳ ತಳಿಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಲ್ಲ (ಆದರೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಸಂಶೋಧನ ಬರಹಗಳು ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿವೆ). 1972ರಿಂದ 2004ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮೂರನೇ ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು 195,157 ನಿಂದ 64,932 ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aphis.usda.gov/ac/awreports/awreport2004.pdf|format=PDF|title=FY 2004 AWA Inspections|publisher=United States Department of Agriculture: Animal and Plant Health Inspection Service|year=2004|accessdate=9 July 2007|archive-date=10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061210100928/http://www.aphis.usda.gov/ac/awreports/awreport2004.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ವಿಧಗಳನ್ನು ವರದಿಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;UKGOV&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200102/ldselect/ldanimal/150/15004.htm#a10|title=Select Committee on Animals In Scientific Procedures Report |publisher=House of Lords|year=2002|accessdate=9 July 2007}}&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲದೇ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ತನಿಖೆಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;UKGOV&quot; /&gt;

ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ: ಮೂಲಭೂತ ಜೀವಿವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಅನ್ವಯಿಕ ಮಾನವ ಔಷಧಿ, ಅನ್ವಯಿಕ ಪಶುವೈದ್ಯದ ಔಷಧಿ, ಹಾಗು ಮನುಷ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಸರದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ.&lt;ref name=&quot;REP2005&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UKGOV&quot; /&gt;

===ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳು===

ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಸಾಕಿದರೂ ಕೂಡ, ಬೀಗಲ್‌ಗಳು ಬಹುಮುಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಸಾಕು ನಾಯಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;QLD&quot; /&gt;
ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ [[ಗೆದ್ದಲನ್ನು]] ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಮೂಸು ನಾಯಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.k9centre.com/dogs/detection_dogs_/Termite_Detection_Dogs/termite_detection_dogs.html|title=Termite Detection Dogs|publisher=K9 Centre.com|accessdate=9 July 2007|archive-date=13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070413004000/http://k9centre.com/dogs/detection_dogs_/Termite_Detection_Dogs/termite_detection_dogs.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲದೇ ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಹಾಗು ಸ್ಫೋಟಕಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://parliament.nsw.gov.au/prod/PARLMENT/hansArt.nsf/V3Key/LC20011213047|title=Police Powers (Drug Detection Dogs) Bill|publisher=Parliament of New South Wales|date=13 December 2001|accessdate=9 July 2007|archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929110512/http://www.parliament.nsw.gov.au/prod/parlment/hansart.nsf/V3Key/LC20011213047|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4676233.stm|title=The unlikely enemy of the terrorist|author=Tom Geoghegan|publisher=BBC News Magazine|date=13 July 2005|accessdate=9 July 2007}}&lt;/ref&gt; ಅವುಗಳ ಉತ್ತಮ ವರ್ತನೆ ಹಾಗು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಆಕಾರದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು [[ಪ್ರಾಣಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಅಂದರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದವರನ್ನು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡುವುದು.&lt;ref&gt;ಕ್ರೆಯಟರ್ ಪುಟಗಳು89–92&lt;/ref&gt; ಜೂನ್ 2006ರಲ್ಲಿ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಬೀಗಲ್‌ ನಾಯಿಯೊಂದು ಮಾಲೀಕನ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕರೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾಲೀಕನ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/5099190.stm?ls|title=Dog praised for life-saving call|date=20 June 2006|publisher=BBC News|accessdate=9 July 2007}}&lt;/ref&gt; 2010ರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ [[ಹೈತಿ ಭೂಕಂಪದ]] ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ, ಬೀಗಲ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯ ರಕ್ಷಣ ಪಡೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಹುಡುಕುವ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವ ಬೀಗಲ್ ನಾಯಿ]] [[ಮೋಂಟಾನ ಹೋಟೆಲ್]]‌ನ ಮಾಲೀಕನನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇವನು ಬಿದ್ದಹೋಗಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡದ ಕೆಳಗೆ 100 ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ನಂತರ ಬೀಗಲ್‌ನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.twincities.com/prep/ci_14260479|title=In Haiti, a shattered symbol reluctantly yields dead|date=25 January 2010|publisher=Twin Cities Pioneer Press|accessdate=26 January 2010}}&lt;/ref&gt;

==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ==

ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ ವಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬರಹಗಾರರಾದ [[ವಿಲಿಯಂ ಶೇಕ್ ಸ್ಪಿಯರ್]], [[ಜಾನ್ ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್]], [[ಜಾನ್ ಡ್ರೈಡನ್]], [[ಥಾಮಸ್ ಟೈಕೆಲ್]], [[ಹೆನ್ರಿ ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್]] ಮತ್ತು  [[ವಿಲಿಯಂ ಕೌಪರ್]], ಹಾಗು  [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪೋಪ್]]‌ನ ಅನುವಾದಿತ ಕೃತಿಗಳಾದ [[ಹೋಮರ್]],  ''[[ಇಲಿಯಡ್]]'' ‌ನಲ್ಲಿ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಇದ್ದಂತಹ ನಾಯಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.{{Ref_label|D|d|none}}

1950 ರಿಂದ ''[[ಪಿನಟ್]]'' ‌ನ  [[ಸ್ನೂಪಿ]] ಪಾತ್ರದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ (&quot;ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೀಗಲ್‌&quot; ಆಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;ref name=&quot;mostfamousbeagle&quot; /&gt;). [[ಗಾರ್ ಫೀಲ್ಡ್]] ನ ಹಾಸ್ಯಭಾಗದ [[ಒಡಿಯೆ]] ಪಾತ್ರದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, [[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ]] [[ಬೀಗಲ್‌ ಬಾಯ್ಸ್]] ಮತ್ತು  ಬೀಗಲ್  ಬೀಗಲ್‌, [[ಹನ್ನ-ಬಾರ್ಬರ]] [[ಗ್ರೇಪ್ ಅಪೆ]] ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಅವಿರತ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಬೀಗಲ್‌ಗಳು [[ಹಾಸ್ಯ ಭಾಗ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು [[ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ಕಾರ್ಟುನ್ಸ್]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.

ಅವುಗಳು ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ''[[ಕ್ಯಾಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಾಗ್ಸ್]]''  ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಗು [[ಫಿಲಿಸ್ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್ ನೇಯ್ಲರ್]]‌ನ  ''[[ಶಿಲೊ]]''  ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ''[[ಅಂಡರ್ ಡಾಗ್]]'' ‌ನ ನೇರ-ಕಾರ್ಯ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.  ಅವುಗಳು ''[[ಆಡಿಷನ್]]'', ''[[ದಿ ಮಾನ್ ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್]]''  ಮತ್ತು  ''[[ದಿ ರಾಯಲ್ ಟೆನೆನ್ ಬೌಮ್ಸ್]]''  ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ''[[Star Trek: Enterprise]]'', ''[[ಈಸ್ಟ್ ಎಂಡರ್ಸ್]]'', ''[[ದಿ ವಂಡರ್ ಇಯರ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಟು ದಿ ಮ್ಯಾನಾರ್ ಬಾರ್ನ್]]''  ಇತರರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

[[ಬ್ಯಾರಿ ಮ್ಯಾನಿಲೊ]]ನ ಎರಡು ಬೀಗಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ  ಒಂದಾದ ಬೀಗಲ್ ಅವನ ಅನೇಕ ಆಲ್ಬಂ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. US ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಲಿಂಡನ್ ಬೈನ್ಸ್ ಜಾನ್ ಸನ್]] ಅನೇಕ ಬೀಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ವಾಗತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವನು  ಒಂದು ಬೀಗಲ್ಅನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಬೊಬ್ಬೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/FAQs/dog/doghouse.asp|title=President Johnson's Dogs|publisher=Lyndon Baines Johnson Library and Museum|accessdate=9 July 2007|archive-date=11 ಜುಲೈ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070711110752/http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/FAQs/dog/doghouse.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಾಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್]]ನ ಪ್ರವಾಸ ಪುಸ್ತಕ ''[[ದಿ ವಯೇಜ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೀಗಲ್‌]]'' ‌ಗೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮತ್ತು ''[[ಆನ್ ದ ಒರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಸೀಸ್‌]]'' ಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ [[ಅವನು ಪ್ರಯಾಣ]] ಮಾಡಿದಂತಹ &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;ಹಡಗಿಗೆ&lt;/span&gt; ಬೀಗಲ್‌ನ ತಳಿಯ ನಂತರ [[HMS ಬೀಗಲ್‌|HMS ''ಬೀಗಲ್‌'']] ಎಂಬ ಹೆಸರಿಸಿಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಇದರ ಹೆಸರನ್ನು [[ಮಾರ್ಟಿಯನ್]]‌‌ನ ''[[ಬೀಗಲ್‌ 2]]''  ಎಂಬ ಗೃಹನೌಕೆಗೂ ನೀಡಲಾಯಿತು.

==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
'''a'''  {{Note_label|A|a|none}} ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ  &quot;ಬೀಗಲ್‌&quot; (ದೊಡ್ಡಕ್ಷರ B ಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ) ಅನ್ನು ಇತರ ಬೀಗಲ್‌-ವಿಧದ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ತಳಿಗಳೊಡನೆ ವಿಂಗಂಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು.&lt;/div&gt;

'''B'''  {{Note_label|B|b|none}} ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದ ನಾಯಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಐಸ್ ಲೆಸ್ ನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು,ಹಾಗು ಪ್ರಾಚೀನ ಬ್ರಿಟನನ್ನರು ಇವುಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಯೊವಟ್ಟ್ ಪುಟ133&lt;/ref&gt;

'''C'''  {{Note_label|C|c|none}}ಹರ್ಟ್ಸ್ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು 96 ಜನತಜ್ಞರ ತಂಡದ ಮುಂದಿಟ್ಟನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಜನ  ಪಶುವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದರು  ಹಾಗು ಉಳಿದ ಅರ್ಧಜನ  ನಾಯಿ ನಿಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ತೀರ್ಪುಗಾರರು:&lt;br&gt;
{{bquote|A dog may normally be quite calm but can become very excitable when set off by such things as a ringing doorbell or an owner's movement toward the door. This characteristic may be very annoying to some people. Rank these seven breeds from least to most excitable.}}

'''D'''  {{Note_label|D|d|none}} ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಲೇಖಕರ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು:&lt;br&gt;
ಶೇಕ್ ಸ್ಪಿಯರ್: &quot;''ಸರ್ ಟಾಬಿ ಬೆಲ್ಚ್'' : ಶಿ ಈಸ್ ಬೀಗಲ್‌,  ನಿಜವಾದ-ತಳಿ, ಹಾಗು ನನ್ನನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವಳು: ವಾಟ್ ಓ' ದೆಟ್?&quot; ''[[ಟ್ವೆಲ್ತ್ ನೈಟ್]]''  (c.1600) ಅಂಕ II ದೃಶ್ಯ III &lt;br&gt;
ವೆಬ್ ಸ್ಟರ್: &quot;''ಮಿಸ್ಟ್ರೆಸ್ಸ್ ಟೆನ್ ಟರ್ ಹುಕ್''': ಯು ಆರ್ ಅ ಸ್ವೀಟ್  ಬೀಗಲ್‌&quot; ''' '' '''[[ವೆಸ್ಟ್ ವಾರ್ಡ್ ಹೊ]]'' (1607) ಅಂಕ III ಸೀನ್ IV:2'' ''' &lt;br&gt;''''''' ''' 
ಡ್ರೈಡೆನ್: &quot;ದಿ ರೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಶೇಪ್ ಅ ಬೀಗಲ್‌'ಸ್ ವೆಲ್ಪ್ ತ್ರೂ ಔಟ್, ವಿತ್ ಬ್ರಾಡರ್ ಫೋರ್ ಹೆಡ್ ಅಂಡ್ ಅ ಶಾರ್ಪರ್ ಸ್ನೌಟ್&quot; ''ದಿ ಕಾಕ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಾಕ್ಸ್'', ಎಂಡ್ ಅಗೇನ್: &quot;ಅಬೌಟ್ ಹರ್ ಫೀಟ್ ವರ್ ಲಿಟ್ಟಲ್ ಬೀಗಲ್ಲ್ಸ್ ಸೀನ್&quot; ಇನ್ ''ಪಾಲಮಾನ್ ಅಂಡ್ ಅರ್ಸೈಟ್''  ಬೋತ್ ಫ್ರಮ್ ''[[ಫ್ಯಾಬಲ್ಸ್, ಏನ್ ಷ್ಯಂಟ್ ಅಂಡ್ ಮಾಡರ್ನ್]]''  (1700)&lt;br&gt;
ಟಿಕ್ ಕೆಲ್: &quot;ಹಿಯರ್ ಲೆಟ್ ಮಿ ಟ್ರೇಸ್ ಬಿನೀತ್ ದಿ ಪರ್ಪಲ್ಡ್ ಮಾರ್ನ್, ದಿ ಡೀಪ್-ಮೌತ್'ಡ್ ಬೀಗಲ್‌, ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಪ್ರೈಟ್ಲಿ ಹಾರ್ನ್&quot; ''ಟು a ಲೇಡಿ ಬಿಫೋರ್ ಮ್ಯಾರೇಜ್''  (ಮರಣದ ನಂತರ ೧೭೪೯ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು)&lt;br&gt;
ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್: &quot;'ವಾಟ್ ದ ಡೆವಿಲ್ ವುಡ್ ಯು ಹ್ಯಾವ್ ಮಿ ಡು?' ಕ್ರೈಸ್ ದಿ ಸ್ಕ್ವೇಯರ್, ಟರ್ನಿಂಗ್ ಟು ಬ್ಲಿಫಿಲ್, 'ಐ ಕ್ಯಾನ್ ನೊ ಮೋರ್ ಟರ್ನ್ ಹರ್, ದ್ಯಾನ್ ಅ ಬೀಗಲ್‌ ಕ್ಯಾನ್ ಟರ್ನ್ ಆನ್ ಓಲ್ಡ್ ಹೇರ್.'&quot; ''[[ದಿ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಟಾಮ್ ಜೊನ್ಸ್,ಎ ಫೌಂಡ್ಲಿಂಗ್]]''  (1749) ಚಾಪ್ಟರ್7.&lt;br&gt;
ಕೌಪರ್: &quot;ಅತ್ಯತ್ತಮ ಬೆನ್ನುಟ್ಟುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ,ದಾಪುಗಾಲಿನ ಬಲ, ಇದು ನಿಜವಾದ ಬೀಗಲ್ ನ ವಾಸನೆ ನಾಯಿಯ ಗುಣವಾಗಿದೆ&quot;''ದಿ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಎರರ್ ''  (1782)&lt;br&gt;
ಪೋಪ್: &quot;ಹೀಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಈ ತಳಿಯು ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಚುರುಕಿನ ನಡಿಗೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ&quot;''ದಿ ಇಲಿಯದ್ ಆಫ್ ಹೊಮರ್ ''  (1715–20) ಬುಕ್ XV:697–8

==ಆಕರಗಳು==
*{{cite book|title=A New Owner's Guide to Beagles|url=https://archive.org/details/newownersguideto0000davi|first=David and Hazel|last=Arnold|publisher=T.F.H. Publications, Inc.|year=1998|id=ISBN 079382785X}}
*{{cite book|title=Shooting|first=Robert|last=Blakey|publisher=George Routledge and Co.|year=1854}}
*{{cite book|title=Beagles|first=E. Fitch|last=Daglish|publisher=Foyles|location=London|year=1961|isbn=0707106311}}
*{{cite book|title=The Dog's Mind|url=https://archive.org/details/dogsmind00bruc|first=Bruce|last=Fogle|publisher=Howell Book House|year=1990|isbn=0876055137}}
*{{cite book|title=Researches into the History of the British Dog Volume II|first=George|last=Jesse|publisher=Robert Hardwicke|location=London|year=1866}}
*{{cite book|title=Anecdotes of Dogs|url=https://archive.org/details/anecdotesdogs00jessgoog|first=Edward|last=Jesse|publisher=H. G. Bohn|year=1858}}
*{{cite book|title=Training Your Beagle|url=https://archive.org/details/trainingyourbeag0000krae|first=Kristine|last=Kraeuter|publisher=Barron's|year=2001|isbn=0764116487}}
*{{cite book|title=The Field Book: Or, Sports and Pastimes of the United Kingdom|url=https://archive.org/details/fieldbookorspor00unkngoog|first=William Hamilton|last=Maxwell|publisher=E. Wilson|year=1833}}
*{{cite book|title=Henry Salt: Humanitarian Reformer and Man of Letters|url=https://archive.org/details/henrysalthumanit0000hend|first=George|last=Hendrick|year=1977|publisher=University of Illinois Press|isbn=0252006119}}
*{{cite book|title=The Sportsman's Library|url=https://archive.org/details/sportsmanslibra00millgoog|first=John|last=Mills|year=1845|publisher=W. Paterson}}
*{{cite book|title=The History of the Countryside|url=https://archive.org/details/historyofcountry0000rack|first=Oliver|last=Rackham|publisher=Weidenfeld &amp; Nicholson History|year=2000|isbn=1842124404}}
*{{cite book|title=The Beagle Handbook|url=https://archive.org/details/beaglehandbook00rice|first=Dan|last=Rice|publisher=Barron's|year=2000|isbn=0764114646}}
*{{cite book|title=The Sportsman's Repository|url=https://archive.org/details/sportsmansreposi00scotrich|first=John|last=Scott|year=1845|publisher=Henry G. Bohn}}
*{{cite book|title=The Encyclopedia of North American Sporting Dogs|url=https://archive.org/details/encyclopediaofno0000unse_c0p4|first=Steve|last=Smith|publisher=Willow Creek Press|year=2002|isbn= 1572235012}}
*{{cite book|title=Manual of British Rural Sports|first=(J. H. Walsh)|last=&quot;Stonehenge&quot;|publisher=G. Routledge and Co.|location=London|year=1856}}
*{{cite book|title=On Hunting: A Sportsman's Manual Commonly Called Cynegeticus|author=Xenophon (translated by H. G. Dakyns)|year=2007|origdate=c.380 BC|publisher=eBooks@Adelaide|url=http://etext.library.adelaide.edu.au/x/xenophon/x5hu/|access-date=2010-07-01|archive-date=2007-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613115649/http://etext.library.adelaide.edu.au/x/xenophon/x5hu/|url-status=dead}}
*{{cite book|title=The Dog|url=https://archive.org/details/dog00youagoog|first=William|last=Youatt|publisher=Blanchard and Lea|year=1852}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist|2}}

==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons|Beagle}}
* {{dmoz|Recreation/Pets/Dogs/Breeds/Hound_Group/Beagle/}}
* {{dmoz|Recreation/Pets/Dogs/Breeds/Hound_Group/Beagle/Clubs/|Beagle clubs}}
* [http://www.caringcreatures.com/dogs/beagle.php ಡಾಗ್ ಬ್ರೀಡ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್- ಬೀಗಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100818233509/http://www.caringcreatures.com/dogs/beagle.php |date=2010-08-18 }}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಡಾಗ್ ಬ್ರೀಡ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಸೆಂಟ್ ಹೌಂಡ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದ ನಾಯಿ ತಳಿಗಳು]]</text>
      <sha1>e02d11u6e8r7w5tf34nwdzdqljmhhms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶುಷ್ಕಕೋಶ (ಡ್ರೈಸೆಲ್)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23869</id>
    <revision>
      <id>1428749</id>
      <parentid>1381067</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155635" sha1="mssmkul420o18drsfsby367jipqfj6m" xml:space="preserve">{{Other uses|Battery}}
[[File:Batteries.jpg|thumb|right|300px|ವಿವಿಧ ಬ್ಯಾಟರೀಗಳು (ಮೇಲೆ-ಎಡ ದಿಂದ ಕೆಳಗೆ-ಬಲಕ್ಕೆ): ಎರಡು ಎ‌ಎ, ಒಂದು ಡಿ, ಒಂದು ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಹೆಲ್ಡ್ ಹಾಮ್ ರೇಡಿಯೋ ಬ್ಯಾಟರಿ, ಎರಡು 9-ವೋಲ್ಟ್ ಪಿಪಿ3, ಎರಡು ಎ‌ಎ‌ಎ, ಒಂದು ಸಿ, ಒಂದು ಕಾಮ್‌ಕೋರ್ಡರ್ ಬ್ಯಾಟರಿ,ಒಂದು ಕಾರ್ಡ್‌ಲೆಸ್ ಫೋನ್ ಬ್ಯಾಟರಿ.]]

ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್‌ಕಾಂತೀಯ '''ಬ್ಯಾಟರಿ''' ಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೆಲ್‌]]ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಶೇಖರವಾಗಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.   ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ [[ವೊಲ್ಟಾಯಿಕ್‌ ಪೈಲ್‌]] ಸುಮಾರು 1800ರಲ್ಲಿ [[ಅಲೆಸ್ಯಾಂಡ್ರೋ ವೊಲ್ಟಾ]] ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಈ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಎಲ್ಲ ಮನೆಬಳಕೆಯ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಶಕ್ತಿ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು.   2005ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಪಂಚಾದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಬ್ಯಾಟರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಸುಮಾರು 48 [[ಬಿಲಿಯನ್‌]] [[ಯು ಎಸ್ ಡಾಲರ್‌]] ವಹಿವಾಟನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ&lt;ref&gt;[http://www.dfj.com/cgi-bin/artman/publish/article_141.shtml ಪವರ್ ಶಿಫ್ಟ್: ಡಿಎಫ್‌ಜೆ ಆನ್ ದ ಲುಕ್‌ಔಟ್ ಫಾರ್ ಮೋರ್ ಪವರ್ ಸೋರ್ಸ್ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201015849/http://www.dfj.com/cgi-bin/artman/publish/article_141.shtml |date=2005-12-01 }}. ''ಡ್ರಾಪರ್ ಫಿಶರ್ ಜರ್ವೆಟ್ಸನ್''. ನವೆಂಬರ್ 10ರ 2006ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಸುಮಾರು 6% ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;bu55&quot;&gt;ಬುಚ್‌ಮನ್,ಇಸಿಡೋರ್. [http://www.batteryuniversity.com/parttwo-55.htm ಬ್ಯಾಟರಿ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315071444/http://www.batteryuniversity.com/parttwo-55.htm |date=2010-03-15 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಅಗಸ್ಟ್ 11  2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Verify credibility|date=October 2009}}&lt;/ref&gt; ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ : [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು]] (ಬಳಸಿ ಎಸೆಯಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು), ಇವುಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದಿದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆ ಪ್ರಕಾರದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಾಗಿ [[ದ್ವಿತೀಯ ರೀತಿಯ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು [[ಚಾರ್ಜ್‌ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳನ್ನು ಪುನ: ಪುನ: ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.      ಸಣ್ಣ ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕಗಳಾಗಿ ಕಿವಿಕೇಳದವರು ಬಳಸುವ ಸಾಧನದಲ್ಲಿ, ಕೈಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ; ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಕೂಡಿಟ್ಟ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಟೆಲೆಫೋನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೆಂಜ್‌ ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಡಾಟಾ ಸೆಂಟರ್‌‍ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
{{Main|History of the battery}}
[[File:Battery symbol2.svg|thumb|right|100px|ಬ್ಯಾಟರಿಗೆ ಚಿನ್ಹೆ ಸುತ್ತಳತೆಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರ. ಇದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಮೊದಲಿನ ವಿಧ ಸ್ಚೆಮೆಟಿಕ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್‌ನಂತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು,ಒಂದು ಪ್ರವಾಹ ಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ರಾಶಿ.]] ಬ್ಯಾಟರಿ ಎಂಬ ಶಬ್ಧವನ್ನು [[ಬೆಂಜಮಿನ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್]] [[ಕ್ಯಾನನ್ ಕಂಪೆನಿಯ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು ಬಂದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ವಿವಿಧ [[ಲೈಡನ್ ಜಾರ್‌]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿದ (ಇದು ಮೊದಮೊದಲು ಬಳಸಿದ [[ಕೆಪಾಸಿಟರ್]] ಆಗಿದೆ).&lt;ref&gt;[1] ^ ಬೆಲ್ಲಿಸ್ ಮೇರಿ [http://inventors.about.com/library/inventors/blbattery.htm ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120709084556/http://inventors.about.com/library/inventors/blbattery.htm |date=2012-07-09 }}. ಎಬೌಟ್.ಕಾಮ್. ಅಗಸ್ಟ್ 11  ೨೦೦೮ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ''ಬ್ಯಾಟರಿ'' ಯು ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೆಲ್‌ಗಳಿರುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಆಗಾಗ ಇದನ್ನು ಏಕಸೆಲ್‌ನ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/battery &quot;ಬ್ಯಾಟರಿ&quot; (def. 4b)], ''ಮೇರಿಯಮ್-ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ''  (2009). 2009ರ ಮೇ 8ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಹಲವಾರು ಹಳೆಯಕಾಲದ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ತಗಡು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ಯಾಟರಿಯಂತಹ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ ಇವುಗಳನ್ನು [[ಬಾಗ್ದಾದ್ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳನ್ನು ಗಾಲ್ವಾನಿಕ್ ಸೆಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಮೆಯವು ಊಹಾತ್ಮಕವಾದುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಕೊರ್ಡರ್,ಗ್ರೇಗೋರಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. [http://www.vast.org/content/File/v1n1/CorderBattery.pdf ರೂಢಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಇತಿಹಾಸ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುವುದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910203510/http://www.vast.org/content/File/v1n1/CorderBattery.pdf |date=2008-09-10 }} (ಪಿಡಿಎಫ್).  ''ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್  ಸೈನ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್'', ಸಂಪುಟ. 1,ಸಂಖ್ಯೆ. 1. ಅಗಸ್ಟ್ 7 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಅಲೆಸ್ಯಾಂಡ್ರೋ ವೊಲ್ಟಾ 1800ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಕೋಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[1] ^ ಬೆಲ್ಲಿಸ್ ಮೇರಿ [http://inventors.about.com/library/inventors/bl_Alessandro_Volta.htm ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೋ ವೋಲ್ಟಾ - ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೋ ವೋಲ್ಟಾರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ -ವಿದ್ಯುತ್ತು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120712220408/http://inventors.about.com/library/inventors/bl_Alessandro_Volta.htm |date=2012-07-12 }}. ಎಬೌಟ್.ಕಾಮ್. ಅಗಸ್ಟ್ 7 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;   ಸುಮಾರು 1780ರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಶರೀರ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಲೂಯಿ ಗಾಲ್ವಾನಿಯು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕಪ್ಪೆಯ ಕಾಲು [[ಲೈಡನ್‌ ಜಾರ್‌]]ನ ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಿಡಿ ತಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಅದುರಿದ್ದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;ಅಸಿಮೊವ್, ಐಸಾಕ್. [http://www.wordinfo.info/words/index/info/view_unit/3548/?letter=a&amp;amp;page=1&amp;amp;spage=7&amp;amp;s=described ] ಮೇ 3  2009ರಂದು ಮರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;      1780ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಿಂಚು ಹೊಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಈ ರೀತಿಯ ಅದುರುವಿಕೆ ಕಂಡು ಬರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು.&lt;ref&gt;ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/224653/Luigi-Galvani ] ಮೇ 3  2009ರಂದು ಮರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt;  ಹಲವಾರು ವರ್ಷದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ವಾನಿಯು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸದೆಯೇ ಅದುರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.  1791ರಂದು ಅವರು ’ಪ್ರಾಣಿಜನ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್’ ಕುರಿತಾಗಿ ವರದಿಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಬೆರ್ಮಾರ್ಡಿ,ವಾಲ್ಟರ್. [http://ppp.unipv.it/Collana/Pages/Libri/Saggi/NuovaVoltiana_PDF/quattro.pdf ಹದಿನೆಂಟನೇಯ ಶತಮಾನದ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿವಾದ: ಗಾಲ್ನಿ,ವೋಲ್ಟಾ ಮತ್ತು ಇತರರು]. ''ಪವಿಯಾ ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಫಿಜಿಕ್ಸ್''. 2009ರ ಮೇ 8ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;  ಅವರು ಕಪ್ಪೆಯ ಕಾಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲವನ್ನು ಮಾಡಿದರು (FL) ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಲೋಹಗಳನ್ನು ’ಎ’ ಮತ್ತು ’ಬಿ’ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಇವೆರಡು ಕಪ್ಪೆಯ ಕಾಲಿನ ಎರಡೂ ತುದಿಗೆ ತಾಕುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾಲವೂ ಕೂಡ A-FL-B-A-FL-B...ಮುಂತಾದ ಜಾಲವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು. ಈಗಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಕಪ್ಪೆಯ ಕಾಲು [[ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ‌]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರಾಹಕ]]ದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್‌]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಲೋಹಗಳು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದವು.     ಅವರ ಗುರುತಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ ಕಪ್ಪೆ ಸತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಲೋಹಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ತಾಕಿಸಿದಾಗ ಅದು  ಅದುರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು.  ವರ್ಷದೊಳಗೆ ವೊಲ್ಟಾ ಅವರು ಕಪ್ಪೆಯ ನೀರು ಮಿಶ್ರಿತ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಡ್ ಬೋರ್ಡ್‌ನ ಉಪ್ಪು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪೆಯ ದೇಹದಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯ ರೀತಿಯ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.  ಅವರು ಅದಾಗಲೇ [[ಕೆಪಾಸಿಟನ್ಸ್‌]]ನ ಸ್ಥಾಯಿ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲಿಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಚಾರ್ಜ್‌ ಮತ್ತು ಎಲೆಟ್ರಿಕಲ್‌ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ‌(&quot;ಟೆನ್ಶನ್&quot;)ವನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.           ಈ ಅನುಭವವನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ವೊಲ್ಟ ಅವನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕರೆಂಟನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[ಗ್ಯಲ್ವಾನಿಕ್‌ ಸೆಲ್‌]] ಎಂದು ಕರೆದನು. ಸೆಲ್‌ನ ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಳ್ಳದ ಕೊನೆಯ ವೊಲ್ಟೇಜನ್ನು [[ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿ]] (ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದು [[ವೋಲ್ಟೇಜು]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಏಕಮಾನವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು  ವೋಲ್ಟನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ [[ವೋಲ್ಟ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  1800ರಲ್ಲಿ,ವೊಲ್ಟ ಬರೆದಿರುವಂತೆ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಹಲವು ವೊಲ್ಟಾಯಿಕ್‌ ಸೆಲ್‌ಗಳ ಸರಣಿಯಿಂದ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಈ ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್‌ ಪೇರಿಕೆಯು ಬೃಹತ್ತಾದ ಒಟ್ಟು ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ನ್ನು ಈ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ವೇಯ್ನ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಲ್ಲಿಯ್. [http://www.italian-american.com/volta.htm ವೋಲ್ಟಾ: ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯಪ್ರವರ್ತಕ ]. ''ದ ಇಟಾಲಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್''. ಮಾರ್ಚ್ 31,2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಅದೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಮೆ 32 ಸೆಲ್‌ ಪೇರಿಕೆಗೆ 50  ವೋಲ್ಟ್‌ನಷ್ಟು ಒಲ್ಟೇಜಿನಷ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Saslow 338&quot;&gt;ಸಾಸ್ಲೊವ್ 338.&lt;/ref&gt;   ಯುರೋಪಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಪೈಲ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುರೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=pila &quot;ಪಿಲಾ&quot; (def. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529020133/http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=pila |date=2010-05-29 }}[http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=pila 1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529020133/http://www.wordreference.com/es/en/translation.asp?spen=pila |date=2010-05-29 }}, ''ಪಾಕೇಟ್ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ''  (2005). ''WordReference.com''. ಅಗಸ್ಟ್ 6 2008ರಂದು ಮರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.wordreference.com/fren/pile &quot;ಪೈಲೆ&quot; (def. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603013713/http://www.wordreference.com/fren/pile |date=2010-06-03 }}[http://www.wordreference.com/fren/pile 2.2)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603013713/http://www.wordreference.com/fren/pile |date=2010-06-03 }}, ''ಪಾಕೇಟ್ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್-ಹ್ಯಾಚೆಟೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ''  (2005). ''WordReference.com''. ಅಗಸ್ಟ್ 6 2008ರಂದು ಮರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ವೋಲ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿದ್ದ ವೊಲ್ಟೇಜನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಸೆಲ್‌ಗಳು ಅಕ್ಷಯವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ಯೊಚಿಸಿದ್ದನು,&lt;ref&gt;ಸ್ಟಿನ್ನರ್,ಆರ್ಥರ್. [http://home.cc.umanitoba.ca/~stinner/stinner/pdfs/2007-alessandro.pdf ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೋ ವೋಲ್ಟಾ ಮತ್ತು Luigi ಗಾಲ್ವನಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910203520/http://home.cc.umanitoba.ca/~stinner/stinner/pdfs/2007-alessandro.pdf |date=2008-09-10 }} (ಪಿಡಿಎಫ್). ಅಗಸ್ಟ್ 11  2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು (ಉದಾ: ಸವೆತ)ಅದರ ಜೊತೆಗಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮಾತ್ರ ತೊಂದರೆಯಾಗಿತ್ತು, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮೈಕಲ್‌ ಫ್ಯಾರಡೆ]] 1834ರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದಂತೆ ಇದು ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿನ ನಿವಾರಿಸಲಾಗದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.ideafinder.com/history/inventions/battery.htm ವಿದ್ಯುತ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಇತಿಹಾಸ-ವಿದ್ಯುತ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಂಶೋಧನೆ]. ''ದ ಗ್ರೇಟ್ ಐಡಿಯಾ ಫಿಂಡರ್''. ಅಗಸ್ಟ್ 11  2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;    ಫ್ಯಾರಡೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಕ್ಯಾಟಯಾನ್‌‌]]ಗಳು (ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ  ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಸಿದ  ಅಯಾನ್‌ಗಳು) [[ಕ್ಯಾಥೊಡ್‌]]ಗಳ ಬಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/cation &quot;ಧನ ಅಯಾನು&quot;]. ''ಡಿಕ್ಷನರಿ.ಕಾಮ್''. ಮೊದಲು ''ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ಸ್ ರಿವೈಸ್ಡ್ ಅನೆಬ್ರಿಡ್ಜ್ಶ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ''  ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 3  2009ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಆ‍ಯ್‌ನಯಾನು]]ಗಳು (ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಸಿದ  ಅಯಾನ್‌ಗಳು) [[ಆ‍ಯ್‌ನೋಡ್‌]]ಗಳ ಬಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/anion &quot;ಅನಿಯಾನ್&quot;]. ''ಡಿಕ್ಷನರಿ.ಕಾಮ್''. ಮೊದಲು ''ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ಸ್ ರಿವೈಸ್ಡ್ ಅನೆಬ್ರಿಡ್ಜ್ಶ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ''  ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 3  2009ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೊದಲಿನ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ, ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವೋಲ್ಟೇಜುಗಳು ಅಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುತಿತ್ತು ಮತ್ತು ದೊಡ್ದ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ನಿಗದಿತ ಸಮಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.  [[1836]]ರಲ್ಲಿ [[ಡೇನಿಯಲ್‌ ಸೆಲ್‌]] ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡವು,ಆ ನಂತರದಿಂದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು  ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತಬ್ಧ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ. ಅದೊಂದೇ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ವಿತರಣಾ ಜಾಲವು ನಂತರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[http://www.mpoweruk.com/history.htm#daniell ಬ್ಯಾಟರಿ ಇತಿಹಾಸ, ತಾಂತ್ರಿಕತೆ, ಅನ್ವಯಿಕಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512173049/http://www.mpoweruk.com/history.htm#daniell |date=2011-05-12 }}. ''ಎಮ್‌ಪಿ ಪವರ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ''. ಮಾರ್ಚ್ 19 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಈ ಆರ್ದ್ರ ಕೋಶಗಳು ದ್ರವ ಎಲೆಟ್ರೊಲೈಟನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡವು,ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸೋರುವ ಮತ್ತು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬಳಸಿದ ಪತ್ರೆಗಳು ಆ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 
ಆರ್ದ ಸೆಲ್‌ನ ಈ ಗುಣಗಳು ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗದಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಹತ್ತೋಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,[[ಡ್ರೈ ಸೆಲ್‌ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳ ಆವಷ್ಕಾರವು  ಲೇಪನ ದ್ರವ್ಯ(ಪೇಸ್ಟ್‌)ದೊಂದಿಗಿನ ದ್ರವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಎಲೆಟ್ರಿಕಲ್‌ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು.&lt;ref&gt;[http://acswebcontent.acs.org/landmarks/drycell/history.html ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಇತಿಹಾಸ]. ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಆನಂತರ, ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭವಾದಂತೆಲ್ಲಾ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಹಲವು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾದವು.&lt;ref&gt;[http://www.extremetech.com/article2/0,1697,1155265,00.asp ಬ್ಯಾಟರೀಗಳು:ಇತಿಹಾಸ, ಪ್ರಸ್ತುತ, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಭವಿಷ್ಯ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105045510/http://www.extremetech.com/article2/0,1697,1155265,00.asp |date=2010-01-05 }}. ''ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರೀಮ್ ಟೆಕ್''. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10 2007ರಂಉ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

== ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ==
{{Main|Electrochemical cell}}

[[File:ElectrochemCell.png|thumb|250px|right|ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಸೇತುವೆ ವಿಯೋಜಕ ಕೊಂಡಿಯಿಂದ ಎರಡು ಅರ್ಧ-ಕೋಶಗಳು ಐಯಾನ್‌ಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ,ಆದರೆ ಜಲ ಅಣುವಿಗೆ ಅಲ್ಲ.]]

ಬ್ಯಾಟರಿಯು ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಎಲೆಟ್ರಿಕಲ್‌ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಧನ.&lt;ref&gt;&quot;ಬ್ಯಾಟರಿ&quot; (def. 6), ''ದ ರ್ಯಾಂಡಮ್ ಹೌಸ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸದ ಆವೃತ್ತಿ (2ನೇಯ ಆವೃತ್ತಿ )'', 1996 ಎಡಿಶನ್.&lt;/ref&gt; ಇದು ಸಂಖ್ಯಾತ ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್‌ ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೆಲ್‌ಗಳು, ಆ‍ಯ್‌ನಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಟಯಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಾಹಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಎರಡು ಅರ್ದಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 
ಒಂದು ಅರ್ದ ಸೆಲ್‌, ಸ್ಥಳಾಂತರ ಹೊಂದುವ [[ಆ‍ಯ್‌ನಯಾನಿ]]ರುವ (ಋಣಾತ್ಮಕವಾದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪೂರೈಸಿದ ಅಯಾನುಗಳು) ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್‌ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ,ಅದೆಂದರೆ ಆ‍ಯ್‌ನೊಡ್‌ ಅಥವಾ ಋಣಾತ್ಮಕ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರ.ಉಳಿದರ್ದ ಸೆಲ್‌, ಸ್ಥಳಾಂತರ ಹೊಂದುವ [[ಕ್ಯಾಟಯಾನಿ]]ರುವ (ಧನಾತ್ಮಕವಾದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪೂರೈಸಿದ ಅಯಾನುಗಳು) ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್‌ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅದೆಂದರೆ ಕ್ಯಥೊಡ್‌ ಅಥವಾ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರ. ‍ [[ರ‍ೆಡಾಕ್ಸ್‌]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಬಲವು, ಕ್ಯಾಥೊಡಿಗೆ ಕ್ಯಾಟಯಾನಿಂದ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿನ ಸೇರಿಸುವಿದೆಯಿಂದ) ಅಪಕರ್ಷಣ  ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌ನೊಡಿನಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌ನಾಯನಿಗೆ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿನ ಹೊರಬರುವಿಕೆಯಿಂದ) ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ದಿನ್‌ಗ್ರಾಂಡೊ 665.&lt;/ref&gt; ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಡುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ತಾಗದಿದ್ದರೂ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟಿ]]ನಿಂದ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಸೆಲ್‌ಗಳು ವಿವಿಧ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎರಡು ಅರ್ಧ ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 
ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅರ್ದ-ಸೆಲ್‌ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಅಯಾನುಗಳಿಗಾಗಿ ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟ್‌ಗಳು ಮಿಶ್ರವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ವಿಭಾಜಕವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಅರ್ದ ಸೆಲ್‌ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿ(ಅಥವಾ ಇಎಮ್‌ಎಫ್)ನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ,ಇದನ್ನು ಸೆಲ್‌ನೊಳಗಿಂದ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  
ಸೆಲ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ ಅದರ ಅರ್ಧ ಸೆಲ್‌ಗಳ ಇಎಮ್‍ಎಫ್‌ನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ವೊಲ್ಟ ಗುರುತಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;Saslow 338&quot; /&gt;  ಆದ್ದರಿಂದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರ ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ &lt;math&gt;\mathcal{E}_1&lt;/math&gt; ಆ&lt;math&gt;\mathcal{E}_2&lt;/math&gt; ಒಟ್ಟು ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ನ್ನು &lt;math&gt;\mathcal{E}_{2}-\mathcal{E}_{1}&lt;/math&gt; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು [[ಅರ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳ [[ಅಪಕರ್ಷಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ‌]]ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ದಿನ್‌ಗ್ರಾಂಡೊ 666.&lt;/ref&gt; ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಂಥ ಚಾಲನ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ&lt;math&gt;\displaystyle{\Delta V_{bat}}&lt;/math&gt; ಸೆಲ್‍ನ ತಂತಿ ಲಗತ್ತಿಸುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ  ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ''ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ವೊಲ್ಟೇಜ್‌(ವ್ಯತ್ಯಾಸ)'' ವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು  [[ವೊಲ್ಟ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;pse943&quot;&gt;ನೈಟ್ 943.&lt;/ref&gt;  ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯದ ಮತ್ತು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದ ಸೆಲ್‌ನ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ವೊಲ್ಟೇಜ್‌ನ್ನು [[ತೆರೆದ-ಮಂಡಲದ ವೊಲ್ಟೆಜ್]] ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದು ಸೆಲ್‌ನ ಇಎಮ್‌ಎಪ್‌ಗೆ ಸಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ&lt;ref name=&quot;pse976&quot;&gt;ನೈಟ್ 976.&lt;/ref&gt;, ತೆರೆದ-ಮಂಡಲದ ವೊಲ್ಟೆಜ್‌ಗಿಂತ ಸಣ್ಣ  ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೆಲ್‌ನ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ವೊಲ್ಟೇಜ್‌ ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸೆಲ್‌ನ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ವೊಲ್ಟೇಜ್‌ ತೆರೆದ-ಮಂಡಲದ ವೊಲ್ಟೆಜ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0030399.html ಟರ್ಮಿನಲ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್-ಟಿಸ್ಕಲಿ ರೆಫರೆನ್ಸ್]. ಮೊದಲಿಗೆ ''ಹಟ್ಚಿನ್‌ಸನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ''  ದಿಂದ. ಪಡೆದಿದ್ದು 21 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006.&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಮಾದರಿ ಸೆಲ್‌ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಖಾಲಿಯಾಗಿ ಸೊನ್ನೆಗೆ ಬರುವವರೆಗೂ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ ವೊಲ್ಟೇಜಿನಲ್ಲಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;math&gt;\mathcal{E}&lt;/math&gt; ಅಂಥಹ ಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ 1.5 ವ್ವೊಲ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಕೊಲಂಬಿ]]ನಷ್ಟನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು 1.5 [[ಜೌಲಿ]]ನಷ್ಟು ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ನಿಜವಾದ ಸೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ವಿದ್ಯುದಂಶ ಹೊರಹಾಕಿದಂತೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;pse976&quot; /&gt; ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಮಂಡಲದ ವೊಲ್ಟೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದಂಶ ಹೊರಹಾಕಿದಂತೆಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತದೆ. 
ವೊಲ್ಟೆಜು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮಯದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಗ್ರಾಫ್‌  ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ವಕ್ರರೇಖೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ವಕ್ರರೇಖೆಯ ಆಕಾರವು ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಂತರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://www.batteryuniversity.com/partone-22.htm  ಅಂತಸ್ಥ ಬ್ಯಾಟರಿ ನಿರೋಧಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127110931/http://www.batteryuniversity.com/partone-22.htm |date=2007-01-27 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಆಗಸ್ಟ್ 14 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Verify credibility|date=October 2009}}&lt;/ref&gt;  ಮೇಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಸೆಲ್‌ನ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗೆ ಅಡ್ದಲಾದ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ವೊಲ್ಟೇಜು ಅದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯಗಳ ರಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಾರೀಯ ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಬನ್‌-ಜಿಂಕ್‌]] ಸೆಲ್‌ಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮವಾದ 1.5 ವೊಲ್ಟ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ ಹೊಂದಿವೆ; ಅದೇ ರೀತಿ  [[NiCd]] ಮತ್ತು [[NiMH]]ಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮವಾದ 1.2 ವೊಲ್ಟ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ ಹೊಂದಿವೆ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಲೀಥಿಯಂ]] ಸಂಯುಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಲೀಥಿಯಂ ಸೆಲ್‌ಗೆ 3 ವೊಲ್ಟ್‌ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಎಮ್‌ಎಫ್‌ನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ದಿನ್‌ಗ್ರಾಂಡೊ 677.&lt;/ref&gt;

==ಬ್ಯಾಟರಿಯ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾರಗಳು==
{{Main|List of battery types}}
[[File:Batterien.jpg|thumb|ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ: ಎಸ್‌ಆರ್41/ಎಜಿ3, ಎಸ್‌ಆರ್44/ಎಜಿ13 (ಬಟನ್ ಸೆಲ್ಸ್),  9-ವೋಲ್ಟ್  ಪಿಪಿ3 ಬ್ಯಾಟರಿ, ಎ‌ಎ‌ಎ ಕೋಶ,  ಒಂದು ಎ‌ಎ ಕೋಶ, ಒಂದು ಸಿ ಕೋಶ, ಡಿ ಕೋಶ, ಮತ್ತು ಒಂದು 3R12. ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರೂಲರ್ಸ್ ಯುನಿಟ್.]]
ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಎರಡು ಸ್ಥೂಲವಾದ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ  ವಿಗಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಧವೂ ಅನುಕೂಲ ಮತ್ತು ಅನಾನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;bu50&quot;&gt;ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://batteryuniversity.com/parttwo-50.htm ಎರಡನೇಯ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಮೊದಲನೆಯವುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದೇ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100414233116/http://www.batteryuniversity.com/parttwo-50.htm |date=2010-04-14 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;
* ''ಪ್ರಾಥಮಿಕ''  ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು  (ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಿತಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ) ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗದಂತಹ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಂಥ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. 
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಕಾರಿಗಳ ಮೊದಲಿನ ಒದಗಿಸುವಿಕೆಯು ಖಾಲಿಯಾದಾಗ, ಶಕ್ತಿಯು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಂತ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಬ್ಯಾಟರಿಗೆ ತಕ್ಷಣವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ದಿನ್‌ಗ್ರಾಂಡೊ 675.&lt;/ref&gt;
* ''ದ್ವಿತೀಯ''  ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಪುನಃ ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ; ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್‌ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೆಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಮೂಲರೂಪಕ್ಕೆ ತರಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಪಿಂಕ್, ಅಧ್ಯಾಯ. 11, ವಿಭಾಗ. &quot;ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಕೋಶಗಳು.&quot;&lt;/ref&gt; ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗೆ: [[ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌]] ಮಂಡಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿ  ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೂಲರೂಪಕ್ಕೆ ತರಬಹುದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್ ಪೋಪ್]], ''ಮಾಡರ್ನ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ 15th  ಎಡಿಶನ್'', ಡಿ.ವ್ಯಾನ್ ನೊಸ್ಟ್ರಾಂಡ್ ಕಂಪನಿ,ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1899, ಪುಟಗಳು 7-11.  [[ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಆರ್ಚೀವ್]] ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ&lt;/ref&gt; ದ್ವಿತೀಯ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯದ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಸವೆತದಿಂದಾಗಿ ಅಪರಿಮಿತವಾದ ವಿದ್ಯುದಂಶವನ್ನು ಪುನಃ ಹೊಂದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು===
{{Main|Primary cell}}
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಗುಂಪು ಗೂಡಿದ ತಕ್ಷಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಒಂದು ಬಾರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲು ಬರುವಂತದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎಸೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತಹ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ತಡೆತಡೆದು ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದಿಂದ ತುಂಬಾ ದೂರದಲ್ಲಿರುವಂತಹ, ಅಂದರೆ ಇತರ  ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ದೊರಕುವಂತಹ ಅಲಾರ್ಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ವಿಧಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸಾಗದ ಕಾರಣ, ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸೆಲ್ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.  ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸೆಲ್ ಅನ್ನು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ವಿರುದ್ಧ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;durcar&quot;&gt;[http://www.duracell.com/care_disposal/care.asp ಡುರಾಸೆಲ್:ಬ್ಯಾಟರಿ ಕೇರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903062834/http://www1.duracell.com/care_disposal/care.asp |date=2011-09-03 }}. ಅಗಸ್ಟ್ 10 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;
ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಗೆಯ ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು [[ಜಿಂಕ್-ಕಾರ್ಬನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಕಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇವುಗಳು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ,&lt;ref name=&quot;enralk&quot;&gt;[http://data.energizer.com/PDFs/alkaline_appman.pdf ಕ್ಷಾರೀಯ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಕೈಪಿಡಿ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ಕೈಪಿಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101216071857/http://data.energizer.com/PDFs/alkaline_appman.pdf |date=2010-12-16 }} (ಪಿಡಿಎಫ್). ''ಎನರ್ಜೈಸರ್''. ಅಗಸ್ಟ್ 25 2008ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು 75 [[ohms]] (75 Ω) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ತೂಕದ]] ಜೊತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ-ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;bu50&quot; /&gt;

===ದ್ವಿತೀಯಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು===
{{Main|Rechargeable battery}}

ದ್ವಿತೀಯಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಮೊದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರಣ (ಚಾರ್ಜ್) ಮಾಡಲ್ಪಡಬೇಕು; ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳ ಜೊತೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ಪೂರಣವಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿರಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದಂತಹ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅಥವಾ ''[[ದ್ವಿತೀಯಕ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು''  ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಇದರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳನ್ನು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸಾಧನಗಳು ಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳು (ವಿದ್ಯುತ್ ಭರ್ತಿ ಸಾಧನಗಳು) ಅಥವಾ ರಿಚಾರ್ಜರ್‌ಗಳು (ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಸಾಧನಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಧವು [[ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://batteryuniversity.com/partone-6.htm ಲೀಡ್-ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಹುದೇ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310160759/http://www.batteryuniversity.com/partone-6.htm |date=2010-03-10 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಈ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಒಂದು ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದ್ರವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಸರಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ನೋದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ [[ಹೈಡ್ರೋಜನ್]] ಅನಿಲವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿ ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶವು ಸರಿಯಾಗಿ ಗಾಳಿ ಬರುವಂತಿರುತ್ತದೆ.  ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯೂ ಕೂಡ ಇದು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಇವುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಇದರ ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಂಗದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಟ್ಟಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು (ಸುಮಾರಾಗಿ 10Ah ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ) ಅವಶ್ಯವಾದಾಗ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿ ತೂಕ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಬಳಸುವಿಕೆಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧವು ನವೀನ [[ಕಾರ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯಾಗಿದೆ, ಅದು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ 450 [[ಆಂಪರ್]] ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/dp/B00027FRHW ವೆಕ್ಟರ್ VEC012APM ಜಂಪ್ ಸ್ಟಾರ್ಟರ್ (450 ಎಎಂಪಿ)]. ಅಮೆಜಾನ್ ಅಗಸ್ಟ್ 26 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ದ್ರವ ಎಲೆಕ್ಟೋಲೈಟ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಒಂದು ಸುಧಾರಿತ ವಿಧವು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಕವಾಟ ನಿಯಂತ್ರಿಕ ಲೆಡ್ ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯಾಗಿದೆ ([[VRLA]]), ಇದು ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.   VRLA ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಸೋರಿಕೆಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತ ಮತ್ತು ಶೆಲ್ಫ್‌ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತ, ಒಂದು ಅಚಲಗೊಂಡ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಟೈಪ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.cdtechno.com/custserv/pdf/7327.pdf ಡಿನಾಸ್ಟಿ ವಿಆರ್‌ಎಲ್‌ಎ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದೇರ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511162840/http://www.cdtechno.com/custserv/pdf/7327.pdf |date=2008-05-11 }}. ''ಸಿ&amp;amp;ಡಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್, Inc.''  ಅಗಸ್ಟ್ 26 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; VRLA ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಅಚಲಗಳನ್ನು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ:
* ''[[ಜೆಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು]]''  (ಅಥವಾ &quot;ಜೆಲ್ ಸೆಲ್&quot;) ಸೋರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಒಂದು ಅರೆ-ಘನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಟೈಪ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.
* ''[[ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯಾಟ್]]''  (Absorbed Glass Mat-AGM) ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು  ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಅನ್ನು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಫೈಬರ್‌ಗ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಇತರ ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತಹ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಹಲವಾರು &quot;ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್&quot; ವಿಧಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಘಟಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಆದ್ದರಿಂದ [[ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌]]ಗಳಂತಹ ಯಂತ್ರೋಪಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಧದ ಸೆಲ್‍ಗಳು (ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಂದ್ರತೆ]] ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದ ಅನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) [[ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್]] (NiCd), [[ನಿಕ್ಕೆಲ್-ಜಿಂಕ್]] (NiZn), [[ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಮೆಟಲ್ ಹೈಡ್ರೈಡ್]] (NiMH) ಮತ್ತು [[ಲಿಥಿಯಮ್-ಇಯೋನ್]] (Li-ion) ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.batteryuniversity.com/partone-3.htm ವಾಟ್ಸ್ ದ ಬೆಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಟರಿ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306014120/http://www.batteryuniversity.com/partone-3.htm |date=2010-03-06 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಅಗಸ್ಟ್ 26 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಲಿ-ಇಯೋನ್ ಇದು ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;bu55&quot; /&gt; ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ NiMH ಇದು NiMH ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು, ಆದರೆ [[ಶಕ್ತಿಯ ಉಪಕರಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ, [[ಎರಡು-ವಿಧದ ರೇಡಿಯೋ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು[[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಕರಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ NiCd ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;bu55&quot; /&gt;  NiZn ಇದು ಒಂದು ಹೊಸ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ, ಅದು ವ್ಯಾವಹರಿಕವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಕೂಡ ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು [[ಯುಎಸ್‌ಬಿಸೆಲ್‌]]ನಂತಹ ಆವರಿತ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ-ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಾರ್ಜರ್ ಮತ್ತು ಎ‌ಎ ಮಾದರಿಯೊಳಗಿರುವ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಸಂಯೋಜಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಚಾರ್ಜರ್‌ನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಒಂದು [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] ನೆಲೆಯ ಒಳಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಬಿರಡೆಯನ್ನು ಹಾಕುವುದರ ಮೂಲಕ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;[http://www.usbcell.com ಯುಎಸ್‌ಬಿಸೆಲ್ - ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ವಿದ್ಯುತ್‌ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಯಾವುದೇ ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಪೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಬಹುದು]. ನವೆಂಬರ್ 10ರ 2006ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಕಡಿಮೆ ಸ್ವಯಂ-ವಿಸರ್ಜನೆ]] ಮಿಶ್ರ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಾದ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಎಲ್ಲಿ ಸೆಲ್‌ಗಳು ಮೊದಲೇ ಭರ್ತಿಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯೋ ಅಂತಹ ಹೈಬ್ರಿಯೋ,&lt;ref&gt;[http://www.hybriousa.com ಧೀರ್ಘ ಕಾಲಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ನೀವು ಪುನಃ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಬಹುದು - ಹೈಬ್ರಿಯೊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210129084105/http://www.hybriousa.com/ |date=2021-01-29 }}. 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ರಿಸೈಕೋ,&lt;ref&gt;[http://www.gprecyko.com/en/index.html ಗಿಪಿ ರೀಸೈಕೊ]. 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಎನ್‌ಲೂಪ್‌ಗಳ&lt;ref&gt;[http://www.sanyo.co.jp/koho/hypertext4-eng/0511/1101-2e.html ಸ್ಯಾನ್ಯೊ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ 'ಎನೆಲೋಪ್' : ಇಪ್ಪತ್ತೋದನೇಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಡ್ರೈ ಸೆಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಬ್ಯಾಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226154520/http://www.sanyo.co.jp/koho/hypertext4-eng/0511/1101-2e.html |date=2009-02-26 }}. 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಮೂಲಕ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

===ಬ್ಯಾಟರಿ ಸೆಲ್ ವಿಧಗಳು===
ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧದ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೆಲ್‌ಗಳಿವೆ.  ಪರಿವರ್ತನೆಯು [[ಉತ್ತೇಜಕವಾದ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು, [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟಿಕ್ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು, [[ಇಂಧನ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು, [[ಫ್ಲೋ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ ಪೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pspb.org/e21/media/Compare_pvfc_v108_TN.pdf |title=Spotlight on Photovoltaics &amp; Fuel Cells: A Web-based Study &amp; Comparison |accessdate=2007-03-14 |format=PDF |pages=1–2 |archive-date=2020-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003082726/http://www.pspb.org/e21/media/Compare_pvfc_v108_TN.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

====ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್====
ಒಂದು ''ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್''  ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಒಂದು ದ್ರವ [[ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ, ದ್ರವವು ಎಲ್ಲ ಆಂತರಿಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುವುದರಿಂದ ''ಆವರಿತ ಸೆಲ್'', ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಗ್ಯಾಸ್ ಅನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ಹೊರಹಾಕುವುದರಿಂದ ''ಪ್ರಕಟಕ ಸೆಲ್‌'' ಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.  ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳು ಶುಷ್ಕ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ವಿದ್ಯುದ್ರರಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹೇಗೆ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೆಲ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು, ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿರುವ [[ಬೀಕರ್‌]]ಗಳಂತಹ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲಾ ಉಪಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.  [[ಸಾಂದ್ರಣ ಸೆಲ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧದ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್ [[ಸವೆತ]]ವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳು [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸೆಲ್‌]]ಗಳಾಗಿರಬಹುದು (ಪುನರ್ಭರ್ತಿ-ಮಾಡಲಾಗದ) ಅಥವಾ [[ದ್ವಿತೀಯಕ ಸೆಲ್‌]]ಗಳಾಗಿರಬಹುದು (ಪುನರ್ಭರ್ತಿ-ಮಾಡಬಹುದಾದ). ಮೂಲದಲ್ಲಿ [[ಡೇನಿಯಲ್ ಸೆಲ್‌]]ಗಳಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ತೆರೆದ-ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಗ್ಲಾಸ್ ಜಾರ್ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.   ಇತರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ [[ಲೆಕ್ಲಾಂಚ್ ಸೆಲ್‌]], [[ಗ್ರೋವ್ ಸೆಲ್‌]], [[ಬನ್ಸೆನ್ ಸೆಲ್‌]], [[ಕ್ರೋಮಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಸೆಲ್‌]], [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಸೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟನ್ ಸೆಲ್]]. ಲೆಕ್ಲಾಂಚ್ ಸೆಲ್ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಮೊದಲ ಶುಷ್ಕ ಕೋಶನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳೂ ಈಗಲೂ ಕೂಡ [[ಆಟೊಮೊಬೈಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಚ್‌ಗೇರ್‌]]ನ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಬೈ ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ [[ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೆಲ್ ಸೆಲ್‌]]ಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗಳು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಅಥವಾ [[ನಿಕ್ಕೆಲ್-ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್]] ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.

====ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್====
[[File:Dry cell (PSF).png|thumb|right|150px|ಡ್ರೈ ಸೆಲ್‌ಗಳ ಗೆರೆ ಕಲೆ : 1. ಹಿತ್ತಾಳೆ ಟೋಪಿ, 2. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೀಲ್, 3. ವಿಸ್ತರಣ ಜಾಗ, 4. ರಂಧ್ರವಿರುವ ಕಾರ್ಡ್‌ಬೋರ್ಡ್, 5. ಸತು ಕ್ಯಾನ್, 6. ಕಾರ್ಬನ್ ರಾಡ್, 7. ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಿಶ್ರಣ.]]
ಒಂದು ''ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್''  ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಅಚಲವನ್ನು ಒಂದು ಅಂಟಿನಂತೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ. ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಯಾವುದೇ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡಿದಾಗ ಇದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಅನ್ನು ಸೋರುವಂತೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶುಷ್ಕ ಕೋಶನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ  ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲೇ ಬೇಕು, ಇದು ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡಿದಾಗ ಅಥವಾ ಒರಟಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಸೋರುವ ಅಥವಾ ಹೊರಚೆಲ್ಲುವ ಬುರುಗಿನ ದ್ರವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರದಿರುವುದರ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭವಗುವಂತಹ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಗ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತುಲನೆಯ ಮುಖಾಂತರ, ಮೊದಲ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್‌ಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಲೆಡ್ ಸರಳುಗಳು ತೆರೆದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ತೂಗಾಡುವಂತಿರುವ ಶಿಥಿಲ ಗ್ಲಾಸ್ ಪಾತ್ರೆಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಸೋರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾಗಿದ್ದವು. ಒಂದು ತಲೆಕೆಳಗಾದ ಆರ್ದ್ರ ಸೆಲ್ ಸೋರಬಹುದು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್ ಸೋರಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. [[ಜೆಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯವರೆಗೆ, ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಶುಷ್ಕ ಕೋಶನ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಸಾಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಶುಷ್ಕ ಸೆಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯು [[ಜಿಂಕ್-ಕಾರ್ಬನ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಒಂದು ಸೆಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶುಷ್ಕ [[ಲೆಕ್ಲಾಂಚ್ ಸೆಲ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ (ಎರಡೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ [[ಜಿಂಕ್]]-[[ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಯೋಕ್ಸೈಡ್]] ಸಂಯೋಜನವನ್ನು ಬಳಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ) ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಅದೇ ರೀತಿಯ 1.5 [[ವೋಲ್ಟ್]] ಸಾಧಾರಣ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಒಂದು ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ಶುಷ್ಕ ಕೋಶ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಒಂದು [[ಜಿಂಕ್]] ಆನೋಡ್ (ನಕರಾತ್ಮಕ ಧ್ರುವ) ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸಿಲಿಂಡರ್ ಪೊಟ್‌ನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರಳಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಕಾರ್ಬನ್]] ಕ್ಯಾಥೋಡ್ (ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಧ್ರುವ) ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಇದು ಜಿಂಕ್ ಆನೋಡ್‌ನ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಟಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಮೋನಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಕ್ಯಾಥೋಡ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಉಳಿದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವು ಅಮೋನಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ದ್ವಿತೀಯಕ ಅಂಟಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ [[ಅಧ್ರುವೀಕಾರಕ]]ವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ನವೀನ ವಿಧಗಳಾದ ’ಹೆಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ, ಅಮೋನಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಇದು [[ಜಿಂಕ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್‌]]ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

====ಕರಗಿದ ಸಾಲ್ಟ್ (ಕ್ಷಾರ)====

ಒಂದು [[ಕರಗಿದ ಕ್ಷಾರ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯು ಒಂದು ಕರಗಿದ [[ಕ್ಷಾರ]]ವನ್ನು ಇದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಆಗಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ಬ್ಯಾಟರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ [[ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ]] ಮತ್ತು [[ಬಲದ ಸಾಂದ್ರತೆ]] ಅವುಗಳನ್ನು [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವಾಹನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯೋಗಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ತಾಪವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಅವುಗಳು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು.

====ರಿಸರ್ವ್====
ಒಂದು [[ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಯನ್ನು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಇದರ ಆಂತರಿಕ ಭಾಗಗಳು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟೋಲೈಟ್) ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯೋ ಆಗ ಇದು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ [[ಫ್ಯೂಸ್‌]]ನ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಒಂದು ಬೆಂಕಿಯುಗುಳುತ್ತಿರುವ ಗನ್‌ನ ಸಂಘರ್ಷದ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವನ್ನಾಗಿಸಬಹುದು, ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಫ್ಯೂಸ್‌ನ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿಸಲು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ‌ನ ಒಂದು ಕೋಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಬಹುದು. ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಸಂಗ್ರಹಿಕೆಯ (ವರ್ಷಗಳು) ನಂತರದ ಕಡಿಮೆ ಸೇವೆಯ ಅವಧಿಗಾಗಿ (ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ನಿಮಿಷಗಳು) ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.

===ಬ್ಯಾಟರಿ ಸೆಲ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ===
ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ತೂಕದ ಚಕ್ರ, ಚಾರ್ಜ್ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಜೀವಿತಾವಧಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಂತರಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕತೆ ಮತ್ತು [[ವಿದ್ಯುತ್]] ವ್ಯಯ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಬದಲಾಗಬಹುದು.

== ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆ ==
[[File:Battery checker.jpg|thumb|left|200px|ಬ್ಯಾಟರಿ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಒಂದು ಡಿವೈಸ್.]]
ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಘಟಕಗಳು ಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸೆಲ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸೆಲ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೆಲ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ [[ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಸೆಲ್‌]]ಗಳು), ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ತೆರೆದ-ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;aappc&quot; /&gt; ಸೆಲ್‌ನೊಳಗಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಹರವು (ವ್ಯಾಪ್ತಿ) (ಅದು ಸಮಯದ ಜೊತೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು), ಬ್ಯಾಟರಿಯು ನೀಡಬಹುದಾದ ಕೊನೆಯ ವೋಲ್ಟೇಜ್, ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;aappc&quot;&gt;[http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp ಬ್ಯಾಟರಿ ಜ್ಞಾನ - ಎ‌ಎ ಪೊರ್ಟೇಬಲ್ ಪವರ್ ಕಾರ್ಪ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523105752/http://www.aaportablepower.com/BatteryKnowledge/BatteryKnowledge.asp |date=2007-05-23 }}. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 21 2006ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;  ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ದೊರಕಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;techlib&quot;&gt;[http://www.techlib.com/reference/batteries.html ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ - ಟೆಕ್‌ಲಿಬ್]. ಏಪ್ರಿಲ್‌  21 2006ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;  ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ದೊರಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ನಮೂದಿಸುವ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ೨೦ ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ 68 F° (20 C°)ನಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸುವ ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ, ಪ್ರತಿ ಸೆಲ್‌ನ ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ಗೆ ೨೦ ಘಂಟೆಗಳನ್ನು ಗುಣಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.    100 A·h ದರ್ಜೆಯ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು [[ಕೋಣೆಯ ಉಷ್ಣಾಂಶ]]ದಲ್ಲಿ ೨೦ ಘಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 5 A ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಇದು 50 A ಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಗೋಚರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;bu16&quot;&gt;ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://www.batteryuniversity.com/partone-16.htm ಡಿಸ್ಚಾರ್ಜ್ ವಿಧಾನಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718052323/http://www.batteryuniversity.com/partone-16.htm |date=2010-07-18 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಅಗಸ್ಟ್ 14  2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಯ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮಯ, ಮತ್ತು ಲೆಡ್ ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು (ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ) [[ಪ್ಯೂಕರ್ಟ್‌ನ ನಿಯಮ]]ದಿಂದ ಅಂದಾಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ:  
:&lt;math&gt;t = \frac {Q_P} {I^k}&lt;/math&gt;
ಇದರಲ್ಲಿ
:&lt;math&gt;Q_P&lt;/math&gt; ಇದು 1 amp ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
::&lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ಇದು ಬ್ಯಾಟರಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ ([[A]]).
:::&lt;math&gt;t&lt;/math&gt; ಇದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸಮಯದ ಮೊತ್ತ (ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ)
::::&lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ಇದು ಸರಿಸುಮಾರ 1.3 ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
''I'' ನ ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಂತರಿಕ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಒಳಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡಬೇಕು.

ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ನಷ್ಟಗಳು, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಇಯೋನ್ ಪ್ರಸಾರಣಗಳ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ [[ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವ]]ವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪ್ರಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಶಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗಿಂತ &lt;ref name=&quot;bu16&quot; /&gt; ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಮಾಣವು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಇದು ದೀರ್ಘ ಸಮಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇದರ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಜೊತೆ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಅನುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಭಾರದ ಪರಿಮಿತಿಯು ಅತಿಕ್ರಮಣವಾಗದ ಹೊರತು, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ನ ಸಾಧನ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಮರಾ]]ಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚು-ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ತೂಕ ಸಾಧನಗಳ, ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಕಡಿಮೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಶಕ್ತಿಗೆ, ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;bu50&quot; /&gt;   ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2000 mA·h ಪ್ರಮಾಣಿತ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಪೂರ್ತಿ ಎರಡು ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ 1 A ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು 10-ಘಂಟೆ ಅಥವಾ 20-ಘಂಟೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿರಬೇಕು.

=== ವೇಗವಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗುವ, ದೊಡ್ಡದಾದ, ಮತ್ತು ಹಗುರವಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು  ===

[[ಲೀಥಿಯಮ್ ಐರನ್ ಫಾಸ್ಪೇಟ್ (LiFePO4) ಬ್ಯಾಟರಿ|ಲೀಥಿಯಮ್ ಐರನ್ ಫಾಸ್ಪೇಟ್ (LiFePO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;) ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು [[ಸುಪರ್‌ಕ್ಯಾಪಾಸಿಟರ್‌]]ಗಳ ನಂತರದ, ವೇಗವಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗುವ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;ಕಾಂಗ್,ಬಿ. ಮತ್ತು ಸೆಡೆರ್,ಜಿ. (2009) [http://www.nature.com/nature/journal/v458/n7235/abs/nature07853.html &quot; ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಚಾರ್‌ಗೆ ಬ್ಯಾಟರಿ ವಸ್ತುಗಳು&quot;] ''ನೇಚರ್''  '''458''' : 190-3. [http://media.nature.com/download/nature/nature/podcast/v458/n7235/nature-2009-03-12.mp3 1:00-6:50 (ಆಡಿಯೋ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222092433/http://media.nature.com/download/nature/nature/podcast/v458/n7235/nature-2009-03-12.mp3 |date=2012-02-22 }}&lt;/ref&gt; [[ಫೇರ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅಲಸ್ಕಾ]]ದಲ್ಲಿನ, [[Ni-Cd]] ಕೋಶಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಟರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಕಾನ್‌ವೇ,ಇ. (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2 2008) [http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3312118/World%27s-biggest-battery-switched-on-in-Alaska.html ಅಲಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸ್ವೀಚ್ ಆನ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251012154126/http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/3312118/World%27s-biggest-battery-switched-on-in-Alaska.html |date=2025-10-12 }} ''Telegraph.co.uk''&lt;/ref&gt; [[ಸೋಡಿಯಮ್-ಸಲ್ಫರ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು [[ಗಾಳಿಯ ಬಲ]]ವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಬೈಯೆಲ್ಲೊ,ಡಿ.(ಡಿಸೆಂಬರ್ 22, 2008) [http://www.sciam.com/article.cfm?id=storing-the-breeze-new-battery-might-make-wind-power-reliable &quot;ಮಂದಾನಿಲ ಸಂಗ್ರಹಣೆ: ಹೊಸ ಬ್ಯಾಟರಿ ಪವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ&quot;] ''ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಮೆರಿಕನ್''&lt;/ref&gt; [[ಲೀಥಿಯಮ್-ಸಲ್ಫರ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು ದೀರ್ಘವಾದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೋಲಾರ್ ಶಕ್ತಿಯುತ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳ್ಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref&gt;ಅಮೋಸ್, ಜೆ. (ಅಗಸ್ಟ್ 24  2008) [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7577493.stm &quot;ಸೌರ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಡಿ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿತು&quot;] ''ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್''&lt;/ref&gt; ಲೀಥಿಯಮ್-ಇಯೋನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಿಸುವಿಕೆಯ ವೇಗವು ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.electronicsweekly.com/Articles/2009/03/12/45653/mit-fast-charges-li-ion-batteries.htm ಲೀಥಿಯಮ್-ಐಯಾನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಪುನಃಚಾರ್ಚ್ ಮಾಡುವ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು]&lt;/ref&gt;

== ಬ್ಯಾಟರಿ ಜೀವಿತಾವಧಿ ==
=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿ ===
ಮೂಲ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ನಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊರತೆಗೆಯಲ್ಪಡದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ (ಅಥವಾ &quot;ಪ್ರಾಥಮಿಕ&quot;) ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 20°–30&amp;nbsp;°C ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಚಾರ್ಜ್‌ನ ೮ ರಿಂದ ೨೦ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.corrosion-doctors.org/Batteries/self-compare.htm ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಸ್ವ ಡಿಸ್ಚಾರ್ಜ್ - ಕರೊಶನ್ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್ ]. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;    ಯಾವುದೇ ತೂಕವು ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದಾಗ ಸೆಲ್‌ನೊಳಗಡೆ ಉಂಟಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್-ಉತ್ಪಾದಿಸದ &quot;ಬದಿಯ&quot; ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು &quot;ಸ್ವಯಂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆ&quot; ಪ್ರಮಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ  ಬದಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಘನೀಭವಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ನಷ್ಟವಾಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.   ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಒಂದು ಎ‌ಎ ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಇದು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1.6 ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.batteryuniversity.com/partone-15.htm |title=ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಚಾರ್ಜ್ ಆಗುವಿಕೆ |access-date=2010-07-02 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808151049/http://www.batteryuniversity.com/partone-15.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==== ಬ್ಯಾಟರಿ ಗಾತ್ರಗಳು ====
{{Main|List of battery sizes}}

===ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿ===
[[File:Recarregável.JPG|thumb|right|ರೀಚಾರ್ಜೆಬಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು.]]
ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ವಿಶೆಷವಾಗಿ [[ನಿಕ್ಕೆಲ್]]-ಆಧಾರಿತ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು; ಹೊಸತಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು NiCd ಇದರ ಚಾರ್ಜ್‌ನ 10%ವನ್ನು ಮೊದಲ 24 ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಂತರ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗೆ 10% ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;bu32&quot;&gt;ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://www.batteryuniversity.com/parttwo-32.htm ಸರಿ-ಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100808151945/http://www.batteryuniversity.com/parttwo-32.htm |date=2010-08-08 }}. ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;    ಆದಾಗ್ಯೂ, ನವೀನ ಲೀಥಿಯಮ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿವೆ (ಆದರೆ ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ).&lt;ref name=&quot;bu32&quot; /&gt;  ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಕ್ಕೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಭಾಗಶಃ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬಳಕೆಗೂ ಮುನ್ನ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲ್ಪಡಬೇಕು.&lt;ref&gt;[http://www.energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx ಎನರ್ಜೀಯರ್ ಪುನಃಚಾರ್ಜ್‌ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಾರ್ಜರ್‌‍ಗಳು: ಪದೇಪದೇ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209174717/http://energizer.com/products/hightech-batteries/rechargeables/faq/Pages/faq.aspx |date=2009-02-09 }}. ''ಎನರ್ಜೀಯರ್''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಒಳಾಂಶಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಪ್ರತಿ ಚಾರ್ಜ್/ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಷ್ಟವಾಗುವಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಮೆಟಲ್ ಹೈಡ್ರೈಡ್ (NiMH) ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು (1700-2000 mA·h) ಸುಮಾರು 1000 ಚಕ್ರಗಳವರೆಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಹಾಗೆಯೇ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ NiMH ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು (2500 mA·h ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ) 500 ಚಕ್ರಗಳವರೆಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;tomdistr&quot;&gt;[http://www.nimhbattery.com/batteries-rechargeable-tips-win.htm ರೀಚಾರ್ಜೆಬಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಟಿಪ್ಸ್ - ಎನ್‌ಐಎಮ್‌ಎಚ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808232821/http://nimhbattery.com/batteries-rechargeable-tips-win.htm |date=2007-08-08 }}. ಅಗಸ್ಟ್ 10 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್ (NiCd) ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅವುಗಳ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಬಳಕೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮೀರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ 1,000 ಚಕ್ರಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಬಯಸುತ್ತವೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಒಂದು ವೇಗವಾದ ಭರ್ತಿಯು, ಒಂದು ನಿಧಾನವಾದ ರಾತ್ರಿಪೂರ್ತಿ ಭರ್ತಿಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಕಡಿಮೆ ಜೀವಿತಾವಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;tomdistr&quot; /&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾತ್ರಿಪೂರ್ತಿಯ ಭರ್ತಿಯು  &quot;ತೀಕ್ಷ್ಣ&quot; ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಭರ್ತಿಯಾದಾಗ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಿಲ್ಲ, ನಂತರ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಭರ್ತಿಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.greenbatteries.com/batterymyths.html#Quick ಬ್ಯಾಟರಿ ಮಿಥ್ಯಗಳು vs ಬ್ಯಾಟರಿ ವಾಸ್ತವಗಳು - ಉಚಿತ ಮಾಹಿತಿ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ನಿಮಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ]. ಅಗಸ್ಟ್ 10 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಅಧೋಗತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರಗಳಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟೋಲೈಟ್ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರಗಳಿಂದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಘಟಕಗಳು ಹೊರಬೀಳುವುದರ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.  NiCd ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅವುಗಳು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾದುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ಒಂದು ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪೂರ್ತಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಜೊತೆಯಿಲ್ಲದೇ, ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗಳು ವಿದ್ಯುದ್ವಾರಗಳ ಮೆಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಬ್ಯಾಟರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿನ ಈ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆಯು &quot;[[ಜ್ಞಾಪಶಕ್ತಿ ಪರಿಣಾಮ]]&quot;ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯುದ್ವಾರ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್ ವಿಭಜಕವನ್ನೂ ಕೂಡ ಭೇದಿಸುತ್ತವೆ, ಅದರ ಮೂಲಕ ಶಾರ್ಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. NiMH, ಆದಾಗ್ಯೂ ರಸಾಯನಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಸೃಶವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಈ ಹಂತದವರೆಗಿನ ಮೆಮೊರಿ ಇಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ಭಾದೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{೧”ನೆನಪಿನ ಪ್ರಭಾವ’ಎಂದರೆ ಅರ್ಥವೇನು?{/1}. ಅಗಸ್ಟ್ 10 2007ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಅದರ ಜೀವಿತಾವಹಿಯ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಇದು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mpoweruk.com/life.htm |title=ಬ್ಯಾಟರಿ ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವುದು ಹೇಗೆ |access-date=2010-07-02 |archive-date=2011-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714123145/http://www.mpoweruk.com/life.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆಟೊಮೋಟಿವ್ ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಒರಟಾದ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;bu6&quot;&gt;ಬುಚ್‌ಮನ್,ಐಸಿಡೋರ್. [http://www.batteryuniversity.com/partone-6.htm ಲೀಡ್-ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಹುದೇ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100717063121/http://www.batteryuniversity.com/partone-6.htm |date=2010-07-17 }} ''ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಕಂಪನ, ಆಘಾತ, ತಾಪ, ಶೀತ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಲೆಡ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳ [[ಸಲ್ಫೇಷನ್‌]]ಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೆಲವು ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಿಯಮಿತ ಬಳಕೆಯ ನಂತರವೂ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ರಿಚ್,ವಿನ್ಸೆಂಟ್ (1994). ''ದ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ''. ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್: ವುಡ್‌ಹೆಡ್. 129.&lt;/ref&gt; ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಆಗುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹಲವಾರು ತೆಳುವಾದ ಪ್ಲೇಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳು ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದರೆ, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ದೀರ್ಘವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;bu6&quot; /&gt; ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅವುಗಳು ಪುನರ್ಭರ್ತಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ.  ಪ್ರತಿ [[ಚಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್‌ಚಾರ್ಜ್ ಚಕ್ರ]]ವು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಪರಿಣಾಮದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಒಂದು ಪ್ರಾರಂಭದ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಆಳವಾದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಗಮನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.&quot;ಆಳ-ಚಕ್ರ&quot; ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ ಗೋಲ್ಫ್ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ದಪ್ಪ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.windsun.com/Batteries/Battery_FAQ.htm ಡೀಪ್ ಸೈಕಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಎಫ್‌ಎ‌ಕ್ಯೂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722144045/http://www.windsun.com/Batteries/Battery_FAQ.htm |date=2010-07-22 }}. ''ನಾರ್ತನ್ ಅರಿಜೋನಾ ವಿಂಡ್ &amp;amp; ಸನ್''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಯೋಗವೆಂದರೆ ಇದರ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ; ದೊಡ್ದದಾದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಒಂದು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ಗೆ ಇದರ ತೂಕಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊರತೆಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;bu6&quot; /&gt; ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅವುಗಳ ಪೂರ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 20% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡಬಾರದು,&lt;ref&gt;[http://www.rpc.com.au/products/batteries/car-deepcycle/carfaq14.htm ಕಾರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡೀಪ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಸೈಕಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಎಫ್‌ಎಕ್ಯೂ]. ''ರೇನ್‍ಬೊ ಪವರ್ ಕಂಪನಿ''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಏಕೆಂದರೆ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಅವುಗಳು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ತಾಪ ಮತ್ತು ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.  ಆಳ-ಚಕ್ರ ಲೆಡ್-ಆಸಿಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ-ಚಾರ್ಜ್ ವಾರ್ನಿಂಗ್ ಲೈಟ್ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ-ಚಾರ್ಜ್ ಕಟ್-ಆಫ್ ಸ್ವಿಚ್ ಅನ್ನು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ನಷ್ಟಗಳ ವಿಧದವನ್ನು ತಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.energymatters.com.au/renewable-energy/batteries ಡೀಪ್ ಸೈಕಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಗೈಡ್]. ''ಎನರ್ಜಿ ಮ್ಯಾಟರ್ಸ್''. ಫೆಬ್ರವರಿ 3 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;

=== ಬ್ಯಾಟರಿ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ===

ಬ್ಯಾಟರಿ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ, ಒಂದು [[ಶೀತಕಯಂತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[ಫ್ರೀಜರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು, ಅದು ಬ್ಯಾಟರಿಯಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವಿಕೆಯು ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 5% ಳವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಚಾರ್ಜ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[https://ask.yahoo.com/ask/20011219.html ಆಸ್ಕ್ ಯಾಹೂ: ಡಸ್ ಪುಟ್ಟಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್ ಇನ್ ದ ಫ್ರೀಜರ್ ಮೇಕ್ ದೇಮ್ ಲಾಸ್ಟ್ ಲಾಂಗರ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130215192546/http://ask.yahoo.com/ask/20011219.html |date=2013-02-15 }}. ಮಾರ್ಚ್ 31,2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಅವುಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು, ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಕೋಣೆಯ ಉಷ್ಣಾಂಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಲ್ಪಡಬೇಕು; 250 mAh at 0&amp;nbsp;°C ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಇದರ 20&amp;nbsp;°C ಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಕೇವಲ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;enralk&quot; /&gt;   ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಡ್ಯುರಾಸೆಲ್‌]]ಗಳಂತಹ ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಶೀತಲವಾಗಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಘನೀಭವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;durcar&quot; /&gt;

=== ಬಹುವಿಧದ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶ ಸಮತೋಲನದ ಮೂಲಕ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದು  ===

ಅನುರೂಪತಾ ಅಗ್ರ ಮಿತಿಯು ಕೋಶಗಳ ಸಮತೋಲನ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶಗಳ ಅಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಯೋಜನಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬ್ಯಾಟರಿ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಗುಂಪಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.   ಕೋಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳ ಭಾರವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅಸಾಮರಸ್ಯದ ಸಂಭವನೀಯತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಅಸಾಮರಸ್ಯಗಳಿವೆ: ಚಾರ್ಜ್‌ನ-ಸ್ಥಿತಿ (state-of-charge -SOC) ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ/ಶಕ್ತಿ (C/E)ಅಸಾಮರಸ್ಯ. ಎಸ್‌ಒಸಿ ಅಸಾಮರಸ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರತಿ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಗುಂಪಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು (mAh) ದುರ್ಬಲವಾದ ಕೋಶದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.
===ಕೋಶ ಸಮತೋಲನದ ಮೂಲತತ್ವ===

ಯಾವಾಗ ಬ್ಯಾಟರಿಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಗುಂಪುಗಳು ಎರಡು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆಯೋ ಆಗ ಬ್ಯಾಟರಿ ಗುಂಪಿನ ಕೋಶಗಳು ಸಮತೋಲಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ:
#ಎಲ್ಲಾ ಕೋಶಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ನಂತರ ಅವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಚಾರ್ಜ್‌ನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ (SOC) ಅವು ಸಮತೋಲನಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ, ತೆರೆದ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ (OCV) ಇದು ಎಸ್‌ಒಸಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಾಧನ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಸಮತೋಲಿತ ಗುಂಪಿನ ಹೊರಗಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಕೋಶಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪೂರ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ (ಸಮತೋಲನಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ), ನಂತರ ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಲ್ಲದೇ ತಿರುಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ಏಟಿನ ನಿಶ್ಚಯಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
#ಕೋಶಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಯಾವಾಗ ಎಸ್‌ಒಸಿಯು ಒಂದೇ ರೀತಿಯದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಅವುಗಳೂ ಕೂಡ ಸಮತೋಲನವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ, ಎಸ್‌ಒಸಿಯು ಒಂದು ತುಲನಾತ್ಮಕ ಮಾಪಕವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಕೋಶದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತದ ಸಾಮರ್ಥವು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಎಸ್‌ಒಸಿಯಲ್ಲಿಡಲು, ಕೋಶ ಸಮತೋಲನವು ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸರಣಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ತಿರುಗುವಿಕೆಯ ಚಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

;ಕೋಶ ಸಮತೋಲನಾ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಶಾಸ್ತ್ರ

ಕೋಶ ಸಮತೋಲನೆಯು ಒಂದು ಸರಣಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿನ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಕೋಶಗಳಿಗೆ (ಅಥವಾ ಕೋಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ) ವಿಭಿನ್ನವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು  ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸಹಜವಾಗಿ, ಒಂದು ಸರಣಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿನ ಕೋಶಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿ ಗುಂಪು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೋಶ ಸಮತೋಲನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ರಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೋಶ ಸಮತೋಲನೆಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಸಂಘಟಿತಗೊಂಡ ಅನುರೂಪತಾ ಅಗ್ರ ಮಿತಿಯು ಅವಶ್ಯಕವದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಸಮತೋಲನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕೋಶದ ಅಸಾಮರಸ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಿರ್ಬಂಧತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತಾಗಿ ಲೀಥಿಯಮ್ ರಾಸಾಯನಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅನಿವಂಶಿಕವಾಗಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳಿಂದಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕೋಶ ಸಮತೋಲನೆಗೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸಂಘಟಿತಗೊಂಡ ಅನುರೂಪತಾ ಅಗ್ರ ಮಿತಿಯ ಬಳಕೆಯು ಲಿ-ಇಯೋನ್ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ಸರಣಿಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಎಸ್‌ಒಸಿ ಮತ್ತು ಸಿ/ಇ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.intersil.com/data/an/an1333.pdf |title=ಎ‌ಎನ್ 1333 |access-date=2010-07-02 |archive-date=2012-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213101132/http://www.intersil.com/data/an/an1333.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಎಸ್‌ಒಸಿ ಅಸಾಮರಸ್ಯವು ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಚಾರ್ಜ್ ಹಂತದ ಸಮಯವನ್ನು ಸಮತೋಲನ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಬಹುದು.  ಸಿ/ಇ ಅಸಾಮರಸ್ಯ ಪರಿಹರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆ ಎರಡೂ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನ ಮಾಡುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ವಿಧವಾದ ಪರಿಹಾರವು ಬಾಹಿಕ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕಗಳಿಗೆ, ಡಿಯೋಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತರ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳಿಗೆ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕಗಿ ತೆಗೆದು ಹಾಕುತ್ತದೆ.

== ಅಪಾಯಗಳು ==
=== ಆಸ್ಫೋಟನ (ಸಿಡಿತ) ===
ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಆಸ್ಪೋಟನವು ತಪ್ಪುಬಳಕೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಅಸಮರ್ಪಕ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ (ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲಾಗದ) ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು &lt;ref&gt;[http://www.energizer.com/learning-center/battery-care/Pages/dos-and-donts.aspx Energizer.com - ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ - ಎನರ್ಜಿಯರ್ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101082521/http://energizer.com/learning-center/battery-care/Pages/dos-and-donts.aspx |date=2010-11-01 }}. 10 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt; ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಟರಿಯ [[ಶಾರ್ಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್]] ಮಾಡುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ.&lt;ref name=&quot;globat&quot;&gt;[http://faq.global-batteries.com/idx.php/7/3/article ಬ್ಯಾಟರಿ ಡೊಂಟ್ಸ್ - ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711100606/http://faq.global-batteries.com/idx.php/7/3/article |date=2011-07-11 }}. ಅಗಸ್ಟ್ 20 2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ..&lt;/ref&gt; ಕಾರ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಜೊತೆ, ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಶಾರ್ಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಆಸ್ಪೋಟನಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಕಾರ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅವು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಾರ್ಜ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ [[ಹೈಡ್ರೋಜನ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲಿಸಿಸ್‌]]ನ ಕಾರಣದಿಂದ). ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಚಾರ್ಜ‌ನ ಮೊತ್ತವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆಸ್ಪೋಟನಗೊಳ್ಳುವ ಅನಿಲವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಅನಿಲವು ವೇಗವಾಗಿ ಚೆದುರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಕಾರ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು &quot;ದಾಟುವಾಗ&quot;, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ನ ವೇಗವಾದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಅದು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಂಕಿಯ ಕಿಡಿಯಿಂದ ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಂಪರ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ).

ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಒಂದು ಮಿತಿಮೀರಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ (ಜಲಜನಕ) ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಜನ್ (ಆಮ್ಲಜನಕ)ದ ಒಂದು ಆಸ್ಪೋಟನಾ ಅನಿಲ ಮಿಶ್ರಣವು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಇದು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಬಹುದು, ಇದು ಒತ್ತಡದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಕೇಸ್‌ನ ಸ್ಪೋಟದ ಸಂಭವನೀಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಳತೆಮೀರಿದ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಆಸಿಡ್  ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಕೇಸ್‌ನಿಂದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಿಡಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಓವರ್‌ಚಾರ್ಜಿಂಗ್-ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಅದರ ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು - ಕೂಡ ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಆಸ್ಪೋಟನಕ್ಕೆ, ಸೋರುವಿಕೆಗೆ, ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಟರಿಗೆ ತುಂಬಲಾರದಂತಹ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಇದು ಚಾರ್ಜರ್‌ಗೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ನಂತರ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಧನಕ್ಕೂ ಕೂಡ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಒಂದು ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದು ಅಸ್ಪೋಟನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಆವಿಯು ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇಸ್‌ನ ಒಳಗಡೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;globat&quot; /&gt;
[[File:LeakedBattery 2701a.jpg|thumb|right|ತೂತಾದ ಕ್ಷಾರೀಯ ಬ್ಯಾಟರಿ]]
=== ಸೋರಿಕೆ ===
ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಸವಕಳಿ, ವಿಷಪೂರಿತ, ಅಥವಾ ಎರಡೂ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸೋರಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಪಾಯಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಒಂದು ಜಿಂಕ್ &quot;ಕ್ಯಾನ್&quot; ಅನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಕಾರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರಕಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪಾತ್ರೆ ಎರಡೂ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಯು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅಥವಾ ಇದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ವರೆಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಕಾರಕಗಳು ಕಾರ್ಡ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರೆಯ ಶೇಷಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮೂಲಕ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ನಂತರ ಅವು ಒಳಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಬಹುದು.

=== ಪರಿಸರಾತ್ಮಕ ಕಾಳಜಿಗಳು ===
ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯು ವಿಷಯುಕ್ತ ಲೋಹಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯದಂತಹ ಹಲವಾರು [[ಪರಿಸರಾತ್ಮಕ ಕಾಳಜಿ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.epa.gov/epr/products/batteries.htm ಬ್ಯಾಟರೀಸ್ - ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಸ್ಟೇವಾರ್ಡ್‌ಶಿಪ್]. ''ಇಪಿಎ''. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11  2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಬ್ಯಾಟರಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ಬಳಸುವ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.  ಬಳಸಿದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳೂ ಕೂಡ [[ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ನಿರುಪಯುಕ್ತ]]ಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಬ್ಯಾಟರಿ [[ಸಂಸ್ಕರಣಾ]] (ಪುನಃ ಬಳಕೆಯ) ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://earth911.org/recycling/battery-recycling ಬ್ಯಾಟರಿ ಮರು ಬಳಕೆ » ಭೂಮಿ 911] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012165626/http://earth911.org/recycling/battery-recycling/ |date=2008-10-12 }}. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9 2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;    ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು [[ತಿನ್ನಲ್ಪಟ್ಟ]]ರೆ ಅವುಗಳು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅಥವಾ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಬಹುದು.&lt;ref&gt;[http://data.energizer.com/PDFs/carbonzinc_psds.pdf ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಡಾಟಾಶೀಟ್ -ಎನರ್ಜಿಯರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927032444/http://data.energizer.com/PDFs/carbonzinc_psds.pdf |date=2007-09-27 }} (ಪಿಡಿಎಫ್, ಪು. 2). ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9 2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ಸರಿಯಾದ ವಿಲೇವಾರಿಯು ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ  ಹಾನಿಕಾರಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ([[ಸೀಸ]], [[ಪಾದರಸ]], ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಡ್‌ಮಿಯಮ್]]) ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.  ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುಮಾರು 179,000 ಟನ್‌ಗಳು ಪೂರ್ತಿ ದೇಶದ ಭೂಮಿ ತುಂಬುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;&quot;ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಸೂಪರ್‌ವೈಸರ್ ಟೇಕ್ಸ್  ಏಮ್ ಎಟ್ ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ವೇಸ್ಟ್  &quot;. ''ಎನ್ವಾಯರ್ನ್ಮೆಂಟಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌''  (11 ಜುಲೈ 2001).&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪಾದರಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮತ್ತು ೧೯೯೬ ರ ರಿಚಾರ್ಜೇಬಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಕ್ಟ್]] ಇದು ಪಾದರಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು ([[ಸಣ್ಣ ಗುಂಡಿ]]ಯ ಕೋಶದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಏಕರೂಪದ ಗುರುತು ಪಟ್ಟಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಶಾಸನ ಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುವುದನ್ನು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿಸಿತು.&lt;ref&gt;http://www.epa.gov/epawaste/laws-regs/state/policy/p1104.pdf&lt;/ref&gt;     ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರಗಳು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಘನ ನಿರುಪಯುಕ್ತಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೆಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳ ಪುನರ್‌ಬಳಕೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;rbrc&quot;&gt;http://www.rbrc.org/consumer/howitallworks_faq.shtml?PHPSESSID=ad1e142bcdd99cd67418f2171794d892{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಪುನರ್‌ಬಳಕೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಡ್ರೊಪ್‌ಆಫ್ ಸ್ಥಳಗಳ ಜೊತೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹೊಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;rbrc&quot; /&gt; ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ [[ಬ್ಯಾಟರಿ ನಿರ್ದೇಶನ]]ವು ಸದೃಶವಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಪುನರ್‌ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಬ್ಯಾಟರಿ ಪುನರ್‌ಬಳಕೆ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://europa.eu/legislation_summaries/environment/waste_management/l21202_en.htm ಖಾಲಿಯಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಮತ್ತು ಎಕ್ಯುಮಿಲೇತರ್ಸ್‌ಗಳ ವಿಲೇವಾರಿ ]. ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ 22 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿತವಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

== ಬ್ಯಾಟರಿ ರಾಸಾಯನಿಕತೆ ==
===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕತೆಗಳು===
{| ವರ್ಗ=&quot;ವಿಕಿಟೇಬಲ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದಾದ&quot; |- 
''([[ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ]] ಲೇಖನದಿಂದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ)'' 
|-
|-
! ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಕೋಶ&lt;br&gt;ವೋಲ್ಟೇಜ್ !! ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ [MJ/kg] !! ವಿಸ್ತೃತ ವಿವರಣೆ 
|-
|-
| [[ಜಿಂಕ್-ಕಾರ್ಬನ್]] || 1.5 || 0.13 || ಕಡಮೆ ಬೆಲೆಯ.
|-
| [[ಜಿಂಕ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] || 1.5 || || &quot;ಹೆವಿ ಡ್ಯೂಟಿ&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಕಡಮೆ ಬೆಲೆಯ.
|-
| [[ಅಲ್ಕಾಲೈನ್]]&lt;br&gt;(ಜಿಂಕ್-ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ) || 1.5 || 0.4-0.59 || ಉತ್ತಮವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ.&lt;br&gt;ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
|-
| [[ಆಕ್ಸಿ ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸೈಡ್]]&lt;br&gt;(ಜಿಂಕ್-ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್/ಆಕ್ಸಿ ನಿಕ್ಕೆಲ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸೈಡ್) || 1.7 || ||  ಉತ್ತಮವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ.  &lt;br&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
|-
| [[ಲೀಥಿಯಮ್]]&lt;br&gt;(ಲೀಥಿಯಮ್-ಕಾಪರ್‌ ಆಕ್ಸೈಡ್)&lt;br&gt;ಲಿ-ಕ್ಯೂ || 1.7 || || ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;br&gt;ಸಿಲ್ವರ್ ಆಕ್ಸೈಡ್([[IEC]]-type &quot;SR&quot;) ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 
|-
| [[ಲೀಥಿಯಮ್]]&lt;br&gt;(ಲೀಥಿಯಮ್-ಐರನ್ ಡೈಸಲ್ಫೈಡ್)&lt;br&gt;LiFeS&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; || 1.5 || || ವೆಚ್ಚದಾಯಕ.&lt;br&gt;’ಪ್ಲಸ್’ ಅಥವಾ ’ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾ’ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
|-
| [[ಲೀಥಿಯಮ್]]&lt;br&gt;(ಲೀಥಿಯಮ್-ಮ್ಯಾಂಗ್‌ನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್)&lt;br&gt;LiMnO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; || 3.0 || 0.83-1.01 || ವೆಚ್ಚದಾಯಕ.&lt;br&gt;ಹೆಚ್ಚು-ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘ ಶೆಲ್ಫ್ ಜೀವಿತಾವಧಿಗೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;br&gt;’ಲೀಥಿಯಮ್’ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕತೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
|-
| [[ಮರ್ಕ್ಯೂರಿ ಆಕ್ಸೈಡ್]] || 1.35 || ||ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ವೋಲ್ಟೇಜ್.&lt;br&gt;ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
|-
| [[ಜಿಂಕ್-ಗಾಳಿ]] || 1.35–1.65 || 1.59&lt;ref&gt;ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಡ್ಸ್ ದ ಮಾಸ್ ಆಫ್ ದ ಏರ್ ಆಕ್ಸಿಡೈಜರ್.&lt;/ref&gt; || ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಲುವ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
|-
| [[ಸಿಲ್ವರ್ ಆಕ್ಸೈಡ್]] (ಸಿಲ್ವರ್-ಜಿಂಕ್) || 1.55 || 0.47 || ತುಂಬಾ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ.&lt;br&gt;’ಬಟನ್’ ಸೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
|}

===ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕತೆ===
{| ವರ್ಗ=&quot;ವಿಕಿಟೇಬಲ್ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದಾದ&quot; |-
''([[ಶಕ್ತಿ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯ ಲೇಖನದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ)'' 
|-
|-
! ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಸೆಲ್&lt;br&gt;ವೋಲ್ಟೇಜ್ !! ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ&lt;br&gt;[MJ/kg] !! ವಿಮರ್ಶೆಗಳು
|-
|-
| [[NiCd]] || 1.2 || 0.14 || ವೆಚ್ಚದಾಯಕ. &lt;br&gt; ಹೆಚ್ಚು/ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ, ಉತ್ತಮವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ &lt;br&gt; ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನಷ್ಟವಿಲ್ಲದರ ಜೊತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲಬಹುದು.  &lt;br&gt; ಸ್ವಯಂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಉತ್ತಮವಾದ ಪ್ರಮಾಣ &lt;br&gt; [[ಮೆಮೊರಿ ಪರಿಣಾಮ]]ಗಳಿಂದ ಭಾದೆಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಅದು ಮೊದಲಿನ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಆಪಾದಿಸುತ್ತದೆ). &lt;br&gt; ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್‌ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಪರಿಸರಾತ್ಮಕ ಅಪಾಯಗಳು - ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಯು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 
|-
| [[ಲೆಡ್ ಆಸಿಡ್]] || 2.1 || 0.14 || ಮಿತವಾಗಿ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ. &lt;br&gt; ಮಿತವಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ. &lt;br&gt; ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಮಿತವಾದ ಪ್ರಮಾಣ. &lt;br&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಗಣನೀಯವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. &lt;br&gt; [[ಮೆಮೊರಿ ಪರಿಣಾಮ]] ದಿಂದ ಬಾಧೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ. &lt;br&gt; ಲೆಡ್‌ನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸರಾತ್ಮಕ ಅಪಾಯಗಳು. &lt;br&gt; ಸ್ಮನ್ಯ ಬಳಕೆಯ-ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು
|-
| [[NiMH]] || 1.2 || 0.36 || ವೆಚ್ಚದಾಯಕ. &lt;br&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಕಾಲೈನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  &lt;br&gt; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. &lt;br&gt; ಹೊಸತಾದ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರವು [[ಕಡಿಮೆ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ~25% ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. &lt;br&gt; ತುಂಬಾ ಭಾರವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
|-
| [[NiZn]] || 1.6 || 0.36 || ಮಿತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ. &lt;br&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ. &lt;br&gt; ಕಡಿಮೆ ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ. &lt;br&gt; ವೋಲ್ಟೇಜ್ ದ್ವಿತೀಯಕ ಕೋಶಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೋಸಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. &lt;br&gt; ವಿಷಯುಕ್ತ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲ. &lt;br&gt; ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (2009). ಒಂದು ಜಾಡಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೂಡ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಲ್ಲ. &lt;br&gt; ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಗಾತ್ರದ ದೊರಕುವಿಕೆ.
|-
| [[ಲೀಥಿಯಮ್ ಇಯೋನ್]] || 3.6 || 0.46 || ತುಂಬಾ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ. &lt;br&gt; ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ. &lt;br&gt; ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಸಾಮಾನ್ಯ&quot; ಬ್ಯಾಟರಿ ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ (ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯಾದ ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[RCR-V3]] ಅನ್ನು ನೋಡಿ. &lt;br&gt; ಲಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ-ಕೊನೆಯ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಮರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಮ್‌ಕೊರ್ಡರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೆಲ್‌ಫೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತವಾಗಿದೆ. &lt;br&gt; ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ. &lt;br&gt; ಅಸ್ಥಿರ: ಶಾರ್ಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಆಗಿದ್ದರೆ ಆಸ್ಪೋಟನೆಯ ಸಂದರ್ಭ, ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಕ್ಕೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅಥವಾ ಕಠೋರ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡಗಳ ಜೊತೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.
|}

==ಗೃಹ ನಿರ್ಮಿತ ಕೋಶಗಳು==
ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತವಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕರ ಮಾಡಿದ ಸಾಕಷ್ಟು ಇಯೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಾವುದೇ ದ್ರವ ಅಥವಾ ಆರ್ದ್ರ ವಸ್ತುಗಳು ಒಂದು ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟೋಲೈಟ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನವ್ಯತೆ ಅಥವಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ನಿದರ್ಶನದಂತೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು ವಿದ್ಯುದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಒಂದು [[ಲಿಂಬೂ]],&lt;ref&gt;[http://ushistory.org/franklin/fun/lemon.htm ushistory.org: ದ ಲೆಮನ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 23 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006.&lt;/ref&gt; [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ]],&lt;ref&gt;[http://pbskids.org/zoom/activities/phenom/potatobattery.html ZOOM. activities. phenom. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912231327/http://pbskids.org/zoom/activities/phenom/potatobattery.html |date=2018-09-12 }}[http://pbskids.org/zoom/activities/phenom/potatobattery.html ಪೊಟಾಟೊ ಬ್ಯಾಟರಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912231327/http://pbskids.org/zoom/activities/phenom/potatobattery.html |date=2018-09-12 }}. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 23 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006.&lt;/ref&gt; ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. &quot;ಎರಡು ಪೊಟೆಟೊ ಗಡಿಯಾರಗಳು&quot; ಕೂಡ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೊಬಿ ಮತ್ತು ಟೊಯ್ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ; ಅವು ಒಂದು ಜೊತೆ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಪ್ರತಿ ಕೋಶವು ಇದರೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು ವಿದ್ಯುದ್ವಾರಗಳ ಜೊತೆ ಒಂದು ಪೊಟೆಟೊವನ್ನು (ಲಿಂಬೂ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಬ್ಯಾಟರಿಯಿಂದ ಒಂದು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ನ ಶಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗಡಿಯಾರದ ಜೊತೆ ಲೋಹದ ತಂತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.sciencekit.com/category.asp_Q_c_E_756000&amp;amp;cr=1220 ಎರಡು-ಪೊಟಾಟೊ ಗಡಿಯಾರ - ಸೈನ್ಸ್ ಕಿಟ್ ಮತ್ತು ಬೋರಿಯಲ್ ಲ್ಯಬ್ರೋಟರೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124142804/https://www.sciencekit.com/category.asp_Q_c_E_756000%26cr%3D1220 |date=2020-11-24 }}. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 23 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006.&lt;/ref&gt; ಈ ರೀತಿಯ ಗೃಹನಿರ್ಮಿತ ಕೋಶಗಳು ನಿಜವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ- ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಯ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಬದಲಿ ತರುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರತಿ ಘಟಕದ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಕೋಶಗಳಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಒಬ್ಬನು ಎರಡು ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಒಂದು ಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು (ಒಂದು [[ನಿಕ್ಕೆಲ್]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಪೆನ್ನಿ]]ಗಳಂತಹ) ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಪೇಪರ್ ಟವೆಲ್‌]] [[ಉಪ್ಪಿನ ದ್ರಾವಣ]]ದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಒಂದು ಗುಂಪು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ವೋಲ್ಟೀಜ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಒಂದು [[ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಗುಂಪಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://electronics.howstuffworks.com/battery1.htm ಹೌಸ್ಟಫ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ &quot;ಬ್ಯಾಟರಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿರೀಮೆಂಟ್ಸ್: ವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್ ಪೈಲೆ&quot;]. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 23 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006.&lt;/ref&gt; ಸೋನಿಯು ಒಂದು ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮೈತ್ರಿಯ ಬ್ಯಾಟರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದೆ, ಜೈವಿಕ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸದೃಶವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಕಿಣ್ವಗಳು, ಅವುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸಕ್ಕರೆ, ಬ್ಯಾಟರಿಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[http://informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201802311 ಸೋನಿ ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಜೈವಿಕ ಬ್ಯಾಟರಿ ಶಕ್ತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದೆ]. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 24 ಅಗಸ್ಟ್ 2007.&lt;/ref&gt; ಒಬ್ಬ ಚೈನೀಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [http://www.daizizheng.com ಡೈಜಿ ಝೆಂಗ್] ಒಂದು ಸದೃಶವಾದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದನು, ಒಂದು ಸಕ್ಕರೆ ಪಾನಿಯ ಪ್ರಭಾವಿತ ಫೋನ್, ಫೋನ್‌ನ ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು. ಇದು ಕೇವಲ ಸಕ್ಕರೆ ಪಾನಿಯದ ಒಂದು ಪ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಇದು ನೀರು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://popsop.com/31226 ಡೈಜಿ ಜೆಂಗ್ ಶುಗರ್ ಡ್ರಿಂಕ್ ಪವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729163209/http://popsop.com/31226 |date=2010-07-29 }}. ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು 13 ಜನವರಿ 2010.&lt;/ref&gt; ಲೆಡ್ ಆಸಿಡ್ ಕೋಶಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ಆಯಾಸಕರ ಚಾರ್ಜ್/ಡಿಸ್‌ಚಾರ್ಜ್ ಚಕ್ರಗಳು ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅವಯಕವಗುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಿ ಲೆಡ್ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಜ್ ಲೆಡ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ (ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ಲೇಟ್) ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಲೆಡ್ (ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ಲೇಟ್) ಆಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುವುದು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವಾಗಿ ಒರಟಾದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನದಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೋಶವು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಡಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [http://windpower.org.za/batteries/batteries.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731070056/http://windpower.org.za/batteries/batteries.html |date=2013-07-31 }} ನೋಡಿ. [[ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶ]]ಗಳೂ ಕೂಡ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಸುಲಭವಾಗಿರುತ್ತವೆ. [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್-ಏರ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]]ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಶುದ್ಧವಾದ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್ ಫೋಯ್ಲ್]] ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅದರೆ ಅವುಗಳು ತುಂಬಾ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಭಾಗಶಃ ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಹೈಡ್ರೋಜನ್]] ಅನಿಲವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
{{Top}}
* [[ಬ್ಯಾಟರಿ (ನಿರ್ವಾತ ಕೊಳವೆ)]]
* [[ಬ್ಯಾಟರಿ ನಿರ್ದೇಶನ]]
* [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಹಿಡಿಕೆ]]
* [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಐಸೊಲೇಟರ್]]
* [[ಬ್ಯಾಟರಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] (ಬಿಎಮ್‌ಎಸ್)
* [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಅಭಿದಾನ]]
* [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಪ್ಯಾಕ್]]
* [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಮರುಬಳಕೆ]]
* [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್ಸ್]]
* [[ಡೆಪ್ತ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್‌ಚಾರ್ಜ್]] (ಡಿಒಡಿ)
* [[ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ]]
{{middle}}
{{Portal box|Energy|Electronics}}
* [[ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ]]
* [[ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ]]
* [[ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಾಗುವ ಬ್ಯಾಟರಿ]]
* [[ಪ್ರಚೋದಕ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ]]
* [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಅಳತೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಧಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಕಾಂತೀಯ ಬ್ಯಾಟರಿ]]
* ನ್ಯಾನೋ [[ಟೈಟಾನೇಟ್]]
* [[ನ್ಯಾನೋತಂತಿ ಬ್ಯಾಟರಿ]]
* [[ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಬ್ಯಾಟರಿ]]
* [[ಪುನಃ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಬ್ಯಾಟರಿ]]
* [[ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಚಾರ್ಚ್]] (ಎಸ್‌ಒಚಿ)
* [[ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್]] (ಎಸ್‌ಒಎಚ್)
* [[ಉಷ್ಣ ರನ್‌ವೇ]]
* [[ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ಸಂಗ್ರಹ]]

{{bottom}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Empty section|date=May 2010}}
== ಲೇಖನಗಳು ==
{{Reflist|2}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==
*{{cite book|last=Dingrando|first=Laurel|coauthors=et al.|title=Chemistry: Matter and Change|url=https://archive.org/details/chemistrymatterc0000laur|year=2007|publisher=Glencoe/McGraw-Hill|location=New York|isbn=978-0-07-877237-5}}ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕದ ಮೇಲೆ  ಅಧ್ಯಾಯ. 21 (ಪುಪು. 662–695) 
*{{cite book|last=Fink|first=Donald G.|authorlink=Donald G. Fink | coauthors=H. Wayne Beaty| title=Standard Handbook for Electrical Engineers, Eleventh Edition|year=1978| publisher=McGraw-Hill|location=New York|isbn=0-07020974-X}}
*{{cite book|last=Knight|first=Randall D.|title=Physics for Scientists and Engineers: A Strategic Approach|url=https://archive.org/details/isbn_0805389849|year=2004|publisher=Pearson Education|location=San Francisco|isbn=0-8053-8960-1}} ಅಧ್ಯಾಯ. 28-31 (ಪುಪು.&amp;nbsp;879–995) ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭವದ ಮಾಹಿತಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
*{{cite book|last=Linden|first=David|coauthors=Thomas B. Reddy|title=Handbook Of Batteries|url=https://archive.org/details/handbookofbatter0000unse|year=2001|publisher=McGraw-Hill|location=New York|isbn=0-0713-5978-8}}
*{{cite book|last=Saslow|first=Wayne M.|title=Electricity, Magnetism, and Light|url=https://archive.org/details/electricitymagne0000sasl|year=2002|publisher=Thomson Learning|location=Toronto|isbn=0-12-619455-6}} ಅಧ್ಯಾಯ. 8-9 (ಪುಪು.&amp;nbsp;336–418)ಬ್ಯಾಟರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಿದೆ.

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Commons|Battery}}
* [http://batteryuniversity.com/index.htm ಬ್ಯಾಟರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080814041013/http://www.batteryuniversity.com/index.htm |date=2008-08-14 }}
* [http://www.mpoweruk.com/chemistries.htm ಬ್ಯಾಟರಿ ರಸಾಯನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುವುದರ ಮೇಲೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಪೀಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131126155018/http://mpoweruk.com/chemistries.htm |date=2013-11-26 }}
* [http://electrochem.cwru.edu/encycl/art-b02-batt-nonr.htm ಪುನಃ ವಿದ್ಯುತ್‌ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾರದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು]
* [http://electronics.howstuffworks.com/battery.htm ದ್ರವ್ಯ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ]
* [http://www.mpoweruk.com ಬ್ಯಾಟರಿ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ,ಬ್ಯಾಟರಿ ಅನ್ವಯಿಕಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್‌ಸಂಗ್ರಹಕಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜ್ಞಾನಾಧಾರ.]

{{Battery sizes}}
{{GalvanicCells}}

{{DEFAULTSORT:Battery (Electricity)}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮರುಬಳಕೆ ವಸ್ತುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ]]

[[si:විදුලි කෝෂය (විද්‍යුතය)]]</text>
      <sha1>mssmkul420o18drsfsby367jipqfj6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23999</id>
    <revision>
      <id>1428762</id>
      <parentid>1381384</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T07:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213127" sha1="32kwezi1u9l7n9xzb21aclc6xswmdw1" xml:space="preserve">{{Coord|37.43|-122.17|region:US-CA_type:edu|display=title}}

{{Infobox university
|image_name= CardSeal-1.gif
|image_size= 165px
|caption = Seal of Stanford University
|name =Stanford University
|native_name =Leland Stanford Junior University
|motto = {{lang|de|''Die Luft der Freiheit weht''}}&lt;br /&gt; ([[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]])&lt;ref name=&quot;casper&quot;&gt;{{cite speech|title=Die Luft der Freiheit weht - On and Off|author=Gerhard Casper|first=Gerhard|last=Casper|authorlink=Gerhard Casper|date=1995-10-05|url=http://www.stanford.edu/dept/pres-provost/president/speeches/951005dieluft.html}}&lt;/ref&gt;
|mottoeng = The wind of freedom blows&lt;ref name=&quot;casper&quot; /&gt;
|established = 1891&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.stanford.edu/home/stanford/history/begin.html | title=Stanford University History | publisher=Stanford University | accessdate=2007-04-26 | archive-date=2008-01-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080129093210/http://www.stanford.edu/home/stanford/history/begin.html | url-status=deviated | archivedate=2008-01-29 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080129093210/http://www.stanford.edu/home/stanford/history/begin.html }}&lt;/ref&gt;
|type = [[private university|Private]]
|calendar= Quarter
|president = [[John L. Hennessy]]
|provost = [[John Etchemendy]]
|city = [[Stanford, California|Stanford]]
|state = [[California|CA]]
|country = U.S.
|endowment = $12.6 [[1000000000 (number)|billion]]&lt;ref&gt;As of August 31, 2009. {{Cite web| title = Stanford Facts: Finances &amp; Governance| work = Stanford University web site| url = http://www.stanford.edu/about/facts/finances.html| accessdate = January 13, 2010| archive-date = ನವೆಂಬರ್ 15, 2008| archive-url = https://web.archive.org/web/20081115042016/http://www.stanford.edu/about/facts/finances.html| url-status = deviated| archivedate = ನವೆಂಬರ್ 15, 2008| archiveurl = https://web.archive.org/web/20081115042016/http://www.stanford.edu/about/facts/finances.html}}&lt;/ref&gt;
|faculty = 1,878&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot; /&gt;
|students = 15,319
|undergrad = 6,878&lt;ref name=&quot;stanford_facts_2010&quot;&gt;{{cite book | url = http://www.stanford.edu/home/stanford/facts/chron.html#facultylist | author = Office of University Communications | title = Stanford Facts 2010 | publisher = Stanford University | page = 12 | accessdate = 2010-04-01 | archive-date = 2008-07-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080725095156/http://www.stanford.edu/home/stanford/facts/chron.html#facultylist | url-status = deviated | archivedate = 2008-07-25 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080725095156/http://www.stanford.edu/home/stanford/facts/chron.html#facultylist }}&lt;/ref&gt;
|postgrad = 8,441&lt;ref name=&quot;stanford_facts_2010&quot; /&gt;
|campus = [[Suburb]]an, {{convert|8180|acre|km2}}&lt;ref name=&quot;stanford_tours&quot; /&gt;
|colors = Cardinal red and [[white]] {{Color box|#C41E3A}}{{Color box|#ffffff}}
|mascot = [[Cardinal (color)|Cardinal red]]
&lt;br /&gt;[[Stanford Tree|Stanford Tree (unofficial)]]
|athletics =[[National Collegiate Athletic Association|NCAA]] [[Division I (NCAA)|Division I]] (FBS) [[Pacific-10 Conference|Pac-10]]
|free_label = Athletic nickname
|free = [[Stanford Cardinal|Cardinal]]
|website = [http://www.stanford.edu/ www.stanford.edu]
|logo = [[ಚಿತ್ರ:Stanford logo.png|center|225px]]
}}
'''ಲೇಲ್ಯಾಂಡ್  ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್  ಜೂನಿಯರ್  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ''' , ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ  '''ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ '''  ಅಥವಾ '''ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ''' , ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಇದು  [[ಖಾಸಗಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್]] , [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]], ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ರೈಲ್‌ರೋಡ್ [[ಟೈಕೂನ್‌]] [[ಲಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ  1891 ರಲ್ಲಿ ಈ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ರೋಗಗ್ರಸ್ಥ ಮಗನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಹಳೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘವು [[ಹೆವೆಲ್ಟ್‌-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್‌]], [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರ್ಟ್ಸ್‌]], [[ಸನ್‌ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್]], [[ನ್ವಿಡಿಯಾ]], [[ಯಾಹೂ!]], [[ಸಿಸ್ಕೋ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ಸ್‌]], [[ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಗೂಗಲ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಸರಿಸುಮಾರು 6,800 ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 8,300  ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಸ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದಿಂದ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್‌]], [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸೀನ್‌]], ಮತ್ತು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‍ ಆಫ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಣೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ [[ಅಕಾಡೆಮಿಕ್‌ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸೀಟಿಸ್‌]]ಯಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಗಳಲ್ಲೇ 2ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದರ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ''[[ಯು.ಎಸ್‌. ನ್ಯೂಸ್‍ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌]] '' ನಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 4ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.

ವಿವಿಯ ಸ್ವತ್ತು US$12.6 ಬಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ದತ್ತಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ 3ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು [[NACDA ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಕಪ್‌]] ಅನ್ನು ಕಳೆದ 16 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/college/2010-06-22-stanford-directors-cup_N.htm|title=Stanford locks up Directors' Cup award for 16th consecutive season|publisher=''[[USA Today]]''|author=[[Eddie Timanus]]|date=June 22, 2010}}&lt;/ref&gt; [[ಪೆಸಿಫಿಕ್‌-10 ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿವಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ತನ್ನ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು [[ಕಾಲ್]]ನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
=== ಆಧಾರ ಮೂಲ /ಪ್ರಾರಂಭ ಗೊಂಡಿದ್ದು ===
ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ,  [[ಲೇಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ನಿಂದ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು. [[ರೈಲ್ ರೋಡ್]]  ಮ್ಯಾಗ್ನೇಟ್‌, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನಟರ್]] , ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಗವರ್ನರ್]] , ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿ, [[ಜೇನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್]] . ಅವರ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗನಾದ [[ಲೀಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಜ್ಯೂನಿಯರ್‌]]ನು 1884ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ 16ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ತೀರಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಅವನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಅವನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ತಮ್ಮ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಈ ವಿವಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು &quot;ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮಕ್ಕಳು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಂತೆ&quot; ಎಂಭ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಲಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನು.

ಸಭಾ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‍ ಅವರು ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಈಲಿಯಟ್‌]]ನನ್ನು ಮತ್ತು [[ಪಾಲೋ ಆಲ್ಟೋ]]ನಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್‌ನ ಪ್ರತಿರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಎಷ್ಟು ವೆಚ್ಚವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದರು. ಬಹುಶಃ $15 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಸಾಕಾಗಬಹುದೆಂದು ಈಲಿಯಟ್‌ ಹೇಳಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನವರು [[ಕಾರ್ನೆಲ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಎ.ಡಿ. ವೈಟ್‌]] ರವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನಯವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೂ, ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಜನಪ್ರಿಯ ಕಥೆ]] ಇದೆ. {{cite web|title=Stanford University History|publisher=Stanford University|url=http://www.stanford.edu/home/stanford/history/begin.html#myth|access-date=2010-07-18|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129093210/http://www.stanford.edu/home/stanford/history/begin.html#myth|url-status=deviated|archivedate=2008-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080129093210/http://www.stanford.edu/home/stanford/history/begin.html#myth}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dear Uncle Ezra Question #10|publisher=[[Cornell University]]|url=http://ezra.cornell.edu/posting.php?timestamp=1097125200}}&lt;/ref&gt; ಬದಲಾಗಿ, ವೈಟ್‌ ರವರು ಅವರ ಮಾಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಸ್ಟಾರ್‌ ಜೋರ್ಡನ್‌]]ರವರನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಲು ಅವರು ಅಂತಿಮವಾದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಇವಿ ಲೀಗ್‌ರ ಮುಖಂಡರ ಸಂಬಳಕ್ಕಿಂತ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಕರೆನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Starr&quot;&gt;{{cite book|last=Starr|first=Kevin|title=Americans and the California Dream|url=https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1973|pages=[https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5/page/314 314]–315|chapter=Life Among the Best and Truest: David Starr Jordan and the Founding of Stanford University |isbn=0-19-501644-0}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿಯ ಸದಸ್ಯರು '''ದಿ ಫಾರ್ಮ್‌''' ನಂತಹ ಶಾಲೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದರು, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಲಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ರವರ ಕುದುರೆ ವಾಸಿಸುವ ತಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಅಷ್ಟೆ ನಿಜವಾಗಿತ್ತು.

ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋರ್ಡನ್‌ರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು  &quot;''ಡೀ ಲಫ್ಟ್‌ ಡೆರ್‌ ಫ್ರೆಹೀಟ್‌ ವೆಟ್'' &quot;ಎಂಬುದರ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. [[ಅಲ್‌ರಿಚ್‌ ವನ್‌ ಹಟ್ಟೆನ್‌]]ರಿಂದಾದ ಈ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು [[ಜರ್ಮನ್‌]]ರಿಂದ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರರ್ಥ &quot;ದಿ ವಿಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರೀಡಂ ಬ್ಲೋವ್ಸ್‌&quot; ಎಂದಾಗಿದೆ. [[ಮೊದಲನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ದೇಶವು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿತ್ತು, ಯಾವಾಗ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಏನು ಕಂಡರೂ ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಈ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದ್ದೆಂಬುದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web
 | last = Casper
 | first = Gerhard
 | authorlink =
 | coauthors =
 | title = Die Luft der Freiheit weht - On and Off
 | work =
 | publisher = Stanford University
 | date = 1995-10-05
 | url = http://www.stanford.edu/dept/pres-provost/president/speeches/951005dieluft.html
 | doi =
 | accessdate = 2009-09-06 }}&lt;/ref&gt;

ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು 11, ನವೆಂಬರ್‌ 1885ರಿಂದ ಅನುದಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತೆಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್‌ 14ರಂದು ಮೊದಲನೇ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್‌ ಟ್ರಸ್ಟೀಗಳು ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಮೇ 14, 1887ರಂದು ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕಟ್ಟಡದ ಯೋಜನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, 559 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು  15 ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಏಳು ಮಂದಿ ಕಾರ್ನೆಲ್‌ನಿಂದ ಬಂದವರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1, 1891ರಂದು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;cornell&quot;&gt;[http://ezra.cornell.edu/posting.php?timestamp=1097125200 ಕಾರ್ನೆಲ್/ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಕನೆಕ್ಷನ್]&lt;/ref&gt; ಯಾವಾಗ ಶಾಲೆ ಆರಂಭವಾಯಿತೋ, ಆಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಧಿಗಾಗಿ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಈ ಸೇವೆಯು 1930ರೊಳಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stanford.edu/home/stanford/history/leader.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-18 |archive-date=2008-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080804030656/http://www.stanford.edu/home/stanford/history/leader.html |url-status=deviated |archivedate=2008-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080804030656/http://www.stanford.edu/home/stanford/history/leader.html }}&lt;/ref&gt; ಮೊದಲನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಯುವ ಭವಿಷ್ಯಹೊಂದಿದ್ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ ಹೂವರ್‌]]ರವರು, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ''ಯಾವಾಗಲೂ'' , ಅಂದರೆ ಮೊದಲನೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಹೊಂದಿರುವ ಅವನು ಶಯನಗೃಹದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಡೇವ್ ರೆವ್ಸಿನ್, [http://sports.espn.go.com/ncf/columns/story?columnist=revsine_dave&amp;id=2680873 ಒನ್-ಸೈಡೆಡ್ ನಂಬರ್ಸ್ ಡಾಮಿನೇಟ್ ಸ್ಯಾಟರ್ಡೇಸ್ ರೈವಲ್ರಿ ಗೇಮ್ಸ್], ESPN.com, ನವೆಂಬರ್ 30, 2006.&lt;/ref&gt;

ಮೂಲ 'ಸಹಶಿಕ್ಷಣ’ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು (1887–91) ರಲ್ಲಿ [[ಫೆಡ್ರಿಕ್‌ ಲಾ ಓಲ್ಮೆಸ್ಟೆಡ್‌]], [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಎ. ವಾಕರ್‌]], [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಅಲ್ಲೆರ್‌ಟನ್‌ ಕೂಲಿಡ್ಜ್‌]], ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಲಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ರಿಂದ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.
==== ಸಹ-ಶಿಕ್ಷಣ ====
ಈ ಶಾಲೆಯನ್ನು [[ಸಹಅಧ್ಯಯನ]] ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ನೋಂದಣಿಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಜೇನ್‍ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಕೂಡಲೇ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು 500ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದಳು.  ಅವಳಿಗೆ ಶಾಲೆಯು &quot;ದಿ [[ವಸ್ಸರ್‌]] ಆಫ್‌ ದಿ ವೆಸ್ಟ್&quot; ಆಗುವುದು ಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳ ಮಗನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥದ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆ ಇದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ್ ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ಅನ್ನಿಸಿತ್ತು. 1933 ರಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು:ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು 3:1ರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.godeke.org/News/SigmaRho_Chapter.htm ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಡೈಲಿ, ನವೆಂಬರ್ 12, 2004]&lt;/ref&gt; ದಿ &quot;ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಅನುಪಾತವು&quot; 3:1ವು 1960ರವರೆಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಂಡುಬಂದಿತು. 1960ರ ನಂತರ ಈ &quot;ಅನುಪಾತವು&quot; 2:1 ನಷ್ಟು ಪದವಿಪೂರ್ವದವರಿಗಿತ್ತು, ಮಾನವೀಯ ಆಧಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಪದವಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. 2005ರಲ್ಲಿನಂತೆ, ಪದವಿಪೂರ್ವದ ನೋಂದಣಿಯು ಲಿಂಗದನುಪಾತವಾಗಿ ಅಗಲಿಸಿದ್ದರೂ, ಆದರೆ ಪದವಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ 2:1 ನಷ್ಟಿರುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Undergraduate Program: Stanford University|url=http://stanford.edu/about/facts/undergraduate.html|access-date=2010-07-18|archive-date=2010-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527220643/http://www.stanford.edu/about/facts/undergraduate.html|url-status=deviated|archivedate=2010-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527220643/http://www.stanford.edu/about/facts/undergraduate.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Graduate Program: Stanford University|url=http://stanford.edu/about/facts/graduate.html|access-date=2010-07-18|archive-date=2010-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527221101/http://www.stanford.edu/about/facts/graduate.html|url-status=deviated|archivedate=2010-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527221101/http://www.stanford.edu/about/facts/graduate.html}}&lt;/ref&gt;
==== ಮೊದಲಿನ ಹಣಕಾಸು ====
ಸೆನೇಟರ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ 1893ರಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದಾಗ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಗೊಂದಲವು ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. [[ಪ್ಯಾನಿಕ್‌ ಆಫ್ 1893]]ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತೆ ಸೆನೇಟರ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ಸ್‌ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ ವಿರುದ್ದ $15 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಹಣ ಸರಕಾರದ ದಾವೆಗೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಹಣದ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಬಗೆಹರಿಯುವವರೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಕುರಿತು ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳು ಸಲೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಕೂಡ ಜೇನ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ಳು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಮುಂದುವರಿಯುವುದನ್ನು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಳು.

1893-1905ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುವ ಸಂಭವವಿದ್ದರೂ, ಅವಳು ಹಣಕಾಸಿನ, ಆಡಳಿತ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು; ಅವಳು ತಾಯಿಯ ಮತ್ತು ಹೆಂಡತಿ ಅನುಭವವು, ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮನೆಯಂತೆ ಮುನ್ನಡೆಸಿದಳು.   ಮುಂದಿನ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವಳು ತನ್ನ ಮೂಲದಿಂದ ಸಂಬಳವನ್ನು ನೀಡಿದಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಆಕೆ ತನ್ನ ಒಡವೆಗಳನ್ನು ಅಡ ಇಟ್ಟಿದ್ದಳು. ಯಾವಾಗ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯು 1895ರಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತೋ, ಅಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯ ರಜಾ ದಿನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಎಡಿತ್ ಆರ್. ಮಿರ್ರೀಲೀಸ್, ''ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್: ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಥೆ'' , (1959), ಪು. 82-91&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ರೊಕ್ಸನ್ನೆ ನಿಲನ್, &quot;ಜೇನ್ ಲತ್ರೋಪ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕೇಶನ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, 1893-1905,&quot; ''ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ಸ್ಟಡೀಸ್''  1979 5(1): 7-30.&lt;/ref&gt;

[[ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಅಲ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌ ರಾಸ್‌]]ರು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೋಸಿಯಾಲಜಿಯ ಪಿತೃವೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಂತೆ;  1900ರಲ್ಲಿ ಜೇನ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಅವನನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪ್ರಕರಣ ಹರಣವೆಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯಂತಹದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ್ನು ಆಪಾದಿಸಿದಳು.&lt;ref&gt;ಜೇಮ್ಸ್ ಸಿ. ಮೊಹ್ರ್, &quot;ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಟರ್ಮಾಯ್ಲ್ ಅಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಒಪೀನಿಯನ್: ದಿ ರಾಸ್ ಕೇಸ್ ಅಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್,&quot; ''ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ರಿವೀವ್''  1970 39(1): 39-61&lt;/ref&gt;

ಜೇನ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಪೋರ್ಡ್‌ಗಳ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. 1897ರಲ್ಲಿ, ಅವಳು ಮಂಡಳಿಯ ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳಿಗೆ &quot;ಭೂಮಿ ಮೇಲೆ  ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಆತ್ಮಜೀವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಅದು ಇಲ್ಲಿನ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕು&quot; ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಳು.&lt;ref name=&quot;Starr1&quot;&gt;{{cite book|last=Starr|first=Kevin|title=Americans and the California Dream|url=https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1973|pages=[https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5/page/329 329]|chapter=Life Among the Best and Truest: David Starr Jordan and the Founding of Stanford University |isbn=0-19-501644-0}}&lt;/ref&gt; ಅವಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜೀವನ-ಚಿತ್ರಕಲೆ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಗ್ನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇದಿಸಿದ್ದಳು, ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಶೇದಿಸಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಜನರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬರದಿರಲು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. 1899 ಮತ್ತು 1905ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅವಳು  $3 ಮಿಲಿಯನ್‌ ನಷ್ಟು ವೆಚ್ಚದ ವೈಭವಯುತವಾದ ಕಟ್ಟಡದ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಲಾವಣ್ಯದ ಸ್ಮರಣಿಕೆಯ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ-ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬಡವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Starr1&quot;/&gt;

=== 20 ನೇ ಶತಮಾನ ===
[[ಚಿತ್ರ:StanfordLibrary-1906.jpg|thumb|left|1906ರ ಸ್ಯಾನ್‌ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಭೂಕಂಪದ ನಂತರ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಲೈಬ್ರರಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು]]
[[1906 ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಭೂಕಂಪ]]ದಿಂದಾಗಿ ದ್ವಂಸಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಹಶಿಕ್ಷಣ ಕಟ್ಟಡ (ಮೂಲ [[ಮೆಮೋರಿಯಲ್‌ ಚರ್ಚ್‌]]ಸೇರಿದಂತೆ) ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲನೇ ಗೇಟ್‌ ಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅಲ್ಪವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಪುನಾ ಕಟ್ಟಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

==== ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ====
1906 ರಿಂದ 1919ರವರೆಗೆ, ನಡೆದ ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನೋವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಆಂತರಿಕ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಗಂಡಾಂತರಕ್ಕೀಡಾಯಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಂದರೆ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಗ್ಬೀಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡವು. 1906 ರಿಂದ 1914ರವರೆಗೆ, ಎರಡು ಶಾಲೆಗಳು ರಗ್ಬೀ ಆಟವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಆಟದಂತೆ ಆಡಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಬೇಗನೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಅವರು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಆಕೇಪಾರ್ಹ ತರಬೇತಿಯು ರಗ್ಬೀಯೊಳಗೂ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬದಲಾದಾಗ, ಪುಟ್‌ಬಾಲ್‌ಗೆ ಮರಳುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಅಂತರ ಕಾಲೇಜು ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಳೆಯ ಸಂಘಗಳಿಂದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ರಾಬರ್ಟಾ ಜೆ. ಪರ್ಕ್ಮ್, &quot;ಫ್ರಂ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಟು ರಗ್ಬಿ - ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಕ್, 1906-1919: ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ-ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಟು ದಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ ಆಫ್ 1905'&quot;, ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ''  1984 11(3): 5-40&lt;/ref&gt;

==== ಹೂವೆರ್  ಸಂಸ್ಥೆ ====
[[ಹೂವ‌ರ್ ಇನ್ಸುಟಿಟ್ಯೂಶನ್‌]] (ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು: ದಿ ಹೂವರ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ ಆನ್‌ ವಾರ್‌, ರೆವಲ್ಯೂಶನ್‌, ಮತ್ತು ಪೀಸ್‌ ) ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಪದವೀಧರನಾದ [[ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಸಿ. ಹೂವರ್‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಾಗೊಂಡಿತ್ತು. 1928ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದಗಿಂತ ಮೊದಲಿನ ಅವನ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ ನಂತರ ಅವನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪರಿಹಾರ ಶ್ರಮದ ಪ್ರಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಆಗ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಂತಹ ಕುರಿತು ಹೂವರನು ಸಮಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡನು. ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಪರೂಪದ ಮುದ್ರಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌‍ ಆಡಳಿತ ಅಥವಾ ನಾಜಿಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಹೂವರನ ಸಹಾಯಕರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅವರನ್ನು ಅಪಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಅನೇಕ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ [[ರೋಸಾ ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್‌]], ಗೋಬ್ಬೆಲ್ಸ್‌ ಡೈರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಗುಪ್ತ ಪೋಲೀಸರ ದಾಖಲೆಗಳು ಇದ್ದವು.  ಹೂವರನ ಪ್ರಭಾವದಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮುಂದುವರಿಸುವತ್ತ ಹೂವರ್‌ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಇವರ ಮಧ್ಯದ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. 1960ರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಗ್ಲೆನ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌ನನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣದಿಂದಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಆಕ್ರಮಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಯಿತು.  ಆದಾಗ್ಯೂ 1960ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವಿರತವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಚೈನೀಸ್‌ ಮತ್ತು ರಷಿಯನ್‌ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು ಗಮನೀಯವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೊಂಡವು. 1980ರಿಂದ ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಈ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೈತ್ರಿಸಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಯೋಚನೆಯ ಬಂಢಾರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯ ಐಕ್ಯತೆಯ ವಿಷ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಮುಂದುವರಿಯಿತು.&lt;ref&gt;ಪೀಟರ್ ಡುಯಿಗ್ನನ್, &quot;ದಿ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ದಿ ಹೂವರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ ಆನ್ ವಾರ್, ರೆವೊಲ್ಯೂಶನ್ ಅಂಡ್ ಪೀಸ್. ಭಾಗ 1: ಒರಿಜಿನ್ ಅಂಡ್ ಗ್ರೋತ್,&quot; ''ಲೈಬ್ರರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ''  2001 17(1): 3-19; &quot;ದಿ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ದಿ ಹೂವರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ ಆನ್ ವಾರ್, ರೆವೊಲ್ಯೂಶನ್ ಅಂಡ್ ಪೀಸ್. ಭಾಗ 2: ದಿ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ಇಯರ್ಸ್,&quot; ''ಲೈಬ್ರರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ''  2001 17(2): 107-118.&lt;/ref&gt;

=== 1945 ರ ನಂತರ ===
==== ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ====
ಶೀತಲ ಸಮರ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮೇಲಿನ್ ಇನ್ನಿತರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯಿಂದಾಗಿ ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ವಿಭಾಗವು  1946 ರಿಂದ 1972 ರವರೆಗೆ ತ್ವರಿತಗತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿತು.  ಆಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಮೂರು ಹಂತದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ನಿರ್ದೇಶಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. 1950ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಈ ವಿಭಾಗವು ಕೇವಲ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ದೇಶನ ಸಂಶೋಧನ ಹಾದಿಯನ್ನು, ಅಂತರಶಿಸ್ತಿನ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸರಕಾರದ ಅತ್ಯದಿಕ ದೇಣಿಗೆಯಿಂದ ನಡೆಯುವಂತಾಗಿತ್ತು. 1950ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1960ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಯೋಲಜಿಕಲ್‌ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್‌ ಮಟ್ಟ ಕುರಿತು ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಆಗ, 1960ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಅಪ್ಲೈಯಿಂಗ್‌ ರೀಸರ್ಚ್‌ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಅಂತ್ಯದ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ತನ್ನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು.  ಶೀತಲ ಸಮರದಂತಹದನ್ನು ಏರಿಕೆ, ಸ್ಪುಟ್‌ನಿಕ್‌ನ ಚಾಲನೆ ಮತ್ತು [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ದುರುಪಯೋಗ]]ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಜಾಗೃತಿಯಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತವನ್ನು ಹಕ್ಕುಸ್ಥಾಪಿಸ್ಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಎರಿಕ್ ಜೆ.; ವೆಟ್ಟೆಲ್, &quot;ದಿ ಪ್ರೊಟಿಯನ್ ನೇಚರ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಸ್ ಬಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್, 1946-1972,&quot; ''ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಫಿಸಿಕಲ್ &amp; ಬಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್; 2004 35(1): 95-113''&lt;/ref&gt;
==== ಹೈ ಟೆಕ್ ====
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮೂಲ ಸಹಮತೆಯು ಜ್ನಾನದಿಂದಾಗಿ ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿಯಂತಹದರ ಉದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1890ರಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮದ ಸೇವೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮುಖಂಡರು ಕಂಡರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶಾಲೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವದ ಹಿತಚಿಂತಕರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪಶ್ಚಿಮದವರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ-ಸಂತೃಪ್ತಿಯಂತಹ ಆಕ್ರಮಣಗಳಂತಹ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಿದರು. ಆದರೂ, ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿಯ ಮೊದಲನೇ ೫೦ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಹೈಟೆಕ್‌ ಫರ್ಮ್ಸ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆಯು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ರ ಅಲಂಕರಣೆಯ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಮೊದಲಾರ್ಧದ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾರಣಗಳು ಆಗಾಗಲೇ ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿಗೆ ಬೇಕಾದಂತಹದನ್ನು ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿಮಿರ್ಸಿಸಿತ್ತು, ಮೂಲ ಪ್ರತಿಕೃತಿಕಾರರನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಭಯ ಅವರಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಸ್ಟೀಫನ್ ಬಿ. ಆಡಮ್ಸ್, &quot;ರೀಜನಲಿಸ್ಮ್ ಇನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ಸ್ ಕಾಂಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್ ಟು ದಿ ರೈಸ್ ಆಫ್ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ,&quot; ''ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್ &amp; ಸೊಸೈಟಿ''  2003 4(3): 521-543&lt;/ref&gt;

1940  ಮತ್ತು 1950ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌ ಟೆರ್ಮನ್‌‌]]ರನ್ನು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಡೀನ್‌ನ್ನಾಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅವರು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಂಪನಿ ತೆರೆಯಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.  [[ಹ್ಯಾವ್ಲೆಟ್‌-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್‌]], [[ವರಿಯನ್‍ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌]]ನಂತಹ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು  ಇನ್ನಿತರೆ ಹೈಟೆಕ್‌ ಫರ್ಮ್ಸ್‌, [[ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿ]]ಯು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಕಾರಣದಂತಹ ಗೌರವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಟರ್ಮನ್‌ನನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ &quot;ದಿ ಫಾದರ್‌ ಆಫ್‌ ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿ.&quot; ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಸಿ. ಸ್ಟೀವರ್ಟ್ ಗಿಲ್ಮೊರ್, &quot;ಫ್ರೆಡ್ ಟರ್ಮನ್ ಅಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್: ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್,  ಎ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಅಂಡ್ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ&quot; (2004); [http://www.netvalley.com/archives/mirrors/terman.html netvalley.com background]&lt;/ref&gt;
==== ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ====
1962-70ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರನ್‌ ಅಕ್ಸಿಲೇಟರ್‌ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ  (ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ದಿ ಮೆಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್‌ ಇನ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಭಾಗಿತ್ವ ಹೊಂದಿದ),  ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌‍ಫೋರ್ಡ್ ಅಕ್ಸಿಲರೇಟರ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ ಆಟೋಮಿಕ್‍ ಎನರ್ಜಿ ಕಮಿಶನ್‌‌ಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಅಸ್ಸಿಮೆಟ್ರಿಕ್‌ ರಿಂಗ್‌ (SPEAR)  1970ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮಾತುಕತೆಗಳು ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಯುಎಸ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್-ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ ಕೊಲ್ಲೈಡಿಂಗ್‌ ಬೀಮ್‌ ಸ್ಟೋರೇಜ್‌ ರಿಂಗ್‌ ಆಗಲಿತ್ತು. ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರೀಸ್‌ ಮತ್ತು ನಿಯೋಜಿತ ಸೌಲ್ಯಭ್ಯಗಳ ಸಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ ಮತ್ತು ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ (2001) ಘೋಷಿಸಿತು, ಸ್ಥಳದ ಆಂಶಿಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಚಾರ್ಟ್‌, ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತೆಗಳ ಪ್ಯಾರಾಮೀಟರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು 1967 ಮತ್ತು  1970ರ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು, ಆದರೆ, ಯೋಜನೆಯ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯ ವಿಸ್ತಾರಗಳಿಂದಾಗಿ ಸುಪೀರಿಯರ್‌ ವಿನ್ಯಾಸದ ಫಲಿತಾಂಶ ಪಡೆದಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1976ರಲ್ಲಿ [[ಬರ್ಟನ್‌ ರಿಟ್ಚರ್‌]]ನು ಮತ್ತು 1995ರಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಪರ್ಲ್‌]]ನು ನೋಬಲ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;ಎಲಿಜಾಬೆತ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್, &quot;ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಂಗ್: ದಿ ಫೈಟ್ ಟು ಬಿಲ್ಡ್ ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಯು.ಎಸ್. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್-ಪೊಸಿಶನ್ ಕೊಲ್ಲಿಡರ್,&quot; ''ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಫಿಸಿಕಲ್ &amp; ಬಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್''  2001 31(2): 355-380&lt;/ref&gt;
1955-85  ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಉತ್ಕ್ರಷ್ಟತೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಮೂರು ಹಂತದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.  ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್‌ಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಲ್‌ ಟೆಲಿಫೋನ್ಸ್‌ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರೀಸ್, ಶಾಕ್ಲೀ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌.&lt;ref&gt;ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫೆ ಲೆಕುಯೆರ್, &quot;ವ್ಹಾಟ್ ಡು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್ ರಿಯಲಿ ಓವೆ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ? ದಿ ಕೇಸ್ ಆಫ್ ಸಾಲಿಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಅಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್,&quot; ''ಮಿನರ್ವ: ಎ ರಿವೀವ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್, ಲರ್ನಿಂಗ್ &amp; ಪಾಲಿಸಿ''  2005 43(1): 51-71&lt;/ref&gt;

== ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ==
[[ಚಿತ್ರ:Stanford Campus Aerial Photo.JPG|300px|thumb|right|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಮೇಲಿನಿಂದ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ]]
ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ {{convert|8180|acre|ha|sing=on}}&lt;ref name=&quot;stanford_tours&quot;&gt;{{cite web |url=http://admission.stanford.edu/place/tours.html |title=Virtual Tours : Stanford University |accessdate=2009-02-23}}&lt;/ref&gt; [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ]]ದ, ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ಸಾಂತಾ ಕ್ಲಾರಾ ವ್ಯಾಲೀ]] ([[ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿ]]) ಅಂದಾಜು {{convert|37|mi|km|0|sp=us}} [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ]]ದ ದಕ್ಷಿಣ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು {{convert|20|mi|km}} [[ಸ್ಯಾನ್‌ಜೋಸ್‌]]ನ ದಕ್ಷಿಣದನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. [[ಎಲ್‌ ಕ್ಯಾಮಿನೋ ರಿಯಲ್‌]], ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅವೆನ್ಯೂ, ಜುನಿಪೆರೋ ಸೆರ್ರಾ ಬೌಲೆವರ್ಡ್‌, ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಂಡ್‌ ಹಿಲ್‌ ರೋಡ್‌]]ದಿಂದ ನಿಗ್ರಹಿತ [[ಪಾಲೋ ಆಲ್ಟೋ]]  ನಗರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಇದೆ.  [[ಮಾಂಟೆರಿ ಬೇ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಫೆಸಿಫಿಕ್‌ ಗ್ರೋವ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ [[ಹೊಪ್ಕಿನ್ಸ್‌ ಮರೈನ್‌ ಸ್ಟೇಶನ್‌]]ನ್ನು ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಸಮೀಪದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಲಿಕತ್ವ{{convert|8183|acre|ha|0}}ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯನ್ನಾಗಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.answers.com/topic/stanford-university|title=Stanford University: Information from Answers.com}}&lt;/ref&gt; [[ಮಾಸ್ಕೋ ಸ್ಟೇಟ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು]] ಅಡ್ಡವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮಹಡಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ ತುಂಡು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ರೋಮ್‌, ಜಾರ್ಜಿಯಾ]]ಹತ್ತಿರದ [[ಬೆರ್ರಿ ಕಾಲೇಜು]], {{convert|28000|acre|ha}} ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪಾಲ್‌ ಸ್ಮಿತ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜು]] {{convert|14200|acre|ha}} [[ಅಡಿರಾಂಡ್ಯಾಕ್‌ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್‌]]ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ, ಆದರೆ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. [[ಡ್ಯೂಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಹೊಂದಿದ್ದರೂ{{convert|8709|acre|ha|0}}, ಅದು ಸಮೀಪದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Quick Facts about Duke|work=Duke News &amp; Communications|publisher=[[Duke University]]|url=http://www.dukenews.duke.edu/resources/quickfacts.html#buildings|access-date=2010-07-18|archive-date=2011-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304214630/http://www.dukenews.duke.edu/resources/quickfacts.html#buildings|url-status=deviated|archivedate=2011-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304214630/http://www.dukenews.duke.edu/resources/quickfacts.html#buildings}}&lt;/ref&gt; [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಏರ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯು {{convert|18000|acre|ha}} ಚದುರುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಆದರೆ ಇದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯಲ್ಲ. [[ಡಾರ್ಮೌಥ್‌ ಕಾಲೇಜು]], [[ಭೂಮಿಯ ಅನುದಾನ]]ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು,&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.dartmouth.edu/~doc/secondcollegegrant/ | title = Second College Grant | publisher = [[Dartmouth Outing Club]] | accessdate = 2007-10-30 }}&lt;/ref&gt; ಅದು ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ {{convert|50000|acre|ha}}, ಕೇವಲ{{convert|269|acre|ha|0}} ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dartmouth College: College Life|work=America's Best Colleges 2008|publisher=[[U.S. News &amp; World Report]]|year=2007|url=http://www.usnews.com/usnews/edu/college/directory/brief/drlife_2573_brief.php}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.dartmouth.edu/home/about/facts.html | title = About Dartmouth: Facts | publisher = Dartmouth College | accessdate = 2007-10-30 }}&lt;/ref&gt; [[Sewanee: The University of the South]] {{convert|13000|acres|0|abbr=on}} &quot;ಡೊಮೈನ್‌&quot;ನನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಬಳಕೆಯಾಗದ ಅರಣ್ಯವಾಗಿದೆ.

1886ರ ಬೇಸಿಗೆಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಯೋಜಿಸಿದಾಗ್, ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಯ ಸಲಹೆಗಾಗಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ [[ಮೆಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್‌ ಇನ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]]ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಅಮಾಸಾ ವಾಕರ್‌]], ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ [[ಬೊಸ್ಟನ್‌]] ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್‌ [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌ ಲಾ ಆಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌]]ರನ್ನು ಕರೆಸಲಾಯಿತು. ಆಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ನು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಮತ್ತದರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕಾಗಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡುವಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದನು.  ಆನಂತರ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಅಲ್ಲೆರ್ಟನ್‌ ಕೂಲಿಡ್ಜ್‌]]ನು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸಿದನು, [[ಹೆನ್ರಿ ಹಬ್ಸನ್‌ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್‌ನ್‌]]ನು, ಅರ್ಧಕಮಾನಿನ ಆರ್ಚ್‌ಗಳ ಸಂಪರ್ಕಹೊಂದಿರುವ ಸಮಚತುಷ್ಕೋನಾಕೃತಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ [[ರಿಚರ್ಡೋಸೋನಿಯನ್‌ ರೊಮೆನೆಸ್ಕ್ಯೂ]]ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತಯಾರುಮಾಡಿದನು. ಮೂಲ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ್ನು ಕೂಡ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವೆನಿಸಿದಂತೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಮಿಷನ್‌ ರಿವೈವಲ್]] ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್‌-ಕೊಲೊನಿಯಲ್‌ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು,

ಕೆಂಪು ಹಂಚು ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ[[ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಟೋನ್‌]] ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಗೆ  ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶುಭ್ರ ನೀಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಅವು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಿತು, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಂತರ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾದ ಹೊರಾಂಗಣ ನಿರ್ಮಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು.

ಇಂತಹ ಒಂದು ನಿರ್ಮಾಣವು [[1906ರ ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಭೂಕಂಪ]]ದಿಂದ ವಿನಾಶಹೊಂದಿತು, ಆದರೆ ಕ್ವಾಡ್‌, ಹಳೆಯ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ (ಅದು ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದು 1989ರಿಂದ ನನೆಗುದಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದೆ [[ಲೋಮಾ ಪ್ರೀಟಾ ಭೂಕಂಪ]]),&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://quake06.stanford.edu/centennial/tour/stop2.html |title=ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಸೆಂಟೆನ್ನಿಯಲ್ ಟೂರ್ |access-date=2010-07-18 |archive-date=2024-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604212600/http://quake06.stanford.edu/centennial/tour/stop2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಎನ್ಸಿನಾ ಹಾಲ್ ([[ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ ಹೂವರ್‌]]ರ ನಿವಾಸ, [[ಜಾನ್‌ ಸ್ಟೀನ್‌ಬೆಕ್‌]], ಮತ್ತು [[ಆಂಟನಿ ಕೆನ್ನಿಡಿ]] ಅವರು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ)ಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 1989ನಂತರದಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪವು ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಖಂಗೊಳಿಸಿತು, ಯುನಿರ್ಸಿಟಿಯು ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಪುನಾ ನಿರ್ಮಾಣಮಾಣದ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲು ವಿನಿಯೋಗಿಸಿತು.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ [[ಸಹಭಾಗಿತ್ವ]]ದೊಳಗಿನ [[ಜನಗಣತಿ-ಪದನಾಮ ಸ್ಥಳ]] [[ಸ್ಯಾಂಟಾ ಕ್ಲಾರಾ ಕಂಟ್ರಿ]], ಅಲ್ಲದೆ ಪಾಲೋ ಆಲ್ಟೋನ ನಗರವಲಯದೊಳಗೇ ಕೆಲವು ಯುನಿರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ([[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಶಾಪಿಂಗ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]]) ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಾಲೇಜು ಆವರಣವು ಕೂಡ ಕೆಲವು [[ಮೆಲೆನೋ ಪಾರ್ಕ್‌]] (ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ)ನ, ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಪ್ರದೆಶಗಳಾದ [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಮಾಟೆಓ ಕಂಟ್ರಿ]] ([[SLAC ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಕ್ಸೆಲರೇಟರ್‌ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ]] ಮತ್ತು [[ಜ್ಯಾಸ್ಪರ್‌ ರಿಡ್ಜ್‌ ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಪ್ರಿಸರ್ವ್‌]]ಸೇರಿದಂತೆ)ಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಇದೆ.  ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲೋ ಆಲ್ಟೋ ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು, ಹಾಗೂ ಇದರ [[ಸ್ಕೂಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಫೈರ್‌ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ  ಅಲ್ಲದೆ ಪೋಲೀಸ್‌ ದಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ಗೆ ಎರಡು [[ZIP ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು]]: 94305 ನ್ನು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಅಂಚೆ ಮತ್ತು [[P.O. box]] ಅಂಚೆಗಾಗಿ 94309ನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದೆ. ಇದು [[ಪ್ರದೇಶ ಕೋಡ್ 650]]ರಲ್ಲಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು 721, 723, 724, 725, 736, 497, ಅಥವಾ 498ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.

[[ವೈದ್ಯ]] [[ವಾರ್ನೆರ್‌ ಹೇಸಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನನ್ನು ಒಂದು ಬಾರಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಎಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂದು  ಕೇಳಲಾಯಿತು. &quot;ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕರಾವಳಿಯ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋಗಿಂತ ದೂರವಾಗಿಲ್ಲ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಲೆಯಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಕೊಡಲಿಗಳನ್ನು ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Heisenberg axe&quot;&gt;{{cite book|chapter=The Life and work of [[Felix Bloch]]|title=Guide to the Felix Bloch Papers, 1931-1987|publisher=Stanford University Archives|location=[[Stanford, California]]|url=http://content.cdlib.org/view?docId=tf2n39n5nt&amp;doc.view=entire_text|quote=For the next few months, Bloch stayed mostly at his home in Zurich, but he also traveled to France, Holland, and Denmark. During his summer visit to Copenhagen to see Niels Bohr, he received his first offer from the chairman of the Stanford University physics department, David Locke Webster. Originally, Bloch later confessed, he knew nothing about Stanford so he mentioned the offer to Bohr and Heisenberg and asked for their advice. Heisenberg knew only that Stanford was in California and that the students from Stanford and another school nearby stole each other's axes. Bohr's opinion was definitive: Stanford was a good school; he should go.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Rivalry History&quot;&gt;{{cite news |first=Rick |last=DelVecchio |title=Stanford pranks pique Cal |curly=y |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/chronicle/archive/2005/11/18/BAGS4FQHIS1.DTL |publisher=San Francisco Chronicle |page=B-1 |date=November 18, 2005 |accessdate=17 November 2008 |quote=The Cal-Stanford football rivalry, which began in 1892, has produced some memorable mischievous student tricks. Stealing the Axe for Stanford from an armored car (1930) and from a display case (1953). Stenciling bear prints on the side of Stanford's Hoover Tower (1960). Retaking the Axe for Stanford by ruse (1973). Printing a fake issue of the Daily Cal claiming that Stanford won the 1982 game that ended with &quot;The Play.&quot; |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081206060127/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fchronicle%2Farchive%2F2005%2F11%2F18%2FBAGS4FQHIS1.DTL |archivedate=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಮಾರ್ಗ ಗುರುತುಗಳು ===
{{wide image|stanfordquad.jpg|2000px|&lt;center&gt;''Orthographic panorama of the Main Quad, located in the heart of the Stanford University campus.''&lt;/center&gt;}}
ಸಮಕಾಲೀನ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳೆಂದರೆ [[ಮೆಯ್ನ್ ಕ್ವಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಚರ್ಚ್]],  [[ಕ್ಯಾಂಟರ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ವಿಶುಯಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]], [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮಾಸೊಲಿಯಮ್]] ಹಾಗೂ [[ಏಂಜಲ್ ಆಫ್ ಗ್ರೀಫ್]], [[ಹೂವರ್ ಟವರ್]], [[ರೋಡಿನ್]] ಸ್ಕಲ್ಪ್‌ಚರ್ ಗಾರ್ಡನ್,  [[ಪಪುವಾ ನ್ಯೂ ಗಿನಿಯಾ ಸ್ಕಲ್ಪ್‌ಚರ್ ಗಾರ್ಡನ್]], [[ಆರಿಝೊನಾ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]], [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆರ್ಬೊರೆಟಮ್]], [[ಗ್ರೀನ್ ಲೈಬ್ರರಿ]] ಹಾಗೂ [[ದಿ ಡಿಶ್]]. [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲ್ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್‌]]ನ 1937 [[ಹನ್ನಾ-ಹನಿಕೋಂಬ್ ಹೌಸ್]] ಹಾಗೂ 1919 [[ಲಾ ಹೆನ್ರಿ ಅಂಡ್ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಹೂವರ್ ಹೌಸ್‌]]ಗಳು ಎರಡೂ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ.
&lt;gallery&gt;
File:Stanford University Quad Memorial Church.JPG|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಚರ್ಚ್
File:Lou Henry Hoover House from NW.jpg|ಲಾವು ಹೆನ್ರಿ ಮತ್ತು ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಹೂವರ್ ಹೌಸ್
File:Stanford University Hoover Tower.JPG|ಹೂವರ್ ಟವರ್
File:The Dish, Stanford University.jpg|ದಿ ಡಿಶ್
&lt;/gallery&gt;

=== ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನಿವಾಸಗಳು ===
ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌‍ಫೋರ್ಡ್‌‌ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉಪಯೋಗವೇನೆಂದರೆ ಕೇವಲ ನಡಿಗೆ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಿಂದ ದ್ವಿಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವಂತಹ ಅಂತರವಿರುವ &quot;ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಘೆಟ್ಟೋ,&quot; ದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಾಸಿಸಬಹುದು. ದಿ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಘೆಟ್ಟೋವು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನವರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಹೊಂದಿದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. [[ಕ್ಯಾಂಡೋಮಿನಿಮಮ್‌]]ನಂತೆಯೇ, ಮನೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಮಾರಬಹುದಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಗಳನ್ನು 99-ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. &quot;ಘೆಟ್ಟೋ&quot;ದಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಗಳು ತುಂಬಾ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ [[ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿಯಂತಹ]] ಮೊಲ್ಯಯುತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಲು ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಯೇ ಇದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯ ಸರಾಸರಿ ಮೌಲ್ಯವು ಪಾಲೋ ಆಲ್ಟೋನಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.  ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿ ಭೂಮಾಲೀಕರಿಂದ ಬಂಡವಾಳವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂತೋಷಿಸುತ್ತಿದೆ, ಅಲ್ಲದೇ ಯುನಿರ್ಸಿಟಿಯು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ತನ್ನ ಯಾವುದೇ ಜಾಗವನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಿಲ್ಲ.

=== ಮುಖ್ಯವಲ್ಲದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ===
ಸಂಸ್ಥಾಪನಾ ಅನುದಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದರೂ ಅದು ಮುಖ್ಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಿದ ದೂರವಿದೆ, ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್‌ ಬಯೋಲಜಿಸ್ಟ್‌ರಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿರುವ [[ಜ್ಯಾಸ್ಪರ್‌ ರಿಡ್ಜ್‌ ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಪ್ರಿಸರ್ವ್]]ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವ ಅದನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಹೊಂದಿದೆ. 1892ರಿಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು [[ಫೆಸಿಫಿಕ್‌ ಗ್ರೋವ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಹಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್‌ ಮರೈನ್‍ ಸ್ಟೇಶನ್‌]]  ಒಂದು [[ಮರೈನ್‌ ಬಯೋಲಜಿ]] ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಅದರ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಗಲ್ಫ್‌ ತರಗತಿ ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಟೈಗರ್‌ ಸಾಲಾಮಾಂಡರ್]]ನ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಕೊಳವಾದ ([[ಲೇಕ್‌ ಲಾಗುಣಿತಾ]], ಸಂರಕ್ಷಿತ ನೀರಾವರಿ)ಗಳೆರಡನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅವು ಅಪಾಯದಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ [[ಲೇಕ್‌ ಲಾಗುನಿತಾ]]ವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಒಣಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಕೃತಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತುಂಬುವ ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. 
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://daily.stanford.edu/article/2005/4/4/noPlansToFillLakeLagunita |title=No plans to fill Lake Lagunita |accessdate=12 January 2009 |date=4 April 2005 |author=Bea Sanford |publisher=[[The Stanford Daily]] }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{{wide image|Lake Lagunita, Stanford University.jpg|800px|&lt;center&gt;''Lake Lagunita in early spring; the Dish is visible in the foothills behind the lake.''&lt;/center&gt;}}

=== ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ===
ಸ್ಟ್ಯಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್ [[ಮಾರ್ಗ್ಯೂರೈಟ್‌]]ಹೆಸರಿನ ಉಚಿತ ಶಟಲ್‌ ಬಸ್‌ಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಕಾರ್‌ಪೋಲಿಂಗಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಕೂಡ ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. {{convert|21000|sqft|m2}} ಗ್ರೀನ್‌ ಡಾರ್ಮ್‌ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿನ್ಯಾಸ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಫ್ರೊಫೆಸರ್‌ [[ಗಿಲ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌]]ನ ಗಮನದಲ್ಲಿರುವ ಅದು ನಲವತ್ತು ರಿಂದ ಐವತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮನೆಯನ್ನು ನೀಡಲಿದ್ದು, ಅವು ಶೂನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರ್ಬನ್‌ ಹೊರಹಾಕುವ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stanford.edu/group/greendorm/greendorm/goals/performance.html |title=Measurable Environmental Performance |accessdate=2009-01-01 |publisher=Lotus Living Laboratory |archive-date=2008-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017134929/http://www.stanford.edu/group/greendorm/greendorm/goals/performance.html |url-status=deviated |archivedate=2008-10-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017134929/http://www.stanford.edu/group/greendorm/greendorm/goals/performance.html }}&lt;/ref&gt;

ಒಂದು ಹೊಸ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ದಿ ವುಡ್ಸ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಕೂಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯ ಪರಿಸರ ಕುರಿತು ಕೆಲವು &quot;ಹಬ್‌ ಫಾರ್‌ ಮಲ್ಟಿಡಿಸಿಪ್ಲಿನರಿ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆ, ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಲುಪುವಂತಹ.&quot; ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| title =Working for a Sustainable Future| publisher =Stanford University| url =https://thestanfordchallenge.stanford.edu/get/file/g2sdoc/env_l2CaseStatement.pdf| access-date =2010-07-18| archive-date =2010-07-05| archive-url =https://web.archive.org/web/20100705073806/https://thestanfordchallenge.stanford.edu/get/file/g2sdoc/env_l2CaseStatement.pdf| url-status =dead}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್‌ ದಿ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸಸ್ಟೈನಬಿಲಿಟಿ ಇನ್‌ ಹೈಯರ್‌ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.aashe.org/membership/members.php&lt;/ref&gt; [[ಅಸ್ಪೆನ್‌ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]] ಭವಿಷ್ಯದ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಮುಖಂಡರನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ MBA ಪ್ರೋಗ್ರಾಂನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತವಿರುವ 590 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಗ್ರಾಜ್ಯೂಯೇಟ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌]]ಗೆ ಒಂದನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.beyondgreypinstripes.org/rankings/index.cfm |title=Beyond Grey Pinstripes 2007-2008 Rankings |publisher=Aspen Institute |accessdate=2008-08-26 |archive-date=2012-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517012116/http://www.beyondgreypinstripes.org/rankings/index.cfm |url-status=deviated |archivedate=2012-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517012116/http://www.beyondgreypinstripes.org/rankings/index.cfm }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2009ರಲ್ಲಿ ಸಸ್ಟೈನಬಲ್‌ ಎಂಡೋವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌, ಅದರ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾಲೇಜು ಸಸ್ಟೈನಬಲ್  ರಿಪೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ, 300 ಕಾಲೇಜುಗಳ ಉನ್ನತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯು.ಎಸ್‌. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಒಂದನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಒಂದನೇ ದರ್ಜೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿತು. (ವಾತಾವರಣ, ಶಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ದುರ್ಬಲ ಅಂಶಗಳು.)&lt;ref name=&quot;greenreportcard.org&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.greenreportcard.org/report-card-2009/schools/stanford-university |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-18 |archive-date=2010-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620230340/http://greenreportcard.org/report-card-2009/schools/stanford-university |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.endowmentinstitute.org/ |title=College Sustainability Report Card 2008 |accessdate=2008-11-27 |publisher=Sustainable Endowments Institute |accessdate=2008-07-20}}&lt;/ref&gt;

== ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ==
[[ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌]]ಹೊಂದಿದ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯು ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್‌ಗೆ]] 35-ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;FG facts&quot;/&gt; ಟ್ರಸ್ಟೀಗಳು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವದಿ  (ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಲ್ಲದ ಅನುಕ್ರಮ ಅವಧಿ ) ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಐದುಬಾರಿ ಸೇರುವಂತಹ ಅವಕಾಶವಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4807.htm |title=Stanford Bulletin - Board of Trustees |publisher=Stanford University Registrar's Office |accessdate=2008-11-27 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206013243/http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4807.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳು ಕೂಡ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ರೀಸರ್ಚ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]], [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಶಾಪಿಂಗ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]], [[ಕ್ಯಾಂಟರ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ವಿಶ್ಯುವಲ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್]], [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸೆಂಟರ್]],  ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ([[ಲ್ಯುಸೈಲ್‌ ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್‌ ಚಿಲ್ದ್ರೆನ್ಸ್‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌]]ಸೇರಿದಂತೆ)ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;FG facts&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.stanford.edu/about/facts/finances.html |title=Stanford University Facts - Finances and Governance |publisher=Stanford University |accessdate=2008-11-27 |archive-date=2008-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115042016/http://www.stanford.edu/about/facts/finances.html |url-status=deviated |archivedate=2008-11-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081115042016/http://www.stanford.edu/about/facts/finances.html }}&lt;/ref&gt;

ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ಗಳ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ಸಂಬಂಧಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ನಿರ್ದಿಶಿತ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ಚೀಫ್‌ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್‌ ಆಫೀಸರ್‌ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬೋರ್ಡ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಮತ್ತು 9 ಉಪ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನೇಮಕಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4808.htm |title=Stanford Bulletin - The President |publisher=Stanford University Registrar's Office |accessdate=2008-11-27}}&lt;/ref&gt; 2000ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯ 10ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ [[ಜಾನ್‌ ಎಲ್. ಹೆನ್ನೆಸ್ಸಿ]]ಯು ನೇಮಕಗೊಂಡನು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/president/biography/ |title=Office of the President - Biography |publisher=Stanford University |accessdate=2008-11-27 |archive-date=2004-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040416051039/http://www.stanford.edu/dept/president/biography/ |url-status=deviated |archivedate=2004-04-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040416051039/http://www.stanford.edu/dept/president/biography/ }}&lt;/ref&gt;

ಮುಖ್ಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಪ್ರೋವೊಸ್ಟ್‌ರು, ಪ್ರತಿ ಏಳು ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಡೀನ್‌ ಆಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ವರದಿ ನೀಡಬೇಕಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Provost&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4810.htm |title=Stanford Bulletin - The Provost |publisher=Stanford University Registrar's Office |accessdate=2008-11-27}}&lt;/ref&gt; 2000ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್‌ ಎಟ್ಚ್‌ಮೆಂಡಿ]]ರನ್ನು 12ನೇ ಪ್ರೊವೊಸ್ಟ್‌ ಆಗಿ ನೇಮಕಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/provost/biography/ |title=Office of the Provost - Biography |publisher=Stanford University |accessdate=2008-11-27 |archive-date=2010-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100703052212/http://www.stanford.edu/dept/provost/biography/ |url-status=deviated |archivedate=2010-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100703052212/http://www.stanford.edu/dept/provost/biography/ }}&lt;/ref&gt;

ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಏಳು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು: [[ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಹುಮ್ಯಾನಿಟೀಸ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌]], [[ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]], [[ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಅರ್ಥ್‌ ಸೈನ್ಸೆಸ್‌]], [[ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಎಜುಕೇಶನ್‌]], [[ಗ್ರಾಜ್ಯುಯೇಟ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‍ ಆಫ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌]], [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌]].&lt;ref name=&quot;Provost&quot;/&gt; ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಯು ಪಟ್ಟಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಅವುಗಳು ಅವಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣ ಅವಧಿಯದ್ದಾಗಿದ್ದವು, ಸಂಶೋಧನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಕೆಲವು ಪಾಲಿಸಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೀನಿಯರ್‌ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದರು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಇನ್ನಿತರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು 55 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಸೆನೇಟ್‌ರವರು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4811.htm |title=Stanford Bulletin - The Academic Council |publisher=Stanford University Registrar's Office |accessdate=2008-11-27}}&lt;/ref&gt;

2006ರಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಿಕೆ, ತೊಡಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಭಿವೃದ್ದಿ, ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ್ಕಾಗಿನ ಮೂರು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹೆನ್ನೆಸ್ಸಿಯು $4.3 ಬಿಲಿಯನ್‌ ಫಂಡ್‌-ರೈಸಿಂಗ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೈನ್‌ನ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌ಗೆ ಚಾಲನೆನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;StanfordChallenge&quot;&gt;{{cite web |url=http://news-service.stanford.edu/pr/2006/pr-challenge-101106.html |title=The Stanford Challenge: University sets out to address global problems, educate leaders, foster excellence |publisher=Stanford |year=2006 |accessdate=2008-11-18 |archive-date=2009-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090129202726/http://news-service.stanford.edu/pr/2006/pr-challenge-101106.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2006–2007ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್‌ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ $832.2ಮಿಲಿಯನ್‌ ಹಣದಲ್ಲಿ 69,350ರಷ್ಟನ್ನು ಖಾಸಗಿ ದಾನಿಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಯು.ಎಸ್‌.  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಂದಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;FG facts&quot;/&gt;

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ಗಾಗಿ [[ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] (ASSU) ಯು ವಿದ್ಯಾಥಿಗಳ ಸರಕಾರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸದರನ್ನಾಗಿ ನೋಂದಣಿಗೊಳಿಸಲಾತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;ASSU&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4813.htm |title=Stanford Bulletin - Associated Students of Stanford University |publisher=Stanford University Registrar's Office |accessdate=2008-11-27}}&lt;/ref&gt; ಇದರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ಮುಖಂಡತ್ವವು ಪದವಿಪೂರ್ವ ಸೆನೆಟ್‌ರು ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಗ್ರಾಜ್ಯೂಯೇಟ್‌ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನನ್ನು ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನೇಮಕಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು [[ಟಿಕೆಟ್‌]] by ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ನೇಮಕಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು&lt;ref name=&quot;ASSU&quot;/&gt;

== ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ==
[[ಚಿತ್ರ:Stanford University Walkway Panorama.jpg|thumb|left|ಕ್ವಾಡ್ ಬಳಿಯ ಕಾಲುದಾರಿ]]
ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಪ್ರೋಫೆಶನಲ್‌ ಮತ್ತು ಪದವಿಯಿಂದ ಬರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೋಂದಣಿಗೊಳ್ಳುವ, ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ, ಹೆಚ್ಚಿನ ರೆಸಿಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Carnegie&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.carnegiefoundation.org/classifications/sub.asp?key=748&amp;subkey=16815&amp;start=782 |title=Carnegie Classifications - Stanford University |publisher=Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching |accessdate=2008-11-27}}&lt;/ref&gt; ಪೂರ್ಣ ಅವಧಿಯ, ನಾಲ್ಕು-ವರ್ಷದ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂನ್ನು &quot;ಅತ್ಯಂತ ಆಯ್ಕೆದಾಯಕ&quot; ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ  ಮತ್ತು ಅದು ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಉನ್ನತ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Carnegie&quot;/&gt; ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌‍ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು [[ವೆಸ್ಟ್ರನ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಾಲೇಜಸ್‍]]ನಿಂದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4068.htm |title=Stanford Bulletin – Accreditation |publisher=Stanford University Registrar's Office |accessdate=2008-11-27}}&lt;/ref&gt; ಪೂರ್ಣ-ಅವಧಿಯ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಬೋಧನೆಗೆ 2008–2009ರಲ್ಲಿ $36,030ನಷ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;CDS&quot;&gt;{{cite web|url=http://ucomm.stanford.edu/cds/ |title=Common Data Set |year=2008 |publisher=Stanford University |accessdate=2008-11-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4837.htm |title=Stanford Bulletin - Tuition |publisher=Stanford University Registrar's Office |accessdate=2008-11-27 |archive-date=2009-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312041742/http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4837.htm |url-status=deviated |archivedate=2009-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090312041742/http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4837.htm }}&lt;/ref&gt;

=== ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Hoover Tower from Main Quad.JPG|thumb|ಮುಖ್ಯ ಕ್ವಾಡ್‌ನಿಂದ ಹೂವರ್ ಟವರ್‌ನ ದೃಶ್ಯ.]]
ಇನ್ನಿತರ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌-ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರದ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ [[SLAC ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕ್ಸಿಲರೇಟರ್‌ ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ]]ಸೇರಿದಂತೆ (ಮೂಲತಹವಾಗಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಲೈನಿಯರ್‌ ಅಕ್ಸಿಲರೇಟರ್‌ ಸೆಂಟರ್) ಮತ್ತು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ರೀಸರ್ಚ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]]ಯೊಂದಿಗೆ ಇದರೊಟ್ಟಿಗೆ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಹುಮ್ಯಾನಿಟೀಸ್‌ ಸೆಂಟರ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಈಗ ಸ್ವಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿವೆ.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಕೂಡ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಯಮ]] [[ಯೋಚನಾ ಮಂದಿರ]]{{Dubious|date=September 2009}}ದಂತಹ [[ಹೂವರ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್‍ ಆನ್‌ ವಾರ್‌, ರೆವಲ್ಯೂಶನ್‌ ಮತ್ತು ಪೀಸ್‌]]ವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಬುದ್ದಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವಂತೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ]] ಗುರುತರವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇರುವ [[ಫ್ರೀಮನ್‌ ಸ್ಪೋಗ್ಲಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್‌]]ನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಸೋವಿಯಟ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌]]ಯು ಹೂವರ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್‌ಗೆ ''[[ಪ್ರವಡ]]''  (5, ಮಾರ್ಚ್‌1917ರ)  ಮೈಕ್ರೋಫಿಲ್ಮ್‌ ಪ್ರತಿಯ ಮೊದಲು ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಯ ಅವತರಣಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಇದರ ಯಾವುದೇ ಲೈಬ್ರರಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಎಲ್ಲಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite news
 | author = Cynthia Gorney
 | coauthors =
 | title = Gorbachev's Scholarly Stopover; Stanford's Hoover Think Tank &amp; The Makings of Soviet History
 | work = The Washington Post
 | page = C1
 | date = 1990-05-26
 }}&lt;/ref&gt;

[[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌]]ವು ತೀವ್ರತರನಾದ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಭಾಷೆಯ ತರಬೇತಿ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮೂಲತಹ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಟ್ವೈನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ(NTU)]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು, [[ಮಾಂಡರಿನ್‌ ಚೈನೀಸ್‌]] ನಲ್ಲಿನ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ, ಇನ್ನಿತರೆ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಬೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನುಇಂಟರ್‌-ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ(IUP)ಎಂದು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇಂದು, IUPಯು [[ಬೀಜಿಂಗ್‌]]ಗೆ ಪುನಾಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಹಾಗೆಯೇ ಮೂಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ [[ತೈಪೈ]]ನ್ನು ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂ ಆಫ್ NTU ಆಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಅದು [[ಇಂಟರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚೈನೀಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್‌‍ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ(ICLP) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ]].

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ [[ಜಾನ್‌ ಎಸ್‌. ನೈಟ್‌ ಫೆಲ್ಲೊಶಿಪ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಜರ್ನಲಿಸ್ಟ್ಸ್‌]]ಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ.

=== ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ===
ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಎಂಟು ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಪುಟಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಎಸ್‌ಯು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವೆಂದರೆ [[ಗ್ರೀನ್ ಲೈಬ್ರರಿ]]. [[ಮೆಯೆರ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು [[ಪೂರ್ವ ಏಷಿಯಾ]]ದ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ ಮತ್ತು  ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಹ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಇವೆ. ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವವೆಂದರೆ ಲೇನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಟರ್ಮನ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಜಾಕ್ಸನ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಫಾಲ್ಕನೆರ್ ಬಯಾಲಜಿ ಲೈಬ್ರರಿ, ಕಬ್ಬರ್ಲೇ ಎಜುಕೇಶನ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಬ್ರ್ಯಾನರ್ ಅರ್ಥ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಸ್ವೇಯ್ನ್ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಅಂಡ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಜಾನ್ಸನ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್, ಕ್ರೌನ್ ಲಾ ಲೈಬ್ರರಿ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್ ಆಕ್ಸಿಲರಿ ಲೈಬ್ರೈ (SAL), SLAC ಲೈಬ್ರರಿ, ಹೂವರ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಹಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್ ಮೆರೈನ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಬಳಿ ಇರುವ ಮಿಲ್ಲರ್ ಮೆರೈನ್ ಬಯಾಲಜಿ ಲೈಬ್ರರಿ, ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಲೈಬ್ರರಿ ಫಾರ್ ಏಯ್ಡ್ ವಿತ್ ಡೌನ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ (LADS), ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿಶೇಷ ಸಂಗ್ರಹಗಳು. ಅಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 20 ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಇವೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೈಬ್ರರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಠ್ಯ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಗಳು]], [[ಹೈವೇರ್ ಪ್ರೆಸ್]], ದಿ ಹ್ಯುಮ್ಯಾನಿಟೀಸ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಗ್ರೂಪ್, ಮತ್ತು ದಿ ಮೀಡಿಯಾ ಮೈಕ್ರೊಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಕೂಡಾ ಸೇರಿವೆ. ಹಲವಾರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮನೆಗಳು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಪೋರ್ಡ್ [[CENIC]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿನ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಫಾರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ K-20 ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಎಜುಕೇಶನ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲದ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಅನ್ನು ನಾನ್‌ಫ್ರಾಫಿಟ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

=== ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಖ್ಯೆ ===
{| style=&quot;text-align:center;float:right;font-size:85%;margin-left:2em&quot; align=&quot;center&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;td&gt;''ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ'' &lt;ref name=&quot;CDS&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ucomm.stanford.edu/cds/cds_2009.html#enrollment |title=Stanford University: Common Data Set 2009-2010 |publisher=Stanford University |accessdate=2010-05-29 |archive-date=2010-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100622220558/http://ucomm.stanford.edu/cds/cds_2009.html#enrollment |url-status=deviated |archivedate=2010-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100622220558/http://ucomm.stanford.edu/cds/cds_2009.html#enrollment }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[ಡೆಮೊಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಆಕರಗಳಿಗಾಗಿ [[ಡೆಮೊಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]] ನೋಡಿ.&lt;/ref&gt;&lt;/td&gt;
! 
! ಪದವಿಪೂರ್ವ 
! ಪದವಿ  
! ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ 
! ಯು.ಎಸ್.ಜನಗಣತಿ
|-
! [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್]]
|  10% 
|  3% 
|  6.2% 
|  12.1%
|-
! [[ಏಷಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್]]
|  23% 
|  13% 
|  12.3% 
|  4.3%
|-
! [[ಬಿಳಿ ಆಫ್ರಿಕನ್]]
|  36% 
|  35% 
|  59.8% 
|  65.8%
|-
! [[ಹಿಸ್‌ಪ್ಯಾನಿಕ್ ಅಮೇರಿಕನ್]]
|  13% 
|  5% 
|  35.9% 
|  14.5%
|-
! [[ನೇಟೀವ್ ಅಮೇರಿಕನ್]]
|  2.8% 
|  &lt;1% 
|  0.7% 
|  0.9%
|-
! [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ]]
|  7% 
|  33% 
|  N/A 
|  N/A
|}

[[ಚಿತ್ರ:Stanford University campus from above.jpg|thumb|ಹೂವರ್ ಟವರ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಡೆಕ್‌ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖ ಕ್ವಾಡ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ನೋಟ]]
ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ 6,602 ಪದವಿಪೂರ್ವ ಮತ್ತು 11,896 ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;CDS&quot;/&gt; ಅದರಲ್ಲಿ 48.7% ಪದವಿಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 39% ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಗೂ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;CDS&quot;/&gt; 2008ರಲ್ಲಿ 98% ಹೊಸಬರಿದ್ದರು, ನಾಲ್ಕನೆಯ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 79.4%ನಷ್ಟಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆರು-ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಅದು 94.4% ನಷ್ಟಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;CDS&quot;/&gt; ನಾಲ್ಕನೆಯ ವರ್ಷದ ಪದವಿಯು ಅಂತಿಮ ವರ್ಷದ ಪದವಿಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪದವಿ ನೀಡುವ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪದವಿಗೆ ಅರ್ಹರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ 2008ರಲ್ಲಿ  1,646 ಪದವಿಗಳು, 1,984 ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪದವಿ, 673 ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಪದವಿಗಳು, ಮತ್ತು 271 ವೃತ್ತಿಪರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;CDS&quot;/&gt; ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಪದವಿಗಳೆಂದರೆ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಇಂಟರ್ ಡಿಸಿಪ್ಲಿನರಿ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ 2007–2008ರಲ್ಲಿ  25,299 ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಪದವಿ ದಾಖಲಾತಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು, 2,400 (9.8%) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು 1,703 (71%)ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನೊಂದಾಯಿಸಿದರು,  117-ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾವಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;CDS&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news-service.stanford.edu/news/2008/april2/admission-040208.html |title=2,400 students from record applicant pool offered admission |publisher=Stanford News Service |date=March 28, 2008 |accessdate=2008-11-27 |archive-date=2009-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719071322/http://news-service.stanford.edu/news/2008/april2/admission-040208.html |url-status=deviated |archivedate=2009-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090719071322/http://news-service.stanford.edu/news/2008/april2/admission-040208.html }}&lt;/ref&gt; 92% ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;CDS&quot;/&gt;

2013ರ ಕ್ಲಾಸ್‌ಗೆ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ 5300 ಸಿಂಗಲ್-ಚಾಯ್ಸ್ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ 689 ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಗಣೆನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅಂದಾಜು 13% ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಅರ್ಜಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಒಟ್ಟು 30,000 ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು 7.2% ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಎದುರುನೋಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು 2012ರಲ್ಲಿ  2%  ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆ ಇದೆ.

ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು $75.6 ಮಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸರಾಸರಿ $33,108ನಂತೆ ಸುಮಾರು 2,960 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;CDS&quot;/&gt; ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯ $60,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುವವರಿಗೆ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಪೋಷಕರಿಂದ ಹಣ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆದಾಯ $100,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುವರಿಗೆ ಪಾಠದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುತ್ತದೆ..&lt;ref name=&quot;CDS&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/finaid/undergrad/how/enhancements.html |title=Financial Aid - Enchancements for 2008-2009 |publisher=Stanford University |accessdate=2008-11-27 |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216034354/http://www.stanford.edu/dept/finaid/undergrad/how/enhancements.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಶ್ರೇಣಿಗಳು ===
{{Infobox US university ranking
| GUR = 6th
| THES_W = 16th
| USNWR_NU = 4th
| USNWR_LA =
| USNWR_Bus = 1st
| USNWR_Law = 3rd
| USNWR_Medr = 6th
| USNWR_Medc = 58th
| USNWR_Eng = 2nd
| USNWR_Ed = 2nd
| ARWU_W = 2nd
| ARWU_N = 2nd
| ARWU_SCI = 6th
| ARWU_ENG = 2nd
| ARWU_LIFE = 5th
| ARWU_MED = 11th
| ARWU_SOC = 4th
| Wamo_NU = 4th
| FSPI = 5th
}}

''[[ಯು.ಎಸ್. ನ್ಯೂಸ್‌ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌]]''  (USNWR)ನಿಂದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲೇ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಯ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗೆ 4ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usnews.com/usnews/edu/college/directory/brief/drglance_1305_brief.php |title=America's Best Colleges 2009 |publisher=U.S. News &amp; World Report |year=2009 |accessdate=2009-05-10}}&lt;/ref&gt; ವಿಶ್ವದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದವರಿಂದ ನೀಡುವ [[ಅಕಾಡೆಮಿಕ್‌ ರಾಂಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್‌]]ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ, [[ಶಾಂಗೈ ಜಿಯಾಒ ಟಾಂಗ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ed.sjtu.edu.cn/ranking.htm |title=Academic Ranking of World Universities 2006 |year=2006 |publisher=Institute of Higher Education, Shanghai Jiao Tong University |accessdate=2007-04-15 |archive-date=2005-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051204102159/http://ed.sjtu.edu.cn/ranking.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[THES - QS ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ರಾಂಕಿಂಗ್ಸ್‌]] (ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಷಯಗಳು: ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಾಂತ್ರಿಕತೆ: 3ನೇ, ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬಯೋಮೆಡಿಸೀನ್‌: 6ನೇ, ಕಲಾ ಮತ್ತು ಹುಮ್ಯಾನಿಟೀಸ್‌, ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ: 8ನೇ)ರಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯ ಸ್ಥಾನ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thes.co.uk/worldrankings/ |title=World University Rankings |year=2006 |publisher=The Times Higher Educational Supplement |accessdate=2007-04-15 |archive-date=2007-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504114435/http://www.thes.co.uk/worldrankings/ |url-status=deviated |archivedate=2007-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070504114435/http://www.thes.co.uk/worldrankings/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=438 |title=Top 200 World Universities |publisher=The Times Higher Education Supplement |accessdate=2009-12-23 |year=2009}}&lt;/ref&gt; ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್‌ ''[[ದಿ ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ಮಾಸಿಕ]]'' ದಲ್ಲಿ  ನಾಲ್ಕನೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.washingtonmonthly.com/college_guide/rankings/national_university_rank.php |title=The Washington Monthly College Rankings |year=2009 |publisher=The Washington Monthly |accessdate=2009-12-23 |archive-date=2010-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100121010040/http://www.washingtonmonthly.com/college_guide/rankings/national_university_rank.php |url-status=deviated |archivedate=2010-01-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100121010040/http://www.washingtonmonthly.com/college_guide/rankings/national_university_rank.php }}&lt;/ref&gt; &quot;ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್‌&quot; ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್‌]]'' ,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/14321230/site/newsweek/ |publisher=Newsweek |title=The World's 100 Most Global Universities |accessdate=2007-04-15 |year=2007 |archive-date=2008-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080522052332/http://www.msnbc.msn.com/id/14321230/site/newsweek/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ [[ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಮೆಶ್ಯೂರಿಂಗ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪರ್ಫಾಮೆನ್ಸ್‌]]ನಿಂದ ಕೊಡಮಾಡುವ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mup.asu.edu/research2007.pdf |format=PDF |title=The Top American Research Universities: 2007 Annual Report |year=2007 |accessdate=2008-11-27 |archive-date=2015-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505134008/http://mup.asu.edu/research2007.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತದಂತೆ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವಿದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇದರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೆನೆ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗೆ  &quot;U.S ನ್ಯೂಸ್‌ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌&quot;ನ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 2009 ರಲ್ಲಿ ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌'' , ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಗ್ರಾಜ್ಯೂಯೇಟ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಉನ್ನತಸ್ಥಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ &quot;ಬೆಸ್ಟ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್‌&quot;ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forbes.com/2009/08/05/best-business-schools-09-leadership-careers-intro.html|title=The Best Business Schools|last=Badenhausen|first=Kurt|date=2009-08-05|work=Forbes|accessdate=2009-09-02|archiveurl=https://archive.today/20121210040519/http://www.forbes.com/2009/08/05/best-business-schools-09-leadership-careers-intro.html|archivedate=2012-12-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ಗೆ  ''&quot;U.S ನ್ಯೂಸ್‌ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌&quot;'' ರ ಸಂಶೋಧನೆ ಪ್ರಕಾರ ಆರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಶಾಲೆಗಳ ಪ್ರವೇಶದ ಶುಲ್ಕವು(ಪದವಿ ಪೂರ್ವ, ಪದವಿ, ಮತ್ತು ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್)ಗಳಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ (ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗದೆ ಇದ್ದಿದ್ದಲ್ಲಿ). &lt;br /&gt;ಟಾಪ್‌ ಸ್ಟಡಿ ಲಿಂಕ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು 2010ರ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಎಂದು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://topstudylinks.com/Top-Universities-in-World.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-18 |archive-date=2010-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722110134/http://topstudylinks.com/Top-Universities-in-World.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; .

=== ಕಲೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:Les-bourgeois-de-Calais.jpg|thumb|left|ಕ್ಯಲಾಯಿಸ್‌ನ ಬರ್ಘರ್ಸ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆಗಸ್ಟೆ ರೋಡಿನ್‌ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಂಚಿನ ಪುತ್ಥಳಿಗಳು]]
[[ಚಿತ್ರ:Leland Stanford p1070023.jpg|thumb|ಲೆಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಜೀನ್-ಲೂಯಿಸ್-ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಮೀಸನೀರ್, 1881, ಕ್ಯಾಂಟರ್ ಸೆಂಟರ್.]]
ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು [[ಕ್ಯಾಂಟರ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ವಿಶ್ಯುಯಲ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌]] ಮ್ಯೂಸಿಯಂ 24 ಗ್ಯಾಲರಿ, ಶಿಲ್ಪವುಳ್ಳ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಅಟ್ಟಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೋರ್ಟ್‌ಯಾರ್ಡ್‌ಶಿಪ್‌ಗೆ ಆಶ್ರಯನೀಡಿರುವ ಅದನ್ನು ತಮಗಿದ್ದ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ 1891ರಲ್ಲಿ ಜೇನ್‌ ಮತ್ತು ಲಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ರಿಂದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಈ ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರೋಡಿನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ಕಲೆಯ ಪ್ರತಿಸ್ಥಾಪನೆಗಳು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಕೆಲವು ಭಿತ್ತಿಕಲೆಗಳು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿವೆ. ರೋಬ್ಲ್‌ ಹಾಲ್‌‌ನ ಸಮೀಪವಿರುವ ದಿ ಪಾಪೌ ನ್ಯೂ ಜಿನಿಯಾ ಸ್ಕಲ್ಪಚರ್‌ ಗಾರ್ಡೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಡಿಗೆ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು &quot;ಟೋಟೆಮ್‍ ಪೋಲ್ಸ್‌&quot;ನ ಕೈಕುಸುರಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಿದಂತಹ ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಜನಾಂಗವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಮ್ಸ್‌ ಹೆಡ್‌ ಥಿಯಟ್ರಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ ಸೊಸೈಟಿ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ [[ಅ ಕೆಪೆಲ್ಲಾ]] ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹದಂತಹ [[ಮೆಂಡಿಕ್ಯಾಂಟ್ಸ್‌]], ಕೌಂಟರ್‌ಪಾಯಿಂಟ್, [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಫ್ಲೀಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಸಿಂಗರ್ಸ್‌]], [[ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ಸ್‌]], ಮಿಕ್ಸೇಡ್‌ ಕಂಪನಿ, ಟೆಸ್ಟಿಮೊನಿ, [[ಟಲಿಸ್‌ಮನ್‌]], ಎವ್ವೆರಿಬಡಿ ಪೀಪಲ್‌, ರಾಗಪೆಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಗಿಲ್ಬೆರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಸುಲ್ಲಿವನ್]]ಗಳು ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, [http://music.stanford.edu/Home/ ಸಂಗೀತ ವಿಭಾಗವು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091011120530/http://music.stanford.edu/Home/ |date=2009-10-11 }} ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಮೇಳಗಳ ಐದು ಗುಂಪುಗಳಾದ [http://sso.stanford.edu/ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಸಿಂಫೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ], ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಟೈಕೋ, ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಂಡ್‌ ಎನ್ಸೆಂಬಲ್‍ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಡ್ರಾಮಾ ಡಿಪಾರ್ಟ್‍ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ನೃತ್ಯ ವಿಭಾಗ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು 30 ವಿಭಿನ್ನ ನೃತ್ಯ-ಸಂಬಂಧಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌‌]]ಗಳು [[ಡಾಲೀ]] ನೃತ್ಯ ಗುಂಪು ಹೊಂದಿದ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ನೃತ್ಯ ಸಮೂಹವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೈನವಿರೇಳಿಸುವಂತಹದ್ದಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಭಿನ್ನತೆಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದ್ದು, ನೃತ್ಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಪವರ್ಸ್‌]]ರಿಂದ ಬೆಳೆದುಬಂದ [[ಸಾಮಾಜಿಕ]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಟೇಜ್‌ ನೃತ್ಯ]]ಸಮೂಹವು, ಮತ್ತು ನೂರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಹಳೆಯವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘದವರು ಉಲ್ಲಸಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ (ಜ್ಯಾಮಿಕ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ) ಮಾಸಿಕ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್‌ ನಾಲ್ಕನೇ ನೃತ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಗ್‍ಟೈಮ್‌ ಬಾಲ್‌(ಬೀಳುವ), ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಯನ್ನೀಸ್‌ ಬಾಲ್(ಚಳಿಗಾಲ), ಮತ್ತು ಬೃಹತ್‌ ನೃತ್ಯ (ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ)ದ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದಲೇ ನಡೆಸಲಾಗುವ [[ಸ್ವಿಂಗ್‌ಟೈಮ್‌]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘಗಳ ತಂಡಗಳ, ಡಿಕೆಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ದಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಲೈಬರ್‌ರಂತಹದನ್ನು ಕೂಡ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ರ್ಫೋಡ್‌ ಪ್ರೋತ್ಸಹಿಸುತ್ತದೆ.

[[ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಬರವಣಿಗೆ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಯುವ ಬರಹಗಾರರಿಗಾಗಿಯೇ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಮೂಲಕದ [[ಸ್ಟೆಗ್ನರ್‌ ಫೆಲ್ಲೊಶಿಪ್‌]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆ ಪದವಿ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಷಿಪ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿವೆ. ''[[ದಿಸ್‌ ಬಾಯ್ಸ್ ಲೈಫ್‌]]'' ನ ಲೇಖಕ [[ಟೋಬಿಯಸ್‌ ವುಲ್ಫ್‌‌]]ನು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬರವಣಿಗೆ ಕುರಿತು ಬೋದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸೆಮಿನಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಆಯ್ಕೆಯ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ನೈಟ್‍ ಜರ್ನಲಿಸಂ ಫೆಲ್ಲೊಗಳನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಆಮಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಸ್ಪೋಕನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯೇತರ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ತಂಡವು ಕೂಡ ಶಾಲೆಗಳ ಪಧ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಫ್ರೊಫೆಶನಲ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. 1970ನಿಂದಲೂ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇವೆರಡೂ ಸೇರಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಮುದ್ರಣದ ವ್ಯವಹಾರದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುದ್ರಣ ಫ್ರೊಫೆಶನಲ್ಸ್‌ರವರು ಚರ್ಚಿಸಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಿವೆ.

== ದತ್ತಿ ಮತ್ತು ಹಣಸಂಗ್ರಹಣೆ ==
ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರದ ವಾರ್ಷಿಕದ ಜೂನ್‌ 30, 2008ರಲ್ಲಿ $785 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಹಣಗಳಿಸಿ, ಹಣ-ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌‍ಫೋರ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | title =Top Fund-Raising Institutions, 2007-8 | work = [[The Chronicle of Higher Education]]| page = A16| date = March 6, 2009}}&lt;/ref&gt;

[[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಕಂಪನಿ]]ಯಿಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ [[ದತ್ತಿ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, 2008 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೌಲ್ಯವು $17.2 ಬಿಲಿಯನ್‌ ಮತ್ತು 1998ರಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 15.1% ನಷ್ಟು ಪುನಗಳಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;FG facts&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stanfordmanage.org/smc_endowment.html |title=Endowment Asset Allocation |publisher=Stanford Management Company |accessdate=2008-11-27 |archive-date=2009-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322155818/http://www.stanfordmanage.org/smc_endowment.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2009ರಲ್ಲಿನ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದ್ದಾಗೂ ದತ್ತಿಯು 20 ರಿಂದ 30 ರಷ್ಟು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mercurynews.com/ci_11540137 |title=Stanford suspends $1.3 billion in construction projects as endowment plunges|accessdate=2009-02-14}}&lt;/ref&gt; ''ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಕ್ರೋನಿಕಲ್‌'' ನ ಪ್ರಕಾರ, 2008ನಿಂದ &quot;ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಮೌಲ್ಯದ ಅಂದಾಜು $4 ಬಿಲಿಯನ್‌ ನಿಂದ $5 ಬಿಲಿಯನ್‌, ಅಥವಾ 20 ರಿಂದ 30 ಶೇಕಡವಾರು ದತ್ತಿಯು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು&quot; . ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ,  2009ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ವಿಭಾಗಗಳು ತಮ್ಮ ಹಣಕಾಸು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಅವುಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ.15 ರಷ್ಟು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/02/25/SPOR1653KJ.DTL|title=Stanford athletics cuts 21 posts|last=FitzGerald|first=Tom|date=2009-02-26|work=[[San Francisco Chronicle]]|publisher=[[Hearst Corporation]]|pages=D-5|accessdate=2009-03-07|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429204532/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2009%2F02%2F25%2FSPOR1653KJ.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜೀವನ ==
[[ಚಿತ್ರ:Stanford-bikes.jpg|thumb|ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸೈಕಲ್ಲನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.]]
=== ಶಯನಶಾಲೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಿವಾಸ ===
89%  ನಷ್ಟು ಭಾಗಶಃ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯು ನೀಡಿರುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎಲ್ಲ ನಾಲ್ಕುವರ್ಷಗಳ ಅವರ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಮುಗಿಸುವ ಹೊಣೆಹೊತ್ತಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಮೊದಲನೆ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;CDS&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/rde/shs/ugrad/eligibility_09.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-18 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514044643/http://www.stanford.edu/dept/rde/shs/ugrad/eligibility_09.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಅಸ್ಸೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫೀಸ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಯನಶಾಲೆ, ಕೋ-ಅಪ್ಸ್‌, [[ರೋ ಹೌಸೆಸ್‌]], [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘ ಮತ್ತು ಸೊರೋರಿಟಿಸ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ 80ವಿವಿಧ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;ugradres&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/resed/Residences/ |title=Stanford Housing - Undergraduate Residences |publisher=Stanford University |accessdate=2008-11-27 |archive-date=2012-12-15 |archive-url=https://archive.is/20121215043129/http://www.stanford.edu/dept/resed/Residences/ |url-status=deviated |archivedate=2012-12-15 |archiveurl=https://archive.today/20121215043129/http://www.stanford.edu/dept/resed/Residences/ }}&lt;/ref&gt; 1960ರಿಂದ 1991ರವರೆಗೆ ಮ್ಯಾಂಝೆನಿತಾ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ, 118 [[ಸಂಚಾರಿ ಮನೆ]]ಗಳಿರುವ ಅಲ್ಲಿ &quot;ತಾತ್ಕಾಲಿಕ&quot; ಮನೆಗಳಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಈಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಸ್ಟನೋ, ಕಿಂಬಲ್‌ ಮತ್ತು ಲಾಂಟಾ ಆಧುನಿಕ ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.stanford.edu/pr/91/910724Arc1246.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-18 |archive-date=2010-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100729084308/http://news.stanford.edu/pr/91/910724Arc1246.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ, (ನಡುಗೆ ಅಥವಾ ಬೈಕ್‌)ನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಲೈಬ್ರರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಕೇವಲ ಹತ್ತುನಿಮಿಷವಾಗುತ್ತದೆ. ನೂತನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ; ಇನ್ನಿತರರು ಹಳೆಯವರಿಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿದ್ಯ ನೀಡಿದರೆ, ಹಳೆಯವರು ಮತ್ತು ನೂತನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಬ್ಬರೂ: ಕೆಲವರು ಉನ್ನತವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪೂರ್ಣ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿದ್ಯ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.  ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ ; ಅವರಲ್ಲಿ ಏಳು ಜನ ಹುಡುಗರು [[ಸೋದರರಂತೆ]], ಅವರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮೂವರು [[ಸೋದರಿಯರಂತೆ]], ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ಕೂಡ ರೋತ್‌ ಹೌಸ್‌ ಇದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಒಂದೇ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಬೇರೆಯಾಗಿ ವಾಸಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವರಿಗಾಗಿ (ಸಿಂಗಲ್‌-ಜೆಂಡರ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ)ಗಳಿವೆ, ಇವು ಸೇರಿದಂತೆ ಆರ್ರೊಯೊ ಮತ್ತು ಒಕಾಡಾರಿಗಾಗಿಯೇ ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ವಿಲ್ಬರ್‌ ಡಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/rde/shs/ugrad/wilbur.htm#junipero |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-18 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514044724/http://www.stanford.edu/dept/rde/shs/ugrad/wilbur.htm#junipero |url-status=deviated |archivedate=2011-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514044724/http://www.stanford.edu/dept/rde/shs/ugrad/wilbur.htm#junipero }}&lt;/ref&gt; 2009-10ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನೂತನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲಸಲು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ನೆಲೆಗಾಗಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯು ಮನೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 2009-10 ರಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ನೂತನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಬ್ಬರಿಂದ ಮೂವರು ಸ್ಟರ್ನ್‌ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಫ್ಲೋರೆನ್ಸ್‌ ಮೂರ್‌ (FloMo)  ಸೇರಿದಂತೆ ವಾಸಿಸಲು ಒಂದನೇ ಮೂರು ಭಾಗದವರು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;froshhousing&quot;&gt;{{cite web |url=http://parents.stanford.edu/newsletter/09fall/golder.html |title=Parents' Newsletter, Fall 2009 - Golder looks to improve life and learning in the residences |publisher=Stanford University |accessdate=2009-09-16 |archive-date=2010-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100705165210/http://parents.stanford.edu/newsletter/09fall/golder.html |url-status=deviated |archivedate=2010-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100705165210/http://parents.stanford.edu/newsletter/09fall/golder.html }}&lt;/ref&gt; 2008  ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ-ತಟಸ್ಥ ಐದು ಮನೆಯ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಹೊಸ ವೈಮಾನಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಹುಡುಗರು ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರು ಒಂದೇ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಶ್ರೀಮಂತ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದಂತಹ [[ವಿಸ್ಲಿಯಾನ್‌]], [[ಓಬರ್ಲಿನ್‌]], [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌]], [[ಡಾರ್ಮೌಥ್‌]], [[ಬ್ರೌನ್‌]], ಮತ್ತು [[UPenn]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಇದ್ದಿದ್ದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;genderblind&quot;&gt;{{cite news |url=http://daily.stanford.edu/article/2008/4/8/genderneutralHousingPlanUnveiled |title=Gender-neutral housing plan unveiled |publisher=Stanford Daily |date=April 8, 2008 |accessdate=2008-11-27 |last=Xu |first=Joanna |archive-date=2008-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621003855/http://daily.stanford.edu/article/2008/4/8/genderneutralHousingPlanUnveiled |url-status=deviated |archivedate=2008-06-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080621003855/http://daily.stanford.edu/article/2008/4/8/genderneutralHousingPlanUnveiled }}&lt;/ref&gt;

ಅನೇಕ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವುಳ್ಳವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಯಿತು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೌಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವಂತಹವೆಂದರೆ EAST (ಈಸ್ಟ್ ಏಷಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಥೀಮ್), ಹಮ್ಮರ್ಸ್ಕ್‌ಜೋಲ್ಡ್ (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಥೀಮ್), ಹಾಸ್ ಮಿಟ್ಟೆಲೆಯುರೊಪಾ (ಮಧ್ಯ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಥೀಮ್), ಲಾ ಕ್ಯಾಸಾ ಇಟಾಲಿಯಾನ (ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ), ಲಾ ಮೇಯ್ಸನ್ ಫ್ರಾಂಕೈಸೆ (ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೌಸ್), ಸ್ಲ್ಯಾವಿಯನ್‌ಸ್ಕೀ ಡಾಮ್ (ಸ್ಲೇವಿಕ್/ಈಸ್ಟ್ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಥೀಮ್ ಹೌಸ್), ಸ್ಟೋರೇ (ಮಾನವ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಥೀಮ್ ಹೌಸ್), ಮತ್ತು ಯೋಸ್ಟ್ (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ).ಅಡ್ಡ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಥೀಮ್ ಹೌಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವವೆಂದರೆ ಕ್ಯಾಸಾ ಝಪಟ (ಸ್ಟೆರ್ನ್ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಯಾನೊ/ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಥೀಮ್), ಮುವೆಕ್ಮಾ-ತಹ್-ರುಕ್ (ಅಮೇರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್/ಅಲಾಸ್ಕಾ ನೇಟಿವ್, ಮತ್ತು ನೇಟೀವ್ ಹವಾಯಿಯನ್ ಥೀಮ್), ಒಕಾಡಾ (ವಿಲ್‌ಬರ್ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಷಿಯನ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಥೀಮ್), ಮತ್ತು ಉಜಾಮಾ (ಲೆಗುನಿಟಾ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು/ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಥೀಮ್). ಫ್ರೆಶ್-ಸೋಫೊಮೊರ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಫ್ರೆಶ್‌ಮನ್ ಫೋಕಸ್), ಬ್ರ್ಯಾನರ್ ಹಾಲ್ (ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಸರ್ವಿಸ್), 
ಕಿಂಬಾಲ್ (ಕಲೆ &amp; ಅಭಿನಯದ ಕಲೆ), ಕ್ರೋದರ್ಸ್ (ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಿಟಿಜನ್ಷಿಪ್), ಮತ್ತು ಟೊಯೊನ್ (ಸೊಫೊಮೊರ್ ಪ್ರಿಯಾರಿಟಿ) ಇವುಗಳು ಫೋಕಸ್ ಹೌಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/resed/Residences/ |title=Stanford Undergraduate Residences |publisher=Stanford University |accessdate=2009-12-30 |archive-date=2012-12-15 |archive-url=https://archive.is/20121215043129/http://www.stanford.edu/dept/resed/Residences/ |url-status=deviated |archivedate=2012-12-15 |archiveurl=https://archive.today/20121215043129/http://www.stanford.edu/dept/resed/Residences/ }}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಶೈಲಿಯೆಂದರೆ [[ಕೋ-ಅಪ್ಸ್]]. ಈ ಮನೆಗಳು ಭವಿಷ್ಯದ ಸಹಕಾರಿ ಜೀವನವಾಗಿತ್ತು, ಇಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ತಯಾರಿ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಜಾಗವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡುವಿಕೆಯಂತಹವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದಾಗಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸುಸ್ತಿರವಾಗಿ ನಡೆದುಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿ ಥೆಟಾ ಚಿ, ಕೊಲುಂಬೇ, ಎಂಛಾಟೆಂಡ್‌ ಬ್ರೊಕೋಲಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌(EBF), ಹಮ್ಮರ್ಸ್ಕ್‌ಜೋಲ್ಡ್ (ಇದು ಕೂಡ ಅಂತಾರಾಸ್ಟ್ರೀಯ ಥೀಮ್‌ ಹೌಸ್‌), ಕೈರೋಸ್‌, ಟೆರ್ರಾ, ಮತ್ತು ಸಿನರ್ಜಿಯಂತಹ ದಿ ಕೋ-ಅಪ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/resed/Staff/StaffResources/StudentMgmt/CoOps.html |title=Residential Education - Cooperative Houses |publisher=Stanford University |accessdate=2008-11-27 |archive-date=2009-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526032501/http://www.stanford.edu/dept/resed/Staff/StaffResources/StudentMgmt/CoOps.html |url-status=deviated |archivedate=2009-05-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090526032501/http://www.stanford.edu/dept/resed/Staff/StaffResources/StudentMgmt/CoOps.html }}&lt;/ref&gt;

ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 50 ನಷ್ಟು ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ಆ ನಿರ್ಮಾಣವು ನೂತನ ಮುಂಗರ್‌ ಪದವಿ ರೆಸಿಡೆನ್ಷಿಯಲ್‌ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದ್ದು, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಮೊದಲನೇ ವರ್ಷದ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮನೆಗಾಗಿ ಹೊಣೆಹೊತ್ತರು.

=== ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Stanford banner.jpg|right|thumb|ವಿಂಟೇಜ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್]]
* ಕ್ವಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು: ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕ್ವಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಹಿರಿಯರು ನೂತನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುತ್ತು ನೀಡಡುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ನಾಲ್ಕು ತರಗತಿಯ (ಕೆಲವುಬಾರಿ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಥವಾ ಅಪರಿಚಿತರು ಸೇರಿದಂತೆ)ವರು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.  2009ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ [[ಸ್ವೈನ್‌ ಫ್ಲ್ಯೂ]]ನ ಭಯದಿಂದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಆ ವರ್ಷದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stanforddaily.com/cgi-bin/?p=1033080 |title=ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಡೈಲಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್. 24, 2009 |access-date=2010-07-18 |archive-date=2009-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929073548/http://www.stanforddaily.com/cgi-bin/?p=1033080 |url-status=deviated |archivedate=2009-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090929073548/http://www.stanforddaily.com/cgi-bin/?p=1033080 }}&lt;/ref&gt;
* ಸಂಡೇ ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌: ಪ್ರತಿ ಭಾನುವಾರದ ರಾತ್ರಿಯಂದು[[ಮೆಮೋರಿಯಲ್‌ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ]]ನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಿತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಷನದ ವೇಳೆ ಜೋರಾಗಿ ಚೀರುವುದು, ಮತ್ತು [[ಕಾಗದದ ಏರೋಪ್ಲೇನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸುವುದ್ ಅಥವಾ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಎಸೆಯುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. 2006 ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌ ತೀವ್ರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ASSU ಜಾಮೀನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಮುಕ್ತರಾದರು.
* ಸ್ಟೀಮ್‌-ಟನ್ನೆಲ್ಲಿಂಗ್‌:  ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಬೆಯ ಲಾಳಿಕೆಗಳು]]ಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.
* ಫೌಂಟೈನ್‌-ಹಾಪ್ಪಿಂಗ್‌: ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಓಟದಾಟವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ (ವೈಟ್‌ ಪ್ಲಾಜಾದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಕ್ಲಾ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿಯಂತಹ) ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಅನೇಕ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸುತ್ತ ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಣಿಯುವುದು/ಈಜುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
* [[ಬಿಗ್‍ ಗೇಮ್‌]] ಆಟಗಳು: ಈ ಆಟವು [[ಬಿಗ್‌ ಗೇಮ್‌]] ವಿರುದ್ದ [[ಯುಸಿ ಬರ್ಕೀಲೀ]]ಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು, ಇದರಲ್ಲಿ ಗೇಯಿಟೀಸ್‌ (ಸಂಗೀತದ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಬರೆದ, ಸ್ವರಸಂಯೋಜಿಸಿದ, ನಿರ್ಮಾಣ, ಮತ್ತು ರಾಮ್ಸ್‌ ಹೆಡ್ ಥಿಯಟ್ರಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ), ದಿ ಬರ್ರಿಯಲ್‌ ([[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್]]ನಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರದಂತಹ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಕ್ಲಾ‌ ನೀರಿನಬುಗ್ಗೆಯ ತುದಿಗೆ ಕರಡಿಯನ್ನು ರಂದ್ರಮಾಡಿದ), ಮತ್ತು ಒಂದು ಗಂಟೆಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ರೈಲಿನ ಕೂಗನ್ನು ಬಿಗ್ ಗೇಮ್, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಏಕ್ಸ್‌ ಕಮಿಟಿಯಿಂದ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.    
* ಪ್ರೈಮಲ್‌ ಸ್ಕ್ರೀಮ್‌: ಒತ್ತಡ ಹೊಂದಿದಂತಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ [[ಡೆಡ್‌ ವೀಕ್‌]] (ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ)ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ್ನು ಇದನ್ನು ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
* [[ಮಿಡ್‌ನೈಟ್‌ ಬ್ರೇಕ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌]]: ಚಳಿಗಾಲದ ಅಂತ್ಯದ ನಾಲ್ಕನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಪಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಬಡಿಸುತ್ತಾರೆ (ಉಪ-ಪ್ರೊವೊಸ್ಟ್‌ನವರು ಕಿತ್ತಳೆ ರಸವನ್ನು ಪುನಾ ತುಂಬುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿರಬಹುದು, ಇತ್ಯಾದಿ.)
* ವಿಯನ್ನೀಸ್‌ ಬಾಲ್: ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಸಂಗಾತಿ]]ಗಳೇ ಮಾಡುವ [[ನೃತ್ಯ]]ವನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಾಚಿನ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ನ [[ವಿಯನ್ನಾ]]ದಲ್ಲಿಂದ ವಾಪಸು ಬಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Strictly Ballroom|author=Theresa Johnston|first=Theresa|last=Johnston|work=Stanford Magazine|publisher=Stanford Alumni Association|date=May 2002|url=http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2002/mayjun/features/vienneseball.html|access-date=2010-07-18|archive-date=2010-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20100221113650/http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2002/mayjun/features/vienneseball.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌[[Powwow]]: ವನ್ನು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ [[ತಾಯಂದಿರ ದಿನಾಚರಣೆ]]ಯ ಕೊನೆಯ ವಾರದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://powwow.stanford.edu/ |title=37ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಪೊವ್ವವ್ ಮೇ 9-11, 2008 |access-date=2010-07-18 |archive-date=2010-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100719070037/http://powwow.stanford.edu/ |url-status=deviated |archivedate=2010-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100719070037/http://powwow.stanford.edu/ }}&lt;/ref&gt;
* ಮೌಸೋಲಿಯಮ್ ಪಾರ್ಟಿ: ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮಾರಂಭವಾದ  [[ಹ್ಯಾಲೋವೀನ್‌]]ವು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಮೌಸೋಲಿಯಂ]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇದರಲ್ಲಿ [[ಲೀಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಜ್ಯೂನಿಯರ್‌]] ಮತ್ತು ಅವನ ತಂದೆಯನ್ನು ದಳವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 20-ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು, ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಿಂದ ಹಣದ ನೆರವು ದೊರಕದಿದ್ದರಿಂದ ಮೌಸಲಿಯಂ ಸಮಾರಂಭವು 2002 ರಿಂದ 2005&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2007/janfeb/red/mausoleum.html |title=A Party to Die For |date=January/February 2007 |work=Stanford Magazine |publisher=Stanford Alumni Association |accessdate=2009-11-03 |archive-date=2010-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101103192446/http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2007/janfeb/red/mausoleum.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ವರೆಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು,&lt;ref&gt;http://www.stanforddaily.com/cgi-bin/?p=1018874{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ 2006ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಾರಂಭಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ, ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಾಡಿಗೆ ಪಡೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಮೌಸಲಿಯಂನ ಬದಲಿಗೆ ಇದನ್ನು ಓಲ್ಡ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;http://www.stanforddaily.com/cgi-bin/?p=954{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2009ರಲ್ಲಿ, ಹಣಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಂತರ ಜ್ಯೂನಿಯರ್‌ ಕ್ಲಾಸ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ASSU ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಹಣಕಾಸು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿ ಈ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಮೌಸಲಿಯಂಗೆ ವಾಪಸು ತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stanforddaily.com/2009/10/07/mausoleum-next-to-die/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-18 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430043003/http://www.stanforddaily.com/2009/10/07/mausoleum-next-to-die/ |url-status=deviated |archivedate=2011-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430043003/http://www.stanforddaily.com/2009/10/07/mausoleum-next-to-die/ }}&lt;/ref&gt;
* ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌‍ಫೊರ್ಡ್‌ ಚಾರಿಟಿ ಫ್ಯಾಶನ್‌ ಶೋ:  1991 ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಈ ಫ್ಯಾಶನ್‌ ಶೋವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ್ತಪಡಿಸುವ ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[charityfashionshow.stanford.edu]&lt;/ref&gt;
* ಸೀನಿಯರ್‌ ಪಬ್‌ ನೈಟ್‌:  ಶಾಲೆಯ ವರ್ಷದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಗುರುವಾರದಂದು, ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪಾಲೋ ಆಲ್ಟೋ ಅಥವಾ ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದದ ಬಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ವಾರದಿಂದ ವಾರಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಾರ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
* ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪುರುಷ/ಅಸಮಾನ್ಯ ಮಹಿಳೆ: ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಎಂದಿಗೂ ಗೌರವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://registrar.stanford.edu/bulletin/4913.htm |title=ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಬುಲೆಟಿನ್: ಕಾನ್ಫೆರಲ್ ಆಫ್ ಡಿಗ್ರೀಸ್ |access-date=2010-07-18 |archive-date=2011-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111228213935/http://registrar.stanford.edu/bulletin/4913.htm |url-status=deviated |archivedate=2011-12-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111228213935/http://registrar.stanford.edu/bulletin/4913.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin0809/4913.htm ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಬುಲೆಟಿನ್ 2008/2009: ಕಾನ್ಫೆರಲ್ ಆಫ್ ಡಿಗ್ರೀಸ್]&lt;/ref&gt; ಆದರೆ 1953ರಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳವಾದ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದಂತಹವರಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪುರುಷ/ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಮಹಿಳೆ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪದವಿಯನ್ನು ನಿಗದಿತ ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅಸಮಾನ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕೊಡಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವವರಲ್ಲಿ [[ಹರ್ಬಟ್‌ ಹೂವರ್‌]], [[ಬಿಲ್‌ ಹೆವ್ಲೆಟ್‌]], [[ದಾವೆ ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್‍]], [[ಲ್ಯುಸೈಲ್‌ ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್‌]], ಮತ್ತು  [[ಜಾನ್‌ ಗಾರ್ಡ್‌ನರ್‌]]ರಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Degree of Uncommon Man and Uncommon Woman Award|publisher=Stanford Alumni Association|url=http://www.stanfordalumni.org/volunteer/assoc/awards/umwa.html}}&lt;/ref&gt;
* ಬರ್ತ್‌ಡೇ ಶವರ್ಸ್: ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಶವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎಸೆದು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ.
* ಕ್ಯಾಪೆಲ್ಲಾ ತಂಡವು ನ್ಯೂ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್ಸ್‌ ಓರಿಯೇಂಟೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ವರ್ಷದಾದ್ಯಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೆನಪಿಡುವಂತಹದ್ದೆಂದರೆ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ-ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ [[ಫ್ಲೀಟ್‌ ಸಿಂಗರ್ಸ್‌]]ನ &quot;ಎವೆರಿಒನ್ ಪೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಶವರ್&quot; ಮತ್ತು &quot;ಪ್ರೇ ಟು ದಿ ಗಾಡ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಷಿಯಲ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್&quot; ಗಳಾಗಿದ್ದವು.
* [[ದಿ ಗೇಮ್‌]]: ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬೀದಿ ಕಸಗುಡಿಸುವುದನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಾಗಿತ್ತು. (ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು)

ಕ್ಯಾಂಪಸ್ಸಿನ ಅಳಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಬಿಗ್‌ ಗೇಮ್‌ [[ಲೇಕ್‌ ಲಾಗುನಿತಾ]] (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಣಗಿರುತ್ತಿತ್ತು)ವು ಕೊಳದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯದಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಪ್ಪೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಈಗ ಚಟುವಟಿಕೆ ರಹಿತವಾಗಿದೆ.

=== ಗ್ರೀಕ್ ಜೀವನ ===

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯು 1891ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆರಂಭವಾದಂದಿನಿಂದಲೂ  ಹುಡುಗಿಯರ ಮತ್ತು ಹುಡುಗರ ಸಂಘಗಳು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿವೆ.  1944ರಲ್ಲಿ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರೆಸಿಡ್ಡರ್‌]]ರು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಸ್ಪರ್ಧೆನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ನಿಷೇದಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://chapters.kappakappagamma.org/betaeta/pages/our-chapter.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-18 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528005547/http://chapters.kappakappagamma.org/betaeta/pages/our-chapter.php |url-status=deviated |archivedate=2010-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528005547/http://chapters.kappakappagamma.org/betaeta/pages/our-chapter.php }}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮುಂದಿನ 1977ರಲ್ಲಿನಡೆದ [[Title IX]]ನಲ್ಲಿ ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ರಸ್ಟೀಸ್‌ 33-ವರ್ಷದ ವರೆಗೆ ಈ ನಿಷೇದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cgi.stanford.edu/group/chiomega/cgi-bin/history.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-18 |archive-date=2013-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120104456/http://cgi.stanford.edu/group/chiomega/cgi-bin/history.php |url-status=deviated |archivedate=2013-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120104456/http://cgi.stanford.edu/group/chiomega/cgi-bin/history.php }}&lt;/ref&gt; ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಈಗ 28  ಗ್ರೀಕ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 13% ನಷ್ಟು ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರುವ 12 ಭ್ರಾತೃತ್ವದ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು 16 ಸೋದರಿಯರ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. ಇನ್ನಿತರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ, ಒಟ್ಟು ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು ಗ್ರೀಕ್‌ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಸ್ವಂತ ಜಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, [[ಸಿಗ್ಮಾ ಚಿ]]ಯೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವುಗಳು ಅವುಗಳದೇ ಆದ ದಿ ರೋ ನಲ್ಲಿ ಮನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫ್ರಾಟರ್ನ್‌ಲ್‌ ಮತ್ತು ಸೊರೊರಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಐದು ಅಧ್ಯಾಗಳಿದ್ದು, 11 ಪಾಠಗಳು ಇಂಟರ್‌ಫ್ರಾಟರ್‌ನಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ರದ್ದು, 6 ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಇಂಟರ್‌ಸೊರೊರಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌, ಮತ್ತು 6 ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್‌ ಗ್ರೀಕ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://osa.stanford.edu/greek/learn/whatis.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-18 |archive-date=2010-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704182330/http://osa.stanford.edu/greek/learn/whatis.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* ಎರಡು ಮನೆಯಿಲ್ಲದ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ NPHC ([[ನ್ಯಾಶನಲ್‍ ಪ್ಯಾನ್‌-ಹೆಲ್ಲಿನಿಕ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌]] ಅಥವಾ &quot;ಡಿವೈನ್‌ ನೈನ್&quot;) ಸಂಘಗಳಾದ ([[ಆಲ್ಫಾ ಕಪ್ಪಾ ಆಲ್ಫಾ]] ಮತ್ತು [[ಡೆಲ್ಟಾ ಸಿಗ್ಮಾ ಥೀಟಾ]]) ಮತ್ತು ಮೂರು NPHC ಸಂಘಗಲು ಮನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ  ([[ಆಲ್ಫಾ ಫಿ ಆಲ್ಫಾ]], [[ಓಮೆಗಾ ಪ್ಸಿ ಫಿ]], ಮತ್ತು [[ಫಿ ಬೀಟಾ ಸಿಗ್ಮಾ]])ಗಳಿಗೆ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಆಶ್ರಯತಾಣವಾಗಿದೆ. ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಭ್ರಾತೃತ್ವ ಮತ್ತು ಸೋದರಿಯತ್ವವನ್ನು AAFSA (ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಫ್ರಾಟೆರ್ನಲ್ ಸೊರೊರಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌)ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಆರು ಐತಿಹಾಸಿಕ NPC ([[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪ್ಯಾನ್‌ಹೆಲ್ಲೆನಿಕ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್]]) ಭಗಿನಿ ಸಮಾಜಗಳಿವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದವು ([[ಆಲ್ಫಾ ಎಪ್ಸಿಲನ್ ಫಿ]], [[ಚಿ ಒಮೆಗಾ]], ಮತ್ತು [[ಕಪ್ಪ ಕಪ್ಪ ಗಮ್ಮಾ]]) ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಆಶ್ರಯ ಇರುವಂತಹವು ([[ಡೆಲ್ಟಾ ಡೆಲ್ಟಾ ಡೆಲ್ಟಾ]], [[ಕಪ್ಪ ಆಲ್ಫಾ ಥೆಟಾ]], ಮತ್ತು [[ಪಿ ಬೆಟಾ ಫಿ]]). ಈ ಭಗಿನಿ ಸಮಾಜಗಳು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಇಂಟರ್-ಸೊರೊರಿಟಿ ಸೊರೊರಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ (ISC).
* ಹನ್ನೊಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ NIC ([[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಟರ್‌ಫ್ರೆಟೆರ್ನಿಟಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್]]) ಸೋದರತ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದ ಸೋದರತ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ ([[ಆಲ್ಫಾ ಎಪ್ಸಿಲನ್ ಪೈ]], [[ಡೆಲ್ಟಾ ಕಪ್ಪ ಎಪ್ಸಿಲನ್]], [[ಡೆಲ್ಟಾ ಟಾವು ಡೆಲ್ಟಾ]], ಮತ್ತು [[ಸಿಗ್ಮಾ ಫಿ ಎಪ್ಸಿಲನ್]]), ಹಾಗೂ ಏಳು ಆಶ್ರಯ ಹೊಂದಿದ ಸೋದರತ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ ([[ಕಪ್ಪಾ ಆಲ್ಫಾ]], [[ಕಪ್ಪಾ ಸಿಗ್ಮಾ]], [[ಫಿ ಕಪ್ಪಾ ಪ್ಸಿ]], [[ಸಿಗ್ಮಾ ಆಲ್ಫಾ ಎಪ್ಸಿಲನ್]], [[ಸಿಗ್ಮಾ ಚಿ]], [[ಸಿಗ್ಮಾ ನು]], ಮತ್ತು [[ಥಿಟಾ ಡೆಲ್ಟಾ ಚಿ]]). ಈ ಭ್ರಾತೃತ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಇಂಟರ್-ಫ್ರೆಟೆರ್ನಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ (ಐಎಫ್‌ಸಿ)ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
* ಅಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದ ನಾಲ್ಕು  MGC (ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್ ಗ್ರೀಕ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್) ಭಗಿನಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೂಡಾ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿವೆ ([[ಆಲ್ಫಾ ಕಪ್ಪ ಡೆಲ್ಟಾ ಫಿ]], [[ಲ್ಯಾಂಬ್ಡಾ ಥೀಟಾ ನು]], [[ಸಿಗ್ಮಾ ಪ್ಸಿ ಝೀಟಾ]], ಹಾಗೂ [[ಸಿಗ್ಮಾ ಥೀಟಾ ಪ್ಸಿ]]), ಅಲ್ಲದೆ ಎರಡು ಆಶ್ರಯ ಹೊಂದಿರದ MGC ಭ್ರಾತೃತ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವೆ([[ಗ್ಯಾಮಾ ಝೀಟಾ ಆಲ್ಫಾ]] ಹಾಗೂ [[ಲ್ಯಾಂಮ್ಡಾ ಫಿ ಎಪ್ಸಿಲಾನ್]]). ಲ್ಯಾಮ್ಡಾ ಫಿ ಎಪ್ಸಿಲಾನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಟರ್‌ಫ್ರೆಟರ್ನಿಟಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌(ಎನ್‌ಐಸಿ)ನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lambdaphiepsilon.com/about.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-18 |archive-date=2009-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090211130555/http://www.lambdaphiepsilon.com/about.php |url-status=deviated |archivedate=2009-02-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211130555/http://www.lambdaphiepsilon.com/about.php }}&lt;/ref&gt;

=== ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಗುಂಪುಗಳು ===
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ  650 ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಲು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/uga/student/organizations/index.html |title=Student Organizations |access-date=2010-07-18 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528022711/http://www.stanford.edu/dept/uga/student/organizations/index.html |url-status=deviated |archivedate=2010-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528022711/http://www.stanford.edu/dept/uga/student/organizations/index.html }}&lt;/ref&gt;

ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಇದ್ದರೂ, ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸರಕಾರದ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ASSU ನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾಗಶಃ ಹಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಹಣವವು &quot;ವಿಶೇಷ ಶುಲ್ಕ,&quot; ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟ್‌ರ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘದಿಂದ ಮತಚಲಾವಣೆ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್/ರಿಕ್ರಿಯೇಶನಲ್, ಕೆರಿಯರ್ಸ್/ಪ್ರಿ-ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್, ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಸರ್ವಿಸ್, ಎತ್ನಿಕ್/ಕಲ್ಚರಲ್, ಫ್ರೆಟರ್ನಿಟೀಸ್/ಸೊರೊರಿಟೀಸ್, ಹೆಲ್ತ್/ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್, ಮೀಡಿಯಾ/ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ಮ್ಯೂಸಿಕ್/ಡ್ಯಾನ್ಸ್/ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಪಾಲಿಟಿಕಲ್/ಸೋಶಿಯಲ್ ಅವೇರ್‌ನೆಸ್ ಟು ರಿಲಿಜಿಯಸ್/ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್‌ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ.

ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವಂತಹವೆಂದರೆ (ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಇದಕ್ಕೆ  ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ):
* [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಡೈಲಿ]]ಯು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಗೆ ಇದು ದೈನಂದಿಕವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು 1892ರಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯು ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
* ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಏಕ್ಸ್‌ ಕಮಿಟಿಯು[[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಏಕ್ಸ್‌]]ನ ಅಧಿಕೃತ ಪೋಷಕವಾಗಿದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಟ್ರಡಿಶನ್‌ ಮತ್ತು ಲೋರ್‌ನ ನಿರ್ವಾಹಕವಾಗಿದೆ. ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ನ ತವರಿನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಆಟದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
* ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಪ್ರಿ-ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spba.stanford.edu/ |title=SPBA |access-date=2010-07-18 |archive-date=2018-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207191411/http://spba.stanford.edu/ |url-status=deviated |archivedate=2018-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181207191411/http://spba.stanford.edu/ }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕುಚೆಲ್ಲುವ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದೆ. ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀ, ಅಲ್ಯುಮಿನಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮೂಹದ ಮಧ್ಯೆ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿರುವ ಇದು ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
* [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಸೋಲಾರ್‌ ಕಾರ್‌ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್]]ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸೋಲಾರ್‌-ಶಕ್ತಿಯ ಕಾರನ್ನು ಪ್ರತಿ 2 ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ [[ನಾರ್ಥ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೋಲಾರ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌]] ಅಥವಾ [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸೋಲಾರ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಚಾಲನೆಗಿಡುತ್ತಾರೆ.
* ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೋನೊಮಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲಾಗುವ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುವ, ಲೂನಾರ್‌ ಗ್ರಹಣ, ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಆಕಾಶಕಾಯ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
* ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಕೈಟ್‌ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್‌ ಸೊಸೈಟಿ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sites.google.com/site/stanfordkfs/ |title=Stanford Kite Flying Society |access-date=2010-07-18 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430030254/http://sites.google.com/site/stanfordkfs/ |url-status=deviated |archivedate=2011-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430030254/http://sites.google.com/site/stanfordkfs/ }}&lt;/ref&gt; (2008ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ),ನ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ತಂಡವು ಗಾಳಿಪಟ ಹಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಿದೆ. ಸೊಸೈಟಿ &quot;ಸಭೆಗಳು&quot; ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ನಂತರ ವಿಲ್ಬರ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
* ದಿ ಪಿಲಿಪಿನೋ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌(PASU), ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಪ್ರತೀಕವಾದ ಸಮೂಹವು ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಐಕ್ಯತೆಗಾಗಿರುವ PASU ಯು ಕೂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಕಯುಮಂಗ್ಗಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.
* ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಹಣಕಾಸು ಪ್ರಿ-ಫ್ರೊಫೆಶನಲ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ಮೆಂಟರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನ್‌ಶಿಪ್‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೂಲಕ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರ ಬಯಸುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
* ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ 5,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಎಂಟ್ರಪಿನರಿಯಲ್‌ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್ಸ್‌ ([http://bases.stanford.edu/ BASES]) ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದೆ.  ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗದ ಉದ್ಯಮಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದೇ ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.
* ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ನ [[ಫ್ಲೀಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಸಿಂಗರ್ಸ್‌]]ಒಂದು ಎಲ್ಲ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ [[ಅಕಾಪೆಲ್ಲಾ]]ತಂಡವು  ಹಾಸ್ಯದ ಮೂಲ ಸ್ವರಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ [[ಜ್ಯಾಜ್‌]], ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್ ಹೊಡೆದಾಟದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಫ್ಲೀಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯು [[ಫ್ಲೀಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನ್ನು ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಶತಮಾನತದ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಪ್‌ ಟುವರ್ಡ್‌ ಮೌಂಟೌನ್ಸ್‌ ಹೈಯರ್‌(1999) ಆಲ್ಬಂಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ನೇಮಿಸಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲ ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು.
* ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಮಾರ್ಷಿಯಲ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ(SMAP) ಒಂದೇ ಚಾವಣಿಯಡಿಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ 11 ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಷಿಯಲ್‌ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಅಕಿಡೋ, ಕೆಪೋರಿಯಾ, ಎಸ್ಕ್ರಿಮಾ, ಜ್ಯೂಡೋ, ಜಜಿಸ್ತು, ಕೆನ್‌ಪೋ ಕರಾಟೆ, ಮೌಯಿ ಥೈ, ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌, JKA ಶೋಟೋಕಾನ್, ಟೀಕ್ವಾಂಡೋ, ಮತ್ತು ವುಶು.

=== ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಹಾರ ತಾಣಗಳು ===
ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಳಗಳಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ.

* ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಯೂನಿಯನ್‌- ಈ ಕಟ್ಟಡವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗುಂಪು ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯಾಗಲಿ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕಚೇರಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಟಿಎಗಾಗಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ತರಬೇತುದಾರರು ಲಾಂಜಿಂಗ್‌ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ ಕೊಠಡಿಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಸಭೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
* ಕೊಹೊ(ದಿ ಕಾಫಿ ಹೌಸ್‌) -ಟ್ರೆಸಿಡ್ಡರ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ಕೊಹೊ ವಿರಾಮತಾಣವಾಗಿದೆ, ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿರುವ ಇದರ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೆ ಬರೆದ ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡನಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖರ ಕ್ಯಾರಿಕೇಚರ್‌ಗಳಿಂದ  ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಜೆವೇಳೆ ಅವರು ಲೈವ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
* ವೈಟ್‌ ಫ್ಲಾಜಾ- ಇದು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಪುಸ್ತಕಮಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಓಲ್ಡ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ವೈಟ್‌ ಫ್ಲಾಜಾದಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಹಬ್ಬವನ್ನೇ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಲಹಾ ಗುಂಪುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕ್ಲಾದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಗಳಿವೆ, ಹಣಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಬೂತುಗಳಲ್ಲಿ ಚಲ್ಲಾ ಎಂಬ ಬ್ರೆಡ್‌ನ್ನು ಅಥವಾ ಕುರಿಯ ಮರಿಯನ್ನು ಸಾಕಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನು ಏನೇನೋ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ==

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ [[NCAA'ನ]] ವಿಭಾಗ I-A ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಪೆಸಿಪಿಕ್-10 ಸಮಿತಿಯ]] ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಒಳಾಂಗಳದ [[ಟ್ರಾಕ್]] (ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು), [[ವಾಟೆರ್ ಪೊಲೊ]] (ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು), ಮಹಿಳೆಯ'ರ [[ಮಲ್ಲಕ್ರೀಡೆಗಳು]], ಮಹಿಳೆಯ'ರ [[ಲಾಕ್ರೋಸ್]], ಪುರುಷ'ರ [[ಮಲ್ಲಕ್ರೀಡೆಗಳು]], ಮತ್ತು ಪುರುಷ'ರ [[ವ್ಹಾಲಿಬಾಲ್‌]] ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಇದು [[ಮೌಂಟೇನ್ ಪೆಸಿಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ]] ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ.   
ಮಹಿಳೆಯ’ರ [[ಹಾಕಿ ಕ್ಷ್ರೇತ್ರದ]]ತಂಡವು [[ನಾರ್‌ಪಾಕ್ ಸಮಿತಿಯ]] ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.norpacfieldhockey.com/ |title=NorPac |publisher=i2i Interactive |year=2007 |accessdate=2007-06-08}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್'ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯು, ಪೂರ್ವ ಕೊಲ್ಲೊಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ ಇದರ ನೆರೆಯ, [[ಕಾಲಿಪೋರ್ನಿಯಾದ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ, ಬೆರ್ಕ್ಲೆ]].

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ 34 ವರ್ಸಿಟಿ (ಕಾಲೇಜನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ತಂಡ) ಕ್ರೀಡೆಗಳು (18 ಮಹಿಳೆಯರ, 15 ಪುರುಷರ, ಒಂದು ಇಬ್ಬರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ), 19 ಕೂಟದ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು 37 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ — ಸುಮಾರು  800 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಾಲೇಜುಗಳ ನಡುವಿನ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.   ವಿಸ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಸುಮಾರು 300 ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 
[[ಚಿತ್ರ:Stanstadium view.jpg|thumb|right|ಹೊಸ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಳ ತವರು.]]

ಕಾಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಪೂಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳ ನಡುವೆ ನಡಿಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ &quot;[[ದೊಡ್ಡ ಆಟದ]]&quot; ವಿಜೇತರು [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಕುಠಾರದ]] ಅಧೀನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.  ಮೊದಲನೆಯ &quot;ದೊಡ್ಡ ಆಟವನ್ನು,ಮಾರ್ಚ್ 19, 1892ರಂದು, ಸಾನ್ ಪ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊನಲ್ಲಿರುವ &quot;ಹೈಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪೂಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟವನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಲಾಯಿತು.  ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ 8 ಸಾವಿರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ 14ರಲ್ಲಿ 10ನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ.  ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್'ರ ಪೂಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡವು 1902ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ರೋಸ್ ಬವ್ಲ್]] ಆಟವನ್ನು ಆಡಿತು.  ಏನೇಯಾಗಲಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಕ್ರೀಡಾ ದೌರ್ಜನ್ಯವು, ಆಟದನಂತರ ಮಧ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ವಿಪ್ಲವದ ಜೊತೆಸೇರಿ, 1905ರಲ್ಲಿ ಸಾನ್ ಪ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ &quot;ದೊಡ್ಡ ಆಟಗಳನ್ನು, ಅಡ್ಡಿಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.    1906ರಲ್ಲಿ, ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಟಾರ್ ಜೊರ್ದನ್‌ರವರು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಪೂಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದರು.   1906–1914ರ ವರೆಗಿನ &quot;ದೊಡ್ಡ ಆಟದ&quot; ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಪೂಟ್‌ಬಾಲಿನ ಬದಲಾಗಿ ರುಗ್ಬಿಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು.  1919ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಪೂಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Starr3&quot;&gt;{{cite book|last=Starr|first=Kevin|title=Americans and the California Dream|url=https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1973|pages=[https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5/page/336 336]–338|chapter=Life Among the Best and Truest: David Starr Jordan and the Founding of Stanford University |isbn=0-19-501644-0}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ 1971 ಮತ್ತು 1972ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್-ಟು-ಬ್ಯಾಕ್ ರೋಸ್ ಬವ್‌ಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತ್ತು.  ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2000ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ 12 ರೋಸ್ ಬವ್‌ಲ್ಸ್ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡಿತು.  1970ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್'ರ [[ಜಿಮ್ ಪ್ಲಂಕೆಟ್]] [[ಹೈಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಟ್ರೋಫಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ಧಿದೆ.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಗವಲ್ಲದ್ದ, ಅನೇಕ ಕ್ಲಬ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ [[ಬಿಲ್ಲುವಿದ್ಯೆ]], [[ನೂಲಿನ ಚೆಂಡಿನ ಆಟ]], [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]], [[ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್]], [[ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ]], [[ಹರ್ಲಿಂಗ್]] (ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಹಾಕಿ ಆಟ, [[ಐಸ್ ಹಾಕಿ]], [[ಜುಡೊ]] (ಏಷಿಯಾ ಖಂಡದ ಒಂದು ಯುದ್ಧ ಕಲೆ), [[ಕಯಾಕಿಂಗ್]], [[ಪುರುಷ'ರ ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್]], [[ಪೊಲೊ]], [[ರಕ್ವೆಟ್‌ಬಾಲ್]], [[ರಗ್ಬಿ ಕೂಟ]], [[ಸ್ಕ್ವಾಷ್]], [[ಸ್ಕೈಯಿಂಗ್]], [[ಟೇಕ್ವೊಂಡೊ]], [[ಟೆನ್ನಿಸ್]], [[ಟ್ರಿಯತ್‌ಲೊನ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್]]. 1984 ಮತ್ತು 2002ರಲ್ಲಿ ಪುರಷ’ರ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ತಂಡವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ,&lt;ref name=&quot;UPA College Open Champions&quot;&gt;{{Cite web |url=http://upa.org/hallofchampions/college/openchampions |title=ಕಾಲೇಜ್ ಓಪನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ |access-date=2010-07-18 |archive-date=2009-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091216040956/http://www.upa.org/hallofchampions/college/openchampions |url-status=deviated |archivedate=2009-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216040956/http://www.upa.org/hallofchampions/college/openchampions }}&lt;/ref&gt; 1997, 1998, 1999, 2003, 2005, 2006, ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ತಂಡವು ಗೆದ್ದಿದೆ,&lt;ref name=&quot;UPA College Women's Champions&quot;&gt;{{Cite web |url=http://upa.org/hallofchampions/college/womenschampions |title=ಕಾಲೇಜ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ |access-date=2010-07-18 |archive-date=2009-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090818025728/http://www.upa.org/hallofchampions/college/womenschampions |url-status=deviated |archivedate=2009-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090818025728/http://www.upa.org/hallofchampions/college/womenschampions }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯ’ರ ರಗ್ಬಿ ತಂಡವು 1999, 2005, 2006 ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿದೆ.  ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ತಂಡವು 2007 ಭಾಗ I USA ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಮಟ್ಟದ ರಸ್ತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ.

1930ರ ವರೆಗು, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ತನ್ನ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ &quot;ಮಸ್‌ಕತ್&quot; ಅನ್ನುವ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.  ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ವಿಭಾಗವು &quot;ಇಂಡಿಯನ್ಸ್&quot; ಅನ್ನುವ ಹೆಸರನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. &quot; 1972ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಜನಾಂಗದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ದೂರುಗಳು ನೆಲೆಸಿದ ನಂತರ &quot;ಇಂಡಿಯನ್ಸ್&quot; ಅನ್ನುವ ಹೆಸರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಯಿತು. 
[[ಚಿತ್ರ:11-04-06-LSJUMB-003.jpg|thumb|ಲೆಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಜೂನಿಯರ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮಾರ್ಚಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಡ್, ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಪ್ರೇಮಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ &quot;ಆಲ್ ರೈಟ್ ನೌ&quot; ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]]

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ತಂಡಗಳನ್ನು ಈಗ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಡು [[ಕೆಂಪು]] ಬಣ್ಣದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಪಕ್ಷಿಯ]] ಸಂಕೇತವಲ್ಲ.  ಕಾರ್ಡಿನಲ್ (ಕಡುಗೆಂಪು), ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಇವು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ವಿಶ್ವವಿಧ್ಯಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿವೆ.   ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಸ್ಕತ್ ಪಟ್ಟಿಗಳು, [[&quot;ಮರ&quot;]], ಇವು ಶಾಲೆಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.   [[ಲೆಲಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಜಿನಿಯರ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಮರ್ಚಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ (LSJUMB)]] ಭಾಗವಾಗಿ, ಮರದ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪಲೊ ಆಲ್ಟೊ ಸೀಲ್ಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ಎಲ್ ಪಲೊ ಆಲ್ಟೊ]] ಅನ್ನುವ ರೆಡ್‌ವುಡ್ ಮರದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.

[[ವೆಸ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ತೀರದ]], [[ಟವ್ಬೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್, ವಾರ್ಷಿಕ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯದ [[U.S. ಓಪೆನ್ ಸರಣಿಯನ್ನು]] ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿತು. [[ಕೊಬ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್]], [[ಏಂಜೆಲ್ ಪೀಲ್ಡ್]], ಮತ್ತು [[ಅವೆರಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಉತ್ತಮಶ್ರೇಣಿಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.   [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು]] ಜನವರಿ 20, 1985ರಂದು [[ಸುಪೆರ್ ಬವ್ಲ್ XIX]]ನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಸಾನ್ ಪ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ 49ಇಆರ್‌ಎಸ್]] 39-16 ಅಂಕಗಳಿಂದ [[ಮೈಮಿ ಡೊಲ್ಫಿನ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ವಿಷೇಷತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಕಾಲೇಜ್‌ಮಟ್ಟದ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ - ಮುಂಚೆ ''ಸಿಯರ್ಸ್ ಕಪ್''  ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ, [[NACDA ಡೈರೆಕ್ಟರುಗಳ ಕಪ್‌]]ನ್ನು, ಕಳೆದ 16 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷವು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. 1976-77ರ ಶಾಲಾ ವರ್ಷದಿಂದ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಪ್ರತಿವರ್ಷವು ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಒಂದಾದರು NCAA ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳ ತಂಡವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.usatoday.com/sports/college/2010-06-22-stanford-directors-cup_N.htm ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೇ, ಜೂನ್ 22, 2010]&lt;/ref&gt;

'''NCAA ಸಾಧನೆಗಳು:'''  ಅದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ 96 [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲೇಜುಮಟ್ಟದ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ, ಕ್ಯಾಲಿಪೋರ್ನಿಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಲೋಸ್ ಏಂಜೆಲ್ಸ್ ನಂತರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎರಡನೆಯದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಉತ್ತಮವಾದ, 421 ಪ್ರತ್ಯಾಕ NCAA ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಲನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://web1.ncaa.org/web_files/stats/champs_records_book/summaries/combined.pdf |title=ಎನ್‌ಸಿಎ‌ಎ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ |access-date=2010-07-18 |archive-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100627170832/http://web1.ncaa.org/web_files/stats/champs_records_book/summaries/combined.pdf |url-status=deviated |archivedate=2010-06-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100627170832/http://web1.ncaa.org/web_files/stats/champs_records_book/summaries/combined.pdf }}&lt;/ref&gt;

'''ಓಲಿಂಪಿಕ್ ಸಾಧನೆಗಳು:''ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಡೈಲಿ''  '''  ಪ್ರಕಾರ , &quot;1908ರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೇಸಿಗೆಯ ಓಲಿಂಪೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕರಲ್ಲಿ ರೂಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು ಓಲಂಪಿಕ್ ಪಂದ್ಯಾಟದ ಉತ್ಸವಗಳ ನಡುವಿನ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ) ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿತ್ತು&quot;.&lt;ref name=&quot;olympics&quot;&gt;{{Cite web |url=http://daily.stanford.edu/article/2000/2/2/cardinalBoastsGoldenHistory |title=ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಬೋಸ್ಟ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ - ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಡೈಲಿ ಆನ್‍ಲೈನ್ |access-date=2010-07-18 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207041903/http://daily.stanford.edu/article/2000/2/2/cardinalBoastsGoldenHistory |url-status=deviated |archivedate=2008-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081207041903/http://daily.stanford.edu/article/2000/2/2/cardinalBoastsGoldenHistory }}&lt;/ref&gt;   2004ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ,ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅಥ್ಲೆಟ್ಸ್ ಬೇಸಿಗೆಯ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ 182 ಓಲಂಪಿಕ್ ಪಧಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ; &quot;ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, 1912ರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಓಲಿಂಪೇಡ್‌ನಲ್ಲೂ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅಥ್ಲೆಟ್ಸ್ ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಒಂದರಂತೆ 17 ಚಿನ್ನದ ಪಧಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು&quot;.&lt;ref name=&quot;olympicmedals&quot;&gt;{{Cite web |url=http://daily.stanford.edu/article/2004/8/12/fortytwoAthletesTryLivingUpToStanfordsOlympicLegacy |title=ಫಾರ್ಟಿ-ಟು ಅಥ್ಲೆಟ್ಸ್ ಟ್ರೈ ಲಿವಿಂಗ್ ಅಪ್ ಟು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ಸ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಲಿಗೆಸಿ - ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಡೈಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ |access-date=2010-07-18 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905025919/http://daily.stanford.edu/article/2004/8/12/fortytwoAthletesTryLivingUpToStanfordsOlympicLegacy |url-status=deviated |archivedate=2008-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080905025919/http://daily.stanford.edu/article/2004/8/12/fortytwoAthletesTryLivingUpToStanfordsOlympicLegacy }}&lt;/ref&gt;    ಬೇಸಿಗೆಯ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅಥ್ಲೆಟ್ಸ್ 24 ಪಧಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ- ಅದರಲ್ಲಿ 8 ಚಿನ್ನದ್ದವು, 12 ಬೆಳ್ಳಿಯವು ಮತ್ತು 4 ತಾಮ್ರದವು.&lt;ref name=&quot;olympics08&quot;&gt;{{Cite web |url=http://gostanford.cstv.com/sports/olympics/spec-rel/082408aaa.html |title=ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಸೆಟ್ಸ್ ಆಲ್-ಟೈಮ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ವಿತ್  25 ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಮೆಡಲ್ಸ್ |access-date=2010-07-18 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207232918/http://gostanford.cstv.com/sports/olympics/spec-rel/082408aaa.html |url-status=deviated |archivedate=2008-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081207232918/http://gostanford.cstv.com/sports/olympics/spec-rel/082408aaa.html }}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಳೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಬೊಧಕ, ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ==

&quot;ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಪಿತೃ&quot;, [[ವಿನ್‌ಟೊನ್ ಸೆರ್ಪ್]], ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದಲೆ ಪಧವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಹಳೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು [[ಹೆವ್‌ಲೆಟ್-ಪಕಾರ್ಡ್]] ([[ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಹೆವ್‌ಲೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಡೇವಿಡ್ ಪಕಾರ್ಡ್]]), [[ಸಿಸ್ಕೊ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ಸ್]] ([[ಸಾಂದ್ರ ಲರ್ನೆರ್]] ಮತ್ತು [[ಲೆಯೊನಾರ್ಡ್ ಬೊಸಕ್]]), [[NVIDIA]], [[SGI]], [[VMವರೆ]], [[MIPS ಟೆಕ್ನೊಲೊಜಿಸ್]], [[ಯಾಹೂ!]] ([[ಚಿನ್-ಯುಯನ್ ಯಾಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಡೇವಿಡ್ ಪಿಲ್ಲೊ]]), [[ಗೂಗೆಲ್]] ([[ಸೆರ್ಗೆಯ್ ಬ್ರಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಲಾವ್ರೆನ್ಸ್ ಪಾಜ್]]), [[ವಿಪ್ರೊ ಟೆಕ್ನೊಲೊಜಿಸ್]], [[ನೈಕ್]], [[ಗ್ಯಾಪ್]] ([[ಡೊರಿಸ್ ಪಿಷೆರ್]]) ಮತ್ತು [[ಸನ್ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟೆಮ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸನ್ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟೆಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ''ಸನ್''  ಮೂಲತಃ &quot;ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ನ ಸಾಂಕೇತವಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = Mr. Scott McNealy | publisher = Sun Microsystems, Inc. | date = 2005-04-24 | url = http://www.sun.com/products-n-solutions/edu/gelc/bios/scottmcnealy.html | accessdate = 2009-09-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.sun.com/dador/entry/sunw_stanford_university_network_workstation |title=Jim McGuinness's Weblog |accessdate=2009-02-22 |work= |publisher= |date=2007-08-27 |author=Jim McGuinness}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್'ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಿತಿಯು ಈ ಕೆಳಗಿನವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: 
* 16 [[ನೋಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನದ]] ಲಾರೇಟ್ಸ್ (ರಾಜ ಕವಿಗಳು);&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.stanford.edu/about/facts/faculty.html | title = Stanford Facts: Faculty | publisher = Stanford University | accessdate = 2009-09-17 | archive-date = 2010-05-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100527220858/http://www.stanford.edu/about/facts/faculty.html | url-status = deviated | archivedate = 2010-05-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100527220858/http://www.stanford.edu/about/facts/faculty.html }}&lt;/ref&gt;
* [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ]]136 ಸದಸ್ಯರು  ;&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;
* [[ಇಂಜಿನಿಯರುಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ]] 83 ಸದಸ್ಯರು;&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;
* [[ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಮೆರಿಕನ ಪರಿಷತ್ತಿನ]] 244 ಸದಸ್ಯರು ;&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;
* [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೆಡಲ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವರು 19;&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;
* [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೆಡಲ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನೋಲಜಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದವರು ಇಬ್ಬರು;&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;
* [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪರಿಷತ್ತಿನ]] 27 ಸದಸ್ಯರು;&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;
* [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಆದ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಮಿತಿಯ]] 46 ಸದಸ್ಯರು;&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;
* [[ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಬಹುಮಾನ]] ವಿಜೇತರು 4 ಜನ;&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;
* [[ಮಾಕಾರ್ತುರ್ ಸಂಗಡಿಗ]]ರು 23 ;&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;
* 8 [[ವೋಲ್ಪ್ ಪವುಂಡೇಷನ್ ಬಹುಮಾನ]] ವಿಜೇತರು;&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;
* 6 [[ಕೊರೆಟ್ ಪವುಂಡೇಷನ್ ಬಹುಮಾನ]] ವಿಜೇತರು;&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;
* 3 [[ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಷಿಯಲ್ ಮೆಡಲ್ ಆಫ್ ಪ್ರೀಡಮ್]]  ವಿಜೇತರು.&lt;ref name=&quot;StanfordFactsFaculty&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Teller&quot;&gt;{{cite news |first=Dawn |last=Levy |title=Edward Teller wins Presidential Medal of Freedom |curly=y |work= |page=http://news-service.stanford.edu/pr/03/teller723.html |date=2003-07-22 |accessdate=17 November 2008 |quote=Teller, 95, is the third Stanford scholar to be awarded a Presidential Medal of Freedom. The others are Nobel Prize-winning economist Milton Friedman (1988) and former Secretary of State George Shultz (1989). |url=http://news-service.stanford.edu/pr/03/teller723.html |archive-date=2007-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614040209/http://news-service.stanford.edu/pr/03/teller723.html |url-status=deviated |archivedate=2007-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614040209/http://news-service.stanford.edu/pr/03/teller723.html }}&lt;/ref&gt;

ಜಪಾನಿನ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಯುಕಿಯೊ ಹಟೊಯಮ]],&lt;ref&gt;{{cite web |author= |title=The Dish: Stanford alum primed to be Japan's next premier; multitasking experts juggle media; and much more |url=http://news.stanford.edu/news/2009/august31/the-dish-090209.html |work=Stanford Report |publisher=Stanford News Service |date=2009-09-01 |accessdate=2009-10-12 |archive-date=2010-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616003743/http://news.stanford.edu/news/2009/august31/the-dish-090209.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮಾಜಿ U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಹೆರ್ಬೆರ್ಟ್ ಹೂವೆರ್]], ಮಾಜಿ U.S. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ [[ವಾರೆನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫೆರ್]], ಮತ್ತು ಇಸ್ರಯೆಲಿನ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಎಹುದ್ ಬರಾಕ್]] ಇವರುಗಳು ಸಹ  ಮಾಜಿ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು.

NFL ಕ್ವಾರ್ಟೆರ್ಬ್ಯಾಕ್ಸ್ (ಪುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕಿದ್ದು ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವವರು)[[ಜಿಮ್ ಪ್ಲುನ್‌ಕೆಟ್]], [[ಟ್ರೆಂಟ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್]] ಮತ್ತು[[ಜಾಹ್ನ್ ಎಲ್‌ವೇ]], NFL ಪಡೆದುಕೊಂಡವರು [[ಹೊರ್ಡನ್ ಬಂಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[Ed ಎಮ್‌ಸಿಕಪ್ಪ್ರೆಯ್]], NFL ದಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆಬಂದ [[ಜಾನ್ ರಿಟ್ಚಿ]], ಓಟಗಾರ [[ರ್ಯಾನ್ ಹಾಲ್]], MLB ಆರಂಭದ ಪಿಟ್ಚೆರ್ [[ಮೈಕ್ ಮುಸ್ಸಿನ]], MLB ಮೈದಾನದ ಎಡಬದಿಯಲ್ಲಿನ ಆಟಗಾರ [[ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಕ್ವೆಂಟಿನ್]], ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್‌ ಪಡೆದ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು [[ಜೋಹ್ನ್ ಎಮ್‌ಸಿಎನ್‌ರೊಯ್]] (ಪದವಿಗಾರರಲ್ಲ) (ಒಂಟಿಆಟಗಾರ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬಿಬ್ಬಿರರು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆಡುವ) ಮತ್ತು (ಇಬ್ಬಿಬ್ಬಿರರು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆಡುವ) [[ಬೋಬ್]] ಮತ್ತು [[ಮೈಕ್ ಬ್ರ್ಯಾನ್]], ವೃತ್ತಿಪರ ಗಾಲ್ಪ್ ಆಟಗಾರ [[ಟೈಗೆರ್ ವೋಡ್ಸ್]] (ಪದವಿಗಾರರಲ್ಲ), [[ನ್ಯೂ ಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಪೂಟ್‌ಬಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಬುರನ್ ರೊವೆರ್ಸ್]] ರಕ್ಷಕ [[ರ್ಯಾನ್ ನೆಲ್ಸೆನ್]], ಓಲಿಂಪಿಕ್ ಈಜುಗಾರ [[ಜೆನ್ನಿ ಥೊಮ್ಸನ್]], [[ಸಮ್ಮೆರ್ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪಬ್ಲೊ ಮೊರಲೆಸ್]], ಓಲಿಂಪಿಕ್ ಪಿಗರ್ ಸ್ಕೇಟರ್ [[ಡೆಬಿ ಥೋಮಸ್]], ಓಲಿಂಪಿಕ್ ನೀರಿನ ಪೊಲೊ ಆಟಗಾರರು [[ಟೊನಿ ಅಜೆವೆಡೊ]] ಮತ್ತು   [[ಬ್ರೆಂದ ವಿಲ್ಲ]], ಓಲಿಂಪಿಕ್ ಮೆತ್ತನೆಯ ಚೆಂಡಿನ ಆಟಗಾರ [[ಜೆಸ್ಸಿಕ ಮೆಂಡೊಜ]], ಹೈಸ್‌ಮೇನ್ ಪೈನಲಿಸ್ಟ್ [[ಟೊಬಿ ಗೆರ್‌ಹಾರ್ಟ್]], ಮತ್ತು ನಟಿ [[ರೀಸೆ ವಿತೆರ್ಸ್ಪೂನ್]] (ಪಧವಿದರೆ ಅಲ್ಲ) ಇವರೆಲ್ಲರು ಸಹ ಹಳೇ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು.

ನಟಿ [[ಜೆನ್ನಿಪೆರ್ ಕನ್ನೆಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಗೊರ್‌ನಿ ವ್ಯೇವೆರ್]] (ಹಳೇ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಸ್ಥಾನವು ಅವರ 2009ರ ಸಿನಿಮ [[ಅವತಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಯಿತು), ನಟ [[ಪ್ರೆಡ್ ಸವಗೆ]], ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಾರ [[ರಚೆಲ್ ಮಡೊವ್]] ಇವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಧವಿದರರು.

== ಆಕರಗಳು ==
{{Reflist|2}}

== ಮುಂದಿನ/ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುಗಾರಿಕೆ ==
* [[ರೊನಾಲ್ಡ್ ಎನ್. ಬ್ರೇಸ್‌ವೆಲ್]], ''ಟ್ರೀಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಸ್''  (ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, 2005)
* ಕೆನ್ ಫೆನ್ಯೊ, ''ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಡೈಲಿ 100 ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಹೆಡ್‌ಲೈನ್ಸ್''  (2003-10-01) ISBN 0-9743654-0-8
* ಜೀನ್ ಫೆಟ್ಟರ್, ''ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಗಳು: ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಆನ್ 100,000 ಅಡ್ಮಿಷನ್ಸ್ ಡಿಸಿಶನ್ಸ್ ಅಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್''  (1997-07-01) ISBN 0-8047-3158-6
* ರಿಕಾರ್ಡ್ ಜೊನ್ಕಾಸ್, ಡೇವಿಡ್ ನ್ಯೂಮನ್ನ್, ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ವಿ. ಟರ್ನರ್. ''ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ. '' ''ದಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗೈಡ್.''  [[ಪ್ರಿನ್ಸ್‌‍ಟನ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್ ಪ್ರೆಸ್]] , 2006. [http://www.springerlink.com/content/h236g6/ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಲಭ್ಯವಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190919035307/https://link.springer.com/book/10.1007/1-56898-664-5 |date=2019-09-19 }}.
* ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಡಬ್ಲೂ. ಲೆಸ್ಲೀ,'' ದಿ ಕೋಲ್ಡ್ ವಾರ್ ಅಂಡ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೈನ್ಸ್: ದಿ ಮಿಲಿಟರಿ -ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್-ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಅಟ್ ಎಮ್‌ಐಟಿ ಅಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್'' , [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯೂನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]] 1994
* ರೆಬೆಕ್ಕಾ ಎಸ್. ಲೊವೆನ್, ಆರ್. ಎಸ್. ಲೊವೆನ್, ''ಕ್ರಿಯೇಟಿಂಗ್ ದಿ ಕೋಲ್ಡ್ ವಾರ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ: ದಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್'' , [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್]] 1997

=== ವೀಕ್ಷಿಸುವಿಕೆ ===
* ಡಿವಿಡಿ: ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ದಂತಕತೆಗಳು (2008-09-23) ಯುಪಿಸಿ: 182490000514 [http://www.amazon.com/Legends-Stanford/dp/B001CQ5FEW ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರವೇಶ]

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons|Stanford University}}
* {{official|http://www.stanford.edu/}}
* {{YouTube user | stanforduniversity | Stanford University}}
*  [[ಫೇಸ್ ಬುಕ್]] ನಲ್ಲಿ [http://www.facebook.com/stanford ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ]

{{Template group
|title = Links to related articles
|titlestyle = background:#FFFFFF;color:#900;border:1px solid #900;
|list =
{{Association of American Universities}}
{{Silicon Valley}}
{{San Jose and Silicon Valley attractions}}
|state =autocollapse
}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾ ನಿಲಯಗಳ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್.]]
[[ವರ್ಗ:1891 ರಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.]]
[[ವರ್ಗ:ಅವಲಂಭಿತವಲ್ಲದ ಕಾಲೇಜುಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸದಸ್ಯರುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೆಸಿಫಿಕ್ -10 ಸಮ್ಮೇಳನ]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಂತ ಕ್ಲಾರ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳು , ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]
[[ವರ್ಗ:ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಶಾಲೆಗಳು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ.]]
[[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]</text>
      <sha1>32kwezi1u9l7n9xzb21aclc6xswmdw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ (ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24065</id>
    <revision>
      <id>1428758</id>
      <parentid>1381594</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T07:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52659" sha1="dt1piyzatmy5upxm7hkr9m5bpcubxbg" xml:space="preserve">[[File:Aromatas.JPG|thumb|right|160px]]'''ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ''' (ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ [[ಮನೋಭಾವ]]ವನ್ನು, [[ಅರಿವಳಿಕೆ ಕಾರ್ಯಗಳ]]ನ್ನು ಅಥವಾ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಉದ್ಧೇಶದಿಂದ [[ಸಾರಭೂತ ತೈಲ]] ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ, ಬಹುಬೇಗ ಬದಲಾಗಬಹುದಾದ ಸಸ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಸುಗಂಧ ಪೂರಿತ ಮಿಶ್ರಣಗಳಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಬದಲಿ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.  ಅರೋಮಾಥೆರಪಿಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಕತೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಾಭೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಉಪಸ್ಥಿತವಿರುವ ಕೆಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾರಭೂತ ತೈಲಗಳು ಸೂಕ್ತವಾದವುಗಳು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Edris AE |title=Pharmaceutical and therapeutic potentials of essential oils and their individual volatile constituents: a review |journal=Phytotherapy Research |volume=21 |issue=4 |pages=308–23 |year=2007 |month=April |pmid=17199238 |doi=10.1002/ptr.2072}}&lt;/ref&gt;
 ಹಾಗಾಗಿ ಟೀ ಗಿಡಗಳಂತಹ&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Carson CF, Hammer KA, Riley TV |title=Melaleuca alternifolia (Tea Tree) oil: a review of antimicrobial and other medicinal properties |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=19 |issue=1 |pages=50–62 |year=2006 |month=January |pmid=16418522 |pmc=1360273 |doi=10.1128/CMR.19.1.50-62.2006}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ಅವಶ್ಯಕ ತೈಲಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ-ವಿರೋಧಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಅವು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ಚಿಕೆತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾದವುಗಳು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಫಲದಾಯಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು, ಇದನ್ನು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ನ್ಯೂನ ವಿಧಾನಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದ ಜಾಗರೂಕ ಕೂಲಂಕಷವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ವೈಧ್ಯಕಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕುಂಟಿತಗೊಂಡ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=van der Watt G, Janca A |title=Aromatherapy in nursing and mental health care |journal=Contemporary Nurse |volume=30 |issue=1 |pages=69–75 |year=2008 |month=August |pmid=19072192}}&lt;/ref&gt;
==ಇತಿಹಾಸ==
 ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಒಣಗಿದ ಸಸ್ಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕೊಬ್ಬು ಮಿಶ್ರಿತ ತೈಲದಲ್ಲಿ ನೆನೆಹಾಕಿ ಮಿದುಗೊಳಿಸಿ, ಬೇಯಿಸಿ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಕಷಾಯ ಮಾಡಿದ ಸುಗಂಧ ಪೂರಿತ ತೈಲಗಳ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಹಲವು ತೈಲಗಳು, ರೋಗನಿವಾರಣಾ ಉಪಕರಣಗಳ ಸಮಯದ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ''[[ಡೆ ಮಟಿರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾ]]'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ [[ಡಿಯೋಸ್ಕೊರೈಡ್ಸ್‌]]ನಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref&gt;ಗುಂಥರ್, ಆರ್. ಟಿ. (ed.) (1959). ''ದಿ ಗ್ರೀಕ್ ಹರ್ಬಲ್ ಆಪ್ ಡಯಾಸ್ಕೋರೈಡ್ಸ್'' (1655ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಗುಡಿಯರ್‌ನಿಂದ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಹೆಫ್‍ನರ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್. {{OCLC|3570794}}&lt;/ref&gt; ಯಾವಾಗ [[ಅವಿಸೆನ್ನಾ]] [[ಹಬೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಾರಭೂತ ತೈಲಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದನೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹನ್ನೊಂದನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಆರ್. ಜಿ. (1970). ''ಅ ಶಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಪ್ ದಿ ಆರ್ಟ್ ಆಪ್ ಡಿಸ್ಟಿಲೇಶನ್''. ಲೀಡೆನ್: ಇ.ಜೆ. ಬ್ರಿಲ್. {{OCLC|2559231}}&lt;/ref&gt; [[ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ]]ದ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗುವ ವರೆಗೂ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಸಾರಭೂತ ತೈಲಗಳು ವೈಧ್ಯ ಪದ್ದತಿಯ ಔಷದಗಳಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Marlene&quot;&gt;{{cite book |first=Marlene |last=Ericksen |title=Healing With Aromatherapy |url=https://archive.org/details/healingwitharoma0000eric |publisher=McGraw-Hill |location=New York |year=2000 |page=[https://archive.org/details/healingwitharoma0000eric/page/9 9] |isbn=0-658-00382-8}}&lt;/ref&gt;
 ಯೂರೋಪಿನ ಚಿಕ್ಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರುಗಳಿಂದ ಸರಿ ಸುಮಾರು 1907ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚರ್ಚೆಗೊಳಪಟ್ಟಿತು.{{Weasel-inline|date=February 2010}} 1937ರಲ್ಲಿ ಈ ಪದವು ಮೊದಲು ಗೋಚರಿಸಿದ್ದು ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾದ [[:fr:René-Maurice Gattefossé|ರೆನಿ-ಮೌರಿಸ್ ಗ್ಯಾಟ್‌ಪೋಸ್]]‌ನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪುಸ್ತಕದ ವಿಷಯವಾದ &quot;''ಆರೋಮಾಥೆರಪಿ: ಲೆಸ್ ಹ್ಯೂಲ್ಸ್ ಎಸೆನ್‌‍ಶಿಯಲ್ಸ್, ಹಾರ್ಮೋನ್ಸ್ ವೆಜಿಟೇಲ್ಸ್'' &quot; ನಲ್ಲಿ  ಇದರ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 1993ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಗಟ್ಟೆಫೋಸ್, ಆರ್.-ಎಮ್., ಅಂಡ್ ಟಿಸೆರಾಂಡ್, ಆರ್. (1993). ''ಗಟ್ಟೆಫೋಸ್ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ''. ಸ್ಯಾಪ್ರೊನ್ ವಾಲ್ಡೆನ್: ಸಿ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಡ್ಯಾನಿಯಲ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್‌ 0-8247-9755-8.&lt;/ref&gt; ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಒಂದು ಸ್ಪೋಟದಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಟ್‌ಪೋಸ್ ತನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಬಹು ಗಂಬೀರವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಕೊಂಡನು. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್ ತೈಲದಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಪಡಿಸಿದ್ದ ಆ ಸುಟ್ಟ ಕೈ ಆತನಿಗೆ [[ಗ್ಯಾಸ್ ಗ್ಯಾಂಗ್ರೀನ್]] ಎಂಬ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.{{Citation needed|date=February 2010}}
 [[:fr:Jean Valnet|ಜೀನ್ ವಾಲ್‌ನೆಟ್]] ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸುಶ್ರೂಷಕ ಸಾರಭೂತ ತೈಲಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು, ಅದನ್ನು ಅವನು [[IIನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ರೋಗ ನಿರೋಧಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡನು.&lt;ref&gt;ವಾಲ್‌ನೆಟ್, ಜೆ., ಅಂಡ್ ಟಿಸೆರಾಂಡ್, ಆರ್. (1990). ''ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ಆಪ್ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ: ಅ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಕಾಂಪೆಂಡಿಮ್ ಆಪ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದೆರ್ ಹೀಲಿಂಗ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್''. ರೊಚೆಸ್ಟರ್, ವಿಟಿ: ಹೀಲಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್‌ 0-521-22515-9.&lt;/ref&gt;
==ಲೇಪನದ ಕ್ರಮಗಳು==
 ರೋಮಾಥೆರಪಿಯ ಲೇಪನದ ಕ್ರಮಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:
* ''ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಣ'' : ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸುವಾಸನೆ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ.
* ''ನೇರ ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ'' : ಉಸಿರಾಟದ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ, ರಕ್ತಸಂಚಾರದ ತೊಂದರೆ ನಿವಾರಣೆ, ಉಗುಳುವುದು ಮತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗಾಗಿ.
* ''ಮೇಲ್ಮೈ ಲೇಪನ'' : ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಲೀಸು ಮಾಡುವಿಕೆ, [[ಸ್ನಾನ]], ಸಂಕುಚಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಚರ್ಮ ರಕ್ಷಣಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ. 
==ಉಪಕರಣಗಳು==
 ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕೆಲವು ಉಪಕರಣಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:
* ''[[ಸಾರಭೂತ ತೈಲ]]ಗಳು'' : ಹಬೆ [[ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ]]ದಿಂದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ. [[ನೀಲಗಿರಿ]] ತೈಲ) ಅಥವಾ ಒತ್ತಡದಿಂದ ([[ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹಣ್ಣಿನ]] ತೈಲ) ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾರ ತೆಗೆಯಲಾದ ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ತೈಲಗಳು.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪದವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಬಿಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ [[ದ್ರಾವಕ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ]]ದ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯ ಪರಿಕರಗಳಿಂದ ಸಾರ ತೆಗೆಯಲಾದ ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ತೈಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 
* ''[[ಅಬ್ಸೊಲ್ಯೂಟ್ಸ್]]'' : ಮೂಲತವಾಗಿ [[ದ್ರಾವಕ]] ಅಥವಾ [[ವಿಶೇಷ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರವಾಹಕ]]ದ ಮೂಲಕ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಸ್ಯಗಳ ಅಂಗಾಶಗಳಿಂದ ಹೊರ ತೆಗೆಯಲಾದ ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ತೈಲಗಳು (ಉ.ದಾ. [[ರೋಸ್]] ಅಬ್ಸೊಲ್ಯೂಟ್ಸ್). ಈ ಪದವನ್ನು [[ಎಥನಾಲ್]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಬೆಣ್ಣೆಯಿಂದ, ಜಲ್ಲಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಕೇಶಾಂಜನದಿಂದ ಬಟ್ಟಿಇಳಿಸಲಾದ ತೈಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಕೂಡ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ''[[ಫಿಟೋನ್‌ಸೈಡ್ಸ್‌]]‌ಗಳು'' : [[ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ಜೀವಿ]]ಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಮತ್ತು ಬಹುಬೇಗ ಕರಗಬಹುದಾದ [[ವಿವಿಧ ಜೈವಿಕ ಮಿಶ್ರಣಗಳು]].{{Citation needed|date=March 2010}}
 ಹಲವು [[ಟರ್ಪೇನ್]]-ಮೂಲದ ''[[ಅಲ್ಲಿಯಮ್]]'' ಜಾತಿಯ ಗಿಡದ ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ತೈಲಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಲ್ಫರ‍್‌]]ಯುಕ್ತ ಸಂಯೋಜಕಗಳು ಫಿಟೋನ್‌ಸೈಡ್‌ಗಳಾಗಿವೆ{{Citation needed|date=March 2010}}, ಹಾಗಾಗಿ ನಂತರದವುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ [[ಸುವಾಸನೆ]]ಯಿಂದಾಗಿ ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ
* ''[[ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲೇಟ್‌]]ಗಳು'' ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರೋಸೋಲ್‌ಗಳು: ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಜಲಜನ್ಯ [[ಉಪೋತ್ಪನ್ನಗಳು]] (ಉದಾ: [[ಗುಲಾಬಿಜಲ]]).
 ಅನೇಕ ಮೂಲಿಕೆಗಳಿಂದ ಡಿಸ್ಟೀಲ್ಲಟ್‌ಗಳನ್ನು ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಚರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=March 2010}} ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಿಕೆ ಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲೇಟ್‌ಗಳೆಂದರೆ [[ಗುಲಾಬಿ]], [[ನಿಂಬೆ ಮುಲಾಮು]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಮೊಮೈಲ್]].
* ''[[ಇನ್‌ಫ್ಯೂಶನ್‌]]ಗಳು'' : ಅನೇಕ ಜಲಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ವಸ್ತು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕ್ಯಮೋಮೈಲ್‌]]ನ ಇನ್‌ಫ್ಯೂಶನ್)
* ''[[ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ತೈಲ]]ಗಳು'' : ಚರ್ಮದ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಾರಭೂತ ತೈಲಗಳನ್ನು ತೆಳುವಾಗಿಸುವ ಹೆಚ್ಚು ತೈಲಯುಕ್ತವಾದ ಸಸ್ಯ ಮೂಲದ [[ಟ್ರೈಅಸೈಲ್‌ಗ್ಲೈಸೆರೈಡ್‌]]ಗಳು (ಉದಾ: [[ಸಿಹಿ ಆಲ್ಮಂಡ್]] ತೈಲ)
* ''[[ಭಾಷ್ಪೀಕಾರಕ]] (ಭಾಷ್ಪಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದ) ಕಚ್ಚಾ ಮೂಲಿಕೆಗಳು'' : ವಿಶೇಷ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೈಲಾಂಶವಿರುವ ಸಸ್ಯಾಧಾರಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಒಣಗಿಸಿ, ಕುಟ್ಟಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ನಂತರ ಅದರ ಸುಗಂಧವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.
==ಸಿದ್ಧಾಂತ==
 ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇದು [[ಸಾರಭೂತ ತೈಲಗಳ]] ಮೂಲಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಥವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಿಸುವ ಪದ್ದತಿ. ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಎರಡು ಮೂಲಭೂತ ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲನೆಯದು [[ಘ್ರಾಣ ಸಂಬಂಧಿ ವ್ಯವಸ್ತೆ]]ಯ ಮೂಲಕ [[ಮೆದುಳಿ]]ನ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಅಂಗ ವ್ಯವಸ್ತೆ]]ಯ ಮೇಲೆ ಅರೋಮಾದ ಪ್ರಭಾವ{{Citation needed|date=February 2010}}. ಎರಡನೆಯದು ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ [[ಸಾರಭೂತ ತೈಲ]]ದ ನೇರ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Prabuseenivasan S, Jayakumar M, Ignacimuthu S |title=In vitro antibacterial activity of some plant essential oils |journal=BMC Complementary and Alternative Medicine |volume=6 |issue= |pages=39 |year=2006 |pmid=17134518 |pmc=1693916 |doi=10.1186/1472-6882-6-39}}&lt;/ref&gt; ಪರಿಣಾಮ  ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ದೇಹ ಮತ್ತು ಅರೋಮೆಟಿಕ್ ತೈಲಗಳ ನಡುವಿನ [[ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಖಚಿತವಾದ ಜ್ಞಾನವು ಅರೋಮಾ ಚಿಕಿತ್ಸಕರ ಮೂಲಕ ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲ್ಪಡುವುದೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಫಲದಾಯಕತೆ ಸಾಭೀತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 
 ಆದರೂ, ಇತರ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಗುಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kim HJ |title=[Effect of aromatherapy massage on abdominal fat and body image in post-menopausal women] |language=Korean |journal=Taehan Kanho Hakhoe Chi |volume=37 |issue=4 |pages=603–12 |year=2007 |month=June |pmid=17615482 |url=http://www.kan.or.kr/new/kor/sub3/sub3_1.php?start=view&amp;year=2007&amp;issue=4&amp;volume=37&amp;spage=603 |access-date=2010-07-26 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722140928/http://www.kan.or.kr/new/kor/sub3/sub3_1.php?start=view&amp;year=2007&amp;issue=4&amp;volume=37&amp;spage=603 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Rho KH, Han SH, Kim KS, Lee MS |title=Effects of aromatherapy massage on anxiety and self-esteem in korean elderly women: a pilot study |journal=The International Journal of Neuroscience |volume=116 |issue=12 |pages=1447–55 |year=2006 |month=December |pmid=17145679 |doi=10.1080/00207450500514268}}&lt;/ref&gt;
 ಇಂದಿನ ಇಂಗ್ಲೀಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ವೃತ್ತಿಗಾರರು ಮಸಾಜಿನಲ್ಲಿ ಸಾರಭೂತ ತೈಲದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ{{Citation needed|date=February 2010}}. ಅಗತ್ಯವಾದುದನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ]] ವಂಚನೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕೆಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಬಾರೆಟ್, ಸ್ಟಿಫೆನ್. [http://www.srmhp.org/archives/aromatherapy.html &quot;ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ: ಮೇಕಿಂಗ್ ಡಾಲರ್ಸ್ ಔಟ್ ಆಪ್ ಸೆಂಟ್ಸ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003074243/http://www.srmhp.org/archives/aromatherapy.html |date=2018-10-03 }}, ''ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೂಡೂಸೈನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ ಇನ್ ಮೆಂತಲ್ ಹೆಲ್ತ್''. ಸೈಂಟಿಪಿಕ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಪ್ ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ (SRMHP). 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt;
== ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ==
 ಘಟಕಗಳ (ಆಹಾರ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸೂಚಕವಾದ ಸಎಫ್.ಸಿ.ಸಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ ಘಟಕಗಳು) ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೈಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೈಲದಲ್ಲಿ ಇರಲೇಬೇಕಾದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ಅರೋಮಾ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.{{Citation needed|date=March 2010}} ಆದರೆ ಆ ತೈಲಕ್ಕಾಗಿ ಎಫ್.ಸಿ.ಸಿ ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬಾರದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಯಮಗಳಿರಲಿಲ್ಲ{{Citation needed|date=March 2010}}. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎಫ್‌.ಸಿ.ಸಿಯ ಪರಿವಿಡಿಯನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[ಲೆಮೊನ್‌ಗ್ರಾಸ್‌]] ಸಾರಭೂತ ತೈಲವು ಪ್ರತಿಶತ 75ರಷ್ಟು [[ಅಲ್ಡಿಹೈಡ್]]{{Citation needed|date=March 2010}} ಅನ್ನು ಆ ತೈಲದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ಆ ಅಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಲೆಮೊನ್‌ಗ್ರಾಸ್‌‌ನಿಂದ ಬರುವುದಕ್ಕೂ ಬದಲಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣದಿಂದ ಬರಬಹುದಿತ್ತು. ಎಫ್‌.ಸಿ.ಸಿ ತೈಲಗಳೆಲ್ಲವೂ &quot;ಆಹಾರ ಗುಣಮಟ್ಟದವುಗಳು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ ಅವುಗಳು ತೀರಾ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಬೇಡವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
 ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಾರಗುಂದದ ಸಾರಭೂತ ತೈಲಗಳು ''ಚಿಕಿತ್ಸಕ ದರ್ಜೆ'' ಗಳಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಆದರೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ದರ್ಜೆಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬಹುಮತಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವುದಿಲ್ಲ{{Citation needed|date=March 2010}}. ಕೆಲವು ಅರೋಮಾ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಅವರು ಬಳಸುವ ತೈಲದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಪ್ಪುದಾರಿಯ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಲು ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ತೈಲಗಳ ನಿರ್ಮಲತ್ವದ ಮೇಲಿರುವ ಹಕ್ಕುದಾರಿಕೆಯು ಸೀಮಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಮಾಸ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಾಮೆಟ್ರಿ]] ಅಥವಾ [[ಗ್ಯಾಸ್‌ ಕ್ರೊಮೊಟೊಗ್ರಫಿ]] ಇಂದಾಗಿ ತಿಳಿಯಾಯಿತು, ಅಂದಿನಿಂದ ತೈಲದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಬಹುದಾದ ಹಲವಾರು ರಾಸಾಯಕನಿಕ ಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು{{Citation needed|date=March 2010}}. ಸಾರಭೂತ ತೈಲದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿಯೇ ಸಂಬವಿಸುವ ಹಲವಾರು{{Which?|date=March 2010}} ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಸುಗಂಧ ದೃವ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಎಂವ್ಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಾರಭೂತ ತೈಲಗಳ ಕಲಬೆರಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಮಿಶ್ರಣದ ನಡುವಿನ ವಿಭಜಿನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಗಗಳಿಲ್ಲ.
 ಸಾರಭೂತ ತೈಲವು ಕಲಬೆರಕೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವೆಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಿತ ರಹಸ್ಯ ವರದಿಗಾರಿಕೆ{{Which?|date=March 2010}}. ಹಲವಾರು ಜನರು{{Who|date=May 2010}} ಕೂಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರಿತ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಭವದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ{{Citation needed|date=March 2010}}.
==ಜನಪ್ರಿಯ ಉಪಯೋಗಗಳು==
* [[ನಿಂಬೆ]] ತೈಲವು ಸುಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ-ನಿವಾರಕ/[[ಖಿನ್ನತೆಯ-ನಿವಾರಕ]]ವಾಗಿದೆ.  ಜಪಾನಿಯರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ದ್ರವ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ನಿಂಬೆ [[ಸಾರಭೂತ ತೈಲ]]ವು [[ಇಲಿಗಳ]]ಲ್ಲಿ [[ಒತ್ತಡ]]ವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;aromatherapy&quot;&gt;{{cite web
 | coauthors = Komiya M, Takeuchi T, Harada E
 | title = Lemon oil vapor causes an anti-stress effect via modulating the 5-HT and DA activities in mice.
 | publisher = PubMed.gov
 | date= 2006-06-15
 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?db=pubmed&amp;cmd=Retrieve&amp;dopt=AbstractPlus&amp;list_uids=16780969&amp;query_hl=6&amp;itool=pubmed_docsum
 | accessdate = 2007-04-26 }}&lt;/ref&gt; ಒಹಿಯೋ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆಯು [[ನಿಂಬೆ]] ತೈಲವು ಅರೋಮಾದಿಂದಾಗುವ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://researchnews.osu.edu/archive/aromathe.htm ಒಹಿಯೋ ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ರೀಸರ್ಚ್, ಮಾರ್ಚ್ 3, 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111018045452/http://researchnews.osu.edu/archive/aromathe.htm |date=2011-10-18 }} ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಸೈಕೋನ್ಯೂರೋಎಂಡೋಕ್ರಿನೊಲೊಜಿ ಜರ್ನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;
* [[ಥೈಮ್]] ತೈಲ&lt;ref&gt;[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?db=pubmed&amp;amp;cmd=Retrieve&amp;amp;dopt=AbstractPlus&amp;amp;list_uids=16690225&amp;amp;query_hl=14&amp;amp;itool=pubmed_docsum ಆಂಟಿ ಮೈಕ್ರೊಬಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಅಂಟಿಪ್ಲಾಸ್ಮಿಡ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟೀಸ್ ಆಪ್ ಎಸೆನ್‌ಶಿಯಲ್ ಆಯಿಲ್]&lt;/ref&gt;
==ಫಲದಾಯಕತೆ==
 ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಉಪಯೋಗಗಳೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಲ್ಲದೆ [[ಪ್ಲೆಸಿಬೋ ಪರಿಣಾಮ]]ದಿಂದ ಹುಟ್ಟಬಹುದಾದ ಸಮಾಧಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ.  ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಧ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಮತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಅರೋಮಾಗಳು ಮನೋಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮಾಡಲಾದ ಈ ಹಕ್ಕುಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಅಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಇರದಿರುವುದು.&lt;ref&gt;http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/cam/ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ/HealthProfessional/page3{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} cancer.gov - ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ ಮತ್ತು ಸಾರಭೂತ ತೈಲ&lt;/ref&gt; ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ [[ಪ್ರಣಾಳದಲ್ಲಿ]]ನ ಪ್ರಯೋಗವು ಕೆಲವು [[ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿ ವಿರೋಧಕ]] ಮತ್ತು [[ರೋಗನಿರೋಧಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿ]] ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite journal
 | last =
 | first =
 | authorlink = Kalemba D, Kunicka A.
 | coauthors =
 | title = Antibacterial and antifungal properties of essential oils
 | journal = Curr Med Chem.
 | volume = 10
 | issue = 10
 | pages = 813–29
 | publisher =
 | location =
 | date = 2003 May.
 | url =
 | issn =
 | doi =
 | id = PMID 12678685
 | accessdate = }}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;
{{cite journal
 | last =
 | first =
 | authorlink = Reichling J, Schnitzler P, Suschke U, Saller R.
 | coauthors =
 | title = Essential oils of aromatic plants with antibacterial, antifungal, antiviral, and cytotoxic properties--an overview.
 | journal = Forsch Komplementmed.
 | volume = 2
 | issue =
 | pages = 79–90
 | publisher =
 | location =
 | date = 2009 Apr;16. Epub 2009 Apr 3.
 | url =
 | issn =
 | doi =
 | id = PMID 19420953
 | accessdate = }}
&lt;/ref&gt;
 ಆಹ್ಲಾದಕರ ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಮಸಾಜಿನ [[ಸಂತೋಷ]]ದ ಹೊರತಾಗಿ ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಸಾಜಿನ ದೀರ್ಘಾವದಿಯ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;http://pmj.sagepub.com/cgi/content/abstract/18/2/87 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323231104/http://pmj.sagepub.com/cgi/content/abstract/18/2/87 |date=2010-03-23 }} ವಿಶ್ರಾಂತಿದಾಮದಲ್ಲಿ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ ಮಸಾಜಿನ ಒಂದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಯೋಗ.&lt;/ref&gt;
 ಗಂಬೀರ ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವೈಧ್ಯಕೀಯ ಮಾನಸಿಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎರಡು ಕುರುಡು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರಖಟಗೊಂಡವು.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | quotes =
 | author = Ballard CG, O'Brien JT, Reichelt K, Perry EK
 | year= 2002
 | month = July
 | title = Aromatherapy as a safe and effective treatment for the management of agitation in severe dementia: the results of a double-blind, placebo-controlled trial with Melissa
 | journal = J Clin Psychiatry
 | volume = 63
 | issue = 7
 | pages = 553–8
 | issn =
 | pmid = 12143909
 | doi =
 | id =
 | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychiatry_2002-07_63_7/page/n13
 | language =
 | laysummary =
 | laysource =
 | laydate =
 | quote =
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 | quotes =
 | author = Holmes C, Hopkins V, Hensford C, MacLaughlin V, Wilkinson D, Rosenvinge H.
 | date =
 | year = 2002
 | month = April
 | title = Lavender oil as a treatment for agitated behaviour in severe dementia: a placebo controlled study
 | journal = Int J Geriatr Psychiatry
 | volume = 17
 | issue = 4
 | pages = 305–8.
 | issn =
 | pmid = 11994882
 | doi = 10.1002/gps.593
 | id =
 | url =https://archive.org/details/sim_international-journal-of-geriatric-psychiatry_2002-04_17_4/page/305
 | language =
 | laysummary =
 | laysource =
 | laydate =
 | quote =
 }}&lt;/ref&gt; ಸಾರಭೂತ ತೈಲಗಳು ಹಲ್ಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೌತ್ ವಾಶ್ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last =
 | first =
 | authorlink = Stoeken JE, Paraskevas S, van der Weijden GA.
 | coauthors =
 | title = The long-term effect of a mouthrinse containing essential oils on dental plaque and gingivitis: a systematic review
 | journal = Periodontol.
 | volume = 78
 | issue = 7
 | pages = 1218–28
 | date = 2007 July
 | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-periodontology_2007-07_78_7/page/1218
 | doi =10.1902/jop.2007.060269
 | pmid = 17608576
 | accessdate =
 | last1 =Stoeken
 | first1 =JE
 | last2 =Paraskevas
 | first2 =S
 | last3 =Van Der Weijden
 | first3 =GA }}&lt;/ref&gt;
 ಸ್ಕೆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ರೋಗಗಳನ್ನು ಉಪಶಮನ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಅದರ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಅನೆಕ್‌ಡಾಟಲ್ ಪುರಾವೆ]]ಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿದೆ.
 ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರು ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಸೀಮಿತ ವೀಜ್ಞಾನಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶೆಗಾರರು ಹಲವಾರು ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲರ ಹಕ್ಕುಸಾಧನೆಯು ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಪರಿಧಿಯ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
 ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕೆಲವು ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು{{Who|date=March 2010}} ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಧದ ತೈಲದ ಹಕ್ಕುಸಾಧನೆಯ ಪರಿಣಾಮವು ಗ್ರಹಣಾ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ತೈಲದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕದಿಂದ ಆಗಿರುವುದಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ತೈಲವು ಗಿಡದ [[ಲೈಪ್ ಫೋರ್ಸ್‌]]ನ ಸತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ದೇಹಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಋಣಾತ್ಮಕ ನಡುಕವನ್ನು ನೀಗಿಸಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿ ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗವನ್ನು ಗಣಪಡಿಸಿದ ಸಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆ]]ಗಳು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಸ್ಕೆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌]]ಗಳು ಈ ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು [[ಹುಸಿವಿಜ್ಞಾನ]] ಅಥವಾ [[ಕಪಟ ಪಾಂಡಿತ್ಯ]] ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿವೆ.
==ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು==
 ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಹಲವಾರು [[ಸುರಕ್ಷತಾ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ]]
 ಏಕೆಂದರೆ ಸಾರಭೂತ ತೈಲಗಳು ಅತೀ ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಕಿರಿಕಿರ್ಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದು ಸಾರಗುಂದಿಸದ ತೈಲವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=June 2009}}  ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಲೇಪನಕ್ಕಾಗಿ ರೋಗವಾಹಕ ತೈಲದಿಂದ ನಿಸ್ಸಾರಗೊಳಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ತೈಲವಾಗಿವೆ.  [[ಲೆಮನ್]] ಅಥವಾ [[ಲೈಮ್]] ನಂತಹ ಸಿಪ್ಪೇ ಸುಲಿದ [[ನಿಂಬೇ ಜಾತಿ]]ಯ ತೈಲಗಳಿಂದ [[ಫೊಟೋಟಾಕ್ಸಿಕ್]] ನಂತಹ ಪ್ರತಿಪರಿಣಾಮಗಳು ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ಹೊದಿಕೆಯ ಮಾಕ್ಯುಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗೆರೆ ಪಟ್ಟಿಗಳು&lt;/ref&gt; ಮತ್ತೂ, ಹಲವು ಸಾರಭೂತ ತೈಲಗಳು [[ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಕ]] ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ (ಇದರ ಅರ್ಥ, ಈ ತೈಲಗಳ ಹಲವಾರು ಬಾರಿಯ ಲೇಪನವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಉಳಿದ ಇತರ ಭಾಗದ ಮೇಲೂ ಪ್ರತಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಬಹುದು). ಒಂದು ವೇಳೆ ಮೂಲ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಆ [[ಕೀಟನಾಶಕ]]ಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಲರ್ಜಿಗಳು ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;iufh&quot;&gt;{{cite journal
 | last = Edwards
 | first = J.
 | authorlink =
 | title = Investigations into the use of flame and the herbicide, paraquat, to control peppermint rust in north-east Victoria, Australia
 | journal = Australasian Plant Pathology
 | volume = 28
 | issue = 3
 | pages = 212–224
 | publisher =
 | location =
 | year = 1999
 | url =
 | issn =
 | doi = 10.1071/AP99036
 | id =
 | accessdate = 6 June 2009
 | last2 = Bienvenu
 | first2 = F.E.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vhet&quot;&gt;{{cite web
 | last = Adamovic
 | first = D.S. ''et al.''
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | title = Variability of herbicide efficiency and their effect upon yield and quality of peppermint (Mentha X Piperital L.)
 | work = 
 | publisher = 
 | date = 
 | url = http://www.actahort.org/books/249/249_8.htm
 | doi = 
 | accessdate = 6 June 2009
 | archive-date = 25 ಮಾರ್ಚ್ 2019
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190325154732/http://www.actahort.org/books/249/249_8.htm
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ತೈಲಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೋರಲು ಬೀಳುವ [[ಬೆಕ್ಕಿ]]ನಂತಹ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ವಿಷವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thelavendercat.com/3201/index.html |title=ದಿ ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್ ಕ್ಯಾಟ್-ಕ್ಯಾಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಎಸೆನ್‌ಶಿಯಲ್ ಆಯಿಲ್ ಸೇಪ್ಟಿ |access-date=2010-07-26 |archive-date=2008-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080727011937/http://www.thelavendercat.com/3201/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 | url=http://www.vet-task-force.com/Abstract-tea-tree-oil.htm
 | title=Australian tea tree (Melaleuca alternifolia) Oil Poisoning in three purebred cats
 | journal=Journal of Veterinary Diagnostic Investigation
 | author=K. Bischoff, F. Guale
 | volume=10
 | issue=108
 | year=1998
 | accessdate=2006-10-17
 | format={{Dead link|date=June 2008}}&amp;ndash;&lt;sup&gt;[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&amp;lr=&amp;q=intitle%3AAustralian+tea+tree+%28Melaleuca+alternifolia%29+Oil+Poisoning+in+three+purebred+cats&amp;as_publication=Journal+of+Veterinary+Diagnostic+Investigation&amp;as_ylo=&amp;as_yhi=&amp;btnG=Search Scholar search]&lt;/sup&gt;
 | archive-date=2006-10-15
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061015234207/http://www.vet-task-force.com/Abstract-tea-tree-oil.htm
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;
 ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೈಲಗಳಾದ [[ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್]] ಮತ್ತು [[ಟೀ ಗಿಡ]] [[ಗೈನೆಕೊಮಾಸ್ತಿಯಾ]] ಎಂಬ ಕಾಯಿಲೆಗೆ, ಸ್ಥನ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕ ಹುಡುಗರಲ್ಲಿ ಪ್ರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ವಿಷಯವು ಕೇವಲ ಮೂರು ಹುಡುಗರ‍ ಪರಿವೀಕ್ಷಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯು ತಿಳಿಸಿದೆ (ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವಲ್ಲ), ಮತ್ತು ಆ ಎರಡು ಹುಡುಗರ ತೂಕವು ಅವರ ವಯಸ್ಸಿನ ತೂಕದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಮೊದಲೆ ಗೈನೆಕೊಮಾಸ್ತಿಯಾಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |title=Prepubertal gynecomastia linked to lavender and tea tree oils
 |url=http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/356/5/479
 |journal=New England Journal of Medicine
 |volume=356
 |issue=5
 |pages=479–85
 |year=2007
 |pmid=17267908
 |doi=10.1056/NEJMoa064725
 |author=Henley, D. V.
 |last2=Lipson
 |first2=N
 |last3=Korach
 |first3=KS
 |last4=Bloch
 |first4=CA
 |access-date=2010-07-26
 |archive-date=2010-02-15
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215014035/http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/356/5/479
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;
 [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿಧ್ಯಾಲಯ]]ದ ಮಕ್ಕಳ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ತಜ್ಞ &quot;...ಈ ತೈಲಗಳು [[ಈಸ್ಟ್ರೋಜೆನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಬಲ್ಲವು&quot; ಮತ್ತು &quot;ಜನರು ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಬೇಕು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite news
 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/6318043.stm
 | work=BBC News Online
| location = London
 | date= 1 February 2007
 | accessdate=2007-09-09
 | title=Oils make male breasts develop}}&lt;/ref&gt;
 ಹಲವಾರು ಜೈವಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾರಭೂತ ತೈಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಅದು ಗರ್ಬಿಣಿ ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಹಾನಿಯುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು.
 ಹಾಗಾಗಿ ಕೆಲವರು ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾರಭೂತ ತೈಲದ ಶಾಸನದ ಪರವಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಪರವಾನಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ವೃತ್ತಿಪರರು ಸಾರಭೂತ ತೈಲದ ಅತೀ ವಿಷಯುಕ್ತ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಸ್ವಂತ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಾನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ [[ನೀಲಗಿರಿ]]ಯಂತಹ ತೈಲಗಳು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಯುಕ್ತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಚಮಚಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಔಷದದ ಅಳತೆಯು ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾದ ವೈಧ್ಯಕೀಯ ಸೋಂಕುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 4ರಿಂದ 5ಮಿಲಿ. ತೈಲದ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಅತೀ ವಿಷಯುಕ್ತವಾದದ್ದು ಕೂಡ ಸಂಭವಿವಬಹುದು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.inchem.org/documents/pims/pharm/pim031.htm#SectionTitle:7.2%20%20Toxicity ನೀಲಗಿರಿ ತೈಲ (PIM 031)]&lt;/ref&gt; 
 ವಿಷಯುಕ್ತ ಪ್ರತಿಪರಿಣಾಮಗಳ ಕೆಲವು ವರಧಿಯಾದ ಸಂಗತಿಗಳೆಂದರೆ ಸೇಜ್, ಹೈಸೊಪ್, ಥುಜಾ ಮತ್ತು ಸೆಡರ್‌ನಂತಹ ತೈಲಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾದ [[ಲಿವರ್]] ಹಾನಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಂಬನಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | quotes =
 | author = Millet Y, Jouglard J, Steinmetz MD, Tognetti P, Joanny P, Arditti J.
 | date =
 | year = 1981
 | month = December
 | title = Toxicity of some essential plant oils. Clinical and experimental study
 | journal = Clin Toxicol.
 | volume = 18
 | issue = 12
 | pages = 1485–98
 | issn =
 | pmid = 7333081
 | doi =10.3109/15563658108990357
 | id =
 | url =https://archive.org/details/sim_clinical-toxicology_1981-12_18_12/page/1485
 | language =
 | laysummary =
 | laysource =
 | laydate =
 | quote =
 }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ವೇಳೆ ತೈಲಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಕೈಗೆಟುಕುವ ನೇರಕ್ಕಿಂತ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇಡದೇ ಹೋದರೆ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸೇವನೆಗಳು ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
 ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಲೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತೈಲಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷದದೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಋಣಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಮಿಥೈಲ್ ಸ್ಯಾಲಿಸೈಲೇಟ್‌]] ನಂತಹ ಅತೀ ಪ್ರಬಲ ತೈಲಗಳಾದ [[ಸ್ವೀಟ್ ಬಿರ್ಚ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಟರ್‌ಗ್ರೀನ್]] ತೈಲಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಲೇಪನವು [[ಆಂಟಿಕಾಫ್‌ಲ್ಯಾಂಟ್]] [[ವಾರ್‌ಫ್ರೇನ್]] ಬಳಕೆಯಿಂದ ರಕ್ತಸ್ರಾವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
 ಕಲಬೆರಕೆ ಮಾಡಿದ ತೈಲಗಳು ಕೂಡ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತರಬಹುದು.
==ಆಕರಗಳು==
{{Reflist|2}}
==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ==
* ಬರ್ಕ್ ಎಲ್. ಮತ್ತು ಚೇಂಬರ್ಸ್ ಪಿ. (1995). ''ದಿ ವೆರಿ ಎಸೆನ್ಸ್: ಅ ಗೈಡ್ ಟು ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ''. ಸಿಲ್ವರ್ ಲಿಂಕ್. {{OCLC|60274302}}
* ಲಿಸ್-ಬಾಲ್ಚಿನ್, ಮರಿಯಾ (2006). ''ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ ಸೈನ್ಸ್: ಅ ಗೈಡ್ ಫಾರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಪ್ರೊಫೇಶನಲ್ಸ್''. ಲಂಡನ್: ಫಾರ್ಮಾಸಿಉಟಿಕಲ್ ಪ್ರೆಸ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್‌ 0-7922-7391-5.
* ಶ್ಚಾಬೆಲ್ಟ್, ಕುರ್ಟ್ (1998).
 ''ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ: ದಿ ಸೈನ್ಸ್ ಆಪ್ ಎಸೆನ್‌ಶಿಯಲ್ ಆಯಿಲ್ ಥೆರಪಿ''. ರೋಚೆಸ್ಟರ್, ವಿಟಿ: ಹೀಲಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್‌ 0-471-80580-7.
* ಶ್ಚಾಬೆಲ್ಟ್, ಕುರ್ಟ್ (1999). ''ಮೆಡಿಕಲ್ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ: ಹೀಲಿಂಗ್ ವಿತ್ ಎಸೆನ್‍ಶಿಯಲ್ ಆಯಿಲ್''. ಬರ್ಕಲೀ, ಸಿಎ: ಪ್ರಾಗ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್‌ 1-59474-023-2
* ವಾಲ್‌ನೆಟ್, ಜೀನ್; ಅಂಡ್ ಟೀಸರಾಂಡ್, ರಾಬರ್ಟ್ (1990). ''ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಸ್ ಆಪ್ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ: ಅ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಕಾಂಪೆಡಿಯಮ್ ಆಪ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದೆರ್ ಹೀಲಿಂಗ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿಸ್''. ರೊಚೆಸ್ಟರ್, ವಿಟಿ: ಹೀಲಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್‌ 0-521-22515-9.
* {{cite book|title=Food Chemicals Codex
|url=https://archive.org/details/foodchemicalscod0000unse_y5t0
| location = Washington D.C.
|author=National Research Council|year=2003|publisher=National Academy Press|isbn=0309088666}}
* ವ್ಯಾನ್‌ಜೆಕ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಪರ್ (2003). ''ಬ್ಯಾಡ್ ಮೆಡಿಸಿನ್: ಮಿಸ್‌ಕನ್ಸೆಪ್‌ಶನ್ ಅಂಡ್ ಮಿಸ್ ಯೂಸಸ್ ರಿವೀಲ್ಡ್, ಪ್ರಾಮ್ ಡಿಸ್ಟನ್ಸ್ ಹೀಲಿಂಘ್ ಟು ವಿಟಾಮಿನ್ O''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಜೆ. ವಿಲೇ. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್‌ 0-06-095339-X
* ವಾಲ್‌ನೆಟ್, ಜೀನ್; ಆಂಡ್ ಟೀಸರಾಂಡ್, ರಾಬರ್ಟ್ (1982). ''ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಸ್ ಆಪ್ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ''. ಸ್ಯಾಪ್ರನ್ ವಾಲ್ದನ್: ಡ್ಯಾನಿಯಲ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್‌ 0-7922-7391-5.
==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Commons category|Aromatherapy}}
{{Wikibooks|Complete Guide to Essential Oils}}
* [http://www.naha.org/ ದಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಪಾರ್ ಹೋಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ]
* [http://www.ifaroma.org/ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ]
* [http://takingcharge.csh.umn.edu/therapies/aromatherapy/research ವಾಟ್ ಡಸ್ ದಿ ರೀಸರ್ಚ್ ಸೇ ಅಬೌಟ್ ಎಸೆನ್‌ಶಿಯಲ್ ಆಯಿಲ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228011731/http://takingcharge.csh.umn.edu/therapies/aromatherapy/research |date=2009-02-28 }}
* [http://www.aromabar.com/articles/baud55.htm ಆಂಟಿವೈರಲ್ ಅಂಡ್ ಆಂಟಿಮೈಕ್ರೊಬಿಯಲ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್ ಆಪ್ ಎಸೆನ್‌ಶಿಯಲ್ ಆಯಿಲ್]
* [http://www.nature-helps.com/agora/agora.htm ದಿ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಆರ್ಚೀವ್ಸ್]
;ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು
* [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=JournalURL&amp;amp;_cdi=6955&amp;amp;_auth=y&amp;amp;_acct=C000050221&amp;amp;_version=1&amp;amp;_urlVersion=0&amp;amp;_userid=10&amp;amp;md5=0e4b203f6b02250f9d7888636094345c ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಪ್ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ijca.net/shp/index.php?PHPSESSID=9a4f33ff00026a333339b2d6d7bbca29 ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಪ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127174854/http://www.ijca.net/shp/index.php |date=2010-11-27 }}
;ಟೀಕೆಗಳು
* [http://www.cf.ac.uk/biosi/staffinfo/jacob/teaching/sensory/olfact1.html#Aromatherapy ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ - ಡಸ್ ಇಟ್ ವರ್ಕ್?] ಸ್ಮೆಲ್‌ ರೀಸರ್ಚ್ ಬಾಯ್ ಟಿಮ್ ಜಾಕೊಬ್
* [http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/aroma.html ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ: ಮೇಕಿಂಗ್ ಡಾಲರ್ಸ್ ಔಟ್ ಆಪ್ ಸೆಂಟ್ಸ್]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹರ್ಬಲಿಸಮ್]]
[[ವರ್ಗ:ಅರೋಮಾಥೆರಪಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಂಡ್-ಬಾಡಿ ಇಂಟರ್‌ವೆನ್‌ಶನ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ಯೂಡೋಸೈನ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಿಂಜ್ ಸೈನ್ಸ್]]</text>
      <sha1>dt1piyzatmy5upxm7hkr9m5bpcubxbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕೇಂಬ್ರಿಜ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24751</id>
    <revision>
      <id>1428742</id>
      <parentid>1380473</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118195" sha1="lzqvzusaxavzlnzr5hli7iin1kio6kf" xml:space="preserve">{{three other uses|the university town (city) in England|the city in Canada|Cambridge, Ontario|the city in the United States|Cambridge, Massachusetts|other places}}
{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
 | official_name = City of Cambridge
 | other_name =
 | nickname = 
 | settlement_type = [[Shire district|District]] &amp; [[City status in the United Kingdom|City]]&lt;!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--&gt;
 | motto = 
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
 | image_skyline = KingsCollegeChapelWest.jpg
 | imagesize = 280px
 | image_caption = King's College Chapel, seen from [[The Backs]]
 | image_blank_emblem = Arms-cambridge.jpg
 | blank_emblem_type = Coat of Arms of the City Council
 | blank_emblem_size = 150px
 | blank_emblem_link = Cambridge City Council, England
 | image_map = CambridgeshireCambridge.png
 | mapsize = 200 * 247
 | map_caption = Cambridge shown within [[Cambridgeshire]]
 | pushpin_map = England &lt;!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --&gt;
 | pushpin_label_position = bottom &lt;!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --&gt;
 | pushpin_map_caption = Location in England
&lt;!-- Location ------------------&gt;
 | coordinates_region = GB
 | subdivision_type = [[List of sovereign states|Sovereign state]]
 | subdivision_name = United Kingdom
 | subdivision_type1 = [[Constituent country]]
 | subdivision_name1 = [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]
 | subdivision_type2 = [[Regions of England|Region]]
 | subdivision_name2 = [[East of England]]
 | subdivision_type3 = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial county]]
 | subdivision_name3 = [[Cambridgeshire]]
 | subdivision_type4 = Admin HQ
 | subdivision_name4 = Cambridge City Centre
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
 | government_footnotes =
 | government_type = [[Shire district]], [[City status in the United Kingdom|City]]
 | leader_title = Governing&amp;nbsp;body
 | leader_name = [[Cambridge City Council, England|Cambridge City Council]]
 | leader_title1 = [[Mayor]]
 | leader_name1 = [[Mike Dixon (politician)|Mike Dixon]]
 | leader_title2 = [[MPs elected in the UK general election, 2010|MPs]]:
 | leader_name2 = [[Julian Huppert]] [[Liberal Democrats|(LD)]]&lt;br /&gt;[[Andrew Lansley]] [[Conservative Party (UK)|(C)]]
 | established_title = Founded
 | established_date = 1st century
 | established_title2 = City status
 | established_date2 = 1951
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
 | area_total_km2 = 115.65&lt;!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--&gt;
 | area_land_km2 = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
 | population_as_of = {{English statistics year}}
 | population_total = {{EnglishDistrictPopulation|ONS = 12UB}} ([[List of English districts by population|Ranked {{EnglishDistrictRank|ONS = 12UB}}]])
 | population_urban = 130000 (est.)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[Cambridge Urban Area]])&lt;/small&gt;
 | population_blank1_title = [[Ceremonial counties of England|County]]
 | population_blank1 = 752900
 | population_blank2_title = Ethnicity&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&amp;b=276890&amp;c=cambridge&amp;d=13&amp;e=13&amp;g=425696&amp;i=1001x1003x1004&amp;m=0&amp;r=1&amp;s=1206485877123&amp;enc=1&amp;dsFamilyId=1812 |title=Resident Population Estimates by Ethnic Group (Percentages) |publisher=National Statistics |access-date=2010-09-17 |archive-date=2012-06-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/685mgsw4h?url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 | population_blank2 = 73.8% White British&lt;br /&gt;1.3% White Irish&lt;br /&gt;9.8% White Other&lt;br /&gt;2.2% Mixed Race&lt;br /&gt;5.5% British Asian&lt;br /&gt;5.1% Chinese and other&lt;br /&gt;2.3% Black British
&lt;!-- General information ---------------&gt;
 | timezone = [[Greenwich Mean Time]]
 | utc_offset = +0
 | timezone_DST = [[British Summer Time|BST]]
 | utc_offset_DST = +1
 | latd = 52 |latm = 12 |lats = 29 |latNS = N
 | longd = 0 |longm = 7 |longs = 21 |longEW = E
 | elevation_m = 6
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
 | postal_code_type = Postcode
 | postal_code = [[CB postcode area|CB]]
 | area_code = 01223
 | blank1_name = [[ONS coding system|ONS code]]
 | blank1_info = 12UB
 | blank2_name = [[British national grid reference system|OS grid reference]]
 | blank2_info = {{gbmappingsmall|TL450588}}
 | website = [http://www.cambridge.gov.uk/ www.cambridge.gov.uk]
}}

[[File:Cambridge 1575.png|thumb|300px|1575ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌]]
'''ಕೇಂಬ್ರಿಜ್'''ನಗರವು ({{Pron-en|ˈkeɪmbrɪdʒ|en-uk-Cambridge.ogg}} ({{respell|KAYM|bridj}})) ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ನ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.  ಈ ನಗರವು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]]ನಿಂದ {{convert|50|mi|0|0}}ರಷ್ಟು ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್‌ ಆಂಗ್ಲಿಯಾದಲ್ಲಿದೆ.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ಫೆನ್‌ ಎಂಬ ಹೈ-ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ‌ ಕೇಂದ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ಫೆನ್‌ ಎಂಬುದು ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿ ಹಾಗೂ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕುರಿತ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದೆ.

[[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೇವೆಂಡಿಷ್‌ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ, ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಚಾಪೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ದಿಗಂತದಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಚಾಪೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಜತೆಗೆ ನಗರದ ದೂರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಅಡೆನ್‌ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಚಿಮಣಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಜಾನ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಚಾಪೆಲ್‌ ಗೋಪುರವಿದೆ.

2001ರ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರವು 22,153 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, 108,863 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನಗರ ವಲಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು (ದಕ್ಷಿಣ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ) 130,000ದಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ.

==ಇತಿಹಾಸ==
===ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸ===
[[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಲೂ ವಸಾಹತುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಈಗ ಫಿಟ್ಜ್‌ವಿಲಿಯಮ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ 3,500 ವರ್ಷ ಹಳೆಯದಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿದ್ದ ಜಮೀನಿನ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದವು. ಇದು ವಸಾಹತಿನ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಕುರುಹಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/cambridgeshire/7194650.stm|title=Bronze Age site is found in city|publisher=BBC News|date=17 January 2008|accessdate=5 February 2009}}
&lt;/ref&gt;  ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೊದಲ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಜಿಕ್‌ ಪಂಗಡವು ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ  ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗ ಕಾಲದ ಪುರಾತನ ಕುರುಹು ಸಿಕ್ಕಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.visitcambridge.org/VisitCambridge/Factsheets.aspx|title=A brief history of Cambridge|work=visitcambridge.org|publisher=Cambridge City Council|year=2010|accessdate=27 June 2010|archive-date=22 ಮೇ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522090533/http://www.visitcambridge.org/VisitCambridge/Factsheets.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ರೋಮನ್‌ ಕಾಲ===
{{Main|Duroliponte}}
ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 40ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ನರು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮೇಲೆ ಅಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ್ನು ಸೈನ್ಯದ ಹೊರಠಾಣೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿಸಿತು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಕ್ಯಾಮ್‌ ನದಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.  ಇದು ವಯಾ ಡೆವಾನಾ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ದಾಟುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಎಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಕಾಲ್ಚೆಸ್ಟರ್‌‍ನೊಂದಿಗೆ ಲಿಂಕನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದಂಡುಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಉತ್ತರದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ರೋಮನ್‌ ವಸಾಹತನ್ನು ''ಡುರೊಲಿಪಾಂಟ್‌''  ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರೋಮನ್‌ ವಸಾಹತಿನ ನಂತರ 350 ವರ್ಷಗಳು, ಅಂದರೆ AD 400 ತನಕ ಈ ವಸಾಹತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ರೋಮನ್‌ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಳುಳ್ಳ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಡುರೊಲಿಪಾಂಟ್‌ ಎಂದರೆ ''ಡುರೊ''  ಅಥವಾ ''ಡುರೊಲಿ''  ಮೇಲೆ ಹಾದುಹೋಗುವ ಸೇತುವೆ ಎಂದರ್ಥ. ನೀರಿಗೆ ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಪದದಿಂದ ಇದು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

===ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಮತ್ತು ವೈಕಿಂಗ್‌ ಯುಗ===
ರೋಮನ್ನರು ಸ್ಥಳ ತೊರೆದಾಗ, ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ರು‌ ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿ ವಸ್ತುಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ.  ಆಂಗ್ಲೊ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಯಾಣ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ನೆರವಾಯಿತು.  ಆದರೂ, ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಹತ್ತಿರದ ಏಲಿಯಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಸಿದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. {{Citation needed|date=August 2009}}  ಆಂಗ್ಲೊ-ಸ್ಯಾಕ್ಸಾನ್‌ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ್ನು ಗ್ರ್ಯಾಂಟೆಬ್ರಿಕ್‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.

ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಗೆ ವೈಕಿಂಗ್‌ಗಳ‌ ಆಗಮನವನ್ನು 875ರಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.  878ರಲ್ಲಿ  ಡೇನ್‌ಲಾ ಎಂಬ ವೈಕಿಂಗ್‌ ಶಾಸನ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Brooke&quot;&gt;
{{Cite book |url=http://books.google.co.uk/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=PRAjTFPV1MoC&amp;oi=fnd&amp;pg=PR11&amp;dq=danelaw+cambridge+878&amp;ots=yYYbrrk8Ac&amp;sig=Kwm2Ogaxj6fgTUl83Td4aedC_ow#v=onepage&amp;q=danelaw&amp;f=false |title=A history of the University of Cambridge |volume=1 |page=10 |publisher=Cambridge University Press |year=1988 |first=Christopher |last=Nugent Lawrence Brooke |coauthor=Damien Riehl Leader |isbn=0521328829 }}
&lt;/ref&gt; ವೈಕಿಂಗ್‌ ಜನರ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ತ್ವರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡಿತು.  ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರವು ನದಿಯ ಎಡ-ದಂಡೆಯಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌ನಿಂದ ಇಂದು ಕ್ವೇಸೈಡ್‌ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಬಲದಂಡೆಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Brooke&quot; /&gt;  ವೈಕಿಂಗ್‌ ಯುಗದ ನಂತರ, ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ರು ಪುನಃ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. 1025ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಬೆನೆಟ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ &lt;ref&gt;
[http://stbenetschurch.org/ ಸೇಂಟ್‌ ಬೆನೆಟಿಸ್‌ ಇಗರ್ಜಿ].
&lt;/ref&gt; ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಬೆನೆಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ.

===ನಾರ್ಮನ್‌ರ ಯುಗ===
ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಜಯಿಸಿಕೊಂಡ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 1068ರಲ್ಲಿ, ನಾರ್ಮಂಡಿಯ ವಿಲಿಯಮ್‌ ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ.  ಹೊಸದಾಗಿ ಜಯಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಂತೆ, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಸಹ ರಾಜ ಹಾಗೂ ಅವನ ಡೆಪ್ಯೂಟಿಗಳ(ಸಹಾಯಕರ) ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತಹ ರೌಂಡ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.  ನಾರ್ಮನ್‌ ಯುಗದ ಆರಂಭದೊಳಗೆ, ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರು ಗ್ರೆಂಟಾಬ್ರಿಜ್ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಂಟೆಬ್ರಿಜ್(ಗ್ರಾಂಟ್‌ಬ್ರಿಜ್) ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದರ ಮೂಲಕ ಹರಿದ ನದಿಗೆ ಗ್ರ್ಯಾಂಟಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಎಂದು ಮಾರ್ಪಾಡಾಯಿತು. ಕ್ಯಾಮ್ ನದಿ ಇಂದಿಗೂ ಗ್ರ್ಯಾಂಟಾ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮಿಲ್ಪಾಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಡುವೆ ಹರಿಯುವ ಮೇಲು ನದಿಯ ಭಾಗವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಟಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆ ಹೆಸರು ಇಂದಿಗೂ ''ಕೇರ್‌ಗ್ರಾಂಟ್‌''  ಎಂದೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು  ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್ಚೆಸ್ಟರ್ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಅದು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಬಳಿಯಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಹೆಸರು ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಆನಂತರ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ಯತೆ ಹೊಂದುವಂತೆ, ನದಿಯ ಹೆಸರು ಕ್ಯಾಮ್‌ ಎಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆಯಿತು. 1209ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ''ಕ್ಯಾಂಟಾಬ್ರಿಗಿಯೆನ್ಸಿಸ್'' ‌ (&quot; ಕ್ಯಾಂಟಾಬ್‌&quot;ಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪ) ಎಂಬ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್|ಲ್ಯಾಟೀನ್]]‌ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಎಂದರ್ಥ. ಆದರೆ ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹಿಂಪದ-ರಚನೆಯಾಗಿದೆ.

===ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲ===
1209ರಲ್ಲಿ, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪ್ರತಿಕೂಲಕರ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಪಾರಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಗೆ ಬಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;
{{cite web|url=http://www.cam.ac.uk/univ/history/records.html |title=University and Colleges: A Brief History |publisher=Cam.ac.uk |date=2008-02-07 |accessdate=2010-01-13}}
&lt;/ref&gt;  ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಕಾಲೇಜ್‌ ಪೀಟರ್‌ಹೌಸ್‌ 1284ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pet.cam.ac.uk/welcome-peterhouse/about-college |title=About the College &amp;#124; Peterhouse |publisher=Pet.cam.ac.uk |date= |accessdate=2010-01-13 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125020618/http://www.pet.cam.ac.uk/welcome-peterhouse/about-college |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;   ಕಿಂಗ್‌ ಹೆನ್ರಿ VI ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಚ್ಯಾಪೆಲ್‌ ಎಂಬ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಹೆಸರಾಂತ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು 1446ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kings.cam.ac.uk/chapel/history/henrysixth.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-17 |archive-date=2009-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806023358/http://www.kings.cam.ac.uk/chapel/history/henrysixth.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕಿಂಗ್ ಹೆನ್ರಿ VIIIಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು 1515ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

[[File:Pembroke College Façade and Chapel.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಪೆಂಬ್ರೋಕ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌, ಮೂರನೆಯ ವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿತ್ತು.]] ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌ ಮುದ್ರಣಾ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದು 1534ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.  ಪಟ್ಟಣ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಹಾಬ್ಸನ್ಸ್ ಕಾಂಡ್ಯೂಯಿಟ್‌ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 1610ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಬ್ಸನ್ಸ್‌ ಛಾಯ್ಸ್‌ನ ಹಾಬ್ಸನ್ಸ್‌ರಿಂದ).  ಇದರ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.  ಅಡೆನ್‌ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು 1766ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.  ರೇಲ್ವೆ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು 1845ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.  ದಂತ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು  ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು: ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಲಂಡನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಸಂಪರ್ಕದ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಕೆಲಸದಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗಮನ ಬೇರೆಕಡೆ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಈ ಕಲ್ಪನೆ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ.

===ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನ===
ಲಂಡನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸ್ಪೋಟವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್(ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸತಿ)ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ 1960 ಹಾಗೂ 1970ರ ದಶಕಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರದ ಗಾತ್ರವು ಬಹಳಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಿತು.{{Citation needed|date=August 2008}}  ನದಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ  ಅರ್ಬ್ಯೂರಿ, ಈಸ್ಟ್‌ ಚೆಸ್ಟರ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಹೆಡ್ಜೆಸ್‌ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನೇಕ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿವೆ.

ಬ್ರ್ಯಾಡ್ವೆಲ್ಸ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಎಂಬ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಮೊದಲ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಳಿಗೆ 1962ರಲ್ಲಿ ಡ್ರಮರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ 2006ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.christslane.co.uk/about/timeline.htm |title=Christ's Lane |publisher=Christslane.co.uk |date= |accessdate=2010-01-13 |archive-date=2008-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907115715/http://www.christslane.co.uk/about/timeline.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಲಯನ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಳಿಗೆಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಹಾಗೂ, ನಗರದ ಕೈಟ್‌ ಏರಿಯಾದಲ್ಲಿ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಕ್ಟೊರಿಯನ್‌ ವಸತಿ ಘಟಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಗ್ರ್ಯಾಫ್ಟನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯ, ಇವೆರಡೂ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite web|url=http://iankitching.me.uk/history/cam/lion-yard.html |title=Lion Yard &amp; Petty Cury |publisher=Iankitching.me.uk |date=1997-07-14 |accessdate=2010-01-13}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web|url=http://iankitching.me.uk/history/cam/kite.html |title=The Kite |publisher=Iankitching.me.uk |date=1981-10-30 |accessdate=2010-01-13}}
&lt;/ref&gt;

ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಎಂದು ಬದಲಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ,  1992ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.  2005ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ರಸ್ಕಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಗಳು, 1858ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ ರಸ್ಕಿನ್‌ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸಹ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತವಿದ್ದು, ನಗರದ ಹಿಲ್ಸ್‌ ರೋಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಕಚೇರಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಿದ್ದರೂ ಸಹ, 1951ರ ವರೆಗೂ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಗೆ ನಗರ ಸನ್ನದು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.  ಸ್ಥಳವೊಂದು ನಗರದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆಯಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕತಿಡ್ರಲ್‌ (ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿ) ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಡಯಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ಎಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ.

==ಇಂದಿನ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌==
[[File:CambridgeMarketSquare.jpg|thumb|ಕೆಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಗ್ರೇಟ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಮೇರಿಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.]]
ಪೂರ್ವ ಆಂಗ್ಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಸಾಹತುಗಳಾದ ನಾರ್ವಿಚ್‌, ಕಾಲ್ಚೆಸ್ಟರ್‌, ಇಪ್‌ಸ್ವಿಚ್‌ ಮತ್ತು ಪೀಟರ್ಬೊರೊ ಜೊತೆ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಸಹ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಟ್ಟಡಗಳು[[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಸಹ ಸೇರಿವೆ. ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್‌ ಜಾನ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಮತ್ತು ಅದರಾಚೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಭೂಮಿಯ ಪಾಲು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ &lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.cambridgesciencepark.co.uk/about/9/history-early-years| title=History, The Early Years| publisher=[[Cambridge Science Park]]| accessdate=2009-03-10| archive-date=2009-01-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20090106013357/http://www.cambridgesciencepark.co.uk/about/9/history-early-years| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ಸ್ಟೊ‌ ಬಂದರು ಟ್ರಿನಿಟಿಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಸೈನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್‌ ಜಾನ್ಸ್‌ ಇನ್ನೊವೇಷನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಜಾನ್ಸ್‌ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೂ ನಗರಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Location of St John's Innovation Centre&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.stjohns.co.uk/welcome/contact/map.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-17 |archive-date=2009-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090413031145/http://www.stjohns.co.uk/welcome/contact/map.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಕಾರ್ನ್‌ ಎಕ್ಷ್‌ಚೇಂಜ್‌ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ ಮಂದಿರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಯಂ  ಐಸ್‌ ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್‌ ಹರವುನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪಾರ್ಕರ್ಸ್ ಪೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಹರವು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಯಶಸ್ಸು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=September 2009}}  ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೊಸ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ಮುಂದುವರೆದಿವೆ. ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪ CB1&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cambridgeshire.gov.uk/transport/projects/cambridge/cambridgegateway/CB1+development.htm |title=CB1 development |publisher=Cambridgeshire.gov.uk |date= |accessdate=2010-01-13 |archive-date=2010-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101009021937/http://www.cambridgeshire.gov.uk/transport/projects/cambridge/cambridgegateway/CB1%2Bdevelopment.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅಕಾರ್ಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೇಫಾರ್ಮ್‌ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.clayfarm.co.uk/vision |title=Vision |publisher=Clay Farm |date= |accessdate=2010-01-13 |archive-date=2010-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100109182335/http://www.clayfarm.co.uk/vision |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಟ್ರಂಪಿಂಗ್ಟನ್‌ ಮೆಡೋಸ್ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.trumpingtonmeadows.com/Home |title=Home |publisher=Trumpingtonmeadows.com |date= |accessdate=2010-01-13 |archive-date=2009-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831131342/http://www.trumpingtonmeadows.com/Home |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

==ವ್ಯವಹಾರ==
ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ಫೆನ್‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ವ್ಯಾಲಿಯ ಪರೋಕ್ಷಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನಗರದ ಸುತ್ತಲಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಟೆಕ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.  ಇಂತಹ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿವೆ ಅಥವಾ ಭೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪಡೆದಿವೆ. ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವುದುಂಟು. {{Citation needed|date=March 2009}}  ಇಂತಹ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಪೈಕಿ ಅಬ್‌ಕ್ಯಾಮ್‌, ಸಿಎಸ್‌ಆರ್‌, ಎಕಾರ್ನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಸ್‌ (ಈಗ ARM‌), ಕ್ಯಾಮ್‌ಸೆಮಿ, ಜ್ಯಾಗೆಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸಿಂಕ್ಲೇರ್‌ ಸೇರಿವೆ.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ತನ್ನ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಸಂಶೋಧನೆಯ UKಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು  ರೀಡಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ UKಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ.

ರೇಡಿಯೊ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಉಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಗಾಗಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪೈ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪೈ TETRA ರೇಡಿಯೊ ಉಪಕರಣ ತಯಾರಕ ಪೈ ಟೆಲಿಕಮ್ಯೂನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಉದ್ದಿಮೆಗಳಾಗಿ ವಿಕಸನ ಹೊಂದಿತು.  ನಗರದ ಪೂರ್ವ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಏರೊಸ್ಪೇಸ್‌ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಯಿದೆ.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕ ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.  ಎಫ್‌ಟಿಎಸ್‌ಇ100 ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದ್ದಿಮೆ ಆಟೊನಮಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ ಕೌಲೀ ರೋಡ್‌ನ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.

==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ==
{{Geographic Location
 | Centre    = Cambridge
 | North     = [[Histon and Impington]]
 | Northeast = [[Milton, Cambridgeshire|Milton]]
 | East      = [[Teversham]]
 | Southeast = [[Fulbourn]]
 | South     = [[Great Shelford]]
 | Southwest = [[Grantchester]]
 | West      = [[Coton, Cambridgeshire|Coton]]
 | Northwest = [[Girton, Cambridgeshire|Girton]]
 | image     = 
}}
{{climate chart
 | Cambridge
 | 1|7|45
 | 1|7|33
 | 3|10|42
 | 4|13|43
 | 7|17|45
 | 10|19|54
 | 12|22|38
 | 12|22|49
 | 10|19|51
 | 7|15|54
 | 4|10|51
 | 2|8|50
 | source=&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/cambridge.html |title=Climate averages 1971–2000 |publisher=Met Office |date=2008-11-19 |accessdate=2010-01-13 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044328/https://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/cambridge.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 | float=right
}}
ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]] ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|50|mi|0|0}} ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ.  ನಗರವು ಸಮತಟ್ಟಾದ, ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಫೆನ್ಸ್‌ (ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ)ದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು {{convert|6|m|0|0}} ರಿಂದ {{convert|24|m|0|0}}ರ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90641/Cambridge&quot;&gt; 
{{cite web|author=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90641/Cambridge |title=Cambridge (England, United Kingdom) - Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=2010-01-13}}
&lt;/ref&gt; ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿಯಿಂದ ಕ್ಯಾಮ್‌ ನದಿಯು ನಗರ  ಮುಲಕ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಈ ನದಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Etymology of the name Cambridge&quot;&gt;
{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Cambridge |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=2010-01-13}}
&lt;/ref&gt;

ಬಹಳಷ್ಟು ನಗರಗಳಂತೆ, ಇಂದಿನ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಉಪನಗರಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅತೀ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ವಸತಿಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವು ಬಹಳಷ್ಟು ವಾಣಿಜ್ಯ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಜೀಸಸ್‌ ಗ್ರೀನ್‌, ಪಾರ್ಕರ್ಸ್‌ ಪೀಸ್‌ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ಸಮ್ಮರ್‌ ಕಾಮನ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶಾಲ ಹಚ್ಚಹಸಿರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನಗರದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

==ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ==
ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶಿಕ್ಷಣಾವಧಿಯ ದಿನಾಂಕದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ.

ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ 2001 ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿ 89.44%ರಷ್ಟು ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸರಾಸರಿ 92.12%ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ) &lt;ref&gt;
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶ ಕಾರ್ಯಾಲಯ 2001 ಜನಗಣತಿ (ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯ, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ)
&lt;/ref&gt;  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದೊಳಗೆ, ವಿದೇಶೀ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, 84%ರಷ್ಟು ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು 80%ರಷ್ಟು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;
[https://web.archive.org/web/20080101185656/http://www.admin.cam.ac.uk/news/press/factsheets/ethnicity.html ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅಂಕಿಅಂಶ ಪಟ್ಟಿ: ಜನಾಂಗೀಯತೆ]. 2008ರ ಜನವರಿ 17ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;

ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವ ವೃತ್ತಿಪರ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ನೌಕರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜನರು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ( 32.6% vs.23.5%)&lt;ref name=&quot;2001CensusASG&quot;&gt;
ONS 2001 ಜನಗಣತಿ (ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ದರ್ಜೆ - ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ)

&lt;/ref&gt;. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೈದುಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಜನರು ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.(27.6% vs40.2%).&lt;ref name=&quot;2001CensusASG&quot; /&gt;  ಜೊತೆಗೆ, ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ  ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪದವಿ, ಉನ್ನತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ, ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರುವ ವೈದ್ಯರು) (41.2% vs 19.7%).&lt;ref&gt;
ONS 2001 ಜನಗಣತಿ (ಅರ್ಹತೆಗಳು, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ)
&lt;/ref&gt;

===ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಮಾಹಿತಿ===
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;font-size:85%;width:70%;border:0;text-align:center;line-height:120%&quot;
|  colspan=&quot;11&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|'''ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ''' 
|-
! style=&quot;background:#9cc;color:navy;height:17px&quot;| ವರ್ಷ
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1801
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1811
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1821
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1831
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1841
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1851
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1861
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1871
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1881
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1891
|-
! style=&quot;background:#9cc;color:navy;height:17px&quot;| ಜನಸಂಖ್ಯೆ
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 10,087
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 11,108
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 14,142
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 20,917
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 24,453
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 27,815
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 26,361
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 30,078
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 35,363
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 36,983
|-
! style=&quot;background:#9cc;color:navy;height:17px&quot;| ವರ್ಷ
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1901
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1911
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1921
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1931
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1951
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1961
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1971
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1981
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 1991
! style=&quot;background:#fff;color:navy&quot;| 2001
|-
! style=&quot;background:#9cc;color:navy;height:17px&quot;| ಜನಸಂಖ್ಯೆ
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 38,379
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 40,027
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 59,264
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 66,789
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 81,500
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 95,527
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 99,168
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 87,209
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 107,496
|  style=&quot;background:#fff;color:black&quot;| 108,863
|-
|  colspan=&quot;11&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%&quot;|&lt;small&gt;ಜನಗಣತಿ: ರೀಜನಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ 1801-1901&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.visionofbritain.org.uk/data_cube_table_page.jsp?data_theme=T_POP&amp;data_cube=N_TPop&amp;u_id=10155071 |title=Cambridge Civil Parish|publisher=Vision of Britain |accessdate=2008-07-26}}
&lt;/ref&gt; ಸಿವಿಲ್‌ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ 1911–1961&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.visionofbritain.org.uk/data_cube_table_page.jsp?data_theme=T_POP&amp;data_cube=N_TPop&amp;u_id=10011383 |title=Cambridge Civil Parish|publisher=Vision of Britain |accessdate=2008-07-26}}&lt;/ref&gt; ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ 1971–2001&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.visionofbritain.org.uk/data_cube_table_page.jsp?data_theme=T_POP&amp;data_cube=N_TPop&amp;u_id=10057243 |title=Cambridge Civil Parish|publisher=Vision of Britain |accessdate=2008-07-26}}
&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}
&lt;/div&gt;

==ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ==
===ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ===
{{See also|Cambridge local elections}}
ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಮಹಾನಗರವಲ್ಲದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಗರ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರವೂ ಒಂದು. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಆವರಿಸಿದೆ.  ನಿಜಕ್ಕೂ, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಇಡೀ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಲಾಗಿರುವ ಏಕೈಕ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=March 2009}}  ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಚೌಕದಲ್ಲಿರುವ ಗಿಲ್ಡ್‌ಹಾಲ್ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cambridge.gov.uk/ccm/content/contact-us/visit-us/guildhall.en |title=ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌: ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಭವನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ: ಗಿಲ್ಡ್‌ಹಾಲ್‌ ಮಾಹಿತಿ |access-date=2010-09-17 |archive-date=2009-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090906182549/http://www.cambridge.gov.uk/ccm/content/contact-us/visit-us/guildhall.en |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನಗರ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಿದೆ.  ನಗರ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯರು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಗರದ ಮಹಾಪೌರ(ಮೇಯರ್)ನನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುವರು.  1207ರ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಅರಸ ಜಾನ್‌ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಗೆ ರಾಯಲ್‌ ಚಾರ್ಟರ್‌ (ರಾಜಮನೆತನದ ಸನ್ನದು) ನೀಡಿದ ಫಲವಾಗಿ, ಮಹಾಪೌರರನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಲಭಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;1207charter&quot;&gt;
{{cite web|url=http://www.cambridge.gov.uk/ccm/content/council-and-democracy/how-the-council-works/mayors/charter-coat-of-arms.en|title=The 1207 Charter and the city's Coat of Arms|publisher=Cambridge City Council|accessdate=2009-01-14}}{{Dead link|date=January 2010}}
&lt;/ref&gt; ಆದರೂ, ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಹಾಪೌರ ಹಾರ್ವಿ ಫಿಟ್ಜ್‌ಯುಸ್ಟೇಸ್‌ 1213ರಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cambridge.gov.uk/ccm/content/council-and-democracy/how-the-council-works/mayors/mayors-of-cambridge.en|title=The mayors of Cambridge|publisher=Cambridge City Council|accessdate=2008-08-13|archive-date=2009-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090103113312/http://www.cambridge.gov.uk/ccm/content/council-and-democracy/how-the-council-works/mayors/mayors-of-cambridge.en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸಹ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ನಗರವನ್ನು 14 ನಗರ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಅಬ್ಬೆ, ಆರ್ಬ್ಯೂರಿ,  ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌, ಚೆರ್ರಿ ಹಿಂಟನ್‌, ಕಾಲರಿಡ್ಜ್‌, ಈಸ್ಟ್‌ ಚೆಸ್ಟರ್ಟನ್‌, ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಹೆಡ್ಜಸ್‌, ಮಾರ್ಕೆಟ್‌, ನ್ಯೂನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌, ಪೀಟರ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, ಕ್ವೀನ್‌ ಎಡಿತ್ಸ್‌, ರೊಮ್ಸೆ, ಟ್ರಂಪಿಂಗ್ಟನ್‌ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟ್ ಚೆಸ್ಟರ್ಟನ್‌.

ನಗರ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ರಚನೆ ಈ ರೀತಿಯಿದೆ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cambridge.gov.uk/ccm/navigation/about-the-council/councillors/|title=Councillors|publisher=Cambridge City Council|accessdate=2008-08-13|archive-date=2008-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080818203356/http://www.cambridge.gov.uk/ccm/navigation/about-the-council/councillors/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 29 ಲಿಬರಲ್‌ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸದಸ್ಯರು
* 9 ಲೇಬರ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯರು
* 2 ಗ್ರೀನ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸದಸ್ಯರು
* 1 ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲರ್‌
* 1 ಪಕ್ಷೇತರ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯ

2000ದ ಇಸವಿಯಿಂದಲೂ ಲಿಬರಲ್‌ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ ಪಕ್ಷವು ನಗರ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

===ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿ‌ನ್‌ಸ್ಟರ್‌ ===
ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಈ ಸಂಸದೀಯ  ಕ್ಷೇತ್ರವು ನಗರದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.  2010ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್‌ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್‌ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಜೂಲಿಯನ್‌ ಹುಪರ್ಟ್‌ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (MP) ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಇವರು ಡೇವಿಡ್‌ ಹಾವರ್ತ್‌ರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.  ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಎಡಿತ್ಸ್‌ ವಾರ್ಡ್‌ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.election-maps.co.uk/ |title=Ordnance Survey |publisher=Election maps |date= |accessdate=2010-07-17}}&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ನಗರದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ MP ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷದ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಲ್ಯಾಂಸ್ಲೇ 1997ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು.  ಮುಂಚೆ, ನಗರವು 1992ರಿಂದ 2005ರ ತನಕ ಲೇಬರ್‌  MPಯನ್ನು ಚುನಾಯಿಸಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ, [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್‌ MPಯನ್ನು ಚುನಾಯಿಸಿತ್ತು.  ಆದರೂ, ಕಳೆದ 20 ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷದ ಮತಹಂಚಿಕೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.

[[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ವೂ ಸಹ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರ   ಪೈಕಿ [[ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ಸರ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್]]‌ ಗಮನಾರ್ಹ. 1948ರಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸಂಸತ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1950ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಸರ್ಜನೆಯಿಂದ ಇತರೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

==ಸಾರಿಗೆ==
{{Main|Transport in Cambridge}}

ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವುಳ್ಳ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಹನ್ನೊಂದು 'ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ ನಗರ'ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು ಎಂದು 2008ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌ ಮತ್ತು ಲಿವರ್ಪೂಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬೊರೊ, ರಾಯ್‌ಸ್ಟನ್‌, ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಲಿನ್‌, ನಾರ್ವಿಚ್‌, ಇಪ್‌ಸ್ವಿಚ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಿಂದ ಕಾಯಂ ರೈಲು ಸಂಚಾರವಿದೆ. ನಗರದ ಹೊರವಲಯಗಳ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ - M11 ಹೆದ್ದಾರಿ ಹಾಗೂ A14.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ, ಮಾರ್ಷಲ್ಸ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಎಂಬ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ.  ಮುಂಬರುವ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಗೈಡೆಡ್‌ ಬಸ್‌ವೇ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಸಹ ಸಾರಿಗೆ ನಾವೀನ್ಯ ನಿಧಿಯಿಂದ £500 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣಕ್ಕೆ ಬಿಡ್‌ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ.

==ಶಿಕ್ಷಣ==
{{See also|List of schools in Cambridgeshire}}
ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿವೆ,&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.cambridge.gov.uk/public/docs/Draft%20housing%20strategy%202009.pdf |title=Draft housing strategy 2009-2010 |publisher=Cambridge City Council |accessdate=28 September 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120319223252/http://www.cambridge.gov.uk/public/docs/Draft%20housing%20strategy%202009.pdf|archivedate=19 March 2012}}
&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾಲೇಜಿನ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ರಸ್ಕಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಸುಮಾರು 30,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thecompleteuniversityguide.co.uk/single.htm?ipg=6388 |title=Cambridge |publisher=The Complete University Guide |accessdate=28 September 2009 |archive-date=14 ಜನವರಿ 2013 |archive-url=https://archive.is/20130114025558/http://www.thecompleteuniversityguide.co.uk/single.htm?ipg=6388 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು 2007/08 ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 17,662 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ರಸ್ಕಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ತನ್ನ ಎರಡೂ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ಒಂದು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಆಚೆ, ಅಂದರೆ ಚೆಲ್ಮ್‌ಸ್ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ) 24,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.anglia.ac.uk/ruskin/en/home/your_university/about_anglia_ruskin/annual_review_0708.Maincontent.0002.file.tmp/Annual%20Review%2007-08%20web.pdf |title=Annual Review 2007-8 |publisher=Anglia Ruskin University |accessdate=28 September 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110050918/http://www.anglia.ac.uk/ruskin/en/home/your_university/about_anglia_ruskin/annual_review_0708.Maincontent.0002.file.tmp/Annual%20Review%2007-08%20web.pdf|archivedate=10 January 2011}}
&lt;/ref&gt;  ಹಿಲ್ಸ್‌ ರೋಡ್‌ ಸಿಕ್ಸ್ತ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌, ಲಾಂಗ್‌ ರೋಡ್‌ ಸಿಕ್ಸ್ತ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ರೀಜನಲ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಾಗಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಲೆಗಳು ಬಾಲ್ಯತರಗತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ವರೆಗೂ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌-ವಾಸೀ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತವೆ.  ಸರ್ಕಾರೀ ಶಾಲೆಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ 35 ಶಾಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಇದು ಒಟ್ಟು 251 ಶಾಲೆಗಳ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cambridgeshire.gov.uk/education/schools/ |title=Our schools and colleges |accessdate=28 September 2009 |publisher=Cambridgeshire County Council |archive-date=2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402122811/http://www.cambridgeshire.gov.uk/education/schools |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web |format=PDF |title=Educational establishments in Cambridgeshire |accessdate=28 September 2009 |publisher=Cambridgeshire County Council }}
&lt;/ref&gt;  ಚೆಸ್ಟರ್ಟನ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌, ಪಾರ್ಕ್‌ಸೈಡ್‌ ಫೆಡರೇಷನ್‌ (ಇದು ಪಾರ್ಕ್‌ಸೈಡ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ ಮತ್ತು ಕಾಲೆರಿಡ್ಜ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ), ಮ್ಯಾನೊರ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌, ನೆದರ್ಹಾಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಅಂತರ-ಪಂಥೀಯ ಸೇಂಟ್‌ ಬೀಡ್ಸ್‌ ಶಾಲೆಯು ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.cambridge-news.co.uk/cn_news_crier/displayarticle.asp?id=444678 |title=It's a record breaker for GCSE students |date=27 August 2009 |accessdate=28 September 2009 |first=John |last=Morgan |archive-date=29 ಜುಲೈ 2012 |archive-url=https://archive.is/20120729163405/http://www.cambridge-news.co.uk/cn_news_crier/displayarticle.asp?id=444678 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

 ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬರುವ ಹಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಗ್ರಾಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ. ಇದು ಹಗಲಿನ ಹೊತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಶಾಲಾ ವೇಳೆಯ ನಂತರ ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;
{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=jq2ZWVoo_vEC&amp;pg=PA149&amp;dq=%22village+college%22&amp;as_brr=3#v=onepage&amp;q=%22village%20college%22&amp;f=false |title=Managing external relations in schools: a practical guide |first=Nicholas |last=Foskett |publisher=Routledge |year=1992 |isbn=0415068339 |page=149 }}
&lt;/ref&gt;  ನಗರದ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಿ ಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌, ದಿ ಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಗರ್ಲ್ಸ್‌, ಸೇಂಟ್‌ ಮೇರೀಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಮತ್ತು ದಿ ಲೇಯ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಸಹ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/property/cities/3350043/City-spotlight-Cambridge.html |title=City spotlight: Cambridge |publisher=Daily Telegraph |accessdate=28 September 2009 |first=Max |last=Davidson |date=20 May 2006 |archive-date=31 ಜನವರಿ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100131235241/http://www.telegraph.co.uk/property/cities/3350043/City-spotlight-Cambridge.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
===ಕ್ರೀಡೆ===
[[File:Dscn4633-punt-crowds 800x600.jpg|thumb|right|ಕ್ಯಾಮ್ ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬಾಜಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಮನರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ.]]
====ಫುಟ್ಬಾಲ್‌====
ಆಧುನಿಕ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಕ್ರೀಡೆಯ ಆವಿಷ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ: 1848ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸದಸ್ಯರು ಆಟದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಮೊದಲ ಕಂತನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಿಯಮಗಳ ಸಂಹಿತೆ‌ಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಪಾರ್ಕರ್ಸ್‌ ಪೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಆಡಲಾಯಿತು. 1863ರಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸಲಾದ ಫುಟಬಾಲ್‌ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್‌ ನಿಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/cambridgeshire/content/articles/2006/06/09/cambridge_football_rules_parkers_piece_feature.shtml|title=Cambridge...the birthplace of football?! |publisher=bbc.co.uk}}
&lt;/ref&gt;

ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ F.C‌ಗೆ ನಗರವು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ತಂಡವು 1970ರಿಂದ 2005ರ ತನಕ ಅಬ್ಬೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿತ್ತು. 2005ರಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವನ್ನು ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ನ ಕೆಳವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸಕ್ತ ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸುಮಾರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತ ಕಾರಣ ಕೆಳದರ್ಜೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದಾಗ, ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯ ಸಾಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಡಳಿತ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ತಂಡವು 2005-06 ಋತುವಿಗಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಸುಪರ್ದಿನಿಂದ ಹೊರಬರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.  1990ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸು ದೊರಕಿತು. ಸತತ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ ಕೂಟಕ್ಕೆ ಬಡ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸತತ ಎರಡು ಬಾರಿ  ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಕಪ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ FA ಕಪ್‌  ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ಫೈನಲ್ ಪ್ರವೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ನೂತನ [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌]] ಬಡ್ತಿ‌ಗೆ ಬಹಳ ಸಮೀಪ ಮುಟ್ಟುವುದರೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.

ನಗರದ ಇನ್ನೊಂದು ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಕ್ಲಬ್ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಸಿಟಿ F.C.‌ ಚೆಸ್ಟರ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಟಿ ಗ್ರೌಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸದರ್ನ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಡಿವಿಜನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದೆ.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಸ್ಟನ್‌, ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ತಂಡವಾದ ಹಿಸ್ಟನ್‌ F.C.ಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

====ರಗ್ಬಿ====
ಈ ನಗರದ ತಂಡಗಳು ರಗ್ಬಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಕ್ರೀಡೆಯ ಎರಡೂ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿವೆ.  ರಗ್ಬಿ ಯುನಿಯನ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ R.U.F.C. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿವಿಜನ್‌ ಒನ್‌ನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೈದಾನ ವೆಸ್ಟ್ ರೆನಾಲ್ಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮೈದಾನವು ನಗರದ ನೈಋತ್ಯ ಮೂಲೆಯಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ರಸ್ತೆ‌ಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಈಗಲ್ಸ್‌ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ತಂಡವು ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್ ಲೀಗ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೆಕ್ಷನ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ.

====ಜಲಕ್ರೀಡೆಗಳು====
ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಕ್ಯಾಮ್‌ ನದಿಯನ್ನು ದೋಣಿ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಬೋಟ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಎಂಬ ದೋಣಿ ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕ್ಲಬ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಸದಸ್ಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ನದಿಯಲ್ಲಿ ದೋಣಿಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಲೆಂಟ್‌ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಎರಡು ಬಂಪ್ಸ್‌ ಓಟಗಳು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ದೋಣಿ ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ರೋಯಿಂಗ್‌ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್‌ 1868ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಹೊರಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ದೋಣಿ ಓಟದ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cra-online.net/info/history/early.htm|title=Early CRA History|publisher=Cambridgeshire Rowing Association|accessdate=2009-01-14|archive-date=2009-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090519101519/http://www.cra-online.net/info/history/early.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಕಡಿಮೆ ಆಳವಿರುವಂತಹ ಕ್ಯಾಮ್‌ ನದಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಹಾರಾತ್ಮಕ ಪಂಟಿಂಗ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಟಿಂಗ್‌  ಚೂಪಾದ ಹುಟ್ಟುಕೋಲಿನಿಂದ ನದಿಯ ತಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ ದೋಣಿಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿಸುವ ಬೋಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.

====ಇತರೆ ಕ್ರೀಡೆಗಳು====
ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ರೂಲ್ಸ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಪಾರ್ಕರ್ಸ್‌ ಪೀಸ್ ಮೈದಾನವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ 1817ರಿಂದ 1864ರ ತನಕ ಆಯೋಜಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cricketarchive.com/Archive/Grounds/11/375_f.html |title=List of first-class matches on Parker's Piece |publisher=Cricketarchive.com |date= |accessdate=2010-07-17}}&lt;/ref&gt;  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಫೆನ್ನರ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನವು ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೌಂಟಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ CCC ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cambcounty.play-cricket.com/home/aboutUs.asp|title=About Us|publisher=Cambridgeshire CCC|accessdate=2009-01-06|archive-date=2012-07-17|archive-url=https://archive.today/20120717191057/http://cambcounty.play-cricket.com/home/aboutUs.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 42 ರಿಯಲ್‌ ಟೆನಿಸ್‌ ಅಂಕಣಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರದ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ರಿಯಲ್‌ ಟೆನಿಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.curtc.net/ |title=Cambridge University Real Tennis Club |publisher=Curtc.net |date= |accessdate=2010-07-17}}&lt;/ref&gt;  ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಲಬ್ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಕ್ಯಾಟ್ಸ್‌ ಕೋಲ್ಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್ಸ್‌ ಕಾಮನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ.  ಟೀಮ್‌ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.team-cambridge.co.uk/ |title=Team Cambridge |publisher=Team Cambridge |date= |accessdate=2010-07-17 |archive-date=2011-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110821025832/http://www.team-cambridge.co.uk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಎಂಬ ಎರಡು ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cambridge-cycling-club.org.uk/ |title=Cambridge CC |publisher=Cambridge-cycling-club.org.uk |date= |accessdate=2010-07-17}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ ಸ್ಪೀಡ್‌ವೇ ಓಟವು ನ್ಯೂಮಾರ್ಕೆಟ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೇಹೌಂಡ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ 1939ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಸಮಕಾಲೀನ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಧ್ಯಮವು ರೇಸಿಂಗ್ ಕೂಟದ ವರದಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇತರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೂ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಎನ್ನುವುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ನ್ಯೂಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌‌ ಆಯೋಜಿಸಿದ ಈ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ತಂಡವು ನ್ಯೂಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಹೆಸರಿನಡಿ ಓಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು. {{Citation needed|date=December 2007}}

====ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮಟ್ಟದ ಕ್ರೀಡೆಗಳು====
ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿರುದ್ಧ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಮಟ್ಟದ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ರಗ್ಬಿ ಯುನಿಯನ್‌ ವಾರ್ಸಿಟಿ ಮ್ಯಾಚ್‌ ಹಾಗೂ ಬೋಟ್‌ ರೇಸ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.  ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಈ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ {{Citation needed|date=January 2010}}

===ರಂಗಭೂಮಿ===
ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಎಂಬುದು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಂಗಮಂದಿರವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ 666 ಆಸನಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cambridgeartstheatre.com/ |title=Cambridge Arts Theatre Website |publisher=Cambridgeartstheatre.com |date= |accessdate=2010-07-17}}&lt;/ref&gt;  ಈ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಟಕ ತಂಡಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರವಾಸೀ ತಂಡಗಳ ನಾಟಕಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುತ್ತವೆ.  ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಅತಿಥೇಯ ವಹಿಸುವ, ನಗರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಂದಿರ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಕಾರ್ನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ 1800 ಜನರು ನಿಂತು ಅಥವಾ 1200 ಜನರು ಆಸೀನರಾಗಿ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿರುವ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮುಂಚಿನ ಕಾರ್ನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿದ್ದ  ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಔತಣಗಳು, ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಆಯೋಜಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Cornexhist&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cornex.co.uk/ccm/cornex/pages/virtualtour/history-of-the-cambridge-corn-exchange.en|title=The History of the Cambridge Corn Exchange|publisher=Cambridge City Council|accessdate=2009-03-02|archive-date=2008-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829124506/http://www.cornex.co.uk/ccm/cornex/pages/virtualtour/history-of-the-cambridge-corn-exchange.en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ನಗರ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ, ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಕಲಾಮಂದಿರವನ್ನಾಗಿ ನಾಟಕ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Cornexhist&quot; /&gt;

220 ಆಸನಗಳುಳ್ಳ,&lt;ref name=&quot;J2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.junction.co.uk/about/sub/22-j2/|title=About Me: J2|publisher=The Junction, Cambridge|accessdate=2008-03-02|archive-date=2008-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918082334/http://www.junction.co.uk/about/sub/22-j2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ದಿ ಷೆಡ್‌ ಎನ್ನಲಾದ ಜೆ2, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರದ ಅತಿನವೀನ ರಂಗಮಂದಿರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಲೀಷರ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಂಕ್ಷನ್‌ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.  ಈ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು 2004ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ, ಹಾಸ್ಯನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ರಂಗಮಂದಿರ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವೂ ಸಹ ಆಯೋಜಿತವಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;J2&quot; /&gt;

ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಎಡಿಸಿ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣಾವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಮಮ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ರಸ್ಕಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೇತರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಈ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಒಳಗೆ ಹಲವು ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ.

===ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌===
{{See also|University of Cambridge#Literature and popular culture}}
ಡಗ್ಲಸ್‌ ಆಡಮ್ಸ್‌ ಅವರ ''ಡಿರ್ಕ್‌ ಜೆಂಟ್ಲಿಸ್‌ ಹೊಲಿಸ್ಟಿಕ್‌ ಡಿಟೆಕ್ಟಿವ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ'',{{Citation needed|date=July 2010}} ರೋಸ್‌ ಮೆಕಾಲೆ ಅವರ ''ದೇ ವರ್‌ ಡಿಫೀಟೆಡ್‌'',{{Citation needed|date=July 2010}} ಕೇಟ್‌ ಆಟ್ಕಿನ್ಸನ್‌ ಅವರ ''ಕೇಸ್‌ ಹಿಸ್ಟರೀಸ್‌'' {{Citation needed|date=July 2010}}, ರೆಬೆಕಾ ಸ್ಟಾಟ್ ಅವರ ''ಘೋಸ್ಟ್‌ವಾಕ್‌'' {{Citation needed|date=July 2010}} ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹ್ಯಾರಿಸ್‌ ಅವರ ''ಎನಿಗ್ಮಾ'',&lt;ref&gt;
{{cite book|author=Graham Chainey|title=A Literary History of Cambridge|url=https://archive.org/details/literaryhistoryo0000chai|location=Cambridge|year=1985, 1995|isbn=0-907115-25-X}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite book|author=Martin Garrett|title=Cambridge: a Cultural and Literary History|url=https://archive.org/details/cambridgecultura00garr|location=Oxford|year=2004|isbn=1-902669-79-7}}
&lt;/ref&gt; ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಕೃತಿಗಳ ಕಥಾ ಹಂದರಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸೂಸಾನಾ ಗ್ರೆಗೊರಿ 14ನೆಯ ಶತಮಾನ ಕಾಲದ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಬರೆದರು.  {{Citation needed|date=July 2010}} ''ಜಾನಿ ಪ್ಯಾನಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಬೈಬಲ್‌ ಆಫ್‌ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌''  ಎಂಬ ಕಥಾ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಹಲವು ಕಿರುಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಸನ್ನಿವೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಪ್ಲಾತ್‌ ಬರೆದಿದ್ದರು. {{Citation needed|date=July 2010}}  ತಮ್ಮ ಆತ್ಮವತ್ತಾಂತ ''ಪೀರಿಯಡ್‌ ಪೀಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್|ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಾರ್ವಿನ್‌]]ರ ಮೊಮ್ಮಗಳಾದ ಗ್ವೆನ್‌ ರಾವೆರಾಟ್‌ ಮುಂಚಿನ ವಿಕ್ಟೊರಿಯನ್‌ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌‌ನ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಪ್ಲ್‌ಸ್ಮಿತ್‌ ಎಂಬ ಅಂಕಿತನಾಮದಡಿ ನೋಯೆಲ್‌ ಸೈಮಿಂಗ್ಟನ್‌ ''ದಿ ನೈಟ್‌ ಕ್ಲೈಂಬರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌'' ' ಎಂಬ ಕೃತಿ ಬರೆದರು. ಇದು 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಏರಿಹೋಗುವ  ಚಟುವಟಿಕೆ ಕುರಿತಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cucc.survex.com/archive/jnl/1983/roof.htm|title=Some References to Cambridge Night Climbing|accessdate=2010-08-26|archive-date=2009-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090209213416/http://cucc.survex.com/archive/jnl/1983/roof.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಫಿಲಿಪ್ಪಾ ಪಿಯರ್ಸ್‌ರವರ ''ಟಾಮ್ಸ್‌ ಮಿಡ್ನೈಟ್‌ ಗಾರ್ಡನ್'' ‌ ಮತ್ತು ''ಮಿನ್ನೊ ಆನ್‌ ದಿ ಸೇ''  ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಕಾದಂಬರೀಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವೆರಡೂ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಟಾಮ್‌ ಷಾರ್ಪ್‌ರವರ 'ಪೋರ್ಟರ್‌ಹೌಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್'‌ ಎಂಬ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಾಗಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. {{Citation needed|date=July 2010}}

ಬಿಬಿಸಿಯ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''ಸೈಲೆಂಟ್‌ ವಿಟ್ನೆಸ್'' ‌ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. {{Citation needed|date=July 2010}}

===ಸಂಗೀತ===
====ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ====
ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾದ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳ ಪೈಕಿ [[ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್|ಪಿಂಕ್‌ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌]] ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು. ಈ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಮಾಜಿ ಹಾಡು ರಚನೆಕಾರ, ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕ ಹಾಗೂ ಗಾಯಕ ಸಿಡ್‌ ಬ್ಯಾರೆಟ್‌ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದವರು.  ಸಿಡ್‌ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರೊಜರ್‌ ವಾಟರ್ಸ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಬಾಯ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹಪಾಠಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಡೇವಿಡ್‌ ಗಿಲ್ಮೊರ್‌ ಸಹ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹತ್ತಿರದ ಪರ್ಸ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಮೂಲದ ಇತರೆ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಕೌ, ಕಟ್ರಿನಾ ಅಂಡ್‌ ದಿ ವೇವ್ಸ್‌, ದಿ ಸಾಫ್ಟ್‌ ಬಾಯ್ಸ್‌, ಎಝಿಯೊ ಮತ್ತು ಹಾರೇಸ್‌ Xಸಹ ಸೇರಿವೆ.
&lt;ref&gt;
{{cite web|url=http://www.horacex.com/biography.html|title=Horace X Biography|accessdate=2009-08-12}}
&lt;/ref&gt; ದಿ ಬ್ರೊಕೆನ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ &lt;ref&gt;
{{cite web|url=http://www.xfm.co.uk/artists/the-broken-family-band/biography|title=The Broken Family Band Biography|publisher=www.xfm.co.uk|accessdate=2008-08-13}}
&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ-ಪಾಪ್‌ ಸಂಗಿತ ಶೈಲಿ ಮಿಶ್ರಣದ ವಾದ್ಯತಂಡ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಸಿಂಗರ್ಸ್‌ ಸಹ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದ್ದವು. {{Citation needed|date=January 2010}}  ಏಕ-ಕಲಾವಿದರಾದ ಬೂ ಹ್ಯೂವರ್ಡಿನ್‌ &lt;ref&gt;
{{Allmusic| id=11:dnfpxqr5ldfe | label=Boo Hewerdine }}
&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ರೊಬಿನ್‌ ಹಿಚ್ಕಾಕ್‌, ಹಾಗೂ, ಡ್ರಮ್‌ ಮತ್ತು ಬಾಸ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕ ಕಲಾವಿದರಾದ(ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು) [[Nu:Tone]], ಹಾಗೂ ಲಾಗಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಮೂಲದವರು.  ಗಾಯಕಿ ಒಲಿವಿಯಾ ನ್ಯೂಟನ್‌-ಜಾನ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಸ್‌ ರಾಕ್‌ ಶೈಲಿಯ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯಕ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಬೆಲಾಮಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು.‌ &lt;ref&gt;
{{imdb name|1492114|Matthew Bellamy}}
&lt;/ref&gt;  ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಹಾಡು ರಚನೆಕಾರ ನಿಕ್‌ ಡ್ರೇಕ್,‌ ಹಾಗೂ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮಿ ಹಾಗೂ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಟೋನಿ ವಿಲ್ಸನ್‌ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದ್ದರು.

===ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳು===
[[File:CambridgeFilmFestival.JPG|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]
ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಬೇಸಿಗೆ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.  ಮಿಡ್ಸಮ್ಮರ್‌ ಫೇರ್ ಎಂಬುದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದು ಇಡೀ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಜಾತ್ರೆಯಾಗಿತ್ತು. {{Citation needed|date=December 2007}}  ಇಂದು ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೋಜಿನ ಮೇಳವಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕುರುಹನ್ನು  ಹೊಂದಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆ-ಮಧ್ಯಾವಧಿಯ ದಿನಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಈ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.  ಜೂನ್‌ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲ ಶನಿವಾರ ಮಿಡ್ಸಮರ್‌ ಕಾಮನ್‌  'ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಫೇರ್‌ (ನೆಲಮುಳ್ಳಿ ಉತ್ಸವ)'ನ ಸ್ಥಳ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಸಾಲು-ಸಾಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಂಗಡಿ ಮುಂಗಟ್ಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಚಿತ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ  ಜಾತ್ರೆಯ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ.  ಮೇ ತಿಂಗಳ ಒಂದು ವಾರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸನಿಹದ ಜೀಸಸ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಬಿಯರ್ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.‌ 1974ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಈ ಬಿಯರ್‌ ಉತ್ಸವವು ಲಂಡನ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಿಯರ್‌ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. 2009ರ ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ 90,000 ಪಿಂಟ್‌‌ಗಳಷ್ಟು ಬಿಯರ್‌ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಟನ್‌ ಗಿಣ್ಣು ಬಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cambridgebeerfestival.com |title=Cambridge &amp; District CAMRA Winter Ale Festival 2010 |publisher=Cambridgebeerfestival.com |date= |accessdate=2010-01-13}}&lt;/ref&gt;

ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಫೊಲ್ಕ್‌ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಎಂಬುದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಚೆರ್ರಿ ಹಿಂಟನ್‌ ಹಾಲ್‌ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.  ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1964ರಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಗಿನಿಂದಲೂ, ನಗರ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಎಂಬುದು ಎಂಟು-ವಾರಗಳ ಅವಧಿಯ ಉತ್ಸವ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್|ವಿಲಿಯಮ್ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್]]‌ರ ಕೃತಿಗಳ ಹೊರಾಂಗಣ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|author=—The Times |url=http://www.cambridgeshakespeare.com/about/ |title=About the Festival &amp;#124; The Cambridge Shakespeare Festival 2010 |publisher=Cambridgeshakespeare.com |date=2009-08-29 |accessdate=2010-07-17}}&lt;/ref&gt;  ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1977ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, 2008ರಲ್ಲಿ ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಬದಲಾದ್ದರಿಂದ, ಅದರ ಜತೆ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.festivalfocus.org/festival_view.php?uid=1024|title=Cambridge Film Festival|publisher=www.festivalfocus.org|accessdate=2008-07-21}}
&lt;/ref&gt;

==ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ==
[[File:Addenbrooke's hospital.JPG|thumb|ಅಡೆನ್‌ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]
ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್‌ ಎನ್‌ಹೆಚ್‌ಎಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಅಡೆನ್‌ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.  ಅಡೆನ್‌ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌ ಎಂಬುದು ಕಲಿಯುವ ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದೆ.

ಈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌ ನಗರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್‌ ಘಟಕವು ಹಿಲ್ಸ್‌ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nhs.uk/ServiceDirectories/Pages/Trust.aspx?id=RYC&amp;v=6 |accessdate=28 September 2009 |title=East Of England Ambulance Service NHS Trust |publisher=National Health Service |archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927125551/http://www.nhs.uk/ServiceDirectories/Pages/Trust.aspx?id=RYC&amp;v=6 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಬ್ರೂಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಮಿಲ್ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nhs.uk/ServiceDirectories/Pages/Hospital.aspx?id=5PP33 |title=Brookfields Hospital |publisher=National Health Service |accessdate=28 September 2009 |archive-date=13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090413225533/http://www.nhs.uk/ServiceDirectories/Pages/Hospital.aspx?id=5PP33 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಕಾಂಸ್ಟಾಬುಲರಿ ನಗರದ ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರಕ್ಷಕ ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಪಾರ್ಕ್‌ಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cambs-police.co.uk/contactus/maps.asp |title=Cambridgeshire Constabulary: Contact us |publisher=Cambridgeshire Constabulary |accessdate=28 September 2009 |archive-date=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090915190245/http://www.cambs-police.co.uk/contactus/maps.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅಗ್ನಿ ಶಾಮಕ ದಳ ಠಾಣೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರಕ್ಷಕ ಠಾಣೆಯಿದೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಫೈರ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೆಸ್ಕ್ಯೂ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cambsfire.gov.uk/about/parkside.php |title=Cambridge fire station |publisher=Cambridgehsire Fire and Rescue |accessdate=28 September 2009 |archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090928063131/http://www.cambsfire.gov.uk/about/parkside.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಾಟರ್‌ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.water-guide.org.uk/cambridge-water.html |title=Cambridge Water information and contacts |accessdate=28 September 2009 |publisher=Water Guide |archive-date=24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090924070346/http://www.water-guide.org.uk/cambridge-water.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cambridge-water.co.uk/community/coverage&amp;location.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080502214315/http://www.cambridge-water.co.uk/community/coverage%26location.asp |archivedate=2008-05-02 |title=Cambridge Water coverage and location |accessdate=28 September 2009 |publisher=Cambridge Water Company |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ನಗರಕ್ಕೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಂಗ್ಲಿಯನ್‌ ವಾಟರ್‌ ಒಳಚರಂಡಿ ಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cambridge-water.co.uk/about_you/charges.asp |title=About you: water charges |publisher=Cambridge Water Company |accessdate=28 September 2009 |quote=&quot;Anglian Water supply your sewerage services. Cambridge Water bills and collects on behalf of Anglian Water. &quot; |archive-date=16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090916212341/http://www.cambridge-water.co.uk/about_you/charges.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಇಡಿಎಫ್‌ ಎನರ್ಜಿ ವಿತರಣಾ ಜಾಲ ನಿರ್ವಾಹಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.edfenergy.com/products-services/networks/pdf/edfenergy-mocopa-dbi.pdf |title=Distribution business information for meter operators working upon EDF Energy's East of England, London, and South East distribution networks |format=PDF |publisher=EDF energy |accessdate=28 September 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100113222839/http://www.edfenergy.com/products-services/networks/pdf/edfenergy-mocopa-dbi.pdf|archivedate=13 January 2010}}
&lt;/ref&gt;  ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಹೆಜಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ರೀಜನಲ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಂಗವಾಗಿರುವ ಐದು ಮೀಟರ್‌ ಗಾಳಿ ಟರ್ಬೈನ್‌ನನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.building.co.uk/story.asp?storycode=3107979 |title=The SmartLIFE Sustainable Skills Centre in Cambridge |accessdate=28 September 2009 |publisher=Building.co.uk |first=Will |last=Jones |date=6 March 2008 }}
&lt;/ref&gt;

ನಗರದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಆರ್ಕೇಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. 33 ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ನವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದ್ದ ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು 2009ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29ರಂದು ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;libopen&quot;&gt;{{Cite news |title=Revamped Central Library ready to open |url=http://www.cambridge-news.co.uk/cn_news_home/displayarticle.asp?id=451672 |publisher=Cambridge Evening News |accessdate=28 September 2009 |date=25 September 2009 |archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926033441/http://www.cambridge-news.co.uk/cn_news_home/displayarticle.asp?id=451672 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಮುಂಗಾಣಲಾದ ಅವಧಿಗಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;libopen&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.cambridge-news.co.uk/cn_news_home/DisplayArticle.asp?ID=408967 |title=Library is hit by new delay fear |date=17 April 2009 |first=Chris |last=Elliott |publisher=Cambridge Evening News |accessdate=28 September 2009 |archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926033500/http://www.cambridge-news.co.uk/cn_news_home/DisplayArticle.asp?ID=408967 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಧರ್ಮ==
[[File:CambridgeTownCentre.jpg|thumb|right|ಗ್ರೇಟ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಮೇರಿ ಚರ್ಚ್‌ ಇರುವ ಸ್ಥಳವು, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವೆನಿಸಿದೆ. ಇದರ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೆನೇಟ್‌ ಹೌಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.ಗಾನ್ವಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಕೇಯಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.]]
ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು [[:ವರ್ಗ:Churches in Cambridge|ಇಗರ್ಜಿ]]ಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಗರದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಭೂಚಿತ್ರಣದ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.  ರೊಮ್ಸೆ ಮಿಲ್‌ ಎಂಬ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಮೂಲದ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಯುವ ಸಂಘಟನೆಯು 2007ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಯಾರ್ಕ್‌ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ರಿಂದ ಪುನಃ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿತು‌. ಈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಭೆಯು ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪದ್ಧತಿಯ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದೆ.

ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ಡಯಸೀಸ್‌ನ ರೊಮನ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್ನಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದ ಹಿಲ್ಸ್‌ ರೋಡ್‌ ಮತ್ತು ಲೆನ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ರೋಡ್‌ ಸಂಧಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗೋಥಿಕ್‌ ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಆವರ್ ಲೇಡಿ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮಾರ್ಟರ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಸುರೋಝ್‌ನ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ephraim.org.uk/ |title=Orthodox Parish of St. Ephraim the Syrian, Cambridge |publisher=Ephraim.org.uk |date= |accessdate=2010-07-17 |archive-date=2010-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100521093917/http://www.ephraim.org.uk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆರ್ಚ್‌ಡಯಸೀಸ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಇಗರ್ಜಿ  ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಆರ್ಚ್‌ಡಯಸೀಸ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಇಗರ್ಜಿ ಸಹ ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thyateira.org.uk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=225&amp;Itemid=136 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2025-05-23 |archive-date=2012-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314061425/http://www.thyateira.org.uk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=225&amp;Itemid=136 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಯೆಹೂದಿ ಆರಾಧನಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಯೆಹೂದಿ ಸಂಘವು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಯೆಹೂದಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ ಮತ್ತು ಯೆಹೂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೇಂದ್ರವು ಥಾಂಪ್ಸನ್ಸ್‌ ಲೇನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಸುಧಾರಣಾವಾದಿ ಯೆಹೂದಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ 'ಬೆತ್‌ ಷಾಲೊಮ್‌' ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.  ಮಾವ್ಸನ್‌ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಬು ಬಕ್ರ್‌ ಜಾಮಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಹೆಡ್ಜೆಸ್&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.salatomatic.com/d/Cambridge+17159+Omar-Faruque-Mosque-and-Cultural-Centre/?msg=9|title=Omar Faruque Mosque and Cultural Centre|publisher=Salatomatic|accessdate=2010-07-20|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715230518/http://www.salatomatic.com/d/Cambridge+17159+Omar-Faruque-Mosque-and-Cultural-Centre/?msg=9|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಮರ್‌ ಫಾರೂಕ್‌ ಮಸೀದಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 4,000 ಮಂದಿ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ  ಹೊಸ ಯೋಜಿತ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ತನಕ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.cambridge-news.co.uk/cn_news_home/displayarticle.asp?id=312719 ಮಾಸ್ಕ್‌ ಸೈಟ್‌ ಹಂಟ್‌ ಇಸ್‌ ಓವರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105221743/http://www.cambridge-news.co.uk/cn_news_home/displayarticle.asp?id=312719 |date=2009-01-05 }}, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಇವನಿಂಗ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ 6 ಮೇ 2008&lt;/ref&gt;

1998ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂಚೆ ಬಾರ್ನ್‌ವೆಲ್‌ ರಂಗಮಂದಿರವಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ]]ರ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite web|author=UK |url=http://www.cambridgebuddhistcentre.com/cbc/CBC_history.php |title=History of the Barnwell or Festival Theatre |publisher=Cambridgebuddhistcentre.com |date= |accessdate=2010-01-13}}
&lt;/ref&gt;  ನಗರದ ಮಿಲ್‌ ರೋಡ್‌&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cambridge-news.co.uk/cn_news_cambridge/displayarticle.asp?id=263456 |title=&quot;Shrine Appeal by Hindu Group&quot;, Cambridge Evening News, 19 October 2005 retrieved 9 August 2008 |publisher=Cambridge-news.co.uk |date=2005-10-19 |accessdate=2010-07-17 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105221736/http://www.cambridge-news.co.uk/cn_news_cambridge/displayarticle.asp?id=263456 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತ್‌ ಭವನ್‌ ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಹರೇ ಕೃಷ್ಣ ಸಮುದಾಯದವರು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವರು. ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಲೆಂದು ಸ್ಥಳೀಯ[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂಗಳು]] 2005ರಲ್ಲಿ ನಿಧಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cambonli01.uuhost.uk.uu.net/forum/indian/indianhtmjs/inddo2.htm |title=INDIAN Community and Culture Association - Cambridge |publisher=Cambonli01.uuhost.uk.uu.net |date= |accessdate=2010-01-13 |archive-date=2011-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102133256/http://cambonli01.uuhost.uk.uu.net/forum/indian/indianhtmjs/inddo2.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಹ್ಯೂಮನಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಜಾತ್ಯತೀತ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cambridgehumanists.org.uk/|title=Cambridge Humanist Group|accessdate=2009-01-31|archive-date=2008-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080515232524/http://www.cambridgehumanists.org.uk/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ===
[[File:Mathematical Bridge from Silver Street.jpg|thumb|ಮ್ಯಾಥಮಾಟಿಕಲ್‌ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ಸ್‌ ಲಾಡ್ಜ್‌ ನಡುವಣ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.]]
ಗ್ರೇಟ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಮೇರಿಸ್ ಚರ್ಚ್‌ 'ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಇಗರ್ಜಿ' ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sacred-destinations.com/england/cambridge-st-marys-university-church.htm|title=St. Mary's University Church, Cambridge|publisher=www.sacred-destinations.com|accessdate=2008-10-17|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906134648/http://www.sacred-destinations.com/england/cambridge-st-marys-university-church.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚ್ಯಾಪೆಲ್‌ಗಳಿವೆ. ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧಾರ್ಮಿಕವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಈ ಚ್ಯಾಪೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೇಂಟ್‌ ಎಡ್ಮಂಡ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಚ್ಯಾಪೆಲ್‌ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್‌ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.st-edmunds.cam.ac.uk/life/chapel/index.php|title=Chapel|publisher=St Edmund's College, Cambridge|date=2008-05-12|accessdate=2008-10-17|archive-date=2008-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080923132344/http://www.st-edmunds.cam.ac.uk/life/chapel/index.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಿವೆ. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ರಸ್ಕಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕ್ರೈಸ್ತಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಈ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪಂಥಗಳಿಗಾಗಿ  ದೀಕ್ಷಾಪ್ರದಾನಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಅಂತರ-ಕಾಲೇಜಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ಎಂಬ ಕ್ರೈಸ್ತಮತದ ಧರ್ಮಬೋಧೆಯ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಸಂಘಟನೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

==ಅವಳಿ ನಗರಗಳು==

ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌  ಎರಡು ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ.  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಂತೆ, ಇವೆರಡೂ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ.

*{{flagicon|Germany}} [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಹೈಡೆಲ್ಬರ್ಗ್‌, 1965ರಿಂದಲೂ ಅವಳಿ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;twintown&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.heidelberg.de/servlet/PB/menu/1123761_l1/index.html|title=Twinning|publisher=City of Heidelberg|accessdate=2009-11-12|archive-date=2006-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20060718022609/http://www.heidelberg.de/servlet/PB/menu/1123761_l1/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|Hungary}}ಹಂಗೇರಿಯ ಝೆಗೆಡ್‌ 1987ರಿಂದಲೂ ಅವಳಿ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;twintown&quot; /&gt;

==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ==
* ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೇತುವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ''ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌'' 
* ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಗಳು
* ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲೋಕಲ್‌ ಸ್ಟಡೀಸ್‌
* ಗಾಗ್‌ ಮಗಾಗ್‌ ಡೌನ್ಸ್‌
{{-}}

==ಸಮಗ್ರ ನೋಟದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot; style=&quot;margin:1em auto 1em auto&quot;
|-
|  [[File:Trinity Lane, Cambridge 002.jpg|thumb|600px|centre|ಟ್ರಿನಿಟಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]
|-
|  [[File:Panoramic View of Cambridge.jpg|thumb|600px|centre|ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಪೆರೇಡ್‌]]
|-
|  [[File:Panoramic view of Cambridge.jpg|thumb|600px|centre|ಸಿಲ್ವರ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]
|-
|  [[File:Panoramic view of Cambridge 02.jpg|thumb|600px|centre|ಕ್ವೇಸೈಡ್‌]]
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
{{Reflist|colwidth=30em}}

==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Commons category}}
*[http://www.cambridge.gov.uk/ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ನಗರ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ (ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌)]
*{{wikivoyage|Cambridge (England)|Cambridge}}
*[http://www.camplus.co.uk/webcam.htm ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಪ್ಲೇಸ್‌ ವೆಬ್‌ಕ್ಯಾಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722062826/http://www.camplus.co.uk/webcam.htm |date=2011-07-22 }}
*[http://www.cambridgetimetraveller.com/ ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಟೈಮ್‌ ಟ್ರ್ಯಾವೆಲರ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೈಟ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130204013049/http://www.cambridgetimetraveller.com/ |date=2013-02-04 }}
*[http://calh.org.uk/ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಅಸೊಷಿಯೆಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಲೋಕಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ]
*[http://www.michellebullivant.com/ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿಯನ್‌ &amp; ಆರ್ಕಿಯೊಲಜಿಸ್ಟ್‌]
*[http://ccan.co.uk/ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌ ]
*[http://www.poetryatlas.com/search/Cambridge.html ಪೊಯೆಮ್ಸ್ ಎಬೌಟ್ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಎಟ್ ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಅಟ್ಲಾಸ್ ]
{{UK cities}}
{{Coord|52|12|29|N|0|7|21|E|region:GB_type:city(110000)|display=title}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕೇಂಬ್ರಿಜ್]]
[[ವರ್ಗ:ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳು ಸೇರಿದ ಲೇಖನಗಳು UK ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌)]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿನ ನಗರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾನಗರೇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಾಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]</text>
      <sha1>lzqvzusaxavzlnzr5hli7iin1kio6kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮುಂಗುಸಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25445</id>
    <revision>
      <id>1428768</id>
      <parentid>1379345</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T08:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35783" sha1="hcb3yhccoatp9gnlw36te71e9dmrrmj" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = ಮುಂಗುಸಿಗಳು&lt;ref name=msw3&gt;{{MSW3 Wozencraft|id=14000477}}&lt;/ref&gt;
| image = Dwarf mongoose Korkeasaari zoo.jpg
| image_caption = ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಬ್ಜ ಮುಂಗುಸಿ, &lt;center&gt;''ಹೆಲೊಗೇಲ್ ಪಾರ್ವೂಲಾ''&lt;/center&gt;
| regnum = [[ಪ್ರಾಣಿ|ಅನಿಮೇಲಿಯಾ]]
| phylum = [[ಕಾರ್ಡೇಟ್|ಕಾರ್ಡೇಟಾ]]
| classis = [[ಸಸ್ತನಿ|ಮಮೇಲಿಯಾ]]
| ordo = ಕಾರ್ನಿವೋರಾ
| subordo = ಫ಼ೆಲಿಫ಼ಾರ್ಮಿಯಾ
| familia = '''ಹರ್ಪೆಸ್ಟಿಡೀ'''
| familia_authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1845
| synonyms =
*ಸೈನಿಕ್ಟಿಡೀ Cope, 1882
*ಹರ್ಪೆಸ್ಟಾಯ್ಡಿಯೈ Winge, 1895
*ಮೋಂಗೊಟಿಡೀ Pocock, 1919
*ರೈನೊಗ್ಯಾಲಿಡೀ Gray, 1869
*ಸೂರಿಕ್ಯಾಟಿಡೀ Cope, 1882
*ಸೂರಿಕ್ಯಾಟಿನೀ Thomas, 1882
}}

'''ಮುಂಗುಸಿ''' (ಹರ್ಪೆಸ್ಟಿಡೀ) ಎಂಬುದು ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ (ಕಾರ್ನಿವೊರಾ) ಗಳ 33 [[ಸಸ್ತನಿ]] ಜಾತಿಗಳುಳ್ಳ ಕುಟುಂಬ. ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಯುರೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾದ]] ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. [[:en:Galidiinae|ಗ್ಯಾಲಿಡಿಯಿನೀ]] (Galidiinae) ಉಪಕುಟುಂಬದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜಾತಿಯ ಮುಂಗುಸಿಗಳು [[ಮಡಗಾಸ್ಕರ್]]‌ನಲ್ಲಿವೆ. ಇವನ್ನು ಮುಂಚೆ ಇದೇ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇವನ್ನು ಸಹ ಆಗಾಗ್ಗೆ 'ಮುಂಗುಸಿಗಳು' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಳೀಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಗೆಲಿಡೀನೆ ಉಪಕುಟುಂಬದ ಮುಂಗುಸಿಗಳು, ಯುಪ್ಲೆರಿಡೀ (Eupleridae) ಕುಟುಂಬದ ಇತರೆ ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಕುಟುಂಬವು ಮುಂಗುಸಿಗಳಿಗೆ ಬದುಕುಳಿದಿರುವ ಅತಿ ನಿಕಟ ಕುಟುಂಬ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.

==ಹೆಸರು==
''ಮುಂಗುಸಿ (mongoose)''  ಎಂಬ ಪದವನ್ನು [[ಮರಾಠಿ]] ಹೆಸರು ''{{lang|mr-Latn|mangus}}''  ({{lang|mr|मंगूस}}) ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಇದನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಭಾಷೆಗಳಾದ  ತೆಲುಗು ''{{lang|te-Latn|mungeesa}}''  ({{lang|te|ముంగిస}}), ಕನ್ನಡ ''{{lang|kn-Latn|mungisi}}''  ({{lang|kn|ಮುಙಿಸಿ}}) ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. 1698 ರಿಂದಲೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹೆಸರನ್ನು ಜಾನಪದ-ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ''-[[:wikt:goose|goose]]'' ಎಂದು ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ''goose'' ಎಂಬ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಬಹುವಚನ ರೂಪ ''ಮುಂಗುಸಿಗಳು (mongooses)'',&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://dictionary.reference.com/browse/Mongoose | title=Dictionary.com: mongoose | accessdate=2008-08-22}}''''&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ, ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ, mongeese''.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.m-w.com/dictionary/mongoose | title=Merriam-Webster: mongoose | accessdate=2006-04-12}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''mungoose'' ಎಂದೂ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಲಿಡೆಕರ್‌, ಆರ್‌. 1894. ಎ ಹ್ಯಾಂಡ್ಬುಕ್‌ ಟು ದಿ ಕಾರ್ನಿವೊರಾ.  ಪಾರ್ಟ್‌ 1, ಕ್ಯಾಟ್ಸ್‌, ಸಿವೆಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೊಂಗೂಸಸ್‌. ಲಂಡನ್‌: ಅಲೆನ್‌.&lt;/ref&gt;''

==ವಿವರಣೆ==
ಮುಂಗುಸಿಗಳು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‍ನ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು [[ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್|ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹವಾಯಿ|ಹವಾಯಿಯನ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಮುಂಗುಸಿ ಪರಿಯಚಯಿಸಲಾದ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ.‌ ಮುಂಗುಸಿಗಳದ್ದು ಸುಮಾರು ಮುವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಗಳಿವೆ. ಇವು ೧ ರಿಂದ ೪ ಅಡಿ ಉದ್ದನೆಯ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಮುಂಗುಸಿಯ ತೂಕದ ಶ್ರೇಣಿಯು, [[ಅಳಿಲು]]-ಗಾತ್ರದ {{convert|280|g|oz|abbr=on}} ಉದ್ದನೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಣ್ಣ ಮುಂಗುಸಿ (Common Dwarf Mongoose) ಇಂದ ಹಿಡಿದು, [[ಬೆಕ್ಕು|ಬೆಕ್ಕಿ]]ನ ಗಾತ್ರದ {{convert|4|kg|lb|abbr=on}} ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ-ಬಾಲದ ಮುಂಗುಸಿ (White-tailed Mongoose) ವರೆಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು ಬಹುಶಃ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ, ಕೇವಲ ತಮಗಾಗಿಯೇ [[ಆಹಾರ]] ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಆಹಾರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು.

==ಅಂಗರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ==
[[File:Herpestes.jpg|thumb|left|alt=Herpestes lemanensis skull, Muséum national d'histoire naturelle, Paris|ಉದ್ದನೆಯ, ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಹಾಗೂ ಕಳೆಗಳುಳ್ಳ ಮುಂಗುಸಿ ತಲೆಬುರುಡೆ.]] 
ಮುಂಗುಸಿಯ [[ಮುಖ]] ಮತ್ತು ಶರೀರ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ, ದುಂಡಗಿನ [[ಕಿವಿ|ಕಿವಿಗಳು]], ಕಿರಿದಾದ [[ಕಾಲು|ಕಾಲುಗಳು]], ಹಾಗೂ ಉದ್ದನೆಯ, ಚೂಪಾದ [[ಬಾಲ]] ಹೊಂದಿದೆ. ಹಲವು ಮುಂಗುಸಿಗಳು ನಸುಬೂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಮುಂಗುಸಿಗಳ ತುಪ್ಪುಳುಗಳ ಮೇಲೆ ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತಹ ಗುರುತುಗಳಿವೆ. ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಹಿಂದೆಳೆಯಲಾಗದ [[ಉಗುರು|ಉಗುರುಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆಯಲು ಅವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. [[ಮೇಕೆ|ಮೇಕೆಗಳಂತೆಯೇ]] ಮುಂಗುಸಿಗಳೂ ಕಿರಿದಾದ, ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಪಾಪೆ|ಕಣ್ಣುಪಾಪೆ]] ಹೊಂದಿವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಜಾತಿಗಳು ಗುದದ್ವಾರದ ಬಳಿ ದೊಡ್ಡ ಗಂಧ [[ಗ್ರಂಥಿ]] ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಸರಹದ್ದುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಈ ಗಂಧ ಗ್ರಂಥಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಮುಂಗುಸಿಗಳ ದಂತವಿನ್ಯಾಸವು [[ಪುನುಗು ಬೆಕ್ಕು|ಪುನುಗುಬೆಕ್ಕುಗಳದಂತೆಯೇ]] ಇದೆ. {{DentalFormula|upper=3.1.3-4.1-2|lower=3.1.3-4.1-2}} ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಸಹ ಅಸಿಟಿಲ್ಕೊಲೀನ್‌ ಎಂಬ ರಾಸಾಯನಿಕ ದ್ರವ ಮೂಸುವ ಸಂವೇದಿ [[ಅಂಗ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಅಂಗ]] ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಆಕಾರವು [[ಹಾವು|ಹಾವುಗಳ]] ಸಂವೇದಿ ಅಂಗಗಳಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಹಾವಿನ ನರಘಾತಕ ವಿಷವು ಮುಂಗುಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ, ರಕ್ತ-ಘಾತಕ ಹಾವಿನ ವಿಷಗಳಿಂದಲೂ ಮುಂಗುಸಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯಿದೆಯೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧಕರು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಹೆಡ್ಜಸ್‌, ಸ್ಟೀಫೆನ್‌. [http://www.newscientist.com/article/mg15320642.500-science--mongooses-secret-is-to-copy-its-prey.html &quot;ಸಯನ್ಸ್‌: ಮೊಂಗೂಸ್‌ ಸಿಕ್ರೆಟ್‌ ಇಸ್‌ ಟು ಕಾಪಿ ಇಟ್ಸ್‌ ಪ್ರೇ&quot;]; ನ್ಯೂ ಸಯನ್ಟಿಸ್ಟ್‌; 11 ಜನವರಿ 1997. 2005ರ ನವೆಂಬರ್ 16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

===ವೀಜಲ್‌ ಪ್ರಾಣಿಯ ತದ್ರೂಪಿ===
ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮುಂಗುಸಿಯು ರೂಪದಲ್ಲಿ ವೀಜಲ್‌ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ತೆಳ್ಳಗಿನ ಶರೀರಗಳು ಹಾಗೂ ಕಿರಿದಾದ ತುಪ್ಪುಳುಗಳಿಂದಾಗಿ, ಒಂದೇ ತರಹದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎರಡೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಹವಾಗುಣಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ ತೋಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿವೆ. ವೀಜಲ್‌ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ, ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಕಿರಿದಾದ ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲ ಹೊಂದಿವೆ.

==ಮುಂಗುಸಿಯ ಬದುಕಿನ ಇತಿಹಾಸ==
*ವೃಕ್ಷವಾಸಿ ಹಾಗೂ ನಿಶಾಚರಿ ಪುನುಗುಬೆಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂಚರ ಹಾಗೂ ಹಗಲಿನ ವೇಳೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಈಜಿಪ್ಟ್‌ ಮುಂಗುಸಿಯನ್ನು ''(ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ಇಕ್ನೂಮನ್‌ (Herpestes ichneumon))'' ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಜೀವಿಸುವ ಮುಂಗುಸಿಯ ಉದಾಹರಣೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http:// animaldiversity. ummz.umich.edu/ site/accounts/ information/ Herpestes_ichneumon.html | title=Animal Diversity Web: ''Herpestes ichneumon'' | accessdate=2006-04-12}}&lt;/ref&gt;
*ಮೀರ್ಕಟ್‌ ಅಥವಾ ಸುರಿಕೇಟ್‌ ''(ಸುರಿಕೆಟಾ ಸುರಿಕೆಟ್ಟಾ (Suricata suricatta))'' ಎಂಬ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಜಾತಿಯ ಮುಂಗುಸಿಗಳು 20 ರಿಂದ 30 ಮುಂಗುಸಿಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ದೇಶಗಳಾದ [[ಅಂಗೋಲ|ಅಂಗೊಲಾ]], [[ನಮೀಬಿಯ|ನಮೀಬಿಯಾ]], [[ಬೋಟ್ಸ್ವಾನ|ಬೊಟ್ಸ್ವಾನಾ]] ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ದೇಶಗಳ [[ಬಯಲುಸೀಮೆ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಲ್ಫಾ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮುಂಗುಸಿ, ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿ ಮತ್ತು ಮರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಮೀರ್ಕಟ್‌ ಸಣ್ಣದಾದ, ಹಗಲಿನ ವೇಳೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಸಸ್ತನಿ. ಇದು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಅಕಶೇರುಕ]] ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.  
*ಇದರ ನಡತೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದಿಂದಾಗಿ (ಇದರ ತೂಕ {{convert|1|kg}} ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ) ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಬೇಟೆ [[ಪಕ್ಷಿ|ಹಕ್ಕಿಗಳ]] ಆಹಾರವಾಗುವುದುಂಟು. ಆದರೆ, ಇದು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ, ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮುಂಗುಸಿ ಗುಂಪನ್ನು ಪರಭಕ್ಷಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು, ಒಂದು ಮೀರ್ಕಟ್‌ ಮುಂಗುಸಿಯು ಕಾವಲುಗಾರನಂತೆ, ಸುತ್ತಲಿರುವ ಜಾಗದ 'ಪಕ್ಷಿನೋಟ' ನೋಡಲು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿ, ಯಾವುದಾದರೂ ಅಪಾಯ ಸಂಕೇತವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.
*ಕಾವಲು ಮುಂಗುಸಿಯು ಯಾವುದಾದರೂ ಪರಭಕ್ಷಕ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ, ಜೋರು ಸದ್ದು ಮಾಡಿ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಮುಂಗುಸಿಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿ, ಪರಭಕ್ಷಕ ಪ್ರಾಣಿಯು ಮೇಲಿದೆಯೊ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆಯೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಭಕ್ಷಕವು ಮೇಲಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಮೀರ್ಕಟ್‌ಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅತಿ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಲದತ್ತ ಧಾವಿಸಿ ಅವಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪರಭಕ್ಷಕವು ನೆಲದಲ್ಲಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಗುಂಪು ಓಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಈ ಗುಂಪು ಭೂಚರ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಬಹುದಾದರೂ [[ಗಿಡುಗ]], [[ಗೂಬೆ|ಗೂಬೆಗಳಂತಹ]] [[ಹಿಂಸ್ರ ಪಕ್ಷಿಗಳು|ಹಿಂಸ್ರ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ]] ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು.

===ಆಹಾರ ಭಕ್ಷಣ ಪ್ರವೃತ್ತಿ===
*ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಕೀಟ]], [[ಏಡಿ]], [[ಎರೆಹುಳು]], [[ಹಲ್ಲಿ]], ಹಾವು, [[ಕೋಳಿ]] ಮತ್ತು [[ದಂಶಕ]] ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.  ಆದರೂ ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಅಂಡ|ಮೊಟ್ಟೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಕೊಳೆತ [[ಮಾಂಸ]] ತಿನ್ನುವುದುಂಟು. [[ಮಂಡಲ ಹಾವು|ಮಂಡಲದ ಹಾವು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವಿಷಪೂರಿತ ಹಾವುಗಳೊಡನೆ ಸೆಣಸಿ ಕೊಲ್ಲಲೆಂದು, ಭಾರತದ ಮುಂಗುಸಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಜಾತಿಗಳ ಮುಂಗುಸಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.  
*ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಬಹಳ ಚುರುಕು ಹಾಗೂ ಕುಶಾಗ್ರಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಅವು ದಪ್ಪ ತುಪ್ಪುಳು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ಹಾವುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲವು. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ನಾಗರಹಾವು|ನಾಗರಹಾವಿನ]] ತಂಟೆಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ನಾಗರಹಾವಿನ ಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಣೆಯತ್ತ ಸಹ ಅದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಒಲವಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Mondadori&quot;&gt;{{cite book | editor = Mondadori, Arnoldo | title =  Great Book of the Animal Kingdom | location = New York | publisher = Arch Cape Press | year = 1988 | pages = 301}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಸರಳ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಬಲ್ಲವು.  
*ಪೀಡಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮುಂಗುಸಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದುಂಟು. ಆದರೂ, ಇವು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಕರವಾಗಬಹುದು. [[ಇಲಿ]] ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲೆಂದು ಮುಂಗುಸಿಗಳನ್ನು ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ, ಉಪಯುಕ್ತ ಎನ್ನಲಾದ ಭೂಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಇವು ಕೊಂದಿದ್ದವು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಮುಂಗುಸಿಗಳ ಹಲವು ಜಾತಿಗಳನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://news. fws.gov/newsreleases /LACYBANS.html | title=Animals whose importation is banned under the Lacey Act | accessdate=2006-04-12 | archive-date=2013-07-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130711072650/http://news./ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಮದು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕಾನೂನು-ಬಾಹಿರ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. [[೧೮೮೩|1883]]ರಲ್ಲಿ ಮುಂಗುಸಿಗಳನ್ನು [[ಹವಾಯಿ]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://starbulletin.com/2004/02/25/news/story7.html | title=Star Bulletin: Traps set to catch mongoose on Kauai | accessdate=2006-04-12 | archive-date=2008-10-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081007230048/http://starbulletin.com/2004/02/25/news/story7.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ===
ಮುಂಗುಸಿಯು ಸಂಗ ನಡೆಸುವಾಗ ಕಿಸಿಕಿಸಿ ನಗುವಂತಹ ಜೋರು ಸದ್ದು ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ.  ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣು ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದಾಗಲೂ ಸಹ ಈ ರೀತಿಯ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಬರುವುದುಂಟು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.buzzle.com/articles/mongoose-facts.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-12 |archive-date=2016-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820225825/http://www.buzzle.com/articles/mongoose-facts.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಮಾನವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ==
*[[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಗುಸಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ.  ಹಾವಾಡಿಗರು ಹಾವುಗಳೊಡನೆ ಅಣಕು-ಕದನ ಮಾಡಲೆಂದೇ ಮುಂಗುಸಿಗಳನಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವರು. ಒಕಿನಾವಾದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ, ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಹಬು ಅಥವಾ ಮಂಡಲದ ಹಾವಿನೊಡನೆ (''ಟ್ರೈಮೆರೆಸುರಸ್'' ‌ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ, ವಿಷಪೂರಿತ ಸದಸ್ಯ) ಸೆಣಸುತ್ತವೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನೆರೆದಿರುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಈ ಸೆಣಸಾಟವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವರು.  
*ಆದರೆ, ಪ್ರಾಣಿದಯಾ ಸಂಘದವರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಸೆಣಸಾಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರೀಕ್‌ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಡಿಯೊಡೊರಸ್‌ ಸಿಕುಲಸ್‌ ಪ್ರಕಾರ, (1.35 &amp; 1.87) ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಂಗುಸಿಗಳು (''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ಇಕ್ನೂಮನ್'' ‌) ವಿಷಪೂರಿತ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಸೆಣಸುವ ಹಾಗೂ ಆಗೊಮ್ಮೆ-ಈಗೊಮ್ಮೆ [[ಮೊಸಳೆ|ಮೊಸಳೆಯ]] ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಕಾರಣ, ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ನರು ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂಜ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
*[[ರುಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್|ರಡ್ಯಾರ್ಡ್‌ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್‌]] ಅವರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ''ರಿಕಿ-ಟಿಕಿ-ಟವಿ''  ಯಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಮುಂಗುಸಿಯು ತನ್ನ ಮಾಲಿಕನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಎರಡು ಅಪಾಯಕಾರಿ [[ನಾಗರಹಾವು]]ಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಕಥೆಯಿತ್ತು. ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ಹಲವು [[ಸಿನಮಾ|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] ನಿರ್ಮಿತವಾದವು.
*ಕೃತಕ [[ಚರ್ಮ|ಚರ್ಮಗಳನ್ನು]] ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಗುಸಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸುಟ್ಟ [[ಗಾಯ|ಗಾಯಗಳ]] ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊದಿಸಬಹುದಾದ ಚರ್ಮದಂತಹ ಅರ್ಧಪ್ರವೇಶ್ಯ ಪೊರೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು, ಮುಂಗುಸಿಗಳಿಗೆ ಪಾಲಿಟೆಟ್ರಾಫ್ಲುವೊರೊಎಥಿಲಿನ್‌ ಆಧಾರಿತ ಪಾಲಿಮರ್‌ನ ಕಸಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣಶಾಸ್ತ್ರ==
[[File:Helogale_parvula,_Serengeti.jpg|thumb|250px|ಸಣ್ಣ ಮುಂಗುಸಿ (ಹೆಲೊಜೆಲ್‌ ಪರ್ವುಲಾ (Helogale parvula))]] 
*ಇತರೆ ಫೆಲಿಫಾರ್ಮಿಯನ್‌ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಸಸ್ತನಿಗಳಂತೆ, ಮುಂಗುಸಿಗಳು ಸಹ ಸಿವೆಟ್‌ ಅಥವಾ [[ಜೆನೆಟ್ (ಪ್ರಾಣಿ)|ಜೆನೆಟ್‌]] ಪುನುಗು ಬೆಕ್ಕಿನಂತಹ ವಿವೆರಾವಿನ್ಸ್‌ ಸಸ್ತನಿಗಳಿಂದ ಉಗಮಿಸಿದವು. ಹಳೆಯ ವಿಂಗಡಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಂಗುಸಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಡೀ (Viverridae) ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ರೂಪವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಈ ಕುಟುಂಬದ ಏಕಸ್ರೋತೊದ್ಭವತೆಗೆ (monophyly) ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಮುಂಗುಸಿಗಳ ದಂತವಿನ್ಯಾಸವು ಪುನುಗು ಬೆಕ್ಕುಗಳಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.
*ಮುಂಗುಸಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ತನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನುಗುಬೆಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಫೆಲಿಫಾರ್ಮಿಯನ್‌ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸಿದೆ.  ಪುನುಗುಬೆಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮುಂಗುಸಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ 14 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹಾಗೂ 33 ಜಾತಿಗಳಿವೆ.
''ಹಿಲೊಜೆಲ್‌ ಪರ್ವುಲಾ (Helogale pervula)'' (ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಣ್ಣ ಮುಂಗುಸಿ) ಇದು ಹಯೆನಿಡೀ (Hyaenidae) (ಹಯೆನಾ), ವಿವರಿಡೆ (ಸಿವೆಟ್‌ ಬೆಕ್ಕು) ಹಾಗೂ ಫೆಲಿಡೆ (Felidae) (ಬೆಕ್ಕುಗಳು) ಕುಟುಂಬಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.  
*ಒಂದೇ ಪೂರ್ವಜದಿಂದ ಉಗಮಿಸಿದ ಜಾತಿಗಳು ಸಹ, ವೀಜಲ್‌, ಬಿಲಕರಡಿ ಮತ್ತು [[ನೀರುನಾಯಿ]] ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಸ್ಟೆಲಿಡೆ (Mustelidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ನಾಯಿ]] ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ತಳೀಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಯೂಪ್ಲೆರಿಡೀ (Eupleridae) ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮುಂಗುಸಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ನಿಕಟವಾದ ಜೀವಂತ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. ಯೂಪ್ಲೆರಿಡೀ ಕುಟುಂಬವು ಫೊಸಾ (Fossa) ಜಾತಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.
*ಹಲವು ಜೀವಕಣ ಮತ್ತು ಮೈಟಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್‌ (ಉಸಿರಾಟದ ವಿಶೇಷ ಅಂಗಯುಳ್ಳ) ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಾದ ತಳೀಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು, ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌ ದೇಶದ ಗೆಲಿಡೀನೆ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಮುಂಗುಸಿ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬದಲಿಗೆ, ಫೊಸಾ ಹಾಗೂ ಮಲಗಸಿ ಪುನುಗುಬೆಕ್ಕು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌ನ ಇತರೆ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಸಸ್ತನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಜಾತಿಯು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yoder |first=A. D. |last2=''et al.'' |year=2003 |title=Single origin of Malagasy Carnivora from an African ancestor |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=421 |issue=6924 |pages=434–437 |doi=10.1038/nature01303 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Flynn |first=J. J. |last2=''et al.'' |year=2005 |title=Molecular Phylogeny of the Carnivora (Mammalia): Assessing the Impact of Increased Sampling on Resolving Enigmatic Relationships |url=https://archive.org/details/sim_systematic-biology_2005-04_54_2/page/317 |journal=Systematic Biology |volume=54 |issue=2 |pages=317–337 |doi=10.1080/10635150590923326 }}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಈ ಉಪ-ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಹರ್ಪೆಸ್ಟಿಡೆ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಹೊರಸರಿಸಿ, ಯುಪ್ಲೆರಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

=== ವರ್ಗೀಕರಣ ===
*'''ಕುಟುಂಬ ಹರ್ಪೆಸ್ಟಿಡಿ (FAMILY HERPESTIDAE)''' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ಅಟಿಲ್ಯಾಕ್ಸ್‌ (Atilax)'' 
***ಜವುಗು ಮುಂಗುಸಿ, ''ಅಟಿಲ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಪಲುಡಿನೊಸಸ್‌ (Atilax paludinosus)'' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ಡಿಯೊಗೆಲ್ (Bdeogale)‌'' 
***ಪೊದೆ-ಬಾಲದ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಡಿಯೊಗೆಲ್‌ ಕ್ರಾಸಿಕಾಡಾ (Bdeogale crassicauda)''
***ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ಸ್‌ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಡಿಯೊಗೆಲ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನಿ (Bdeogale jacksoni)'' 
***ಕರಿ-ಕಾಲುಗಳ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಡಿಯೊಗೆಲ್‌ ನಿಗ್ರಿಪೆಸ್‌ (Bdeogale nigripes)'' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ಕ್ರಾಸಾರ್ಚಸ್‌ (Crossarchus)'' 
***ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ಸ್‌ ಕುಸಿಮಾನ್ಸ್‌, ''ಕ್ರಾಸಾರ್ಚಸ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿ (Crossarchus alexandri)''
***ಅಂಗೊಲನ್‌ ಕುಸಿಮಾನ್ಸ್‌, ''ಕ್ರಾಸಾರ್ಚಸ್‌ ಅನ್ಸಾರ್ಜೆ (Crossarchus ansorgei)'' 
***ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಸಿಮಾನ್ಸ್‌, ''ಕ್ರಾಸಾರ್ಚಸ್‌ ಒಬ್ಸ್ಕರಸ್‌ (Crossarchus obscurus)'' 
***ಚಪ್ಪಟೆ-ತಲೆಯ ಕುಸಿಮಾನ್ಸ್‌, ''ಕ್ರಾಸಾರ್ಚಸ್‌ ಪ್ಲ್ಯಾಟಿಸೆಫಲಸ್‌ (Crossarchus platycephalus)'' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ಸಿನಿಕ್ಟಿಸ್‌ (Cynictis)'' 
***ಹಳದಿ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಸಿನಿಕ್ಟಿಸ್‌ ಪೆನಿಸಿಲೆಟಾ (Cynictis penicillata)'' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ಡೊಲೊಜೆಲ್‌ (Dologale)'' 
***ಪುಸರ್ಗುಸ್‌ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಡೊಲೊಜೆಲ್‌ ಡೈಬೊವ್‍ಸ್ಕಿ (Dologale dybowskii)''
**ಪ್ರಭೇದ ''ಗಲೆರೆಲಾ (Galerella)'' 
***ಅಂಗೊಲಾದ ನೀಳಕಾಯದ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಗಲೆರೆಲಾ ಫ್ಲೆವೆಸ್ಕೆನ್ಸ್‌ (Galerella flavescens)'' 
***ಸೊಮಾಲಿ ನೀಳಕಾಯದ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಗಲೆರೆಲಾ ಒಕ್ರಾಕಿಯಾ (Galerella ochracea)'' 
***ಕೇಪ್‌ ಗ್ರೇ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಗಲೆರೆಲಾ ಪಲ್ವೆರುಲೆಂಟಾ (Galerella pulverulenta)'' 
***ನೀಳಕಾಯದ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಗಲೆರೆಲಾ ಸಾಂಗ್ವಿನಿಯಾ (Galerella sanguinea)'' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ಹೆಲೊಜೆಲ್‌ (Helogale)'' 
***ಎಥ್ಯೊಪಿಯನ್‌ ಪುಟ್ಟ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಹೆಲೊಜೆಲ್‌ ಹರ್ಟುಲಾ (Helogale hirtula)'' 
***ಸಾಮಾನ್ಯ ಪುಟ್ಟ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಹೆಲೊಜೆಲ್‌ ಪರ್ವುಲಾ (Helogale parvula)'' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ (Herpestes)'' 
***ಕಿರು-ಬಾಲದ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ಬ್ರಾಕ್ಯುರಸ್‌ (Herpestes brachyurus)'' 
***[[ಮುಂಗಸಿ|ಭಾರತದ ನರೆ ಮುಂಗುಸಿ]], ''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸಿ (Herpestes edwardsii)'' 
***ಭಾರತದ ಕಂದು ಮುಂಗುಸಿ, ''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ಫುಸ್ಕಸ್‌ (Herpestes fuscus)'' 
***ಇಜಿಪ್ಟಿನ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ಇಕ್ನುಮೊನ್‌ (Herpestes ichneumon)'' 
***ಸಣ್ಣ ಏಷ್ಯನ್‌ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ಜಾವಾನಿಕಸ್‌ (Herpestes javanicus)'' 
***ಉದ್ದ ಮೂಗಿನ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ನಾಸೊ (Herpestes naso)'' 
***ಕೊರಳುಳ್ಳ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ಸೆಮಿಟೊರ್ಕ್ವೇಟಸ್‌ (Herpestes semitorquatus)'' 
***ಮಿರುಗೆಂಪಿನ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ಸ್ಮಿತಿ (Herpestes smithii)'' 
***ಏಡಿ-ಭಕ್ಷಕ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ಉರ್ವಾ (Herpestes urva)'' 
***ಪಟ್ಟಿ-ಕೊರಳಿನ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಹರ್ಪೆಸ್ಟೆಸ್‌ ವಿಟ್ಟಿಕೊಲಿಸ್‌ (Herpestes vitticollis)'' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ಇಕ್ನ್ಯೂಮಿಯಾ (Ichneumia)'' 
***ಬಿಳಿ-ಬಾಲದ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಇಕ್ನೂಮಿಯಾ ಅಲ್ಬಿಕಾಡಾ (Ichneumia albicauda)'' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ಲಿಬರೀಕ್ಟಸ್‌ (Liberiictus)'' 
***ಲೈಬೀರಿಯನ್‌ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಲೈಬರೀಕ್ಟಿಸ್‌ ಕುಹ್ನಿ (Liberiictis kuhni)'' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ಮುಂಗೊಸ್‌ (Mungos)'' 
***ಗಾಂಬಿಯನ್‌ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಮುಂಗೊಸ್‌ ಗ್ಯಾಂಬಿಯನಸ್‌ (Mungos gambianus)'' 
***ಪಟ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಮುಂಗುಸಿ, ''ಮುಂಗೊಸ್‌ ಮುಂಗೊ (Mungos mungo)'' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ಪ್ಯಾರಾಸಿನಿಕ್ಟಿಸ್‌ (Paracynictis)'' 
***ಸೆಲಸ್‌' ಮುಂಗುಸಿ, ''ಪ್ಯಾರಾಸಿನಿಕ್ಟಿಸ್‌ ಸೆಲಸಿ (Paracynictis selousi)'' 
**ಪ್ರಭೇದ ''ರಿಂಕೊಜೆಲ್‌ (Rhynchogale)'' 
***ಮೆಲ್ಲರ್ಸ್‌ ಮುಂಗುಸಿ, ''ರಿಂಕೊಜೆಲ್‌ ಮೆಲ್ಲೆರಿ (Rhynchogale melleri)''
**ಪ್ರಭೇದ ''ಸುರಿಕೆಟಾ (Suricata)'' 
***ಮೀರ್ಕಟ್‌, ''ಸುರಿಕೆಟಾ ಸುರಿಕೆಟ್ಟಾ (Suricata suricatta)''

== ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ ==
&lt;gallery&gt;
File:Mongoose - Project Gutenberg eBook 11921.jpg|1851ರ ಇಲ್ಲುಸ್ಟ್ರೆಟೆಡ್‌ ಲಂಡನ್‌ ರೀಡಿಂಗ್‌ ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂಗುಸಿ ಅಥವಾ ಮಂಗೊಸ್ಟ್‌ ಪ್ರಾಣಿಯ ಚಿತ್ರಣ.
File:Cusimanse.jpg|ಉದ್ದ ಮೂಗಿನ ಕುಸಿಮಾನ್ಸ್‌, ಕ್ರಾಸಾರ್ಚಸ್‌ ಅಬ್ಸ್ಕರಸ್‌ (Crossarchus obscurus)
File:Mongoose.jpg|ಪಟ್ಟಿಗಳುಳ್ಳ ಮುಂಗುಸಿ, ಮಂಗೊಸ್ ಮಂಗೊ (Mungos mungo)
&lt;/gallery&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|colwidth=30em}}

==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ==
{{wikispecies|Herpestidae}}
{{commons|Herpestidae}}
*{{Cite book |first=Anne |last=Rasa |title=Mongoose Watch: A Family Observed |location=Garden City, NY |publisher=Anchor Press/Doubleday &amp; Co. |year=1986 |isbn= }}
*{{Cite book |first=H. E. |last=Hinton |lastauthoramp=yes |first2=A. M. S. |last2=Dunn |title=Mongooses: Their Natural History and Behaviour |url=https://archive.org/details/mongoosestheirna0000hehi |location=Berkeley |publisher=University of California Press |year=1967 |isbn= }}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>hcb3yhccoatp9gnlw36te71e9dmrrmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಯ್ಯರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26003</id>
    <revision>
      <id>1428787</id>
      <parentid>1381330</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162627" sha1="c6v961onbkmu2kbrpr080thbi1ulp2j" xml:space="preserve">{{IndicText}}
{{Infobox Ethnic group
|image = [[File:R Venkataraman.jpg|70px]][[File:Subramanya Bharathi.jpg|60px]][[File:Ramana 3 sw.jpg|64px]]&lt;br/&gt;[[File:Indra Nooyi.jpg|63px]][[Image:SirCP.JPG|65px]]&lt;br/&gt;[[File:CVRaman.jpg|64px]][[File:Vishwanathan Anand.jpg|61px]]&lt;br /&gt;[[R. Venkataraman]]{{·}}[[Subramanya Bharathi]]{{·}}[[Ramana Maharishi]]&lt;br/&gt;[[Indra Nooyi]]{{·}}[[Sir C. P. Ramaswami Iyer]]&lt;br/&gt;[[C. V. Raman|Sir Chandrasekhara V. Raman]]{{·}}[[Vishwanathan Anand]]
|group = Iyer&lt;br /&gt;''ஐயர்''
|poptime = &lt;p style=&quot;text-align:justify;&quot;&gt;[[1901]]:415,931&lt;ref name=&quot;ghuryep393&quot; /&gt;&lt;br /&gt;[[2004]]:~ 2,400,000 (Estimated)&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Accurate statistics on the population of Iyers are unavailable. This is due to the fact that the practice of conducting caste-based population census have been stopped since independence. The statistics given here are mainly based on estimates from unofficial sources&lt;/ref&gt;
|popplace = Indian states of [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[Kerala]] and [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]|langs = [[Brahmin Tamil]], [[Sankethi]]
|rels = [[Hinduism]]
|related = [[Panch-Dravida|Pancha-Dravida Brahmins]], [[Tamil people]], [[Iyengar]], [[Madhwas|Madhwa]], [[Tamil Brahmin]]}}
'''ಅಯ್ಯರ್‌‌''' ({{IPA-ta|aiʝar|}} ({{lang-ta|ஐயர்}}, {{lang-kn|ಅಯ್ಯರ್}}, {{lang-ml|അയ്യർ}} ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿದೆ) ('''Ayyar''', '''Aiyar''', '''Ayer''' ಅಥವಾ '''Aiyer''' ಎಂದೂ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಎಂಬುದು ತಮಿಳು ಮೂಲದ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯದ ಜಾತಿಯ ಉಪನಾಮವಾಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಅಯ್ಯರ್‌‌ಗಳು [[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ]]ರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ''[[ಅದ್ವೈತ]]'' ತತ್ತ್ವದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು.&lt;ref name=&quot;Uttarakhand_info&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.4dham.com/go2/Iyer.html|title=Iyer|accessdate=2008-08-07|publisher=Uttarakhand Information Centre}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;imperial_gazetteer_p267&quot;&gt;{{cite book | title=The Imperial Gazetteer of India, Volume XVI| last=| first=| year=1908| publisher=Clarendon Press| location=London}}, ಪುಟ ೨೬೭&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;universalhistory_1781_109&quot;&gt;ಅನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಪುಟ ೧೦೯&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;universalhistory_1781_110&quot;&gt;ಅನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಪುಟ ೧೧೦&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p269&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೬೯&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;folksongsofsouthernindiap3&quot;&gt;ಫೊಲ್ಕ್‌ ಸಾಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩&lt;/ref&gt; 
ಬಹಳಷ್ಟು ಅಯ್ಯರ್ ಸಮುದಾಯದವರು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. 
ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, 'ಅಯ್ಯರ್'‌ ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ತಮಿಳು ಸ್ಮಾರ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೂ, ೧೧ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಇವರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಂಪು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು, ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಮುದಾಯ ರಚನೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ ಸಮುದಾಯವು ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವ ಆರಾಧಕರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p334&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೩೪&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p348&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೪೮&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p349&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೪೯&lt;/ref&gt;
ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದವರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್‌ ವಂಶಸ್ಥರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಈ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ವಿವಿಧ ಉಪ-ಪಂಗಡಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಂತೆಯೇ, ಈ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಕೂಡ ಅವರ ಗೋತ್ರ ಅಥವಾ ಪಿತೃವಂಶಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಅವರು ಅನುಸರಿಸುವ ವೇದದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯವು ಪಂಚ ದ್ರಾವಿಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪವಿಂಗಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಈ ಸಮುದಾಯವು ಇತರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p268&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೬೮&lt;/ref&gt; ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡುನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿಗಳು&lt;ref name=&quot;Tambram&quot;&gt;{{cite news | last=Vishwanath | first=Rohit | title= BRIEF CASE: Tambram's Grouse | date=June 23, 2007 | url =http://timesofindia.indiatimes.com/Tambrams_Grouse/articleshow/2142389.cms | work =The Times of India | accessdate = 2008-08-19}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಆಂದೋಲನಗಳು ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಮಸ್ಯೆ ತಂದೊಡ್ಡಿದವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಸಮುದಾಯದವರು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಇತರೆ ಭಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌-ಭಾಷಿಕ ವಿದೇಶಗಳತ್ತ ವಲಸೆ ಹೋಗಲಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಅಯ್ಯರ್‌ ಎಂಬ ಉಪನಾಮದ ಬಳಕೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆಯೇ, ಇವರು '''ಶಾಸ್ತ್ರಿ''' &lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite book | title=Encyclopedia Britannica, śāstrī | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/524792/sastri#tab=active~checked%2Citems~checked&amp;title=%C5%9B%C4%81str%C4%AB%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia}}&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ '''ಭಟ್ಟರ್‌''' &lt;ref name=&quot;castesandtribes_p354&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೫೪&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;permaul_p300&quot;&gt;ಕೊಚ್ಚಿ, ಇಟ್ಸ್‌ ಪಾಸ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌, ಪುಟ ೩೦೦&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ '''ಶರ್ಮಾ''' ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಬಳಸುವುದುಂಟು.

== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
ಅಯ್ಯರ್‌ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ''ಅಯ್ಯ'' ಎಂಬ ಉಪನಾಮದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ತಮಿಳರಲ್ಲಿ ಮರ್ಯಾದಸ್ಥರನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಅಯ್ಯ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ''ಅಯ್ಯ'' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಅಣ್ಣನನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ಪೂರ್ವ-ದ್ರಾವಿಡ ಉಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. [[ತಮಿಳು]], ತೆಲುಗು ಹಾಗೂ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;tamilsinsrilankap374&quot;&gt;{{cite book | title=The evolution of an ethnic identity: The Tamils in Sri Lanka C. 300 BCE to C. 1200 CE| last=Indrapala| first=K.| page=374| year=2007| publisher=Vijitha Yapa| isbn=978-955-1266-72-1}}&lt;/ref&gt; 
ಆದರೂ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅಯ್ಯ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು, ''ಆರ್ಯ'' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದದ ಪ್ರಾಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ ಎನ್ನುವ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ, '[[wiktionary:noble|ಕುಲೀನ]]'.&lt;ref name=&quot;hinduism_encyclopedia_898&quot;&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Hinduism, Volume 7|page=898|author=Nagendra Kumar Singh|publisher=Anmol Publications PVT LTD|year=1999|isbn=8174881689, ISBN 978-81-7488-168-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;paligrammarp49&quot;&gt;{{cite book|title=A Simplified grammar of the Pali language|author=Edward Miller|page=49|publisher=BiblioBazaar|year=2009|isbn=1103267388, ISBN 978-1-103-26738-5}}&lt;/ref&gt; 'ಅಯ್ಯರ್‌' ಎಂಬುದು ತಮಿಳು ಯಾದವ ಉಪ-ಜಾತಿಯ ಹೆಸರೂ ಹೌದು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p63&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೬೩&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಪಾದ್ರಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಯ್ಯರ್‌ ಎಂಬ ಗೌರವಸೂಚಕ ಉಪನಾಮ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p19&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೧೯&lt;/ref&gt;
ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಇವರನ್ನು ''ಅಂಥನರ್'' &lt;ref name=&quot;anthanar_meaning1&quot;&gt;{{cite book | title=Educational System of the Ancient Tamils| last=Pillai| first=Jaya Kothai| year=1972| page=54| publisher=South India Saiva Siddhanta Works Pub. Society| location=Tinnevelly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anthanar_meaning2&quot;&gt;{{cite book | title=Tales and poems of South India| url=https://archive.org/details/talespoemsofsout00robiiala| last=Robinson| first=Edward Jewitt| year=1885| page=[https://archive.org/details/talespoemsofsout00robiiala/page/67 67]| publisher=T. Woolmer}}&lt;/ref&gt;‌ ಅಥವಾ ''ಪಾರ್ಪ್ಪಾನ್'' ‌&lt;ref name=&quot;parppan_meaning1&quot;&gt;{{cite book | title=Naccinarkkiniyar's Conception of Phonology| url=https://books.google.com/?id=moUOAAAAYAAJ| last=Caṇmukam| first=Ce. Vai.| year=1967| page=212| publisher=Annamalai University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;parppan_meaning2&quot;&gt;{{cite book | title=The Journal [afterw.] The Madras journal of literature and science, ed. by J.C. Morris| year=1880| page=90| publisher=Madras Literary Society}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;parppan_meaning3&quot;&gt;{{cite book | title=The Eight Anthologies: A Study in Early Tamil Literature| last=Marr| first=John Ralston| year=1985| page=114| publisher=Institute of Asian Studies}}&lt;/ref&gt; ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೂ ''ಪಾರ್ಪ್ಪಾನ್'' ‌ ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆ ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;parppan_modernusage&quot;&gt;{{cite book | title=The Asiatic Review| last=East India Asssociation| year=1914| page=457| publisher=Westminster Chamber}}&lt;/ref&gt; ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲದ ವರೆಗೂ, ಕೇರಳದ ಅಯ್ಯರ್‌‌ಗಳನ್ನು ''ಪಟ್ಟರ್‌‌'' ‌‌ಗಳು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;bhattar1&quot;&gt;{{cite book | title=A Collection of Treaties, Engagements, and Other Papers of Importance Relating to British Affairs in Malabar| last=Logan| first=William| year=1989| page=154| publisher=Asian Educational Services| isbn=8120604490, ISBN 978-81-206-0449-0}}&lt;/ref&gt; ''ಪಾರ್ಪ್ಪಾನ್‌'' ಉಕ್ತಿಯಂತೆಯೇ, ''ಪಟ್ಟರ್‌‌'' ‌ ಸಹ ಇಂದು ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;communism_in_kerala&quot;&gt;{{cite book | title=Communism in Kerala: A Study in Political Adaptation| last=Nossiter| first=Thomas Johnson| year=1982| page=27| publisher=C. Hurst &amp; Co. Publishers| isbn=0905838408, ISBN 978-0-905838-40-3}}&lt;/ref&gt;
ಹಿಂದೆ, ಮಧುರೈ ನಗರದ ನಾಯಕ್‌ ದೊರೆಗಳು ಸಹ ಅಯ್ಯರ್‌ ಉಪನಾಮ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಪಿಳ್ಳೈ ಅಥವಾ ಮುಡಳಿ ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಹೊಂದಿದ್ದು ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribesofsouthernindia6p368&quot;&gt;{{cite book | title=Castes and Tribes of Southern India Volume VI| last=Thurston| first=Edgar| authorlink= Edgar Thurston|coauthors=K. Rangachari| year=1909| page=368|publisher=Government Press| location=Madras}}&lt;/ref&gt;
== ಮೂಲ ==
{{double image|right|TamilSmarthaBrahminman.JPG|150|TamilSmarthaBrahminwoman.JPG|140|Smartha Brahmin man and woman from Tamil Nadu, c.a. 1837}}
{{See also|Indo-Aryan migration|Genetics and archaeogenetics of South Asia}}
=== ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಮತ್ತು ತಳೀಯ ಮಾಹಿತಿ ===
ಕೆಲವು ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಮತಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ [[ನರ್ಮದಾ ನದಿ|ನರ್ಮದಾ ನದಿಗೂ]] ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸುವುದುಂಟು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮೂಲವಿರುವ ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಪೂಜ್ಯಭಾವನೆಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;journal_of_asiatic_society&quot;&gt;{{cite book | title=Journal of the Asiatic Society| year=1832| publisher=Indian Asiatic Society | isbn=9630538229 | author=Alexander Csoma de Kőrös.}}&lt;/ref&gt; ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿವಾಹ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಹಾಗೂ ದ್ರಾವಿಡ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ptsrinivasaiyengar_p57&quot;&gt;ಪಿ. ಟಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌, ಪುಟ ೫೭&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ptsrinivasaiyengar_p58&quot;&gt;ಪಿ. ಟಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, ಪುಟ ೫೮&lt;/ref&gt; 
೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ನಿವಾಸಿ ಅಯ್ಯರ್‌ ಕುಟುಂಬಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ತಳೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಮಧ್ಯ ಏಶಿಯಾ|ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಯುರೇಶಿಯಸ್ಟೆಪಿಸ್‌ (ಹುಲ್ಲುಗಾಡು ಪ್ರದೇಶ) ಜನತೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;HLAAffinities&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8754259http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8754259|title=HLA affinities of Iyers, a Brahmin population of Tamil Nadu, South India.|accessdate=2008-08-19|publisher=Wayne State University Press|year=1996|author=K. Balakrishnan, R. M. Pitchappan, K. Suzuki, U. Sankar Kumar, K. Tokunaga}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt; ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಅಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯನ್‌ ಜನತೆ ನಡುವೆ ಕೆಲವು ಆಲೀಲ್(ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಜೋಡಿ) ಸಂಯೋಗಗಳ (ಹ್ಯಾಪ್ಲೋಟೈಪ್) ಹಂಚಿಕೆ ಕೂಡ ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ಪೂರ್ವಜರು ಅಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;HLAAffinities&quot; /&gt; ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಮೂಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ವಂಶವಾಹಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ನಡುವಿನ ತಳೀಯ ಅಂತರ(೦.೦೧೩)ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯರ (೦.೦೩೦) ಅಥವಾ ವೈಶ್ಯರ (೦.೦೨೦) ನಡುವಿನ ಅಂತರಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಬಯಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;indian_caste_pop&quot;&gt;{{cite journal| author=Michael Bamshad, Toomas Kivisild, W. Scott Watkins, Mary E. Dixon, Chris E. Ricker, Baskara B.Rao, J. Mastan Naidu, B. V. Ravi Prasad, P. Govinda Reddy, Arani Rasanayagam, Surinder S. Papiha, Richard Villems, Alan J. Redd, Michael F. Hammer, Son V. Nguyen, Marion L. Carroll, Mark A. Batzer, Lynn B. Jorde| title=Genetic Evidence on the Origins of Indian Caste Populations| journal=Genome Research| year=2001| volume=11| issue=6| url=http://genome.cshlp.org/cgi/content/full/11/6/994| pmid=11381027| doi=10.1101/gr.173301| pages=994–1004| pmc=311057| doi_brokendate=2010-01-11| access-date=2010-10-29| archive-date=2008-09-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20080920005328/http://genome.cshlp.org/cgi/content/full/11/6/994| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ಗಳು, ವೀರಕೋಡಿ ವೆಲ್ಲಲರ್‌ಗಳಂತಹ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಮುಂದುವರೆದ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;geneticstructure&quot;&gt;{{cite web|title=A Genetic Structure of the Early Immigrants (Mukkalathor) of Tamil Nadu as Inferred From Autosomal Loci|coauthors=S. Kanthimathi, M. Vijaya, C. R. Srikumari, P. Govinda Reddy, P. P. Majumder and A. Ramesh|url=http://www.krepublishers.com/02-Journals/IJHG/IJHG-07-0-000-000-2007-Web/IJHG-07-2-123-214-2007-Abst-PDF/IJHG-07-2-167-07-298-Kanthimathi-S/IJHG-07-2-167-07-298-Kanthimathi-S-Tt.pdf}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಯ್ಯರ್‌ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ ವಂಶಗಳ ಅತಿ-ಇತ್ತೀಚಿನ ವಲಸೆಗಾರರು, ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಮುಂಚೆ ವಲಸೆ ಹೋದವರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಂಗಾಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಮಹಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಬಗ್ಡಿ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;genetic_bengalibrahmins&quot;&gt;{{cite journal | author=S. KANTHIMATHI, M. VIJAYA, A. RAMESH| title=Genetic study of Dravidian castes of Tamil Nadu| journal=Indian Academy of Sciences Journal of Genetics| volume=87| issue=2| pages=175–179|url=http://www.ias.ac.in/jgenet/Vol87No2/175.pdf|format=PDF}}&lt;/ref&gt; 
ಎಡ್ಗರ್‌ ಥರ್ಸ್ಟನ್‌ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯ-ಶಿರಸೂಚ್ಯಂಕ(ಮೆಸೊಸೆಫಾಲಿಕ್)ವೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮದ್ರಾಸ್‌ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ಸರಾಸರಿ ಶಿರಸೂಚ್ಯಂಕ(ತಲೆಬುರುಡೆಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ) ೭೪.೨ &lt;ref name=&quot;castesandtribes_lxiii&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌, ಪುಟ lxiii&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ ನಾಸಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕ ೯೫.೧ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_li&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್, ಪುಟ li&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ಸರಾಸರಿ ಶಿರ ಸೂಚ್ಯಂಕ ೭೪.೫ &lt;ref name=&quot;castesandtribes_lxiii&quot; /&gt; ಹಾಗೂ ನಾಸಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕ ೯೨.೯ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_li&quot; /&gt;
== ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆ ==
[[File:Tanjore Maratha map.jpg|thumb|ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದವರು ಬಹುಶಃ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ ತಮಿಳುನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದ್ದರೂ, ಬಹತೇಕ ಅಯ್ಯರ್‌ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೋಳನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ನದಿಮುಖಜ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ(ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಮೂಲಕ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ). ಈ ಪ್ರದೇಶವು ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜನತೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.]]
ಇಂದು, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವಾಸಿಸುವರು. ಆದರೆ ಅವರು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು. ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜು ೩%ರಷ್ಟಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;{{cite journal| author=Sreenivasarao Vepachedu| title=Brahmins| journal=Mana Sanskriti (Our Culture)| year=2003| issue=69| url=http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html#Brahmin_Population| access-date=2010-10-29| archive-date=2017-10-14| archive-url=https://web.archive.org/web/20171014050327/http://www.vedah.net/manasanskriti/Brahmins.html#Brahmin_Population| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆದರೂ, ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕುರಿತು ನಿಖರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಅಲಭ್ಯ.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;
ಅವರು ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಗಪಟ್ಟಣಂ, ತಂಜಾವೂರು, ತಿರುವಾರೂರು &lt;ref name=&quot;imperial_gazetteer_p260&quot;&gt;{{cite book | title=The Imperial Gazetteer of India, Volume XVI| last=| first=| year=1908| page=260| publisher=Clarendon Press| location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;imperial_gazetteer_p20&quot;&gt;{{cite book | title=The Imperial Gazetteer of India, Volume XVI| last=| first=| year=1908| page=20| publisher=Clarendon Press| location=London}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ತಿರುಚನಾಪಳ್ಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀತಕೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಲಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯರ್ ಕುಟುಂಬಗಳದ್ದು ೧೦%ರಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ghuryep393&quot;&gt;ಜಿ. ಎಸ್‌. ಘೂರಿಯೆ, ಪುಟ ೩೯೩&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp5&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೫&lt;/ref&gt; ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯರ್‌ ಕುಟುಂಬಗಳು [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈಯ]] ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು&lt;ref name=&quot;imperial_gazetteer_p272&quot;&gt;{{cite book | title=The Imperial Gazetteer of India, Volume XVI| last=| first=| year=1908| page=272| publisher=Clarendon Press| location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp15&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೧೫&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಕಾಂಚಿಪುರಂನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯರ್‌ ಕುಟುಂಬಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ &lt;ref name=&quot;madura_gazetteer&quot;&gt;{{cite book | title=Madura District Gazetteer Vol 1| last=Francis| first=W.| year=1906| page=84| publisher=Government of Madras| location=Madras}}&lt;/ref&gt;
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯರ್‌ ಕುಟುಂಬಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;folksongsofsouthernindiap6&quot;&gt;ಫೊಲ್ಕ್‌ ಸಾಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೬&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳನ್ನು ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು &lt;ref name=&quot;Tirunelveli_iyers_pop&quot;&gt;{{cite book | title=Manual of the Tinnevelly District in the Presidency of Madras| url=https://archive.org/details/dli.ministry.16838| last=Stuart| first=A. J.| year=1879| page=[https://archive.org/details/dli.ministry.16838/page/15 15]|publisher=Government of Madras|id=}}&lt;/ref&gt; ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವರು. ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ ಮೂಲದ ಹಲವು ಕೇರಳ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಕೊಯಮತ್ತೂರುನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;colorful_festival_hindu&quot;&gt;{{cite news | last=Prabhakaran | first=G. | title=A colourful festival from a hoary past | date=November 12, 2005 | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm | work=The Hindu Metro Plus:Coimbatore | accessdate=2008-08-27 | archive-date=2007-08-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070805062343/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/11/12/stories/2005111200510400.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ಉಪಪಂಗಡಗಳು ==
ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಉಪಪಂಗಡಗಳಿವೆ - ವಡಮಾ, ಬೃಹಚರಣಮ್‌ ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ಚರಣಮ್‌, ವಾತಿಮ, ಶೊಲಿಯರ್‌ ಅಥವಾ ಚೊಳಿಯರ್‌, ಅಷ್ಟಸಹಸ್ರಮ್‌, ಮುಕ್ಕಾನಿ, ಗುರುಕ್ಕಲ್‌, ಕಾನಿಯಾಲರ್‌ ಹಾಗೂ ಪ್ರಥಮಸಾಕಿ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p334&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p333&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೩೩&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kamat_potpourri&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kamat.com/kalranga/people/brahmins/list.htm|title=List of Brahmin communities|accessdate=2008-08-27|publisher=Kamat's Potpourri|author=Vikas Kamat}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leach&quot;&gt;{{cite book | title=Aspects of caste in south India, Ceylon, and north-west Pakistan. Cambridge [Eng.]| last=Leach| first=E. R.| authorlink= |coauthors=| year=1960| page=368|publisher=Published for the Dept. of Archaeology and Anthropology at the University Press| location=Madras}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಪಪಂಗಡವನ್ನು ಗ್ರಾಮ ಅಥವಾ ಮೂಲಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮರುವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
 
[[File:Brahacharnam holy man 1909.jpg|thumb|left|ಶಿವ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ತಮಿಳು ಸ್ಮಾರ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂತ.ಇವರ ಶರೀರವು ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಮಣಿಗಳ ಹಾರ-ಕವಚಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.]]
=== ವಡಮಾ ===
{{Main|Vadama}}
[[File:Gopichandanam1.jpg|thumb|ವಡಮಾ ಸಮುದಾಯದ ಜಾತಿ-ಸಂಕೇತ.]]
'''ವಡಮಾ''' ಗಳು ({{lang-ta|வடமா}}) ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಸ್ಮಾರ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p334&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;vadama_meaning_stein&quot;&gt;{{cite book | title=Peasant State and Society in Medieval South India| url=https://archive.org/details/peasantstatesoci0000stei| last=Stein| first=Burton| year=1980| page=[https://archive.org/details/peasantstatesoci0000stei/page/210 210]| publisher=Oxford University Press | isbn=0195610652}}&lt;/ref&gt; 'ವಡಮಾ' ಎಂಬ ಪದವು ''ವಡಕ್ಕು'' ಎಂಬ ತಮಿಳು ಪದದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ (ಅರ್ಥ: ಉತ್ತರ).&lt;ref name=&quot;vadama_meaning&quot;&gt;{{cite book | title=Early South Indian Paleography| last=Mahalingam| first=T. V. | year=1967| page=296| publisher=University of Madras}}&lt;/ref&gt; ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ವಡಮಾಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಇತ್ತೀಚಿನವರು ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;vadama_meaning_stein&quot; /&gt; ಆದರೆ, ಇದೇ ಸಮಯ, ವಲಸೆಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲು, ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣದ ಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧ ಗುರುತಿಸಲು ''ವಡಮಾ'' ಎಂಬ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಬಿರುದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;madras_bulletin&quot;&gt;{{cite book | title=Bulletin of the Institute of Traditional Cultures| year=1957| page=141| publisher=Institute of Traditional Cultures}}&lt;/ref&gt;
ವಡಮಾ ಉಪಪಂಗಡವನ್ನು ವಡದೇಶ ವಡಮಾ, ಚೋಳದೇಶ ವಡಮಾ, ಸಭಾಯ್ಯರ್‌, ಇಂಜಿ ಮತ್ತು ತುಮ್ಮಗುಂಟ ದ್ರಾವಿಡ ಎಂಬ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p334&quot; /&gt;
=== ವಾತಿಮ ===
{{Main|Vathima}}
'''ವಾತಿಮ''' ({{lang-ta|வாத்திமா}}) ಉಪಪಂಗಡದವರು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ತಂಜಾವೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹದಿನೆಂಟು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಪದಿನೆಟ್ಟು ಗ್ರಾಮತು ವಾತಿಮ ಅಥವಾ ಹದಿನೆಂಟು ಗ್ರಾಮಗಳ ವಾತಿಮಾ, ಉದಯಲೂರು, ನನ್ನಿಲಂ ಮತ್ತು ರತ್ನಮಂಗಳಂ ಎಂಬ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p337&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೩೭&lt;/ref&gt;
=== ಬೃಹಚರಣಂ ===
{{Main|Brahacharanam}}
'''ಬೃಹಚರಣಂ''' ಎಂಬುದು ''ಬೃಹತ್ಚರಣಂ'' ({{lang-sa|ब्रहतचरनम्}}) ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದದ ಅಪಭ್ರಂಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ 'ಮಹಾನ್ ಪಂಗಡ'.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p335&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೩೫&lt;/ref&gt; ಬೃಹಚರಣಮ್‌ಗಳು ವಡಮಾಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಟ್ಟಾ ಶೈವ ಪದ್ಧತಿ ಪಾಲಿಸುವವರು. ಬೃಹಚರಣಮ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂದ್ರಮೈಕ, ಮಿಲಂಗನೂರು, ಮನಗುಡಿ, ಫಲಮನೇರಿ, ಮೂಸನಾಡು, ಕೊಳತೂರು, ಮಾರುದನಚೇರಿ, ಸತ್ಯಮಂಗಳಂ ಮತ್ತು ಪುತ್ತೂರು ದ್ರಾವಿಡ ಪಂಗಡಗಳೆಂದು ಉಪವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p335&quot; /&gt;
=== ಅಷ್ಟಸಹಸ್ರಮ್‌ ===
{{Main|Ashtasahasram}}
ಬೃಹಚರಣಮ್‌ಗಳಂತೆ '''ಅಷ್ಟಸಹಸ್ರಮ್''' ‌ ({{lang-sa|अष्टसहश्रम}}) ಗುಂಪಿನವರೂ ಸಹ ವಡಮಾಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಟ್ಟಾ ಶೈವ ಪದ್ಧತಿ ಪಾಲಿಸುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p338&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೩೮&lt;/ref&gt; ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಅಥಿಯೂರು, ಅರಿವರ್ಪಡೆ, ನಂದಿವಾಡಿ ಮತ್ತು ಷಟ್ಕುಲಂ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಉಪವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p338&quot; /&gt;
=== ದೀಕ್ಷಿತರ್‌ ===
{{Main|Dikshitar}}
ಚಿದಂಬರಂ ಸ್ಥಳದ '''ದೀಕ್ಷಿತರ್''' ‌ ({{lang-ta|தீக்ஷிதர்}}) ಪಂಗಡವನ್ನು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳೈ ಮುವೈರವರ್‌ ಎಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿದಂಬರಂ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣವು ಇವರ ಮೂಲಸ್ಥಳ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಾಣಸಿಯಿಂದ]] ವಲಸೆ ಬಂದ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಂಶಸ್ಥರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p338&quot; /&gt; [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ನಾಯರ್‌ ಮತ್ತು ನಂಬೂದಿರಿ ಪಂಗಡದವರಂತೆ, ದೀಕ್ಷಿತರ್ ಪಂಗಡದವರೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ತಲೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಡುಮಿ ಧರಿಸುವರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p338&quot; /&gt;
=== ಚೊಳಿಯರ್‌ ಅಥವಾ ಶೊಲಿಯರ್‌ ===
'''ಶೊಲಿಯರ್''' ‌ಗಳು {{lang-ta|சோழியர்்}} ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕರು, ಅಡುಗೆಯವರು ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹ ಸಿಂಗರಿಸುವವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p341&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೪೧&lt;/ref&gt; ರಾಜ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ|ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ]] ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಚಾಣಕ್ಯ]] ತಮ್ಮ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಚೊಳಿಯರ್‌ಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p342&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೪೨&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಿರುಕಟ್ಟಿಯೂರು, ಮಡಲೂರು, ವಿಶಾಲೂರು, ಪುತಲೂರು, ಸೆಂಗನುರು, ಅವಡಿಯರ್‌ ಕೊಯಿಲ್‌ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಎಭಜನೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p340&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೪೦&lt;/ref&gt; ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಗಾಯಕ ಚೆಂಬೈ ವೈದ್ಯನಾಥ ಅಯ್ಯರ್‌ ಚೊಳಿಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದವರು &lt;ref name=&quot;anthropologyp588&quot;&gt;{{cite book|title=Anthropology of weaker sections|page=588|author=Surajit Sinha|coauthors=Ranjit Kumar Bhattacharya, Nava Kishor Das|publisher=Concept Publishing Company|year=1993|isbn=8170224918, ISBN 978-81-7022-491-4}}&lt;/ref&gt;
=== ಗುರುಕ್ಕಲ್‌ ===
{{Main|Gurukkal Brahmins}}
ಶಿವಾಚಾರ್ಯ ಅಥವಾ '''ಗುರುಕ್ಕಲ್''' ‌ ({{lang-ta|குருக்கள்்்}}) ಪಂಗಡದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕ ವೃತ್ತಿಯು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಬಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Gurukkal&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary169.asp|title=The Brahmins of South India - Ayyars|accessdate=2008-08-19|publisher=chennaionline.com|author=Chander Kanta Gariyali, I. A. S |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080617104403/http://chennaionline.com/columns/DownMemoryLane/diary169.asp |archivedate = June 17, 2008}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p347&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೪೭&lt;/ref&gt; ಅವರು ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯದವರಾಗಿದ್ದು, ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p347&quot; /&gt; ಗುರುಕ್ಕಲ್‌ಗಳು ಆಗಮ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದು, ಈ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಗಮ ಮತಕ್ರಿಯಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವರು. ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಇತರೆ ಅಯ್ಯರ್ ಪಂಗಡಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹಗಳು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಸಹ ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;hindusects&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hinduism.co.za/hindu3.htm|title=sects|accessdate=2010-02-14|publisher=hinduism.co.za}}&lt;/ref&gt;
ಗುರುಕ್ಕಲ್‌ಗಳನ್ನು ತಿರುವಳಂಗಡ್‌, ಕಾಂಜೀವರಮ್‌ ಮತ್ತು ತಿರುಕ್ಕಳುಕುನ್ರಮ್‌ ಎಂದು ಉಪವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p347&quot; /&gt;
=== ಮುಕ್ಕಾನಿ ===
ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ '''ಮುಕ್ಕಾನಿ''' ({{lang-ta|முக்கானீ}}) ಉಪಪಂಗಡದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಿರುಚೆಂಡೂರಿನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಅರ್ಚಕರಿಗೆ ಸಹಾಯಕರಾಗಿರುವರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p342&quot; /&gt; ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಕ್ಕಾನಿಗಳು ಶಿವ ಭಗವಂತನ ದೈತ್ಯ ಅಂಗರಕ್ಷಕ ''ಭೂತಗಣ'' ಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಶಿವನು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ ದೇಗುಲಗಳ ಕಾವಲಿರಲು ಮುಕ್ಕಾನಿಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;Mukkanis&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.keralaiyers.com/subsects|title=Subsects|accessdate=2008-08-27|publisher=keralaiyers.com|author=}}
&lt;/ref&gt; ಮುಕ್ಕಾನಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಅನುಸರಿಸುವರು. 
=== ಕಾನಿಯಾಲರ್‌ ===
'''ಕಾನಿಯಾಲರ್''' ‌ ({{lang-ta|காநியாளர்}}) ಅಯ್ಯರ್‌ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅಜ್ಞಾತ ಉಪಪಂಗಡವಾಗಿದೆ. ಕಾನಿಯಾಲರ್‌ಗಳು ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಯವರು ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸೇವಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p342&quot; /&gt; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ಗಳಂತೆ ''ನಾಮ'' ಧರಿಸುವರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p342&quot; /&gt;
=== ಪ್ರಥಮಸಾಖಿ ===
'''ಪ್ರಥಮಸಾಖಿ''' ಗಳೂ ಸಹ ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದ ಅಪರಿಚಿತ ಪಂಗಡ. ಅವರು ಶ್ವೇತ ಯಜುರ್ವೇದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p344&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೪೪&lt;/ref&gt; ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬಹಳ ದೂರದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯಲ್ಲಿ, ದೇವರು ಪ್ರಥಮಸಾಖಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಕಾಲ ಪರಯರ್‌‌ &lt;ref name=&quot;castesandtribes_p345&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೪೫&lt;/ref&gt; ಗಳಾಗಿ ಕಳೆಯಬೇಕೆಂದು ಶಾಪನೀಡಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ತಂಜಾವೂರು ಜಿಲ್ಲೆ&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p344&quot; /&gt; ಯಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಪಂಗಡವು ಮಧ್ಯಾನ ಪರೈಯನ್ನರು ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಂಗಡಗಳು ಈ ಪಂಗಡದವರನ್ನು ಕೆಳಮಟ್ಟದವರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p344&quot; /&gt;
''ಕೇಶಿಗಳು'' ಅಥವಾ ''ಹಿರಣ್ಯಕೇಶಿಗಳು'' ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಅಯ್ಯರ್‌ ಪಂಗಡವನ್ನು 
ಎಡ್ಗರ್‌ ಥರ್ಸ್ಟನ್‌ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p335&quot; /&gt; ಆದರೂ, ಈ ಉಪಪಂಗಡವು ಮಾಯವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ವಿಶಾಲವಾದ ವಡಮಾ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗಿರಬಹುದು.
ಇತರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಂತೆ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ವೇದಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಅವರು ಅನುಸರಿಸುವ ವೇದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಿವಿಧ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p267&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೬೭&lt;/ref&gt; ಯುಜರ್ವೇದಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p268&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;subsects_keralaiyers&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.keralaiyers.com/subsects|title=Subsects|accessdate=2008-08-19|publisher=keralaiyers.com}}&lt;/ref&gt;
== ''ಗೋತ್ರ'' ಗಳು ಮತ್ತು ''ಶಾಖೆ'' ಗಳು ==
{{See also|Brahmin gotra system}}
ಇತರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಂತೆ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ಪೈತೃಕ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಎಂಟು ''[[ಋಷಿ|ಋಷಿಗಳ]]'' ಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;gotra_def&quot;&gt;{{cite web|url=http://vedabase.net/g/gotra|title=Definition of the word ''gotra''|accessdate=2008-08-19|archive-date=2008-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216105800/http://vedabase.net/g/gotra|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gotra_description&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/gotra.htm|title=Gotra|accessdate=2008-08-19|publisher=gurjari.net}}&lt;/ref&gt; ಇದರಂತೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ''ಋಷಿ'' ಯ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿರುವುದರ ಮೇರೆಗೆ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ''ಗೋತ್ರ'' ಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಗಳಿವೆ. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿರುವ ಅವಿವಾಹಿತೆ ಸ್ತ್ರೀ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುತ್ತಾಳೆ, ವಿವಾಹವಾದ ನಂತರ, ತನ್ನ ಪತಿಯ ''ಗೋತ್ರ'' ವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ವೇದಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ''ಶಾಖೆಗಳು'' ಅಥವಾ ಕೊಂಬೆಗಳಾಗಿ ಉಪವಿಭಾಗ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೇದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ತಾವು ಸೇರಿರುವ ''ಶಾಖೆ'' ಯಂತೆ ಉಪವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಕೇವಲ ''ಶಾಖೆ'' ಗಳು ಮಾತ್ರ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಾಯವಾಗಿವೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ಸಂಬಂಧಿತ ''ಶಾಖೆ'' ಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ:&lt;ref name=&quot;shaka_tamilnadu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dharmicscriptures.org/Vedic_SB_Intro.doc|title=Shakha|accessdate=2008-09-10|publisher=www.dharmicscriptures.org}}&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|- valign=&quot;bottom&quot;
! ವೇದಗಳು 
! ''ಶಾಖೆಗಳು'' 
|- style=&quot;text-align:center&quot;
| 
| ಋಗ್ವೇದ 
| style=&quot;text-align:center&quot;| ಶಕಾಲ ಮತ್ತು ಪೈಂಗಿ
|- style=&quot;text-align:center&quot;
| 
| ಯಜುರ್ವೇದ
| style=&quot;text-align:center&quot;| ಕಣ್ವ ಮತ್ತು ತೈತ್ತಿರೀಯ
|-
| style=&quot;text-align:center&quot;| ಸಾಮವೇದ 
| ಕೌತುಮ, ಜೈಮಿನೀಯ/ತಲವಕರ, ಶತ್ಯಾಯನೀಯ ಮತ್ತು ಗೌತಮ
|- style=&quot;text-align:center&quot;
| 
| ಅಥರ್ವವೇದ 
| style=&quot;text-align:center&quot;| ಶೌನಕಿಯ ಮತ್ತು ಪೈಪಲದ
|}
&lt;/center&gt;
== ವಲಸೆ ==
=== ಕರ್ನಾಟಕ ===
[[File:RGIyerbrothersgroup.jpg|thumb|right|ಮೈಸೂರು ಎಸ್‌. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್‌ರ ಮೊದಲ ತಲೆಮಾರಿನ ವಂಶಸ್ಥರು.ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ‌ ಗಣಪತಿ ಅಗ್ರಹಾರಮ್‌ನಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ, ಮೈಸೂರಿನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ [[ಅಡ್ವೊಕೇಟ್]]‌ ಜನರಲ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.]]
ಕಳೆದ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದುಂಟು. ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅಂದಿನ ಮದ್ರಾಸ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಮೈಸೂರಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಅಷ್ಟಗ್ರಾಮ ಅಯ್ಯರ್‌ ಪಂಗಡದವರು.&lt;ref name=&quot;ashtagramaiyer_history&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ashtagrama.com/wst_page2.html|title=Brief history of ''Ashtagrama''|accessdate=2008-08-27|publisher=Ashtagrama Iyer community website|author=|archive-date=2008-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216084737/http://www.ashtagrama.com/wst_page2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
ಸಂಕೇತಿ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಎಂಬುದು ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಜಾತಿ. ಸಂಕೇತಿಗಳು, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಪದಗಳನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದಿರುವ ಸಂಕೇತಿ ಎಂಬ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವರು.
=== ಕೇರಳ ===
{{Main|Kerala Iyers}}
*ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲು ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ವೇನಾಡ್‌ ರಾಜ್ಯ (ಇಂದಿನ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ಹಾಗೂ ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳು ಪಾಂಡ್ಯನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು (ಅಂದು ಪಾಂಡಿ ನಾಡು ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು). ನಂತರ ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಬೆಳೆದ ವೇನಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳಿದ್ದರು. ಪದ್ಮನಾಭಪುರಂ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಹಳೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಇಂದು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.
* ಅಂದಿನ ರಾಜನ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಮತ್ತು ರಾಮನಾಡ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ವಲಸೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ಸಹ ಅಂದಿನ ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ತಿರುವಾಂಕೂರು, ಲೇಖಕರು ಪಿ. ಸ್ಯಾಂಗುನ್ನಿ ಮೆನನ್‌. ೧೮೭೮ರಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಪ್ರಕಾಶನ. ಮರುಮುದ್ರಣ ೧೯೮೩. ಕೇರಳ ಬುಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ, ಕೊಚಿ. ISBN ೮೧-೮೫೪೯೯-೧೪-೪
&lt;/ref&gt;
* ಕೆಲವು ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು.
* ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಂಜಾವೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದಲೂ ಸಹ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪಳಕ್ಕಡ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;permaul_p300&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;permaul_p308&quot;&gt;ಕೊಚಿ, ಇಟ್ಸ್‌ ಪಾಸ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌, ಪುಟ ೩೦೮&lt;/ref&gt;
ಈ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಇಂದು ಕೇರಳ ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದವರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ ಮತ್ತು ರಾಮನಾಡ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ವಲಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ತಂಜಾವೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ಗೆ ವಲಸೆಯನ್ನು ಹಲವು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ.
&lt;ref name=&quot;Kerala&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kuzhalmannamagraharam.info/articles/kerala-iyer-history.html|title=History of Kerala iyers and Agraharams|accessdate=2008-08-27|publisher=Kuzhalmanna Agraharam website|author=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;keralaiyers_migrationtheories&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.keralaiyers.com/migrationtheories|title=Migration Theories|accessdate=2008-08-19|publisher=keralaiyers.com|archive-date=2008-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080923024312/http://www.keralaiyers.com/migrationtheories|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
=== ಶ್ರೀಲಂಕಾ ===
{{See also|Aryacakravarti dynasty}}
ಮಹಾವಂಶವೆಂಬ ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ ೫೦೦ರಷ್ಟು ಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಆಗ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಭೂಭಾಗದಿಂದ ವಲಸೆಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;civattampip3&quot;&gt;{{cite book | title=Sri Lankan Tamil society and politics| last=Civattampi| first=K.| year=1995| page=3| publisher=New Century Book House| location=Madras| isbn=81-234-0395-X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ritualizingontheboundariesp3&quot;&gt;ರಿಚುಯಲೈಸಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಬೌಂಡರೀಸ್‌, ಪುಟ ೩&lt;/ref&gt; ಜಾಫ್ನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ritualizingontheboundariesp3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;criticalhistoryofjaffna&quot;&gt;{{cite book | title=A critical history of Jaffna| last=Gnanaprakasar| first=S.|year=1928|page=96| publisher=Gnanaprakasa Yantra Salai|isbn=8120616863, ISBN 978-81-206-1686-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pathmanathan&quot;&gt;ಪದ್ಮನಾಥನ್‌, ಪುಟ ೧-೧೩&lt;/ref&gt;
=== ಇತ್ತೀಚಿನ ವಲಸೆಗಳು ===
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವಲ್ಲದೆ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಲವು ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು. [[ಮುಂಬಯಿ]],&lt;ref name=&quot;ritualizingontheboundariesp86&quot;&gt;ರಿಚುಯಲೈಸಿಂಗ್ ಆನ್‌ ದಿ ಬೌಂಡರೀಸ್‌, ಪುಟ ೮೬&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ritualizingontheboundariesp12&quot;&gt;ರಿಚುಯಲೈಸಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಬೌಂಡರೀಸ್‌, ಪುಟ ೧೨&lt;/ref&gt; [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ಒಡಿಶಾ]] ಮತ್ತು [[ದೆಹಲಿ]] ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;migrationp15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp16&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೧೬&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp17&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೧೭&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ವಲಸೆಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ಅರಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವು ಸಮುದಾಯದ ಸಂಪದಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು.&lt;ref name=&quot;Tambram&quot; /&gt;
ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಉತ್ತಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌]], [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳತ್ತ &lt;ref name=&quot;ritualizingontheboundariesp12&quot; /&gt; ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಹೋದರು.&lt;ref name=&quot;migrationp18&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೧೮&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp19&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೧೯&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp20&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೨೦&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp21&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೨೧&lt;/ref&gt;
== ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳು ==
=== ಮತಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಆಚರಣೆಗಳು ===
ಹಿಂದೂ ಋಷಿ ಆಪಸ್ತಂಭ ರಚಿಸಿದ ಆಪಸ್ತಂಭ ಸೂತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಹಿಂದೂ ಪವಿತ್ರಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಅಯ್ಯರ್‌ ಮತಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಆಚರಣೆಗಳು ಹಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ &lt;ref name=&quot;castesandtribes_p268&quot; /&gt; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ''ಷೋಡಸ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು'' ಅಥವಾ ಹದಿನಾರು ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p270&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೭೦&lt;/ref&gt; ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವನ್ನು ಇಂದು ಆಚರಿಸದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಕೆಲವು ಪದ್ಧತಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref name=&quot;16Samskaras&quot;&gt;{{cite web|date=August 8, 2003|url=http://www.commsp.ee.ic.ac.uk/~pancham/Articles/The%20Sixteen%20Samskaras.pdf|format=PDF|title=The Sixteen Samskaras Part-I|accessdate=2008-08-27|publisher=|author=|archive-date=2008-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911173644/http://www.commsp.ee.ic.ac.uk/~pancham/Articles/The%20Sixteen%20Samskaras.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;samskaras_names&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kamakoti.org/hindudharma/part16/chap8.htm|title=Names of Samskaras|accessdate=2008-08-27|publisher=kamakoti.org|author=}}&lt;/ref&gt;
[[File:Brahmins ablution.gif|thumb|ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದವರು, 1913]]
[[File:Shaivaite priest.jpg|thumb|ತಮ್ಮ ಮೊಮ್ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಮತಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಆಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಅಯ್ಯರ್‌ ಅರ್ಚಕ.]]
ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಮತಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಆಚರಣೆಯ ಉಪಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ತಾಯಿಯ ಹೊಕ್ಕುಳ ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದಾಗಲೇ ಮತಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ''ಜಾತಕರ್ಮ'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jatakarma1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.subhakariam.com/samskara/jatakarma.htm|title=Jatha karma|accessdate=2008-09-02|publisher=|author=Rajagopala Ghanapatigal |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080220165310/http://www.subhakariam.com/samskara/jatakarma.htm |archivedate = February 20, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p272&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೭೨&lt;/ref&gt; ಆದರೂ, ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಇಂದು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ನವಜಾತ ಶಿಶುವಿನ ಜನ್ಮಕುಂಡಲಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ, ಮಗುವಿಗೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p272&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ayush Homam&quot;&gt;{{cite news | last=Austin | first=Lisette | title=Welcoming baby; Birth rituals provide children with a sense of community, culture | date=May 21, 2005 | url=http://www.parentmap.com/content/view/498/276/ | work=Parentmap | accessdate=2008-08-27 | archive-date=2008-07-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080708180805/http://www.parentmap.com/content/view/498/276/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
ಮಗುವಿನ ಜನ್ಮದಿನದಂದು, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮತಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಆಚರಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು. ಈ ವಮತಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ''ಆಯುಷ್ಯ ಹೋಮ'' ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಗ್ರೆಗರಿಯನ್‌ ಪಂಚಾಂಗ]]ದ ಬದಲಿಗೆ, ''ನಕ್ಷತ್ರಗಳ'' ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ತಮಿಳು ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಮಗುವಿನ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಈ ಆಚರಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Ayush Homam&quot; /&gt; ಮಗುವಿನ ಮೊದಲ ಜನ್ಮದಿನ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ, ಆ ಗಂಡು ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚಲು ಅದು ಸೂಕ್ತ ಸಮಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣುಮಗುವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಆ ದಿನದಿಂದ ಮಗುವಿಗೆ ಕಿವಿಯೋಲೆ ತೊಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗಂಡು ಮಗುವಿಗೆ ಏಳು ವರ್ಷ ತುಂಬಿದ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ದೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು.&lt;ref name=&quot;universalhistory_1781_107&quot;&gt;ಆನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಪುಟ ೧೦೭&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p273&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೭೩&lt;/ref&gt; ಇದು ''ಉಪನಯನ'' ಆಚರಣೆ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮರುಜನ್ಮ ತಾಳುವನು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p273&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p277&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೭೭&lt;/ref&gt; ಬಾಲಕನ ಎಡಭುಜದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅವನ ಬಲಭಾಗದಸೊಂಟದವರೆಗೆ, ಅವನ ಮುಂಡವನ್ನು ಆವರಿಸುವ ಮೂರು ತಂತುಗಳ ಹತ್ತಿಯ ದಾರವನ್ನು (ಜನಿವಾರ) ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;universalhistory_1781_107&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p277&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p274&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೭೪&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p278&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೭೮&lt;/ref&gt; ಉಪನಯನ ದೀಕ್ಷಾ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ''ದ್ವಿಜ'' ಅಥವ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಜಾತಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಬಾಲಕನು ಏಳರಿಂದ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿರುವಾಗ ಉಪನಯನ ದೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸಲಾಗುವುದು.&lt;ref name=&quot;upanayanam&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gurjari.net/ico/Mystica/html/upanayanam.htm|title=Upanayanam|accessdate=2008-09-02|publisher=gurjari.net|author=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;iyer_ritesandrituals&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|title=Customs and Classes of Hinduism|date=March 2, 2003|accessdate=2008-09-02|publisher=Boloji Media Inc.|author=Neria Harish Hebbar|archive-date=2007-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070203104805/http://www.boloji.com/hinduism/047.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಉಪನಯನವನ್ನು ಬಾಲಕನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆರಂಭ ಹಂತದ ಕುರುಹಾದ ಮತಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಆಚರಣೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು &lt;ref name=&quot;castesandtribes_p276&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೭೬&lt;/ref&gt; ಆಗಿನ ಕಾಲದದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಯನ. ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಪೌರೋಹಿತ್ಯ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಇತರೆ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಈ ಉಪನಯನ ದೀಕ್ಷೆಯು ಒಂದು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮತಾಚರಣೆಯಾಯಿತು. [[wikt:neophyte|ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ ಬಾಲಕ]]ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿ &lt;ref name=&quot;castesandtribes_p313&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೧೩&lt;/ref&gt; ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಲ'''' :ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವು,&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p313&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p312&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೧೨&lt;/ref&gt; ಸೂಚಿಸಲಾದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p313&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p312&quot;/&gt; ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಕಲಿಮ ಮತ್ತು ಪಾರಸಿಗಳಿಗೆ ಅಹುನ್ವರ್‌ ಎಷ್ಟು ಪವಿತ್ರವೋ, ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರವು ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಪವಿತ್ರ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p313&quot; /&gt; ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯದವರೂ ತಮ್ಮ ಜನಿವಾರ ಬದಲಾಯಿಸುವರು. ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವನ್ನು ''ಆವನಿ ಅವಿಟ್ಟಮ್‌'' ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;south_indian_festivals&quot;&gt;{{cite book | title=South Indian Hindu festivals and traditions| last=Jagannathan| first=Maithily| year=2005| page=93| publisher=Abhinav Publications| isbn=8170174155, 9788170174158}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fasts_and_festivals&quot;&gt;{{cite book | title=Fasts and Festivals of India| last=Verma| first=Manish| year=2002| page=41| publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.| isbn=81-7182-076-X, ISBN 978-81-7182-076-4}}&lt;/ref&gt;
[[File:Agraharam house door.JPG|thumb|left|ಕೆಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲೆಂದು ಕೈಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆ.]] 
ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳಿಗೆ ಇತರೆ ಮುಖ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳೆಂದರೆ ನಿಧನರಾದವರಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p299&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೯೯&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p300&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೦೦&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p301&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೦೧&lt;/ref&gt; 
ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಮೃತರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವೈದಿಕಧರ್ಮದ ರೀತ್ಯಾ ನಡೆಸುವರು. ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿಧನರಾಗಿ ಒಂದು ದಿನದೊಳಗೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p298&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೯೮&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deathrites_majorreligions&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beliefnet.com/story/78/story_7894_2.html|title=Transition Rituals|accessdate=2008-09-02|publisher=Beliefnet Inc.|author=}}&lt;/ref&gt; ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹದಿಮೂರು ದಿನಗಳ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ದಿನ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಗಾಗಿ ''ತರ್ಪಣ'' &lt;ref name=&quot;Tharpanam&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vadhyar.com/Tarpanam.php|title=Tharpanam|accessdate=2008-09-02|publisher=vadhyar.com|author=}}&lt;/ref&gt; ಸಲ್ಲಿಸುವರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p298&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p303&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೦೩&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p304&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೦೪&lt;/ref&gt; ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ''ಶ್ರಾದ್ಧ'' ಕಾರ್ಯ ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುವುದು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p304&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p305&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೦೫&lt;/ref&gt; ಮೃತರ ಪುರುಷ ವಂಶಸ್ಥರು ಮಾತ್ರ ಈ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹಿತ ಪುರುಷರು ಈ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪತ್ನಿಯರು ಜೊತೆಗಿರಬೇಕು. ಈ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ. ಇದರ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ 'ಸಮ್ಮತಿ' ಅಗತ್ಯವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p298&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;journey_of_a_lifebody&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindugateway.com/library/rituals/|title=The Journey of a Lifebody|accessdate=2008-08-27|publisher=Hindu Gateway|author=David M. Knipe|archive-date=2008-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080930232759/http://www.hindugateway.com/library/rituals/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
=== ಉತ್ಸವಗಳು ===
{{See also|Hindu festivals}}
ದೀಪಾವಳಿ, [[ದಸರ|ನವರಾತ್ರಿ (ದಸರಾ)]], ಪೊಂಗಲ್ (ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ), ವಿನಾಯಕ ಚತುರ್ಥಿ, ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಠಮಿ, ತಮಿಳರ ಹೊಸವರ್ಷ, ಶಿವರಾತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ತೀಕ ದೀಪ ಸೇರಿದಂತೆ, ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲಾ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬ-ಉತ್ಸವಗಳನ್ನೂ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಆಚರಿಸುವರು.
 
ಆದರೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಹಬ್ಬವೆಂದರೆ, ''ಆವನಿ ಅವಿಟ್ಟಮ್‌'' ಹಬ್ಬ.&lt;ref name=&quot;Avani_Avittam&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.panchangam.com/avani.htm|title=Avani Avittam|accessdate=2008-08-27|publisher=K.G.Corporate Consultants|author=|archive-date=2008-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914061750/http://www.panchangam.com/avani.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
=== ವಿವಾಹಗಳು ===
{{See also|Iyer Wedding}}
 
ಅಯ್ಯರ್‌ ವಿವಾಹ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ''ಸುಮಂಗಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ'' (ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನವು ಸುಖಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರಲೆಂದು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಹಿಂದೂ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು), ''ನಾಂದಿ'' (ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ನಮನ), ''ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ'' (ವಿವಾಹದ ಒಡಂಬಡಿಕೆ)&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p278&quot; /&gt; ಹಾಗೂ ''ಮಾಂಗಲ್ಯಧಾರಣ'' (ಮಂಗಲಸೂತ್ರ ಕಟ್ಟುವುದು).&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p285&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೮೫&lt;/ref&gt; ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ''ವ್ರತ'' (ನಿರಶನ), ''ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆ'' (ಕಾಶಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ), '' ಊಂಜಲ್(ಸ್ಥಳೀಯ ಉಯ್ಯಾಲೆ)'', ''ಕನ್ಯಾದಾನ'' (ವಧುವನ್ನು ವರನ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವುದು), ''ಮಾಂಗಲ್ಯಧಾರಣ'', ''ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ'' &lt;ref name=&quot;castesandtribes_p286&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೮೬&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ''ಸಪ್ತಪದಿ'' (ಅಥವಾ ''ಏಳು ಹೆಜ್ಜೆಗಳು'' - ಇದು ವಿವಾಹಕಾರ್ಯದ ಅಂತಿಮ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಹಂತ - ಇಲ್ಲಿ ವರನ ಹಸ್ತಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ವಧು ಏಳು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವಳು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಮಿಲನ ಅಂತಿಮಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ).&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p286&quot; /&gt; ಇದಾದ ನಂತರ ''ನಲಾಂಗು'' ಎಂಬ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಕಾರ್ಯವಿರುವುದು.&lt;ref name=&quot;Iyer_marriage&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sawnet.org/weddings/tamil_vedic.html|title=A South Indian Wedding – The Rituals and the Rationale|accessdate=2008-08-27|publisher=Sawnet|author=Padma Vaidyanath}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p290&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೨೯೦&lt;/ref&gt;
== ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
{{See also|Culture of Tamil Nadu}}
=== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿಯಮಗಳು ===
ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನ ನಡೆಸಿ, ತಮ್ಮ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಷ್ಠರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ದೇವಾಲಯದ ಅರ್ಚಕರಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಅವರು ಕೈಬಿಟ್ಟು, ಹೆಚ್ಚು ಮತಾತೀತ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಗಿಂತಲೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಧೋರಣೆ ತಾಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p308&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೦೮&lt;/ref&gt; ಮನುಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲದೆ, ಆಪಸ್ತಂಭ ಮತ್ತು ಬೌಧಯಾನದ ಗೃಹ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಪಾಲಿಸುವರು. ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ‌ ಸಮುದಾಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಸಮುದಾಯವಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;apastamba_sutra&quot;&gt;{{cite book | title=Yajur-Veda: Apastamba-Grhya-Sutra| last=Pandey| first=U. C. | year=1971}}&lt;/ref&gt;
[[File:Mvsivan.jpg|thumb|left|ಗಾಯಕ ಎಂ. ವಿ. ಶಿವನ್‌ರ ಭಾವಚಿತ್ರ.ಇವರ ಎದೆ, ತೋಳು ಮತ್ತು ಹಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಮೂರು ಅಡ್ಡಲಾದ ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ (ವಿಭೂತಿ). ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈವ ಸಮುದಾಯದವರು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.]]
 
ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು. ಮೂಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Madi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|title=The Practice of ''madi''|accessdate=2008-08-27|publisher=ICSI Berkeley|author=|archive-date=2008-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017152927/http://www.icsi.berkeley.edu/~snarayan/anthro-pap/subsection3_4_1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಸು ಹಾಲು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸೇವಿಸಲು ಅನುಮತಿಯಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;universalhistory_1781_104&quot;&gt;ಅನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಪುಟ ೧೦೪&lt;/ref&gt; ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಮದ್ಯ ಹಾಗೂ ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;universalhistory_1781_104&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Manusmriti&quot;&gt;{{cite book | title=The Laws of Manu| url=https://archive.org/details/lawsofmanu0000manu| last=Doniger| first=Wendy| coauthors=Brian K. Smith| year=1991| publisher=Penguin Books | isbn=0140445404}}&lt;/ref&gt;
ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಹಾಗೂ ತಾವು ವಾಸಿಸುವ ಗೃಹದ ಕೂಲಂಕಷ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವರು. ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಸ್ನಾನವಿಲ್ಲದೆ ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಹದಿನಾರು ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಶುದ್ದೀಕರಣ ಸ್ನಾನವಿಲ್ಲದೇ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p308&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Madi&quot; /&gt; ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p323&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೨೩&lt;/ref&gt;
 
''ಮಡಿ'' ಯ ನಿಯಮಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಸ್ನಾನವು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಸ್ನಾನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Madi&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p309&quot;&gt;ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಅಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೩೦೯&lt;/ref&gt; 
ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಾವು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧರಾಗಿದ್ದೇವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲು ''''ಮಡಿ''' ' ಎಂಬ ಪದ ಬಳಸುವರು.
ಮಡಿಯಲ್ಲಿರಲು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೊಳೆದು ಒಣಗಿಸಲಾದ ಶುದ್ಧ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಬೇಕು. ''ಮಡಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವವರು ಈ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುವಂತಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p309&quot; /&gt; ತಣ್ಣೀರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಅಂತಹ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ''ಮಡಿ'' ಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;madiinkarnataka&quot;&gt;{{cite book | title=Living Traditions in Contemporary Contexts: The Madhva Matha of Udipi| last=Rao| first=Vasudeva| page=66| publisher=Orient Longman}}&lt;/ref&gt; 
ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸಹ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮುಂಚೆ ಇಂತಹ ''ಮಡಿ'' ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವರು.&lt;ref name=&quot;Madi&quot; /&gt;
[[File:Madras Kappi.jpg|thumb|left|ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಫಿ ಪ್ರಿಯರು.&lt;ref name=&quot;oasis_vegetarian&quot;&gt;[269]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;art_of_slurping&quot;&gt;[270]&lt;/ref&gt;
]].
ಹಿಂದಿನ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವರೆಗೆ, ಅಯ್ಯರ್‌ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ವಿಧವೆಯರು ಮರುವಿವಾಹವಾಗುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;homelifeinindiap65&quot;&gt;ಹೋಮ್‌ ಲೈಫ್‌ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೬೫&lt;/ref&gt; ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಆಕೆಯ ಪತಿ ನಿಧನವಾದ ನಂತರ, ಅಯ್ಯರ್‌ ಮಹಿಳೆಯು ತನ್ನ ತಲೆ ಬೋಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;homelifeinindiap66&quot;&gt;ಹೋಮ್‌ ಲೈಫ್‌ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟ ೬೬&lt;/ref&gt; ಆಕೆ ತನ್ನ ಹಣೆಯಿಂದ ''ಕುಂಕುಮ'' ವನ್ನು ಅಳಿಸಿ, ವಿಭೂತಿ ಬಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಜಾರಿಯಿಂದಾಗಿ, ಇವೆಲ್ಲಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;brahminwomenp171&quot;&gt;ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ನ್ ವುಮೆನ್, ಪುಟ ೧೭೧&lt;/ref&gt;
=== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪು ===
[[File:MylaiTamizhSangam.jpg|thumb|right|ಸುಮಾರು 1930ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೈಲೈ ತಮಿಳ್‌ ಸಂಘಮ್‌ ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಸ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಂಗವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿರುವ ತಮಿಳು (ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ಗಳು) ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು.]]
ಅಯ್ಯರ್‌ ಪುರುಷರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸೊಂಟದಿಂದ ಪಾದದವರೆಗೂ ಆವರಿಸುವ ''ವೇಸ್ಟಿ'' ಗಳು ಅಥವಾ ''ಧೋತಿ'' ಉಡುವರು. ಧೋತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಹತ್ತಿ]] ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ರೇಷ್ಮೆ|ರೇಷ್ಮೆಯಿಂದ]] ತಯಾರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತವೆ. ''ವೇಸ್ಟಿ'' ಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಡಲಾಗುತ್ತವೆ. ಮಾದರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಉಡಲಾದ ಅವನ್ನು ''ಪಂಚಗಜ'' ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಮೂಲ ''ಪಂಚ'' (ಐದು) ಮತ್ತು ''ಗಜ'' (ಗಜ)) ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈ ''ಪಂಚಗಜ'' ಗಳು ಐದು ಗಜ ಅಗಲವಿರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ದಿನವೂ ಉಡಲಾದ ''ವೇಸ್ಟಿ'' ಗಳು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಎಂಟು ಮೊಳ ಅಗಲವಿರುತ್ತವೆ. ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ''ಅಂಗವಸ್ತ್ರ'' ಎಂಬ ಒಂಟಿ-ಬಟ್ಟೆ ಹೊದ್ದುಕೊಳ್ಳುವರು.(ದೇಹ ಮುಚ್ಚುವ ಬಟ್ಟೆ) ಆರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ನೇಮನಿಷ್ಠೆ ಅನುಸರಿಸುವ ಅಯ್ಯರ್‌ ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಸೊಂಟ ಅಥವಾ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಜಿಂಕೆಯ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿನ ಹೆಣಿಗೆ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p278&quot; /&gt;
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಯ್ಯರ್‌ ಮಹಿಳೆಯು ''ಮಡಿಸಾರ'' ಎಂಬ ಒಂಬತ್ತು ಗಜದ ಸೀರೆ ಉಡುವಳು.&lt;ref name=&quot;'madisar&quot;&gt;{{cite news | last= | first= | title= A saree caught in a time wrap | date=January 23, 2005 | url =http://www.tribuneindia.com/2005/20050123/society.htm#2 | work =The Tribune | accessdate = 2008-09-03}}&lt;/ref&gt; 
=== ಕಲೆಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ===
ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಭರತನಾಟ್ಯ|ಭರತನಾಟ್ಯಂ]] ಎಂಬ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯರೂಪದ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿ ಕಾರ್ಯವಾದ ಭರತನಾಟ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಜವಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತರು. ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನೃತ್ಯವನ್ನು ದೇವದಾಸಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಹೀನಸ್ಥಿತಿಯ ಕಲೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವನತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ನೃತ್ಯಕಲೆಗೆ ಪುನಶ್ಚೇತನ ನೀಡಿದ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅರುಂಡೇಲ್ ನೃತ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸ-ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಕುರಿತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಜಾತೀಯ ಬಹಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು.&lt;ref name=&quot;roles_and_rituals&quot;&gt;''ರೋಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಚುಯಲ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಹಿಂದೂ ವಿಮೆನ್‌'' ಲೇಖಕಿ: ಜುಲಿಯಾ ಲೆಸ್ಲೀ, ಪುಟ. ೧೫೪&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;natyam_academy&quot;&gt;{{cite news | last=Vishwanathan | first=Lakshmi | title=How Natyam danced its way into the Academy | date=December 1, 2006 | url=http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm | work=The Hindu | accessdate=2008-08-27 | archive-date=2008-12-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081216122454/http://www.hindu.com/ms/2006/12/01/stories/2006120100180600.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
[[File:DKPattammal-DKJayaraman-young.jpg|thumb|left|1940ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕಿ ಡಿಕೆ ಪಟ್ಟಮ್ಮಾಳ್‌ (ಬಲಕ್ಕೆ), ಇವರ ಸಹೋದರ ಡಿಕೆ ಜಯರಾಮನ್‌ ಜೊತೆ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]]
ಆದರೂ, ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಶಂಸಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;''ಫ್ರಮ್‌ ದಿ ತಂಜೋರ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಟು ದಿ ಮಡ್ರಾಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ: ಎ ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಇನ್‌ ಸೌತ್‌ ಇಂಡಿಯಾ'' ಲೇಖಕಿ: ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್‌ ISBN ೦-೧೯-೫೬೭೮೩೫-೪
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;carnaticmusic_popularity&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.karnatik.com/article001.shtml|title=Popularity of Carnatic music|accessdate=2008-08-27|publisher=karnatik.com|author=Raghavan Jayakumar}}&lt;/ref&gt; ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ತ್ರಯರು ಕೆಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತರಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾದರು. ಇಂದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ ಗಾಯನ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾದನಿತ್ಯಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವನ್‌, ಉಷಾ ಉಥುಪ್‌, ಶಂಕರ್‌ ಮಹಾದೇವನ್‌, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಯ್ಯರ್‌, ಹಂಸಿಕಾ ಅಯ್ಯರ್‌ ಹಾಗೂ ನರೇಶ್‌ ಅಯ್ಯರ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳಿದ್ದಾರೆ. ನಾಟಕ, ಕಿರುಕಥೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ [[ಆರ್.ಕೆ.ನಾರಾಯಣ್|ಆರ್‌. ಕೆ. ನಾರಾಯಣ್‌]], ಆರ್‌. ಕೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‌, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಾರತಿ, ಕಲ್ಕಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಉಲ್ಲೂರ್‌ ಪರಮೇಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್‌ ಮತ್ತು ಚೊ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಐಯರ್ ಸಮುದಾಯದ ಕೊಡುಗೆ. ಅವರು ತಮಿಳು ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Hart&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.tamilnation.org/books/History/nambi.htm ''ತಮಿಳ್ ರಿನೆಸಾನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲಿಸಮ್‌'' ] ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಂಬಿ ಅರೂರನ್‌ ಹೇಳಿದಂತೆ: &quot;ಆದರೂ, ತಮಿಳ್‌ ನವಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಪಂಡಿತರ ಕಾರ್ಯ ಎಂದು ಏಕಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗದು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಸಹ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯು. ವಿ. ಸ್ವಾಮಿನಾಥ ಅಯ್ಯರ್‌ ಮತ್ತು ಸಿ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಾರತಿಯವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ, ತಮಿಳು ಇತಿಹಾಸದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರಾದ ಎಸ್‌. ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌, ಕೆ. ಎ. ನೀಲಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ವಿ. ಆರ್‌. ರಾಮಚಂದ್ರ ದೀಕ್ಷಿತರ್, ಪಿ. ಟಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ ಹಾಗೂ ಸಿ. ಎಸ್‌. ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಹ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆಬದ್ಧ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮಿಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರೂ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಂಡಿತರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆರ್ಯರ-ಪರ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ-ಪರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು.'&lt;/ref&gt;
=== ಆಹಾರ ===
{{See also|Tamil cuisine}}
ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳದ್ದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸಸ್ಯಾಹಾರವಾಗಿದ್ದು,&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p268&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hindu_attitude_vegetarianism&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ivu.org/congress/wvc57/souvenir/raghunathan.html|title=The Hindu Attitude Towards Vegetarianism|accessdate=2008-08-27|publisher=International Vegetarian Union|author=N. Raghunathan}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಕಿಯು ಲಕ್ಷಾಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯರ ಮೂಲಭೂತ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ಅಯ್ಯರ್‌ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರು, ಹುಳಿ ಇತ್ಯಾದಿಯಂತಹ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ ಅಡುಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಉಪಖಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ತುಪ್ಪ ಈ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಮೂಲಭೂತ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. ಬಡಿಸಲಾದ ಅನ್ನ ಹಾಗೂ ಮಸೂರ ಬೇಳೆಯ ತೊವ್ವೆಯ ಮೇಲೆ ತುಪ್ಪ ಸುರಿದ ನಂತರವೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭೋಜನಕೂಟ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಹಾರವು ಬಹಳ ರುಚಿಕರವಾಗಿದ್ದರೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಈ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಮೊಸರುಪ್ರಿಯರೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದೋಸೆ, ಇಡ್ಲಿ ಇತ್ಯಾದಿಯಂತಹ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರೆ ಖಾದ್ಯಗಳೂ ಸಹ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾದದ್ದು.  ಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಫಿ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಸರು ಐಯರ್ ಆಹಾರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 
[[File:Tamil Sappadu.jpg|thumb|left|ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದವರ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಅನ್ನ ಸೇರಿದಂತೆ ತಮಿಳು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರಪದ್ಧತಿಯುಂಟು.]]
''ಅನ್ನಶುದ್ಧಿ'' ಎಂಬ ಅನ್ನವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಮತಕ್ರಿಯಾವಿಧಿ ಆಚರಣೆ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p323&quot; /&gt;
== ''ಅಗ್ರಹಾರ'' ==
[[File:Agraharam.jpg|thumb|right|ಅಗ್ರಹಾರಮ್‌]]
 
ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು, ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ, ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಸತಿಗಳಾದ ''ಅಗ್ರಹಾರ'' ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ''ಅಗರಂ'' ಎಂದರೆ ''ತುದಿ'' ಅಥವಾ ''ಕೊನೆ'', ''ಹರಮ್'' ‌ ಎಂದರೆ ''ಶಿವ'' ಎಂದರ್ಥ. [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು [[ವಿಷ್ಣು]] ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಅಗ್ರಹಾರ'' ದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಇಂತಹ ಹಲವು ಅಗ್ರಹಾರಗಳ ಬಳಿ ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಝರಿ ಅಥವಾ ನದಿಯುಂಟು.&lt;ref name=&quot;quaint_charm&quot;&gt;{{cite news | last=Sashibhushan | first=M. G. | title=Quaint charm | date=February 23, 2004 | url=http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm | work=Business Line | accessdate=2008-08-27 | archive-date=2004-07-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040705215837/http://www.hindu.com/mp/2004/02/23/stories/2004022301910300.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ''ಅಗ್ರಹಾರ'' ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಪಕ್ಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಸ್ತೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳೂ ಒಂದೇ ತರಹದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;migrationp12&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೧೨&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp13&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೧೩&lt;/ref&gt;
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ದಾರಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ನಗರಗಳತ್ತ ವಲಸೆ ಹೋಗಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೮೦೦ರ ದಶಕದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯರ್‌ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಆಡಳಿತಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಭದಾಯಕ ನೌಕರಿ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿರುವ ''ಅಗ್ರಹಾರ'' ಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ತೊರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;migrationp12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp13&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp6&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೬&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp7&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೭&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;migrationp14&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೧೪&lt;/ref&gt;
ಆದರೆ, ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಕೆಲವು ಅಗ್ರಹಾರಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಯ್ಯರ್‌ ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ. ಯಾವುದೇ ಅಯ್ಯರ್‌ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ, ಜನರು ಮನೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೊಡನೆ, ಮೊದಲು ಅವರು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವರು.&lt;ref name=&quot;life_in_an_agrharam&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.saibaba.ws/teachings/goalguide/goalguide03.htm|title=The Goal and the Guide, Petal 3:Fire Walking|accessdate=2008-08-27|publisher=Sri Satya Sai Baba Website|author=Bombai Srinivasan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agraharam_description&quot;&gt;{{cite news | last=Sridhar | first=Lalitha | title=Simply South | date=August 6, 2001 | url=http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm | work=Business Line | accessdate=2008-08-27 | archive-date=2008-02-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080223230150/http://www.blonnet.com/2001/08/06/stories/100672a4.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ಭಾಷೆ ==
{{See also|Manipravalam}}
{{wikibooks|Brahmin Tamil}}
[[ಭಾರತ]] ಹಾಗೂ ಇತರೆಡೆ ವಾಸಿಸುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ಮಾತೃಭಾಷೆ [[ತಮಿಳು]]. ಆದರೂ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ತಮಿಳು ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವರು.&lt;ref name=&quot;ethnologue&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=TCV|title=TAMIL: a language of India|accessdate=2008-09-03|year=2000|work=Ethnologue: Languages of the World, 14th Edition}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;international_conference_on_dialects&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|format=PDF|title=Streams of Language: Tamil Dialects in History and Literature|accessdate=2008-09-03|publisher=french Institute of Pondicherry|archive-date=2008-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911173641/http://www.ifpindia.org/ecrire/upload/dialects_conference_note.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tamil_dialects3&quot;&gt;{{cite book | title=Negotiating multiculturalism: Disciplining Difference in Singapore | last=Purushotam| first=Nirmala Srirekham| page=37|authorlink= |coauthors=| year=2000| publisher=Walter de Gruyter| location=}}&lt;/ref&gt; 
ತಮಿಳಿನ ಈ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಿಕ್‌ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತಮಿಳು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅತಿಯಾದ ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದಸಂಪತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Brahmin_Tamil_Sanskritized&quot;&gt;{{cite news | last= Hebbar | first= Neria Harish | title= Tulu Language: Its Script and Dialects | date= February 2, 2003 | url= http://www.boloji.com/places/0020.htm | work= Boloji Media Inc. | accessdate= 2008-09-10 | archive-date= 2010-05-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100504135656/http://www.boloji.com/places/0020.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತಮಿಳು ವಿವಿಧ ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;standardization&quot;&gt;{{cite web|title=Standardization or Restandardization: the case for `Standard' Spoken Tamil|author=Harold F. Schiffman|url=http://ccat.sas.upenn.edu/~haroldfs/public/stantam/STANTAM.HTM}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ತಮಿಳು ಬಾಷೆ ಮಾತನಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;standardization&quot;/&gt; ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಪ-ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವರು.&lt;ref name=&quot;lingua_keralaiyers&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.keralaiyers.com/lingua|title=Lingua|accessdate=2008-09-10|publisher=keralaiyers.com|archive-date=2008-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010142416/http://www.keralaiyers.com/lingua|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಮಳಯಾಲಂ ಮೂಲದ ಬಹಳಷ್ಟು ಪದಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;lingua_keralaiyers&quot; /&gt; ಸಂಕೇತಿ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಂಕೇತಿ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವರು.
ಅಯ್ಯಂಗಾರರು ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ ತಮಿಳು ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವರು.&lt;ref name=&quot;ethnologue&quot; /&gt; ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಭಾಷೆಯು ಒಂದು ಆಡುಭಾಷೆಯೇ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉಪ ಆಡುಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
{{See|Brahmin Tamil}}
''Italic text''== ಇಂದಿನ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ==
ಮುಂಚೆ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೌಕರಿಗಳ ಪೈಕಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಧಾರ್ಮಿಕೇತರ ಕಸುಬುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ ನಿಷೇಧವಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ತಮಿಳು ರಾಜರು ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತಗಾರ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂಸೇನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದುಂಟು.
[[File:Tamil brahmin couple circa 1945.jpg|thumb|left|ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜೋಡಿಯೊಂದರ ಸುಮಾರು 1945ರ ಕಾಲದ ಭಾವಚಿತ್ರ.]]
ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಇಂದು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;migrationp1&quot;&gt;ಮೈಗ್ರೆಷನ್ ಅಂಡ್‌ ಅರ್ಬನೈಸೇಷನ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಬ್ರಾಹ್ಮನ್ಸ್‌, ಪುಟ ೧&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಮೂವರು ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರಾದ ಸರ್‌ C. V. ರಾಮನ್‌, [[ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಮ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್‌ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ವೆಂಕಟರಾಮನ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್|ವೆಂಕಟರಾಮನ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್‌]] ಈ ಮೂವರು ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದವರು.&lt;ref name=&quot;rediffnews&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.rediff.com/slide-show/2009/oct/12/slide-show-1-brahmins-dominate-all-modern-professions.htm|date=October 12, 2009|title='Brahmins dominate all modern professions'|work=Rediff News}}&lt;/ref&gt; ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಸ್ವಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೌರೋಹಿತ್ಯ ಹುದ್ದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಶೇಖಡವಾರು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;castesandtribes_p308&quot; /&gt;
== ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳು ==
ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ಅರ್ಚಕರ ದರ್ಜೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದೆರು.
&lt;ref name=&quot;Vivekananda&quot;&gt;{{cite book | title=The Complete Works of Swami Vivekananda| last=Vivekananda| first=Swami| year=1955| page=296| publisher=Advaita Ashrama | isbn=8185301468}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ, ಆಡಳಿತದ, ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಹಾಗೂ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆಯಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದಾಗ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಿಗಿ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಜಾತಿಗಳ ಸಿಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ವಾತಾವರಣದ ಫಲಶ್ರುತಿಯೇ &quot;ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ&quot; ಚಳವಳಿ ಹಾಗೂ ಜಸ್ಟಿಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿ (ನ್ಯಾಯ ಪಕ್ಷ) ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ರಚನೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Non-Brahmin Movement&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tamilnation.org/caste/nambi.htm|title=Caste &amp; the Tamil Nation:The Origin of the Non-Brahmin Movement, 1905-1920|accessdate=2008-09-03|publisher=Koodal Publishers|year=1980|author=K. Nambi Arooran|work=Tamil renaissance and Dravidian nationalism 1905-1944}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt; ೧೯೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಸ್ಟಿಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಪೆರಿಯರ್‌, ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರನ್ನು ದ್ರಾವಿಡ ಕಳಗಮ್‌ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಲ್ಲರೂ ಆರ್ಯನ್ನರು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ರೂಪಿಸಿದರು. ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕ್ಯಾಲ್ಡ್ವೆಲ್‌ರ ಬರಹಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮಿಳರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಜನರು [[ದ್ರಾವಿಡ]] ಮೂಲದವರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;periyar_antibrahminism&quot;&gt;{{cite news | last= Selvaraj| first= Sreeram | title= 'Periyar was against Brahminism, not Brahmins' | date=April 30, 2007 | url =| work =Rediff News | accessdate = 2008-08-19}}
&lt;/ref&gt; ಇದಾದ ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ವಿರೋಧಿ ಅಪಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಾಜಿ ಸರ್ಕಾರದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕುಂಠಿತದಿಂದಾಗಿ ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲೆ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಚುಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು, ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಮ್‌ (ಸ್ಥೂಲ ಅರ್ಥ - ದ್ರಾವಿಡರ ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಂಘಟನೆ) ಹಾಗೂ ಇದರ ಉಪಗುಂಪುಗಳು ಈ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ರಾಜಕೀಯ ನೆಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದ್ದ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]‌ ಹೊಂದಿದ್ದ ನಿಯಂತ್ರಣವು ತಪ್ಪಿಹೋಯಿತು. ಇಂದು, ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಅಪವಾದಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅಳಿದುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.
&lt;ref name=&quot;iyothee_thass&quot;&gt;{{cite book | title=Towards a Non-Brahmin Millennium: From Iyothee Thass to Periyar | last=Geetha| first=V.| year=2001| publisher=Bhatkal &amp; Sen| isbn=8185604371,ISBN 978-81-85604-37-4 | isbn-status=May be invalid - please double check}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rise_of_caste&quot;&gt;{{cite news | last= Lal| first= Amrith | title= Rise of caste in Dravida land | date=May 7, 2001 | url =| work = Indian Express | accessdate = 2008-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;brahmnins-dalitsoftoday&quot;&gt;{{cite news | last= Gautier| first= Francois | title= Are Brahmins the Dalits of today? | date=May 23, 2006 | url =http://in.rediff.com/news/2006/may/23franc.htm | work =Rediff News | accessdate = 2008-08-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;brahminsandeelamists&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ambedkar.org/News/hl/Brahmins%20and%20Eelamists.htm|title=Brahmins and Eelamists|accessdate=2008-08-19|publisher=ambedkar.org|author=V. Thangavelu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dalit_visions&quot;&gt;{{cite book | title=Dalit Visions: The Anti-caste Movement and the Construction of an Indian Identity| url=https://archive.org/details/dalitvisionsanti0000omve| last=Omvedt| first=Gail| year=2006| page=[https://archive.org/details/dalitvisionsanti0000omve/page/95 95]| publisher=Orient Longman| isbn=8125028951, ISBN 978-81-250-2895-6}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dravidian_politics_in_madras&quot;&gt;{{cite journal | doi=10.2307/2050816 | author=Lloyd I. Rudolph| title=Urban Life and Populist Radicalism: Dravidian Politics in Madras | url=http://jstor.org/stable/2050816| journal=The Journal of Asian Studies| year=1961| volume=20| issue=3| pages=283–297}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;modernity_of_tradition&quot;&gt;{{cite book | title=The Modernity of Tradition: political development in India| url=https://archive.org/details/modernityoftradi00rudo| last=I. Rudolph| first=Lloyd| year=1969| page=78| publisher=University of Chicago| isbn=0226731375 | unused_data=second author=Suzanne Hoeber Rudolph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;renewal_of_priesthood&quot;&gt;{{cite book | title=The Renewal of the Priesthood: Modernity and Traditionalism in a South Indian Temple| last=Fuller| first=C. J.| year=2003| page=117| publisher=Princeton University Press| isbn=0691116571}}&lt;/ref&gt;
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲೆಂದು, ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಪೂಜಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;tamil_nadu_caste_barrier&quot;&gt;{{cite news | last= | first= | title= Tamil Nadu breaks caste barrier | date=May 16, 2006 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4986616.stm | work =BBC News | accessdate = 2008-09-06}}&lt;/ref&gt; ಇದರಿಂದ ಭಾರೀ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ನೇಮಿಸಿದ, ''ತಮಿಳು ಹಳ್ಳಿಗವಿತೆ ಓದುವ'' ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಒಡುವರ್ ವ್ಯಕ್ತಿ ೨೦೦೮ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಚಿದಂಬರಂ ನಟರಾಜ ದೇವಾಲಯದ ''ಗರ್ಭಗುಡಿ'' ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿತು.&lt;ref name=&quot;tension_at_chidambaram_temple&quot;&gt;{{cite news | last = | first = | title =Tension at Chidambaram temple | date =March 2, 2008 | url =http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html | work =Web India 123 | accessdate =2008-09-06 | archive-date =2008-12-11 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081211112859/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20080302/899005.html | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;
== ಟೀಕೆ ==
{{See also|Criticism of Tamil Brahmins}}
=== ಇತರೆ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳು ===
ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರು ಹಾಗೂ ಇತರರಿಂದ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳೂ ಸಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರ ವಿರುದ್ಧ ಇದೇ ತರಹದ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದುಂಟು. 
{{Quotation|It was found that prior to Independence, the Pallars were never allowed to enter the residential areas of the caste Hindus particularly of the Brahmins. Whenever a Brahmin came out of his house, no Scheduled Caste person was expected to come in his vicinity as it would pollute his sanctity and if it happened by mistake, he would go back home cursing the latter. He would come out once again only after taking a bath and making sure that no such thing would be repeated.
However, as a mark of protest a few Pallars of this village deliberately used to appear before the Brahmin again and again. By doing so the Pallars forced the Brahmin to get back home once again to take a bath drawing water from deep well.&lt;ref name=&quot;untouchability_indianvillages&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tamilnation.org/caste/ramaiah.htm#Untouchability_in_villages|title=Untouchability in villages|accessdate=2008-08-19|publisher=tamilnation.org|author=A. Ramiah|work=Untouchability and Inter Caste Relations in Rural India: The Case of Southern Tamil villages}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt;}}
ಮದ್ರಾಸ್‌ ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಸರ್‌ ಟಿ. ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್‌ ಒಮ್ಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಜಾತೀಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿದ್ದರು.
ಮದ್ರಾಸ್‌ ಉಚ್ಚನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಸರ್‌ ಟಿ. ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್‌ ಒಮ್ಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಜಾತೀಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿದ್ದರು.
{{quotation|Hindu temples were neither founded nor are kept up for the benefit of [[Muslim|Mahomedans]], [[Dalit|outcastes]] and others who are outside the scope of it&lt;ref name=&quot;temple_entry&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.evrperiyar-bdu.org/downloads/templeentry.pdf|format=PDF|title=THE RIGHT OF TEMPLE ENTRY|accessdate=2008-07-19|author=P. Chidambaram Pillai|archive-date=2008-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080615010203/http://www.evrperiyar-bdu.org/downloads/templeentry.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೇದಭಾವಗಳ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ದ್ರಾವಿಡ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸಿದವು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Non-Brahmin Movement&quot; /&gt; ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ತ್ವರಿತ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರಲ್ಲಿ ಜಾಗ್ರತೆಯ ಅಲೆಯೆದ್ದಿತು. ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ತಮಗೆ ಸೇರಬೇಕಿದ್ದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Non-Brahmin Movement&quot; /&gt; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ, [[೧೯೧೬|1916]]ರಲ್ಲಿ ಜಸ್ಟಿಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿ ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ನಂತರ ಇದು ದ್ರಾವಿಡರ ಕಳಗಂ ಎಂದಾಯಿತು. ಹಿಂದೂ-ವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ವಿರೋಧಿ ಭಾವೋದ್ವೇಗದ ಅಪಪ್ರಚಾರದ ಲಾಭ ಪಡೆದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅವರ ಪ್ರಭಾವೀ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಳಿಸುವುದು ಜಸ್ಟಿಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿಯ ಮೂಲ ತತ್ತ್ವವಾಗಿತ್ತು. ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ, [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಿಂದೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;education-meansofsocialmobility&quot;&gt;{{cite news | last= Warrier | first= Shobha | title= 'Education is the means of social mobility' | date=May 30, 2006 | url =http://in.rediff.com/news/2006/may/30spec.htm | work =Rediff News | accessdate = 2008-08-19}}&lt;/ref&gt;
ವಿವಿಧ ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ನಾಶಗೊಂಡು, ಇತರೆ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಪರಿಚಯಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆಗಳು ಕುಂಠಿತವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ವಿರೋಧಿ ವಾಗ್ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಮತದಾರರ ಮತಗಳನ್ನು ಕಬಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;driveoutantitamilforces&quot;&gt;{{cite news | last = | first = | title =Drive out anti-Tamil evil forces: DMK | date =February 16, 2008 | url =http://chennaionline.com/colnewsnew/newsitem.asp?NEWSID=%7B78F9F6AF-607D-44B3-8E54-C7D3152CA09F%7D&amp;CATEGORYNAME=Chennai | work =Chennai Online News | accessdate =2008-08-19 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sundaram_blog&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.blogs.ivarta.com/india-usa-blog-column42.htm|title= Aryan vs Dravidian — Lord Rama vs E V Ramaswamy ??? |accessdate=2008-08-19|publisher=India Varta|year=2007|author=V. Sundaram, I. A. S., Retd. |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080512091148/http://www.blogs.ivarta.com/india-usa-blog-column42.htm |archivedate = May 12, 2008}}&lt;/ref&gt; ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಇದು ಎಂತಹ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತ್ತು ಎಂದರೆ, ದ್ರಾವಿಡ ಚಳುವಳಿಯ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರೇ ಅನ್ಯಾಯವೆಂದು ಕೂಗಿದರು. ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದ ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Tambram&quot; /&gt; ಪದೇ ಪದೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿರುದ್ಧದ ಜಾತೀಯತೆ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ ಭೇದನೀತಿಯ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ-ಪೂರ್ವ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಜಾತಿಯ ಜನರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿರುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆರೋಪಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.
ಆದರೂ, ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಕಟ್ಟುಕಥೆ ಎಂದು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿದರು. ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಿರುದ್ಧದ ಜಾತೀಯತೆಯ ಆರೋಪಗಳು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ದ್ರಾವಿಡ ಕಳಗಂ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ, ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮಾಜದ ಗಮನೀಯ ಭಾಗವು ಉದಾರವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತೀಯತೆ ವಿರೋಧಿಗಳು ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾದ ಮಂದಿರ ಪ್ರವೇಶ ಘೋಷಣೆ ಯು ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಗಳ ಜನರಿಗೂ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದವರಾದ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ದಿವಾನ್‌ ಸರ್‌. ಸಿ. ಪಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್‌ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;cp_templeentry&quot;&gt;{{cite book | title=RSS and Hindu Nationalism | url=https://archive.org/details/rsshindunational0000jaya| last=Jayaprasad| first=K.| year=1991| page=[https://archive.org/details/rsshindunational0000jaya/page/138 138]| publisher=Deep &amp; Deep Publications| id=}}&lt;/ref&gt;
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ದಲಿತರ ವಿರುದ್ಧ ಮುಂಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭೇದಭಾವವಿದೆ ಎಂದು ದಲಿತ ಮುಖಂಡ ಮತ್ತು ಪುದಿಯ ತಮಿಳಗಂ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಡಾ. ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
{{Quotation|So many movements have failed. In Tamil Nadu there was a movement in the name of anti-Brahmanism under the leadership of Periyar. It attracted Dalits, but after 30 years of power, the Dalits understand that they are as badly-off - or worse-off - as they were under the Brahmans. Under Dravidian rule, they have been attacked and killed, their due share in government service is not given, they are not allowed to rise.&lt;ref name=&quot;krishnasamy_quote&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ambedkar.org/gail/Dravidianmovement.htm|title=The Dravidian movement|accessdate=2008-08-19|publisher=ambedkar.org|author=Gail Omvedt}}&lt;/ref&gt;}}
=== ತಮಿಳು ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಧೋರಣೆಯ ಆರೋಪ ===
ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ತಮಿಳು ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ವಿಕೃತ ಹಾಗೂ ಕಡೆಗಣಿಸುವ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ತಾಳಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತೊಂದು ಆರೋಪವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Zvelebilp197&quot;&gt;ಝ್ವೆಲೆಬಿಲ್‌, ಪುಟ ೧೯೭&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ತಮ್ಮ ಕೃತಿ ''ತಮಿಳ್‌ ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಮಿಸ್ಟಿಕ್‌ ಅಸ್ಪೆಕ್ಟ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಪಿ. ವಿ. ಮಾಣಿಕಮ್‌ ನಾಯ್ಕರ್‌ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕೇವಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರದು ಮಾತ್ರ ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಆರ್ಯರ ಕುಲ ಎಂದು ಪುಟ-ಪುಟಕ್ಕೂ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಾಯಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಿರಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠಪಕ್ಷ ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಇದರಿಂದಾಗಿ, ತಮಿಳರದ್ದು ತಮ್ಮದೇ ಎಂದು ಸಾಧಿಸುವಷ್ಟು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದದ್ದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಅಳುಕಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೆಟ್ಟದು ಎನಿಸಿದರೂ ಅದು ಅವರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಒಳ್ಳೆಯದೆನಿಸಿದ್ದೆಲ್ಲದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕೆ ಋಣಿಯಾಗಿರಬೇಕು.&lt;/ref&gt;
ಅದರೂ, ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರ ಅಧ್ಯಯನವು ಈ ಆರೋಪವನ್ನು ನಿರಾಧಾರ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;zvelebil_companionp216&quot;&gt;ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಲಿಟರೇಚರ್‌,ಪುಟ ೨೧೬&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದ್ರಾವಿಡ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾಮಿಲ್ ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಕೃತಿ ''ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಲಿಟರೇಚರ್‌'' ನಲ್ಲಿ, 'ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ನಾಗರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವನತಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಹರಕೆಯ ಕುರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು' ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;zvelebil_companionp212&quot;&gt;ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಲಿಟರೇಚರ್‌,ಪುಟ ೨೧೨&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zvelebil_companionp213&quot;&gt;ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಲಿಟರೇಚರ್‌,ಪುಟ ೨೧೩&lt;/ref&gt; ಅಗತಿಯಾರ್‌ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರಾತನ ವೈದಿಕ ಋಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಜತೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ) ತಮಿಳು ಭಾಷೆ ವ್ಯಾಕರಣದ ಮೊದಲ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;zvelebil_companion_agathiar&quot;&gt;ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಲಿಟರೇಚರ್‌, ಅಪೆಂಡಿಕ್ಸ್‌ III, ದಿ ಕೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅಕಟ್ಟೀಯಮ್‌; ಸಂಸ್ಕೃತ ಅಂಡ್‌ ತಮಿಳ್;ಕಂಕಮ್‌, ಪುಟ ೨೩೫ - ೨೬೦&lt;/ref&gt; ತೋಳ್‌ಕಪ್ಪಿಯಂ ಎಂಬ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯ ಕರ್ತೃ ತೋಳ್‌ಕಪ್ಪಿಯರ್‌, ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದು, ಅಗತಿಯರ್‌ನ ಶಿಷ್ಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;the_tamil_plutarch_p107&quot;&gt;ದಿ ತಮಿಳ್‌ ಪ್ಲುಟಾರ್ಕ್‌, ಪುಟ ೧೦೭&lt;/ref&gt; ಇದಲ್ಲದೇ ಯು. ವಿ. ಸ್ವಾಮಿನಾಥ ಅಯ್ಯರ್‌ ಮತ್ತು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಾರತಿ ದ್ರಾವಿಡ ಚಳವಳಿಗೆ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;dravidianmovement_brahmincontrib1&quot;&gt;{{cite book | title=Castes of Mind: Colonialism and the Making of Modern India| url=https://books.google.com/?id=6OacVAwJsSAC&amp;pg=PA143&amp;lpg=PA143| last=B. Dirks| first=Nicholas| year=1996| page=143| publisher=Orient Longman| isbn=8178240726}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dravidianmovement_brahmincontrib2&quot;&gt;{{cite book | title=Conversion to Modernities: The Globalization of Christianity | url=https://books.google.com/?id=P6BhSU8DbMcC&amp;pg=PA131&amp;lpg=PA131| last=van der Veer| first=Peter| year=1996| page=131| publisher=Routledge| isbn=0415912741}}&lt;/ref&gt; ತಮಿಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲೆಂದು ಚಳವಳಿ ನಡೆಸಿದವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮರ್‌ ಕಲೈಗ್‌ನರ್‌ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;parithimar_kalaignar&quot;&gt;{{cite news | last= Saravanan | first= T. | title= Tamil scholar's house to be made a memorial | date= September 12, 2006 | url= http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm | work= The Hindu: Tamil Nadu | accessdate= 2008-08-10 | archive-date= 2008-12-16 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081216121119/http://www.hindu.com/2006/09/12/stories/2006091207860200.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
'ತಮಿಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ' ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ನೀಡಿದ ಜಾರ್ಜ್‌ ಎಲ್‌. ಹಾರ್ಟ್‌, 'ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಮಿಳಿಗಿಂತಲೂ ಸಂಸ್ಕೃತದತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರುತ್ತಿದ್ದರು' ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿರೋಧಿಗಳ ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.&lt;ref name=&quot;Hart&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tamilnation.org/forum/aryan/index.htm|title=Caste and the Tamil Nation|accessdate=2008-09-03|publisher=tamilnation.org}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt;
== ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಣ ==
[[File:Thyagabhoomi.gif|thumb|right|ಶಂಭು ಶಾಸ್ತ್ರಿ(ಪಾಪನಾಸಮ್ ಸಿವನ್) ಎಂಬ ಅರ್ಚಕರೊಬ್ಬರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಆರಂಭಿಸಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಆಂದೋಲನಗಳ ಬಗ್ಗೆ 1939ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ತ್ಯಾಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೆ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.]] 
ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಮಿಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ ೩%ರಷ್ಟಿದ್ದರೂ, ಅವರ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಚಿತ್ರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಯ್ಯರ್‌ ಜನರನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.
ಸಂಗಮ್‌ ಕವಿಗಳ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;krishnaswamip47&quot;&gt;ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌, ಪುಟ ೪೭&lt;/ref&gt; ಆರಂಭಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯುಗದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]ವನ್ನು ದಮನಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂತರನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;krishnaswamip47&quot;&gt;ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌, ಪುಟ ೫೧&lt;/ref&gt; 
ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ಗಳು ಮುದ್ರಣಾ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಶಂಸಾರ್ಹ ಪ್ರಸಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ಕಿರುತೆರೆ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಾತ್ರಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.
ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ, ಯೋಗದ ಬಗೆಗಿನ ''ತಿರುಮಂದಿರಂ'' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೇಲೆ ಟೀಕಾಪ್ರವಾಹ ಹರಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಜ್ಞಾತ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Zvelebilp226&quot;&gt;ಝ್ವೆಲೆಬಿಲ್‌, ಪುಟ ೨೨೬&lt;/ref&gt; ಆದರೂ, ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆಯು ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;missionaries&quot;&gt;{{cite book | title=Encyclpopaedia of Indian Literature | year=1992| page=3899| publisher=Sahitya akademi| isbn=8126012218, ISBN 978-81-260-1221-3 | isbn-status=May be invalid - please double check}}&lt;/ref&gt;  ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಇಯೊತಿ ಥಾಸ್‌, ಮರಿಮಲೈ ಅಡಿಗಲ್‌, ಪೆರಿಯರ್‌, ಭಾರತಿದಾಸನ್‌, ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಿ. ಎನ್‌. ಅಣ್ಣಾ ದೊರೈ ಹಾಗೂ ಜಸ್ಟಿಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿ ನಾಯಕರು ಹಾಗೂ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದ್ರಾವಿಡರ ಕಳಗಂ ಮುಖಂಡರ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ವಿರೋಧಿ ವಾಗ್ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;vellalars_tamil_militarism&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tamilnation.org/forum/sivaram/920901lg.htm|title= Part 8: The Twin Narratives of Tamil Nationalism|accessdate=2008-09-03|year=1992|author=Sachi Sri Kantha|work=Selected Writings by Dharmeratnam Sivaram (Taraki)}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;periyarp10&quot;&gt;ರಿವೊಲ್ಟ್‌, ಪುಟ ೧೦&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;periyarp11&quot;&gt;ರಿವೊಲ್ಟ್‌, ಪುಟ ೧೧&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;periyarp12&quot;&gt;ರಿವೊಲ್ಟ್‌, ಪುಟ ೧೨&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;periyarp13&quot;&gt;ರಿವೊಲ್ಟ್‌, ಪುಟ ೧೩&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aryamayai&quot;&gt;{{cite book | title=Polyethnicity in India and Canada: Possibilities for Exploration| url=https://archive.org/details/polyethnicityini0000pala| last=Palanithurai| first=Ganapathy| year=1997| page=[https://archive.org/details/polyethnicityini0000pala/page/107 107]| publisher=M. D. Publications Pvt. Ltd.| isbn=8175330392, ISBN 978-81-7533-039-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;a_survey_of_hinduism&quot;&gt;{{cite book | title=A survey of Hinduism| last=K. Klostermaier| year=1994| page=300| publisher=SUNY Press| isbn=0791421090, ISBN 978-0-7914-2109-3}}&lt;/ref&gt;
 
೧೯೪೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ ಪಕ್ಷವು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;DMK_massmedia&quot;&gt;{{cite book | title=Competitive Elections in Developing Countries| url=https://books.google.com/?id=x6RgvJ1ni3wC&amp;pg=PA62&amp;lpg=PA62| last=Özbudun| first=Ergun| coauthors=Myron Weiner| year=1987| page=62| publisher=Duke University Press| isbn=0822307669}}&lt;/ref&gt; ೧೮೯೫೨ರ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಪರಾಶಕ್ತಿ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ವಿರೋಧಿ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Parasakthi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2006/06/12/stories/2006061206151100.htm|title=Films and the politics of convenience|accessdate=2008-07-20|publisher=idlebrain.com|author=A. Srivathsan|archive-date=2006-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20060613192240/http://www.hindu.com/2006/06/12/stories/2006061206151100.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{{See|Portrayal of Tamil Brahmins in popular media}}
== ಪ್ರಮುಖ ಅಯ್ಯರ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ==
ಆರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ಐಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದ ಅಗತ್ಯರ್‌, ತೋಲ್ಕಪ್ಪಿಯಾರ್‌, ಪರಿಮೆಲಳಗರ್‌ ಹಾಗೂ ನಕ್ಕಿನರ್ಕಿನಿಯರ್‌ ಋಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಡಿತರು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದರು..&lt;ref name=&quot;zvelebil_companion_agathiar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;the_tamil_plutarch_p107&quot; /&gt; ೧೮೦೦ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಈ ಸಮುದಾಯದ ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;history_of_south_india&quot;&gt;{{cite book | title=A History of South India from Prehistoric Times to the Fall of Vijayanagar: from prehistoric times to the fall of Vijayanagar| last=Sastri| first=K. A. Nilakanta| year=1966| page=289| publisher=Oxford University Press | isbn=0195606868}}&lt;/ref&gt; ತ್ಯಾಗರಾಜ, ಶ್ಯಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತತ್ರಯರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗಣ್ಯಪುರುಷರ ಪ್ರಥಮ ದೃಢೀಕರಣವಾಗಿದೆ. ಇವರಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಬದುಕಿದ್ದವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳೆಲ್ಲವು ಅರೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿರುವಂತೆ ಕಂಡಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.&lt;ref name=&quot;the_tamil_plutarch_p57&quot;&gt;ದಿ ತಮಿಳ್‌ ಪ್ಲುಟಾರ್ಕ್‌, ಪುಟ ೫೭&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;the_tamil_plutarch_p65&quot;&gt;ದಿ ತಮಿಳ್‌ ಪ್ಲುಟಾರ್ಕ್‌, ಪುಟ ೬೫&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tyagaraja_cult_historicity&quot;&gt;{{cite book | title=The Tyāgarāja cult in Tamilnāḍu: A Study in Conflict and Accommodation| last=Ghose| first=Rajeshwari| year=1996| page=10| publisher=Motilal Banarsidass Publ| isbn=81-208-1391-X, ISBN 978-81-208-1391-5}}&lt;/ref&gt; 
ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯರ್‌ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ಗಳದ್ದೇ ಸಿಂಹಪಾಲು.&lt;ref name=&quot;elite_formation&quot;&gt;* {{Cite document| title=Elite Formation in Nineteenth Century South India, Proceedings of the First International Conference on Tamil Culture and History|publisher=Kuala Lumpur: University of Malaysia Press|year=1968|author=Robert Eric Frykenberg| postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;slaterp168&quot;&gt;ಸ್ಲೇಟರ್‌, ಪುಟ ೧೬೮&lt;/ref&gt; ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ''ದಿವಾನ'' ರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದರು (ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ಗಳು).&lt;ref name=&quot;fragments_of_a_life&quot;&gt;{{cite book | title=Fragments of a Life: A Family Archive| url=https://archive.org/details/isbn_2908189013119| last=Sivaraman| first=Mythily| year=2006| page=[https://archive.org/details/isbn_2908189013119/page/4 4]| publisher=Zubaan| isbn=8189013114, ISBN 978-81-89013-11-0}}&lt;/ref&gt; ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಷಯ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಸರ್‌ ಟಿ. ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್‌, ಸರ್‌. ಪಿ. ಎಸ್‌. ಶಿವಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್‌, ಶೃಂಗಸುಬ್ಬಯ್ಯರ್‌, ಸರ್‌ ಕೆ. ಶೇಷಾದ್ರಿ ಅಯ್ಯರ್‌, ಸರ್‌ ಎಸ್‌. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅಯ್ಯರ್‌‌ ಹಾಗೂ ಸಿ. ಪಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್‌ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಕಾನೂನು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;elite_formation&quot; /&gt; ಇದೇ ಸಮಯ, ಇವರೆಲ್ಲರೂ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಾರತಿ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲರಾದರು.
{{See|List of Iyers}}
== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
{{Portal|Society}}
* ದ್ರಾವಿಡ್‌ (ಉಪನಾಮ)
* ಮುಂದುವರೆದ ಜಾತಿಗಳು
* ಮುಳುಕನಾಡು
* ಸ್ಮಾರ್ತ
== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{reflist|2}}
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
* &lt;cite id=&quot;G. S. Ghurye&quot;&gt;{{cite book | title=Caste and Race in India| last= Ghurye| first= G. S. | authorlink= |coauthors=| year=1991| publisher= Popular Prakashan| location=Bombay | isbn=0836418379}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;ptsrinivasaiyengar&quot;&gt;{{cite book | title=History of the Tamils from the Earliest Times to 600 A. D.| last= Iyengar| first= P. T. Srinivasa | authorlink= P. T. Srinivasa Iyengar|coauthors=| year=1929| publisher= | location=}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;universalhistory_1781&quot;&gt;{{cite book | title=The Modern part of an universal history from the Earliest Account of Time, Vol VI| last=T. Osborne, C. Hitch, A. Millar, John Rivington, S. Crowder, B. Law &amp; Co, T. Longman, C. Ware| first=| authorlink= |coauthors=| year=1781| publisher= Oxford University| location=London}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;Folk Songs of Southern India&quot;&gt;{{cite book | title=The Folk songs of Southern India| url=https://archive.org/details/folksongssouthe00govegoog| last= E. Gover| first= Charles| authorlink= |coauthors=| year=1871| publisher= Higginbotham &amp; Co.| location=Madras}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;Castes and Tribes of Southern India&quot;&gt;{{cite book | title=[[Castes and Tribes of Southern India]] Volume I - A and B| last=Thurston| first=Edgar| authorlink= Edgar Thurston|coauthors=[[K. Rangachari]]| year=೧೯೦೯| publisher=Government Press| location=Madras}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;Ritualizing on the Boundaries&quot;&gt;{{cite book | title=Ritualizing on the Boundaries: Continuity and Innovation in the Tamil Diaspora| last=W. Clothey| first=Fred| authorlink=|coauthors=| year=2006| publisher=University of South Carolina| location=|isbn=1570036470, ISBN 978-1-57003-647-7}}&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=&quot;P. V. Manickam Naicker&quot;&gt;{{cite book | title=The Tamil Alphabet and its Mystic Aspect| last=Naicker| first=P. V. Manickam| year=1917| isbn=8120600207 | publisher=Asian Educational Services,India}}&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=&quot;Slater&quot;&gt;{{cite book | title=The Dravidian Elements in Indian Culture| last=Slater| first=Gilbert| year=1924| publisher=E. Benn Limited|authorlink=Gilbert Slater}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;Cochin, Its past and present&quot;&gt;{{cite book | title=Cochin, Its Past and its Present| last=Day| first=Francis| authorlink=Francis Day|coauthors=| year=1861| publisher=Gantt Brothers| location=Madras}}&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=&quot;Pathmanathan&quot;&gt;{{cite book | title=The Kingdom of Jaffna| last=Pathmanathan| publisher=Arul M. Rajendran| year=1978}}&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=&quot;Migration and Urbanization among Tamil Brahmans&quot;&gt;{{cite book | title=From Landlords to Software Engineers: Migration and Urbanization among Tamil Brahmans | url=http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=1631996| last=Fuller| first=C. J.| coauthors=Haripriya Narasimhan| year=2008| publisher=London School of Economics and Political Science}}&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=&quot;Home Life in India&quot;&gt;{{cite book | title=Home Life in India| last=Finnemore| first=John| year=1919| publisher=A &amp; C Black Ltd.}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;Zvelebil&quot;&gt;{{cite book | title=The Smile of Murugan on Tamil Literature of South India| url=https://archive.org/details/smileofmuruganon0000zvel| last=Zvelebil | first=Kamil| authorlink=Kamil Zvelebil| year=1973| publisher=BRILL| isbn=9004035915}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;Companion Studies to the History of Tamil Literature&quot;&gt;{{cite book | title=Companion Studies to the History of Tamil Literature | url=| last=V. Zvelebil| first=Kamil|year=1992| publisher=BRILL| isbn=9004093656 | author=link=Kamil Zvelebil}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;Krishnaswami Aiyangar&quot;&gt;{{cite book | title=Some Contributions of South India to Indian Culture| url=https://archive.org/details/somecontribution00skri| last=Aiyangar| first=S. Krishnaswami| year=1919| publisher=University of Calcutta|authorlink=S. Krishnaswami Aiyangar | isbn=8120609999}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;Brahmin Women&quot;&gt;{{cite book | title=Brahmin Women| last=Ghosh| first=G. K.| coauthors=Shukla Ghosh| year=2003| publisher=Firma KLM| isbn=8171021077 | isbn-status=May be invalid - please double check}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;The Tamil Plutarch&quot;&gt;{{cite book | title=The Tamil Plutarch, containing a summary account of the lives of poets and poetesses of Southern India and Ceylon | last=Chitty| first=Simon Casie| pages=| year=1859| publisher=Ripley &amp; Strong| location=Jaffna}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;Revolt&quot;&gt;{{cite journal| author=E. V. Ramasami| title=Is this Nationalism?| authorlink=Periyar E. V. Ramasami| journal=The Revolt| date=March 27, 1929| page=| url=http://www.evrperiyar-bdu.org/downloads/evrspeach.pdf| format=PDF| access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29, 2010| archive-date=ಜುಲೈ 26, 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110726042858/http://www.evrperiyar-bdu.org/downloads/evrspeach.pdf| url-status=dead}}&lt;/cite&gt;
== ಮುಂದಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==
* {{cite book | title=Brahmin &amp; Non-Brahmin : genealogies of the Tamil political present| last=Pandian| first=M. S. S. Pandian| year=2007| id=ISBN - 8178241625}}
* {{cite book | title=Play, Symbolism, and Ritual: A Study of Tamil Brahmin Women's Rites of Passage (American University Studies Series XI, Anthropology and Sociology) (Hardcover)| last=K. Duvvury| first=Vasumathi| year=1991| publisher=Peter Lang Pub Inc| isbn=978-0820411088}}
* {{cite book | title=Origin and Early History of Śaivism in South India| url=https://archive.org/details/originearlyhisto0000sada| last=Sadananda| year=1939| publisher=University of Madras}}
* {{cite book | title=Aryans, Jews, Brahmins: Theorizing Authority Through Myths of Identity| last=Figueira| first=Dorothy Matilda|year=2002| publisher=SUNY Press| isbn=0791455319, ISBN 978-0-7914-5531-9}}
* {{cite book | title=Brahmins Through the Ages: Their Social, Religious, Cultural, Political, and Economic Life| last=Sharma| first=Rajendra Nath|year=1977| publisher=Ajanta Publications}}
* {{cite book | title=Agastya in the Tamil land| url=https://archive.org/details/agastyaintamilla00sivarich| last=Pillai| first=K. N. Sivaraja|year=| publisher=University of Madras}}
* {{cite book | title=Brahmin Priest of Tamil Nadu| url=https://archive.org/details/brahminpriestoft0000subr| last=Subramaniam| first=Kuppu|year=1974| publisher=Wiley | isbn=0470835354}}
* &lt;cite id=&quot;Periyar Speeches and Writings&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=hgb-MKcsSR0C|title=E. V. Ramasami's Writings and Speeches|accessdate=2008-08-13|publisher=American Research Press|author=W. B. Vasantha Kandasamy, F. Smarandache, K. Kandasamy, Florentin Smarandache|work=Fuzzy and Neutrosophic Analysis of Periyar's Views on Untouchability|isbn=9781931233002|date=2005-12-01}}&lt;/cite&gt;
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/centuryofchangec0000yana|title=A Century of Change: Caste and Irrigated Lands in Tamilnadu, 1860s-1970s|year=1996|publisher=Manohar|author=Haruka Yanagisawa|work=|isbn=8173041598, ISBN 978-81-7304-159-4|isbn-status=May be invalid - please double check}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/castenationalism0000pand|title=Caste, Nationalism and Ethnicity: An Interpretation of Tamil Cultural History and Social Order|year=1987|publisher=Popular Prakashan|author=Jacob Pandian|work=|isbn=0861321367, ISBN 978-0-86132-136-0}}
*{{cite book | last = Pathmanathan | first = Sivasubramaniam | title = The Kingdom of Jaffna:Origins and early affiliations  | publisher = Ceylon Institute of Tamil Studies | year= 1974 | location = Colombo | isbn = | pages = 171–173 }}
== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{sisterlinks}}
*{{official|http://www.thambraas.com|Tamil Nadu Brahmanar Sangam (THAMBRAAS) or the Tamil Nadu Brahmin Association}}
*[http://www.tamilbrahmins.com ''ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ'' ವೇದಿಕೆ]
*[http://www.keralaiyers.com ಕೇರಳ ಅಯ್ಯರ್‌ ಸಮುದಾಯದ ಅಂತರಜಾಲತಾಣ]
*[http://www.kuzhalmannamagraharam.info/ ಕುಳಾಲ್‌ಮನ್ನಗ್ರಹಾರಮ್‌ ಎಂಬ ಕೇರಳ ಅಯ್ಯರ್‌ ಅಗ್ರಹಾರದ ಅಂತರಜಾಲತಾಣ]
*[http://www.anikode.com ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ ಸನಿಹ ಅನಿಕೋಡ್‌ ಅಗ್ರಹಾರಮ್‌ನ ಅಂತರಜಾಲತಾಣ]{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Articles with inconsistent citation formats]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಉಪನಾಮಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಾತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪಂಗಡಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ]]
[[ವರ್ಗ:ಜಾತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>c6v961onbkmu2kbrpr080thbi1ulp2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಹಾವು ಕಡಿತ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26091</id>
    <revision>
      <id>1428765</id>
      <parentid>1381835</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T07:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132644" sha1="3jt33prc5p0cyucedpkks0mq41fjw4u" xml:space="preserve">{{Infobox disease| 
  Name           = Snakebite |
  Image          = Cobra hood.jpg |
  Caption        = Cobra ''[[Naja naja]]'' |
  DiseasesDB     = 29733 |
  ICD10          = {{ICD10|T|63|0|t|51}}, T14.1, W59 (nonvenomous), X20 (venomous) |
  ICD9           = {{ICD9|989.5}}, {{ICD9|E905.0}}, {{ICD9|E906.2}} |
  ICDO           = |
  OMIM           = |
  MedlinePlus    = 000031 |
  eMedicineSubj  = med |
  eMedicineTopic = 2143 |
  MeshID         = D012909 |
}}
'''ಹಾವು ಕಡಿತ'''ವು [[ಹಾವು|ಹಾವಿನ]] ಕಡಿತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[ಗಾಯ]]. ಇದು ಅನೇಕ ವೇಳೆ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳ]] ವಿಷದಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ರಂಧ್ರದ ಗಾಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ವಿಷ ಒಳಸೇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾವಿನ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ವಿಷಯುಕ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಎರೆಗಳನ್ನು ವಿಷದ ಬದಲಾಗಿ ಸಂಕೋಚಿಸಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ, ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಾವುಗಳು [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕಾ]]ವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot; /&gt; ಹಾವುಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ತಮ್ಮ ಎರೆಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಚ್ಚುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಕಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಹಾವುಗಳ ದೈಹಿಕ ನೋಟ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅವುಗಳ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗಮನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;SVDK&quot;&gt;{{Cite journal|year=2007 |title=Snake Venom Detection Kit: Detection and Identification of Snake Venom |publisher=CSL Limited|url=http://www.csl.com.au/docs/92/398/SVDK_Product_Leaflet.pdf|accessdate=2009-11-24 |quote=The physical identification of Australian and Papua New Guinean snakes is notoriously unreliable. There is often marked colour variation between juvenile and adult snakes and wide size, shape and colour variation between snakes of the same species. Reliable snake identification requires expert knowledge of snake anatomy, a snake key and the physical handling of the snake|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080721155355/http://www.csl.com.au/docs/92/398/SVDK_Product_Leaflet.pdf|archivedate=2008-07-21}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;White2006&quot;&gt;{{Cite journal |last1=White |first1=Julian |year=2006 |title=Snakebite &amp; Spiderbite: Management Guidelines |publisher=Department of Health, Government of South Australia |location=Adelaide |pages=1–71 |url=http://www.health.sa.gov.au/DesktopModules/SSSA_Documents/LinkClick.aspx?tabid=57&amp;mid=403&amp;table=SSSA_Documents&amp;field=ItemID&amp;id=257&amp;link=C%3A%5CDocuments+and+Settings%5Cdhc000033%5CDesktop%5CA+HEAT+(Store)%5CSA+Snakebite+Guide+screenres.pdf |isbn=0730895513 |accessdate=2009-11-24 |quote=The colour of brown snakes is very variable and misleading for identification purposes. They may be brown, red brown, grey, very dark brown and may be plain in color, have speckling, stripes or bands, or have a dark or black head |archive-date=2009-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091112034739/http://www.health.sa.gov.au/DesktopModules/SSSA_Documents/LinkClick.aspx?tabid=57&amp;mid=403&amp;table=SSSA_Documents&amp;field=ItemID&amp;id=257&amp;link=C%3a%5cDocuments+and+Settings%5cdhc000033%5cDesktop%5cA+HEAT+(Store)%5cSA+Snakebite+Guide+screenres.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ಪರಿಣಾಮವು, ಹಾವಿನ ಜಾತಿ, ಹಾವು ಕಚ್ಚಿದ ದೇಹದ ಭಾಗ, ಒಳಸೇರಿದ ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣ, ಮತ್ತು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ಹಲವಾರು ಸಂಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಯದ ಮತ್ತು ಭೀತಿಯ ಭಾವನೆಗಳು ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಬಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ [[ಹೃದಯ]] ಹಾಗೂ [[ವಾಂತಿ|ವಾಕರಿಕೆಯಂತಹ]] ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಿತ [[ನರಮಂಡಲ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಧನವಾಗಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kitchens1987&quot; /&gt; ವಿಷಯುಕ್ತವಲ್ಲದ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತಗಳೂ ಗಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹಾವಿನ [[ಹಲ್ಲು|ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ]] ಉಂಟಾಗುವ ಸಿಗಿತಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮರೂಪಿ [[ಸೋಂಕು|ಸೋಂಕಿನಿಂದ]]. ಹಾವಿನ ಕಡಿತವು ಅತಿಸಂವೇದನಶೀಲತೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದು, ಅದು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾವಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹಾವುಗಳು ವಾಸವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ [[ಚಿಕಿತ್ಸೆ|ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು]] ಇತರ ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳಿಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ಉಂಟಾದ [[ಮರಣ|ಮರಣಗಳ]] ಪ್ರಮಾಣವು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮರಣಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದರೂ, ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಪನ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆತಂಕಕಾರಿಯಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ,&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chippaux 1998&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gutierrez2007&quot; /&gt; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]], ಮತ್ತು ಉಪ-ಸಹಾರಾದ [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾದ]] ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಡಿತಗಳ ದಾಖಲೆಯಿದೆ, ನವ ಉಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷುವದೀಯ ಹಾಗೂ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮರಣದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chippaux 1998&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gutierrez2007&quot; /&gt; ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜನರು ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ,&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot; /&gt; ಆದರೂ ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರೋಧಕ ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಚಪ್ಪಲಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕರ ಹಾವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು.

==ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗು ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು==
[[File:Snake bite symptoms.png|thumb|ಯಾವುದೇ ಹಾವು ಕಡಿದಾಗ ಕಾಣಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು.&lt;ref name=MedlinePlus/&gt;&lt;ref&gt;Health-care-clinic.org &gt; ಸ್ನೇಕ್ ಬೈಟ್ ಫಸ್ಟ್ ಏಯ್ಡ್ - ಸ್ನೇಕ್‌ಬೈಟ್ 21 ಮಾರ್ಚ್, 2009ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಎಂ‌ಡಿಕನ್ಸಲ್ಟ್‌ ದಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ಚಿತ್ರ&gt; ಪೇಶೆಂಟ್ ಎಜುಕೇಶನ್ &gt; ವೂಂಡ್ಸ್, ಕಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಪಂಚರ್ಸ್, ಫಸ್ಟ್ ಏಯ್ಡ್ ಫಾರ್&lt;/ref&gt; ಆದರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಾವಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೂ ಇರುವ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿವೆ.&lt;ref name=MedlinePlus&gt;MedlinePlus &gt; ಸ್ನೇಕ್ ಬೈಟ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಟಿಂಟಿನಲ್ಲಿ ಜೆಇ, ಕೆಲೆನ್ ಜಿಡಿ, ಸ್ಟಾಪ್‌ಸಿನ್ಸ್‌ಕಿ ಜೆ‌ಎಸ್, ಸಂಪಾದಕರು.

ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಮೆಡಿಸಿನ್ : ಎ ಕಾಂಪ್ರಹೆನ್ಸಿವ್ ಸ್ಟಡಿ ಗೈಡ್. ಆರನೇ ಎಡಿಶನ್. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಎನ್‌ವೈ: ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾ ಹಿಲ್; 2004. ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ದಿನಾಂಕ: 2/27/2008. ಸ್ಟೀಫನ್ ಸಿ. ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಕೋಸ್ಟಾ, ಎಂಡಿ, ತುರ್ತುಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗ, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ವಿಎ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಓಆರ ರಿಂದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗೊಂಡಿದ್ದೆ ವೆರಿಮೆಡ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಪುನರ್‌ವಿಮರ್ಶೆಗೊಂಡು ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸಿದ.ಡೇವಿಡ್ ಜೀವ್,ಎಂಡಿ, ಎಂಎಚ್‌ಎ,ವೈಧ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಎ.ಡಿ.ಎ.ಎಂ., ಇನ್‌ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್. 19ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ಮಾರ್ಚ್, 2009&lt;/ref&gt;]]
[[File:Tissue necrosis following bite from Bothrops asper PLoS Medicine.jpg|thumb|ಬೊಥ್ರೋಪ್ಸ್ ಆ್ಯಸ್ಪರ್ ವಿಷವು ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ ನಂತರ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಗಾಯದಿಂದ ಗ್ಯಾಂಗ್ರೀನ್ ಅಥವಾ [[ಕ್ಷಯ|ಕ್ಷಯರೋಗ]] ಉಂಟಾಗುವುದು. ಎಕ್ವೇಡೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ 11-ವರ್ಷದ ಗಾಯಾಳು ಹುಡುಗನಿಗೆ ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Nor-C&amp;L04&quot;&gt;ನೋರಿಸ್ ಆರ್. 2004. ವೆನಾಮ್ ಪಾಯಿಸನಿಂಗ್ ಇನ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರೆಪ್ಟೈಲ್ಸ್. ಇನ್ ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್ ಜೆ‌ಎ, ಲ್ಯಾಮರ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂಡಬ್ಲ್ಯೂ. 2004. ದ ವೆನಾಮಸ್ ರೆಪ್ಟೈಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಹೆಮಿಸ್ಪೀಯರ್. ಕಾಮ್‌ಸ್ಟಾಕ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್,ಇಥಾಕಾ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್. 870 ಪುಪು. 1500 ಪ್ಲೇಟ್ಸ್. ISBN 0-8014-4141-2.&lt;/ref&gt;]]

ಎಲ್ಲಾ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ಸಹಿಸಲಾಗದ [[ಭಯ]], ಭೀತಿ, ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಇವುಗಳು ಪಿತ್ತೋದ್ರೇಕ ಮತ್ತು ವಾಂತಿ, [[ಅತಿಸಾರ]], ತಲೆಸುತ್ತು, ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗುವಿಕೆ, ಹೃದಯಾತಿಸ್ಪಂದನ, ಮತ್ತು ಶೀತ, ತೇವ ಚರ್ಮ ಮುಂತಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kitchens1987&quot;&gt;{{Cite journal| author = Kitchens C, Van Mierop L|title = Envenomation by the Eastern coral snake (Micrurus fulvius fulvius). A study of 39 victims| url = https://archive.org/details/sim_jama_1987-09-25_258_12/page/1615|journal = JAMA|volume = 258|issue = 12|pages = 1615–18|year = 1987|pmid = 3625968|doi = 10.1001/jama.258.12.1615}}&lt;/ref&gt; [[ದೂರದರ್ಶನ]], [[ಸಾಹಿತ್ಯ]], ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಹೈಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಭಾಗಶಃ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡವನು ಮರಣವು ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಸಮಪರ್ಕವಾದ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ.

ಶುಷ್ಕ ಹಾವು ಕಡಿತಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಷಯುಕ್ತವಲ್ಲದ ಜಾತಿಗಳ ಹಾವುಗಳಿಂದಾದ ಕಡಿತಗಳು ಕೂಡ ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಗಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿವೆ: ಸರಿಯಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗದ ಹಾವಿನ ಕಡಿತವು ಸೋಂಕಾಗಬಹುದು (ಅನೇಕ ವೇಳೆ [[ಮಂಡಲ ಹಾವು|ಮಂಡಲ ಹಾವಿನ]] ಕಡಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದವರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಆ ಹಾವುಗಳ ವಿಷದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಆಳವಾದ ರಂಧ್ರ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ), ಕಡಿತವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಅತಿಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹಾವಿನ [[ಲಾಲಾರಸ|ಜೊಲ್ಲು]] ಹಾಗೂ ವಿಷದ ಹಲ್ಲುಗಳು ''ಕ್ಲೋಸ್ಟ್ರಿಡಿಯಮ್ ಟೆಟಾನಿ'' [[ರೋಗ|ರೋಗವನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಪಾಯಕರವಾದ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ|ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿ]] ಸೋಂಕುಕಾರಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಸೋಂಕು ಹರಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವು ಕಡಿತಗಳು, ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಾವಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಡಿತವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲದಿರಲಿ, ಕೆಲವು ವಿಧದ ಸ್ಥಾನಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. 90% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ನೋವು|ನೋವಿರುತ್ತದೆ]] ಮತ್ತು ಆ ಭಾಗವು ಕೆಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಕಡಿತದ ಜಾಗದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt; ಮಂಡಲ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು [[ನಾಗರಹಾವು|ಕೋಬ್ರಾ]]ಗಳ ಕಡಿತವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಭಾಗದ ಅಂಗಾಂಶವು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 5 ನಿಮಿಷದ ಒಳಗಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಊದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gutierrez2007&quot; /&gt; ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ರಕ್ತಸ್ರಾವ|ರಕ್ತಸ್ರಾವವೂ]] ಆಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಗುಳ್ಳೆಯಾಗಬಹುದು. ಕುಳಿಮೂತಿ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತಗಳ ಇತರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ಅತಿನಿದ್ರೆ, ಅಶಕ್ತತೆ, ಪಿತ್ತೋದ್ರೇಕ, ಮತ್ತು ವಾಂತಿ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gutierrez2007&quot; /&gt; ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಜೀವ-ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಅವುಗಳು ವಿಪರೀತ [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]], ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ವೇಗವಾದ [[ಉಸಿರಾಟ]], ತೀವ್ರವಾದ ಹೃದಯಾತಿಸ್ಪಂದನ, ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ, ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ವೈಫಲ್ಯ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gutierrez2007&quot; /&gt;

ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿ, ಮೊಜಾವ್ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು, ಕೋರಲ್ ಹಾವು, ಮತ್ತು ಚುಕ್ಕೆಗಳುಳ್ಳ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಡಿತಗಳು ಗಂಭೀರ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt; ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವಿನಂತಹ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಹಾವುಗಳಿಂದ ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಒಂದು &quot;ರಬ್ಬರಿನಂತಹ,&quot; &quot;ಮಿಂಟ್‌ನಂತಹ,&quot; ಅಥವಾ &quot;ಲೋಹದಂತಹ&quot; ರುಚಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt; ಉಗುಳುವ ಕೋಬ್ರಾಗಳು ಮತ್ತು ರಿಂಕ್‍ಹಾಲ್ಸ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷವನ್ನು ಉಗುಳಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ನೋವು, ಆಪ್ಥಲ್‌ಮೊಪಾರೆಸಿಸ್, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವೇಳೆ [[ದೃಷ್ಟಿ ಹಾನಿ|ಕುರುಡತನಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Warrell1976&quot;&gt;{{Cite journal|last=Warrell |first=David A. |coauthors=L. David Ormerod |year=1976|title=Snake Venom Ophthalmia and Blindness Caused by the Spitting Cobra (Naja Nigricollis) in Nigeria |journal=The American Society of Tropical Medicine and Hygiene |volume=25 |issue=3 |pages=525–9 |url=http://www.ajtmh.org/cgi/content/abstract/25/3/525 |accessdate=2009-09-05 |pmid=1084700}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ismail1993&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ismail |first=Mohammad |coauthors=Abdullah M. Al-Bekairi, Ayman M. El-Bedaiwy, Mohammad A. Abd-El Salam |year=1993 |title=The ocular effects of spitting cobras: I. The ringhals cobra (Hemachatus haemachatus) Venom-Induced corneal opacification syndrome |url=https://archive.org/details/clinical-toxicology_1993_31_1/page/31 |journal=Clinical Toxicology |volume=31 |issue=1 |pages=31–41 |doi=10.3109/15563659309000372 |accessdate=2009-09-05 |pmid=8433414}}&lt;/ref&gt;

[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ]] ಕೆಲವು ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಪರ್ ಹಾವುಗಳ ವಿಷದ ಒಳಸೇರಿಕೆಯು ಕೊಯಾಗುಲೊಪಥಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಅದು ಎಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ [[ಬಾಯಿ|ಬಾಯಿಯಿಂದ]], [[ಮೂಗು|ಮೂಗಿನಿಂದ]] ನಿರಂತರವಾಗಿ ರಕ್ರಸ್ರಾವವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತುಂಬಾ ಹಳೆಯದಾದ, ವಾಸಿಪಡಿಸಬಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬರುವ ಗಾಯಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Gutierrez2007&quot; /&gt; [[ಮೆದುಳು|ಮೆದುಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ಆಂತರಿಕ ಅವಯವಗಳಲ್ಲೂ ರಕ್ತಸ್ರಾವವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಗಳು ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕಂದಕಲೆ (ಮೂಗೇಟುಗಳು) ಅನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

[[ನಾಗರಹಾವು|ನಾಗರಹಾವುಗಳು]], [[ಕಟ್ಟುಹಾವು|ಕಟ್ಟುಹಾವುಗಳು]], [[ಮಾಂಬಾ|ಮಾಂಬಾಗಳು]], ಸಮುದ್ರ ಹಾವುಗಳು, ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳಿಂದ ಉಗುಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷಗಳು ಜೀವಾಣು ವಿಷವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ನರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಆ ಮೂಲಕ ನರವಿಷತ್ವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gutierrez2007&quot;&gt;{{Cite journal|last=Gutiérrez |first=José María |coauthors=Bruno Lomonte, Guillermo León, Alexandra Rucavado, Fernando Chaves, Yamileth Angulo |year=2007|title=Trends in Snakebite Envenomation Therapy: Scientific, Technological and Public Health Considerations |journal=Current Pharmaceutical Design |volume=13 |issue=28 |pages=2935–50 |url=http://www.icp.ucr.ac.cr/~blomonte/2007_Antivenenos_CurrPharmDesign_Gutierrez_therapy_review.pdf  |accessdate=2009-07-01 |doi=10.2174/138161207782023784 |pmid=17979738|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428034152/http://www.icp.ucr.ac.cr/~blomonte/2007_Antivenenos_CurrPharmDesign_Gutierrez_therapy_review.pdf|archivedate=2011-04-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Phillips2002&quot; /&gt; ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಸಕುತನ ಸೇರಿದಂತೆ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಪೂರ್ತಿ ದೇಹದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ಯಾರೆಸ್ಥೀಷಿಯಾ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾತನಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಕೂಡ ವರದಿಯಾಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt; ನರಮಂಡಲದ ತೊಂದರೆಗಳು ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಲ್ಲ. ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ತಕ್ಷಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಉಸಿರಾಟದ ವೈಫಲ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಬಹುದು.

ಕೆಲವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲ ಮಂಡಲ ಹಾವುಗಳು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸಮುದ್ರ ಹಾವುಗಳು ಉಗುಳಿದ ವಿಷಗಳು [[ಸ್ನಾಯು|ಸ್ನಾಯುಗಳ]] ಅಂಗಾಂಶದ ನೆಕ್ರೋಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Gutierrez2007&quot; /&gt; ದೇಹದೆಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಸ್ನಾಯು ಅಂಗಾಂಶವು ಸಾಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ರ್‍ಯಾಬ್ಡೋಮಯೊಲೋಸಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ತ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಕೋಶಗಳು [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು]] ಶೋಧಿಸಿ ಹೊರಬಿಡುವ [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ|ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ]] ತಡೆಯೊಡ್ಡಬಹುದು. ಅಲ್ಪ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ತೀವ್ರ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gutierrez2007&quot; /&gt;

==ರೋಗ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ==
ವಿಷವನ್ನು ಒಳಚುಚ್ಚುವುದು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಾವುಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿಷವನ್ನು ಸೇರಿಸದೆಯೇ ಕಚ್ಚುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಾವುಗಳು ತಮಗೆ ತಿನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ದದಾಗಿರುವ ಒಂದು [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಯ]] ಮೇಲೆ ವಿಷವನ್ನು ಉಗುಳಿ ಅದನ್ನು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುವ ಬದಲು ಅಂತಹ ಒಂದು &quot;ಶುಷ್ಕ ಕಡಿತ&quot;ವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲವು.&lt;ref name=&quot;Young2002&quot;&gt;{{Cite journal |last=Young |first=Bruce A. |coauthors=Cynthia E. Lee, Kylle M. Daley |year=2002 |title=Do Snakes Meter Venom? |journal=BioScience |volume=52 |issue=12 |pages=1121–26 |doi=10.1641/0006-3568(2002)052[1121:DSMV]2.0.CO;2 |url=http://caliber.ucpress.net/doi/abs/10.1641/0006-3568(2002)052%5B1121:DSMV%5D2.0.CO%3B2 |accessdate=2009-09-18 |quote=The second major assumption that underlies venom metering is the snake's ability to accurately assess the target |archive-date=2011-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426073529/http://caliber.ucpress.net/doi/abs/10.1641/0006-3568(2002)052%5B1121:DSMV%5D2.0.CO%3B2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶುಷ್ಕ ಕಡಿತಗಳ ಪ್ರತಿಶತವು ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ: ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅಂಜುಬುರುಕವಾಗಿರುವ ಕೋರಲ್ ಹಾವುಗಳ 50% ಕಡಿತಗಳು ವಿಷವನ್ನು ಒಳಚುಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕುಳಿಮೂತಿ ಹಾವುಗಳ 25% ಕಡಿತಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt; ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕೆಲವು ಹಾವುಗಳ ಜಾತಿಗಳು, ಅಂದರೆ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವಿನಂತಹ ಜಾತಿಗಳು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳ ಹೊಡೆತಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಡಿತಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿದ ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Young2001&quot;&gt;{{Cite journal |last=Young |first=Bruce A. |coauthors=Krista Zahn |year=2001 |title=Venom flow in rattlesnakes: mechanics and metering |journal=Journal of Experimental Biology |volume=204 |issue=Pt 24 |pages=4345–4351 |issn=0022-0949 |pmid=11815658 |url=http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/204/24/4345.pdf |accessdate=2009-09-18 |quote=With the species and size of target held constant, the duration of venom flow, maximum venom flow rate and total venom volume were all significantly lower in predatory than in defensive strikes}}&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ಶುಷ್ಕ ಕಡಿತಗಳು ಹಾವಿನಿಂದ ನಿಖರವಲ್ಲದ ಕಾಲಯೋಜನೆಯ ಕಾರಣವೂ ಆಗಿರಬಹುದು, ಹೇಗೆಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾಂಸದೊಳಕ್ಕೆ ವಿಷದ ಹಲ್ಲು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ವಿಷವು ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Young2002&quot; /&gt; ವಿಷದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಕೆಲವು ಹಾವುಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ದೊಡ್ದದಾದ ಸಂಪೀಡಕ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಅಂದರೆ ಬೊಯಿಡೀ ಮತ್ತು ಪೈಥೊನಿಡೀ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದಂತಹ ಹಾವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ ಕಡಿತಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ದೊಡ್ದ ಹಾವುಗಳು, ಶಿಕಾರಿ ಅಥವಾ ಹಾವು ತಾನೇ ಹಿಂದೆಸರಿಯುವುದರಿಂದ, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ತೀವ್ರವಾದ ಸೀಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹದಿಂದ ಮಾಂಸವನ್ನು [[ಸೂಜಿ|ಸೂಜಿಯಂತೆ]]-ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮೊನಚಾದ ಹಲ್ಲಿನಿಂದ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಷಯುಕ್ತವಾದ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತಗಳಂತೆ ಜೀವಕ್ಕೆ-ಬೆದರಿಕೆ ಒಡ್ಡುವ ಕಡಿತಗಳಂತಲ್ಲದೇ, ಕಡಿತವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕರವಾದ ಸೋಂಕುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವುಗಳು ಕಚ್ಚುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ತಮ್ಮ ಬಾಯನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತವೆ. ಅಟ್ರಾಕ್ಟಾಸ್ಪಿಡೈಡೀ ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯದ ಹಾವುಗಳು ತಮ್ಮ ಬಾಯನ್ನು ತೆರೆಯದೆಯೇ ತಮ್ಮ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಬದಿಗೆ ಮಡಚಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Deufel2003&quot;&gt;{{Cite journal |last=Deufel |first=Alexandra |coauthors=David Cundall |year=2003 |title=Feeding in Atractaspis (Serpentes: Atractaspididae): a study in conflicting functional constraints |journal=Zoology |volume=106 |issue=1 |pages=43–61 |url=http://www.minotstateu.edu/biology/pdf/AtractaspisReprint.pdf|accessdate=2009-08-25 |doi=10.1078/0944-2006-00088 |pmid=16351890|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060909142314/http://www.minotstateu.edu/biology/pdf/AtractaspisReprint.pdf|archivedate=2006-09-09}}&lt;/ref&gt;

===ಹಾವಿನ ವಿಷ===
ಹಾವುಗಳು ಮಯೋಸಿನ್ ಕಲ್ಪದ ಯಾವುದೋ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಕಸಿಸಿಕೊಂಡವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Jackson2003&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jackson |first=Kate |year=2003|title=The evolution of venom-delivery systems in snakes |journal=Zoological Journal of the Linnean Society |volume=137 |issue=3 |pages=337–354 |doi=10.1046/j.1096-3642.2003.00052.x |url=http://www.kingsnake.com/aho/pdf/menu2/jackson2002.pdf |accessdate=2009-07-25}}&lt;/ref&gt; ಟರ್ಶಿಯರಿಯ ಮಧ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವುಗಳು ಹೆನೊಫೀಡಿಯಾ ಮೇಲ್ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಹೊಂಚುದಾಳಿ ಮಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಂಕೋಚನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು. ತೆರೆದ [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು|ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು]] ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ [[ಕಾಡು|ಕಾಡುಗಳ]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಕೆಲವು ಹಾವುಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗಲು ವಿಕಸನಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಚುರುಕಾಗಿ ಬದಲಾದವು. ಆದರೆ, ಶಿಕಾರಿಯನ್ನು ಜಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಸಣ್ಣ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವಾಯಿತು, ಇದು ಹಾವಿನ ವಿಷದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Jackson2003&quot; /&gt; ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಸರೀಸೃಪ|ಸರೀಸೃಪಗಳ]] ಮೂಲ ಪೂರ್ವಜವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ, ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಏಕಮೂಲ ವರ್ಗವಾದ ಟೊಕ್ಸಿಕೊಫೆರಾದ ಮೇಲಿನ ಇತರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಹಾವಿನ ವಿಷದ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂಚಿನ ಸಮಯದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಕ್ರಿಟೀಷಿಯ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಹತ್ತಾರು ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮುಂಚಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Fry2006&quot;&gt;{{Cite journal |last=Fry |first=Bryan G.|coauthors=Nicolas Vidal, Janette A. Norman, Freek J. Vonk, Holger Scheib, S. F. Ryan Ramjan, Sanjaya Kuruppu, Kim Fung, S. Blair Hedges, Michael K. Richardson, Wayne. C. Hodgson, Vera Ignjatovic, Robyn Summerhayes, Elazar Kochva |year=2006|title=Early evolution of the venom system in lizards and snakes |journal=Nature |volume=439 |issue=7076 |pages=584–8 |pmid=16292255 |doi=10.1038/nature04328 |url=http://www.venomdoc.com/downloads/2005_BGF_Nature_squamate_venom.pdf |accessdate=2009-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051221171907/http://www.venomdoc.com/downloads/2005_BGF_Nature_squamate_venom.pdf|archivedate=2005-12-21}}&lt;/ref&gt;

ಹಾವಿನ ವಿಷವು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಾಲಾರಸವನ್ನು ಸ್ರವಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರವಾದ, ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಂಡ ಕರ್ಣಸಮೀಪಿ [[ಗ್ರಂಥಿ|ಗ್ರಂಥಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಣಿಯ [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣುಗಳ]] ಹಿಂದಿನ ಅಲ್ವಿಯೋಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಟೊಳ್ಳಾದ ವಿಷದ ಹಲ್ಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. ವಿಷವು ನೂರಾರು ಸಾವಿರ ವಿಭಿನ್ನ [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು ಕಿಣ್ವಗಳು ಕೂಡಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ಶಿಕಾರಿಯ ಹೃದಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅಂಗಾಂಶ ಅಂತಃಪ್ರವೇಶ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು (ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಷವು ತುಂಬಾ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ).

ಹಲವಾರು ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಕುಳಿಮೂತಿ ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷವು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸೈಟೋಟೊಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು, ಹೀಮೋಟೊಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು, ನ್ಯೂರೋಟೊಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು, ಹಾಗೂ ಮಯೋಟೊಕ್ಸಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ವಿಷಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ವ್ಯಾಪಕ ವಿಧದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Russell1980a&quot; /&gt; ಮುಂಚೆ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧದ ಹಾವಿನ ವಿಷವನ್ನು ಒಂದು ಬಗೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅಂದರೆ ಹೆಮೋಟೊಕ್ಸಿಕ್ ಅಥವಾ ನ್ಯೂರೋಟೊಕ್ಸಿಕ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಈ ದೋಷಯುಕ್ತ ನಂಬಿಕೆಯು ಯಾವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆಯೋ ಅಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಏಷಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಹಾವುಗಳಿಂದ ಹಾವಿನ ವಿಷಗಳ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದ್ದರೂ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಾವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.

[[ಇಲಿ|ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ]] LD&lt;sub&gt;50&lt;/sub&gt; ಮೂಲಕ ಮಾಪನ ಮಾಡಲಾಗುವಂತೆ ವಿಷದ ಬಲವು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [http://www.venomdoc.com/LD50/ld50men.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413182323/http://www.venomdoc.com/LD50/LD50men.html |date=2012-04-13 }} ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳೊಳಗೆ [[ಚರ್ಮ|ಚರ್ಮದ]] ಕೆಳಗಿನ LD&lt;sub&gt;50&lt;/sub&gt; 140-ಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಂಡಲ ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ [http://www.venomdoc.com/LD50/ld50sc.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050205125740/http://www.venomdoc.com/LD50/ld50sc.html |date=2005-02-05 }} ಇದು 100-ಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಜಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಗ್ಯಾಬೂನ್ ಮಂಡಲ ಹಾವು ಉಳಿದ ಹಾವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಏಕೈಕ ಕಡಿತದಲ್ಲಿ 5 ರಿಂದ 7 ಎಮ್‌ಎಲ್ (450 ರಿಂದ 600 ಎಮ್‌ಜಿ) ವಿಷವನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Spawls&quot;&gt;{{Cite book |title=The Dangerous Snakes of Africa |last=Spawls |first=Stephen |coauthors=Bill Branch |year=1997 |publisher=Southern Book Publishers |location=Johannesburg |isbn=1868125750 |page=192}}&lt;/ref&gt; ಒಪಿಸ್ತೋಗ್ಲೈಫಸ್ ಕೊಲುಬ್ರಿಡ್‍ಗಳು ಜೀವಕ್ಕೆ-ಆತಂಕಕಾರಿಯಾಗುವಂತಹ ವಿಷಗಳಿಂದ (ಬೂಮ್‍ಸ್ಲ್ಯಾಂಗ್‌ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ), ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗದಂತಹ ವಿಷಗಳವರೆಗೆ (ಟ್ಯಾಂಟಿಲ್ಲಾದಲ್ಲಿರುವಂತೆ) ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ವಿಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

==ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ==
[[File:RodriguezParkHoustonSnakes.JPG|thumb|ಟೆಕ್ಸಾಸ್‍ನ ಹ್ಯೂಸ್ಟನ್‍ನಲ್ಲಿನ ಸೈನ್ ಎಟ್ ಸೈಲ್ವನ್ ರೋಡ್ರಿಜ್ ಪಾರ್ಕ್, ಹಾವುಗಳಿರುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಫಲಕ]]

ಹಾವುಗಳು ತಮಗೆ ಭಯವುಂಟಾದಾಗ, ಅವುಗಳು ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದಾಗ, ಕೆರಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅಥವಾ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ದಾರಿಯಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಹಾವನ್ನು ಹೊಡೆದು ಸಾಯಿಸುವುದು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಅಪಾಯಕರ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತತ್‌ಕ್ಷಣ ಬಿಡುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾವುಗಳ ಗೋಚರಿಕೆಯು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಹಾವುಗಳ ಜಾತಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.

ಹಾವುಗಳು [[ದಂಶಕ|ದಂಶಕಗಳಂತಹ]] (ಇಲಿ, [[ಮೊಲ]], [[ಅಳಿಲು]] ಇತ್ಯಾದಿ) ತಮ್ಮ ಶಿಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ನಿಯಮಿತವಾದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಜೀವಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಹಾವುಗಳ ಭಯವನ್ನು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪಾದಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಹಾವುಗಳ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಉಪಯೋಗಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], ನವ ಉಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾಗಳಂಥ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರವಾದ ಹಾವುಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಹಾವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಾಡುಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಆತುರ ಆತುರವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವುದು ಭೂಮಿಯ ಕಂಪನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಶಬ್ದ|ಶಬ್ದವನ್ನು]] ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹಾವುಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ದೂರಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ]]ಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಹಾವುಗಳು, ಅಂದರೆ [[ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ|ಕಿಂಗ್ ಕೋಬ್ರಾ]] ಮತ್ತು ಕರಿ ಮಾಂಬಾಗಳಂತಹ ಹಾವುಗಳು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾವುಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೊಡೆದುಹಾಕುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾವು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೂ ಹೊರಬರದಿದ್ದರೆ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುವುದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಶಿಬಿರಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಂಚುಬೆಳಕುಗಳ ಬಳಕೆಯು, ಅಂದರೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸೌದೆಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯಂತಹ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಉಪಯೋಗಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಾವುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸುತ್ತುವರೆದ ಪರಿಸರದ ತಾಪಮಾನ {{convert|21|°C|°F|abbr=on}} ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ರಂಧ್ರವಿರುವ ನಾಟಗಳೊಳಗೆ ಕೈಹಾಕುವುದು, ದೊಡ್ದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕುವುದು, ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಮಾಡಬಾರದು ಅಥವಾ ಹಾವು ಅಡಗಿರುವ ಇತರ ಸಂಭವನೀಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಸೂಚನೆಯಿಲ್ಲದೇ ಸಮೀಪಿಸಬಾರದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೇರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಬಂಡೆಚಾಚುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಬಂಡೆಯ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸದೆಯೇ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹಾವುಗಳು [[ಶೀತರಕ್ತ ಪ್ರಾಣಿ|ಶೀತ-ರಕ್ತ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಬಂಡೆಗಳ ಚಾಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಿಸಿಲು|ಬಿಸಿಲಿಗೆ]] ಮೈಯೊಡ್ಡಿ ಮಲಗಿರುತ್ತವೆ.

ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಥವಾ ಹಾವುಗಳ ಮಾಲಿಕರು ಹಾವು ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೂಡ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವೆಂಬುದು ತಿಳಿದಿರಬೇಕು. ಹಾವುಗಳ ಜೊತೆ ಒಡನಾಡುವಾಗ [[ಮದ್ಯಸಾರಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ (ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ)|ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್]] ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹಾವಿನಿಂದ ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ 40% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯಾಳುಗಳು ಕಾಡು ಹಾವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಮಗೆ ತಾವು ಅಪಾಯವೊಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅಜಾಗರೂಕರಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾನಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ- ಅವರಲ್ಲಿ 40% ಜನರು ಪ್ರತಿಶತ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ತ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು (ಅಂದರೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೋಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣ) ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author = Kurecki B, Brownlee H|title = Venomous snakebites in the United States|url = https://archive.org/details/sim_journal-of-family-practice_1987-10_25_4/page/386|journal = JournAL of Family Practice|volume = 25|issue = 4|pages = 386–92|year = 1987|pmid = 3655676}}&lt;/ref&gt;

ಸತ್ತಂತೆ ಕಂಡುಬರುವ ಹಾವುಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳು ತಮ್ಮ ಬೆನ್ನು ಅಡಿಗೆ ಹಾಕಿ ಮಲಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯ ಭೀತಿಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೆದರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ [[ನಾಲಿಗೆ|ನಾಲಗೆಯನ್ನು]] ಹೊರಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಹಾವಿನ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ತಲೆಯು ಪ್ರತಿವರ್ತನದ ಮೂಲಕ ತತ್‌ಕ್ಷಣ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಕಚ್ಚುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಚೋದಿತ ಕಡಿತದ ಪರಿಣಾಮವು ಒಂದು ಜೀವಂತ ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ಪರಿಣಾಮದಷ್ಟೇ ತೀವ್ರತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author = Gold B, Barish R|title = Venomous snakebites. Current concepts in diagnosis, treatment, and management|url = https://archive.org/details/sim_emergency-medicine-clinics-of-north-america_1992-05_10_2/page/249|journal = Emerg Med Clin North Am|volume = 10|issue = 2|pages = 249–67|year = 1992|pmid = 1559468}}&lt;/ref&gt; ಸತ್ತ ಹಾವುಗಳೂ ಶಿಕಾರಿಗಳ ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ವಿಷದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ತ ಹಾವಿನ ಕಡಿತವು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಷವನ್ನು ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Suchard1999&quot;&gt;{{Cite journal |last=Suchard |first=JR |coauthors=LoVecchio F. |year=1999 |title=Envenomations by Rattlesnakes Thought to Be Dead |journal=The New England Journal of Medicine |volume=340 |issue=24 |pages=1930 |issn=0028-4793 |url=http://content.nejm.org/cgi/content/extract/340/24/1930 |accessdate=2009-09-05 |doi=10.1056/NEJM199906173402420 |pmid=10375322 |archive-date=2008-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720020449/http://content.nejm.org/cgi/content/extract/340/24/1930 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಚಿಕಿತ್ಸೆ==
ಯಾವುದೇ ಜಾತಿಯ ಹಾವಿನ ಕಡಿತವು ಜೀವಕ್ಕೆ-ಹಾನಿಕಾರಕವೋ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಸುಲಭದ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದ ಕೊಪರ್‌ಹೆಡ್ ಹಾವಿನ ಕಣಕಾಲಿನ ಮೇಲಿನ ಕಡಿತವು ಒಬ್ಬ ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಯಸ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಗಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ಮಗುವಿನ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ [[ಮುಖ|ಮುಖದ]] ಮೇಲೆ ಹಾವಿನ ಕಡಿತವು ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತದ ಪರಿಣಾಮವು ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ: ಹಾವಿನ ಗಾತ್ರ, ಭೌತಿಕ (ದೈಹಿಕ) ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಾಂಶ, ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಕಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಶ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಕಾಲು]], [[ಮುಂಡ]], [[ಸಿರೆ|ಅಭಿಧಮನಿ]], ಮತ್ತು [[ಸ್ನಾಯು]]), ಒಳಸೇರಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣ, ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gold1994&quot; /&gt; ಚುರುಕಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ ಸಂರಕ್ಷಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಶಿಫಾರಸುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

===ಹಾವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು===
ಹಾವಿನ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯು ಜಗತ್ತಿನ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಆದರ್ಶವಾದ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಸತ್ತ ಹಾವನ್ನು ರೋಗಿಯ ಜೊತೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂದು ಬರಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹಾವಿನ ಕಡಿತವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳಿಯ ಜ್ಞಾನವು ಹಾವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಾಲಿವೇಲೆಂಟ್ ಪ್ರತಿವಿಷಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾವಿನ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಂಶವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೂರು ವಿಧದ ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಾವುಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ ಮಂಡಲ ಹಾವುಗಳು, ಕಟ್ಟುಹಾವುಗಳು, ಮತ್ತು ನಾಗರಹಾವುಗಳು. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಯಾವ ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನವು ನಿಷ್ಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ವಿಧದ ಹಾವುಗಳು ಒಳಚುಚ್ಚಿದ ವಿಷದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಕಚ್ಚುವ ಹಾವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಕೋರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು,&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Pathmeswaran A, Kasturiratne A, Fonseka M, Nandasena S, Lalloo D, de Silva H|title=Identifying the biting species in snakebite by clinical features: an epidemiological tool for community surveys|journal=Trans R Soc Trop Med Hyg|volume=100|issue=9|pages=874–8|year=2006|pmid=16412486|doi=10.1016/j.trstmh.2005.10.003}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಈ ಸ್ಕೋರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಭೂಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

===ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ===
ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಾವುಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಿಷವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಹಾವು ಕಡಿತಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಹಾವಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಹಾವುಗಳಿಂದ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಜೀವನ ಪೂರ್ತಿ ಪರಿಣಾಮ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ವಿಷವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇತರ ವಿಷಗಳು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಜಾಗದ ಸುತ್ತಲೂ ತೆಳುವಾಗಿ ತೊಂದರೆಗೀಡು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಂಭನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಘಾತವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಠಿಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕೂಡ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ ಹರಡುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಹಾವುಗಳು ಒಂದು ದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೂಡ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಲೇಖನವು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಉಪಾಯವೂ ಅಲ್ಲ. ಓದುಗರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಹಾಗೂ ಉಪಾಖ್ಯಾನ ರೂಪದ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಕುರಿತು ಕೂಡ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಲಹೆಯನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಏನೇ ಆದರೂ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ:

#ರೋಗಿಯನ್ನು (ಮತ್ತು ಇತರರು, ನಿಮ್ಮನ್ನೂ ಸೇರಿ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬಾರದು ಅಥವಾ ಹಾವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ರೋಗಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡುವುದನ್ನು ನಿಧಾನಿಸಬಾರದು. ಹಾವು ಅಲ್ಲಿಂದ ಇನ್ನೂ ದೂರ ಹೋಗಿರದಿದ್ದರೆ ಮೊದಲು ಹಾವು ಕಡಿದವರನ್ನು ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕು.
#ರೋಗಿಯನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಡಬೇಕು. ತೀಕ್ಷ್ಣ ಒತ್ತಡದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗೆ ಅಪಾಯಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಯನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಡಲು ಆತನ ಹತ್ತಿರ ಜನರು ಇರಬೇಕು. ರೋಗಿಗೆ ದಿಗಿಲು ಆವರಿಸುವುದರಿಂದ ಸೋಂಕು ಹರಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಕೆಡಿಸುತ್ತದೆ.
#ಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಔಷಧ ಸಿಗುವಂತಹ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದು ರೋಗಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು.
#ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಅವಯವವು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ರಕ್ತವು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಇತರ ಅಂಗಗಳಿಂದ ವಾಪಸ್ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ರೋಗಿಯ ಹೃದಯದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು.
#ರೋಗಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ಕುಡಿಯಲು ಅಥವಾ ತಿನ್ನಲು ನೀಡಬಾರದು. ಕುಡಿಯಬಲ್ಲಂತಹ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ನೀಡಬಾರದು. ಇದು ವ್ಯಾಸೊಡೈಲೇಟರ್ ಆಗಿದ್ದು ರೋಗಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷವು ಹರಡುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯರ ನಿರ್ದೇಶನವಿಲ್ಲದೆ ರೋಗಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಉತ್ತೇಜನಕಾರಿ ಅಥವಾ ನೋವು ನಿವಾರಕ [[ಔಷಧ|ಔಷಧಗಳನ್ನು]] ನೀಡಬಾರದು.
#ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿ ಉಬ್ಬಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆಯಿದ್ದರೆ ತೆಗೆಯಬೇಕು ([[ಉಂಗುರ|ಉಂಗುರಗಳು]], ಕೈಗಡಗಗಳು, [[ಕೈಗಡಿಯಾರ|ಕೈ ಗಡಿಯಾರಗಳು]], ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳು ಇತರೆ.)
#ರೋಗಿಯು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
#ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬಾರದು.

ಅಮೇರಿಕದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಘಟನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಸಾಬೂನು|ಸೋಪು]] ಮತ್ತು [[ನೀರು|ನೀರಿನಿಂದ]] ತೊಳೆಯುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿವೆ. ಏನೇ ಆದರೂ ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕದಿಂದ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಬೇಡಿ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಶಿಫಾರಸ್ಸುದಾರರು ಹಾವು ಕಡಿತದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೊಳೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿವೆ. ಚರ್ಮ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ವಿಷದ ಗುರುತು ಇದ್ದರೆ ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ವಿಧದಿಂದ ಹಾವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇದು ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಔಷಧ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.usyd.edu.au/anaes/venom/snakebite.html |title=Treatment of Australian Snake Bites |author=Chris Thompson |work=Australian anaesthetists' website}}&lt;/ref&gt;

===ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನ===
[[File:Bundesarchiv Bild 135-KA-01-019, Tibetexpedition, Melken einer Schlange.jpg|thumb|ಮಂಡಲದ ಹಾವಿನಿಂದ ವಿಷ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಹೊರತೆಗೆದ ಹಾವಿನ ವಿಷ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಷದ ಔಷಧ ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾವು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತಹ ಹಾವು ಕಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬಳಸಿದರೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.]]

1979ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯು ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನವನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Currie2008&quot;&gt;{{Cite journal |last=Currie |first=Bart J. |coauthors=Elizabeth Canale, Geoffrey K. Isbister |year=2008|title=Effectiveness of pressure-immobilization first aid for snakebite requires further study |journal=Emergency Medicine Australasia |pmid=18549384 |volume=20 |issue=3 |doi=10.1111/j.1742-6723.2008.01093.x |pages=267–270(4) |accessdate=2009-07-23}}&lt;/ref&gt; 2009 ರಂತೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸಕ್ತ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಉಪಾಖ್ಯಾನ ಪ್ರಕರಣದ ವರದಿಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Currie2008&quot; /&gt; ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಣಿತರು ಇದರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Currie2008&quot; /&gt; ಹೀಗಾದರೂ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನ ಪದ್ಧತಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೇ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಏನೇ ಆದರೂ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಂತೆ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಹಾವು ಕಡಿದ ರೋಗಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Currie2008&quot; /&gt;

ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂಡಲದ ಹಾವುಗಳ ಸೈಟೋಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲ,&lt;ref&gt;{{Cite journal|author = Rogers I, Celenza T|title = Simulated field experience in the use of the Sam splint for pressure immobilization of snakebite|journal = Wilderness Environ Med|volume = 13|issue = 2|pages = 184–5|year = 2002|url = http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&amp;issn=1080-6032&amp;volume=013&amp;issue=02&amp;page=0184|pmid = 12092977|access-date = 2010-11-03|archive-date = 2020-01-26|archive-url = https://web.archive.org/web/20200126111404/http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&amp;issn=1080-6032&amp;volume=013&amp;issue=02&amp;page=0184|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author = Bush S, Green S, Laack T, Hayes W, Cardwell M, Tanen D|title = Pressure immobilization delays mortality and increases intracompartmental pressure after artificial intramuscular rattlesnake envenomation in a porcine model|journal = Ann Emerg Med|volume = 44|issue = 6|pages = 599–604|year = 2004|pmid = 15573035|url = http://www.llu.edu/llu/faculty/whayes/documents/2004_bush_et_al._pressure-immob.pdf|format = PDF|accessdate = 2006-06-25|doi = 10.1016/j.annemergmed.2004.06.007|archive-date = 2008-12-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20081230111450/http://www.llu.edu/llu/faculty/whayes/documents/2004_bush_et_al._pressure-immob.pdf|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal| author = Sutherland S, Coulter A|title = Early management of bites by the eastern diamondback rattlesnake (Crotalus adamanteus): studies in monkeys (Macaca fascicularis)|journal = Am J Trop Med Hyg|volume = 30|issue = 2|pages = 497–500|year = 1981|pmid = 7235137 |accessdate=2005-06-25}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ, ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳಂತಹ ನ್ಯೂರೋಟಾಕ್ಸಿಕ್ ವಿಷಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author = Rogers I, Winkel K|title = Struan Sutherland's &quot;Rationalisation of first-aid measures for elapid snakebite&quot;--a commentary|journal = Wilderness Environ Med|volume = 16|issue = 3|pages = 160–3|year = 2005|pmid = 16209471|url = http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&amp;issn=1080-6032&amp;volume=016&amp;issue=03&amp;page=0160|accessdate = 2006-06-25|archive-date = 2020-05-09|archive-url = https://web.archive.org/web/20200509090340/http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&amp;issn=1080-6032&amp;volume=016&amp;issue=03&amp;page=0160|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal| author = Sutherland S|title = Deaths from snake bite in Australia, 1981-1991|journal = Med J Aust|volume = 157|issue = 11-12|pages = 740–6|pmid = 1453996|year = 1992}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal| author = Sutherland S, Leonard R|title = Snakebite deaths in Australia 1992-1994 and a management update|journal = Med J Aust|volume = 163|issue = 11-12|pages = 616–8|pmid = 8538559|year = 1995}}&lt;/ref&gt; 1978ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧಕ ಸ್ಟ್ರಾನ್ ಸುದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್&lt;ref&gt;{{Cite journal|author = Sutherland S, Coulter A, Harris R|title = Rationalisation of first-aid measures for elapid snakebite|journal = Lancet|volume = 1|issue = 8109|pages = 183–5|year = 1979|pmid = 84206|url = http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&amp;issn=1080-6032&amp;volume=016&amp;issue=03&amp;page=0164|doi = 10.1016/S0140-6736(79)90580-4|access-date = 2010-11-03|archive-date = 2020-01-26|archive-url = https://web.archive.org/web/20200126111420/http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&amp;issn=1080-6032&amp;volume=016&amp;issue=03&amp;page=0164|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಒತ್ತಡ ಸ್ಥಂಭನ ಪದ್ಧತಿಯು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಷವು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಲು ಮತ್ತು ದುಗ್ಧನಾಳ-ವ್ಯೂಹದ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ ಜಡವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಸಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಜಡವಸ್ತುವು ಹರಿಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಒತ್ತಡ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಜಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಂಭನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ಥಿಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ದೂಡಲ್ಪಡದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು.

ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಗುಣದ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಮೂಲಕ ಒತ್ತಡ ಹಾಕುವುದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ, ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ [[ಬಟ್ಟೆ|ಬಟ್ಟೆಯನ್ನೂ]] ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಬ್ಯಾಂಡೇಜನ್ನು ಕಡಿತಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಎರಡರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಇಂಚುಗಳವರೆಗೆ (ಅಂದರೆ, ಕಡಿತಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಹೃದಯದ ಮಧ್ಯೆ) ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಬೇಕು ಮತ್ತು ಹೃದಯದತ್ತ ಅಲುಗಾಡಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಗಾಯವನ್ನು ಕೆಳಮುಖ ಮಾಡಿ ಬೆನ್ನನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿ ಮಲಗಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು [[ಕೈ]] ಅಥವಾ ಕಾಲಿನತ್ತ ಸಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಗಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇಡಬೇಕು: ಅಲುಗಾಡಿಸಬಾರದು, ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಕೈ ಪಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ತೂಗು ಹಗ್ಗವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಗಾಯಕ್ಕೆ ಅಂಟುಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವಾಗ ಕೈಯ [[ಮಣಿಕಟ್ಟು|ಮಣಿಕಟ್ಟನ್ನು]] ತಿರುಚಿ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಇದು ರಕ್ತದ ಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ''ನಿಲ್ಲಿಸಬಾರದು'' ಅಥವಾ ಸರಾಗವಾಗಿ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ಆಗದಂತೆ ಇರಬೇಕು. ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ಸರಾಗವಾಗಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯು ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನಾಗಿ ಅಂಗವನ್ನು ಬಾಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲದೆ, ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯ ಸ್ಥಂಭನ ಭಾಗವು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಮೇಲೆ ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಭಾಗದ ಗುರುತನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಾಹ್ಯ ದ್ರವಶೋಥವು ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಒತ್ತಡದ ಸ್ಥಂಭನವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ ಮಾಡಿ; ಒಂದು ವೇಳೆ ನೀವು ರೋಗದ ಚಿಹ್ನೆ ಕಂಡುಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ನೀವು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಮಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಒಂದು ಬಾರಿ ಒತ್ತಡದ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಹಾಕಿದ ಮೇಲೆ ರೋಗಿಯು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತೆರಳುವವರೆಗೆ ''ತೆಗೆಯಬಾರದು''. ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಂಭನವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ವಿಷವನ್ನು ಪರಿಮಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು 24 ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಂಡುಬರದೇ ಶುಷ್ಕ ಕಡಿತದ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಲಹರಣ; ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ತೆಗೆಯುವುದರಿಂದ ವಿಷವು ರೋಗಿಯ ದೈಹಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

=== ಪ್ರತಿವಿಷ ===
ಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಔಷಧ ಬರುವವರೆಗೆ, ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳ ವಿಷವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೇ ಮಾರಕವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;INCHEM&quot;&gt;{{Cite web |last=White |first=Julian |title=Oxyuranus microlepidotus |url=http://www.inchem.org/documents/pims/animal/taipan.htm |date=November 1991 |publisher=Chemical Safety Information from Intergovernmental Organizations |quote=Without appropriate antivenom treatment up to 75% of taipan bites will be fatal. Indeed, in the era prior to specific antivenom therapy, virtually no survivors of taipan bite were recorded. |accessdate=24 July 2009}}&lt;/ref&gt; ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿ ಎಷ್ಟೇ ಮುಂದುವರಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ವಿಷ ಒಳಸೇರಿದ್ದರೆ ಪ್ರತಿವಿಷವು ಉತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಪ್ರತಿವಿಷ ಔಷಧವನ್ನು 1895 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್‍ನ ವೈದ್ಯ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಕಾಲ್‌ಮಟೆ ಎಂಬವರು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಪ್ರತಿವಿಷ ಎಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಷವನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಯ ದೇಹಕ್ಕೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಕುದುರೆ]] ಅಥವಾ [[ಕುರಿ]]) ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಗೊಳಿಸಲು ಚುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರತಿವಿಷವನ್ನು ನಂತರ ಪ್ರಾಣಿಯ ರಕ್ತದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿವಿಷವನ್ನು ರೋಗಿಯ ಅಭಿಧಮನಿಯೊಳಕ್ಕೆ ಚುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಷದ ಕಿಣ್ವಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಅವನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಂಜಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿವಿಷ  ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ ನೀಡಬೇಕು. ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿವಿಷಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾಲಿವೇಲೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ವಿಧದ ಜಾತಿಗಳ ಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿವಿಷ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಔಷಧಿ ಮಾರಾಟ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಔಷಧಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಿಷಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಉದಾ. ಅತಿಸಂವೇದನಶೀಲತೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಲಾಭವು ಪ್ರತಿವಿಷ ಉಪಯೋಗಿಸದಿದ್ದಾಗ ಆಗಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ.

===ಅತಿ ಹಳೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು===
[[File:Snakebite kit.jpg|thumb|ಈಗ ಬಳಸಬಾರದ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯ ಹಾವುಕಡಿತದ ಔಷಧಿಯ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ.]]
ಈ ಕೆಳಗಿನ ಎಲ್ಲ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಆದರೆ, ಇಂದು ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಡಿತಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

*ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಅಂಗಕ್ಕೆ ರಕ್ತಸ್ರಾವ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ವಿಶ್ವಾಸಯುತ ಸಾಕ್ಷಿಯಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;theak&quot;&gt;{{Cite journal |author=Theakston RD |title=An objective approach to antivenom therapy and assessment of first-aid measures in snake bite |journal=Ann. Trop. Med. Parasitol. |volume=91 |issue=7 |pages=857–65 |year=1997|pmid=9625943 |doi= 10.1080/00034989760626|url=http://www.kingsnake.com/aho/pdf/menu6/theakston1997.pdf|format=PDF}}&lt;/ref&gt; ರಕ್ತಸ್ರಾವ ತಡೆಯಲು ಹಾಕುವ ಪಟ್ಟಿಯು ''ಕ್ರೋಟಲಸ್ ಡ್ಯುರಿಸ್ಸಸ್''  ಕಡಿತದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷ್ರಯೋಜಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Amaral CF, Campolina D, Dias MB, Bueno CM, Rezende NA |title=Tourniquet ineffectiveness to reduce the severity of envenoming after Crotalus durissus snake bite in Belo Horizonte, Minas Gerais, Brazil |journal=Toxicon |volume=36 |issue=5 |pages=805–8 |year=1998 |pmid=9655642 |doi= 10.1016/S0041-0101(97)00132-3|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0041-0101(97)00132-3}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ನಾಗರಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟುವ, ರಕ್ತಸ್ರಾವ ತಡೆಯುವ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೆಲವು ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Watt G, Padre L, Tuazon ML, Theakston RD, Laughlin LW |title=Tourniquet application after cobra bite: delay in the onset of neurotoxicity and the dangers of sudden release |journal=Am. J. Trop. Med. Hyg. |volume=38 |issue=3 |pages=618–22 |year=1988 |pmid=3275141 }}&lt;/ref&gt; ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದ ರಕ್ತದ ತಡೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ, ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಗ್ಯಾಂಗ್ರೀನ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇದು ಸಾವಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;theak&quot; /&gt; ಸಂಕೋಚನ ಬ್ಯಾಂಡೇಜ್ ಉಪಯೋಗವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾದುದಾಗಿದೆ.
*ಮೊದಲಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಜಾಗದಿಂದ ರಕ್ತವನ್ನು ಹೀರಿ ತೆಗೆಯಲು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಮತ್ತು ಸೋಂಕಿನ ತೊಂದರೆ ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
*ವಿಷವನ್ನು ಬಾಯಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಪಂಪ್‍ನಿಂದ ಹೀರಿ ಹೊರತೆಗೆಯುವುದು ಉಪಯೋಗಕಾರಿಯಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೊಂದರೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;pmid16781926&quot;&gt;{{Cite journal |author=Holstege CP, Singletary EM |title=Images in emergency medicine. Skin damage following application of suction device for snakebite |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-emergency-medicine_2006-07_48_1/page/105 |journal=Annals of emergency medicine |volume=48 |issue=1 |pages=105, 113 |year=2006 |pmid=16781926 |doi=10.1016/j.annemergmed.2005.12.019}}&lt;/ref&gt; 3 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಆರಂಭವಾದ ಹೀರುವಿಕೆಯು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ನಿರುಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತದೆ- ಒಳಸೇರಿದ ವಿಷದ ಒಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು-ಹೀಗೆ ಮಾನವನ ಕುರಿತು ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Alberts M, Shalit M, LoGalbo F|title=Suction for venomous snakebite: a study of &quot;mock venom&quot; extraction in a human model|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-emergency-medicine_2004-02_43_2/page/181|journal=Ann Emerg Med|volume=43|issue=2|pages=181–6|year=2004|pmid=14747805|doi=10.1016/S0196-0644(03)00813-8}}&lt;/ref&gt; [[ಹಂದಿ|ಹಂದಿಯ]] ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೀರುವಿಕೆಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯ ರೋಗವೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;pmid11055564&quot;&gt;{{Cite journal |author=Bush SP, Hegewald KG, Green SM, Cardwell MD, Hayes WK |title=Effects of a negative pressure venom extraction device (Extractor) on local tissue injury after artificial rattlesnake envenomation in a porcine model |journal=Wilderness &amp; environmental medicine |volume=11 |issue=3 |pages=180–8 |year=2000 |pmid=11055564 }}&lt;/ref&gt; ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೀರುವುದು ಬಾಯಿಯ ಲೋಳೆ ಸುರಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ತೆಳುವಾದ ಚರ್ಮವು ವಿಷವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ರಿಗ್ಸ್ ಬಿಎಸ್, ಸ್ಮಿಲ್ಸ್‌ಸ್ಟೇನ್ ಎಂಜೆ, ಕುಲಿಂಗ್ ಕೆಡಬ್ಲ್ಯೂ, ''ಎಟ್ ಅಲ್.''  ರ್ಯಾಟಲ್‌‌ಸ್ನೇಕ್ ಎನ್ವಿನೋಮೇಶನ್ ವಿತ್ ಒರೋಫ್ಯಾರಿನ್‌೦ಜೆಲ್ ಎಡಿಮಾ ಫಾಲೋವಿಂಗ್ ಎನ್ಸೆಶನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸಕ್ಷನ್(ಸಾರಾಂಶ). ಕೆನಡಾದ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌ನ ಎಎಸಿಟಿ/ಎ‌ಎಪಿಸಿಸಿ/ಎಬಿಎಂಟಿ/ಸಿಎಪಿಸಿಸಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಮಂಡನೆ ಮಂಡನೆ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 1987.&lt;/ref&gt; ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯ ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತ ಕೂಡ ರೋಗಿಯ ಗಾಯಕ್ಕೆ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು]] ಬಿಡಬಹುದು, ಇದರಿಂದ ಸೋಂಕು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
*ಬೆಚ್ಚನೆಯ ನೀರು ಅಥವಾ ಹುಳಿಯಾದ [[ಹಾಲು|ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ]] ಮುಳುಗಿಸುವುದು, ನಂತರ ಸರ್ಪಶಿಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು (ಇದನ್ನು ''ಲಾ ಪಿಯರ್ರೆ ನೊಯಿರೆ''  ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಇದು ಒಂದು ಸ್ಪಂಜು ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡಂತೆ ವಿಷವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
*[[ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಮ್ ಪರ್ಮಾಂಗನೇಟ್|ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಪರಮಾಂಗನೇಟ್‌ನ್ನು]] ಲೇಪಿಸುವುದು.
*ವಿದ್ಯುತ್ ಶಾಕ್ ನೀಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿ. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಅಧ್ಯಯನವು ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ನಿಷ್ರಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದು ವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Russell F|title=Another warning about electric shock for snakebite|url=https://archive.org/details/sim_postgraduate-medicine_1987-10_82_5/page/32|journal=Postgrad Med|volume=82|issue=5|pages=32|year=1987|pmid=3671201}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Ryan A|title=Don't use electric shock for snakebite|url=https://archive.org/details/sim_postgraduate-medicine_1987-08_82_2/page/42|journal=Postgrad Med|volume=82|issue=2|pages=42|year=1987|pmid=3497394}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Howe N, Meisenheimer J|title=Electric shock does not save snakebitten rats|journal=Ann Emerg Med|volume=17|issue=3|pages=254–6|year=1988|pmid=3257850|doi=10.1016/S0196-0644(88)80118-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Johnson E, Kardong K, Mackessy S|title=Electric shocks are ineffective in treatment of lethal effects of rattlesnake envenomation in mice|url=https://archive.org/details/sim_toxicon_1987_25_12/page/1347|journal=Toxicon|volume=25|issue=12|pages=1347–9|year=1987|pmid=3438923|doi=10.1016/0041-0101(87)90013-4}}&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ವಿಪರೀತವಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗಿಯು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಎಲ್ಲ ತಪ್ಪಾದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ಆಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಹಾನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಿರಿದಾಗಿಸಿ ರಕ್ತ ತಡೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಯು ಸರಿಯಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಆ ಅಂಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಶಾಸ್ತ್ರ==
[[File:World distribution of snakes.svg|right|thumb|ಹಾವುಗಳು ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅಂದಾಜು ನಕ್ಷೆ.]]
[[File:Number of snake envenomings (2007).svg|right|thumb|ಹಾವುಕಡಿತ ಎಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ನಕ್ಷೆ.]]

ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳು ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಾವಿನಿಂದಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 3,000 ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 5 ಪ್ರತಿಶತ ಹಾವುಗಳು ಮಾತ್ರ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kasturiratne |first=A. |coauthors=Wickremasinghe A. R., de Silva N., Gunawardena N. K., Pathmeswaran A., et al. |year=2008 |title=The Global Burden of Snakebite: A Literature Analysis and Modelling Based on Regional Estimates of Envenoming and Deaths |journal=PloS Medicine |pmid=18986210 |volume=5 |issue=11 |pmc=2577696 |pages=e218 |doi=10.1371/journal.pmed.0050218 |url=http://www.plosmedicine.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pmed.0050218;jsessionid=66B81B3E56F5DABADB52D86E51BE334F |accessdate=2009-06-24 |archive-date=2009-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091102084452/http://www.plosmedicine.org/article/info:doi/10.1371/journal.pmed.0050218;jsessionid=66B81B3E56F5DABADB52D86E51BE334F |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot;&gt;{{Cite journal |last=Gold |first=Barry S. |coauthors=Richard C. Dart, Robert A. Barish |date=1 April 2002 |title=Bites of venomous snakes |journal=The New England Journal of Medicine |volume=347 |issue=5 |pages=347–56 |issn=00284793 |url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/347/5/347?ijkey=/Romzox5/Yq3A&amp;keytype=ref&amp;siteid=nejm |accessdate=2009-06-25 |doi=10.1056/NEJMra013477 |pmid=12151473 |archive-date=2020-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127043123/https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra013477?siteid=nejm&amp;keytype=ref&amp;ijkey=%2FRomzox5%2FYq3A |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Russell |first=F. E. |title=When a snake strikes |url=https://archive.org/details/sim_emergency-medicine_1990-06-30_22_12/page/33 |journal=Emerg Med |volume=22 |issue=12 |pages=33–4, 37–40, 43 |year=1990}}&lt;/ref&gt; [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ]]ವನ್ನು ಹೊರತುಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲೆಡೆ ಹಾವುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot; /&gt; ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ವಿವಿಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾವಿನ ಕುಟುಂಬವೆಂದರೆ ಕೊಲುಬ್ರಿಡ್‌ಗಳು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 700 ವಿಷಕಾರಿ ಜಾತಿಗಳಿವೆ,&lt;ref name=&quot;Mackessy2002&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mackessy |first=Stephen P. |year=2002 |title=Biochemistry and pharmacology of colubrid snake venoms |journal=Journal of Toxicology: Toxin Reviews |volume=21 |issue=1–2 |pages=43–83 |doi=10.1081/TXR-120004741 |url=http://www.unco.edu/nhs/biology/faculty_staff/mackessy/colubrid.pdf |accessdate=2009-09-26 |quote=Estimates of the number of venomous colubrids approach 700 species. Most may not produce a venom capable of causing serious damage to humans, but at least five species (''Dispholidus typus'', ''Thelotornis capensis'', ''Rhabdophis tigrinus'', ''Philodryas olfersii'' and ''Tachymenis peruviana'') have caused human fatalities |archive-date=2010-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602041516/http://www.unco.edu/nhs/biology/faculty_staff/mackessy/colubrid.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಕೇವಲ ಐದು ಕುಲಗಳು—ಬೂಮ್‍ಸ್ಲಾಂಗ್‌ಗಳು, ಟ್ವಿಗ್ ಹಾವುಗಳು, ಕೀಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ ಹಾವುಗಳು, ಹಸಿರು ಹಾವುಗಳು, ಮತ್ತು ಸ್ಲೆಂಡರ್ ಹಾವುಗಳು—ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮಾರಣಾಂತಕವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Mackessy2002&quot; /&gt;

ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವುದು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot; /&gt; ವರದಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದರ ಬಗೆಗೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಖಚಿತವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ 5.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳು, 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ವಿಷವೇರುವಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು 125,000 ಸಾವುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot; /&gt; ಇನ್ನೊಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 1.2ರಿಂದ 5.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳು, 421,000ರಿಂದ  1.8 ಮಿಲಿಯನ್ ವಿಷವೇರುವಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು 20,000 ರಿಂದ 94,000 ಸಾವುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot; /&gt; ಸಾವಿನಿಂದ ಬದುಕುಳಿದ ಅನೇಕರಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಹಾನಿ, ಶಾಶ್ವತ ಅಂಗವಿಕಲತೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gutierrez2007&quot; /&gt;

ದಕ್ಷಿಣ ಎಷ್ಯಾ, [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಎಷ್ಯಾ]], ಮತ್ತು ಸಬ್-ಸಹಾರನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ, [[ಭಾರತ|ಭಾರತವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ]] ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವಿನ ವಿಷವೇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot; /&gt; [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸಾವುಗಳು ಈ ದೊಡ್ಡ ನಾಲ್ಕು ಹಾವುಗಳಿಂದಾಗುತ್ತದೆ, ಅವೆಂದರೆ ಮಂಡಲದ ಹಾವು, ನಾಗರ ಹಾವು, ಸಾ-ಸ್ಕೇಲ್ಡ್ ವೈಪರ್, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಟ್ಟುಹಾವು. [[ಮಯನ್ಮಾರ್|ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ]] ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1000ಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 80 ಸಾವುಗಳು ಮಂಡಲದ ಹಾವಿನಿಂದಾಗುತ್ತದೆ. ನವ ಉಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ, ಶೂಲದಂತಹ ತಲೆಯಿರುವ ಹಾವುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿತಗಳು ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲ್ಯಾನ್ಸ್‌ಹೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಟೆರ್ಸಿಯೊಪೇಲೊಗಳು ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Gutierrez2007&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gutierrez2006&quot; /&gt; ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವುಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ.

ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪಫ್ ಆ್ಯಡರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ,&lt;ref&gt;{{Cite book |title=True Vipers: Natural History and Toxinology of Old World Vipers |url=https://archive.org/details/truevipersnatura0000mall |last=Mallow |first=David |coauthors=David Ludwig, Goran Nilson |year=2004 |publisher=Krieger Publishing Company |location=Malabar, FL |isbn=0894648772}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿದ್ದರೂ ಪಫ್ ಆ್ಯಡರ್‌ಗಳಿಲ್ಲದ [[ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ|ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] ರಂಪದ ಹುರುಪೆಯ ವೈಪರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Gutierrez2006&quot;&gt;{{Cite journal |last=Gutiérrez |first=José María |coauthors=R. David G. Theakston, David A. Warrell |date=6 June 2006 |title=Confronting the Neglected Problem of Snake Bite Envenoming: The Need for a Global Partnership |journal=PLoS Medicine |pmid=16729843 |volume=3 |pmc=1472552 |issue=6 |doi=10.1371/journal.pmed.0030150 |url=http://www.plosmedicine.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pmed.0030150 |accessdate=2009-06-30 |pages=e150 |archive-date=2009-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611045407/http://www.plosmedicine.org/article/info%3Adoi/10.1371/journal.pmed.0030150 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿತಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ತೋಪು‌ಗಳಲ್ಲಾಗುತ್ತವೆ, ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಳೆ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಹಾವುಗಳೆಂದರೆ ನೈಟ್ ಆ್ಯಡರ್‌ಗಳು, [[ರಬ್ಬರು|ರಬ್ಬರ್‌]] ಮತ್ತು ತಾಳೆ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳು, ನಾಗರಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಕರಿ ಮಾಂಬಾ‌ಗಳಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Chippaux 1998&quot; /&gt; ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಷಯುಕ್ತ ಕೊಲುಬ್ರಿಡ್‌ಗಳಾದ ಬೂಮ್‍ಸ್ಲಾಂಗ್‌ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿನ]] ಹಾವುಗಳು ಯುರೋಪಿನ ಜಾತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ, ಅಂದಾಜು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 100 ಸಾವುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Chippaux 1998&quot; /&gt; ಕೋಸ್ಟಲ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು, ಪ್ಯಾಲಸ್ತೇನ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಲೆಬೆಟೈನ್ ವೈಪರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಚ್ಚುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Chippaux 1998&quot; /&gt; ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಯುಕ್ತ ಎಲಾಪಿಡ್‌ಗಳಾದ ಈಜಿಪ್ಷಿಯನ್ ನಾಗರಹಾವುಗಳು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.

[[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ]], ವಿಷಯುಕ್ತವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಹಾವುಗಳೂ ವೈಪರ್ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ನೋಸ್-ಹಾರ್ನಡ್ ವೈಪರ್, ಆ್ಯಸ್ಪ್ ವೈಪರ್, ಮತ್ತು ಲೆಟೆಸ್ಟೆಸ್ ವೈಪರ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಿತದ ಸಾವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Chippaux 1998&quot;&gt;{{Cite journal |last=Chippaux |first=J.P. |year=1998 |title=Snake-bites: appraisal of the global situation |journal=Bulletin of the World Health Organization |volume=76 |issue=5 |pages=515–24 |url=http://www.kingsnake.com/aho/pdf/menu6/chippaux1998.pdf |accessdate=2009-07-03 |pmid=9868843 |pmc=2305789}}&lt;/ref&gt; ಯುರೋಪ್ 731 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 30 ಜನರು ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ಸಾವಿಗೀಡಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವಿಷದ ಔಷಧದ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿನ ಹಾವಿನ ವಿಷವು ಹೆಚ್ಚು ನಂಜನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Chippaux 1998&quot; /&gt;

ವಿಷಪೂರಿತ ಹಾವುಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಏಕೈಕ ಖಂಡವಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;Mirtschin2002&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mirtschin |first=P.J. |coauthors=R. Shineb, T.J. Niasa, N.L. Dunstana, B.J. Hougha, M. Mirtschina |year=2002 |title=Influences on venom yield in Australian tigersnakes (Notechis scutatus) and brownsnakes (Pseudonaja textilis: Elapidae, Serpentes) |journal=Toxicon |volume=40 |issue=11 |pages=1581–92 |url=http://www.kingsnake.com/aho/pdf/menu5/mirtschin2002.pdf |accessdate=2009-07-03 |doi=10.1016/S0041-0101(02)00175-7 |pmid=12419509}}&lt;/ref&gt; ಟೈಪ್ಯಾನ್ಸ್, ಟೈಗರ್ ಹಾವು ಮತ್ತು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ರೌನ್ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತವು ಉಳಿದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊಡೆದುಹಾಕುವಂತಿದ್ದು,&lt;ref name=&quot;Chippaux 1998&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mirtschin2002&quot; /&gt; ಕೊನೆಯದೇ ಸುಮಾರು 60% ಹಾವು ಕಡಿತದ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Mirtschin2002&quot; /&gt; ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹಾವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯುಕ್ತವಾದ ಹಾವುಗಳಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಗ ಸಿಗುವ ಕಾರಣ ಸಾವಿನ ಘಟನೆ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಭೂಮಿಯ ಹಾವುಗಳ ಕಾಟದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ;&lt;ref name=&quot;Chippaux 1998&quot; /&gt; ಆದರೂ, ಸಮುದ್ರ ಹಾವುಗಳು [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ|ಹಿಂದೂ ಮಹಾ ಸಾಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ]] ಅಥವಾ [[ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಕೆರಿಬಿಯನ್]], [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್]] ಅಥವಾ [[ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ|ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಇಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Phillips2002&quot; /&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಉರಗ ಜೀವಿಗಳು ದಡಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಹವಳದ ದಂಡೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಹಳದಿ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ಸಮುದ್ರ ಹಾವು ಸಾಗರದಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Phillips2002&quot; /&gt; ಇವುಗಳು ಅಂಥ ದಾಳಿಕೋರ ಹಾವುಗಳಲ್ಲವಾದರೂ ಇಂತಹ ಸಮುದ್ರ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತದ 50% ನಷ್ಟು, [[ಮೀನುಗಾರ|ಮೀನುಗಾರರು]] [[ಮೀನು|ಮೀನಿನೊಡನೆ]] ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಈ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Phillips2002&quot;&gt;{{Cite journal |last=Phillips |first=Charles M. |year=2002|title=Sea snake envenomation |journal=Dermatologic Therapy |volume=15 |issue=1 |pages=58–61(4) |doi=10.1046/j.1529-8019.2002.01504.x |url=http://www.kingsnake.com/aho/pdf/menu6/phillips2002.pdf |accessdate=2009-07-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Thomas1997&quot;&gt;{{Cite book |title=All Stings Considered: First Aid and Medical Treatment of Hawaii's Marine Injuries |url=https://archive.org/details/allstingsconside0000thom |last=Thomas |first=Craig |coauthors=Susan Scott |year=1997 |publisher=University of Hawaii Press |location=Honolulu, HI |isbn=0824819004 |pages=[https://archive.org/details/allstingsconside0000thom/page/72 72]–76}}&lt;/ref&gt; ಈ ವಿಷ ಏರಿದ ಪರಿಣಾಮವು ಕನಿಷ್ಠ ಸುಮಾರು 5 ನಿಮಿಷಗಳಿಂದ 8 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಕಡಿದ ಜೀವಿ, ಕಡಿದ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ದೇಹದ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Phillips2002&quot; /&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮುದ್ರ ಹಾವುಗಳು ವಿಷಪೂರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ 80% ಗಳಷ್ಟು ಕಡಿತಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ ಏರುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Phillips2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tu1987&quot;&gt;{{Cite journal |last=Tu |first=AG |coauthors=Fulde GE |year=1987 |title=Sea snake bites|url=https://archive.org/details/sim_clinics-in-dermatology_july-september-1987_5_3/page/118 |journal=Clinics in Dermatology |volume=5 |issue=3 |pages=118–26 |issn=0738-081X |pmid=3311337 |accessdate=2009-07-27 |doi=10.1016/S0738-081X(87)80018-4}}&lt;/ref&gt; ವಿಷದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದು ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದು ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ಸಾಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 3% ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Phillips2002&quot; /&gt;

ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ 120 ಪರಿಚಿತವಿರುವ ದೇಶೀಯ ಹಾವಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ 20 ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ವಿಷಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ವೈಪರಿಡೀ ಮತ್ತು ಎಲ್ಯಾಪಿಡೀ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt; ಆದರೂ, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ, ಮೇಯ್ನ್, [[ಅಲಾಸ್ಕ|ಅಲಾಸ್ಕಾ]], ಮತ್ತು [[ಹವಾಯಿ]] ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕನಿಷ್ಠ 20 ವಿಷಯುಕ್ತ ಜೀವಿಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt; ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವು ಕಡಿತದ ಸಾವುಗಳು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಡೈಮಂಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳು ದೇಶದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಘಟಿಸುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;RussellF&quot;&gt;{{Cite book |last1=Russell |first1=Findlay E |title=Snake Venom Poisoning |year=1983 |publisher=Scholium International |location=Great Neck, NY |isbn= 0-87936-015-1 |page=163}}&lt;/ref&gt; ನಾರ್ತ್ ಕೆರೋಲಿನಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾವಿನ ಕಡಿತದ ಘಟನೆಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತೀ 100,000 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ 19 ಜನರು ಕಡಿತಕ್ಕೀಡಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Russell1980a&quot;&gt;{{Cite journal |last=Russell |first=Findlay E. |year=1980 |title=Snake Venom Poisoning in the United States |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-medicine_1980_31/page/247 |journal=Annual Review of Medicine |volume=31 |pages=247–59|doi=10.1146/annurev.me.31.020180.001335 |accessdate=2009-06-26 |pmid=6994610}}&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಯೆಂದರೆ ಪ್ರತೀ 100,000 ಜನರಿಗೆ 4 ಜನರು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Russell1980a&quot; /&gt;

ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಬೇಸಿಗೆ|ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ]] ಜರುಗುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WingertChan1988&quot;&gt;{{Cite journal|author = Wingert W, Chan L|title = Rattlesnake bites in southern California and rationale for recommended treatment|journal = West J Med|volume = 148|issue = 1|pages = 37–44|date = 1 January 1988|pmid = 3277335|url = http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1026007|accessdate = 2006-05-26|pmc = 1026007|archive-date = 2013-08-01|archive-url = https://archive.today/20130801120757/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1026007|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; [[ಕೃಷಿ]] ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಾವಿನ ಕಡಿತಗಳು ವರದಿಯಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Kasturiratne&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gutierrez2006&quot; /&gt; ಇದಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಂಡಸರಾಗಿದ್ದು 17 ರಿಂದ 27 ವರ್ಷದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WingertChan1988&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author = Parrish H|title = Incidence of treated snakebites in the United States|journal = Public Health Rep|volume = 81|issue = 3|pages = 269–76|year = 1966|pmid = 4956000|pmc = 1919692}}&lt;/ref&gt; ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರು ಕಡಿತಕ್ಕೊಳಾಗಾದಾಗ ಸಾಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref name=&quot;Gold2002&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gold1994&quot;&gt;{{Cite journal |author=Gold BS, Wingert WA |title=Snake venom poisoning in the United States: a review of therapeutic practice |url=https://archive.org/details/sim_southern-medical-journal_1994-06_87_6/page/579 |journal=South. Med. J. |volume=87 |issue=6 |pages=579–89 |year=1994 |pmid=8202764 |doi=10.1097/00007611-199406000-00001}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
File:Adder (S) 1467102800.jpg|ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು ರಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಾಸಮಾಡುವ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಒಂದು ಸರ್ಪದಿಂದ ಕಡಿತಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಇವುಗಳಿಂದ ಸಾವು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ.
File:Agkistrodon piscivorus piscivorus CDC.png|ಹಾವುಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಭಂಗಿಯನ್ನು ತಾಳುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಾಯಿಕಳೆಯುವುದು, ಮತ್ತು ಹೆದರಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿಸಲು ಹಿಸ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಹೊರಡಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ವಿಷದ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು.
File:Laticauda colubrina (Wakatobi).jpg|ಇಂಡೋ ಪೆಸಿಫೆಕ್ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುವ ಕ್ರೇಟ್ ಎಂಬ ಹಾವು ಹೆದರಿಕೊಂಡರು ತುಂಬಾ ವಿಷಕಾರಿಯಾದ ಸಮುದ್ರ ಹಾವಾಗಿದೆ.
&lt;/gallery&gt;

==ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
[[File:Benczur-kleopatra.jpg|right|thumb|ಚರಿತ್ರೆಯ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ VII ತಮ್ಮ ಎಡ ಸ್ತನಕ್ಕೆ ಹಾವನ್ನು ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಎಂಬುದನ್ನು 1911ರಲ್ಲಿ ಹಂಗೇರಿಯಾದ ಕಲಾವಿದ ಗ್ಯೂಲಾ ಬೆನ್ಜ್ಯೂರ್‌ ರಚಿಸಿದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.]]
ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರೀಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಗಣಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜನರು ಭಯವನ್ನೂ ತೋರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಷಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರನೇ ರಾಜಮನೆತನದಷ್ಟು ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಹಾವಿನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಬ್ರೂಕ್‌ಲಿನ್ ಪ್ಯಾಪೈರಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಹಾರ್ನ್‌ಡ್ ವೈಪರ್‌ನಂತಹ ಕನಿಷ್ಠ ಏಳು ಪ್ರಕಾರದ ವಿಷದ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Schneemann2004&quot;&gt;{{Cite journal |last=Schneemann |first=M. |coauthors=R. Cathomas, S.T. Laidlaw, A.M. El Nahas, R.D.G. Theakston, and D.A. Warrell |year=2004 |title=Life-threatening envenoming by the Saharan horned viper (Cerastes cerastes) causing micro-angiopathic haemolysis, coagulopathy and acute renal failure: clinical cases and review |journal=QJM: an International Journal of Medicine |pmid=15496528 |volume=97 |issue=11 |pages=717–27 |doi=10.1093/qjmed/hch118 |url=http://qjmed.oxfordjournals.org/cgi/reprint/97/11/717.pdf |accessdate=2009-09-04 |quote=This echoed the opinion of the Egyptian physicians who wrote the earliest known account of the treatment of snake bite, the Brooklyn Museum Papyri, dating perhaps from 2200 BC. They regarded bites by horned vipers 'fy' as non-lethal, as the victims could be saved.}}&lt;/ref&gt; [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯುಹೂದಿ ಧರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ, ನೆಹುಸ್ಥಾನ್ ಎಂಬ ದಂಡವು [[ತಾಮ್ರ|ತಾಮ್ರದಿಂದ]] ಮಾಡಿದ ಹಾವಿನಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದು ರಾಡ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಕಲೇಪಿಯಸ್‌ ನಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅದು [[ಮರುಭೂಮಿ|ಮರಳುಗಾಡಿನಲ್ಲಿನ]] ಹಾವುಗಳು ಕಡಿದರೆ ಅದನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹಾವು ಕಡಿದವರಿಗೆ ಆ ದಂಡವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸಿದರೆ ಸಾಕು ಸಾವಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿಸುವ ಮೂಲಕವೇ ಸಾವಿನ ದಂಡನೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಧ್ಯ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ರೀತಿಯ [[ಮರಣದಂಡನೆ|ಮರಣ ದಂಡನೆ]] ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈದಿಯನ್ನು ಹಾವಿನ ಗುಂಡಿಗಳಿಗೆ ಎಸೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಅವರು ಅನೇಕ ವಿಷಯುಕ್ತ ಹಾವುಗಳ ಕಡಿತದಿಂದ ಸಾಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಚೀನಾ|ಚೀನಾದ]] ಐದು ರಾಜಮನೆತನಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಹಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಇದೇ ರೀತಿಯ ದಂಡನೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Anil2004&quot; /&gt; ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಾಗಿಯೂ ಹಾವಿನಿಂದ ಕಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಘಟನೆಯೆಂದರೆ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರಾ VII ಎಂಬ ಈಜಿಪ್ಟ್ ರಾಣಿಯು ಮಾರ್ಕ್ ಆಂಟನಿಯ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ಆಸ್ಪ್—ಬಹುಶಃ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ನಾಗರಹಾವು&lt;ref name=&quot;Schneemann2004&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot;&gt;{{Cite web |last=Crawford |first=Amy |title=Who Was Cleopatra? Mythology, propaganda, Liz Taylor and the real Queen of the Nile |url=http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/biography/cleopatra.html |date=April 1, 2007 |publisher=Smithsonian.com |accessdate=4 September 2009}}&lt;/ref&gt;— ಹಾವಿನಿಂದ ಕಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸತ್ತುಹೋಗಿದ್ದಳು.

ಅನೇಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಮಾಡಲು ಹಾವಿನ ವಿಷವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದ್ದು [[ಸರ್‌ ಆರ್ಥರ್‌ ಕೊನನ್‌ ಡೋಯ್ಲ್‌|ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಕಾನನ್ ಡಾಯ್ಲ್ ರ]] ''ದ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಆಫ್ ದ ಸ್ಪೆಕಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ನಿಜವಾಗಿ ನಡೆದದ್ದನ್ನು ಕೆಲವು ದಾಖಲಿತ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತೆಲ್ಲೂ ಕೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Anil2004&quot;&gt;{{Cite journal |last=Anil |first=Aggrawal |year=2004 |title=Homicide with snakes: A distinct possibility and its medicolegal ramifications |journal=Anil Aggrawal's Internet Journal of Forensic Medicine and Toxicology |volume=4 |issue=2 |issn=0972-8074 |url=http://geradts.com/anil/ij/vol_004_no_002/others/pg001.html |accessdate=2009-09-04 |archive-date=2009-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090621021501/http://geradts.com/anil/ij/vol_004_no_002/others/pg001.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Warrell2009&quot;&gt;{{Cite journal |last=Warrell |first=D.A. |year=2009 |title=Commissioned article: management of exotic snakebites |url=https://archive.org/details/sim_qjm_2009-09_102_9/page/593 |journal=QJM: an International Journal of Medicine |volume=102 |issue=9 |pages=593–601 |issn=1460-2393 |pmid=19535618 |doi=10.1093/qjmed/hcp075 |accessdate=2009-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Straight1994&quot;&gt;{{Cite journal |last=Straight |first=Richard C. |coauthors=James L. Glenn |year=1994 |title=Human fatalities caused by venomous animals in Utah, 1900-90 |journal=Great Basin Naturalist |volume=53 |issue=4 |pages=390–4 |url=https://ojs.lib.byu.edu/ojs/index.php/wnan/article/viewFile/545/1430 |accessdate=2009-09-04 |quote=A third unusual death was a tragic fatality (1987), recorded as a homicide, which resulted when a large rattlesnake (G. v. lutosus) bit a 22-month-old girl after the snake had been placed around her neck (Washington County). The child died in approximately 5 h.}}&lt;/ref&gt; [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ II]] ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ಬೋರಿಸ್ III ಅನ್ನು ಹಾವಿನ ವಿಷದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರಾದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ದಾಖಲೆಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Anil2004&quot; /&gt; ಪಫ್ ಆ್ಯಡರ್ ಕೈಗೆ ಕಡಿದು ಸತ್ತ ಕುರಿತು ದಾಖಲೆಯು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಯತ್ನದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Strubel2008&quot;&gt;{{Cite journal |last=Strubel |first=T. |coauthors=A. Birkhofer, F. Eyer, K.D. Werber, H. Förstl |year=2008 |title=Suizidversuch durch Schlangenbiss: Kasuistik und Literaturübersicht |trans_title=Attempted suicide by snake bite: Case report and literature survey |journal=Der Nervenarzt |volume=79 |issue=5 |pages=604–6 |issn=1433-0407 |doi=10.1007/s00115-008-2431-4 |language=German |accessdate=2009-09-04 |quote=Ein etwa 20-jähriger Arbeiter wurde nach dem Biss seiner Puffotter (Bitis arietans) in die Hand auf die toxikologische Intensivstation aufgenommen. Zunächst berichtet der Patient, dass es beim „Melken“ der Giftschlange zu dem Biss gekommen sei, erst im weiteren Verlauf räumt er einen Suizidversuch ein. Als Gründe werden Einsamkeit angeführt sowie unerträgliche Schmerzen im Penis. |pmid=18365165}}&lt;/ref&gt;

==ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು==
{{Reflist|2}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Refbegin}}
*ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್, ಜೋನಾಥನ್ ಎ.; ವಿಲಿಯಂ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಲ್ಯಾಮರ್ (2004). ''ದ ವೆನೊಮಸ್ ರೆಪ್ಟೈಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಹೆಮಿಸ್ಪಿಯರ್'', ಇಥಾಕಾ, ಎನ್‌ವೈ: ಕಾರ್ನೆಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್.
*ಸ್ಪಾವ್ಲ್ಸ್, ಸ್ಟೀಫನ್; ಬಿಲ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಚ್ (1995). ''ದ ಡೇಂಜರ್ಸ್ ಸ್ನೇಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ: ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ - ಸ್ಪೀಸಿಸ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ - ವೆನಾಮಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸ್ನೇಕ್‌ಬೈಟ್'', ಸ್ಯಾನಿಬೆಲ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಎಫ್‌ಎಲ್: ರಾಲ್ಫ್ ಕರ್ಟೀಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್.
*ಸಲ್ಲಿವನ್ ಜೆಬಿ, ವಿಂಗರ್ಟ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ,ನೋರಿಸ್ ಜೂನಿಯರ್ ಆರ್‌ಎಲ್. ''ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ವೆನಾಮಸ್ ರೆಪ್ಟೈಲ್ ಬೈಟ್ಸ್. '' ''ವಿಂಡರ್ನೆಸ್ ಮೆಡಿಸಿನ್: ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವಿಂಡರ್ನೆಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸೀಸ್ '', 1995; 3: 680–709.
*ಥೋರ್ಪ್, ರೋಜರ್ ಎಸ್.; ವೂಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ವಸ್ಟ್ಲರ್, ಅನಿತಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ(1996). ''ವೆನಾಮಸ್ ಸ್ನೇಕ್ಸ್: ಇಕಾಲಜಿ, ಎವಲ್ಯೂಶನ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸ್ನೇಕ್‌ಬೈಟ್‍'', ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್.
{{Refend}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[http://apps.who.int/bloodproducts/snakeantivenoms/database/ ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಚ್‌ಒ ಸ್ನೇಕ್ ಆ್ಯಂಟಿವೆನಾಮಸ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>3jt33prc5p0cyucedpkks0mq41fjw4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕಾಲಸೂಚಕ ಉಪಕರಣಗಳ ಇತಿಹಾಸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26364</id>
    <revision>
      <id>1428730</id>
      <parentid>1381478</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198229" sha1="foqxj903d95mboicn9dcucl9w89tqob" xml:space="preserve">[[File:Wooden hourglass 3.jpg|upright|thumb|ಕಳೆದ ಸಮಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮರಳು ಗಡಿಯಾರ. ಮರಳು ಗಡಿಯಾರವು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮಯ ಸೂಚಕ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು]]
{{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}}
ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಉಪಕರಣಗಳು [[ಕಾಲ|ಕಾಲವನ್ನು]] ಮಾಪನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಜಾಡನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕಾಲ ಮಾಪನದ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿನ ಷಷ್ಟಿಕ್ರಮದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಯೂಮರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೦೦೦ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌|ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟಿ]]ಯನ್ನರು ಒಂದು ದಿನವನ್ನು ಎರಡು ೧೨-ಘಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ದದಾದ ಚೌಕ ಸೂಜಿ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದರು, ಅವುಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಅಮ್ಯುನ್-ರೇ ಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈಜಿಪ್ತ್‌ನ ಹೊರಗಡೆಯೂ ಕೂಡ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಅವುಗಳನ್ನು ''ಕ್ಲೆಪ್ಸಿಡ್ರೇ''  ಎಂದು ಕರೆದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕರಿಂದ ಅವುಗಳು ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು.  ಶಾಂಗ್ ರಾಜಪರಂಪರೆಯು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಹೊರಹರಿವಿನ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉಪಕರಣಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ [[ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ|ಮೆಸಪೋಟಮಿಯಾ]]ದಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಇತರ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲಸೂಚಕ ಉಪಕರಣಗಳು ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಣಬತ್ತಿ ಗಡಿಯಾರ; ಭಾರತ ಮತ್ತು ಟಿಬೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಯುರೋಪ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಲದಂಡ; ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಕ್ಕೆ ಸರಿಸಮನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮರಳು ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಮುಂಚಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನೆರಳುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಮೋಡಮುಸುಕಿದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ (ನೋಮನ್ ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಜೊತೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರದಿದ್ದರೆ) ಪುನರ್‌ಮಾಪನರೇಖೆಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾಗುತ್ತವೆ.  ಪರಿಭ್ರಮಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿರಮಿಸುವ ಚಲನೆಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ನೀರಿನಿಂದ-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಮೋಚನಾ ಮಾರ್ಗ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಂಚಿನ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಗಡಿಯಾರವು,&lt;ref name=&quot;David Landes 18f.&quot;&gt;ಡೇವಿಡ್ ಲಾಂಡೆಸ್: “ರಿವಲ್ಯೂಶನ್ ಇನ್ ಟೈಮ್: ಕ್ಲಾಕ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ದ ಮಾಡರ್ನ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌‍”, ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿ, ಹಾವರ್ಡ್‌ ಯೂನವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ೨೦೦೦, ISBN ೦-೬೭೪-೦೦೨೮೨-೨, ಪುಟ.೧೮f.&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‌ನ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ;&lt;ref&gt;{{harvnb|Lewis|2000|pp=356f.}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಚೀನಾದ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳು ೧೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪಾದರಸ|ಪಾದರಸದಿಂದ]]-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಮೋಚನಾ ಮಾರ್ಗ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು,&lt;ref name=&quot;needham 411&quot; /&gt; ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತ, ಅರಬ್ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳು ೧೧ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗೇರ್‌ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಭಾರಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Hassan&quot; /&gt;

ಅಂಚಿನ ವಿಮೋಚನಾ ಮಾರ್ಗ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರಗಳು ೧೪ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ೧೬ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಗಡಿಯಾರ ಮತ್ತು ಪಾಕೆಟ್ ವಾಚ್‌ಗಳಂತಹ ಉಪಕರಣಗಳು ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಡುವವರೆಗೆ ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ಕಾಲಸೂಚಕ ಉಪಕರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತ ೧೮ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲೋಲಕದ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್ ಆಂದೋಲಕಗಳು ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅದರ ನಂತರ [[ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರ|ಆಟೋಮಿಕ್ ಗಡಿಯಾರ]]ಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್ ಅಂದೋಲಕಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅವುಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ನಿಖರವಾಗಿದ್ದವು, ಅವು ರಿಸ್ಟ್‌ವಾಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳಲ್ಲಿ) ತಮ್ಮ ಬಳಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಆಟೋಮಿಕ್ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಯಾವುದೇ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲ ಸೂಚಕ ಉಪಕರಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಇತರ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಮಾಪನಾಂಕವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಖರ ಸಮಯವನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಒಂದು ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ನಾಗರೀಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಹಸಂಬಂಧಿತ ಜಾಗತಿಕ ಕಾಲವು ಆಟೋಮಿಕ್ ಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

==ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಸೂಚಕ ಉಪಕರಣಗಳು==
{{See also|History of calendars}}
[[File:Summer Solstice Sunrise over Stonehenge 2005.jpg|thumb|right|ಜೂನ್ ಸೊಲ್‌ಸ್ಟಿಸ್‌ನ ಸ್ಟೋನ್‌ ಹೆಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವುದು]]
ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರೀಕತೆಗಳು ಖಾಗೋಳಿಕ ಕಾಯಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ [[ಸೂರ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಚಂದ್ರ|ಚಂದ್ರರನ್ನು]] ಕಾಲಗಳು, ದಿನಾಂಕಗಳು, ಮತ್ತು ಋತುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Chobotovp1&quot;&gt;ಚೊಬೊಟೊವ್, ಪುಟ. ೧&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bruton&quot;&gt;{{Cite book|title=The History of Clocks and Watches |url=https://archive.org/details/historyofclocksw0000brut_u3o0 |last=Bruton |first=Eric |location=New York |publisher=Crescent Books |isbn=0-517-377446 |year=1979}}&lt;/ref&gt; ಷಷ್ಟಿಕ್ರಮದ ಕಾಲಸೂಚಕದ ವಿಧಾನಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ಮೊದಲಿಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ೪,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆ [[ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ|ಮೆಸಪೋಟಮಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ತ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು;&lt;ref name=&quot;Chobotovp1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಬರ್ನೆಟ್‌, ಪುಟ. ೧೦೨&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;civilization1&quot;&gt;ನೈಟ್&amp;amp; ಬಟ್ಲರ್, ಪುಟ. ೭೭&lt;/ref&gt; ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೆಸೋಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;ಅವೆನಿ, ಪುಟ. ೧೩೬&lt;/ref&gt;    ಮೊದಲ [[ಪಂಚಾಂಗ|ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌]]ಗಳು ಕೊನೆಯ ಹಿಮಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಂಟರ್-ಗ್ಯಾದರರ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವನು ಚಂದ್ರನ ಮಜಲುಗಳು ಅಥವಾ ಋತುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಕೋಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳಂತಹ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡನು.&lt;ref name=&quot;bruton&quot; /&gt;  ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಟೋನ್‌ಹೆಂಗ್‌ನಂತಹ ಕಲ್ಲಿನ ಪರಿಧಿಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವದ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಅಥವಾ ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳಂತಹ ಋತುಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಊಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref name=&quot;bruton&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NISTancient&quot;&gt;{{Cite web|url=http://physics.nist.gov/GenInt/Time/ancient.html |title=Ancient Calendars |accessdate=2008-04-30 |publisher=National Institute of Standards and Technology| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080409142829/http://physics.nist.gov/GenInt/Time/ancient.html| archivedate = April 9, 2008}}&lt;/ref&gt; ಮಹಾಶಿಲೆಯ ನಾಗರಿಕತೆಗಳು ಯವುದೇ ದಾಖಲು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಕಾಲಸೂಚಕ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ರಿಚರ್ಡ್ಸ್, ಪುಟ. ೫೫&lt;/ref&gt;

===೩೫೦೦ ಕ್ರಿ.ಪೂ. – ೫೦೦ ಕ್ರಿ.ಪೂ.===
{{See also|History of timekeeping devices in Egypt}}
ಛಾಯಾಯಂತ್ರಗಳು ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅವು ಒಂದು ದಿನದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಉಪಕರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;[61] ^ ಮೇಜರ್, ಪುಟ. ೪೫.&lt;/ref&gt; ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರವು ಈಜಿಪ್ತ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಹಸಿರು ಪದರಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸರಿಸುಮಾರು ೩೫೦೦ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ತ್‌ನ ಚೌಕ ಸೂಜಿ ಕಂಬಗಳೂ ಕೂಡ ಮುಂಚಿನ ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;bruton&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/573826/sundial |title=Sundial |work=[[Encyclopedia Britannica]] |accessdate=2008-04-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;clockhistory&quot;&gt;{{Cite book|last=Bruton |first=Eric |title=The History of Clocks and Watches |url=https://archive.org/details/historyofclocksw0000brut_u3o0 |publisher=Crescent Books |place=New York |isbn=0-517-377446 |year=1979 |edition=1982}}&lt;/ref&gt;
[[File:Louxor obelisk Paris dsc00780.jpg|thumb|left|upright|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರೀ‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ಲೇಸ್ ಡಿ ಲ ಕಾನ್‌ಕೋರ್ಡ‌ನಲ್ಲಿನ ಲಕ್ಶರ್ [[ಒಬೆಲಿಸ್ಕ್‌]]]]

ಈಜಿಪ್ತ್‌ನ ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರಗಳು [[ಹಗಲು|ದಿನದ ಕಾಲ]]ವನ್ನು ೧೦ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದವು, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಾಲ್ಕು &quot;ನಸು ಬೆಳಕಿನ ಘಂಟೆಗಳನ್ನು&quot; - ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಘಂಟೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಘಂಟೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಸೇರಿಸಿದವು. ಒಂದು ವಿಧದ ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರವು ಐದು ಅಸ್ಥಿರ (ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುವ) ಗುರುತುಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ದಂಡವನ್ನು ಮತ್ತು ಆ ಗುರುತುಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನೆರಳನ್ನು ಎಸೆಯುವ ಒಂದು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಅಡ್ಡ ಸರಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ವೇಳೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚೌಕ ಸೂಜಿ ಕಂಬಗಳು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು: ಗುರುತುಗಳ ಸುತ್ತ ಎಸೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ನೆರಳುಗಳು ಈಜಿಪ್ತ್‌ನ ಜನರಿಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಚೌಕ ಸೂಜಿ ಕಂಬಗಳೂ ಕೂಡ ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಹಾಗೆಯೇ ಬೇಸಿಗೆಕಾಲದ ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣಾಯಣ|ಚಳಿಗಾಲ]]ದ ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;bruton&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NIST&quot;&gt;{{Cite web|url=http://physics.nist.gov/GenInt/Time/early.html |title=Earliest Clocks |work=A Walk Through Time |accessdate=2008-04-02 |publisher=NIST Physics Laboratory| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080315060613/http://physics.nist.gov/GenInt/Time/early.html| archivedate = March 15, 2008}}&lt;/ref&gt; ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೫೦೦ ರಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರನೆಯ ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರವು ಸಿ. ಒಂದು ಬಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಟಿ-ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ಗೆ ಸದೃಶವಾದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು (ಆಕಾರವನ್ನು) ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಕಾಲದ ಸರಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಂದು ರೇಖಾತ್ಮಕ-ಅಲ್ಲದ ಸೂತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಅಡ್ದ ಸರಳುಗಳ ಮೂಲಕ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನೆರಳಿನ ಮೂಲಕ ಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ''ಟಿ''  ಇದು ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲೂ ತಿರುಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ತನ್ನ ನೆರಳನ್ನು ವಿರುದ್ಧವಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;barnett&quot;&gt;ಬರ್ನೆಟ್‌, ಪುಟ. ೧೮&lt;/ref&gt;

ಆದಾಗ್ಯೂ ನಿಖರವಾದ, ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳು ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೋಡ ಮುಸುಕಿದ ವಾತಾವರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;NIST&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Library of Congress&quot; /&gt; ಈಜಿಪ್ತ್‌ನ ಜನರು ಆದ್ದರಿಂದ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮರಳು ಗಡಿಯಾರಗಳು, ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಿನ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪರ್ಯಾಯ ಕಾಲಸೂಚಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಒಂದು ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ವಿವರಣೆಯು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೬ ನೆಯ-ಶತಮಾನದ ಈಜಿಪ್ತ್‌ನ ಕೋರ್ಟ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಮೆನ್‌ಮ್ಹೆಟ್‌ನ ಸ್ಮಾರಕದ ಶಾಸನದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅಮೆನ್‌ಮ್ಹೆಟ್‌ನನ್ನು ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರದ ಸಂಶೋಧಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಬೆರ್ಲೆವ್‌, ಪುಟ. ೧೧೮&lt;/ref&gt;  ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳಿದ್ದವು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗಡಿಯಾರಗಳು ಇತರವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಒಂದು ವಿಧವು ತನ್ನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅದು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸನಿಹದ-ಸ್ಥಿರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಪಾತ್ರೆಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ತಾಕಿದಂತೆಲ್ಲಾ ಅವುಗಳು ಕಳೆದುಹೋದ ಸಮಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.  ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರವು ಫಾರೋಹ್ ಅಮೆನ್‌ಹೋಟೆಪ್‌ I (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೫೨೫–೧೫೦೪) ಸ್ಮಾರಕದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಅವುಗಳು ಮೊದಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ಸೂಚಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;NIST&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಫಿಲ್ಬಿನ್‌, ಪುಟ. ೧೨೮&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಕೊಟ್ರೆಲ್‌, ಪುಟ. ೫೯–೬೧&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ತ್ ಜನರೂ ಕೂಡ ಮರಳು ಗಡಿಯಾರದ ಸಂಶೋಧಕರು ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ ಮರಳು ಗಡಿಯಾರವು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತೆರವಿನ ಮೂಲಕ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಂಬವಾಗಿ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು ಗ್ಲಾಸ್‌ನ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮರಳು ಗಡಿಯಾರವು ತಿರುಗಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಮರಳಿನ ಕಣಗಳು ಒಂದು ಕೋಣೆಯಿಂದ (ಭಾಗದಿಂದ) ಇನ್ನೊಂದು ಕೋಣೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Library of Congress&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.loc.gov/rr/scitech/mysteries/hourglass.html |title= How does an hourglass measure time? |accessdate=2008-03-31|publisher=[[Library of Congress]]}}&lt;/ref&gt; ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಈಜಿಪ್ತ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಮೆರ್ಕೆಟ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆಳದಗುಂಡು-ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬೦೦ ವರ್ಷದಿಂದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಉಪಕರಣಗಳು ಪೋಲಾರಿಸ್ ಜೊತೆಗೆ, ಅಂದರೆ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ ನಕ್ಷತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಖಗೋಳ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ರೇಖೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ''ಮೆರ್ಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು''  ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ದಾಟಿದುದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಾಲವು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾಪನ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;NIST&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Time in History&quot;&gt;ವಿಟ್ರೊ, ಪುಟ. ೨೮&lt;/ref&gt;

===೫೦೦ ಕ್ರಿ.ಪೂ. – ೧ ಕ್ರಿ.ಪೂ.===
[[File:Clepsydra-Diagram-Fancy.jpeg|thumb|upright|ಕ್ರಿಪೂ 3ನೇ ಶತಮಾನದ Ctesibius's clepsydra. Clepsydra, ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥ ನೀರಿನ ಕಳ್ಳ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ, ಎಂಬುದು ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರದ ಗ್ರೀಕ್‌ ಪದ.&lt;ref&gt;[39]&lt;/ref&gt;]]
ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳು, ಅಥವಾ ಜಲಘಟಕಗಳು ಪ್ಲೆಟೋನಿಂದ ಅವುಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಪ್ಲೆಟೋ ಒಂದು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ-ಅವಲಂಬಿತವಾದ ಅಲಾರ್ಮ್ ಗಡಿಯಾರವನ್ನೂ ಕೂಡ ಸಂಶೋಧಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=O'Connor |first=J. J. |coauthors=Robertson, E. F |publisher=School of Mathematics and Statistics, [[University of St. Andrews]] |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Plato.html |title= Plato biography |accessdate=2007-11-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;answers.com&quot;&gt;{{Cite book|author=Hellemans, Alexander; Bunch, Bryan H. |title=The History of Science and Technology: A Browser's Guide to the Great Discoveries, Inventions, and the People Who Made Them, From the Dawn of Time to Today |url=https://archive.org/details/isbn_9780618221233 |publisher=[[Houghton Mifflin]] |location=Boston |year=2004 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780618221233/page/65 65] |isbn=0-618-22123-9}}&lt;/ref&gt; ಪ್ಲೆಟೋನ ಅಲಾರ್ಮ್ ಗಡಿಯಾರದ ಒಂದು ಭಾಗವು ಇದು ಒಂದು ಸ್ತಂಭಾಕಾರದ ವ್ಯಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತೇಲುವ ಸೀಸದ ಚೆಂಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯ ರಾತ್ರಿಯ ತುಂಬಿ ಹರಿಯುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.   ವ್ಯಾಟ್ ಇದು ಒಂದು ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಯಿಂದ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ನೀರಿನ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗಿನ ವೇಳೆಗೆ, ಪಾತ್ರೆಯು ತುದಿಯ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತವೆ, ಅದು ಸೀಸದ ಚೆಂಡುಗಳು ಒಂದು ತಾಮ್ರದ ಪ್ಲ್ಯಾಟರ್‌ನ ಒಳಗೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕ್ಲ್ಯಾಂಗರ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ಲೆಟೋನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಬರ್ನೆಟ್‌, ಪುಟ. ೨೮&lt;/ref&gt; ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಭವನೀಯತೆಯೆಂದರೆ ಇದು ಒಂದು ಸೈಫನ್ ಮೂಲಕ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು ಜಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಸೈಫನ್ ಅನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೆ ನೀರು ಖಾಲಿಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ನೀರನ್ನು ಜಾರ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಅಲಾರ್ಮ್‌ನಂತೆ ಶಬ್ದವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಸೀಟಿಯ ಮೂಲಕ ಗಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ಬಲವನ್ನು ಹಾಕುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;answers.com&quot; /&gt; ಗ್ರೀಕ್‌ರು ಮತ್ತು ಚಾಲ್ಡಿಯನ್ನರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕಾಲಸೂಚಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಖಾಗೋಳಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಭಾಗ ಎಂಬಂತೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು.

ಆಂಡ್ರೋನಿಕಸ್ ಸೈರಸ್ ಎಂಬ ಗ್ರೀಕ್ ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಥೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರುತಗಳ ಗೋಪುರದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡನು.

ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ, ಜಲಘಟಿಕೆಗಳು ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ನಂತರ, ರೋಮನ್ನರೂ ಕೂಡ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆ ಶತಕದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಮೂದನೆಗಳಿವೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ''ಥಿಯೆಟಿಟೀಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲೆಟೋನು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ &quot;ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ನೀರು ಅವರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬಂತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಕೂಡ ತರಾತುರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ&quot;.&lt;ref name=&quot;Water clocks in court&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=H8YOAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover|title=Greek and Roman Technology: A Sourcebook|last=Humphrey|first=John William|year=1998|publisher=[[Routledge]]|pages=518–519|accessdate=2008-04-11|isbn=0415061369}}&lt;/ref&gt; ಇನ್ನೊಂದು ಉಲ್ಲೇಖವು ಲ್ಯೂಸಿಯಸ್ ಅಪ್ಯುಲೆಯಸ್‌ನ ''ದ ಗೋಲ್ಡನ್ ಆಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಗುಮಾಸ್ತನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು, ಈ ಬಾರಿ ಅವನು ಪ್ರಧಾನ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಕಾನೂನು ಕಟ್ಟಳೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ನಾನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲದ ಒಬ್ಬ ವಯಸ್ಸಾದ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ಥಾನವು ಮೇಲಕ್ಕೇರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅವನು ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನೀರಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮಾತನಡುವುದಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟನು; ಇದು ಒಂದು ಪೊಳ್ಳಾದ ಗೋಳವಾಗಿತ್ತು, ಅದರ ಒಳಗೆ ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಒಂದು ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಇದು ತಳದಲ್ಲಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ರಂಧ್ರೀಕರಣದ  ಮೂಲಕ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Transformations of Lucius, Otherwise Known as The Golden Ass|last=Apuleius|first=Lucius|others=Translated by Robert Graves|publisher=[[Farrar, Straus &amp; Giroux]]|location=[[New York, New York]]|year=1951|page=54|authorlink3=Apuleius}}&lt;/ref&gt; ಅಪ್ಯೂಲಿಯಸ್‌ನ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರವು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರದ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಗಡಿಯಾರವು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುವ, ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಂಧ್ರದ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪಾತ್ರೆಯು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಾಲವು ಮಾಪನ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Waterclockhistory&quot;&gt;{{Cite book|author=Rees, Abraham |title=Rees's clocks, watches, and chronometers (1819-20); a selection from the Cyclopaedia, or Universal dictionary of arts, sciences, and literature |publisher=C. E. Tuttle Co |location=Rutland, Vt |year=1970 |isbn=0-8048-0901-1}}&lt;/ref&gt;

ಆದಾಗ್ಯೂ ಜಲಘಟಿಕೆಗಳು ಛಾಯಾಯಂತ್ರಗಳಿಗಿಂತ (ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರ) ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಕರವಾಗಿದ್ದವು - ಅವುಗಳು ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಆಕಾಶವು ಮೋಡದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು - ಅವು ಅಷ್ಟು ನಿಖರವಾದ ಸಮಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರೀಕ್‌ರು ತಮ್ಮ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=-QcE2pBCLE8C&amp;printsec=frontcover|title=Empires of Time: Calendars, Clocks, and Cultures|last=Aveni|first=Anthony F.|publisher=Tauris Parke Paperbacks|year=2000|isbn=1860646026|accessdate=2008-06-22|page=92}}&lt;/ref&gt; ಜಲಘಟಿಕೆಗಳು ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರಗಳಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ತೋರಿಸದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಗ್ರೀಕ್‌ನ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸರಿಸುಮಾರು ೩೨೫ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಒಂದು ಘಂಟೆಯ ಕೈಯ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಮುಖವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು, ಇದು ಗಡಿಯಾರದ ಓದುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಜಲಘಟಿಕೆಗಳ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯು ನೀರಿನ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಉಂಟಾಗಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು: ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಪಾತ್ರೆಯು ತುಂಬಿದಾಗ, ಹೆಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಒತ್ತಡವು ನೀರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಕಾಲಮಾಪನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೦೦ ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಗಡಿಯಾರದ ನೀರಿನ ಕಂಟೇನರ್‌ಗಳು-ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ ಜಗ್‌ಗಳು-ಒಂದು ಶಂಕುವಿನ ಆಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ತೆರವಿನ ಜೊತೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಕುವಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಅಂತರವನ್ನು ಬೀಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಹರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.  ಈ ಸುಧಾರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಗಡಿಯಾರಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗಟೆಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಘಂಟೆಗಳು, ಸಣ್ಣದಾದ ಆಕೃತಿ, ಬೆಲ್‌ಗಳು, ಅಥವಾ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref name=&quot;NIST&quot; /&gt;  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಅಂದರೆ ತಾಪಮಾನದ ಪರಿಣಾಮದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ಪರಿಹರಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. ಶೀತಕಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಇದು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ).&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Collier, James Lincoln |title=Clocks |url=https://archive.org/details/clocksgreatinven00jame |publisher=Benchmark Books |location=[[Tarrytown, New York|Tarrytown]], NY |year=2003 |page=[https://archive.org/details/clocksgreatinven00jame/page/25 25] |isbn=0-7614-1538-6}}&lt;/ref&gt;

ಗ್ರೀಕ್‌ರು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರು ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರ ಯಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರೂ ಕೂಡ, ಅವರು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ನೆರಳಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗಣಿತ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾದ ಬಿಥೈನಿಯಾದ ಥಿಯೋಡೊಸಿಯಸ್‌ನು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದ ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದನು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಭೂಮಿಯ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರವೇ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;oconnor&quot;&gt;{{Cite web |last=O'Connor |first=J. J. |coauthors=Robertson, E. F |publisher=School of Mathematics and Statistics, [[University of St. Andrews]] |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Theodosius.html |title=Theodosius biography |accessdate=2008-04-01 |archive-date=2017-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322153640/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Theodosius.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇತರರು ಆ ಕಾಲದ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದರು. ''ದೇ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚುರಾ'' ದ ರೋಮನ್ ಲೇಖಕ ಮಾರ್ಕಸ್ ವಿಟ್ರುವಿಯಸ್ ಪೋಲ್ಲಿಯೋನು ನೋಮನ್‌ಗಳು, ಅಥವಾ ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರಗಳ ಬ್ಲೇಡ್‌ಗಳ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆದನು.&lt;ref name=&quot;thayer&quot;&gt;{{Cite web|url= http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Vitruvius/9*.html#refK|title= Marcus Vitruvius Pollio:de Architectura, Book IX|accessdate= 2007-09-07|date= 2007-07-07|publisher= The Latin text is that of the Teubner edition of 1899 by Valentin Rose, transcribed by Bill Thayer}}&lt;/ref&gt; [[ಅಗಸ್ಟಸ್|ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಗಸ್ಟಸ್‌]]ನ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರೋಮನ್ನರು ಹಿಂದೆಂದೂ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರದಂತಹ, ಸೋಲಾರಿಯಮ್ ಆಗಸ್ಟೀ, ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದರ ನೋಮನ್ ಹೆಲಿಯೋಪೋಲಿಸ್‌ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಚೌಕ ಸೂಜಿ ಕಂಬವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Buchner |first=Edmund |authorlink=Edmund Buchner|title=Solarium Augusti und [[Ara Pacis]] |journal=Römische Mitteilungen |volume=83 |language=German |city=Berlin |year=1976|issue=2|pages=319–375 |ref=harv}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಮಾರ್ಷಿಯಸ್‌ದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಚೌಕ ಸೂಜಿ ಕಂಬವು ಆಗಸ್ಟಸ್‌ನ ರಾಶಿಚಕ್ರದ ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರಕ್ಕೆ ನೋಮನ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;story of time&quot;&gt;{{Cite book|author=National Maritime Museum; Lippincott, Kristen; Eco, Umberto; Gombrich, E. H. |title=The Story of Time |url=https://archive.org/details/storyoftime00kris |publisher=Merrell Holberton in association with National Maritime Museum |location=London |year=1999 |isbn=1-85894-072-9}}&lt;/ref&gt; ಪ್ಲಿನಿ ದ ಎಲ್ಡರ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೬೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಅದು ಕ್ಯಾಟನಿಯಾ, ಸಿಸಿಲಿಯಿಂದ ಕೊಳ್ಳೆಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಅವನ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ ರೋಮ್‌ನ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳಿಗೆ ಸರಿಸಮನಾದ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ಕೋನಗಳು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ ಸಮಯವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಬರ್ನೆಟ್‌, ಪುಟ. ೨೧&lt;/ref&gt;

===ಕ್ರಿ.ಶ. ೧ – ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೦೦===
==== ಜಲ ಗಡಿಯಾರಗಳು ====
[[File:Al-jazari elephant clock.png|thumb|ಅಲ್ ಜಝಾರಿಯ ನೀರಿನಿಂದ ನಡೆಯುವ ಆನೆ ಗಡಿಯಾರ, 1206.]]

ಜೋಸೆಫ್ ನೀದಮ್ ಊಹಿಸಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಹೊರಹರಿವಿನ ಜಲಘಟಿಕೆಯ ಪರಿಚಯವು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ [[ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ|ಮೆಸಪೋಟಮಿಯಾ]]ದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅದು ೨ ನೆಯ ಸಹಸ್ರಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದೆ, ಶಾಂಗ್ ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಜಲಘಟಿಕೆಯು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧ ನೆಯ ಸಹಸ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೦೨ ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾನ್ ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಆರಂಭದ ಸಮಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಹೊರಹರಿವಿನ ಜಲಘಟಿಕೆಯು ಒಳಹರಿವಿನ ಜಲಘಟಿಕೆಯಿಂದ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ಒಂದು ತೇಲುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸೂಚಕ ರಾಡ್‌ನ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪಾತ್ರೆಯು ತುಂಬಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಕಾಲಸೂಚಕವನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿದ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡ ಭಾಗವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಝ್ಯಾಂಗ್ ಹೆಂಗ್‌ನು ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಒಳಹರಿವಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದನು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಸುಮಾರು ೫೫೦ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯಿನ್ ಗ್ಯುಯಿಯು ಹೊರಹರಿವು ಅಥವಾ ಈ ಸರಣಿಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ಸ್ಥಿರ-ಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನಾದನು, ಅದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕ ಶೆನ್ ಕುಯೋನಿಂದ ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸರಿಸುಮಾರು ೬೧೦ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸುಯಿ ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಇಬ್ಬರು ಸಂಶೋಧಕರಾದ ಗೆಂಗ್ ಕ್ಸುನ್ ಮತ್ತು ಯುವೆನ್ ಕೈ ಇವರುಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅವರು ಸ್ಟೀಲ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮತೋಲಿತ ಜಲಘಟಿಕೆಯನ್ನು (ನೀರು ಗಡಿಯಾರ) ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾದರು.&lt;ref name=&quot;needham&quot;&gt;{{Cite journal|first=Joseph |last=Needham |authorlink=Joseph Needham|year=1986 |title=Science and Civilization in China |volume=4 |journal=Physics and Physical Technology, Part 2: Mechanical Engineering |location=Taipei |publisher=Caves Books, Ltd |pages=479–480 |ref=harv}}&lt;/ref&gt; ಜೋಸೆಫ್ ನೀದಮ್ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ:
{{bquote|...&amp;nbsp;[the balance clepsydra] permitted the seasonal adjustment of the pressure head in the compensating tank by having standard positions for the counterweight graduated on the beam, and hence it could control the rate of flow for different lengths of day and night. With this arrangement no overflow tank was required, and the two attendants were warned when the clepsydra needed refilling.&lt;ref name=needham/&gt;}}

ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೭೦ ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೦೦ ನಡುವೆ, ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರಯೋಗಕಾರ (ಕ್ಟೀಸೈಬಿಯುಸ್, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದ ನಾಯಕ, [[ಆರ್ಕಿಮಿಡೀಸ್]]) ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಕಾಲಮಾಪನ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರುಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಗೋಳಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೆಚ್ಚು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತವಾದ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದರು.  ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಯು ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಸರಿಯುವಿಕೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲವು ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಜನರ ಸಣ್ಣ ಪ್ರತಿಮೆ, ಅಥವಾ ಚಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂಚಿ, ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾರದ ಮುಖಬಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಘಂಟೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜಾಗಟೆಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಗಡಿಯಾರಗಳು ಜಗತ್ತಿನ [[ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ|ಖಗೋಳಿಕ]] ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದವು.

ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ೧೨೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಲ್-ಜಜಾರಿಯಿಂದ ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ &quot;ಎಲ್ಲ ಗಡಿಯಾರಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು&quot; ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಅವನ ಪ್ರಕರಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಎಲಿಫಂಟ್ (ಆನೆ) ಗಡಿಯಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತನ್ನ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.  ಗಡಿಯಾರವು ಕಾಲಸೂಚಕ ಘಂಟೆಗಳ ಸರಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಅದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ದಿನಗಳ ಅಸಮಾನವಾದ ದೀರ್ಘತೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ದಿನನಿತ್ಯವೂ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಗಡಿಯಾರವು ಎರಡು ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: ಮೇಲಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ನಿಯಂತ್ರಕಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನವು ಮುಗಿದಂತೆ ನಳವು ತೆರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನೀರು ಮೇಲಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ತೇಲುವಿಕೆಯ ನಿಯಂತ್ರಕದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ತೇಲುವ ನಿಯಂತ್ರಕವು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite book| last =al-Hassan | first =Ahmad Y. | author-link =Ahmad Y Hassan | last2 =Hill | first2 =Donald R. | author2-link =Donald Routledge Hill | year =1986 | title =Islamic Technology: An Illustrated History | publisher =Cambridge University Press | isbn =0521263336 |pages=57–59}}&lt;/ref&gt;

====ಮೇಣದಬತ್ತಿ ಗಡಿಯಾರ====
[[File:Kerzenuhr.jpg|thumb|right|ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯ ಗಡಿಯಾರ]]

ಯಾವಾಗ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಮೇಣದಬತ್ತಿಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನ ಉಲ್ಲೇಖವು ಯೂ ಜೈನ್‌ಫುನಿಂದ ೫೨೦ ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಚೀನಾದ ಒಂದು ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬರಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆ ಪದ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿದ್ದವು.  ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಗಳು ೧೦ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗೆ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iwmagazine.com/education_history.cfm |title=History of Time |accessdate=2008-04-08 |last=Flamer |first=Keith |year=2006 |work=International Watch Magazine |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716162954/http://www.iwmagazine.com/education_history.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇಣದಬತ್ತಿ ಗಡಿಯಾರವು ರಾಜ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ದ ಗ್ರೇಟ್‌ಗೆ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.  ಇದು ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನ ೭೨ ಪೆನಿವೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಆರು ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕೂಡ {{convert|12|in|cm}} ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ದಪ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಇಂಚೂ ಕೂಡ ಗುರುತು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು (೨.೫ ಸೆಂ.ಮಿ.). ಈ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಉರಿಯುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಗುರುತೂ ಕೂಡ ೨೦ ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಗಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಉರಿಯನ್ನು ನಂದಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಗಳು ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಗ್ಲಾಸ್‌ನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;alfred&quot;&gt;{{Cite web|publisher=''[[Encyclopædia Britannica]]'' |url=http://www.britannica.com/clockworks/t_candle.html |title=Clockworks: Candle clock |accessdate=2008-03-16}}&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಕಾಲದ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಮೇಣದಬತ್ತಿಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ೧೨೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಲ್-ಜಜಾರಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಡಿಯಾರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅವನ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯ ಗಡಿಯಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಡಿಯಾರವು ಕಾಲವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಒಂದು ತಿವಿಯುವ ಅಲಗಿನ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು  ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅದು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ವೇಗವರ್ಧಕ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=[[Ancient Discoveries]], Episode 12: Machines of the East|publisher=[[History Channel]]|url=https://www.youtube.com/watch?v=PwGfw1YW9Js|accessdate=2008-09-07}}&lt;/ref&gt; ಡೋನಾಲ್ಡ್ ರೂಟ್‌ಲೆಜ್ ಹಿಲ್‌ನು ಆಲ್-ಜಜಾರಿಯ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದನು:

{{quote|The candle, whose rate of burning was known, bore against the underside of the cap, and its wick passed through the hole. Wax collected in the indentation and could be removed periodically so that it did not interfere with steady burning. The bottom of the candle rested in a shallow dish that had a ring on its side connected through pulleys to a counterweight. As the candle burned away, the weight pushed it upward at a constant speed. The automata were operated from the dish at the bottom of the candle. No other candle clocks of this sophistication are known.&lt;ref name=Hill2&gt;[[Donald Routledge Hill|Routledge Hill, Donald]], &quot;Mechanical Engineering in the Medieval Near East&quot;, ''[[Scientific American]]'', May 1991, pp. 64–9 ([[cf.]] [[Donald Routledge Hill]], [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225091836/http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm |date=2007-12-25 }})&lt;/ref&gt;}}

[[File:Oil-lamp clock00.jpg|thumb|left|upright|ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಗಡಿಯಾರ]]

ಈ ಸಂದರ್ಭದ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆಯೆಂದರೆ ಎಣ್ಣೆ-ಲ್ಯಾಂಪ್ ಗಡಿಯಾರಗಳು. ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಸೂಚಕ ಉಪಕರಣಗಳು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ಲಾಸ್ ಕಂಟೇನರ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು - ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಅವುಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸರಿಸಮನಾಗಿ ಸುಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು - ಒಳಗಡೆ-ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಇಂಧನವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಂಗ್ರಾಹಕದಲ್ಲಿನ ಎಣ್ಣೆಯ ಮಟ್ಟವು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಇದು ಕಾಲದ ಸರಿಯುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಅಪರಿಷ್ಕೃತ ಮಾಪನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು.

====ಧೂಪದ್ರವ್ಯದ ಗಡಿಯಾರಗಳು====
{{Main|Incense clock}}
ನೀರು, ಯಾಂತ್ರಿಕತೆ, ಮತ್ತು ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಹಲವಾರ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ರಿಚರ್ಡ್ಸ್‌, ಪುಟ. ೫೨&lt;/ref&gt; ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ೬ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸರಿಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಗಡಿಯಾರವು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಶೋಸೊಯಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Eastern Magnificence and European Ingenuity: Clocks of Late Imperial China|url=https://books.google.com/?id=8bXxHSZkWssC&amp;printsec=frontcover#PPA209,M1|last=Pagani|first=Catherine|page=209|isbn=0472112082|publisher=[[University of Michigan Press]]|year=2001|accessdate=2008-06-21}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಚೀನಾದವಾಗಿಲ್ಲ ಆದರೆ [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]]ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Schafer&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=QerLX9x8pIkC&amp;printsec=frontcover#PPA160,M1|title=The Golden Peaches of Samarkand: A Study of T'ang Exotics|pages=160–161|last=Schafer|first=Edward|year=1963|isbn=0520054628|publisher=[[University of California Press]]}}&lt;/ref&gt; ದೇವನಾಗರಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಬಳಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವುಗಳು ಬೌದ್ಧರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಚ್. ಶಾಫರ್‌ನು ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂಬುದಾಗಿ ಊಹಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;Schafer&quot; /&gt; ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯ ಗಡಿಯಾರಗಳಿಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ಜ್ವಾಲೆಯೂ ಇಲ್ಲದೇ ಉರಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;stanford&quot;&gt;{{Cite web|url=http://infolab.stanford.edu/~echang/Class/public/report.html |title=Visualizing Video Streams using Sand Glass Metaphor |author= Chang, Edward; Lu, Yung-Hsiang  |publisher=Stanford University |month=December | year=1996|accessdate=2008-06-20}}&lt;/ref&gt;

ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳು ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಿಧಗಳು ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ದಂಡ ಮತ್ತು ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Burning rates&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=XDwZ9WZ3oBIC&amp;printsec=frontcover#PPA55,M1|title=Of Time, Passion, and Knowledge: Reflections on the Strategy of Existence|publisher=[[Princeton University Press]]|last=Fraser|first=Julius|pages=55–56|year=1990|accessdate=2008-06-21|isbn=0691024375}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;msi&quot; /&gt; ಒಂದು ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ದಂಡ ಗಡಿಯಾರವು ಮಾಪನರೇಖೆಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ದಂಡವಾಗಿತ್ತು;&lt;ref name=&quot;msi&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.msichicago.org/scrapbook/scrapbook_exhibits/time/educ_pages/act_incenseclock.html |title=Time Activity:Incense Clock |accessdate=2008-04-29 |publisher=Museum of Science and Industry |location=Chicago |archive-date=2008-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704105617/http://www.msichicago.org/scrapbook/scrapbook_exhibits/time/educ_pages/act_incenseclock.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ವಿವರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದವು, ಅವುಗಳು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಸಮಾನವಾದ ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ ದಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರದ ಜೊತೆಗಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಭಾರಗಳು ಒಂದು ಪ್ಲ್ಯಾಟರ್‌ನ ಒಳಗೆ ಬೀಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು, ಅವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಮಯವು ಕಳೆದು ಹೋಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಭಾರಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರಾತ್ಮಕ ತಟ್ಟೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬಳಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ-ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ತಟ್ಟೆಗಳೂ ಕೂಡ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಲೆವಿ, ಪುಟ. ೧೮&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nawcc.org/museum/nwcm/galleries/asian/incense.htm|title=Asian Gallery – Incense Clock|accessdate=2008-04-28|publisher=[[National Watch and Clock Museum]]|archive-date=2008-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518174519/http://www.nawcc.org/museum/nwcm/galleries/asian/incense.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಮಳಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ದಂಡಗಳೂ ಕೂಡ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಆದ್ದರಿಂದ ಘಂಟೆಗಳು ಪರಿಮಳದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;‌ರಿಚರ್ಡ್ಸ್, ಪುಟ. ೧೩೦&lt;/ref&gt;  ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ದಂಡಗಳು ನೇರವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿರಬಹುದು; ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ದಂಡಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಆದ್ದರಿಂದ ದಿರ್ಘ ಕಾಲದ ಬಳಕೆಗೆ ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಮನೆಗಳ ಮತ್ತು ಮಂದಿರಗಳ ಛಾವಣಿಗಳಿಂದ ಹೊರಹೋಗುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Fire: Servant, Scourge, and Enigma|url=https://books.google.com/?id=6Lg7o6NnJzgC&amp;printsec=frontcover#PPA157,M1|publisher=[[Dover Publications]]|last=Rossotti|first=Hazel|page=157|year=2002|isbn=0486422615|accessdate=2008-06-21}}&lt;/ref&gt;

ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜಪಾನ್‌ನ ಒಬ್ಬಳು ವೇಶ್ಯೆಯು ''ಸೆಂಕೊಡೊಕೈ''  ಯ (ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ದಂಡಗಳು) ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಅಂದರೆ ಅವಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಆಸ್ವಾದಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ೧೯೨೪ ರ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=xdVkzs6iI1YC&amp;printsec=frontcover#PPA183,M1|title=The Trail of Time: Shih-chien Ti Tsu-chi : Time Measurement with Incense in East Asia|last=Bedini|first=Silvio|publisher=[[Cambridge University Press]]|page=183|isbn=0521374820|year=1994|accessdate=2008-06-21}}&lt;/ref&gt; ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಸಂಕೇತ ಗಡಿಯಾರಗಳು ದಂಡ ಗಡಿಯಾರಗಳಂತೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಹಾಗೆಯೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು,&lt;ref name=&quot;Burning rates&quot; /&gt; ಈ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Bedini103&quot;&gt;ಬೆಡಿನಿ, ಪುಟ. ೧೦೩–೧೦೪&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಯೋಜನಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಮರದ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು,&lt;ref name=&quot;Burning rates&quot; /&gt; ಇದರೊಳಗೆ ಧೂಪದ್ರವ್ಯವು ಇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಫ್ರೆಸೆರ್, ಪುಟ.೧೧೫&lt;/ref&gt; ಈ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು,&lt;ref name=&quot;Bedini103&quot; /&gt; ಆದರೆ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Bedini187&quot; /&gt;  ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಸರಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಮರಗಳು, ರಾಳಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಧೂಪದ್ರವ್ಯಗಳ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸಣ್ಣ ಚೂರುಗಳು ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಪುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪುಡಿಗಳ ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಧೂಪದ್ರವ್ಯದ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಅದು ಗಡಿಯಾರವು ಹೇಗೆ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bedini|first=Silvio A.|year=1963|title=The Scent of Time. A Study of the Use of Fire and Incense for Time Measurement in Oriental Countries|journal=Transactions of the American Philosophical Society|publisher=[[American Philosophical Society]]|location=[[Philadelphia, Pennsylvania]]|volume=53|issue=5|pages=1–51|url=http://www.jstor.org/stable/1005923?seq=1|accessdate=2008-05-14|doi=10.2307/1005923|ref=harv}}&lt;/ref&gt; ಧೂಪದ್ರವ್ಯದ ಟ್ರಯಲ್‌ನ ದೀರ್ಘತೆಯು ಸಂಕೇತದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ಗಡಿಯಾರವು ಎಷ್ಟು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಂಶವಾಗಿದೆ; ಎಲ್ಲವೂ ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ದಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ೧೨ ಘಂಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಬೆಡಿನಿ, ಪುಟ. ೧೦೫&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Fraser, J. A. |title=Time, The Familiar Stranger |publisher=University of Massachusetts Press |location=Amherst |year=1987 |page=52 |isbn=0-87023-576-1|url=https://books.google.com/?id=n026gjD4B9QC&amp;printsec=frontcover#PPA52,M1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[21] ^ ಫ್ರೆಸೆರ್, ಪುಟ.೧೧೫&lt;/ref&gt;

ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂಚಿನ ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಸಂಕೇತಗಳು ಮರದಿಂದ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತಿದ್ದವು, ಚೀನಿಯರು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಲೋಹದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಂಗ್ ರಾಜಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದ ಸಮಯದಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಇದು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ದ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸಂಕೇತ ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಹಾಗೆಯೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರವಾಗಿ (ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ) ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಅನುಕೂಲತೆಯೆಂದರೆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ದಿನಗಳ ದೀರ್ಘತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜನಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಣ್ಣದಾದ ಸಂಕೇತಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಆದಂತೆ, ಗಡಿಯಾರಗಳು ಚೀನಿಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಉಡುಗೊರೆಗಳಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಬೆಡಿನಿ, ಪುಟ. ೧೦೪–೧೦೬&lt;/ref&gt; ಧೂಪದ್ರವ್ಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಆಧುನಿಕ-ದಿನದ ಗಡಿಯಾರ ಸಂಗ್ರಾಹಕಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಈ ಮುಂಚೆಯೇ ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇರಿಸಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Bedini187&quot;&gt;ಬೆಡಿನಿ, ಪುಟ. ೧೮೭&lt;/ref&gt;

====ಗಡಿಯಾರಗಳ ಗೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಚಲನ ನಿಯಂತ್ರಣ====

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಘಟಿಸಿದ ದ್ರವ್ಯಚಾಲಿತ ಎಸ್ಕೆಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಗ್ರೀಕ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ ಬೈಸಂಟಿಯಮ್‌ನ ಫಿಲೊ ಅವರಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.(ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ೩ನೇ ಶತಮಾನ )ಈತನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಗ್ರಂಥ ''ವಾಯುಶಾಸ್ತ್ರ'' (ಅಧ್ಯಾಯ ೩೧)ರಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರಚಾಲಿತ ವಾಶ್‌ಸ್ಟಾಂಡ್ ಮಿತಿಗೊಲಿಸುವ/ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಗಡಿಯಾರ(ವಾಟರ್) ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದನು.&lt;ref name=&quot;Lewis 2000 356f.&quot;&gt;{{Cite book
| last = Lewis
| first = Michael
| year = 2000
| contribution = Theoretical Hydraulics, Automata, and Water Clocks
| editor-last = Wikander
| editor-first = Örjan
| title = Handbook of Ancient Water Technology
| series = Technology and Change in History
| publication-place = Leiden
| volume = 2
| pages = 343–369 (356f.)
| isbn = 90-04-11123-9
| publisher = Brill
| location = Leiden}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತೊಂದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಭಿಕ್ಷು ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಸ್ತ್ರಾಜ್ಞ ಇಶಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನೌಕರ ಲಿಯಾಂಗ್ ಲಿಂಗ್‌ಜನ್ರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಪಟ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;ASME&quot;&gt;{{Cite book|last=American Society of Mechanical Engineers|title=Proceedings of the 2002 ASME Design Engineering Technical Conferences|year=2002|publisher=American Society of Mechanical Engineers|isbn=079183624X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shafer&quot;&gt;{{Cite book| last = Schafer | first = Edward H. | authorlink = Edward H. Schafer | title = Great Ages of Man: Ancient China | publisher = [[Time-Life Books]] | year = 1967 | location = New York | page = 128 }}&lt;/ref&gt; ಗಡಿಯಾರವು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಪಕರಣವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಮಕಾಲಿನ ವಿಷಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot; /&gt;

&lt;blockquote&gt;
ಇದನ್ನು ಗೋಳಾಕಾರದ ಆಕಾಶದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಕ್ಷ್ತತ್ರ ಪುಂಜಗಳ ಕ್ರಮ, ಭೂ ಮಧ್ಯರೇಖೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷ ಪರಿಧಿಯ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.  ನೀರು, ಮೊಗೆ ಚಕ್ರದ ಮೂಲಕ ಹರಿದಾಗ ಚಕ್ರವು ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತವಾಗಿ ಒಂದು ಸುತ್ತನ್ನು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಹಗಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೆ ಎರಡು ಚಕ್ರವನ್ನು ಸಂಕುಚಿಸಬಹುದಾದ  ಗೋಳದ ಹೊರಗೆ ಜೊಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದಲ್ಲದೆ ಈ ಚಕ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಮರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದನ್ನು  ತನ್ಮೂಲಕ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಂತೆ ತಯಾರಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನದ ಸಮಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ, ಹುಣ್ಣಿಮೆಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡುಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮರದ ಹಲಗೆಯು ನಿಲು ಮುಖವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಘಂಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಡೋಲನ್ನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಘಂಟೆಯು ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತವಾಗಿ ಭಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳೂ 
ಯಂತ್ರಚಾಲನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದೂ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಮರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಒಳಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಚಕ್ರ, ಶಾಪ್ಟ್‌, ಕೊಕ್ಕೆ,ಗಡಿಯಾರದ ಒಳಗಿರುವ ಸರಳು, ನಿರಂತ್ರಣ ಭಾಗ,ಲಾಕ್ಸ್ ಪಿನ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಪಕರಣವು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{Cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_/ai_6955890 |title=The mechanical clock – history of Chinese science |publisher=[[UNESCO Courier]] |accessdate=2008-04-16 |year=1988 |archiveurl=https://archive.today/20120719021112/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_1988_Oct/ai_6955890/ |archivedate=2012-07-19 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

[[File:Clock Tower from Su Song's Book.JPG|thumb|left|upright|ಆತನ ಗಡಿಯಾರ ಸ್ಥಂಭದ ನಿಜವಾದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸು ಸಾಂಗ್‌ರ ಪುಸ್ತಕ]]

ಇಶಿಂಗ್‌ನ ಗಡಿಯಾರವು ಜಲಗಡಿಯಾರವಾಗಿದ್ದಿತು, ಇದು ತಾಪಾಮನಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಶಾಂಗ್‌ ಸಿಕ್ಸನ್‌ ಪರಿಹರಿಸಿದನು, ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ [[ಪಾದರಸ|ಪಾದರಸವನ್ನು]] ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೆಳಗೆ ದ್ರವವು −೩೯&amp;nbsp;°ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ (−೩೮&amp;nbsp;°ಫೆರನಿಡ್‌)ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಶಾಂಗ್ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಗೋಪುರದ ಗಡಿಯಾರದ {{convert|10|m}}ಮೇಲೆ ಜೊತೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಗಡಿಯಾರದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆಯ ನಾಲ್ಕನೆ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಘಂಟೆ ಶಬ್ಧಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದನು. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗಡಿಯಾರವೆಂದರೆ
ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾದ ಕಾಸ್ಮಿಕ್‌ ಎಂಜಿನ್ ಇದನ್ನು ಸುಸಂಗ್ ೧೦೮೮ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಇದು ಶಾಂಗ್‌ ಟವರ್‌ನ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿದ್ದು ತೊಲ್ಬಂದಿಯ ಗೊಲಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿತು, ಹಾಗೂ ಇದು ಸಂಕುಚಿಸಬಹುದಾದ ಗೋಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ನಿಖರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಐದು ಫಲಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಿತಿ/ಸ್ಥಾನ, ಶಬ್ಧ ಮಾಡುವ ಘಂಟೆ, ಮತ್ತು ಹಗಲಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಹಲಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;NIST&quot; /&gt; ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಗಣನೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆ ಇರದ ಶಕ್ತಿ ಸರಬರಾಜು  ಸರಣಿ ಚಲನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;needham 411&quot;&gt;{{Cite journal|first=Joseph |last=Needham |authorlink=Joseph Needham|year=1986 |title=Science and Civilization in China |volume=4 |journal=Physics and Physical Technology, Part 2: Mechanical Engineering |location=Taipei |publisher=Caves Books, Ltd |page=411 |ref=harv}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಕೈಫಂಗ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಜಿನ್ ಆರ್ಮಿಯವರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಈ ಗಡಿಯಾರ ಯಂಜಿಂಗ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಗೆ (ಈಗಿನ[[ಬೀಜಿಂಗ್]]) ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸುಸಂಗ್‌ನ ಮಗ ಸುಕ್ಷೆ ಇದರ ಪ್ರತಿರೂಪವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Tomczak, Matthias|url=http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/science+society/lectures/illustrations/lecture15/clock.html|title=The Water Clock of 1088|publisher=[[Flinders University]] (es.flinders.edu.au)|accessdate=2008-04-29|archive-date=2008-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080411055104/http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/science+society/lectures/illustrations/lecture15/clock.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ridhwan al-Saati clock.jpg|thumb|ಡಮಾಸ್ಕಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆನ್ ದಿ ಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಕ್ಲಾಕ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಥೇರ್ ಯೂಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಜೇರನ್‌ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರದ ಚಿತ್ರ(1203)]]

ಗಡಿಯಾರದ ಗೋಪುರವು ಶಾಂಗ್‌ ಸಿಕ್ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಸುಸಂಗ್‌ನಿಂದ ೧೦ಮತ್ತು೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು, ಅನುಕ್ರಮದ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತವಾದ ಈ ಘಂಟೆ ಹೊಡೆಯುವ ಗಡಿಯಾರದ ಯಂತ್ರ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಗಂಟೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಶಬ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;needham volume 4 part 2 165&quot;&gt;ನೀಡಮ್, ಸಂಪುಟ ೪, ಭಾಗ ೨, ಪುಟ. ೧೬೫&lt;/ref&gt;    ಘಂಟೆ ಹೊಡೆಯುವ ಗಡಿಯಾರದ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಜೆರನ್‌ ಜಲಗಡಿಯಾರವು [[ಡಮಾಸ್ಕಸ್|ಡಮಾಸ್ಕಸ್‌]]ನ ಉಮಯದ್ ಮಾಸ್ಕೊನಲ್ಲಿದೆ,[[ಸಿರಿಯಾ]],ಇದು ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹಮದ್‌ ಅಲ್-ಸಾತಿ ಯಿಂದ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈತನ ಮಗ ರಿದ್ವಾನ್ ಇಬನ್ ಅಲ್-ಸಾತಿಯಿಂದ ಈತನ ''ಆನ್‌ ದಿ ಕನ್ಸ್ಟಕ್ಷನ್ ಆಫ್‌ ಕ್ಲಾಕ್ಸ್ ಅಂಡ್‌ ದೇರ್ ಯೂಸ್‌''  (೧೨೦೩) ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು,&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Arabic Mechanical Engineering: Survey of the Historical Sources|author=[[Donald Routledge Hill]]|journal=[[Arabic Sciences and Philosophy: A Historical Journal]]|year=1991|volume=1|pages=167–186 [174]|publisher=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/S0957423900001478|ref=harv|postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; ೧೨೩೫ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಜಲಶಕ್ತಿಚಾಲಿತ ಅಲಾರಮ್‌ ಗಡಿಯಾರವು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಯವನ್ನು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟಿಸುವಂತೆ [[ಬಾಗ್ದಾದ್|ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ [[ಮಸ್ತನಿಸಿಯ ಮದರಸ|ಮಸ್ತನಿಸಿಯ ಮದರಸದ]] ಒಳಪ್ರವೇಶದ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Arabic Mechanical Engineering: Survey of the Historical Sources|author=[[Donald Routledge Hill]]|journal=[[Arabic Sciences and Philosophy: A Historical Journal]]|year=1991|volume=1|pages=167–186 [180]|publisher=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/S0957423900001478|ref=harv|postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt;]]

ಮೊದಲ ಗೇರ್‌ ಒಳಗೊಂಡ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅರಬ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌, ಇಬನ್‌ ಕಲಫ್‌ ಅಲ್-ಮ್ಯುರಡಿಯು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ಐರೆಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದನು, ಇದು ಜಲಗಡಿಯಾರವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೇರ್ ರೈಲು ಯಾಂತ್ರಿಕರಚನೆಯ ಗೇರ್ ಸಂಕೀರ್ಣ&lt;ref name=&quot;Hassan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hill-1996&quot; /&gt;, ಅಧಿಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚು ಟಾರ್ಕ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kirmani&quot; /&gt; ಪರಿಷ್ಕೃತ ಗೇರ್‌ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಗಡಿಯಾರದ ಬಳಕೆಯು ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿಸಲಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಆಗಮನದವರೆಗೂ ಇತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Hill-1996&quot;&gt;{{Cite book|title=A history of engineering in classical and medieval times|author=[[Donald Routledge Hill]]|publisher=[[Routledge]]|year=1996|isbn=0415152917|pages=203, 223, 242|ref=harv|postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kirmani&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopaedia of Islamic science and scientists|author=N. K. Singh &amp; M. Zaki Kirmani|publisher=Global Vision Publishing|year=2005|isbn=8182200571|pages=56–7|ref=harv|postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; ಅಲ್-ಮ್ಯುರಡಿಯ ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಪಾದರಸವನ್ನು ಹೈಡ್ರೊಲಿಕ್‌ ಲಿಂಕೆಜೆಸ್‌&lt;ref name=&quot;Leonardo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Arabic Mechanical Engineering: Survey of the Historical sources|author=[[Donald Routledge Hill]]|journal=[[Arabic Sciences and Philosophy: A Historical Journal]]|year=1991|volume=1|pages=167–186 [173]|publisher=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/S0957423900001478|ref=harv|postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು ಇಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Leonardo&quot;&gt;{{Cite web|title=The Book of Secrets is coming to the world after a thousand years: Automata existed already in the eleventh century!|author=[[Mario Taddei]]|publisher=Leonardo3|url=http://www.leonardo3.net/leonardo/qma/img/Press_release_Secrets_UK.pdf|accessdate=2010-03-31|archive-date=2016-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529122409/http://www.leonardo3.net/leonardo/qma/img/Press_release_Secrets_UK.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅಲ್-ಮ್ಯುರಡಿನ ಕೆಲಸವು ಕ್ಯಾಸ್ತಿಲ್‌ನ ತಜ್ಞ ಅಲ್ಫನ್ಸೊ ಎಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು,&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Juan Vernet &amp; Julio Samso|contribution=Development of Arabic Science in Andalusia|editor=Roshdi Rashed &amp; Régis Morelon|title=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=1|pages=243–275 [260–1]|publisher=[[Routledge]]|isbn=0415124107|ref=harv|postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; ಅಂದಿನಿಂದ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ಯುರೋಪ್‌ನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Hill-1996&quot; /&gt; ಮಧ್ಯಕಾಲದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳಿಂದ ಹಲವು ಮರೆಯಲಾಗದ ಜಲಗಡಿಯಾರಗಳು ಗೇರ್ ಟ್ರೈನ್ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಚಾಲಿತ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡವು.&lt;ref name=&quot;Hill-794&quot; /&gt; ಗ್ರೀಕ್‌ರ, ಚೈನೀಸ್‌ರಂತೆ ಅರಬ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ದ್ರವ್ಯ ಚಾಲಿತ ನಿಯಂತ್ರಣ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೊಳಿಸಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜಲ ಗಡಿಯಾರಗಳು. ನಿಯಂತ್ರಣ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ತೆಲುವಾದವುಗಳನ್ನು ಭಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಯಾಂತ್ರಿಕಕ್ಕಾಗಿ&lt;ref name=&quot;Hassan&quot;&gt;ಹಾಸನ್, ಅಹ್ಮದ್ ವೈ, [http://www.history-science-technology.com/Articles/articles%2071.htm ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ ಆಫ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಟು ದಿ ವೆಸ್ಟ್‌, ಭಾಗ II: ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಶನ್ ಆಫ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್], ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ ಇಸ್ಲಾಂ''&lt;/ref&gt; ಬಳಸಲಾಯಿತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೈಡ್ರೊಲಿಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಇದನ್ನು ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Hill-794&quot;&gt;ಡೊನಾಲ್ಡ್ ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್ ಹಿಲ್‌ (೧೯೯೬), &quot;ಇಂಜಿನಿಯರ್&quot;, ಪುಟ ೭೯೪, {{Harv|Rashed|Morelon|1996|pp=751–95}}ರಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt;

ಎಡಿ ೧೨೭೭ರ[[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪಾನಿಷ್‌]]ನ ಪುಸ್ತಕವಾದ ''ಲಿಬ್ರೊಸ್ ಡೆಲ್''  ಸೇಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಒಂದು ಪಾದರಸ ಗಡಿಯಾರವು ಅರೇಬಿಯಾದ ಭಾಷಾಂತರ ಮತ್ತು ಭಾವಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂರಿಗೆ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Bedini&quot;&gt;ಸಿಲ್ವಿಯೊ ಎ. ಬೆಡಿನಿ: “ದಿ ಕಂಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟೆಡ್ ಸಿಲಿಂಡ್ರಿಕಲ್ ಕ್ಲೆಪ್ಸಿಡ್ರ”, ''ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಕಲ್ಚರ್'', ಸಂಪುಟ. ೩, ಸಂಖ್ಯೆ. ೨ (೧೯೬೨), ಪು. ೧೧೫-೧೪೧ (೧೧೬-೧೧೮)&lt;/ref&gt; ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಜಲಗಡಿಯಾರದ ಉಪಕರಣಗಳು ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸುರಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದವು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾಗದ ಕರ್ತೃ ಜಿವಿಷ್ರಾಬಿ ಐಸೆಕ್ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದನು ಇದನ್ನು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಇರನ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದ ಹೆರನ್‌ನೊಂದಿಗೆ(ಕ್ರಿ.ಶ ೧ನೇಶತಮಾನ) ಗುರುತಿಸಿದ್ದನು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mills|first=A. A.|year=1988|title=The mercury clock of the Libros del Saber|journal=Annals of Science|volume=45|issue=4|pages=329–344 [332]|doi=10.1080/00033798800200271|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

====ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ಗಡಿಯಾರಗಳು====
[[File:Astrolabe-Persian-18C.jpg|thumb|upright|ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಟ್ರೊಲೈಬ್‌ನ್ನು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಗಡಿಯಾರಗಳಾಗಿ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು]]

೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್‌ ಡೈನಸ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚೈನಾದ ಖಗೋಲ ತಜ್ಞ, ಕಾಲಜ್ಞಾನ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಯಾಂತ್ರಿಕ ತಜ್ಞ ಸುಸಂಗ್ ಜಲಚಾಲಿತ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನದ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಕೈಫಂಗ್ ನಗರದ ತನ್ನ  ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಸಂಘಟಿತ ನಿಯಂತ್ರಣ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಕೊನೆರಹಿತ ಸರಣಿ ಚಾಲನೆಯು ತೋಳ್ಬಂಧಿಯ ಗೋಲಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ಸರಬರಾಜನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಸಮಕಾಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಹ ಹಲವು ಬಗೆಯ ನಿಖರವಾದ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಾಣಾಲಯ&lt;ref name=&quot;Ajram&quot;&gt;{{Cite book|last=Ajram|first=K.|year=1992|title=Miracle of Islamic Science|url=https://archive.org/details/miracleofislamic0000ajra|chapter=Appendix B|publisher=Knowledge House Publishers|isbn=0911119434}}&lt;/ref&gt; ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ
ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜಲಶಕ್ತಿಚಾಲಿತ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ಗಡಿಯಾರಗಳು ೧೨೦೬ರಲ್ಲಿ ಅಲ್-ಜಝಾರಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hill|first=Donald R.|authorlink=Donald Routledge Hill|url=http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|title=Mechanical Engineering|accessdate=2008-01-22|archive-date=2007-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20071225091836/http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hill|first=Donald R.|authorlink=Donald Routledge Hill|title=Mechanical Engineering in the Medieval Near East|work=[[Scientific American]]|month=May | year=1991|pages=64–69|ref=harv}}&lt;/ref&gt; ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಐಬ್ನ್ ಅಲ್-ಶತಿರ್ ಅವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=David A.|last=King|year=1983|title=The Astronomy of the Mamluks|journal=[[Isis (journal)|Isis]] |volume=74 |issue=4|pages=531–555 [545–546]|doi=10.1086/353360|ref=harv}}&lt;/ref&gt; ಹಲವು ಪರಿಷ್ಕೃತ ಸಮಯ ಪಾಲನ ಗೇರ್‌ಯುಕ್ತ (astrolabes) ಅಸ್ಟ್ರೊಲ್ಯಾಬ್ ಯಂತ್ರಗಳು ಅಬು ರಯನ್‌ ಬಿರುನಿ ಅವರಿಂದ ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಹಮದ್‌ ಇಬನ್‌ ಅಬಿ ಬಕರ್ ಅವರಿಂದ ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನವೀಕೃತ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿತು. ಈ ಉಪಕರಣವು ಸಮಯಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ದಿನಸೂಚಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Hassan&quot; /&gt;

[[File:Clock of al Jazari before 1206.jpg|thumb|upright|ಅಲ್ ಜಝಾರಿಯ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಗಡಿಯಾರ 1206]]

ಪರಿಷ್ಕೃತ ಜಲಶಕ್ತಿ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನದ ಗಡಿಯಾರವು ಅಲ್-ಜಝರಿ ಅವರಿಂದ ೧೨೦೬ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಕೋಟೆ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಇತ್ತೀಚಿಗಿನ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಅನಾಲಾಗ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಗಡಿಯಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Ancient Discoveries&quot;&gt;{{Cite book|title=[[Ancient Discoveries]], Episode 11: Ancient Robots|publisher=[[History Channel]]|url=https://www.youtube.com/watch?v=rxjbaQl0ad8|accessdate=2008-09-06}}&lt;/ref&gt; ಇದೊಂದು ಜಟಿಲವಾದ ಉಪಕರಣವಾಗಿದ್ದು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಸಮಯಪಾಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಬಹುಮುಖಿ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ೧೧ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದಿತು. ಇದು ರಾಶಿಚಕ್ರ,ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು, ಚಂದ್ರನ ಆಕೃತಿ ಮೇಲಿನ ಬಾಗಿಲಿನವರೆಗೆ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟ ಬಂಡಿ/ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆಗೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮಾನವಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಬಹು ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Hill2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಹಾವರ್ಡ್‌ ಆರ್‌. ಟರ್ನರ್ (೧೯೯೭), ''ಸೈನ್ಸ್ ಇನ್ ಮೆಡಿವಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇಲುಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್'', ಪುಟ. ೧೮೪. ಯೂನವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಪ್ರೆಸ್‌, ISBN ೦-೨೯೨-೭೮೧೪೯-೦.&lt;/ref&gt; ವರ್ಷದಾದ್ಯಂತ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮರು ಹೊಂದಿಸಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶವು ಇದರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದಿತು. ಈ ಗಡಿಯಾರವು ಸಹ ಬಹುಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅನೇಕ ಯಂತ್ರಗಳು, ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟ ಕಂಬಿಯ ಕಾಮ್‍ಶಾಫ್ಟ್‌ ಸಹಾಯವಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಸಂಗೀತ ಉಪಕರಣ, ಇದು ನೀರಿನ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Ancient Discoveries&quot; /&gt;

==ಆಧುನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳು==
=== ಪುರಾತನ ಮೂಲದ ಆಧುನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳು ===
[[File:SevillaGlorietaDelReloj01.JPG|thumb|20ನೇ ಶತಮಾನದ ಸ್ಪೈನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆ‍ಯ್‌೦ಡಲೂಸಿಯಾದ ಸೆವಿಲ್ಲೆಯ ಛಾಯಾಯಂತ್ರ]]

ಸನ್‌ಡೈಯಲ್(ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರ)ಗಳನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಬಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು. ಪುರಾತನ ಛಾಯಾಯಂತ್ರಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಅಂಶಗಳನಾಧರಿಸಿದ್ದು ನೇರ ಗಂಟೆಯ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗಂಟೆಗಳೆನ್ನುವ ಅಸಮಾನವಾದ ಗಂಟೆಯ ಗೆರೆಗಳು ಋತುಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ವರ್ಷದ ಸಮಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಪ್ರತಿ ದಿನವನ್ನು ೧೨ ಸಮನಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ, ಗಂಟೆಗಳು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಇಬ್ನ್ ಜಬಿರ್ ಅಲ್-ಹರಾನಿ ಅಲ್ ಬಟಾನಿ(ಅಲ್ಬಟೆಗ್ನಿ)ಯ ತ್ರಿಕೋನಮಿತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ, ಗಂಟೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಮನಾದ ಉದ್ದವನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ೧೩೭೧ರಲ್ಲಿ ಅಬ್ದುಲ್-ಹಸಾನ್ ಐಬ್ನ್ ಅಲ್-ಶತಿರ್ ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು. ಐಬ್ನ್ ಅಲ್-ಶತಿರ್ರು &quot;ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾದ ನೊಮನ್‌ನನ್ನು ಬಳಸಿ ಛಾಯಾಯಂತ್ರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು, ಅದರ ಗೆರೆಗಳು ವರ್ಷದ ಯಾವುದೇ ದಿನ ಸಮನಾದ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಆತನ ಛಾಯಾಯಂತ್ರವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ಷೀಯ-ದ್ರುವದ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನವಾದುದಾಗಿದೆ. ೧೪೪೬ರಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಛಾಯಾಯಂತ್ರಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=History of the sundial|url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.353|publisher=[[National Maritime Museum]]|accessdate=2008-07-02|archive-date=2007-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010044606/http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.353|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The Sundial And Geometry|first=Lawrence|last=Jones|journal=North American Sundial Society|volume=12|issue=4|date=December 2005|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

ಹೆಲಿಯೊಸೆಂಟ್ರಿಸಿಸಮ್‌ನ ಮತ್ತು ಸಮನಾದ ಘಂಟೆಗಳ ಅಂಗೀಕಾರದ ನಂತರ ತ್ರಿಕೋನಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು, ಛಾಯಾಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸುವ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ರೀತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Mayall, Margaret W.; Mayall, R. Newton |title=Sundials: Their Construction and Use |url=https://archive.org/details/sundialstheircon0000maya |publisher=Dover Publications |location=New York |year=2002 |page=[https://archive.org/details/sundialstheircon0000maya/page/17 17] |isbn=0-486-41146-X}}&lt;/ref&gt; ೧೫೨೪ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಒರೋನ್ಸ್ ಫೈನ್ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ದಂತದ ಛಾಯಾಯಂತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=O'Connor |first=J. J. |coauthors= Robertson, E. F|publisher=School of Mathematics and Statistics, [[University of St. Andrews]] |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Fine.html |title=Fine biography |accessdate=2008-03-31}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ೧೫೭೦ರಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಗಿಯೊವನ್ನಿ ಪಡೊವನಿ ಗೋಡೆಯ(ಲಂಬ) ಮತ್ತು ಸಮಾನಾಂತರವಾದ ಛಾಯಾಯಂತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಜುಸೆಪ್ ಬಿಯಾಂಕನಿಯ ''Constructio instrumenti ad horologia solaria''  (c.&amp;nbsp;೧೬೨೦)ದಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ಛಾಯಾಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕೆಂದು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;{{la icon}} {{Cite web|url=http://www.nicolaseverino.it/Articoli/international%20bibliography.pdf|format=PDF|title=Bibliografia della Gnomonica|accessdate=2008-06-21|publisher=British Sundial Society|author=Aked, Charles K.|coauthors=Severino, Nicola|year=1997|page=119|archive-date=2008-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626002415/http://www.nicolaseverino.it/Articoli/international%20bibliography.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೧೫೨೨ರಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೊರ್ಚುಗೀಸ್]] ನಾವಿಕ [[ಫೆರ್ಡಿನೆಂಡ್ ಮೆಗಲನ್|ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್ ಮಗೆಲನ್]] ತನ್ನ ಸಮುದ್ರಯಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಡಗಿನಲ್ಲೂ ೧೮ ಮರಳು ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Bergreen, Laurence |title=Over the Edge of the World: Magellan's Terrifying Circumnavigation of the Globe |publisher=Morrow |location=New York |year=2003 |isbn=0-06-621173-5|url=https://books.google.com/?id=uK9d2EFrMJIC&amp;printsec=frontcover#PPA53,M1|page=53|accessdate=2008-06-22}}&lt;/ref&gt; ಮರಳು ಗಡಿಯಾರವು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ವಿಶ್ವಸನೀಯವಾದುದಾಗಿದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಸೂಜಿಗಲ್ಲನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಸಮುದ್ರಯಾನಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಯಂತ್ರವನ್ನು ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಬೋರ್ಡ್ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಅದರ ಬಳಕೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಯು ೧೩೩೮ರ ಅಂಬ್ರೊಜೊ ಲಾರೆಂಜೆಟೀಯ ''ಆ‍ಯ್‌ಲಗೋರಿ ಆಫ್ ಗುಡ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್‌‌''  ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಫ್ರುಗೊನಿ ಪುಟ. ೮೩&lt;/ref&gt; ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಮರಳು ಗಡಿಯಾರಗಳು ಸಮುದ್ರ, ಚರ್ಚುಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಅಡುಗೆಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದವು; ಇದು ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ, ಮರುಬಳಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಬಹುದಾದ ಸಮಯಸೂಚಕ ಉಪಕರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಮರಳು ಗಡಿಯಾರ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಅವೆಂದರೆ ಸಾವು, ತಾತ್ಕಾಲಿಕತೆ, ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಫಾದರ್ ಟೈಮ್‌ನ, ಗಡ್ಡದ ವಯಸ್ಸಾದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಪ್ರತಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Macey, Samuel L. |title=Encyclopedia of Time |publisher=Garland Pub |location=New York |year=1994 |isbn=0-8153-0615-6|url=https://books.google.com/?id=F7wNQk219KMC&amp;printsec=frontcover#PPA209,M1|accessdate=2008-06-22|page=209}}&lt;/ref&gt; ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮರಳು ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದರ ಇತಿಹಾಸವು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Blaut|first=James Morris|title=Eight Eurocentric Historians|publisher=Guildford Press|year=2000|isbn=1572305916|url=https://books.google.com/?id=ktn7LmLgc6oC&amp;printsec=frontcover#PPA186,M1|page=186|accessdate=2008-06-22}}&lt;/ref&gt;

===ಗಡಿಯಾರಗಳು===
[[File:Abbot Richard Wallingford.jpg|thumb|right|ಸೈಂಟ್ ಅಲ್ಬನ್ಸ್ ಅಬೆಯಲ್ಲಿಯ ಅದರ ಮಖ್ಯಸ್ಥನಾದ ರಿಚರ್ಡ್‌ ವಾಲಿಂಗ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಗಡಿಯಾರ]]

ಗಡಿಯಾರಗಳು ವೈವಿಧ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳಿಂದ ಕ್ಲಾಕ್ ಆಫ್ ಲಾಂಗ್ ನೌದ ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಪದ ''ಕ್ಲಾಕ್''  ಮಿಡಲ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನ ''clokke'', ಒಲ್ಡ್ ನಾರ್ತ್ ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ''cloque'', ಅಥವಾ ಮಿಡಲ್ ಡಚ್‌ನ ''clocke'' ಯಿಂದ ಬಂದಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವೆಲ್ಲದರ ಅರ್ಥ ''ಗಂಟೆ'' ಯಾಗಿದ್ದು ಮಿಡೀವಲ್ ಲ್ಯಾಟೀನ್‌ನ ''clocca'' ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದೂ ಸಹ ಗಂಟೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=clock |title=Clock Etymology |accessdate=2008-04-27|publisher=[[Online Etymology Dictionary]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/Clock|title=Merriam-Webster Online: Clock|accessdate=2008-06-20|work=[[Webster's Dictionary]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=''[[The American Heritage Dictionary of the English Language]]|publisher=[[Houghton Mifflin]]|url=http://www.bartleby.com/61/31/C0413100.html|accessdate=2007-12-04|edition=Fourth|isbn=0395825172|author=executive editor, Joseph P. Pickett|year=1992|archive-date=2008-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205004959/http://www.bartleby.com/61/31/C0413100.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅದಲ್ಲದೆ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಸಮಯದ ಗತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಗಂಟೆಯಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿಸಲು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇತಿಹಾಸದಾದ್ಯಂತ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ, ನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆ, ವಿದ್ಯುತ್‌ಶಕ್ತಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=[[St. Edmundsbury]] Borough Council |url=http://www.stedmundsbury.gov.uk/sebc/visit/mechanicaltimekeeping.cfm|title=Mechanical Timekeeping|accessdate=2007-12-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nistrevolution&quot; /&gt; ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯು ಚೀನಾದ ಅಧಿಕಾರಿ ಲಿಯಾಂಗ್ ಜಿಂಗ್‌ಜಾನ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿ ಯಿ ಕ್ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ASME&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Shafer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Davies434&quot;&gt;ಡೇವಸ್, ನೊರ್ಮನ್; ಪುಟ. ೪೩೪&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರಗಳು ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಮತಪ್ರಚಾರಕರು ವಾಸಿಸುವ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಗಡಿಯಾರದ ಅಬಿವೃದ್ಧಿಯು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಹ್ಯುಗೆನ್ಸ್‌ರ ವಿನ್ಯಾಸವಾದ ಪೆಂಡ್ಯೊಲಮ್ ಗಡಿಯಾರದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

====ಮೊದಲ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರಗಳು====
ಮೊದಲು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಕರುಗಳೆಂದರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಾದ್ರಿಗಳು.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Understanding the Middle Ages|first=Harald|last=Kleinschmidt|year=2000|publisher=Boydell &amp; Brewer|isbn=085115770X|url=https://books.google.com/?id=JlwDcFHzds0C&amp;printsec=frontcover#PPA26,M1|accessdate=2008-06-22|page=26}}&lt;/ref&gt; ಮಧ್ಯಯುಗದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ದಿನನಿತ್ಯದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲು ಗಡಿಯಾರಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ಮತ್ತು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿವಿಧ ಗಡಿಯಾರಗಳು ತಯಾರಾದವು, ಅವೆಂದರೆ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳು, ಛಾಯಾ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸಿದ ಮೋಂಬತ್ತಿಗಳು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;nistrevolution&quot;&gt;{{Cite web|url=http://physics.nist.gov/GenInt/Time/revol.html |title=A Revolution in Timekeeping |accessdate=2008-04-30 |publisher=NIST| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080409174853/http://physics.nist.gov/GenInt/Time/revol.html| archivedate = April 9, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abbot&quot;&gt;{{Cite book|first=Abbot|last=Payson Usher|year=1988|publisher=Courier Dover
Publications|title=A History of Mechanical Inventions|url=https://archive.org/details/historyofmechani0000ushe_h4d4|isbn=048625593X}}&lt;/ref&gt; ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಾಗ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ದಿನಕ್ಕೆರಡು ಬಾರಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಆಶರ್, ಪುಟ. ೧೯೪&lt;/ref&gt; ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಅಥವಾ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಉಪಕರಣದಿಂದ, ಕೋಲು ಅಥವಾ ಭಾರವಾದ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು ತಿಳಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು.

೮೫೦ಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ವೆರೊನಾದ ಕ್ರಿಸ್ತಾನುಯಾಯಿಯಾದ ಪಸಫಿಕಸ್‌ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು (''ಹೊರೊಲಜಿಯಮ್ ನೊಕ್ಟುರ್ನುಮ್‌'' ) ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು.&lt;ref&gt;ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಮೆಕಾನಿಕಲ್ ಇನ್ವೆನ್ಶನ್ಸ್, ಎಬೊಟ್ ಪೇಸನ್ ಆಶರ್(೧೯೨೯), ಪುಟ.೧೯೨ [http://books.google.es/books?id=xuDDqqa8FlwC&amp;amp;pg=PA192&amp;amp;lpg=PA192&amp;amp;dq=Pacificus,+archdeacon+of+Verona&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=dAv7DHwguD&amp;amp;sig=FtHg5VHnxTl86icxYHtKDxVKOjY&amp;amp;hl=es&amp;amp;ei=aU_MS8alBIL78Abs-93GBA&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=5&amp;amp;ved=0CCUQ6AEwBA#v=onepage&amp;amp;q=pacificus&amp;amp;f=false ]&quot;&lt;/ref&gt;

ಮಧ್ಯಯುಗದ ಸಂತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲತೆಗಳು ಗಡಿಯಾರಗಳ ಅಬಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದವು, ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಥಾಮಸ್ ವುಡ್ಸ್ ಬರೆಯುವಂತೆ:
{{bquote|The monks also counted skillful clock-makers among them. The first recorded clock was built by the future [[Pope Sylvester II]] for the German town of [[Magdeburg]], around the year 996. Much more sophisticated clocks were built by later monks. Peter Lightfoot, a 14th-century monk of [[Glastonbury Abbey|Glastonbury]], built one of the oldest clocks still in existence, which now sits in excellent condition in [[Science Museum (London)|London's Science Museum]].&lt;ref name=&quot;Woods36&quot;&gt;Woods, p. 36&lt;/ref&gt;}}

[[File:Giovanni_Di_Dondi_clock.png|left|thumb|ಡ ಡೊಂಡಿಯ 1364 ಪ್ಯಾಡುವ ಗಡಿಯಾರ &lt;ref&gt;1461ರ  ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿನ ವಿವರಣೆಯ ಅಧುನಿಕ ಹುಡುಕಾಟ(ಮಿಸ್ ಲಾಡ್.ಇತ್ಯಾದಿ. 620 ಪದಸಂಖ್ಯೆ 10). [211]&lt;/ref&gt;]]

೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರಗಳಿರುವುದು, ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಜನ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Reid&quot;&gt;ರೀಡ್‌, ಪುಟ. ೪&lt;/ref&gt; ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೊರೆಂಟೈನ್ ಕವಿ ಡಾಂಟೆ ಅಲಿಗಿಯರಿ ತನ್ನ ''ಪ್ಯಾರಡಿಸೊ'' ವಿನಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರವನ್ನುಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ;&lt;ref&gt;&quot;Then, as a horologe that calleth us / What time the Bride of God is rising up&quot;. {{Cite web |url=http://italian.about.com/library/anthology/dante/blparadiso010.htm |title=Paradiso – Canto X – Divine Comedy – Dante Alighieri – La Divina Commedia |publisher=[[About.com]] |accessdate=2008-04-11 |archive-date=2008-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080506172104/http://italian.about.com/library/anthology/dante/blparadiso010.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಗಡಿಯಾರದ ಮೊದಲ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಧಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Reid&quot; /&gt; ಗಡಿಯಾರದ ಮೊದಲ ವಿವರವಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಪಡುವದ ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ  ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಗಿಯೊನ್ನಿ ಡ ದೊಂಡಿ ಆತನ ೧೩೬೪ ನಿರೂಪಣೆಯಾದ ''ಇಲ್ ಟ್ರಾಕ್ಟಸ್ ಆಸ್ಟ್ರರಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Davies434&quot; /&gt; ಇದು ಲಂಡನ್ನಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಸ್ಮಿತ್‌ಸೋನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಹೊಂದಿ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Davies434&quot; /&gt; ಇನ್ನಿತರ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ [[ಮಿಲನ್‌|ಮಿಲನ್]] (೧೩೩೫), ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ (೧೩೫೪), ಲುಂಡ್ (೧೩೮೦), ರುಆನ್ (೧೩೮೯), ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಗ್|ಪ್ರಾಗ್‌]] (೧೪೬೨).&lt;ref name=&quot;Davies434&quot; /&gt;

ಸಲಿಬರಿ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಗಡಿಯಾರವು ೧೩೮೬ರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಗಡಿಯಾರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Salisbury&quot;&gt;{{Cite web|title=Oldest Working Clock, Frequently Asked Questions, Salisbury Cathedral|url=http://www.salisburycathedral.org.uk/visitor.faqs.php?id=23|accessdate=2008-04-04|archive-date=2009-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090615050257/http://www.salisburycathedral.org.uk/visitor.faqs.php?id=23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಭಾರಿಸುವ ಫಲಕವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Salisbury&quot; /&gt; ಕಬ್ಬಿಣದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗೇರುಗಳು ತೆರೆದಿವೆ, ಇದು {{convert|1.2|m|ft}} ಉದ್ದವಿದೆ. ಲೋಹದ ಒಳಬೆಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಟಗಳ ಮೂಲಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಕಾಲದ ಗಡಿಯಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಸನ್ನೆ ವಿಮೋಚಕವು ಅಂಚು ಮತ್ತು ಫೋಲಿಯೆಟ್ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಶಕ್ತಿಯು ರಾಟೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುತಿತ್ತು. ಭಾರದ ಕಲ್ಲು ಬಿದ್ದಾಗ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಮರದ ಕೊಳವೆಗಳಿಂದ ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತಿತ್ತು. ಸನ್ನೆ ವಿಮೋಚನೆಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಒಂದು ನಳಿಕೆಯು ಮುಖ್ಯ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರವುಗಳು ಬಡಿತದ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಬ್ರೇಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Salisbury&quot; /&gt;

೧೩೯೦ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪೀಟರ್ ಲೈಟ್‌ಫೂಟ‌ನ ವೆಲ್ಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಗಡಿಯಾರವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/pda/A659892?s_id=1|title=Wells Cathedral Clock – BBC|publisher=[[British Broadcasting Corporation]]|accessdate=2008-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06579a.htm|title=[[Catholic Encyclopedia]]: Glastonbury Abbey|publisher=Kevin Knight|accessdate=2007-12-10}}&lt;/ref&gt; ಛಾಯಾಯಂತ್ರವು [[ಸೂರ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಚಂದ್ರ|ಚಂದ್ರರು]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯನ್ನು]] ಸುತ್ತುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಭೂಕೇಂದ್ರಿತ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.  ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ಕೊಪರ್ನಿಕಸನ ಮೊದಲ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;wells&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.wellscathedral.org.uk/history/presentbuilding/theclock.shtml|title=Wells Cathedral History|publisher=WellsCathedral.org.uk|accessdate=2008-06-21|archive-date=2011-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120194315/http://www.wellscathedral.org.uk/history/presentbuilding/theclock.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಗಡಿಯಾರದ ಮೇಲೆ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರತೀ ೧೫ ನಿಮಿಷಗಳಿಗೆ ಗೆರೆಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಜೊತೆ ಕುದುರೆ ಮೇಲಿರುವ ಯೋಧರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;wells&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ScienceMuseum&quot; /&gt; ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಲೋಲಕ‌‌ ಮತ್ತು  ಸನ್ನೆ ವಿಮೋಚನೆಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ನಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ೧೮೮೪ರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ScienceMuseum&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.sciencemuseum.org.uk/objects/time_measurement/1884-77.aspx |title=Wells Cathedral clock, c.1392 |accessdate=2008-02-11 |publisher=[[Science Museum (London)]] |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011185453/http://www.sciencemuseum.org.uk/objects/time_measurement/1884-77.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದೇ ರೀತಿಯ ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಅಥವಾ ''ಕಾಲಮಾಪಕ'' ಗಳನ್ನು ಏಕ್ಸೆಟರ್‌ನ ಒಟ್ಟೇರೆ ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿ, ಮತ್ತು ವಿಂಬೋರ್ನೆ ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.

[[File:Orloj-AstronomicalDial.jpg|thumb|right|ಪರಿಗ್ವೆ ಆಸ್ಟ್ರೊನಾಟಿಲ್ ಗಡಿಯಾರದ ಮುಖಭಾಗ(1462)]]

ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಗಡಿಯಾರವೆಂದರೆ ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದ ಕ್ರಿಸ್ತಮತದ ಮಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಿಚರ್ಡ್ ಆಫ್ ವಾಲಿಂಗ್‌ಫೆರ್ಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅಬೆ ಆಫ್ ಸೈಂಟ್ ಅಲ್ಬನ್ಸ್.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Gransden|first=Antonia|title=Historic Writing in England|publisher=Routledge|year=1996|isbn=0415151252|url=https://books.google.com/?id=Cx0f2oVZI64C&amp;printsec=frontcover#PPA122,M1|page=122|accessdate=2008-06-22}}&lt;/ref&gt; ಹೆನ್ರಿ VIIIರ ಮತಪ್ರಚಾರಕರ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ನಾಶ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕ್ರಿಸ್ತಮತದ ಮಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸೂಚನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಸಮಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ  ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಗಡಿಯಾರವು ನಿಖರವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಗ್ರಹಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರನ (ವಯಸ್ಸು, ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು ನೋಡೇ), ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಅದೃಷ್ಟದ ಚಕ್ರ, ಮತ್ತು   ಉಬ್ಬರದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಲಂಡನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸೂಚಕ.&lt;ref name=&quot;Astrarium&quot;&gt;{{Cite web|last=Burnett-Stuart|first=George|title=De Dondi's Astrarium|work=Almagest|publisher=Computastat Group Ltd.|url=http://www.almagest.co.uk/middle/astrar.htm|accessdate=2008-04-21|archive-date=2008-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530194815/http://www.almagest.co.uk/middle/astrar.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಥಾಮಸ್‌ ವುಡ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಗಡಿಯಾರವು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಯಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ&quot;.&lt;ref name=&quot;Woods36&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಮಸೆಯ್, ಪುಟ. ೧೩೦&lt;/ref&gt; ಗಿಯೊನ್ನಿ ಡಿ ದೊಂಡಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಹಿಂದಿನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಕನಾಗಿದ್ದನು, ಆತನ ಗಡಿಯಾರ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಡಿ ದೊಂಡಿಯ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಏಳು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೭&amp;nbsp;ಚಲಿಸುವ ಭಾಗಗಳಿಂದ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಐದು ಗ್ರಹಗಳ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ತೋರಿಸುವಂತೆ  ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Astrarium&quot; /&gt; ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=North, John David |title=God's Clockmaker: Richard of Wallingford and the Invention of Time |publisher=Hambledon &amp; London |year=2005 |isbn=1-85285-451-0|url=https://books.google.com/?id=rAuj1_x34XoC&amp;printsec=frontcover#PPR15,M1|page=xv|accessdate=2008-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal| last = Watson | first = E. | title = The St. Albans Clock of Richard of Wallingford | journal = Antiquarian Horology | volume = 11 | issue = 6 | pages = 372–384 | publisher = [[Antiquarian Horological Society]] | year = 1979 | ref = harv}}&lt;/ref&gt;

ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತಿತ್ತು; ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಜಾತ್ಯತೀತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸಮಯದ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಅಳತೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಪದ್ದತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ೧೪೬೬ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಥೊಲ್‌ಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು (ನಗರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಭಾಗೃಹ).&lt;ref name=&quot;Dublin60&quot;&gt;ಕ್ಲಾರ್ಕೆ, ಪುಟ. ೬೦&lt;/ref&gt; ಇದು ಬಹುಶಃ ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಗಂಟೆಯ ಮುಳ್ಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Dublin60&quot; /&gt; ಕಿರುಗುಮ್ಮಟ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಕೋಟೆಗಳ ಅದ್ಧೂರಿನವು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Bottomley34&quot;&gt;ಬಾಟಮ್ಲೆ, ಪುಟ. ೩೪&lt;/ref&gt; ೧೪೩೫ರ ಲೀಡ್ಸ್ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ಗಡಿಯಾರವು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ; ಇದರ ಮುಖಭಾಗವನ್ನು ಜೀಸಸ್‌ನ ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸುವಿಕೆ, [[ಸಂತ ಮೇರಿ|ಮೇರಿ]] ಮತ್ತು ಸೈಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್‍‌ರ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Bottomley34&quot; /&gt;

[[ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್|ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿರುವ]] ಮಧ್ಯಯುಗದ ಗಡಿಯಾರ ಸ್ಥಂಭಗಳೂ ಸಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ  ಸದ್ದುಮಾಡುವ ಗಡಿಯಾರಗಳು. ಇನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಮೂಲ ಗಡಿಯಾರವೆಂದರೆ ೧೪೯೩ರಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ [[ವೆನಿಸ್‌|ವೆನಿಸ್‌ನ]] ಸೈಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾಕ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೈಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾಕ್‌ ಟವರ್‌ನ ಮೇಲಿದ್ದ ರೆಗ್ಗಿಯೊ ಎಮಿಲಿಯಾದ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಕ ಗಿಯಾನ್ ಕರ್ಲೊ ರೈನಿಯೆರಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಸೈಂಟ್‌ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಗಡಿಯಾರ. ೧೪೯೭ರಲ್ಲಿ  ಸಿಮೊನೆ ಕ್ಯಾಂಪನಾಟೊ ಘಂಟೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದನು, ಅದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಎರಡು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ(h. ೨,೬೦ m.) ತಪ್ಪಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತದೆ, ಸುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇದನ್ನು ''ಡ್ಯೂ ಮೊರಿ''  (''ಎರಡು ಮೂರ್ಸ್'' ) ಎನ್ನುವರು. ಮೊದಲಿನದೆಂದರೆ (೧೪೯೦ರ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಕ ಜಾನ್ ರುಜೆಯನ್ನು ಹಾನುಸ್ ಎನ್ನುವರು) ಪ್ರಾಗ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಗಡಿಯಾರ, ಇನ್ನೊಂದು ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ೧೪೧೦ರ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಕ ಮಿಕುಲಸ್ ಆಫ್ ಕಡಾನ್ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜಾನ್ ಸಿಂಡೆಲ್ ತಯಾರಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಚಲಿಸುವ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಶಬ್ದಸಹಿತ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ.

ಹಳೆಯಕಾಲದ ಗಡಿಯಾರದ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮಿಷ ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಿಮಿಷದ ಮುಳ್ಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ೧೪೭೫ರ ಹಸ್ತ ಲಿಖಿತಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು,&lt;ref name=&quot;haencyc&quot; /&gt; ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ]] ನಿಮಿಷ ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಗಡಿಯಾರಗಳು ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಪುಟ. ೨೦೯, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಮೆಕಾನಿಕಲ್ ಇನ್ವಕ್ಷನ್‌'', ಎಬೊಟ್ ಪೇಸನ್ ಆಶರ್, ಕೊರಿಯರ್ ಡೋವರ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್‌, ೧೯೮೮, ISBN ೦-೪೮೬-೨೫೫೯೩-X.&lt;/ref&gt; ನಿಮಿಷ ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕಾಲಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು, ಆದರೆ ‌ ಲೋಲಕದ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಲ್ಲ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದು ನಿಖರತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುವವರೆಗೂ ಇದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಚೀಕೊ ಬ್ರಾಹೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಿಮಿಷ ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿರುವ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;haencyc&quot;&gt;ಪುಟ. ೫೨೯, &quot;ಟೈಮ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟೈಮ್‌ಕೀಪಿಂಗ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್‌&quot;, ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರಾನಮಿ: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ'', ಜಾನ್ ಲ್ಯಾಂಕ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಟಾಯ್ಲರ್&amp;amp; ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್, ೧೯೯೭, ISBN ೦-೮೧೫೩-೦೩೨೨-X.&lt;/ref&gt;

====ಒಟ್ಟೊಮನ್‌ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರಗಳು====
[[ಆಟಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಒಟ್ಟೊಮನ್‌]] ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ ಟಾಕಿ ಅಲ್ ಡಿನ್ಅಂಚು-ಮತ್ತು-ಸನ್ನೆ ವಿಮೋಚನೆಯನ್ನು, ಟ್ರೈನ್  ಗೇರ್‌ಗಳಿಂದ ಚಲಿಸುವ, ಅಲಾರಾಂ ಹೊಂದಿದ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಹಂತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ, ಭಾರದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಗಡಿಯಾರದ ಬಗೆಗೆ ಆತನ ೧೫೫೬ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ''ದ ಬ್ರೈಟೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ ಫಾರ್ ದ ಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌ ಆಫ್ ಮೆಕನಿಕಲ್ ಕ್ಲಾಕ್ಸ್''  (''ಅಲ್-ಕವಕಿಬ್ ಅಲ್-ದುರಿಯಾ ಫಿ ವಡಃ' ಅಲ್-ಬಂಕಾಮತ್ ಅಲ್-ದವ್ರಿಯಾ'' )ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;ಅಹ್ಮದ್‌, ಅಲ್-ಹಾಸನ್&amp;amp; ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಆರ್. ಹಿಲ್(೧೯೮೬), “ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ”, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌, ISBN ೦-೫೨೧-೪೨೨೩೯-೬, ಪುಟ. ೫೯&lt;/ref&gt; ಅದೇರೀತಿಯಾಗಿ ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ  ಯಾಂತ್ರಿಕ ಅಲಾರಾಂ ಗಡಿಯಾರಗಳಲ್ಲಿ,&lt;ref&gt;ಪು. ೨೪೯, ''ಗ್ರೋವ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯ ಆಫ್ ಡೆಕರೇಟಿವ್ ಆರ್ಟ್ಸ್'', ಗಾರ್ಡನ್ ಚಾಂಪ್‌ಬೆಲ್, ಸಂಪುಟ. ೧, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ೨೦೦೬, ISBN ೦-೧೯-೫೧೮೯೪೮-೫.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://national-clockshop-directory.com/Clock-Dictionary/m-main.htm ಮೊನಾಸ್ಟಿಕ್ ಎಚ್ಚರಿಕಾ ಗಡಿಯಾರಗಳು, ಇಟಲಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121090042/http://national-clockshop-directory.com/Clock-Dictionary/m-main.htm |date=2008-11-21 }}&quot;, ಪ್ರವೇಶ, ಕ್ಲಾಕ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ.&lt;/ref&gt; ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಸಮಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮುಳ್ಳಿಗೆ ಬೆಣೆಯನ್ನು ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಅಲಾರಾಂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತಿತ್ತು. ಗಡಿಯಾರವು ಗಂಟೆ, ಡಿಗ್ರಿ, ಮತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಮೂರು ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಟಾಕಿ ಅಲ್-ಡಿನ್‌ ನಂತರ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದನು, ಅದನ್ನು ಅವನು ಸರೊಯಾದ ಆರೋಹಣವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಬಳಸಿದನು, ಅವನ ಹೇಳಿಕೆಯೆಂದರೆ: “ನಾವು ಮೂರು ಮುಳ್ಳುಗಳ ಗಂಟೆ, ನಿಮಿಷ ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದೆವು. ನಾವು ಪ್ರತಿ ನಿಮಿಷವನ್ನು ಐದು ಸೆಂಕೆಂಡುಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಿದೆವು.”{{Page needed|date=September 2010}} ಇದು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಆದ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Tekeli&quot;&gt;{{cite encyclopedia | first = Sevim | last = Tekeli | title = Taqi al-Din | year = 2008 | encyclopedia = Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures | publisher = Springer | ISBN = 978-1-4020-4559-2 (print), ISBN 978-1-4020-4425-0 (online) | url = http://www.springer.com/philosophy/philosophy+of+sciences/book/978-1-4020-4425-0 }}&lt;/ref&gt;

ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ಆಟಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಒಟ್ಟೊಮನ್]] ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಕ ೧೭೦೨ರಲ್ಲಿ ಮೆಶುರ್ ಶೆಹ್ ಡೆಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಿಮಿಷವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಗಡಿಯಾರ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Topkapi’s Turkish Timepieces|first=Paul|last=Horton|year=1977|journal=[[Saudi Aramco World]], July–August 1977|pages=10–13|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197704/topkapi.s.turkish.timepieces.htm|accessdate=2008-07-12|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

====ಲೋಲಕದ ಗಡಿಯಾರಗಳು====
{{Main|Pendulum clock}}
ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸುವ ಕೆಲಸವು ಮುಂದುವರೆದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹದಿನೈದನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಬಳಕೆಯ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹದಿನಾರನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬಳಸುವ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Davies434&quot; /&gt; ೧೫೮೦ರಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಪಾಲಿಮಿತ್ ಗೆಲಿಲಿಯೊ ಗೆಲಿಲೆಯ್ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ತೂಗಾಡುವ ಲೋಲಕವನ್ನು  ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದನು.&lt;ref name=&quot;nistrevolution&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Pockets&quot;&gt;{{Cite book|last=Davies |first=Eryl |title=Pockets: Inventions |publisher=[[Dorling Kindersley]] |location=London |year=1995 |isbn=0751351849}}&lt;/ref&gt;  ಗೆಲಿಲಿಯೊ ೧೫೮೨ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೆ ಲೋಲಕವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಉದ್ಧೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;nistrevolution&quot; /&gt;  ೧೬೫೬ರಲ್ಲಿ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]] ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯಾನ್ ಹ್ಯುಗೆನ್ಸ್ ಲೋಲಕವನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದನು.&lt;ref name=&quot;nistrevolution&quot; /&gt;  ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿದಿದ ಲೋಕಲವು ನಿಖರವಾದ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದು ನಿಮಿಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೋಲಕವು ಹತ್ತು ಸೆಕೆಂಡ್ ದೋಷ ತೋರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;nistrevolution&quot; /&gt;

ಹದಿನೇಳು ಮತ್ತು ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಲಕದ ಗಡಿಯಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಜೆಸ್ಯೂಟ್ಸ್ ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖರು, &quot;ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸಮಯದ ನಿಖರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು&quot;.&lt;ref name=&quot;Woods100&quot;&gt;Woods, ಪುಟ. ೧೦೦–೧೦೧&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Woods103&quot;&gt;Woods, ಪುಟ. ೧೦೩&lt;/ref&gt; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿಖರ ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿನ ಲೋಲಕವನ್ನು ಅಳೆಯಲು, ಇಟಲಿಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾದ ಫಾದರ್ ಜಿಯೋವಾನ್ನಿ ಬ್ಯಾಟಿಸ್ಟಾ ರಿಚಿಯೋಲಿಯು ಒಂಬತ್ತು ಜಿಸ್ಯೂಟ್ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ &quot;ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೮೭,೦೦೦ ತೂಗಾಟವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲು ಹೇಳಿದ್ದನು&quot;.&lt;ref name=&quot;Woods103&quot; /&gt;  ಇವರು ಆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹರಡಲು ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಹ್ಯುಗೆನ್ಸ್‌ನಂತಹ ಸಮಕಾಲೀನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ  ಜತೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Woods100&quot; /&gt;

ಆಧುನಿಕವಾದ ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಕೂಡ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ೧೬೭೦ರಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಕರ್ ಎಸ್ಕೇಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A Short History of Technology: From the Earliest Times to A.D. 1900|last=Derry|first=T. K.|publisher=Courier Dover Publications|year=1993|isbn=0486274721|url=https://books.google.com/?id=PoAJbWm3nEUC&amp;printsec=frontcover#PPA293,M1|page=293|accessdate=2008-06-22}}&lt;/ref&gt; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಲೋಲಕದ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಹಳೆಯ ವರ್ಜ್ ಎಸ್ಕೇಪ್‌ಮೆಂಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದವು, ಅದು ತುಂಬ ಅಗಲದ ೧೦೦° ಯಷ್ಟು ಅಗಲವಾದ ತೂಗಾಟಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾದ ಗಡಿಯಾರ ಅಳತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಲೋಲಕ ಹೊಂದಿರುವ ವೆರ್ಜ್ ಎಸ್ಕೇಪ್ ಮೆಕಾನಿಸಂ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆ‍ಯ್‌೦ಕರ್ ಮೆಕಾನಿಸಂ, ಲೋಲಕವು ೪° ರಿಂದ ೬°ಡಿಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತೂಗಾಡುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಅನುಮತಿಪಡೆದ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಕರು ಉದ್ದವಾದ ಲೋಕಕ ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಅಲುಗಾಟ ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ಕಡಿಮೆ ಘರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸವಕಳಿಯಿಂದ ಇದು ಚಲಿಸಲು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಸಾಕು, ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಲೋಲಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿದೆ. ಉದ್ದವಾದ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಬಾಬ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮೀಟರ್ (೩೯ ಇಂಚ್‌ಗಳು)ಉದ್ದದ ಲೋಲಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಲ ತೂಗಾಡಲು ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾರಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವ ಭಾರಗಳು ಜೋತುಬೀಳುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಉದ್ದದ ಸ್ಥಳಗಳ ಅಗತ್ಯವು ಉದ್ದವಾದ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ಅಗಲದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Brain|first=Marshall|url=http://electronics.howstuffworks.com/clock.htm|title=How Pendulum Clocks Work|publisher=[[HowStuffWorks]] |accessdate=2007-12-10}}&lt;/ref&gt;

ಲೋಲಕದ ಗಡಿಯಾರ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ೧೬೭೫ರಲ್ಲಿ, ಹ್ಯುಗೆನ್ಸ್ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವಾಚ್‌ಗಳ ಮುಳ್ಳು ಸಮತೋಲನವಾಗಿ  ತಿರುಗಲು ಸ್ಪೈರಲ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಹೂಕ್  ನೇರವಾದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;Pockets&quot; /&gt; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ನಿಖರತೆ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು, ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರದಂತೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಹಲವಾರು ಗಂಟೆಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಬರುತ್ತಿದ್ದುದು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಮಾತ್ರ ವ್ಯತ್ಯಾಸ  ಕಂಡುಬಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;NIST&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Milham | first= Willis I. | title=Time and Timekeepers | year=1945 | publisher=MacMillan | location=New York | isbn=0780800087|page=226}}&lt;/ref&gt;

====ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಕರು====
[[File:MontreGousset001.jpg|thumb|ಕಿಸೆಗಡಿಯಾರ]]

ಬೀಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಆಭರಣ ತಯಾರಕರ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಕರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು  ತಯಾರಿಸುವಾಗ ವಿಶೇಷವಾದ ತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Davies435&quot; /&gt; ಪ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಮತ್ತು ಬ್ಲೋಯಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಕರಾದ ಜೂಲಿಯನ್ ಲೀ ರೇ, ವೆರ್ಸೈಲೀಸ್ ಇವರುಗಳು ಕೇಸ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Davies435&quot;&gt;ಡೇವಿಸ್, ನೊರ್ಮನ್‌; ಪುಟ. ೪೩೫&lt;/ref&gt; ಲೀ ರೇ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಕರ ಐದನೇಯ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ ಅವನ ಸಮಕಾಲೀನರು ಇವನನ್ನು &quot; ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲೊಂದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಿಸುವ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ&quot; ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದನು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಮತ್ತು ವಾಚ್‌ಗಳ ನಿಖರತೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಧಾರಣೆ ಹೊಂದಿತು, ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ತೆರೆದು ಗಡಿಯಾರದ ಒಳಗೆ ನೋಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೩,೫೦೦ ವಾಚ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ಇತನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವೈರತ್ವ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Leroy&quot;&gt;{{Cite web|publisher=[[Getty Center]]|url=http://www.getty.edu/art/gettyguide/artMakerDetails?maker=556 |title=Julien Le Roy |accessdate=2008-04-05}}&lt;/ref&gt;

[[File:Pocketwatch movement.png|thumb|450px|1891 ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ಕಿಸೆ ಗಡಿಯಾರ ಆಂದೋಲನ.]]

[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೧೭೯೪ ಮತ್ತು ೧೭೯೫ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ದಿನವನ್ನು ೧೦&amp;nbsp;ತಾಸುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಾಸು ೧೦೦ ನಿಮಿಷ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ದಶಾಂಶ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Alder&quot;&gt;‌ಆಲ್ಡರ್, ಪುಟ. ೧೪೯–೧೫೦&lt;/ref&gt;   ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಗಣಿತಜ್ಞ ಪಿಯರ್-ಸಿಮೊನ್ ಲ್ಯಾಪ್ಲೇಸ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹಲವಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಲೀ ರೇಯ ಪಾಕೇಟ್ ವಾಚ್‌ನ ಡಯಲ್‌ನ್ನು ದಶಾಂಶ ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Alder&quot; /&gt;  ೧೮೦೧ರ ನಂತರ ಪಲಾಯಿಸ್ ಡೆಸ್ ಟ್ಯೂಲರಿಸ್‌ನ ಈ ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ದಶಾಂಶ ಸಮಯವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶದ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ತುಂಬಾ ವೆಚ್ಚವಾಗುವುದರಿಂದ ದಶಾಂಶ ಗಡಿಯಾರಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡುವವರೆಗೂ ಹಾಗೆ ಉಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Alder162&quot;&gt;ಆಲ್ಡರ್‌, ಪುಟ. ೧೫೦–೧೬೨&lt;/ref&gt; ಏಕೆಂದರೆ ದಶಾಂಶಗೊಳಿಸಿದ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗಿಂತ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು, ಮೀಟರ್ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗದ ಬದಲಾವಣೆ ಇದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Alder162&quot; /&gt;

ಮೊದಲಿಗೆ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂರೆಮ್ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಆಗ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮರದಲ್ಲಿ ಕೂಕ್ಕೊ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Victorian Antiques|url=https://archive.org/details/victorianantique0000shul|last=Shull|first=Thelma|publisher=C. E. Tuttle Co.|year=1963|page=[https://archive.org/details/victorianantique0000shul/page/65 65]}}&lt;/ref&gt; ೧೭ನೇಯ ಮತ್ತು ೧೮ನೇಯ ಶತಮಾನದ  ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದ್ದವು. ಸ್ವಿಡ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ತನ್ನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹ್ಯೂಜೆಂಟ್ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಸ್ ಉದ್ಯಮವು &quot;ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಷಿನಿನಿಂದ ತಯಾರಾದ ವಾಚ್‌ಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು&quot;. ವಾರ್ಸಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟೋನಿ ಪೀಟಕ್ ಮತ್ತು ಬೆರ್ನ್‌ನ ಎಡ್ರಿಯೆನ್ ಪಿಲಿಪ್ ಸೇರಿ ಪೀಟಕ್ ಪಿಲಿಪ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇಂದು ಇದು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Davies435&quot; /&gt;

====ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳು====
{{Main|Wristwatch}}
೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಬೆರ್ಟೋ ಸ್ಯಾಂಟೋಸ್ ಡುಮೊಂಟ್ ಎಂಬ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ‌ ಗಡಿಯಾರ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಗೆಳೆಯ ಲೂಯೀಸ್ ಕಾರ್ಟೀಯರ್‌ನಿಗೆ ಹಾರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುವಂತಹ ಒಂದು ವಾಚನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಡಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು.&lt;ref&gt;{{Cite web| last = Silva de Mattos | first = Bento | title = Alberto Santos-Dumont | url = http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=428 | accessdate = 2008-06-21 |publisher=American Institute of Aeronautics and Astronautics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040913063012/http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=428|archivedate=2004-09-13}}&lt;/ref&gt; ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿಯೇ ಪೀಟಕ್ ಪಿಲಿಪ್ ಕಂಪನಿಯು ಕೈಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಸ್ತಾಭರಣ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ  ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಲೂಯೀಸ್ ಕಾರ್ಟೀಯರ್ ಸ್ಯಾಂಟೋಸ್ ಕೈಗಡಿಯಾರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದನು ಇದು ಪಾಕೇಟ್ ವಾಚ್‍ಗಳಂತೆ ಅನುಚಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೈಗಡಿಯಾರ ಇದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Lego Mindstorms NXT Hacker's Guide|url=https://archive.org/details/legomindstormsnx0000proc|last=Prochnow|first=Dave|publisher=McGraw-Hill|year=2006|isbn=0071481478}}&lt;/ref&gt;

ಮೊದಲನೇಯ ವಿಶ್ವಸಮರದಲ್ಲಿ ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಪಾಕೇಟ್‌ನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ವಾಚ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೇ ಪಾಕೇಟ್ ವಾಚ್‌ಗಳು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರು ಬಳಸುವ ವಸ್ತುವಾಗಿತ್ತು, ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಜನರು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೊತೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಯುದ್ಧ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹೋರಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಫಿರಂಗಿ ದಳದ ಮತ್ತು ಪದಾತಿಗಳದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕೈಗಡಿಯಾರವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದರು. ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ವಾಯುಯಾನದಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು: ಸ್ಯಾಂಟೋಸ್ ಡುಮೊಂಟ್ ನೀಡಿದ ಕಾರಣಗಳಂತೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಪೈಲಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಪಾಕೇಟ್ ವಾಚ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳು ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು.  ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದ ಕಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಪದಾತಿದಳ ಮತ್ತ್ತು ವಿಮಾನಚಾಲಕರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ''ರಾಶಿ''  ವಾಚ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. A-೧೧ ಹೆಸರಿನ ವಾಚ್ ತುಂಬಾ ಸರಳವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಫಲಕ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ ಅಂಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಓದಲು ತುಂಬಾ ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎರಡನೇಯ ವಿಶ್ವ ಸಮರದಲ್ಲಿ  ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿಮಾನಚಾಲಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hoffman|first=Paul|title=Wings of Madness: Alberto Santos-Dumont and the Invention of Flight|url=https://archive.org/details/wingsofmadnessal0000hoff|publisher=Hyperion Press|year=2004|isbn=0786885718}}&lt;/ref&gt;

[[File:MIH-film12 color cerrected denoise.jpg|thumb|right|ಎರಡಿ ಬ್ಯಾರಲ್ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್‌.]]

====ಮರೀನ್ ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್‌ಗಳು (ನೌಕಾಯಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ)====
ಮರೀನ್ ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್‌ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಸಮಯ ಪ್ರಮಾಣ‌ಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ರೇಖಾಂಶವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;marinechrono&quot; /&gt; ಇದನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್‌ನ ಬಡಗಿ ಜಾನ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದನು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ೧೭೫೯ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಲ್ಯಾಂಜಿಟ್ಯೂಡ್ ಪ್ರೈಜ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ಮರೀನ್ ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್ ಸರಾಸರಿ ಕಾಲಮಾನವನ್ನು ಅಳತೆಗೋಲಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನೌಕಾ ಯಾತ್ರಿಕ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮಯವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರೇಖಾಂಶವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;marinechrono&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.nawcc.org/museum/nwcm/galleries/marine/marine.htm |title=Marine Chronometers Gallery |accessdate=2008-05-20 |publisher=[[National Association of Watch and Clock Collectors]] |archive-date=2008-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080523155043/http://www.nawcc.org/museum/nwcm/galleries/marine/marine.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;manitoba&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.manitobamuseum.ca/sg_marine.html |title=Science News – The Marine Chronometer |accessdate=2008-05-20 |author=Marchildon, Jérôme |first=Jérôme last=Marchildon |publisher=[[Manitoba Museum]] |archive-date=2006-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060919035618/http://www.manitobamuseum.ca/sg_marine.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;longitudeprize&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.nmm.ac.uk/collections/explore/index.cfm/category/chronometers |title=Chronometers, precision watches, and timekeepers |publisher=[[National Maritime Museum]] |location=[[Greenwich]] |accessdate=2008-05-20 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029165741/http://www.nmm.ac.uk/collections/explore/index.cfm/category/chronometers |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್‌ಗಳು===
[[File:Swatch Irony angle below.jpg|thumb|right|ದುನಿಕ ಕ್ವಾಡ್ಜ್ ಗಡಿಯಾರ ಮತ್ತು ವರ್ಷಬಂಧ]]
ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್‌ ಒಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಲಬಲ್ಲ ಸಮಯಸೂಚಕವಾಗಿದ್ದು, ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಮಾಪನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಇದನ್ನು ಮರೀನ್ ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈ ಕಾಲಸೂಚಕವನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ರೇಖಾಂಶವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;marinechrono&quot; /&gt; ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್‌ ಗಡಿಯಾರಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳು ಸ್ವಿಸ್ ಏಜನ್ಸಿ ಸಿಒಎಸ್‌ಸಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ಮಾಪನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mido.ch/en/technology/COSC/default.htm|title=Reflecting on Time &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; COSC certified chronometer|publisher=Mido|accessdate=29 June 2008|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080606000352/http://www.mido.ch/en/technology/COSC/default.htm |archivedate = June 6, 2008|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಿಒಎಸ್‌ಸಿಯ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗಡಿಯಾರ-ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್‌ಗಳು—ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳು— ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಸಮತೋಲನ ಹೊಂದಿದ ಆಂದೋಲಕಗಳಿಗೆ, ೧,೦೦೦,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು &quot;ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್‌&quot; ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ,  ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾದ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ ಅನುಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಒಎಸ್‌ಸಿ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್ ಹೆಚ್ಚು ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ವಾಚ್‌ ಆಗಿದೆ ಸೆಕೆಂಡ್ ತೋರಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೌಸಿಂಗ್ ಚಲನೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಧೀಕೃತವಾದ ತಟಸ್ಥ ಉಪಕರಣದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕ್ರಮಾನುಗತ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇದು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ರೀತಿಯ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಕ್ರೋನೊಮೀಟರ್‌''  ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರಿಸಿದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;cosc&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.cosc.ch/chronometre.php?lang=en |title=Contrôle Officiel Suisse des Chronomètres |publisher=[[COSC]] |accessdate=2008-05-10 |archive-date=2008-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080413203451/http://www.cosc.ch/chronometre.php?lang=en |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ಕ್ವಾಡ್ಜ್  ಆಂದೋಲಕಗಳು===
{{Main|Crystal oscillator}}
[[File:InsideQuartzCrystal.jpg|upright|thumb|ಆದುನಿಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಹೆಚ್‌ಸಿ-49 ಕಂತೆ ಛ್ಕ್ವಾಡ್ಜ್ ಹರಳಿನ ಒಳಗಿನ ರಚನೆ.]]
೧೮೮೦ರಲ್ಲಿ ಜಾಕ್ವೇಸ್ ಮತ್ತು [[ಪಿಯರೆ ಕ್ಯೂರಿ|ಪೀರ್ ಕ್ಯೂರಿ]] ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೈಜೊಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;nistrevolution&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aip.org/history/curie/pierre.htm |title=Pierre Curie |accessdate=2008-04-08 |publisher=[[American Institute of Physics]] |archive-date=2015-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216035509/http://www.aip.org/history/curie/pierre.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಟರ್ ಜಿ.ಕ್ಯಾಡಿ ಪಾರದರ್ಶಕ ಆಂದೋಲಕ ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ ಕ್ವಾಡ್ಜ್ ತಯಾರಿಸಿದನು, ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಬೆಲ್ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾರೆನ್ ಮ್ಯಾರಿಸನ್ ಮತ್ತು ಜೆ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಹಾರ್ಟನ್ ಎಂಬುವವರು ಮೊದಲ ಕ್ವಾಡ್ಜ್ ಗಡಿಯಾರ  ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Marrison|first=W. A.|coauthors=Horton, J. W. |title=Precision determination of frequency|journal=I.R.E. Proc.|volume=16|pages=137–154|month=February | year=1928|doi=10.1109/JRPROC.1928.221372|ref=harv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marrison&quot;&gt;ಮಾರಿಸನ್‌, ಸಂಪುಟ ೨೭ ಪುಟ. ೫೧೦–೫೮೮&lt;/ref&gt;  ಮುಂಬರುವ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ  ಕ್ವಾಡ್ಜ್ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ಸಮಯ ಮಾಪನ ಉಪಕರಣಗಳು - ನಿರ್ವಾತ ನಳಿಕೆಗಳು  ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಗಣಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ ಇವುಗಳು ವಾಚ್ ತಯಾರಿಕೆಗಲ್ಲದೇ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿ ತಿರುಗುವ ದರದಲ್ಲಿ ವಾರದಲ್ಲಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಕ್ವಾಡ್ಜ್ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;marrison&quot; /&gt; ೧೯೨೯ ರಿಂದ ೧೯೬೦ರ ವರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮಾಪಕವು(ಈಗ ಎನ್‌ಐಎಸ್‌ಟಿ) ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕ್ವಾಡ್ಜ್ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಸಮಯ ಮಾಪಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ  ಸಮಯವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Sullivan&quot;&gt;{{Cite web|last=Sullivan|first=D.B.|year=2001|title=Time and frequency measurement at NIST: The first 100&amp;nbsp;years|publisher=Time and Frequency Division, [http://tf.nist.gov/ National Institute of Standards and Technology]|url=http://tf.nist.gov/timefreq/general/pdf/1485.pdf|format=PDF|page=5|access-date=2010-11-22|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927062444/http://tf.nist.gov/timefreq/general/pdf/1485.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ, ಸೈಕೊ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಕ್ವಾಡ್ಜ್ ಕೈಗಡಿಯಾರ, ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಟ್ರಾನ್ ತಯಾರಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{Cite web| publisher = IEEE History Center | title = Electronic Quartz Wristwatch, 1969 | url=http://www.ieee.org/web/aboutus/history_center/seiko.html | accessdate = 2007-08-31 }}&lt;/ref&gt; ಅದರ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸಲು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ ಸಾಕಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಡ್ಜ್ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮತ್ತು ವಾಚ್‌ಗಳು ಬರುವ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;nistrevolution&quot; /&gt;

===ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರಗಳು===
ಇಂದಿನ ದಿನದವರೆಗೂ [[ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರ|ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರಗಳು]] ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಸಮಯ ತೋರಿಸುವ ಉಪಕರಣವಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದಾದ ನಿಖರತೆಯುಳ್ಳ ಇವುಗಳನ್ನು ಇತರೆ ಗಡಿಯಾರ ಮತ್ತು ಕಾಲಸೂಚಕ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=DNwfG5hQ7-YC&amp;printsec=frontcover#PRA1-PA484,M1|title=Sky and Ocean Joined: The U.S. Naval Observatory, 1830–2000|last=Dick|first=Stephen|page=484|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0521815991|year=2002|accessdate=2008-06-20}}&lt;/ref&gt; ೧೯೪೯ರಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಸ್ಮಿತ್‌ಸೋನಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Sullivan&quot; /&gt;  ಅದು [[ಅಮೊನಿಯ|ಅಮೋನಿಯಾ]] ಕಣದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಹಕ ರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು,&lt;ref name=&quot;NISTshistorymeasuring&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tf.nist.gov/general/museum/847history.htm|title=Time and Frequency Division|publisher=National Institute of Standards and Technology|accessdate=2008-04-01|archive-date=2008-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415135733/http://tf.nist.gov/general/museum/847history.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nistatomic&quot;&gt;{{Cite web|url=http://physics.nist.gov/GenInt/Time/atomic.html |title=The &quot;Atomic Age&quot; of Time Standards |accessdate=2008-05-02 |publisher=National Institute of Standards and Technology| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080412040352/http://physics.nist.gov/GenInt/Time/atomic.html| archivedate = April 12, 2008}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಈಗ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸೀಸಿಯಮ್ ಅಣುವಿನ ತಿರುಗುವ ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಸೆಸಿಯಂ ಗುಣ ಲಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ - ಏಕಮಾನ ಪದ್ಧತಿಯು ಇದರ ಸಮಯ ಮಾಪಕವನ್ನು ನಿಗಗಿಪಡಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;nistatomic&quot; /&gt;  ಎಸ್‌ಐ ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡ್ ಅನ್ನು ರೇಡಿಯೇಶನ್‌ನ ೯,೧೯೨,೬೩೧,೭೭೦ ವರ್ತುಲಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಎರಡು &lt;sup&gt;೧೩೩&lt;/sup&gt;Cs ಅಣುವಿನ ಭೂ ಸ್ಥಿತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ತಿರುಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://inms-ienm.nrc-cnrc.gc.ca/faq_time_e.html#10|title=What is a Cesium Atomic Clock?|publisher=National Research Council Canada|accessdate=2008-03-26|archive-date=2009-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090220155423/http://inms-ienm.nrc-cnrc.gc.ca/faq_time_e.html#10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸೀಸಿಯಂ ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರದ ಸಮಯವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿನ ನಿಖರತೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮೂವತ್ತು ಬಿಲಿಯಂತ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;nistatomic&quot; /&gt; ಪರಮಾಣು ಗಡಿಯಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಜಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ರುಬಿಡಿಯಮ್|ರುಬಿಡಿಯಂ]] ಆವಿ, ಇವುಗಳು ಜಲಜನಕ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರತೆ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಆಕಾರ ನೀಡುತ್ತವೆ-ಇದಲ್ಲದೆ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸಲು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ (ರೇಡಿಯಂ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ).&lt;ref name=&quot;nistatomic&quot; /&gt;

==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ==
{{Portal|Time}}
* ಸಮಕಾಲಿಕವಾದ ಗಡಿಯಾರ
* [[ಜಿಪಿಎಸ್|ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]

==ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Refbegin|2}}
* {{Cite book|last=Alder|first=Ken|title=The Measure of All Things: The Seven-Year Odyssey and Hidden Error that Transformed the World|url=https://archive.org/details/measureofallthin0000alde|location=[[ಲಂಡನ್]]|publisher=[[Little, Brown]]|year=2002|isbn=0743216768|oclc=53324804}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=JDBu_x6vlZ4C&amp;printsec=frontcover#PPA136,M1|title=Skywatchers: A Revised and Updated Version of Skywatchers of Ancient Mexico|last=Aveni|first=Anthony|publisher=[[University of Texas Press]]|year=2001|isbn=0292705026|accessdate=2008-06-20|oclc=45195586|location=Austin, TX}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=2PCEPLT4aZgC&amp;printsec=frontcover#PPA102,M1|title=Time's Pendulum: From Sundials to Atomic Clocks, the Fascinating History of Timekeeping and How Our Discoveries Changed the World|last=Barnett|first=Jo Ellen|year=1998|publisher=[[Harcourt Trade Publishers]]|isbn=0156006499|accessdate=2008-06-20|oclc=40255897|location=San Diego, CA|edition=1st}}
* {{Cite book| last = Berlev | first = Oleg | editor = Donadoni, Sergio | others = Trans. Bianchi, Robert ''et al.'' | title = The Egyptians | url = https://archive.org/details/egyptians0000unse_e9m7 | year = 1997 | publisher = The University of Chicago Press | location = Chicago, IL | isbn = 0226155552 | chapter = Bureaucrats|oclc=35808323}}
* {{Cite book|author=Bottomley, Frank|title=The Castle Explorer's Guide |url=https://archive.org/details/castleexplorersg00bott|publisher=Crown Publishers|year=1983|isbn=0517421720|oclc=9762252|location=New York, NY}}
* {{Cite book|author=Clarke, Howard B.|coauthors=Dent, Sarah; Johnson, Ruth|title=Dublinia: The Story of Medieval Dublin|url=https://archive.org/details/dubliniastoryofm0000clar|publisher=O'Brien|location=[[Dublin]], [[Ireland]]|year=2002 |isbn=0862787858|oclc=50528116}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=SuPQmbqyrFAC&amp;printsec=frontcover#PPA1,M1|title=Orbital Mechanics|last=Chobotov|first=Vladimir|accessdate=2008-06-20|year=2002|isbn=1563475375|publisher=[[AIAA]]|edition=3rd|oclc=49923275|location=Reston, VA}}
* {{Cite book| last =Cotterell | first =Brian | coauthors= Kamminga, Johan| title =Mechanics of Pre-Industrial Technology: An Introduction to the Mechanics of Ancient and Traditional Material Culture |location=Cambridge |publisher =Cambridge University Press |year=1990 | isbn =0521428718|oclc=18520966}}
* {{Cite book|last=Davies |first=Norman |title=Europe: A History |url=https://archive.org/details/europehistory00davi_0 |publisher=Oxford University Press |location=[[Oxford]] |year=1996 |isbn=0198201710|oclc=35593922}}
* {{Cite book|publisher=Scala Books|isbn=0935748806|last=Frugoni|first=Chiara|title=Pietro et Ambrogio Lorenzetti|year=1988|oclc=18827370|location=New York, NY}}
* {{Cite book|last=Knight|first=Christopher|coauthors=Butler, Alan|title=Civilization One: The World is Not as You Thought It Was|url=https://books.google.com/?id=WH2EAO_FfUwC&amp;printsec=frontcover#PPA77,M1|isbn=1842930958|location=London|oclc=57313245|year=2004|publisher=Watkins Publishers}}
* {{Cite book|last=Major|first=Fouad G.|title=The Quantum Beat: The Physical Principles of Atomic Clocks|publisher=Springer|year=1998|isbn=0387983015|url=https://books.google.com/?id=DpW_hGoo-NUC&amp;printsec=frontcover|accessdate=2008-06-22|location=New York, NY|oclc=37315254}}
* {{Cite journal|last=Marrison|first=Warren A.|title=The Evolution of the Quartz Crystal Clock|year=1948|journal=Bell System Technical Journal|publisher=AT&amp;T|volume=27|url=http://www.ieee-uffc.org/freqcontrol/marrison/Marrison.html|pages=510–88|oclc=10999639|location=New York, NY|ref=harv|access-date=2010-11-22|archive-date=2007-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513175811/http://www.ieee-uffc.org/freqcontrol/marrison/Marrison.html|url-status=dead}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=SPFiZ31mTnUC&amp;printsec=frontcover#PPA128,M1|title=The 100 Greatest Inventions of All Time: A Ranking Past to Present|last=Philbin|first=Tom|year=2005|publisher=[[Citadel Press]]|isbn=0806524049|accessdate=2008-06-20|location=New York, NY|oclc=57166331}}
* {{Cite book|last=Reid|first=Thomas|title=Treatise on Clock and Watch Making: Theoretical and Practical|publisher=Carey and Lea|year=1832|url=https://books.google.com/?id=dpAEAAAAYAAJ|oclc=17454059}}
* {{Cite book|last=Richards |first=E. G. |title=Mapping Time: The Calendar and its History |url=https://archive.org/details/mappingtimecalen00rich |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=1998| isbn=0198504136|oclc=185547970}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=o8Nb5KLBxVQC&amp;printsec=frontcover|title=Time in History: Views of Time from Prehistory to the Present Day|last=Whitrow|first=Gerald J.|year=1989|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=0192852116|oclc=21182984|edition=1st}}
* {{Cite book|title=How the Catholic Church Built Western Civilization|author=Woods, Thomas |last=Woods|first=Thomas|year=2005|isbn=0895260387|oclc=58720707|location=Washington D.C., United States |publisher=Regnery Publ.}}
{{Cite book
| last = Lewis
| first = Michael
| year = 2000
| contribution = Theoretical Hydraulics, Automata, and Water Clocks
| editor-last = Wikander
| editor-first = Örjan
| title = Handbook of Ancient Water Technology
| series = Technology and Change in History
| publication-place = Leiden
| volume = 2
| pages = 343–369 (356f.)
| isbn = 90-04-11123-9
| publisher = Brill
| location = Leiden}}
{{Refend}}

==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ==
{{Refbegin|2}}
* {{Cite book|last=Andrews|first=William J. H.|title=The Quest for Longitude|url=https://archive.org/details/questforlongitud0000long|location=[[Cambridge, Massachusetts]]|publisher=[[Harvard University Press]]|year=1996|isbn=978-0964432901|oclc=59617314}}
* {{Cite book|title=The Measurement of Time: Time, Frequency, and the Atomic Clock |url=https://archive.org/details/measurementoftim0000audo |last=Audoin |first=Claude |coauthors=Guinot, Bernard |year=2001 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0521003970}}
* {{Cite journal |last=Bartky |first=Ian R. |year=1989 |month=January |title=The Adoption of Standard Time |journal=Technology and Culture |volume=30 |pages=25–56 |doi=10.2307/3105430 |issue=1 |url=http://jstor.org/stable/3105430 |publisher=Technology and Culture, Vol. 30, No. 1 |ref=harv }}
* ಬ್ರೆಸ್ಟೆಡ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಹೆಚ್.,ಟೈಮ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿನ &quot;ದ ಬಿಗಿನಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಟೈಮ್ ಮೆಜರ್‌ಮೆಂಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಆರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅವರ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್&quot;, ಜೇಮ್ಸ್ ಆರ್ಥರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಸರಣಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ‌ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೩೬, ಪುಟ.&amp;nbsp;೫೯–೯೬.
* {{Cite book|title=Time and Its Measurements |last=Cowan |first=Harrison J. |year=1958 |publisher=World Publishing Company |location=Cleveland |isbn= }}
* {{Cite book|title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders |url=https://archive.org/details/historyofhourclo00gerh |last=Dohrn-Van Rossum |first=Gerhard |year=1996 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=0226155102}}
* {{Cite journal|last=Garver |first=Thomas H. |year=1992 |month=Fall |title=Keeping Time |url=https://archive.org/details/sim_american-heritage-of-invention-technology_fall-1992_8_2/page/8 |journal=American Heritage of Invention &amp; Technology |volume=8 |issue=2 |pages=8–17 |ref=harv }}
* {{Cite book|title=Time |last=Goudsmit |first=Samuel A. |coauthors= Claiborne, Robert; Millikan, Robert A.; et al. |year=1996 |publisher=Time Inc |location=New York |isbn= |pages= }}
* {{Cite book|title=Stonehenge Decoded |url=https://archive.org/details/stonehengedecode0000hawk |last=Hawkins |first=Gerald S. |year=1965 |publisher=Doubleday |location=Garden City, N.Y. |isbn=978-0385041270}}
* {{Cite journal|last=Hellwig |first=Helmut |coauthors=Evenson, Kenneth M.; Wineland, David J. |year=1978 |month=December |title=Time, Frequency and Physical Measurement |journal=Physics Today |volume=23 |pages=23–30 |doi=10.1063/1.2994867 |ref=harv }}
* {{Cite book|title=How Time Is Measured |last=Hood |first=Peter |year=1955 |publisher=Oxford University Press |location=London |isbn=0198366159}}
* {{Cite book|title=Greenwich Time and the Discovery of the Longitude |last=Howse |first=Derek |year=1980 |publisher=Philip Wilson Publishers, Ltd |isbn=978-0192159489}}
* {{Cite book|last=Humphrey|first=Henry|coauthors=O'Meara-Humphrey, Deirdre|title=When is Now?: Experiments with Time and Timekeeping Devices|publisher=Doubleday Publishing|year=1980|isbn=0385132158|url=https://books.google.com/?id=dTuMAAAACAAJ&amp;dq=Timekeeping}}
* {{Cite journal|last=Itano |first=Wayne M. |coauthors=Ramsey, Norman F. |year=1993 |month=July |title=Accurate Measurement of Time |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1993-12_269_6/page/56 |journal=Scientific American |volume=269 |pages=56–65 |doi=10.1038/scientificamerican0793-56 |ref=harv }}
* {{Cite journal|last=Jespersen |first=James |coauthors=Hanson, D. Wayne |year=1991 |month=July |title=Special Issue on Time and Frequency |journal=Proceedings of the IEEE |volume=74 |issue=7 |ref=harv }}
* {{Cite book|title=From Sundials to Atomic Clocks: Understanding Time and Frequency 2nd (revised) edition|url=https://archive.org/details/fromsundialstoat0000jesp|last=Jespersen |first=James |coauthors=Fitz-Randolph, Jane |year=2000 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, New York |isbn=0486409139}}
* {{Cite book|title=Splitting the Second: The Story of Atomic Timekeeping |url=https://archive.org/details/splittingseconds0000jone |last=Jones |first=Tony |year=2000 |publisher=Institute of Physics Publishing |location=Bristol, UK |isbn=978-0750306409}}
* {{Cite book|title=A Revolution in Time: Clocks and the Making of the Modern World |url=https://archive.org/details/revolutionintime00land_1 |last=Landes |first=Davis S |year=2000 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |isbn=978-0674768000}}
* ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ, ಮೈಕೆಲ್ ಎ., ಎನ್‌ಐಎಸ್‌ಟಿ ಟೈಮ್‌ aಮತ್ತು ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ಸರ್ವೀಸಸ್, ಎನ್‌ಐಎಸ್‌ಟಿ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ ೪೩೨*, ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
* {{Cite journal|last=Mayr |first=Otto |year=1970 |month=October |title=The Origins of Feedback Control |journal=Scientific American |volume=223 |issue=10 |pages=110–118 |doi=10.1038/scientificamerican1070-110 |ref=harv }}
* ಮೆರ್ರಿಯಮ್, ಜಾನ್ ಸಿ., &quot;ಟೈಮ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಚೇಂಜ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ&quot;, ಟೈಮ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್, (ಮೇಲಿನ ಬ್ರೆಸ್ಟೆಡ್‌ನ್ನು ನೋಡಿ), ಪುಟ.&amp;nbsp;೨೩–೩೮.
* ಮಿಲ್ಲಿಕನ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎ., &quot;ಟೈಮ್&quot;, ಟೈಮ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್, (ಮೇಲಿನ ಬ್ರೆಸ್ಟೆಡ್‌ನ್ನು ನೋಡಿ) ಪುಟ.&amp;nbsp;೩–೨೨.
* {{Cite book|title=Time's Arrows: Scientific Attitudes Toward Time |url=https://archive.org/details/timesarrows00rich |last=Morris |first=Richard |year=1985 |publisher=Simon and Schuster |location=New York |isbn=978-0671617660}}
* {{Cite book|title=Heavenly Clockwork: The Great Astronomical Clocks of Medieval China |url=https://archive.org/details/heavenlyclockwor0000need |last=Needham |first=Joseph |coauthors=Ling, Wang; deSolla Price, Derek J. |year=1986 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0521322768}}
* {{Cite book|title=The Calendars of Ancient Egypt |last=Parker |first=Richard Anthony|year=1950 |publisher=University of Chicago|isbn=|oclc=2077978}}
* {{Cite book|title=Man and Time |url=https://archive.org/details/mantimeprie00prie |last=Priestley |first=John Boynton |authorlink=J. B. Priestley |year=1964 |publisher=Doubleday |location=Garden City, New York |isbn=}}
* ಸೈಡೆಲ್ಮನ್, ಪಿ. ಕೆನೆತ್, ed., ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲನೇಟರಿ ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಟು ದ ಆಸ್ಟ್ರಾನಾಮಿಕಲ್ ಆಲ್ಮನಾಕ್, ಸೌಸಲಿಟೊ, ಕೆಲಿಫ್.: ಯೂನವರ್ಸಿಟಿ ಸೈನ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್‌, ೧೯೯೨.
* {{Cite book|title=On Time: An Investigation into Scientific Knowledge and Human Experience |url=https://archive.org/details/ontimeinvestigat00shal |last=Shallies |first=Michael |year=1983 |publisher=Schocken Books |location=New York |isbn=978-0805238532}}
* ಸ್ನೈಡರ್, ವಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಎಫ್. ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲೆಸ್ ಎ. ಬ್ರಗಾವ್, &quot;ಇನ್ ದ ಡೊಮೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಟೈಮ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ&quot; (ಅಧ್ಯಾಯ ೮), ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ರೇಡಿಯೊ, ಎನ್‌ಐಎಸ್‌ಟಿ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್‌ ೫೫೫*, ೧೯೮೬.
* {{Cite book|title=Longitude |url=https://archive.org/details/longitudetruesto0000sobe_g5j6 |last=Sobel |first=Dava |year=2005 |publisher=HarperPerennial |location=London, England|isbn=978-0007214228 |oclc=60795122}}
* ಥಾಂಪ್ಸನ್, ಡೇವಿಡ್, ''[http://www.abbeville.com/bookpage.asp?isbn=9780789209184 ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ವಾಚಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310105448/http://www.abbeville.com/bookpage.asp?isbn=9780789209184 |date=2012-03-10 }}'', ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ : ಅಬ್ಬೆವೀಲೆ ಪ್ರೆಸ್‌, ೨೦೦೮.
* {{Cite book|title=Time: Its Origin, Its Enigma, Its History |url=https://archive.org/details/timeitsoriginits0000waug_k0w9 |last=Waugh |first=Alexander |year=1998 |publisher=Carroll &amp; Graf Publishing |isbn=0786707674}}
{{Refend}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* [http://blog.germanclocks.org/2010/09/timeline-for-horology.html www.germanclocks.org] -ಕಾಲಗಣನಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಮಯಮಿತಿ
* [http://physics.nist.gov/GenInt/Time/ancient.html ಸಮಯದೊಂದಿಗಿನ ನಡಿಗೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409142829/http://physics.nist.gov/GenInt/Time/ancient.html |date=2008-04-09 }}
* [http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&amp;amp;module_id=5&amp;amp;language_id=1&amp;amp;story_id=19 ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಮಯದ ಅಳತೆ]
* [http://www.beaglesoft.com/maintimehistory.htm ಮೂಲ ಸಮೀಕ್ಷೆ]

{{DEFAULTSORT:History Of Timekeeping Devices}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾಲ ಸೂಚಕಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾಲ]]</text>
      <sha1>foqxj903d95mboicn9dcucl9w89tqob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26392</id>
    <revision>
      <id>1428699</id>
      <parentid>1381392</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T18:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173571" sha1="4a0sj3hzchhu0jule61bcqus08znwpb" xml:space="preserve">[[File:Peutinger India.png|250px|thumb|right|ಟೋಲೆಮಿಯ ನಂತರ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಕ್ಷೆ. ಬಹುಶಃ ಅವನ ನಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಬಹುದು.]]
[[File:Fort St. George, Chennai.jpg|250px|thumb|right|ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್, ಚೆನ್ನೈ. 18 ಶತಮಾನದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]]
[[File:Madras Prov South 1909.jpg|thumb|right|ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, 1909]]
[[File:India Tamil Nadu locator map.svg|200px|thumb|right|ಮುಂಚಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರುಹೆಸರಿಸಿ 1969ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.]]
ಆಧುನಿಕ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಕರ್ನಾಟಕ ]] ಪ್ರದೇಶವು ಸತತವಾಗಿ ಮಾನವನ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ತಮಿಳು ಜನರ ನಾಗರಿಕತೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ನಾಗರೀಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸ ಲಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದವರೆಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ವಿವಿಧ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ತಮಿಳು ಪ್ರದೇಶವು ಬಾಹ್ಯ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.

ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಚಾಲುಕ್ಯ, ಕದಂಬ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ, ಹೊಯ್ಸಳ, ಗಂಗರು ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಅವರು ಒಂದಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ನೆಲವನ್ನು ಆಳಿದರು ಹಾಗು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಜತೆಗೆ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ಮೂರು ರಾಜಮನೆತನಗಳು ನೆಲದ ಆಧಿಪತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸತತ ಸೆಣಸಾಟ ನಡೆಸಿದ್ದರು.

== ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಅವಧಿ ==
೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಳಭ್ರರ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ರಾಜ್ಯವಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಮೂರು ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಸ್ಥಳಪಲ್ಲಟಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ನೆಲದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕದಡಿತು. ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರು ಮತ್ತೆ ತಲೆಎತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತರಾಗಿದ್ದ ಚೋಳರು ಮತ್ತೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ಪಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಬಲಾಢ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವರು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅದರ ಉತ್ಕರ್ಷಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ೩,೬೦೦,000 ಕಿಮಿ² (1,389,968 ಚದರ ಮೈಲು)ಹರಡಿಕೊಂಡು, [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ|ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು. ಚೋಳ ನೌಕಾದಳವು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ]] ಶ್ರೀವಿಜಯ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು.

ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೇನೆಗಳ ಹಠಾತ್ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳುಂಟಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕುಸಿತದಿಂದ, ತಮಿಳು ದೇಶವು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷಿಕ ನಾಯಕ್ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳು ತಮಿಳುನಾಡನ್ನು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದರು.

ಮರಾಠರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ದರ್ಶನವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಐರೋಪ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಂಪನಿ]]ಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದ ಅವರು, ನಾಡಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಸರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿತು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಭಾಷಾವಾರು ಗಡಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.

== ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ ==
[[File:HathiGumphaInscription.jpg|thumb|250px|left|ಖರವೇಲರ ಹಥಿಗುಂಪ ಶಾಸನ]]
ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳುನಾಡು ಮೂರು ರಾಜಾಡಳಿತದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ''ವೆಂಟಾರ್'' ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ರಾಜರ ಆಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕತ್ವಗಳಿಗೆ ''ವೆಲ್'' ಅಥವಾ ''ವೆಲಿರ್'' ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗನಾಮದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮುಖಂಡರು ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;

K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟಗಳು 109–112&lt;/ref&gt; ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಳಗೆ ಜನಾಂಗದ ಮುಖಂಡರಾದ ''ಕಿಜರ್''  ಅಥವಾ ''ಮನ್ನಾರ್'' ‌ಗಳಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;'ಮುಖಂಡರ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯಿತ್ತು. ಅವು:ವೆಂಟಾರ್, ವೇಲಿರ್ ಮತ್ತು ಕಿಲಾರ್ ಇಳಿಕೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿದೆ. ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಂಶಗಳಾದ ಸೆರಾ, ಕೋಲಾ ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯರಿಗೆ ವೆಂಟಾರ್ ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದರು. ವೇಲಿರ್ ಬಹುತೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದರು. ಕಿಲಾರ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಮುಖಂಡ ರಾಗಿದ್ದರು.' —{{cite web | title= Perspectives on Kerala History | work= P.J.Cherian (Ed), | url= http://www.keralahistory.ac.in/historicalantecedents.htm | archiveurl= https://web.archive.org/web/20060826094724/http://www.keralahistory.ac.in/historicalantecedents.htm | archivedate=2006-08-26|publisher=Kerala Council for Historical Research | accessdate=2006-11-15}}&lt;/ref&gt;

೩ನೇ ಶತಮಾನದ BCEನಲ್ಲಿ, ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿಯು ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ೧ನೇ ಶತಮಾನದ BCEಯ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಿಂದ ೨ನೇ ಶತಮಾನದ CEವರೆಗೆ ಇದೇ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸತ್ಯವಾಹನ ರಾಜವಂಶ ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಉತ್ತರದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಹತೋಟಿಯ ಹೊರಗೆ ತಮಿಳು ಪ್ರದೇಶವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ತಮಿಳು ಅರಸರು ಮತ್ತು ಮುಖಂಡರು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸದಾ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜಮನೆತನದ ಆಸ್ಥಾನಗಳು ಅಧಿಕಾರದ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗುವ ಬದಲಿಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿತರಣೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿತ್ತು.

ಕ್ರಮೇಣ ಅರಸರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಅರಸನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು(ಬಲಿಕೊಡುವುದು) ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[180] K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', ಪು 418&lt;/ref&gt; ಮೂರು ರಾಜಮನೆತನಗಳಾದ ಚೋಳರು, ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಚೇರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅಶೋಕ ಸ್ತಂಭಗಳ 273 -232 BCEಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ)ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

[[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ]]ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಕೂಡ ಅವನ ಜತೆ ಸ್ನೇಹಭಾವದಿಂದ ಇದ್ದವು.&lt;ref&gt;'ಎವೆರಿವೇರ್ ವಿತಿನ್ ಬಿಲೋಡ್-ಆಫ್-ದಿ-ಗಾಡ್ಸ್,ಕಿಂಗ್ ಪಿಯಾದಾಸಿಸ್ ಡೊಮೇನ್, ಎಂಡ್ ಎಮಾಂಗ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ ಬಿಯಾಂಡ್ ದಿ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್, ದಿ ಚೋಳಾಸ್, ದಿ ಪಾಂಡ್ಯಾಸ್, ದಿ ಸತ್ಯಪುತ್ರಾಸ್, ದಿ ಕೇರಳಪುತ್ರಾಸ್, ಆಸ್ ಫಾರ್ ಆಸ್ ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ...' —{{cite web | title= Asoka's second minor rock edict | work=  | url= http://www.cs. colostate. edu /~malaiya/ashoka.html | publisher= Colorado State University | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2001-03-05 | archive-url= https://web.archive.org/web/20010305024655/http://www.cs/ | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;asoka&quot;&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ CōĻas'', 1935 ಪುಟ 20&lt;/ref&gt;

ಸುಮಾರು 150 BCEನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಕಳಿಂಗದ ರಾಜ ಖಾರವೆಲನನ್ನು ಸುಮಾರು 100 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ತಮಿಳು ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಥಿಗುಂಪ ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title= Hathigumpha Inscription | work= Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–1930). Delhi, 1933, pp 86–89 | url= http://www.mssu.edu/projectsouthasia/ HISTORY/PRIMARYDOCS/ EPIGRAPHY/ HathigumphaInscription.htm | publisher= Missouri Southern State University | accessdate= 2006-11-15 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20061019040336/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/ | archivedate= 2006-10-19 | deadurl= yes | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

ಈ ಮುಂಚಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಈಗ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು. ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯವು 200BCE and 300 CEನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಕಾಮಿಲ್ ವೈಥ್ ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್, ''ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ತಮಿಳ್ ಲಿಟರೇಚರ್'', ಪುಟ 12&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP (1955) p 105&lt;/ref&gt;

ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕಾವ್ಯಗಳು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಬೌತಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧಕಾವ್ಯ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಗಂ ಕವನಗಳು ವಿವಿಧ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿತರಾದ ಜನರು ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿತ್ರಣ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಂಶಾಡಳಿತದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಅರಸನ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸ್ಥಾಪಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ(''ಧರ್ಮ'' )ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದಿರುವ ಮೂಲಕ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP (1955) pp 118, 119&lt;/ref&gt;

ಜನರು ತಮ್ಮ ಅರಸರಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿ ಕವಿಗಳು,ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿಯರು ಉದಾರಿ ರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಕಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.

ಸಂಗಂ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಶೈಲಿಗಳ ನೃತ್ಯದ ಸಂಯೋಜನೆ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ''ಸಿಲಪ್ಪದಿಕಾರಂ''  ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP (1955) p 124&lt;/ref&gt;

ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದಿಂದ ''ಯವನರ'' (ಗ್ರೀಕರ)ಜತೆ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪೂರ್ವತೀರದ ಪುಹಾರ್ ಬಂದರು ನಗರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮತೀರದ ಮುಜಿರಿಸ್ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಬೃಹತ್ ಹಡಗುಗಳು ಲಂಗರು ಹಾಕಿ ಅಮೂಲ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಇಳಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;'

ನೀರೊವರೆಗೆ(54–68CE) ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಟಂಕಿಸಿದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿನಾಣ್ಯಗಳು ತಮಿಳುನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವುದು ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ನೆಲಸಿಗರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ'. K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP (1955) pp 125–127&lt;/ref&gt;

ಈ ವ್ಯಾಪಾರವು 2ನೇ ಶತಮಾನದ CEನಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ದೇಶದ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ|ಪೂರ್ವಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಆಕ್ಸಿಮೈಟರ ಜತೆ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಯಿತು.

ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೂಡ ಬಿರುಸಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸರಕುಗಳು ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ವಿನಿಮಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯಕಸುಬಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ''ವೆಳ್ಳಾಲರ್‌ರು''  ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಕೃಷಿಕರು ಭೂಮಿಯ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP (1955) p 128&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ ==
ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗದ ವಾಸ್ತವ್ಯಗಳು ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇದು 500,000 BCEಯಿಂದ ಸುಮಾರು 3000 BCEವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title= Historical Atlas of South India-Timeline | work= French Institute of Pondicherry | url= http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html | publisher= Institut Françoise de Pondichéry | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2006-09-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060928071936/http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

ಕೆಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ನದಿಕಣಿವೆಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ವಿರಳ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೆಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರುಹು ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲೊಂದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಚೆನ್ನೈ]]ನ ವಾಯವ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಅಟ್ಟಿರಾಮ್‌ಪಕ್ಕಮ್ ಕಣಿವೆ.&lt;ref&gt;ಪಾಪ್ಪು et al., ''ಆಂಟಿಕ್ವಿಟಿ''  ಸಂಪುಟ ೭೭ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೯೭, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೩&lt;/ref&gt;

ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಉತ್ತರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸುತ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳ ಕುರುಹುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇದು ೩00,000 BCE ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP, ಮರುಮುದ್ರಣ 2000, ಪುಟ 44.&lt;/ref&gt;

''ಹೋಮೋ ಎರೆಕ್ಟಸ್''  ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜನರು ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಳೆಯ ಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲಿ(ಪ್ಯಾಲಿಯೋಲಿಥಿಕ್)ಸುದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ವಾಸಿಸಿದ್ದರು. ಕೈಕೊಡಲಿ ಮತ್ತು ಕಡುಗತ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಕಚ್ಚಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬೇಟೆ-ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಾಗಿ ಜೀವನೋಪಾಯ ಸಾಗಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;''ಮದ್ರಾಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ'' ಯ ಸಾಧನಗಳು ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ವೈಗೈ ನದಿತಳದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'',ಪುಟ. 14.&lt;/ref&gt;

ಆಧುನಿಕ ಮಾನವ ಜೀವಿಗಳ ಪೂರ್ವಜ (''ಹೋಮೋ ಸ್ಯಾಪಿಯನ್ಸ್ ಸ್ಯಾಪಿಯನ್ಸ್'' )ಸುಮಾರು 50,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಾಸಿಸಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ಸುಧಾರಣೆ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಅವನು ವಿವಿಧ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತೆಳು ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಹರಿತವಾದ ಅಲಗಿನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಾನವರು ಮೈಕ್ರೋಲಿಥಿಕ್ ಸಾಧನಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಇನ್ನೂ ಸಣ್ಣ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು.

ಈ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪೂರ್ವ ಮಾನವರು ಬಳಸಿದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಜಾಸ್ಪರ್, ಅಗೇಟ್, ಫ್ಲಿಂಟ್(ಚಕಮಕಿ ಕಲ್ಲು), ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ಮುಂತಾದವು. 1949ರಲ್ಲಿ, ಸಂಶೋಧಕರು ಇಂತಹ ಮೈಕ್ರೋಲಿಥ್(ಸಣ್ಣಶಿಲೆ)‌ಗಳನ್ನು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;[8] K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪು 45&lt;/ref&gt; ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಮೈಕ್ರೋಲಿಥಿಕ್(ಮೈಕ್ರೊಶಿಲಾ) ಯುಗವು 6000–3000 BCEವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[180]K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪು.46&lt;/ref&gt;

=== ನಿಯೋಲಿಥಿಕ್ (ನವಶಿಲಾಯುಗ) ===
ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೫೦೦ BCEಯಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗ ಕಾಲಿಟ್ಟಿತು. ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳಿಗೆ ಉಜ್ಜುವ ಮೂಲಕ ಮೆರಗು ನೀಡಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದರು.

ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಬರಹವಿರುವ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕೊಡಲಿಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title= Significance of Mayiladuthurai find | work= The Hindu May 1, 2006 | url= http://www.hindu.com/ | publisher= The Hindu Group | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2009-01-06 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090106150045/http://www.hindu.com/ | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಮಾನವರು ಸಣ್ಣ ಚಪ್ಪಟೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಕಾಯಂ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೃತರ ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನು ಕರಂಡಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮೃತರನ್ನು ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಳುವ ಮೂಲಕ ಮೃತರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಶವಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೆಲವು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು [[ತಾಮ್ರ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

=== ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ ===
ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವರು [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವನ್ನು  ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಉಪಖಂಡ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮೆಗಾಲಿತಿಕ್(ಬೃಹತ್‌ಶಿಲೆ) ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇವು ನೂರಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;ಇಂತಹದೊಂದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೃಷ್ಣಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ—{{cite web| title= Steps to preserve megalithic burial site| work= The Hindu, Oct 6, 2006| url= http://www.hindu. com/2006/10/06/stories/2006100617521000.htm| publisher= The Hindu Group| accessdate= 2006-11-15}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ಉತ್ಖನನಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂಕೇತಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗದ ಸ್ಥಳಗಳು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಸ್ತರಿಸಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆದಿಚನಲ್ಲುರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಉತ್ಖನನ ಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಒದಗಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[49] K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟಗಳು 49–51&lt;/ref&gt;

ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಚಿತಾಭಸ್ಮ ಕರಂಡಕಗಳ ಸಮಾಧಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಸುಮಾರು 1000BCE ಯಿಂದೀಚೆಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿಗೆ 24 ಕಿಮೀ ದೂರದ ಆದಿಚನಲ್ಲುರ್. ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು 157 ಚಿತಾಭಸ್ಮ ಕರಂಡಕಗಳನ್ನು 15 ಮಾನವ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳು, ಅಸ್ಥಿಪಂಜರಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳ ಸಮೇತ ಅಗೆದು ತೆಗೆದರು. ಇವುಗಳ ಜತೆಗೆ ತೊಗಟೆಗಳು, ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳುಗಳು, ಸುಟ್ಟಿರುವ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದವು.

ಒಂದು ಕರಂಡಕದ ಒಳಗೆ ಬರಹವು ಗೋಚರಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವದ ತಮಿಳು-ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದು 2800 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಧಿಯದೆಂದು ದೃಡಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್  T.S. (ಫೆ.17, 2005) ದಿ ಹಿಂದು, ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ 7/31/2007 [http://www.hindu.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm ''ರುಡಿಮೆಂಟರಿ ತಮಿಳ್-ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್' ಅನ್‌ಅರ್ಥಡ್ ಎಟ್ ಆದಿಚನಲ್ಲುರ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050217042725/http://www.hindu.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm |date=2005-02-17 }}&lt;/ref&gt;

ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ಖನನ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗಾಗಿ ಆದಿಚನಲ್ಲೂರನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್  T.S. (May 26, 2004 )ದಿ ಹಿಂದು, ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ 7/31/2007 [http://www.hindu.com/2004/05/26/ stories/2004052602871200.htm ''ಸ್ಕೆಲೆಟನ್ಸ್,ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಫೌಂಡ್ ಅಟ್ ಏನ್ಸೀಂಟ್ ಬರಿಯಲ್ ಸೈಟ್ ಇನ್ ತಮಿಳ್‌ನಾಡು'' ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'ಆದಿ ಚನಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಭಾರತದ ಅತಿ ಆಸಕ್ತಿಕರ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದವು. ಅಲ್ಲಿ ಚಿತಾಭಸ್ಮ ಕರಂಡಕಗಳ ಸರಣಿ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇವು ಬೃಹತ್‌ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು.- ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್, K.A., ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ತಮಿಳ್ ಲಿಟರೇಚರ್- pp 21–22, ಬ್ರಿಲ್ ಅಕ್ಯಾಡಮಿಕ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್.&lt;/ref&gt;

ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು c 300 BCEದಿನಾಂಕದ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. c.150 BCEದಿನಾಂಕದ ಹಥಿಗುಂಪ ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ತಮಿಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಮುಂಚಿನ ಶಾಸನ ಲಿಪಿಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವು ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜ ಕಡುಂಗೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ(c. 560–590 CE)ಅವನು ಪಾಂಡ್ಯರ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕಳಭ್ರರನ್ನು ಹೊರಗಟ್ಟಿದನು.-ನೀಲಾಂಕರಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ,''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ''  pp 105, 137

== ನಡುಗಾಲ(೩00–೬00) ==
ಸಂಗಂ ಯುಗದ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ, ೩೦೦ ರಿಂದ ೬೦೦ CE ವರೆಗೆ ತಮಿಳು ನೆಲದ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಕೊರತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು 300  CEಯಲ್ಲಿ ಕಳಭ್ರರ ಆಗಮನದಿಂದ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವೇ ಉದ್ವೇಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಜನರನ್ನು 'ದುಷ್ಟ ಅರಸರು'ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಯಿತು.

ಸ್ಥಾಪಿತ ತಮಿಳು ರಾಜರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿ ತಮಿಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;'ಕಳಭ್ರಪನ್ನು 'ದುಷ್ಟ ರಾಜರು'ಎಂದು ಖಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ(''ಕಾಲಿಯರಾರಾರ್'' ) —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', p 130&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳ ಅಭಾವವಿದೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿಲ್ಲ. ಬೌದ್ದ ಮತ್ತು ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಚದುರಿದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಮಾತ್ರ ಏಕೈಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಹರ್ಮನ್ ಕುಲ್ಕೆ, ಡೈಟ್‌ಮಾರ್ ರೋದರ್‌ಮಂಡ್, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್ (UK), p 105&lt;/ref&gt;

ಈ ಜನರು ಬೌದ್ಧ ಅಥವಾ ಜೈನ ಮತಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ಪೂರ್ವಶತಮಾನಗಳ C.Eಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ನಿವಾಸಿಗಳು ನಿಷ್ಠೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಿಂದು ಧರ್ಮಗಳತ್ತ ಹಗೆತನ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು(''ಉದಾ''.ಆಸ್ಟಿಕಾ ಶಾಲೆಗಳು).&lt;ref&gt;K.A.N.ಶಾಸ್ತ್ರಿ,'' ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', p 130&lt;/ref&gt; ಇದರ ಫಲವಾಗಿ 7ನೇ ಮತ್ತು 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ  ಹಿಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರು ಕಳಭ್ರರ ಅವನತಿಯ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಗಿ ಅವರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಬಹುಶಃ ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯು 'ಕರಾಳ ಯುಗ'-ನಡುಗಾಲ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ರಾಜ ಕುಟುಂಬಗಳು ಉತ್ತರದ ಕಡೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಕಳಭ್ರರಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಾವೃತಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಪೂರ್ವದ ಚೋಳರು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರ ದೇಶದ ರೆನಾಂಡು ಚೋಳರ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು ಎಂದು K.A. ನೀಲಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ತರ್ಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ವಲಸೆಯು ಬಹುಶಃ ಪಲ್ಲವ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಿಂಹವಿಷ್ಣು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗಿರಬಹುದು. ಇವರು ಕರಿಕಾಲ ಚೋಳನ ವಂಶಸ್ತರು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾರೆ. - K.A. ನೀಲಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ CōĻas'', p 107&lt;/ref&gt; [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ಮತ್ತು [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿತು ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನೈತಿಕ ಕವಿತೆಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿತು.

ಬರಹವು ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿತು ಹಾಗು ತಮಿಳ್-ಬ್ರಾಹ್ಮಿಯಿಂದ ವಿಕಾಸಗೊಂಡ ''ವಟ್ಟೆಲುಟ್ಟು''  ತಮಿಳು ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಪರಿಪಕ್ವ ಲಿಪಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title= South Asian Writing Systems | work=  | url= http://www. ancientscripts.com/sa_ws.html |publisher=Lawrence K Lo | accessdate=2006-11-15}}&lt;/ref&gt; ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿನ ಶತಮಾನಗಳ ಕವಿಗಳ ಕವನಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಕೆಲವು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ''ಸಿಲಪ್ಪದಿಕಾರಂ'' ಮತ್ತು ''ತಿರುಕ್ಕುರಳ್''  ಮುಂತಾದ ನೀತಿ ಬೋಧಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;''ತಿರುಕ್ಕುರಾಳ್'' ಲೇಖಕರ ಗುರುತು ಯಾವುದೇ ಖಚಿತತೆಯಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ೧೩೩೦ರ ಕಾಲದ ಈ ದ್ವಿಪದಿಗಳ ರಚನೆಯು ತಿರುವಳ್ಳುವಾರ್‌ ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಅವರು ಬಹುಶಃ ಜೈನರಾಗಿದ್ದು, [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ನೀತಿಬೋಧಕ ರಚನೆಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.&lt;/ref&gt;

ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಕಳಭ್ರ ರಾಜರ ಆಶ್ರಯವು ಆ ಅವಧಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ವರೂಪದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ಈ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬಹುತೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಲೇಖಕರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯರು ಹೊಸ ಮೆರುಗಿನ ಶೈಲಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ಮುಂಚಿನ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕಲ್ಲುಗಳ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಈ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ.

''ಕೊಟ್ಟಾಮ್‌'', ''ದೇವಕುಲಂ'', ಮತ್ತು''ಪಲ್ಲಿ'' )ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವಿವಿಧ ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಪಲ್ಲವ ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯ ಅಧಿಕಾರದ ಪುನಶ್ಚೇತನದಿಂದ ಕಳಭ್ರರು ೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಚ್ಯುತರಾದರು.&lt;ref&gt;ಪಾಂಡ್ಯ ಕದುಂಗನ್ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವ ಸಿಂಹವಿಷ್ಣು ಕಳಭ್ರರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದರು. ಅಚ್ಯುತಕಳಭ ಕೊನೆಯ ಕಳಭ್ರ ರಾಜನಾಗಿರ ಬಹುದು—K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ CōĻas'', 1935 p 102&lt;/ref&gt;

ಕಳಭ್ರರ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರವೂ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ದಧರ್ಮಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ. ಪೂರ್ವದ ಪಾಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವ ರಾಜರು ಈ ಮತಧರ್ಮಗಳ ಅನುಯಾಯಿಗಳು. ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದ ಅವನತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದುಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು 7ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ''  pp 382&lt;/ref&gt;

ವ್ಯಾಪಕ ಹಿಂದು ಪುನಶ್ಚೇತನದಿಂದಾಗಿ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶೈವ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥಗಳ ಅಪಾರ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಶೈವ ನಯನ್ಮಾರರು ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಆಳ್ವಾರರು ಜನಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತಿಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ತೇಜನ ಒದಗಿಸಿದರು. ೬ನೇ ಶತಮಾನದ CEಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದ ಕರೈಕ್ಕಾಲ್ ಅಮ್ಮೈಯಾರ್ ಈ ನಯನ್ಮಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಮುಂಚಿನವರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶೈವ ಭಕ್ತಿಗೀತೆ ಕವಿಗಳಾದ ಸುಂದರಮೂರ್ತಿ, ತಿರುಗ್ನಾನ ಸಂಬಂತರ್ ಮತ್ತು ತಿರುನವುಕ್ಕರಸರ್ ಅವರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದವರು.

ಪೌಗೈ ಆಳ್ವಾರ್, ಭೂತಾಳ್ವಾರ್ ಮತ್ತು ಪೆಯಾಳ್ವಾರ್ಮುಂತಾದ ವೈಷ್ಣವ ಆಳ್ವಾರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನಂತರ''ನಲಾಯಿಯರ ಡಿವ್ಯಪ್ ಪ್ರಬಂಧಮ್‌'' ನ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;K.A.N.ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp 333–335&lt;/ref&gt;

== ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಯುಗ (೬೦೦–೧೩೦೦) ==
ತಮಿಳು ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ಏಳುಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು ಹಾಗು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳು ಎರಡೂ ಕಡೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. ಸಂಗಮ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದ ಚೋಳರು ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದ CoLas'', pp 102&lt;/ref&gt;

ಈ ಅವಧಿಯು ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರ ನಡುವೆ ವೈರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಚೋಳರ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಚೋಳರು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಕುಸಿತವು ಪಾಂಡ್ಯರು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ತಲೆಎತ್ತಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮರುಚೇತನ ನೀಡಲಾಯಿತು ಹಾಗು ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', p 387&lt;/ref&gt;

[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದು]] ಪಂಥಗಳಾದ ಶೈವ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಪೂರ್ವಯುಗದ ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದವು. ಶೈವಪಂಥಕ್ಕೆ ಚೋಳ ರಾಜರು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ರಾಜ್ಯದ ಧರ್ಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;intolerance&quot;&gt;1160 ರಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಶೈವ ಮಂದಿರಗಳ ರಕ್ಷಕರು ವೈಷ್ಣವರ ಜತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅವರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''The CōĻas'', 1935 pp 645&lt;/ref&gt;

ಈಗಲೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಕೆಲವು ಮುಂಚಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಾದ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಮತ್ತು ಕಂಚೀಪುರಂನ ಭವ್ಯವಾದ ಕೈಲಾಸನಾಥ ಮತ್ತು  ವೈಕುಂಠಪೆರುಮಾಳ್ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಪಲ್ಲವ ಕಲೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ.

ತಮ್ಮ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿಜಯಗಳಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಚಿರವಾಗಿ ನಿಂತ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಚೋಳರು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರಿನ ಮಹಾ ಬೃಹದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮುಡಿಪಾದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಹಣ, ಆಭರಣಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಮುಂತಾದ ಉದಾರ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವು. ಈ ಮೂಲಕ ಅವು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡವು.&lt;ref name=&quot;temple&quot;&gt;

ಪ್ರಭುತ್ವದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಬಂದ ಆದಾಯದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಧನದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ನೆಲಸಿಗರಿಗೆ ಸಾಲವಾಗಿ ಮರುಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಂಪತ್ತಿನ ಮರುಹಂಚಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಭುತ್ವದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು—ಜಾನ್ ಕೀಸ್, ಇಂಡಿಯ ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ,pp 217–218&lt;/ref&gt;

ತಮಿಳು ಲಿಪಿಯ ಬದಲಿಗೆ ''ವಟ್ಟೆಲುಟ್ಟು'' ಲಿಪಿ [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸಲುವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂತು. ಜಾತ್ಯತೀತ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವೆರಡೂ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಮಹಾಕೃತಿ ಕಂಬನ್‌ನ ''ರಾಮಾವತಾ ರಂ''  ಬರೆಯಲಾಯಿತು.

ಕಂಬನ್ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕವಯಿತ್ರಿ ಅವುವೈಯಾರ್ ಎಳೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತೋಷ ಕಂಡು ಕೊಂಡರು. ಲೌಕಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿತೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅರಸರ ಸ್ತುತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ಯುಗದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕವನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗಮ್ ಅವಧಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅನೇಕ ಕವನಸಂಕಲನಗಳಾಗಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕರ್ಮಾಚರಣೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪೋಷಿಸಿದರು. ರಾಜರಾಜ ಚೋಳ ಅರಸನ ಸಮಕಾಲೀನ ನಂಬಿ ಅಂಡಾರ್ ನಂಬಿ ಶೈವಪಂಥದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ''ತಿರುಮುರೈ'' ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ೧೧ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಶೈವಪಂಥದ ಸಂತ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸೆಕ್ಕಿಲಾರ್ ಅವರ ''ಪೆರಿಯಪುರಾಣಂ'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಕುಲೊತುಂಗ 2ನೇ ಚೋಳ(1133–1150 CE)ನ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರು.

ಕುಲೋತುಂಗ ಒಂದನೇ ಚೋಳ ಅರಸ ಕಳಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಅರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಜಯಮ್‌ಕೊಂಡಾರ್ ಅವರ ''ಕಲಿಂಗಟ್ಟುಪ್ಪರಾನಿ''  ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಕೃತಿಯ ಪೂರ್ವ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp342–344&lt;/ref&gt;

===ಚೇರರು===
ಚೇರರ ಪ್ರಭುತ್ವವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಲಬಾರ್ ತೀರ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]] ಆಧುನಿಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸಮುದ್ರದ ಜತೆ ಅವರ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯು ಆಫ್ರಿಕಾ ಜತೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು.&lt;ref&gt;UCLA ಮತ್ತು ಡೆಲಾವೇರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪುರಾತತ್ವಜ್ಞ ರು ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್ ನಡುವೆ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಅತೀ ವ್ಯಾಪಕ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ.

ಕಡಲು ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೂಲಕ ಸಂಬಾರಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಲಕ್ಷಣ ಸರಕುಗಳು ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಸಾಗಣೆಯಾಗಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.' {{cite web | title= Archaeologists Uncover Ancient Maritime Spice Route Between India, Egypt | work= Veluppillai, Prof. A., | url= http://www. dickran.net/history/india_egypt_trade_route.html|publisher=dickran.net | accessdate=2006-11-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;

ಸಂಗಮ್ ಯುಗದ ಚೇರರು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ನಡುವೆ ಕಡಲ ಸಂಪರ್ಕ ಕುರಿತು ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ತಿರುಚಿ ಬಳಿಯ ಕರೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.—R. ನಾಗಸ್ವಾಮಿ, ''ರೋಮನ್ ಕರೂರ್''&lt;/ref&gt; ಚೇರರ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಕೇರಳದ ಜನರು ಇದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ತಮಿಳು ಪ್ರದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕವಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

೯ ಅಥವಾ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ CEಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಮಿಳಿನ ಮೇಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಚಹರೆ ಬದಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಭಾಷೆ ವಿಕಸಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;&quot;ಮಲಯಾಳಂ&quot;ಮಣಿಪ್ರಾವಲಂ ಅಥವಾ ಮಣಿ+ಪಾವಲಂ ಮಣಿ=ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾವಲಮ್ ತಮಿಳು, ಮಲೆಯಾಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮಣಿಪ್ರಾವಲಂ 830 AD ದಿನಾಂಕದ ವಜಪ್ಪಲ್ಲಿ ಶಾಸನದ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.{{cite web | title= Writing Systems and Languages of the world | work= Omniglot | url= http://www.omniglot.com/writing/malayalam.htm |publisher =Omniglot.com| accessdate=2006-11-15}}{{cite web | title= Writing Systems and Languages of the world | work= Omniglot | url= http://www.omniglot.com/writing/malayalam.htm |publisher =Omniglot.com| accessdate=2006-11-15}}&lt;/ref&gt;

=== ಪಲ್ಲವರು ===
[[File:Mamallapuram1a.jpg|250px|thumb|ಪಲ್ಲವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಾಮ್ಮಲಪುರಂನ ಶೋರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ(c. ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನ C.E.)]]
೭ನೇ ಶತಮಾನದ ತಮಿಳುನಾಡು ಒಂದನೇ ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ ''ಮಾಮಲ'' ಒಂದನೇ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. 2ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪಲ್ಲವರು ಗುರುತಿಸಲಾದ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp91–92&lt;/ref&gt; ಅವರು ಮೂಲತಃ ಸಾತವಾಹನ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಪಾಲಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ದುರ್ಗಾ ಪ್ರಸಾದ್, ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆಂಧ್ರಾಸ್ ಅಪ್ ಟು 1565 A. D''., pp 68&lt;/ref&gt;

ಶಾತವಾಹನರ ಪತನದ ನಂತರ, ಅವರು ಆಂಧ್ರ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ದೇಶದ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಡೆಕ್ಕನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ಜತೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಸುಮಾರು ೫೫೦ ADಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹವಿಷ್ಣು ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರು ಚೋಳರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣದ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]ವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಿದರು.

ಪಲ್ಲವರು ಒಂದನೇ ನರಸಿಂಹವರ್ಮ ಮತ್ತು ''ಪಲ್ಲವಮಲ್ಲ''  ಎರಡನೇ ನಂದಿವರ್ಮನ್ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಪಲ್ಲವರು  ಕಾಂಚಿಪುರಂ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಪಲ್ಲವ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ತುತ್ತ ತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಎರಡನೇ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನ್ ಶೋರ್ ಟೆಂಪಲ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೊ(UNESCO) ವಿಶ್ವಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

[[ಚೀನಾ|ಚೀ]]ನಾದಲ್ಲಿ ಜೆನ್ [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ]]ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬೋಧಿಧರ್ಮ ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕುಮಾರ ಎಂದು ಅನೇಕ ಮೂಲಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಕಾಮಿಲ್ V. ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ (1987). &quot;ದಿ ಸೌಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಒನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್&quot;, ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'', ಸಂಪುಟ 107, No. 1, p. 125-126.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಗ್ರೇಂ ಲ್ಯಾಲ್ ''[http://www.zipworld.com.au/~lyallg/Seon.htm ಸಿಯಾನ್ - ದಿ ಬುದ್ಧಿಸಂ ಆಫ್ ಕೊರಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503070944/http://www.zipworld.com.au/~lyallg/Seon.htm |date=2006-05-03 }}''.&lt;/ref&gt;

೬ ಮತ್ತು ೭ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಡೆಕ್ಕನ್ [[ಬಾದಾಮಿ|ವಾತಾಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಏಳಿಗೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. [[ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ|೨ನೇ ಪುಲಿಕೇಶಿ]](c.610–642) ಒಂದನೇ ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಿದ. ಮಹೇಂದ್ರವರ್ವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನ್ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ವಾತಾಪಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ.

ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರ ನಡುವೆ ವೈರತ್ವವು ೭೫೦ರಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಅವನತಿ ಹೊಂದುವ ತನಕ ಮತ್ತೆ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಿದರು ಹಾಗು ಎರಡನೇ ನಂದಿವರ್ಮನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವ ರಾಜಧಾನಿ ಕಂಚಿಪುರಂನ್ನು ಎರಡನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ''  pp 140&lt;/ref&gt;

ಎರಡನೇ ನಂದಿವರ್ಮನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಿದನು(732–796). ಅವನು ೭೬೦ ರಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ಪ್ರಭುತ್ವದ(ದಕ್ಷಿಣ [[ಮೈಸೂರು]])ಮೇಲೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ. ಪಲ್ಲವರು ಕೂಡ ಪಾಂಡ್ಯರ ಜತೆ ಸತತ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆಸಿದರು ಹಾಗು ಕಾವೇರಿ ನದಿವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಗಡಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಪಲ್ಲವರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹೋರಾಟವು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.

=== ಪಾಂಡ್ಯರು ===
[[File:Pandya Kingdom (south India).png|thumb|right|200px|ಪಾಂಡ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]
''ಪಾಂಡ್ಯ'' ರು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವನ್ನೂ ತಲುಪಿದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು. 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಕ್ರೈಸ್ತಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಾರ್ಕೊಪೋಲೊ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತೀಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಅದನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;http://www.tamilnation.org/heritage/pandya/index.htm{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಪಾಂಡ್ಯ ಕಾಡುಂಗನ್(560–590)ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಳಭ್ರರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| title= Pandya Dynasty| work= Encyclopaedia Britannica| url= http://www.britannica. com /eb/article-9058245| publisher= Encyclopædia Britannica, Inc.| accessdate= 2006-11-15}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಕಾಡುಂಗನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ ಮಾರವರ್ವನ್ ಅವನಿಸುಲಮಣಿ ಪಾಂಡ್ಯರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿದರು.

ಪಾಂಡ್ಯ ಸೆಂಡನ್ ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಚೆರಾ ದೇಶದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅವನ ಪುತ್ರ ಅರಿಕೇಸರಿ ಪರಂತಕ ಮಾರವರ್ವನ್(c. 650–700)ಸುದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಅವನು ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ಪಾಂಡ್ಯರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊರ್ಕಾರಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯ ಬಂದರಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಧುರೈಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು.

ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯರನ್ನು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಮೂಲಗಳಲ್ಲೂ ಪಾಂಡ್ಯರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೆಗಾಸ್ತಾನೀಸ್ ತಮ್ಮ ''ಇಂಡಿಕಾ'' ದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯರ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಮೆಗಾಸ್ತಾನೀಸ್ ವಿವರದಲ್ಲಿ (350 BCE – 290 BCE),ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೆರಾಕ್ಲೇಸ್ ಪುತ್ರಿ ಪಾಂಡಯ್ಯ ಆಳುತ್ತಿದ್ದಳು- K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', ಪುಟ 23&lt;/ref&gt;

ಪಾಂಡ್ಯರು ಈಗಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ಮಧುರೈ, ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. [[ಗ್ರೀಸ್]] ಮತ್ತು ರೋಮ್ ಜತೆ ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | title= 'Roman Maps and the Concept of Indian Gems | work=  | url= http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html | publisher= The Bead Museum, Inc. | accessdate= 2006-05-15 | archive-date= 2006-06-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060615052717/http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ತಮಿಳಕಂನ ಇತರೆ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ಜತೆ ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಈಳಂನ ತಮಿಳು ವರ್ತಕರ ಜತೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.

ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡುಂಚೆಳಿಯನ್, ತಲೈಯಾನಂಗಮನ್ ವಿಜಯಿ,ಇನ್ನೊಬ್ಬ ನೆಡುಂಚೆಳಿಯನ್ 'ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಗಳ' ಆರಂಡ್ ಮುಡುಕುಡಿಮಿ ಪೆರುವಾಲುಡಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಕವನಗಳು ''ಅಕನೂರು''  ಮತ್ತು ''ಪುರನಾನುರು''  ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ.

ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು—''ಮಧುರೈಕಾನ್ಸಿ''  ಮತ್ತು ''ನೇಟುನಲ್ವಟೈ'' ( ''ಪಟ್ಟುಪಾಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ'' ) ಸಂಗಮ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಿನುಗುನೋಟ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವದ ಪಾಂಡ್ಯರು ಕಳಭ್ರರ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭವಾದ 3ನೇ ಶತಮಾನದ CEಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತರಾಗಿ ಉಳಿದರು.

ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ, ಪಾಂಡ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪಲ್ಲವರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರ ಬೆದರಿಕೆ ಒಡ್ಡುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು. ಪಾಂಡ್ಯ ಮಾರವರ್ಮನ್ ರಾಜಸಿಂಹ ಚಾಲುಕ್ಯ ಎರಡನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಜತೆಗೂಡಿ ಪಲ್ಲವ ರಾಜ ಎರಡನೇ ನಂದಿವರ್ಮನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp 140&lt;/ref&gt; ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಂದನೇ ವರಗುನನ್ ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ.

ಪಾಂಡ್ಯರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮೊಟಕುಮಾಡಲು ಪಲ್ಲವ ರಾಜ ನಂದಿವರ್ಮನ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, [[ಕೊಂಗು ರಾಜ್ಯ|ಕೊಂಗು]] ಮತ್ತು ಚೆರಾ ದೇಶಗಳ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಮುಖಂಡರ ಜತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು ಎದುರಾಗಿ ಪಾಂಡ್ಯ ಸೇನೆಯು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ಪಾಂಡ್ಯರು ಸ್ರೀಮರ ಸ್ರೀವಲ್ಲಭನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕದ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ 840ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;K.A.N.ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp 145&lt;/ref&gt;

ಪಾಂಡ್ಯ ಅಧಿಕಾರವು ಸ್ರೀಮರನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿತು ಹಾಗು ಪಲ್ಲವ ಪ್ರದೇಶಗಳವರೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಡೆಕ್ಕನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಬದಲಿಗೆ ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರು ಹೊಸ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಪಲ್ಲವರು 3ನೇ ನಂದಿವರ್ಮನಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ನಂದಿವರ್ಮನು ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಚೋಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಜತೆ ಸೇರಿ ತೆಲ್ಲಾರು ಕದನದಲ್ಲಿ ಸ್ರೀಮರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.

ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಪುನಃ ವಾಯಿಗಾಯ್ ನದಿಯವರೆಗೆ  ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಪಾಂಡ್ಯರು ಪಲ್ಲವ ನೃಪತುಂಗನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅರಿಸಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೋಲುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು(c. 848). ಇದಾದ ನಂತರ ಪಾಂಡ್ಯರು ಪಲ್ಲವರ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'',pp 144–145&lt;/ref&gt;

=== ಚೋಳರು ===
{{Main|ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ}}
[[File:Rajendra map new.svg|250px|thumb|left|ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೇತೃತ್ವದ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (c. 1030).]]
[[File:thanjavur temple.jpg|200px|right|thumb|ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]]
ಸುಮಾರು ೮೫೦ರಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮೇಲೆರಿದ ವಿಜಯಾಲಯ ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಹಾಗು ತಂಜಾವೂರನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ. ತರುವಾಯ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಚೋಳರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಗೆ ಹಾದಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಜಯಾಲಯ ಪುನಶ್ಚೇತನ ನೀಡಿದ ಹಾಗು ಅವನ ಪುತ್ರ ಒಂದನೇ ಆದಿತ್ಯ ಚೋಳರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೆರವಾದ. ಅವನು ಪಲ್ಲವ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೇಲೆ 903ರಲ್ಲಿ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗಿ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವ ರಾಜ ಅಪರಾಜಿತನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿ ಪಲ್ಲವ ಆಳ್ವಿಕೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದ.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', p 159&lt;/ref&gt;

ಒಂದನೇ ಪರಾಂತಕ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಪ್ರಭುತ್ವವು ಇಡೀ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರಿಂದ ಅನೇಕ ಹಿನ್ನಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ.ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಕರಿಕಾಲ ಚೋಳ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪೂರ್ವ ಚೋಳರಾಜ. ಸಂಗಮ್ ಕವಿತೆಯ ಅನೇಕ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;

''ಪಟ್ಟಿನಪ್ಪಾಲೈ'',''ಪೋರುನಾರಾಟಾ‌ರುಪ್ಪಡೈ''  ಮತ್ತು ''ಅಕನಾನುರು''  ಮತ್ತು ''ಪುರಾನಾನುರು'' ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕವಿತೆಗಳು ಕರಿಕಾಳ ರಾಜನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂಬ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ ಕೋಲಾಸ್'', 1935&lt;/ref&gt; ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಿಲಪಟ್ಟಿಕಾರಂ'' ನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದ ಅನೇಕ ಐತಿಹ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ೧೧ ಮತ್ತು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕರಿಕಾಲನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯದವರೆಗೆ ಇಡೀ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ನೆರವಿನಿಂದ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಪ್ರವಾಹ ದಂಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣಕರ್ತನೆಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;

ತಮಿಳು ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಮೂರು ರಾಜವಂಶಗಳ ಉತ್ತರ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ''ಸಿಲಪ್ಪದಿಕಾರಂ'' (c. 6ನೇ ಶತಮಾನದ C.E.)ಕರಿಕಾಲ ರಾಜನ ಉತ್ತರದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೈಭವಯುತ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯದಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ತೆರಳಿ ಅವನಿಗೆ ವಜ್ರ,ಮಗಧ ಮತ್ತು ಅವಂತಿ ದೇಶಗಳ ಜತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇಂತಹ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಕುರಿತು ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮೂಲದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಪತ್ತೆಯಾಗಿಲ್ಲ.&lt;/ref&gt;

ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಸಂಗಮ್ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಗಮನಸೆಳೆದಿದೆ. ಕೊಸಿಂಗಣ್ಣನ್ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪೂರ್ವದ ಚೋಳ ರಾಜನಾಗಿದ್ದು, ಸಂಗಮ್ ಅವಧಿಯ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಶೈವ ಸಂತ ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title= 63 Nayanmars | work= | url= http://www.tamilnation.org/sathyam/east/saivaism/63nayanmars.htm | publisher=Tamilnation.org |accessdate=2006-11-15}} {{Dead link|date=June 2010| bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt; ದುರ್ಬಲ ಅರಸರು, ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಿತೂರಿಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ವಿವಾದಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚೋಳರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕುಸಿತ ಕಂಡರು.

ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಪಾಂಡ್ಯ ದೇಶವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಡಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಹಾಗು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಪ್ರಬಲ ವೈರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚೋಳರ ಪುನಶ್ಚೇತನ ೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಒಂದನೇ ರಾಜರಾಜ ಚೋಳನ ಪ್ರವೇಶದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚೋಳರು ರಾಜರಾಜ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ ಒಂದನೇ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಿಲಿಟರಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿದರು.

ಚೋಳ ಪ್ರದೇಶಗಳು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ [[ಗಂಗಾ]] ನದಿ ದಂಡೆವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಮಾಲ್ಡೀವ್ ದ್ವೀಪ ಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ಶ್ರೀವಿಜಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಲಯ ದ್ವೀಪಸ್ತೋಮದವರೆಗೆ ಚೋಳರ ವಿಜಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;kadaram&quot;&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''The CoLas'', 1935. pp 211–215&lt;/ref&gt;  ಅವನು [[ಬಿಹಾರ]] ಮತ್ತು ಬೆಂಗಾಳದ ಅರಸ ಮಹಿಪಾಲನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ.

ಈ ವಿಜಯದ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ ಗಂಗೈಕೊಂಡ ಚೋಳಪುರಂ(''ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಚೋಳರ ಪಟ್ಟಣ'' )ಎಂಬ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಉತ್ಕರ್ಷದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪದಿಂದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಪೂರ್ವತೀರದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗಂಗಾ ನದಿ ದಂಡೆಯವರೆಗೆ ಚೋಳರ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಮಲಯ ದ್ವೀಪಸ್ತೋಮದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ನೌಕಾಪಡೆಯು ಶ್ರೀವಿಜಯನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು.&lt;ref name= &quot;srivijaya&quot;&gt;ಕದರಮ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ರಾಜೇಂದ್ರ’ರ ೧೪ನೆಯ ವರ್ಷದ ಕಾಲದ ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿ. ಶ್ರೀವಿಜಯ ರಾಜನ ಹೆಸರು ಸಂಗ್ರಾಮ ವಿಜಯತುಂಗವರ್ಮನ್ —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ CoLas'', 1935 pp 211–220&lt;/ref&gt;

ಚೋಳ ಸೇನೆಗಳು [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ]]ದ ಕೇಮರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕಪ್ಪಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;khmer&quot;&gt;ಚಿದಂಬರಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ೧೧೧೪ನೇ ದಿನಾಂಕದ ಶಾಸನವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಂಬೋಜ ರಾಜ (ಕಾಂಪೂಚಿ)ಯ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಠ ಕಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಚೋಳ ರಾಜ ಚಿದಂಬರಂ ದೇವ ಸ್ಥಾನದ ಗೋಡೆಯೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಕಾರಣನಾದ. —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''''The CoLas'' '', 1935 p 325&lt;/ref&gt;

ರಾಜರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವು ಗಣನೀಯ ಪರಿಪಕ್ವತೆ ಗಳಿಸಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅನೇಕ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಚುನಾವಣೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;'ಒಂದನೇ ಪರಂಟಕಾನ ೧೨ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [ಉತ್ತರಮೇರುರ್] ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಚೀಟಿ ಎತ್ತುವ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುವದು ಎಂಬ ''ಸಭಾ'' ನಿರ್ಣಯವೊಂದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು[...].—K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ ಕೋಲಾಸ್'', p 496.&lt;/ref&gt;

ಚೋಳರು ತಮ್ಮ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ, ಸದಾ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು [[ಲಂಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಚೋಳರ ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹಳರಿಂದ, ತಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಗೆಲುವಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರಿಂದ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಡೆಕ್ಕನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಹೆಚ್ಚಿದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಸತತ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿದರು. ಚೋಳರ ಅವಧಿಯ ಇತಿಹಾಸವು ಚೋಳರು ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವಿನ ವೈರಿಗಳ ನಡುವೆ ಸತತ ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಚೋಳರ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರ ಸಮತೋಲನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗು ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯನ್ನು ಗಡಿಯನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ [[ವೆಂಗಿನಾಡು|ವೆಂಗಿ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚೋಳ ಪ್ರಭಾವವು ಎರಡು ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಚೋಳರು ಮತ್ತು ಚಾಲುಕ್ಯರು ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ದಣಿದರು.

ರಾಜರಾಜ ವೆಂಗಿಯ ಮೇಲೆ ಜಯಗಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಂಡೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ವೆಂಗಿಯ ಸುತ್ತ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜರ ನಡುವೆ ವೈವಾಹಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಗಳು ಬೆಳೆಯಿತು. ವಿಜಯರಾಜ ಚೋಳನ ಪುತ್ರ ಅಥಿರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ೧೦೭೦ರಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಅಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದ ಮತ್ತು ಒಂದನೇ ಕುಲೊತುಂಗ ಚೋಳನು ಚೋಳ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿ, ಚಾಲುಕ್ಯ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ. ಕುಲೋತುಂಗ ವೆಂಗಿ ಅರಸ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದ.

ಚಾಲುಕ್ಯ ಚೋಳ ರಾಜವಂಶವು ಒಂದನೇ ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮ ಚೋಳರ ಸಮರ್ಥ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಅಧಿಕಾರದ ಅವನತಿ ಕಾರ್ಯತಃ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚೋಳರು ಲಂಕಾ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಳೆದು ಕೊಂಡರು ಹಾಗು ಸಿಂಹಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪುನಶ್ಚೇತನದಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟಿತರಾದರು.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', pp 294&lt;/ref&gt;

ಸುಮಾರು ೧೧೧೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ವೆಂಗಿ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಕೈವಶವಾಯಿತು. ಗಂಗವಾಡಿಯನ್ನು(ದಕ್ಷಿಣ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನ ರಾಜ ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಹೆಚ್ಚಿದ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಪಾಂಡ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಪಾಂಡ್ಯ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಹಕ್ಕುಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಮತ್ತು ಚೋಳರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.

ಚೋಳದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಪಾಂಡ್ಯರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾಂಚಿಪುರಂನಲ್ಲಿ ಕಾಯಂ ಹೊಯ್ಸಳ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೂರನೇ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ಕೊನೆಯ ಚೋಳ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ. ಕಡವ ಅರಸ ಒಂದನೇ ಕೊಪ್ಪೇರುಂಚಿಂಗ ರಾಜೇಂದ್ರನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಬಂಧಿಯಾಗಿಸಿದ. ರಾಜೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ(೧೨೭೦) ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗು ಚೋಳ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ,ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', pp 296–297&lt;/ref&gt;

=== ಪಾಂಡ್ಯರ ಪುನರುದಯ ===
ಪಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಚೋಳರಿಂದ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಕುಗ್ಗಿದ ನಂತರ, ಜಾಟವರ್ಮನ್ ಸುಂದರ ಪಾಂಡ್ಯನ್ ಪಾಂಡ್ಯ ವೈಭವಕ್ಕೆ 1251ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಕಾಲದವರೆಗೆ ಮರುಚೇತನ ನೀಡಿದ ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯ ಅಧಿಕಾರವು ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ದಂಡೆಗಳ ತೆಲುಗು ದೇಶಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಉತ್ತರದ ಅರ್ಧಭಾಗದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.

ಒಂದನೇ ಮಾರವರಂಬಂ ಕುಲಶೇಖರ ಪಾಂಡ್ಯನ್ ೧೩೦೮ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನದ ನಂತರ ಅವನ ಪುತ್ರರಾದ- ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸುಂದರ ಪಾಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧನಲ್ಲದ ವೀರ ಪಾಂಡ್ಯ(ಅವನಿಗೆ ರಾಜನ ಒಲವಿತ್ತು)ನಡುವೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ವಿವಾದದಿಂದ ಸಂಘರ್ಷ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಅವರಿಬ್ಬರು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಿದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮಧುರೈ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಧಿಪತ್ಯದ ದಂಡೆತ್ತಿದ ಸೇನೆಗಳ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.(ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನ ಆಧಿಪತ್ಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪರಾಭವಗೊಂಡ ಸುಂದರ ಪಾಂಡ್ಯನ್‌ಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದ)

=== ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು ===
ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಲಾದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ದಂಡನಾಯಕ ಮಲ್ಲಿಕಾಫರ್ ೧೩೧೧ ರಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗಿ ಅದನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದ.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'' pp 197&lt;/ref&gt; ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಸುತ್ತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ಕುಲಶೇಖರ ಪಾಂಡ್ಯನ ಚೇರ ಸಾಮಂತ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ರವಿವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ(1299–1314) ಪಾಂಡ್ಯ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ.

ರವಿವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು,ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಿಂದ ಕಾಂಚಿಪುರಂವರೆಗೆ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಚೇರ ಆಧಿಪತ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತಂದ. ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ಉಪನಗರ ಪುನಾಮಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಶಾಸನ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title= Chera Coins - Tamil Coins, a Study | work= R. Nagasamy | url= http://tamilartsacademy.com/books/coins/chapter01.html | archiveurl= https://web.archive.org/web/20060718000222/http://tamilartsacademy.com/books/coins/chapter01.html | archivedate=2006-07-18|publisher=Tamil Arts Academy, Madras | accessdate=2006-11-15}}&lt;/ref&gt;

== ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ನಾಯಕ್ ಅವಧಿ(೧೩೦೦–೧೬೫೦) ==
[[File:Madurai-tank.jpg|thumb|250px|ನಾಯಕ್ ರಾಜನಿಂದ ನವೀಕೃತಗೊಂಡ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಧುರೈ ನಗರದ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]]೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಕ್ರಮಣದ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂದುಗಳು ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೊಸ ಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಂಕಣಬದ್ಧರಾದರು. ಇದನ್ನು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಬುಕ್ಕ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಹರಿಹರನ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದು [[ವಿಜಯ ನಗರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ವಿಜಯನಗರ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇದು ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;K.A.N.ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp214–217&lt;/ref&gt; ಬುಕ್ಕನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಸಮೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.

ಬುಕ್ಕ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ ಕಂಪಣ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ೧೩೭೧ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅಲ್ಪಕಾಲವಿದ್ದ ಮಧುರೈ ಸುಲ್ತಾನ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದಿದ್ದ ಕಿಲ್ಜಿ ಸೇನೆಯ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸ ಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;

ಕಂಪನರ ಪತ್ನಿ ಗಂಗಾ ದೇವಿ ಈ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ವಿವರವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿತೆ ''ಮಧುರ ವಿಜಯಂ'' (ಮಧುರೈ ಮೇಲಿನ ಗೆಲುವು)ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ''  pp 241&lt;/ref&gt; ತರುವಾಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ನಾಯಕ್‌‌ರು ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.

[[ತಾಳೀಕೋಟೆಯ ಯುದ್ಧ|ತಾಳಿಕೋಟೆ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ದಖ್ಖನ್ನಿನ ಸುಲ್ತಾನರಿಂದ ಸೋಲಪ್ಪಿದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ೧೫೬೪ ರಲ್ಲಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿತು.&lt;ref&gt;ರಾಮ ರಾಯ ಆಲಿ ಅದಿಲ್ ಶಾಹ್ವಿರುದ್ಧ ತಾಳಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ೧೫೬೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫ರಂದು ಹೋರಾಡಿದ —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', p 266&lt;/ref&gt;

ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ತಂಜಾವೂರಿನ ನಾಯಕರು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು. ರಘುನಾಥ್ ನಾಯಕ(1600–1645) ತಂಜಾವೂರು ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖನಾಗಿದ್ದನು.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ,ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', pp 428&lt;/ref&gt;

ರಘುನಾಥ್ ನಾಯಕ್ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದ ಹಾಗೂ ತರಂಗಂಬಡಿಯಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರ ವಸಾಹತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', p 427&lt;/ref&gt; ಇದು ದೇಶದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಐರೋಪ್ಯ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಡಚ್ಚರ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲೀಷರು ತಂಜಾವೂರಿನ ಜತೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿತು.ಇದು ಬಹು ವ್ಯಾಪಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.

ತಂಜಾವೂರು ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ವಿಜಯರಾಘವೇಂದ್ರ (೧೬೩೧–೧೬೭೫)ಕೊನೆಯವನು. ನಾಯಕರು ದೇಶದ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗು ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ನಾಯಕ್‌ರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಸ್ತಂಭದ ಭವನಗಳು,ಉದ್ದದ ಪ್ರವೇಶದ ದ್ವಾರದ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.ಇವು ಆ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕ್ ಅತೀ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಾಯಕ್ ಆಡಳಿತಗಾರ. ಅವನು ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದ ಹಾಗು ಮಧುರೈ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಗಡಿ  ಗುರುತುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕ್ ೧೬೫೯ರಲ್ಲಿ ಮರಣವಪ್ಪಿದ ನಂತರ, ಮಧುರೈ ನಾಯಕ್ ಪ್ರಭುತ್ವ ಒಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ದುರ್ಬಲ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮತ್ತು ಮಧುರೈ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಪುನಾರಂಭಗೊಂಡಿತು.

[[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿ]] ಬೋನ್ಸ್‌ಲೆ,ಮಹಾ ಮರಾಠ ರಾಜ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಬಂದ. ಇದೇ ರೀತಿ ಮೈಸೂರಿನ ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಯ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರು ದಂಡೆತ್ತಿದರು.ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಗೊಂದಲಗಳು ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮೂಡಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಣಿಯಾದ ರಾಣಿ ಮಂಗಮ್ಮಾಳ್ ಈ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತಿರೋಧ ಒಡ್ಡಿದಳು.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', p 553&lt;/ref&gt;

== ನಿಜಾಮರು ಮತ್ತು ನವಾಬರ ಆಡಳಿತ ==
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತುಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತತೊಡಗಿದವು. ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಗಿಂಜಿ ಮತ್ತು ಪುಲಿಕ್ಯಾಟ್‌ನ ಬಳಿಯ ಕೋರೊಮಂಡೆಲ್ ತೀರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪೆನಿ ಪುಲಿಕ್ಯಾಟ್ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಗ್ರಾಮ ಆರ್ಮಗಾನ್(ದುರ್ಗರಾಜ ಪಟ್ನಂ)ಬಳಿ 'ಕಾರ್ಖಾನೆ'(ಮಳಿಗೆ)ಯೊಂದನ್ನು ೧೬೨೬ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

೧೬೩೯ ರಲ್ಲಿ  ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಡೇ ವಂಡವಾಸಿಯ ನಾಯಕ್ ಡಾಮಾರ್ಲ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ ನಾಯಕುಡು ಅವರಿಂದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಗ್ರಾಮ ಮದ್ರಸಪಟ್ನಂನ ಮೂರು ಮೈಲಿ(೫ ಕಿ.ಮೀ) ಉದ್ದದ ಭೂಮಿಯ ಪಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ ಫೋರ್ಟ್ ಸೈಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಮಹಲನ್ನು ಅಂದಾಜು ಐದು ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮರಳಿನ ಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಜಾನ್ ಕೀ, ''ಇಂಡಿಯ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ'', p 370&lt;/ref&gt; ಇದು ಮದ್ರಾಸ್ ಪಟ್ಟಣದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು.

ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲೂರು ಕೋಟೆಯ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಅರವಿಡು ರಾಜವಂಶದ ವಿಜಯನಗರ ರಾಜ ಪೆದ ವೆಂಕಟ ರಾಯಕೊರೊಮಂಡಲ್ ತೀರವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಷರು ತಮ್ಮ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಬೌಮ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', p 583&lt;/ref&gt;

೧೬೭೫ ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ ಸೇನೆಯ ತುಕಡಿಯು ವಿಜಯರಾಘವನಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮಧುರೈ ನಾಯಕ್‌ನಿಂದ ವೆಲ್ಲಂನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಅದೇ ಸೇನೆಯು ತರುವಾಯ ವಿಜಯರಾಘವ ನಾಯಕ್‌ನನ್ನು ಹತ್ಯೆಮಾಡಿತು. ಆಗ ಎಕೋಜಿ ತಂಜಾವೂರು ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಲು ಸಮರ್ಥನಾದ. ಹೀಗೆ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.

ಎಕೋಜಿ ನಂತರ, ಅವನ ಮೂವರು ಪುತ್ರರಾದ ಶಾಜಿ, ಒಂದನೇ ಸರ್ಫೋಜಿ, ತುಕ್ಕೋಜಿ ಅಲಿಯಾಸ್ ಒಂದನೇ ತುಲಜ ತಂಜಾವೂರನ್ನು ಆಳಿದರು. ಮರಾಠ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಅತೀ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಎರಡನೇ ಸರ್ಫೋಜಿ(೧೭೯೮ರ-೧೮೩೨). ಸರ್ಫೋಜಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ತಂಜಾವೂರನ್ನು ವ್ಯಾಸಂಗದ ತಾಣವಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ಸರ್ಫೋಜಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ.

ಉತ್ತರದಿಂದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೇನೆಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಹಿಂದುಗಳು ನಾಯಕ್ ಮತ್ತು ಮರಾಠ ರಾಜರ ಆಶ್ರಯ ಕೋರಿ ಕೇಂದ್ರ ದಖ್ಖನ್ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಪ್ರಖ್ಯಾತ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ]] ರಚನೆಕಾರ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ]](೧೭೬೭–೧೮೪೭)ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ತ್ರಿತ್ರಯರ ಜತೆಯಿಂದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title = Maratha Kings of Thanjavur | url = http://www. sarasvati mahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html | publisher=&quot;Saraswathi Mahal Library| accessdate = 2006-11-18}}&lt;/ref&gt;

೧೭೦೭ ರಲ್ಲಿ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ, ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಸಮರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡರು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಆಡಳಿತ ಚೂರಾಗಿ ನೂರಾರು ಪಾಲಿಗರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ''ಪಾಲಯಕ್ಕಾರರು''  ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖಂಡರು ಪ್ರದೇಶದ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕಚ್ಚಾಡಿದರು. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಗಲಿಬಿಲಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಐರೋಪ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ಗೊಂದಲದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಕಂಡು ಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;ಜಾನ್ ಕೀ, ''ಇಂಡಿಯ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ'', pp 372–374&lt;/ref&gt;

== ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತು (೧೭೫೦–೧೮೫೦) ==
=== ಆಂಗ್ಲ-ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ===
[[File:Wallajah2.jpg|200px|thumb|ಮೊಹಮದ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ವಲ್ಲಾಜ, ನವಾಬ್ ಆಫ್ ದಿ ಕರ್ನಾಟಕ್(1717–1795)]]
[[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚರು]] ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊಸಬರಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ ೧೬೬೪ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು 1666ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಔರಂಗಜೇಬ್ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಕೊಂಡರು. ಫ್ರೆಂಚರು ಕೋರಮಂಡಲ್ ತೀರದ ಪಾಂಡೀಚೆರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೭೩೯ರಲ್ಲಿ ಕರೈಕಲ್‌ನನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಜೋಸೆಫ್ ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಡೂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಪಾಂಡಿಚೆರಿಯ ಗವರ್ನರ್‌ ಆಗಿ ನೇಮಕವಾದರು.

ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಯುದ್ಧವು ೧೭೪೦ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ತರುವಾಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಡೆಗಳು ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವು. ಕೋರಮಂಡಲ್ ತೀರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೌಕಾದಳಗಳ ನಡುವೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನೌಕಾಸಮರಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಲಾ ಬೋರ್ಡೊನೈಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನ್ಯವು ೧೭೪೬ ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸಿನ ಕಳಪೆ ರಕ್ಷಣೆಯ ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು. ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ ಈ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕೈದಿಯಾದರು. ೧೭೪೮ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ಯುದ್ಧವು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು ಹಾಗು ಪೀಸ್ ಆಫ್ ಐಕ್ಸ್-ಲಾ-ಚಾಪಲೆನೊಂದಿಗೆ ಮದ್ರಾಸ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಮರಳಿತು.&lt;ref&gt;ಜಾನ್ ಕೀ, ''ಇಂಡಿಯ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ''  pp 393–394&lt;/ref&gt;

ಮಿಲಿಟರಿ ಬದಲಿಗೆ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೆಂಚರ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಬಲವಾದ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ನವಾಬ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮ ಹುದ್ದೆಗಳು ದಕ್ಕಿದವು. ಚಾಂದ್ ಸಾಹಿಬ್‌ನನ್ನು ಡುಪ್ಲೇಕ್ಸ್ ನೆರವಿನಿಂದ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ನವಾಬನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹಿಂದಿನ ಹುದ್ದೆದಾರ ಮೊಹಮದ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ವಲಾಜಾನ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಎದುರಾಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಮರದಲ್ಲಿ, ಕ್ಲೈವ್ ಆರ್ಕಾಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಂದಾ ಸಾಹಿಬ್ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ೧೭೫೧ ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮೊಹಮದ್ ಅಲಿಗೆ ನೆರವಾದರು.

ಆರ್ಕಾಟ್‌ನಿಂದ ಕ್ಲೈವ್‌ನನ್ನು ಹೊರದೂಡಲು ಫ್ರೆಂಚರು ಚಾಂದಾ ಸಾಹಿಬ್‌ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೇನೆಯ ನೆರವು ಪಡೆದ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಕಾಟ್ ಸೇನೆ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಸೋಲಪ್ಪಿತು. ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್(೧೭೬೩)ಮೊಹಮದ್ ಅಲಿಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ನವಾಬನನ್ನಾಗಿ ವಿದ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಹೆಚ್ಚಿದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ, ೧೭೬೫ ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸ್ವಾಧೀನಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿ ''ಫರ್ಮಾನ್'' (ಡಿಕ್ರಿ)ಹೊರಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಜಾನ್ ಕೀ, ''ಇಂಡಿಯ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ'', p 379&lt;/ref&gt;

=== ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ===
ಕಂಪೆನಿಯು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಕಂಪೆನಿಯು ಅಸಮರ್ಥ ಎನ್ನುವುದು ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಒಮ್ಮತದ ತೀರ್ಮಾನದ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಕೂಡ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಅದು ಸಾಲಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ೧೭೭೩ ರಲ್ಲಿ ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆ(ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪೆನಿ ಕಾಯ್ದೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.&lt;ref&gt;

ಹರ್ಮಾನ್ ಕುಲ್ಕೆ, ಡಯಿಟ್‌ಮಾರ್ ರೋದರ್‌ಮಂಡ್, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ pp 245&lt;/ref&gt; ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕಂಪೆನಿಯ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ವಾರನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಪ್ರಥಮ ಗವರ್ನರ್ -ಜನರಲ್‌ರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಇಸವಿ ೧೭೮೪ರಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್ ಇಂಡಿಯ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧೀನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.

ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ೧೭೬೬ ಮತ್ತು ೧೭೯೯ರ ಆಂಗ್ಲ-ಮೈಸೂರು ಕದನಗಳು ಮತ್ತು ೧೭೭೨ ಮತ್ತು ೧೮೮೧ ರ ಆಂಗ್ಲ-ಮರಾಠ ಕದನಗಳು ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ಕಂಪೆನಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಜಾನ್ ಕೀ, ''ಇಂಡಿಯ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ''  pp 380&lt;/ref&gt; ಇಂಗ್ಲಿಷರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಮುಂಚಿನ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕುರುಹು ಹಳೆಯ ಮಧುರೈ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಪಾಲಯಕ್ಕರಾರ್ ಮುಖಂಡರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಕಂಪೆನಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜತೆ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು.

ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾಲಯಕ್ಕಾರಾರ್ ಮುಖಂಡ ಕಟ್ಟಬೊಮ್ಮನ್ 1790ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಂಪೆನಿಯ ಆಡಳಿತ ವಿಧಿಸಿದ ತೆರಿಗೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ. ಪ್ರಥಮ ಪಾಲಿಗಾರ್ ಯುದ್ಧದ(೧೭೯೯–೧೮೦೨)ನಂತರ, ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ೧೭೯೯ರಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಎರಡನೇ ಪಾಲಿಗಾರ್ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಧೀರನ್ ಚಿನ್ನಮಲೈ ಹೋರಾಡಿದ. ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನ್ ಆಧಿಪತ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಮೂರು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಚಿನ್ನಮಲೈ ಮತ್ತು ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಲ್ಲಿ ಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಧೀರನ್ ಚಿನ್ನಮಲೈ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಸುನೀಗಿದ ಕೊನೆಯ ತಮಿಳು ಅರಸನಾಗಿದ್ದು, ಸುದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ ಕಂಪನಿಯು ಅವನನ್ನು ಅಡಗಿಸಿತು. ಪಾಲಿಗರ್ ಕದನಗಳ ಅಂತ್ಯವು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ನಿಕೋಲಾಸ್ ಡಿರ್ಕ್, ''ದಿ ಹಾಲೊ ಕ್ರೌನ್'', pp 19–24&lt;/ref&gt;

೧೭೯೮ ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್‌ರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಮುಂದಿನ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಜಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ಕಂಪೆನಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ವಾಧೀನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಅವರು ತಡೆದು, ದಖ್ಖನ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಿಕ್‌ನ ಅನೇಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಪೆನಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿತು ಹಾಗು ತಂಜಾವೂರಿನ ರಾಜ ಸೆರ್ಫೋಜಿಗೆ ಅವನ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕೈಬಿಡುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು.

ಕಂಪನಿಯ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನೇರ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಜನರ ನಡುವೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸೈನಿಕರು ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಯ ಗುರುತು ಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಮದ್ರಾಸಿನ ಗವರ್ನರ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಕ್ ಕಟ್ಟಳೆ ವಿಧಿಸಿದಾಗ,1806ರಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲೂರು ದಂಡಿನ ಸೈನಿಕರು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದರು.

ಈ ಕ್ರಮವು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಬಲವಂತದ ಮತಾಂತರದ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂದು ಭಯಪಟ್ಟ ಸೈನಿಕರು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದಿದ್ದರು. ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಅಡಗಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ೧೧೪ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹತ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಪಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಬೆಂಟಿಂಕ್‌ನನ್ನು ವಾಪಸು ಕರೆಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title= The first rebellion | work= The Hindu Jun 19, 2006 | url= http://www.hinduonnet. com/thehindu/ mp/2006/ 06/19/stories/2006061900220500.htm | publisher= The Hindu Group | accessdate= 2006-11-15 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ರೀಡ್, ಆಂಥೋನಿ, ದಿ ಪ್ರೌಡೆಸ್ಚ್ ಡೆ—ಇಂಡಿಯ`ಸ್ ಲಾಂಗ್ ರೈಡ್ ಟು ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್, pp 34–37&lt;/ref&gt;

=== ಕಂಪೆನಿ ಆಡಳಿತ ಅಂತ್ಯ ===
ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಂಪೆನಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರ ಅತೃಪ್ತಿಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಭುಗಿಲೆದ್ದು ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ದಂಗೆಯಿಂದ ಭಾರತದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.

ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹುತೇಕ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ೧೮೫೮ರ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಕಾನೂನಾಗಿಸಿ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು ಹಾಗು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ವಶಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿತು.

== ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ (೧೮೫೦–೧೯೪೭) ==
[[File:Madras famine 1877.jpg|220px|thumb|right|ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ(1877). ಪರಿಹಾರ ವಿತರಣೆ ಇಲ್ಲುಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಲಂಡನ್ ನ್ಯೂಸ್‌ನಿಂದ (1877)]]
೧೮೫೮ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೇರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪೂರ್ವದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂಕುಶ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಭಾರತೀಯರ ಸ್ವಂತ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಬ್ರಿಟನ್ ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ವೈಸರಾಯ್ ರಿಪನ್ ೧೮೮೨ರಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತುವಳಿಯೊಂದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು. ಇದು ಜನರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೈಜ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಿತು.

೧೮೯೨ರ ಭಾರತೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಕಾಯ್ದೆ ಮುಂತಾದ ಶಾಸನ ಹಾಗು 1909ರ ಮಿಂಟೊ-ಮಾರ್ಲೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮದ್ರಾಸ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;legcouncil&quot;&gt;{{cite web | title= The State Legislature—Origin and Evolution | work=  | url= http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | publisher= Government of Tamil Nadu | accessdate= 2006-10-16 | archive-date= 2010-04-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ|ಅಸಹಕಾರ ಚಳವ]]ಳಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ೧೯೧೯ ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ ಆಕ್ಟ್(ಮೊಂಟಾಗು-ಚೆಲ್ಮ್ಸ್‌ಫೋರ್ಡ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ಅನುಮೋದನೆಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು.&lt;ref name=&quot;legcouncil&quot; /&gt;

ಬೇಸಿಗೆ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಗಳ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ರಯಟ್‌ವಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತ ಲೋಪದೋಷಗಳು ೧೮೭೬-೧೮೭೭ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;famine&quot;&gt;ರೊಮೇಶ್ ಚಂದರ್ ದತ್, ''ಓಪನ್ ಲೆಟರ್ಸ್ ಟು ಲಾರ್ಡ್ ಕರ್ಜನ್ ಆನ್ ಫೆಮೈನ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯ'', p10&lt;/ref&gt; ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದತ್ತಿಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿತು.

ಭಾರತದ ಐರೋಪ್ಯರಿಂದ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಬರಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಲಿಯಂ ದಿಗ್‌ಬೈ ಮುಂತಾದ ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳು ಬರದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಷ್ಟನಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸಮರ್ಪಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ವಿಫಲವಾದ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪೋದ್ರಿಕ್ತರಾಗಿ ಬರೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | title= Victorian Values: Death and Dying in Victorian India | work= David Arnold | url= http://www.fathom. com/ course/10701057/session3.html | publisher= Fathom Knowledge Network | accessdate= 2006-11-13 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

೧೮೭೮ರಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ದರ್ಶನದಿಂದ ಬರಗಾಲ ಕೊನೆಗೂ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಾಗ, ಸುಮಾರು ಮೂರರಿಂದ ೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ವಿನಾಶವಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;famine&quot; /&gt; ಬರಗಾಲದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪ ಪರಿಹಾರದ ಮೂಲ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ೧೮೮೦ರಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಆಯೋಗವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರ ಬರಗಾಲ ವಿಮೆ ಅನುದಾನವನ್ನು ಕೂಡ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ೧.೫ ದಶಲಕ್ಷ ರೂಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿತು. ಇತರ ಪೌರ ಕೆಲಸಗಳಾದ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಬರಗಾಲಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

=== ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ ===
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ತೀವ್ರ ಅಪೇಕ್ಷೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಗರಿಗೆದರಿತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹೋರಾಟ]]ದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಣಸಾಡಲು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಹುಟ್ಟಿ ಕೊಂಡರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವರು ತಿರುಪ್ಪುರ್ ಕುಮಾರನ್. ಅವರು ೧೯೦೪ ರಲ್ಲಿ ಈರೋಡಿನ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕುಮಾರನ್ ತಮ್ಮ ಜೀವ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.

ಪಾಂಡೀಚೆರಿಯ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತಿನ ಸ್ಥಳವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೊಲೀಸರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅರವಿಂದರು ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿಚೆರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಕವಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಭಾರತಿ ಅರವಿಂದರ ಸಮಕಾಲೀನರು.&lt;ref name=&quot;pondy&quot;&gt;{{cite web | title= Political situation in Pondicherry (1910–1915) | work= Extract from diary of A.B. Purani (PT MS5 (1924), 86 | url= http: //www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&amp;id=25 | publisher= Sri Aurobindo Ashram Trust | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2007-03-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070311020848/http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&amp;id=25 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೋರಾಟವನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸಿದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದರು. ಅವರು ಪಾಂಡಿಚೆರಿಯಲ್ಲಿ ''ಇಂಡಿಯ''  ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅರವಿಂದರು ಮತ್ತು ಭಾರತಿ ವಿ.ವಿ.ಎಸ್.ಐಯರ್ ಮತ್ತು ವಿ.ಒ.ಚಿದಂಬರಂ ಮುಂತಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಜತೆ ಒಡನಾಟ ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;pondy&quot; /&gt; ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ನೇತಾಜಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಮಿ(INA)ಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಮಿಳರು ಸದಸ್ಯರಾದರು.&lt;ref&gt;&quot;ತಮಿಳರು INA ಬಲದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಸೆಳೆದು, ಫ್ರೊ.ಪಿಫ್ಯಾಫ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ತಮಿಳುನಾಡಿನ INA ಸದಸ್ಯರ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಸದಾ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಅನುಭವ.&quot; {{cite web | title= Tamils' contribution to INA campaigns recalled | work= The Hindu Dec 22, 2005 | url= http://www.hindu.com/2005/12/22/stories/2005122218630900.htm | publisher= The Hindu Group | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2006-02-09 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060209235024/http://www.hindu.com/2005/12/22/stories/2005122218630900.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ತಮಿಳುನಾಡು ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಮಿಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿ ವಿ.ವೈದ್ಯಲಿಂಗಂ ಪ್ರಕಾರ, &quot;INA ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೭೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತಮಿಳರಾಗಿದ್ದಾರೆ&quot;  {{cite web | title= The unsung heroes | work= The Hindu Aug 02, 2004 | url= http://www.hindu.com/mp/2004/08/02/stories/2004080201760100.htm | publisher= The Hindu Group | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2004-10-30 | archive-url= https://web.archive.org/web/20041030202019/http://www.hindu.com/mp/2004/08/02/stories/2004080201760100.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; INAನಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸೇರಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಹಗಲ್ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕಿರಾಗಿದ್ದರು.

೧೯೧೬ ರಲ್ಲಿ ಡಾ.ಟಿ.ಎಂ.ನಾಯರ್ ಮತ್ತು ರಾವ್ ಬಹಾದುರ್ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಚೆಟ್ಟಿ ''ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ'' ಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ದ್ರಾವಿಡ ಆಂದೋಳನಕ್ಕೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದರು.&lt;ref name=&quot;swamy&quot;&gt;ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ, ದ್ರಾವಿಡ ಚಳವಳಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ ಯೇ?, ಫ್ರಂಟ್‌ಲೈನ್, Vol.20, Iss. 12, ಜೂನ್ 2003&lt;/ref&gt; ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸಿದ ಎರಡು ಆಂದೋಳನಗಳು ಆರಂಭವಾದವು.

ಒಂದು ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು, ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗೆಲುವು ಗಳಿಸಿತು. ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಕ್ಷವು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಷಯಗಳಾದ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿ(ಅಫರ್ಮಮೇಟಿವ್ ಆಕ್ಷನ್)ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಗಮನಹರಿಸಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಚಳವಳಿಯಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿರೋಧಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿರೋಧಿ ಸುಧಾರಣೆವಾದಿ ಚಳವಳಿ ಇ.ವಿ.ರಾಮಸಾಮಿ ನಾಯ್ಕರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;swamy&quot; /&gt;

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ೧೯೩೫ರ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದಾಗ, ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತದತ್ತ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಅಧಿಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆ ಹಿಡಿಯಿತು. ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ನಾಯ್ಕರ್ ಸಿ.ಎನ್.ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಜತೆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ನಿರ್ಧಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಚಳವಳಿಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | title= Sowing The Seeds Of A Policy For Free India and the Anti-Hindi Agitation in the South 1910–1915 | work= M. S. Thirumalai, Ph.D. | url= http://www.languageinindia. com /dec2005/languagepolicy1936-1.html | publisher= languageinindia.com | accessdate= 2006-11-15 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರದ ಅವಧಿ ==
೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಯಪಾಲಿಸಿದಾಗ [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ|ವಿಭಜನೆ]]ಯ ಆಘಾತ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ. ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಸಂಭವಿಸಲಿಲ್ಲ. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ವಾತಾವರಣ ಸದಾ ಇತ್ತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರಥಮ ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಚಾರಿ (ರಾಜಾಜಿ) ಪ್ರಥಮ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು.

ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯನ್ನು ನಂತರ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಪುನಾರಚನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ತೆಲುಗು ಭಾಷಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯ ರಚಿಸಬೇಕೆಂದು ಪೋಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಚಳವಳಿಗಳನ್ನು ಹೂಡಿದ ನಂತರ,ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web  | title= The battle for Andhra  | work= The Hindu, Mar 30, 2003  | url= http://www.hinduonnet. com/thehindu/mag/2003/03/ 30/ stories/ 2003033000040300.htm  | publisher= The Hindu Group  | accessdate= 2006-11-17  }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲಸೀಮಾ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಆಂಧ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ವೆಂಬ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು ಹಾಗು [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆ ಮೈಸೂರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಯಿತು. ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಕೇರಳದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಪ್ರಸಕ್ತ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿತು. ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1968ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು(ತಮಿಳರ ನಾಡು)ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.

೧೯೭೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ತಮಿಳು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕ ತಮಿಳು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದವು.&lt;ref&gt;ರಾಜೇಶ್ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್, ''ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಡೈಮೆನ್ಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ''  p 19&lt;/ref&gt; ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರ ಪರವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ಜತೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವಂತೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೯೯೧ರ ಮೇ ೨೧ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ LTTE ಉಗ್ರರಿಂದ [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ|ರಾಜೀವ್‌ಗಾಂಧಿ]] ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ LTTE ತಮಿಳುನಾಡಿನಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. LTTEಯನ್ನು ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರಗೊಳಿಸಲು ಭಾರತದ ಶಾಂತಿಪಾಲನೆ ಪಡೆಯನ್ನು ಕಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಕ್ರಿಸ್ ಮೆಕ್‌ಡೋವೆಲ್, ಎ ತಮಿಲ್ ಆಸಿಲಂ ಡಯಸ್ಪೋರಾ, p112&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LTTE's regret&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.bbc. co.uk/2/hi/south_asia/5122032.stm?ls|title=Tamil Tiger 'regret' over Gandhi|publisher=[[BBC News]]|accessdate=2006-06-27|date=2006-06-27}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪೂರ್ವತೀರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೦೪ ರ ಹಿಂದುಮಹಾಸಾಗರ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸುನಾಮಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಕ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ಈ ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೮೦೦೦ ಜನರು ಪ್ರಾಣತೆತ್ತರು.&lt;ref&gt;{{cite web | title= Government of   India Ministry of Home Affairs Situation Report | work=  | url= http://ndmindia.nic.in/Tsunami2004/sitrep32.htm#ANNEXURE-I | publisher= Ministry of Home Affairs, Government of India | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2006-12-23 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061223221159/http://ndmindia.nic.in/Tsunami2004/sitrep32.htm#ANNEXURE-I | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ೬ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ರಾಜ್ಯವಾದ ತಮಿಳುನಾಡು ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ೭ನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;scores&quot;&gt;{{cite web | title= Ranking of states | work= India Today Group | url= http://www.indiatodaygroup.com/scores.xls | publisher= India Today Group | accessdate= 2006-11-15 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20061028142904/http://www.indiatodaygroup.com/scores.xls | archivedate= 2006-10-28 | deadurl= yes | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

ಕುಶಲ(ತರಬೇತಾದ)ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿ(ಅಫರ್ಮೇಟಿವ್ ಆಕ್ಷನ್)ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಅರ್ಜಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವು ಎಲ್ಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವಾಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ೬೯% ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿಗಳಿಗೆ ಭಾರೀ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web  | title= With the highest rate of reservation already in place, TN stays calm  | work= The Financial Express, May 28, 2006  | url= http://www.financialexpress. com/old/ fe_full_story.php?content_id=128641  | publisher= The Financial Express, Mumbai  | accessdate= 2006-11-15  }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ವಿಕಾಸ ===
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗಿನಿಂದ ಮೂರು ಹಂತಗಳನ್ನು ಹಾದುಹೋಗಿದೆ. ೧೯೪೭ ರ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ನಂತರ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಂದ ದ್ರಾವಿಡ ಬೆಂಬಲ ಕ್ರೋಢೀಕರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಈ ಹಂತವು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಉಳಿಯಿತು. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಂತವು ದ್ರಾವಿಡ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಜಾನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರಿವ್ ವ್ಯಾಟ್ THE CHANGING POLITICS OF TAMIL NADU IN THE 1990s,ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯ ಇನ್ ದಿ 1990s: ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಮೊಬಿಲೈಸೇಷನ್ ಎಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಕಾಂಪಿಟೇಷನ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004. p1&lt;/ref&gt;

ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ(DMK)ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಜಸ್ಟಿಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ೧೯೪೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ''ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂ'' ಎಂದು ಮರು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು (ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್  —ನಂಬಿ ಅರೂರನ್, K., ದಿ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಫಾರ್ ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು.&lt;/ref&gt;

ಡಿಎಂಕೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 'ಹಿಂದಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆ' ವಿರೋಧಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಾಯಿನಾಡು ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನಿಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರ,ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ''ದ್ರಾವಿಡನಾಡು'' (ದ್ರಾವಿಡರ ದೇಶ)ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;

ಉದ್ದೇಶಿತ ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡುವಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಸರಿಸುಮಾರು ಆಗಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಎಸ್.ವಿಶ್ವನಾಥನ್, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಅಜಿಟೇಷನಲ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್.&lt;/ref&gt;

ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ-ಚೀನ ಯುದ್ಧ|ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಚೀನಾ ಆಕ್ರಮಣ]]ದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಲವಾದ ಭಾರತ ಏಕೀಕರಣ ಭಾವನೆಗಳು ''ದ್ರಾವಿಡನಾಡು''  ರಚನೆ ಕುರಿತಾದ ಬೇಡಿಕೆ ತನ್ನ ಜರೂರತ್ತನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.  ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹದಿನಾರನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸದಂತೆ ವಿರೋಧಿಸಿದಾಗ, ಡಿಎಂಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ದ್ರಾವಿಡಿಸ್ತಾನ್ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು. ಇದರ ಬದಲಿಗೆ [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]]ದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಹರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಹಾರ್‌ಗ್ರೇವ್, R.L.: &quot;ದಿ DMK ಎಂಡ್ ದಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ತಮಿಳ್ ನ್ಯಾಷನಲಿಸಂ &quot;, ''ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಅಫೇರ್ಸ್'', 37(4):396–411 at 396–397.&lt;/ref&gt;

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಜನಬೆಂಬಲದ ಅಲೆಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಾ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ೧೯೬೭ ರವರೆಗೆ ಆಡಳಿತ ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ೧೯೬೫ ಮತ್ತು ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಡಿಎಂಕೆ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಹಿಂದಿ ವಿರೋಧಿ ಚಳವಳಿಗಳ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿತು.

ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿ(ಅಫರ್ಮೇಟಿವ್ ಆಕ್ಷನ್)ಯನ್ನು ದ್ರಾವಿಡ ಚಳವಳಿಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರವರ್ತನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಸಿಂಥಿಯ ಸ್ಟೀಫನ್, ''ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ರಿಸರ್ವೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯ ಫ್ರಂ ದಿ ೧೮೦೦S ಟು ದಿ ೧೯೫೦s''&lt;/ref&gt; ದ್ರಾವಿಡ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಜ್ಜನರಾದ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಮತ್ತು ಕರುಣಾನಿಧಿ ಇದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹರಡಲು ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;ಎಸ್. ಥಿಯೋಡರ್ ಬಾಸ್ಕರನ್, ದಿ ರೂಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಿನೇಮಾ, ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್,&lt;/ref&gt;

ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ ಎಂ.ಜಿ.ರಾಮಚಂದ್ರನ್(MGR) ಮೊದಲಿಗೆ  ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;bbctamil&quot;&gt;{{cite news |first = Jegatheesan |last = L. R.  |author =  |coauthors = |url = http://www.bbc.co.uk/tamil/specials/178_wryw/ |title = ஆளும் அரிதாரம் (''Reigning filmdom'')  |work =  |publisher = [[BBC]] |pages =  |page =  |date =  |accessdate = 2006-11-08 |language = Tamil}}&lt;/ref&gt;

೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ DMK ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು. DMK 1972ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ಒಡೆಯಿತು. MGR ಒಡೆದ ಬಣದಿಂದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ(AIADMK)ರಚಿಸಿದರು. ಆಗಿನಿಂದ ಇವೆರಡು ಪಕ್ಷಗಳು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Harris&quot;&gt;

ಜಾನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರಿವ್ ವ್ಯಾಟ್ THE CHANGING POLITICS OF TAMIL NADU IN THE ೧೯೯೦s,ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯ ಇನ್ ದಿ ೧೯೯೦s: ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಮೊಬಿಲೈಸೇಷನ್ ಎಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಕಾಂಪಿಟೇಷನ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪. p2&lt;/ref&gt; AIADMK MGR ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ೧೯೭೭, ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೪ ರ ಮೂರು ಸತತ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. MGR ನಿಧನದ ನಂತರ AIADMKಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಮುಖಂಡರ ನಡುವೆ ಉತ್ತಾರಾಧಿ ಕಾರದ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಮೂಡಿ ಪಕ್ಷವು ಒಡೆಯಿತು. ತರುವಾಯ [[ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ|ಜೆ.ಜಯಲಲಿತಾ]] AIADMK ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.

೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳು ಉಂಟಾಯಿತು. ಇದು ತರುವಾಯ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ DMK ಮತ್ತು AIADMKಯ ದ್ವಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೋಳಾಗಿ ತಮಿಳು ಮನಿಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್(TMC)ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.

TMC ಪಕ್ಷವು DMK ಜತೆಗೂಡಿತು ಮತ್ತು DMKಯಿಂದ ಒಡೆದ ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷವಾದ ಮರುಮಳರ್ಚಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ (MDMK) AIADMK ಪಕ್ಷದ ಜತೆಗೂಡಿತು. ಮಹಾ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪ್ರಥಮ ನಿದರ್ಶನವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್‌ನ ೧೯೯೬ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ AIADMK ಪಕ್ಷವು DMK ಮತ್ತು TMC ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಚುನಾವಣೆ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಣ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ದೊಡ್ಡ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಕೂಟವನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಿತು. ಆಗಿನಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ರಚನೆಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚುನಾವಣೆ ಪರಿಪಾಠವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title= The arithmetic of alliance and anti-incumbency |work= The Hindu, May 06, 2004 | url= http://www. hindu. com/2004/05/06/stories/2004050604981200.htm|publisher=The Hindu Group | accessdate=2006-11-15}}&lt;/ref&gt;

೧೯೯೦ರ ಪೂರ್ವಾರ್ದದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಚುನಾವಣೆ ಸೋಲು, ತಮಿಳುನಾಡು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಭಾಗಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಒತ್ತಡ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇದು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಭಾಗವಾಗಲು ದ್ರಾವಿಡ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಜಾನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರಿವ್ ವ್ಯಾಟ್ THE CHANGING POLITICS OF TAMIL NADU IN THE 1990s,ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯ ಇನ್ ದಿ 1990s: ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಮೊಬಿಲೈಸೇಷನ್ ಎಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಕಾಂಪಿಟೇಷನ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004. p4&lt;/ref&gt;

== ಕಾಲಾನುಕ್ರಮಣಿ ==
{{HistoryOfTN}}

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
* [[ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]]
* ಬಂಗಾಳದ ಇತಿಹಾಸ
* ಬಿಹಾರದ ಇತಿಹಾಸ
* ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
&lt;div style=&quot;height: 220px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist2&quot;&gt;{{reflist|colwidth=30em}}&lt;/div&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Sister project links|Tamil Nadu}}
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* {{cite book | first= K.A.  | last= Nilakanta Sastri | authorlink=K. A. Nilakanta Sastri | coauthors= | year=2000 | title= A History of South India | edition= | publisher=Oxford University Press | location= New Delhi| isbn= 0195660686-8}}
* {{cite book | first= K.A.  | last= Nilakanta Sastri | authorlink= | coauthors= | year=1984| title= The Colas | edition= | publisher=University of Madras | location= Madras| id= }}
* {{cite book | first= Durga | last= Prasad | authorlink=  | coauthors=  | year= 1988 | title= History of the Andhras up to 1565 A. D. | url= http://igmlnet.uohyd.ernet.in:8000/gw_44_5/hi-res/hcu_images/G2.pdf | format= PDF | edition=  | publisher= P. G. Publishers | location= Guntur, India | id=  | access-date= 2010-11-24 | archive-date= 2007-03-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070313210732/http://igmlnet.uohyd.ernet.in:8000/gw_44_5/hi-res/hcu_images/G2.pdf | url-status= dead }}
* {{cite book | first= Humphrey William | last= Codrington | authorlink= | coauthors= | year= 1926 | title= A Short History of Lanka | edition= | publisher= Macmillan and Co., Limited | location= St Martin's Street, London | id=|url= http://lakdiva.org/codrington/ }}
* {{cite book | first= R | last= Nagasamy | authorlink=  | coauthors=  | year= 1995 | title= Roman Karur | edition=  | publisher= Brahadish Publications | location= Madras | id=  | url= http://tamilartsacademy.com/books/roman%20karur/cover.html | access-date= 2010-11-24 | archive-date= 2012-05-07 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120507185123/http://tamilartsacademy.com/books/roman%20karur/cover.html | url-status= dead }}
* {{cite book | first= K.A.  | last= Nilakanta Sastri | authorlink= | coauthors= Srinivasachari | year=2000 | title= Advanced History of India | edition= | publisher= Allied Publishers Ltd | location= New Delhi| id= ASIN: B0007ASWQW}}
* {{cite book | first= Anthony   | last= Read | authorlink= | coauthors= | year=1997 | title= The Proudest Day - India's Long Ride to Independence | edition= | publisher= Jonathan Cape | location= London | isbn=0-393-31898-2 }}
* {{cite book | first= Romesh Chunder | last= Dutt  | authorlink= | coauthors= | year=| title= Open Letters to Lord Curzon on Famines and Land Assessments in India | edition= | publisher= Adamant Media Corporation | location= | isbn= 1-4021-5115-2 }}
* {{cite book | first= John| last= Keay | authorlink= | coauthors= | year=2000| title= India, a History | edition= | publisher= Harper Collins Publishers| location= London| isbn= 0-00-638784-5 }}
* {{cite book | first= Nicholas B.| last= Dirks | authorlink= | coauthors= | year=2000| title= The Hollow Crown:Ethnohistory of an Indian Kingdom
 | url= https://archive.org/details/hollowcrownethno0000dirk_k3w1| edition= | publisher= University of Michigan Press| location= USA| isbn= 0-472-08187-X }}
* {{cite book | first= Bipin | last= Chandra | authorlink= | coauthors= | year=1999 | title= The India after Independence | url= https://archive.org/details/snj.aafterindepe1999bipa_k8d5 | edition= | publisher= Penguin | location= New Delhi | isbn=0-14-027825-7 }}
* {{cite book | first= Hermann | last= Kulke| authorlink= | coauthors= Dietmar Rothermund | year=2004| title= A History of India | edition= | publisher= Routledge (UK) | location=  | isbn= 0415329191}}
* {{cite book | first= Chris | last= McDowell | authorlink= | coauthors= | year= 1996| title= A Tamil Asylum Diaspora: Sri Lankan Migration, Settlement and Politics in Switzerland | url= https://archive.org/details/tamilasylumdiasp0000mcdo | edition= | publisher= Berghahn Books| location= New York | isbn=1571819177 }}
* {{cite web | title= Religious Traditions of the Tamils | work= Veluppillai, Prof. A., | url= http://tamilelibrary.org/ | accessdate=2006-05-15}}
* {{cite web | title= 63 Nayanmars | work= Sri Swami Sivananda, The Divine Life Trust Society | url= http://www.tamilnation.org/sathyam/east/saivaism/63nayanmars.htm | accessdate= 2006-05-16 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* {{cite web|title=Maratha Kings of Thanjavur|url=http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html|publisher=Saraswathi Mahal Library|accessdate=2006-11-18|archive-date=2006-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20061127112850/http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html|url-status=dead}}
* {{cite journal | author= Shanti Pappu, Yanni Gunnell, Maurice Taieb, Jean-Philippe Brugal, K. Anupama, Raman Sukumar &amp; Kumar Akhilesh | title= Excavations at the Palaeolithic Site of Attirampakkam, South India | journal= Antiquity | year=  | volume= 77 | issue= 297 | pages=  | url= http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html | access-date= 2010-11-24 | archive-date= 2009-01-22 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090122215543/http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html | url-status= dead }}
* {{cite web | title= Archaeobotany of Early Historic sites in Southern Tamil Nadu  | work= | url= http://www.ucl.ac.uk/archaeology/staff/profiles/fuller/tamil.htm | accessdate=2006-05-15| archiveurl = https://web.archive.org/web/20060213113405/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/staff/profiles/fuller/tamil.htm| archivedate = February 13, 2006}}
* {{cite web  | title= Vellore Revolt 1806  | work=   | url= http://www.vellorerevolt1806.info/index.html  | accessdate= 2006-05-15  | archive-date= 2007-09-27  | archive-url= https://web.archive.org/web/20070927223208/http://www.vellorerevolt1806.info/index.html  | url-status= dead  }}
* {{cite web| title= Historical Atlas of South India-Timeline| work= French Institute of Pondicherry| url= http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html| accessdate= 2006-05-15| archive-date= 2006-09-28| archive-url= https://web.archive.org/web/20060928071936/http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html| url-status= dead}}
* {{cite web | title= Excavations at Arikamedu | work=  | url= http://www.thebeadsite.com/UNI-ARK.html | accessdate= 2006-05-16 | archive-date= 2006-04-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060424073600/http://www.thebeadsite.com/UNI-ARK.html | url-status= dead }}
* {{cite web| title= Roman Maps and the Concept of Indian Gems| work= | url= http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html| accessdate= 2006-05-16| archive-date= 2006-06-15| archive-url= https://web.archive.org/web/20060615052717/http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html| url-status= dead}}
* {{cite web | title= The State Legislature - Origin and Evolution | work=  | url= http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | accessdate= 2006-10-16 | archive-date= 2010-04-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | url-status= dead }}
* {{cite web | title= The Changing Politics Of Tamil Nadu In The 1990s| work= John Harriss and Andrew Wyatt, Conference on State Politics in India in the 1990s: Political Mobilisation and Political Competition, December 2004| url=http://www.dcrcdu.org/dcrc/John%20Harriss.doc| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630130734/http://www.dcrcdu.org/dcrc/John+Harriss.doc| archivedate=2007-06-30 | accessdate=2006-06-14}}
* {{cite web | title= The Roots of South Indian Cinema | work= By S. Theodore Baskaran, The Journal of the International Institute | url=http://www.umich.edu/~iinet/journal/vol9no2/baskaran_cinema.html | accessdate=2006-06-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050423210028/http://www.umich.edu/~iinet/journal/vol9no2/baskaran_cinema.html |archivedate = April 23, 2005}}
* {{cite web | title= Passions of the Tongue - Language Devotion in Tamil India, 1891–1970 | work= Sumathi Ramaswamy University Of California Press | url=http://content.cdlib.org/xtf/view?docId=ft5199n9v7&amp;brand=ucpress | accessdate=2006-06-14}}
* {{cite web | title= Is the Dravidian movement dying? | work= Subramanian Swamy, ''Frontline'', Vol 20, Issue 12, June 2003 | url= http://www.hinduonnet.com/fline/fl2012/stories/20030620003609800.htm | accessdate= 2006-06-14 | archive-date= 2006-12-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061214070629/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2012/stories/20030620003609800.htm | url-status= dead }}
* {{cite web | title= Tamil Coins- a study - Online Book | work= R. Nagaswamy | url= http://tamilartsacademy.com/books/coins/cover.html | accessdate= 2006-06-16 | archive-date= 2006-06-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060615123242/http://tamilartsacademy.com/books/coins/cover.html | url-status= dead }}
* {{cite web | title= The Political Situation In Pondicherry 1910–1915 | work=  | url= http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&amp;id=25 | accessdate= 2006-10-12 | archive-date= 2007-03-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070311020848/http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&amp;id=25 | url-status= dead }}
* {{cite web | title= Sowing The Seeds Of A Policy For Free India and the Anti-Hindi Agitation in the South 1910–1915 | work= M. S. Thirumalai, Ph.D., | url=http://www.languageinindia.com/dec2005/languagepolicy1936-1.html | accessdate=2006-10-16}}
* {{cite web | title= The Demand for Dravida Nadu | work= Nambi Arooran, K | url= http://www.tamilnation.org/heritage/dravidanadu.htm | accessdate= 2006-10-16 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* {{cite web | title= A history of agitational politics | work= Viswanathan, S. | url= http://india.eu.org/1389.html | accessdate= 2006-10-17 | archive-date= 2006-11-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061114222410/http://india.eu.org/1389.html | url-status= dead }}
* {{cite web | title= Community, Class and Conservation:Development Politics on the Kanyakumari Coast | work= Ajantha Subramanian | url=http://www.conservationandsociety.org/c_s_1_2-1-subramanian.pdf|format=PDF| accessdate=2006-10-17| archiveurl = https://web.archive.org/web/20060815110614/http://www.conservationandsociety.org/c_s_1_2-1-subramanian.pdf| archivedate = August 15, 2006}}
* {{cite web | title= The History Of Reservations In India From The 1800s To The 1950s | work= Cynthia Stephen | url= http://www.holycrossjustice.org/pdf/Asia/Integral%20Liberation/June%202006/The%20History%20of%20Reservations%20in%20India.pdf | format= PDF | accessdate= 2009-03-15 | archive-date= 2009-03-18 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090318145134/http://www.holycrossjustice.org/pdf/Asia/Integral%20Liberation/June%202006/The%20History%20of%20Reservations%20in%20India.pdf | url-status= dead }}
* {{cite web | title= The Global Dimensions of Conflict in Sri Lanka | work= Rajesh Venugopal, Queen Elizabeth House, University of Oxford | url= http://www.qeh.ox.ac.uk/pdf/qehwp/qehwps99.pdf | format= PDF | accessdate= 2006-10-17 | archive-date= 2006-10-10 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061010121927/http://www.qeh.ox.ac.uk/pdf/qehwp/qehwps99.pdf | url-status= dead }}
* {{cite news |first = Jegatheesan |last = L. R.  |author =  |coauthors = |url = http://www.bbc.co.uk/tamil/specials/178_wryw/ |title = ஆளும் அரிதாரம் (''Reigning filmdom'')  |work =  |publisher = BBC |pages =  |page =  |date =  |accessdate = 2006-11-08 |language = Tamil}}
* {{cite web | title= Varalaaru - Online Monthly Magazine | work= Dr.R. Kalaikkovan | url=http://www.varalaaru.com | accessdate=2007-04-12 |language = Tamil}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು]]</text>
      <sha1>4a0sj3hzchhu0jule61bcqus08znwpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರೇಖಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27963</id>
    <revision>
      <id>1428774</id>
      <parentid>1381808</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T09:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 4 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143780" sha1="75uivrjg3inb0zp3isncnv9pog0327r" xml:space="preserve">{{Chinese
|title=''Reiki''
|p=língqì
|w=ling&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;-ch'i&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
|j= ling&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;-hei&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|t=[[wikt:靈|靈]][[wikt:氣|氣]]
|s=[[wikt:灵|灵]][[wikt:气|气]]
|shinjitai=[[wikt:霊|霊]][[wikt:気|気]]
|kyujitai=靈氣
|hiragana=れいき
|revhep=Reiki
|rr=yeonggi
|mr=yŏngki
|hangul=영기
|hanja=靈氣
|qn=linh khí}}
{{nihongo|'''Reiki'''|霊気||{{IPA-en|ˈreɪkiː}}}}ಎಂಬುದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಭ್ಯಾಸ&lt;ref name=&quot;Reiki as spiritual practice&quot;&gt;ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಅಧ್ಯಾಯ ೧೪, ಪುಟಗಳು ೧೦೮ ರಿಂದ ೧೧೦; ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೭೯; ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟಗಳು ೧೯, ೪೨, ಹಾಗು ೫೨; ಲೂಬೆಕ್ (೧೯೯೬). ಪುಟ ೨೨; ಬೋರಾಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೫೭; ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೭೨&lt;/ref&gt; ವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಬೌದ್ಧ ಮತೀಯ [[ಮಿಕಾವೊ ಉಸುಯಿ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಪಾಮ್ ಹೀಲಿಂಗ್''  ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಕೆಲ ವೃತ್ತಿಪರರು ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ''  ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.i-c-m.org.uk/practitioners/divisions |title=BRCP Divisions &amp; Practises |author=Institute for Complementary and Natural Medicine |accessdate=April 10, 2010 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 12, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070812231607/http://www.i-c-m.org.uk/practitioners/divisions |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ವೈದ್ಯರು, ಗುಣಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ''ಕೀ'' ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಂಗೈ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;through hands&quot;&gt;ರೇಖಿ ಕೈಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ: (ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮);(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೨೭);(ಬೋರಾಂಗ್ ೧೯೯೭). ಪುಟ ೯); (ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೩೩)&lt;/ref&gt;

ರೇಖಿಯ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ''  ಮತ್ತು ''ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ''  ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಖಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಮೂರು ರೀತಿಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಂತಗಳಿವೆ.ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲನೆಯದು,ಎರಡನೆಯದು ಮತ್ತು ತಜ್ಞ/ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಖಿ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ, ರೇಖಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮನ್ನು ಹಾಗು ಇತರರನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯ ಪದವಿ  ಹಂತದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ದೂರದಿಂದಲೆ(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ''ದೂರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'' ) ಇತರರನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಲ್ಲರು. ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಜ್ಞ/ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತ) ಅವರು ರೇಖಿಯನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ರೇಖಿಯನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಕಲಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಯಾದೃಚ್ಛೀಕರಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ &lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot;&gt;{{cite journal|title=Effects of Reiki in clinical practice: a systematic review of randomized clinical trials|journal=International Journal of Clinical Practice|year=2008|volume=62|issue=6|pages=947–54|doi= 10.1111/j.1742-1241.2008.01729.x|url=http://doi.org/10.1111/j.1742-1241.2008.01729.x|format=|accessdate=2008-05-02|pmid=18410352|last1=Lee|first1=MS|last2=Pittler|first2=MH|last3=Ernst|first3=E }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿಮರ್ಶೆ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ತಿಳಿಸಿದೆ: &quot;..ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಾದಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು(ಖಿನ್ನತೆ, ನೋವು ಹಾಗು ಆತಂಕ, ಹಾಗು ಇತರೆ) ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರೇಖಿಯು ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿಲ್ಲ..&quot;   
{{TOC limit|3}}

==ಇತಿಹಾಸ==
===ಹೆಸರಿನ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ===
[[File:Mikaousui.jpg|thumb|100px|ಮಿಕವೋ ಉಸುಯಿ 臼井甕男 (1865–1926)]]
[[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಪದವಾದ ''ರೇಖಿ'' , &quot;ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಜಪಾನಿ ಸ್ವೀಕೃತ ಪದ ''ರೇಖಿ'' 霊気ಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಇದು &quot;ನಿಗೂಢ ವಾತಾವರಣ ಅಥವಾ ಭಾವನೆ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಚೈನೀಸ್ ಸ್ವೀಕೃತ ಪದ ''ಲಿಂಗ್ಕಿ'' 靈氣ಯಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ &quot;ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣ; ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ&quot;.   ಈ ಪದಕ್ಕೆ ''ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಆಂಗ್ಲ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ''  ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅರ್ಥ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
&lt;blockquote&gt;'''ರೇಖಿ''' , ''ನಾಮಪದ.'' ''ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ.''  ಬ್ರಿಟ್. /ˈreɪki/, U.S. /ˈreɪki/. ರೂಪಗಳು: ದೊಡ್ದಕ್ಷರದ ಆದ್ಯಕ್ಷರದೊಂದಿಗೂ ಸಹಿತ. &lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;[‹ಜಪಾನೀಸ್ ''ರೇಖಿ'' , ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ನಿಗೂಢ ವಾತಾವರಣ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಕೇತ' ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುವ ವಿಶೇಷ ಪದ(1001;  ಚೈನೀಸ್ ''ಲಿಂಗ್ಕಿ'' ಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣ)‹ ''ರೇಯಿ''  ಚೇತನ, ಅಮೂರ್ತ ಚೇತನ(&lt; ಮಧ್ಯ ಚೈನೀಸ್) + ''ಕಿ''  ಜೀವಾಧಾರಕ ಶಕ್ತಿ (&lt; ಚೈನೀಸ್ ''ಕಿ''  '''ಚಿ''' ಯ ಮಧ್ಯ ಚೈನೀಸ್ ಆಧಾರ ನಾಮಪದ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).]&lt;/blockquote&gt; 
&lt;blockquote&gt;ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನ ಶಕ್ತಿ, ಅಥವಾ ಜೀವಾಧಾರಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಇದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವಗತವಾಗಿರುತ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (cf. '''ಚಿ'''  ನಾಮಪದ.&lt;sup&gt;೨&lt;/sup&gt;). ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ: ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪುರಾತನ ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿದ ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು, ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಮಿಕಾವೋ ಉಸುಯಿ(೧೮೬೫–೧೯೨೬) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆತನಿಂದ- ಅಥವಾ ಆಕೆಯಿಂದ ರೋಗಿಗೆ ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕೈಯನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದ ರೋಗಿಯ ದೇಹದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಚುರುಕುಗೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಾರೀರಿಕ ಹಾಗು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯು ಮೊದಲಿನಂತಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;J. ಸಿಂಪ್ಸನ್, E. ವೆಯಿನರ್, M. ಪ್ರೊಫ್ಫಿಟ್ಟ್, ಮತ್ತಿತರರು., ೧೯೮೯, ''ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ  '' , ೨ನೇ ಆವೃತ್ತಿ.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
''OED''  ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ [[೧೯೭೫|1975]]ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೇಖಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತೆಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;''ದಿ ಸ್ಯಾನ್ ಮಾಟೆಯೋ ಟೈಮ್ಸ್'' , ೨ ಮೇ ೧೯೭೫, ೩೨/೧.&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಿಪ್ಯಂತರಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಕೆಲ ಆಂಗ್ಲ-ಭಾಷಾ ಲೇಖಕರು, ರೇಖಿಯನ್ನು &quot;ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಜೀವನಾಧಾರ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು&quot; ಸಡಿಲವಾಗಿ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಪುಟ ೩೦೨; ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ(೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮; ಶುಫ್ಫ್ರೆಯ್ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧.&lt;/ref&gt; ಇದು ಜಪಾನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
&quot;ನಿಗೂಢ ವಾತಾವರಣ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ [[ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆ|ಜಪಾನೀಸ್]]''ರೇಖಿ''  ಪದವನ್ನು ಶಿಂಜಿತೈ ಕಾಂಜಿನಲ್ಲಿ (ಹೊಸ ಚೈನೀಸ್ ಅಕ್ಷರ ರೂಪಗಳು) 霊気 ಅಥವಾ レイキ ಎಂದು ಕತಕಾನ ಮಾತ್ರಾಕ್ಷರಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ(ಮಾದರಿಯಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಪದಗಳನ್ನು ಲಿಪ್ಯಂತರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು &quot;ಅಳಿದ ಚೇತನ, ಆತ್ಮ; ಅಮೂರ್ತ ಚೇತನ, ಚೈತನ್ಯ; ನಿಗೂಢತೆ, ಪವಿತ್ರವಾದ, ದೈವಿಕ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ''ರೇಯಿ'' [[Wikt:霊|霊]] ಹಾಗು &quot;ಅನಿಲ, ಆವಿ; ವಾತಾವರಣ; ಜೀವಾಧಾರಕ ಶಕ್ತಿ, ಚೈತನ್ಯ, ಜೀವನಕ್ಕೆ ಉಸಿರು, ಜೀವಶಕ್ತಿ; ಶಕ್ತಿ, ಬಲ; ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನ; ಚೇತನ, ಮನಸ್ಸು, ಜಾಗೃತಿ...&quot;&lt;ref&gt;ಜ್ಯಾಕ್ ಹಲ್ಪರ್ನ್, ''ನ್ಯೂ ಜಪಾನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' (新漢英字典), ಕೆನ್ಕ್ಯುಷ, ೧೯೯೦, NTC ಮರುಮುದ್ರಣ, ೧೯೯೩. ''ಕಿ'' ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಈ ರೀತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ &quot;...ಚೇತನಗಳು; ಒಬ್ಬರ ಭಾವನೆಗಳು, ಚಿತ್ತ, ಮನಸ್ಸಿನ ಚೌಕಟ್ಟು; ಮನೋಧರ್ಮ,ಸ್ವಭಾವ,ಕ್ರಮ ಜೋಡಣೆ,ಒಬ್ಬರ ಸ್ವಭಾವ,ಸ್ವರೂಪ,ಒಂದು ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡುವುದು, ಉದ್ದೇಶ,ಇಚ್ಛೆ; ಕಾಳಜಿ,ಗಮನ,ಎಚ್ಚರಿಕೆ&quot;.&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ''ಕಿ'' [[Wikt:気|気]]ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಿಯನ್ನು(ಅಂದರೆ, ಚೈನೀಸ್ ''ಕಿ''  ಅಥವಾ ಚಿ)''ರೇಖಿ'' ಯಲ್ಲಿ &quot;ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ[[; ಜೀವಧಾರಕ ಶಕ್ತಿ; [[ಜೀವಶಕ್ತಿ]]; ಜೀವನದ ಶಕ್ತಿ&quot; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಹೆಸರಿಂದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ: ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್ ಹಾಗು ರಾಂಡ್(೨೦೦೧). ಅಧ್ಯಾಯ ೬)&lt;/ref&gt;]] ಜಪಾನೀಸ್-ಆಂಗ್ಲ ನಿಘಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ರೇಖಿ ಪದದ ಕೆಲ ಸಮಾನಾಂತರ ತರ್ಜುಮೆಗಳೆಂದರೆ:&quot;ನಿಗೂಢ ಭಾವ&quot;,&lt;ref&gt;M. ಸ್ಪಹ್ನ್ ಹಾಗು W. ಹದಮಿದ್ಟ್ಜಿ (೧೯೮೯), ''ಜಪಾನೀಸ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ವಿಥ್ ಕಾಂಪೌಂಡ್ ಲುಕ್ ಅಪ್ ವ್ಯಾ ಎನಿ ಕಾಂಜಿ'' , ನಿಚಿಗೈ.&lt;/ref&gt;&quot;ನಿಗೂಢತೆಯ ವಾತಾವರಣ(ಭಾವನೆ)&quot;,&lt;ref&gt;J. H. ಹೈಗ್ (೧೯೯೭ರ ಆವೃತ್ತಿ), ''ದಿ ನ್ಯೂ ನೆಲ್ಸನ್ ಜಪಾನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' , ಟಟ್ಟಲ್.&lt;/ref&gt; ಹಾಗು &quot;ಒಂದು ಅಲೌಕಿಕ ವಾತಾವರಣ(ಇದನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು);(ಅನುಭವಿಸುವುದು, ಇಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ) ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ(ದೈವಿಕ)ಉಪಸ್ಥಿತಿ.&quot;&lt;ref&gt;T. ವಾಟನಬೆ, E., R. ಸ್ಕ್ರ್ಜಿಪ್ಕಜ್ಯಕ್, ಹಾಗು P. ಸ್ನೋಡೆನ್(೨೦೦೩). ''ಕೆನ್ಕ್ಯುಷ'ಸ್ ನ್ಯೂ ಜಪಾನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' .&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ರೇಖಿ''  ಪದಕ್ಕಿರುವ ಸಿನೋ-ಜಪಾನೀಸ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಕಾಂಜಿ 霊気 ಪರ್ಯಾಯ ಜಪಾನೀಸ್ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,''ರಯೋಗೆ'' , ಅರ್ಥ &quot;ರಾಕ್ಷಸ; ಪ್ರೇತ&quot;(ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಲೌಕಿಕ ಜೀವಿಯ  ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿರುವಾಗ).&lt;ref&gt;ಮೊರೋಹಷಿ ತೆತ್ಸುಜಿ, ೧೯೬೦, ''ದಾಯಿ ಕನ್-ವಾ ಜಿತೆನ್''  大漢和辞典, ತೈಶುಕನ್; ಟೋಡೊ ಅಕಿಯಾಸು, ೧೯೭೮, ''ಕಾನ್-ವಾ ದೈಜಿತೆನ್'' 漢和大字典, ಗಕ್ಕೆನ್. ಎರಡೂ ನಿಘಂಟುಗಳು ''ರಯೊಗೆ'' ಯನ್ನು ''ಮೊನೋನೋಕೆ'' もののけ ಎಂದು ಅರ್ಥವಿವರಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಅಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ &quot;ಪ್ರೇತ; ರಾಕ್ಷಸ; ದುರಾತ್ಮ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.   ''ರಯೋ''  霊 ಎಂದರೆ &quot;ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದುರಾತ್ಮ&quot;, J. H. ಹೈಗ್ ೧೯೯೭.&lt;/ref&gt;

[[ಚೀನಿ ಭಾಷೆ|ಚೈನೀಸ್]]''ಲಿಂಗ್ಕಿ'' ಯನ್ನು 靈氣 ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ (ಸುಮಾರು. ೩೨೦ BCE)ಯಲ್ಲಿ ''ಗುವಾಂಜಿ''  ವಿಭಾಗದ &quot;ಆಂತರ್ಯ ತರಬೇತಿ&quot; ''ನೆಯಿಯೇ'' ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ದಾವೊಯಿಸ್ಟ್ ಧ್ಯಾನ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.  &quot;ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಆ ನಿಗೂಢ ಜೀವಧಾರಕ ಶಕ್ತಿ: ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಆಗಮಿಸಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವೆಂದರೆ, ಇದರೊಳಗೆ ಏನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಎಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವೆಂದರೆ, ಇದರಾಚೆಗೂ ಏನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾನಸಿಕ ಕ್ಷೋಭೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಾನಿಯಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.&quot;&lt;ref&gt;ರೋಥ್, ಹರಾಲ್ಡ್ D. ೨೦೦೪. ''ಒರಿಜಿನಲ್ ಟಾವೋ: ಇನ್ವರ್ಡ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್('' ನೇಯಿ-ಎಹ್'')ಅಂಡ್ ದಿ ಫೌಂಡೆಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಟಾವೋಯಿಸ್ಟ್ ಮಿಸ್ಟಿಸಿಸಂ'' , ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ಪುಟ. ೯೭. 靈氣在心 ನ ತರ್ಜುಮೆಯನ್ನು &quot;ಮಾಂತ್ರಿಕ ''ಕಿ''  ಹೃದಯದೊಳಗೆ&quot;ಗೆ ಹೋಲಿಸಿ; R. ಎನೋ, ೨೦೦೫, [http://www.indiana.edu/~p374/Neiye.pdf ಗುಂಜಿ: &quot;ದಿ ಇನ್ನರ್ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸ್&quot;].&lt;/ref&gt; ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಮಾಣಕ ಚೈನೀಸ್''ಲಿಂಗ್ಕಿ'' ಯನ್ನು ಚೈನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟುಗಳು:(ಸುಂದರವಾದ ಪರ್ವತಗಳ) ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಅಥವಾ ವಾತಾವರಣ&quot;;&lt;ref&gt;ಲಿನ್ ಯುಟಂಗ್, ೧೯೭೨, [http://humanum.arts.cuhk.edu.hk/Lexis/Lindict/ ''ಲಿಂ ಯುಟಂಗ್'ಸ್ ಚೈನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮಾಡ್ರನ್ ಯೂಸೇಜ್'' ], ಚೈನೀಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಪ್ರೆಸ್.&lt;/ref&gt;&quot;೧.ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ; ಗ್ರಹಣಾ ಶಕ್ತಿ; ೨.ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಯಕ್ಷ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶಕ್ತಿ; ಪವಾಡ ಸದೃಶ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಬಲ;&lt;ref&gt;ಲಿನ್ ಯುವಾನ್, ೨೦೦೨, ''ದಿ ಕಾಂಟೆಂಪರರಿ ಚೈನೀಸ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ, ಚೈನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಡಿಶನ್'' , ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ತರಬೇತಿ ಹಾಗು ಸಂಶೋಧನಾ ಮುದ್ರಣಾಲಯ.&lt;/ref&gt; ಹಾಗು &quot;೧.ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಭಾವ(ಪರ್ವತಗಳ/ಮುಂತಾದವುಗಳ ಪ್ರಭಾವ.) ಎಂದು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿವೆ.; ೨.ಜಾಣತನ; ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ&quot;.&lt;ref&gt;ಡಿಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್, ಜಾನ್, ೨೦೦೩, ''ABC ಚೈನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಮ್ಪ್ರಹೆನ್ಸಿವ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' ,ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಹವಾಯಿ ಪ್ರೆಸ್.&lt;/ref&gt;

=== ಮೂಲಗಳು ===
:''ಫೈವ್ ಪ್ರಿಸೆಪ್ಟ್ಸ್ ಹಾಗು ಟೈಮ್ ಲೈನ್ ಆಫ್ ರೇಖಿ ಹಿಸ್ಟರಿಯನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡಿ '' 
[[File:Chujiro Hayashi.jpg|thumb|100px|ಚುಜಿರೋ ಹಯಾಶಿ林 忠次郎 (1880 - 1940)]]
ರೇಖಿಯನ್ನುಮಿಕಾವೋ ಉಸುಯಿ(臼井甕男) ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ, ಮೌಂಟ್ ಕುರಾಮ ಮೇಲೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದಿನದ ಬೌದ್ಧ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರ''ಇಸ್ಯು ಗುವೋ''  ನಡೆಸುವಾಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧ |page=I-೧೩}}&lt;/ref&gt; ಈ ತರಬೇತಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಸುಯಿಯವರು ಏನು ಮಾಡಿದ್ದರೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ,ಉಪವಾಸ, ಮಂತ್ರ ಪಠಣ, ಹಾಗು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಇದ್ದಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI14&quot;&gt;{{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧ |page=I-೧೪}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Usui retreat&quot;&gt;ಉಸುಯಿಯವರ ೨೧ ದಿನದ ಆರೈಕೆ: (ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಪುಟ ೧೪); [http://www.Reiki.org/FAQ/HistoryOfReiki.html ''ವಾಟ್ ಇಸ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ರೇಖಿ ?'' ]&lt;/ref&gt;  ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ, ಉಸುಯಿ ರೇಖಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಹಾಗು ಇತರರಿಗೆ ಬಳಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವರ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಮುಕುಟ ಚಕ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತೆಂದು ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI14&quot; /&gt; ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ, ಉಸುಯಿ [[ಟೋಕ್ಯೊ|ಟೋಕಿಯೋ]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು''ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈ'' ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ(ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ನಲ್ಲಿ &quot;臼井靈氣療法學會&quot;, ಇದು''ಉಸುಯಿ'ಸ್ ಸ್ಪಿರಿಚುವಲ್ ಎನರ್ಜಿ ಥೆರಪಿ ಮೆಥಡ್ ಸೊಸೈಟಿ''  ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ), ಸಂಸ್ಥೆಯು ರೇಖಿಯ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI14&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈನ ಸ್ಥಾಪನೆ:(ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್(೨೦೦೧). ಪುಟ ೧೪)&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾದ ಬರೆಹದ ಪ್ರಕಾರ,&lt;ref name=&quot;UsuiMemorial&quot;&gt;ಉಸುಯಿಯವರ ಸ್ಮಾರಕದ ಮೇಲಿನ ಬರೆಹ&lt;/ref&gt; ಉಸುಯಿ, ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ರೇಖಿ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗು ಅವರ ಇಷ್ಟು ಮಂದಿ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಜನರು''ಶಿನ್ಪಿಡೆನ್''  ಮಟ್ಟದವರೆಗೂ ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮೂರನೇ, ಅಥವಾ ತಜ್ಞ/ಶಿಕ್ಷಕ ಮಟ್ಟದ ಪದವಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;UsuiMemorial&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಉಸುಯಿಯವರು ಬೋಧಿಸಿದ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ:ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್ , ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧).
 ಪುಟ ೧೬ )&lt;/ref&gt; ಫುಕುಯಾಮದಲ್ಲಿ (福山市,''ಫುಕುಯಾಮ-ಶಿ'' ) ರೇಖಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುವಾಗ, ಉಸುಯಿ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ, ೯ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;UsuiMemorial&quot; /&gt;

=== ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ===
[[File:Hawayo Takata.jpg|thumb|150px|ಹವಯೋ ತಕಾತ (24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1900 - 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1980)]]
ಉಸುಯಿಯವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಉಸುಯಿಯವರ ಒಬ್ಬ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಶ್ರೀ. J. ಉಷಿಡ, ಗಕ್ಕೈನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI15&quot;&gt;{{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧ |page=I-೧೫}}&lt;/ref&gt;  ಉಸುಯಿಯವರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಹಾಗು ಕೆತ್ತುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ಸಹ ಇವರು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಮಾರಕವಿರುವ ಜಾಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI15&quot; /&gt; ಶ್ರೀ.ಉಷಿಡರ ನಂತರ ಶ್ರೀ.ಐಚಿ ಟಕೆಟೊಮಿ, ಶ್ರೀ.ಯೋಶಿಹಾರು ವಾಟನಾಬೆ, ಶ್ರೀ.ಕಿಮಿಕೋ ಕೊಯಾಮ ಇದರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗು ಉಸುಯಿಯವರ ಪ್ರಸಕ್ತದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ, ಶ್ರೀ. ಕೊಂಡೋ, ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI15&quot; /&gt; ಉಸುಯಿ ಕಲಿಸಿದ ಹದಿನಾರು ಬೋಧಕರಲ್ಲಿ ತೊಶಿಹಿರೋ ಇಗುಚಿ, ಜುಸಬುರೋ ಗುಯಿಡ, ಇಲಿಚಿ ಟಕೆಟೊಮಿ, ತೊಯೋಯಿಚಿ ವನಮಿ, ಯೋಶಿಹಿರು ವಾಟನಬೆ, ಕೆಯಿಜೋ ಒಗಾವ, J. ಉಷಿಡ, ಹಾಗು ಚುಜಿರೋ ಹಯಾಶಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಫ್ರಾಂಕ್ ಅರ್ಜಾವ ಪೆಟ್ಟರ್ ಹಾಗು ಡೇವ್ ಕಿಂಗ್ ನಡೆಸಿದ ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ&lt;/ref&gt; ಚುಜಿರೋ ಹಯಾಶಿ(林 忠次郎 ''ಹಯಾಶಿ ಚುಜಿರೋ'' ) ಉಸುಯಿಯವರ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈನ್ನು ತೊರೆದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಇವರು ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಬೋಧನೆ, ಹಾಗು ಜನರಿಗೆ ರೇಖಿಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗು ಈ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಕ್ಕೆ ಹವಾಯೋ ತಕಾತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI15&quot; /&gt; ಹಯಾಶಿ ರೇಖಿ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ರಚನೆ ಹಾಗು ರೇಖಿ ವಿಧಾನಗಳ ಸರಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶಾರೀರಿಕ ಉಪಶಮನಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಹಯಾಶಿಯವರ ಬೋಧನೆಗಳು:(ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು  (೨೦೦೧). ಅಧ್ಯಾಯ ೧೯, ಪುಟ ೧೭)&lt;/ref&gt;

ತಮ್ಮ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹಯಾಶಿಯವರ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ರೇಖಿಯ  ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ ನೋವು ಹಾಗು ಅಸ್ತಮಾಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಹಯಾಶಿ ತಕಾತರಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ರೇಖಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ,&lt;ref name=&quot;HealingTouchI16&quot;&gt;{{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧ |page=I-೧೬}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ತಕಾತ ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ ಹಯಾಶಿ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೩)&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ ೨೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನೊಬ್ಬ ರೇಖಿ ತಜ್ಞೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI16&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಆಕೆಯ ಮೂಲ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದ ಒಂದು ನಕಲು  [http://www.aetw.org/reiki_takata_cert.html Aetw.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303220524/http://www.aetw.org/reiki_takata_cert.html |date=2016-03-03 }} ನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ&lt;/ref&gt; ತಕಾತ [[ಹವಾಯಿ|ಹವಾಯಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ]] ಹಲವಾರು ರೇಖಿ  ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಿಲೋನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ,&lt;ref name=&quot;HealingTouchI16&quot; /&gt; ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ರೇಖಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇತರರಿಗೆ ಮೊದಲ ಎರಡು ಹಂತಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;USನಲ್ಲಿ ತಕಾತ ಅವರ ರೇಖಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಹಾಗು ಬೋಧನೆ: (ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೫)&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ೧೯೭೦ರವರೆಗೂ ತಕಾತ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI17&quot;&gt;{{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧ |page=I-೧೭}}&lt;/ref&gt; ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ತಕಾತ,''ಶಿನ್ಪಿಡೆನ್''  ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ''ರೇಖಿ ಪರಿಣಿತ'' ನೆಂಬ ಪದವನ್ನೂ ಸಹ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಲು ತಕಾತ ಅವರ ಬೋಧನೆಯ ಆರಂಭ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೫)&lt;/ref&gt; ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಬೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಅವರು ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಪುಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ $೧೦,೦೦೦ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದರು(ಅಂದಾಜು £೬,೫೦೦ ಅಥವಾ €೭,೪೦೦).&lt;ref name=&quot;HealingTouchI17&quot; /&gt;

ತಕಾತ ೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗುತ್ತಾರೆ,&lt;ref name=&quot;HealingTouchI17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೨೧) ಹಾಗು (ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೨೬)&lt;/ref&gt; ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆ ೨೨ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದರು,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reikifed.co.uk/pub/about/fed/join/lineages.shtml |title=UK Reiki Federation - About Lineages |author=UK Reiki Federation |accessdate=15 April 2010 |archive-date=21 ಮೇ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521213328/http://www.reikifed.co.uk/pub/about/fed/join/lineages.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;೨೨ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರನ್ನು ತಕಾತ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೪),(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೨೬) ಹಾಗು (ಪೆಟ್ಟರ್(೧೯೯೭). ಪುಟ ೨೦)&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ಜಪಾನಿನಾಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ರೇಖಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನದ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಜಪಾನಿನಾಚೆಗೆ ರೇಖಿಯನ್ನು ತಕಾತ ಹೊರ ತಂದರ ಮಹತ್ವ: (ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪).  ಪುಟಗಳು ೧೪ ರಿಂದ ೧೬) ಹಾಗು (ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ(೧೯೯೫). ಪುಟ ೨೬)&lt;/ref&gt;

=== ಐದು ಸೂತ್ರಗಳು  ===
ಉಸುಯಿ,ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮೆಯಿಜಿಯವರ(明治天皇''ಮೆಯಿಜಿ ಟೆನ್ನೋ'' )ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕೃತಿಗಳ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಉಸುಯಿ, ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕೆಲ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೀತಿಸೂತ್ರಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಐದು ರೇಖಿ  ಆಚಾರಸೂತ್ರಗಳಾಗಿ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು(五戒 ''ಗೊಕೈ,''  ಅರ್ಥ, &quot;ಐದು ದೈವಾಜ್ಞೆಗಳು,&quot; ಇದು ಹತ್ಯೆಗೈಯ್ಯುವುದು, ದರೋಡೆ ಮಾಡುವುದು, ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಅನುಚಿತ ವರ್ತನೆ, ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದು ಹಾಗು ಸಂಯಮರಾಹಿತ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಬೋಧಿಸುವ [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ]] ಉಪದೇಶಗಳಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ). ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವರು ಹಾಗು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವವರು ಈ ಐದು ಆಚಾರ ಸೂತ್ರಗಳು, ಅಥವಾ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Living the Reiki Way |url=https://archive.org/details/livingreikiwaytr0000ques |last= Quest |first=Penelope |year=2008 |publisher=Piatkus |location=London |isbn=0749928328 |pages=[https://archive.org/details/livingreikiwaytr0000ques/page/17 17]–18}}&lt;/ref&gt;
{{Col-begin}}
{{col-break}}
'''''ಕಾಂಜಿ'' '''

招福の秘法,&lt;br&gt;
萬病の霊薬.

今日丈けは:&lt;br&gt;
:怒るな,
::心配すな,
:::感謝して,
::::業をはけめ,
:::::人に親切に.

朝夕合掌して心に念じ,&lt;br&gt;
口に唱へよ.

心身改善.&lt;br&gt;
臼井霊氣療法.

肇祖,&lt;br&gt;
臼井甕男.

{{col-break}}
'''''ರೋಮಾಜಿ '' '''

ಶೋಫುಕು ನೋ ಹಿಹೋ, &lt;br&gt;
ಮನ್ಬ್ಯೋ ನೋ ರೆಯಿಯಾಕು

ಕ್ಯೋ ಡಾಕೆ ವಾ:&lt;br&gt;
:ಒಕೊರು ನಾ,
::ಶಿಂಪೈ ಸು ನಾ,
:::ಕಾಂಷ ಶಿತೆ,
::::ಗಯೋ ವೋ ಹಕೆಮೆ,
:::::ಹಿಟೋ ನಿ ಶಿನ್ಸೆತ್ಸು ನಿ.

ಅಸಾಯು ಗಾಷೋ ಶಿತೆ ಕೊಕೊರೋ ನಿ ನೆಂಜಿ,&lt;br&gt;
ಕುಚಿ ನಿ ತೊನಯೇ ಯೋ.

ಶಿನ್ಶಿನ್ ಕೈಜೆನ್.&lt;br&gt;
ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ  ರಯೋಹೋ

ಚೋಸೋ,&lt;br&gt;
ಉಸುಯಿ ಮಿಕಾವೋ.

{{col-break}}
[[File:Usui concepts japanese.gif|thumb|right|ಸಮಗ್ರ ಗ್ರಂಥದೊಳಗೆ ಮಿಕಾವೋ ಉಸುಯಿಯವರ ಐದು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ(ಜಪಾನೀಸ್ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗಿನವರೆಗೆ, ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ).ಗಮನಿಸಿ: ಐದು ಆಚಾರ ಸೂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಐದು ಆಧಾರ ತತ್ತ್ವಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಇವುಗಳು, ಅಂತರದ ಕೆಳಭಾಗದ ಬಲಬದಿಯಿಂದ ಮೂರನೇ ಅಂಕಣದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಬಲಭಾಗದಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಹಾಗು ಐದನೇ ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.]]
'''''ಆಂಗ್ಲ '' '''

ಸಂತೋಷವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಗುಪ್ತ ಕಲೆ &lt;br&gt;
ಎಲ್ಲ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಪವಾಡ ಸದೃಶ ಚಿಕಿತ್ಸೆ.

ಕಡೆ ಪಕ್ಷ ಇಂದು:&lt;br&gt;
:ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬೇಡ,
::ಚಿಂತಿಸಬೇಡ,
:::ಆಭಾರಿಯಾಗಿರು,
::::ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಡು,
:::::ಜನರಿಗೆ ಸ್ನೇಹಮಯನಾಗಿರು.

ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಾಗು ಸಂಜೆ, ಕೈಯನ್ನು ಮುಗಿದು ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಹಾಗು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡು.&lt;br&gt;
ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕರ್ಷಿಸು ಹಾಗು ಬಾಯಿಂದ ಪಠಣ ಮಾಡು.

ದೇಹ ಹಾಗು ಮನಸ್ಸಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ.&lt;br&gt;
ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ.

ಸ್ಥಾಪಕ,&lt;br&gt;
ಮಿಕಾವೋ ಉಸುಯಿ.

{{Col-end}}
{{Col-begin}}
{{col-break}}

== ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ==
ಇಂದು ರೇಖಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ''  ಹಾಗು ''ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ  ===
[[File:Reiki.svg|thumb|100px|ಶಿಂಜಿತೈ ಜಪಾನೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ರೇಖಿ]] 
''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ'' ಯನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಉಸುಯಿಯವರ ಮೂಲ ಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ಜನ್ಯವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;{{cite book |title=Essential Reiki: A Complete Guide to an Ancient Healing Art |last=Stein |first=Diane |authorlink=Diane Stein |year=1998 |publisher=Crossing Press |location=Australia |isbn=೦೮೯೫೯೪೭೩೬೬ |page= |pages=}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ಈ ಬೋಧನೆಗಳು ಜಪಾನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ೧೯೯೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಬೋಧಕರು ರೇಖಿಯ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಜಪಾನಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರಾದರೂ, ಅದರಿಂದ ಏನೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರುಗಳು ರೇಖಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಜಪಾನಿಯರಿಗೆ ರೇಖಿಯ ಒಂದು ಹಾಗು ಎರಡನೇ ಹಂತವನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೯೩ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಜರ್ಮನಿಯ ರೇಖಿ ತಜ್ಞ, ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಅರ್ಜಾವ ಪೆಟ್ಟರ್, ಬೋಧಕ/ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತ, ಹಾಗು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಜಪಾನಿಯರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೇಖಿಯ ಬಗೆಗಿರುವ ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯ ಹಲವಾರು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ, ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ReikiMaster.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.master-reiki.com/ |title=Master Reiki - Become a Reiki Master |author=Master-Reiki.com |year=2009 |accessdate=April 27, 2010 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903060335/http://www.master-reiki.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* '''ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈ''' (臼井靈氣療法學會 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ನಲ್ಲಿ, ಇದು &quot;ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನದ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ&quot;)&lt;ref name=&quot;JDGakkai&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.aetw.org/reiki_gakkai.html |title=Usui Reiki Ryoho Gakkai |author=James Deacon |year=2003 |work=http://www.aetw.org/ |accessdate=5 June 2010 |archive-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325183653/http://www.aetw.org/reiki_gakkai.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂಬುದು ಮಿಕಾವೋ ಉಸುಯಿಯವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರ ಸಂಸ್ಥೆ. ಅವರ ಶೈಲಿಯು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗಕ್ಕೈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ಯಾರೊಬ್ಬರಿಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ), ಜೊತೆಗೆ ಇವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಉಷಿಡ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಕೇಂದ್ರವು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು ಹಾಗು ಇಂದು,''ಶಿಹನ್'' (ತಜ್ಞ), ಮಸಾಕಿ ಕೊಂಡೊಹ್, ಗಕ್ಕೈನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹಲವಾರು ಬೋಧನೆಗಳು ಗೋಪ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದರೂ ಸಹ, ಈ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು-ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಜ್ಞ ಹಿರೋಷಿ ದೋಯಿ-ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಉಳಿದ ಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇದೊಂದು ಗುಪ್ತಜ್ಞಾನದ ಸಮಿತಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ.
* '''ರೆಯಿಡೊ ರೇಖಿ ಗಕ್ಕೈ''' (靈道靈氣學會, ಅರ್ಥ &quot;ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಘಟನೆ ''[ಹಾಗು]''  ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ&quot;) ಎಂಬುದು ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈನ ತಜ್ಞರಿಂದ ಜನ್ಯವಾದ ಪದ್ಧತಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಹೆಸರು, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಫುಮಿನೋರಿ ಅಒಕಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ಗಕ್ಕೈನ ಬೋಧನೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಫುಮಿನೋರಿ ಅಒಕಿ ಅವರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ ಕೊರಿಕಿ(ಅರ್ಥ-&quot;ಸಂತೋಷದ ಶಕ್ತಿ&quot;) ಸಂಕೇತವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://usuarios.multimania.es/tomaqui/KORIKI%20-%20Un%20primer%20simbolo.htm |title=KORIKI - Un primer símbolo |author=Tomaqui |language=Spanish |trans_title=Koriki - The First Symbol |accessdate=28 February 2010 |archive-date=10 ಮಾರ್ಚ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310072700/http://usuarios.multimania.es/tomaqui/KORIKI |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aetw.org/reiki_reido.html |title=Reido Reiki |author=James Deacon |publisher=http://www.aetw.org/ |accessdate=5 June 2010 |archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170220031040/http://www.aetw.org/reiki_reido.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* '''ಕೊಮ್ಯೋ ರೇಖಿ ಕೈ''' (光明レイキ會, ಅರ್ಥ &quot;ವಿಮುಕ್ತಗೊಂಡ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಸಮೂಹ(ಸಮಿತಿ)&quot;) ಜಪಾನೀಸ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೇಖಿ ಶಾಲೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪದ್ಧತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರೇಖಿ ಶಿಕ್ಷಕ ಹ್ಯಾಕುಟೆನ್ ಇನಮೋಟೋ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಗಕ್ಕೈನಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ಇತರ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗಿಂತ  ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಿಯೋಕೋ ಯಮಗುಚಿ(山口　千代子) ಮೂಲಕ ಹಯಾಶಿ ಕ್ರಮದಿಂದ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು.
* '''ಜಿಕಿಡೆನ್ ರೇಖಿ''' (直傳靈氣, ಅರ್ಥ &quot;ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ''[ಯ]'' ನೇರ ಬೋಧನೆ&quot;) ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಡಾ. ಹಯಾಶಿಯಿಂದ ಬೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಶ್ರೀಮತಿ.ಯಮಗುಚಿ ಹಾಗು ಅವರ ಪುತ್ರ, ತದಾವೋ ಯಮಗುಚಿ(山口 忠夫) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jikidenreiki.co.uk/83/0/tooltip1.htm |title=Jikiden Reiki History |3=Chiyoko Yamaguchi |4=Tadao Yamaguchi |author=Tadao Yamaguchi |work=http://www.jikidenreiki.co.uk/ |accessdate=5 June 2010 |archive-date=30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230604/http://www.jikidenreiki.co.uk/83/0/tooltip1.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

''ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಹಿಕ್ಕೆಯಿ'' ನಲ್ಲಿ(臼井靈氣療法必携,''ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೈಪಿಡಿ'' )ನೀಡಲಾದ, ಉಸುಯಿಯವರು ಬಳಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ಸಂಕಲಿಸಿದ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ ಕೈಗಳ ಭಂಗಿಗಳ ಬಳಕೆಯು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕೈಗಳ ಭಂಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryōhō Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/7 7]}}&lt;/ref&gt;

=== ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ  ===
ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ (西洋レイキ,''ಸೇಯಿಯೋ ರೇಖಿ'' ) ಪದ್ಧತಿಯು ಹವಾಯೋ ತಕಾತರ ಪದ್ಧತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;TakataWest&quot;&gt;{{cite book |last1=Streich |first1=Marianne |last2=William |first2=Rand L. |title=How Hawayo Takata Practised and Taught Reiki |url=http://www.centerforreikiresearch.org/Downloads/TakataArticle.pdf |accessdate=27 April 2010 |year=2007 |month=Spring |publisher=Reiki News Magazine |page=1 |quote=All Western Reiki practitioners have a lineage going back through Mrs. Takata. It was she who brought Reiki to the west. |archive-date=25 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725151957/http://www.centerforreikiresearch.org/Downloads/TakataArticle.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ''ರೆಯಿಜಿ-ಹೋ'' ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕೈಯಿನ ಬಳಕೆ, ಇದು &quot;ಕೈಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಅರಿತಿರುವ ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಕೌಶಲ.&quot;&lt;ref name=&quot;ReikiMaster.com&quot; /&gt; ಈ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯು ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಶಮನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಧ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ReikiMaster.com&quot; /&gt;

ಹಯಾಶಿಯವರಿಂದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ತಕಾತ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು [[ಹವಾಯಿ|ಹವಾಯಿಗೆ]] ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ, ರೇಖಿಯು ಉಳಿದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರ]]ದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ತಕಾತ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗಿ ಹಾಗು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮನೋಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಂಬಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.

* '''ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ಶಿಕಿ ರಯೋಹೋ''' (臼井靈氣式療法, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಉಸುಯಿಯವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಶೈಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುವಂತೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪದಶಃ ತರ್ಜುಮೆಯೆಂದರೆ &quot;ಉಸುಯಿಯವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಶೈಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ&quot; (ರಯೋಹೋ (療法) ಅರ್ಥ''ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'' ))ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ರೇಖಿಯ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಹವಾಯೋ ತಕಾತರ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತಕಾತರ ಮೊಮ್ಮಗಳು ಫಿಲ್ಲಿಸ್ ಲೇಯಿ ಫುರುಮೋಟೋ ಮುನ್ನಡೆಸುವ ರೇಖಿ ಅಲಾಯನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಪದ್ಧತಿಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reikialliance.com/the-reiki-alliance |title=What is the Reiki Alliance? |author=The Reiki Alliance |year=2006 |accessdate=5 May 2010}}&lt;/ref&gt;  ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಯ ರೇಖಿಗಳ ಮಾದರಿ, ಮೂರು ತರಬೇತಿ ಹಂತಗಳಿವೆ, ಇದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೊದಲ ಹಂತ, ಎರಡನೇ ಹಂತ, ಹಾಗು ಬೋಧಕ/ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತಕಾತರ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲ ಸಂಕೇತಗಳ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಹಯಾಶಿ ತಕಾತರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ಶಿಕಿ ರಯೋಹೋ,[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂ]]ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ರೇಖಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲು ಕೋರುವ ಪರವಾನಗಿಗೆ ಅರ್ಹವೂ ಸಹ ಆಗಿದೆ(ರೇಖಿ ಪರಂಪರೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ctha.com/Quals/?QC=16 |title=Complementary Therapists Association - Accepted Qualifications - Reiki |author=Complementary Therapists Association |accessdate=15 April 2010}}&lt;/ref&gt;
* '''ಉಸುಯಿ/ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ರೇಖಿ'''  ಎಂಬುದು ಆರ್ಥರ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಲೀ ರಾಂಡ್ ಹಾಗಿ ಡಿಯಾನೆ ಸ್ಟೆಯಿನ್ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಪದ್ಧತಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಹೆಸರು.&lt;ref name=&quot;TibetanReikiIntFedWales&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.reiki-federation.co.uk/glossary.asp |title=Explanation of Reiki |author=International Reiki Federation |accessdate=5 May 2010 |archive-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810005129/http://www.reiki-federation.co.uk/glossary.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://angelreiki.nu/level3/tibetan.htm |title=Usui Tibetan Reiki - Introduction |author=Vincent Amador |accessdate=26 July 2010 |archive-date=14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020414093724/http://angelreiki.nu/level3/tibetan.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಈ ಪದ್ಧತಿಯು, ತಕಾತ ಅವರು ಬೋಧಿಸಿದ ಉಸುಯಿಯವರ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ಯೋಸೇನ್-ಹೋ(病専法, ''ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ವಿಧಾನ'' ),''ಗ್ಯೋಷಿ-ಹೋ'' (凝視法, ''ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ವಿಧಾನ'' ), ಹಾಗು ''ಕೆನ್ಯೋಕು-ಹೋ'' (件抑制法, ''ನಿರಾರ್ದ್ರ ಜಳಕ ವಿಧಾನ'' ) ರಾಂಡ್, ಉಸುಯಿ ಶಿಕಿ ರಯೋಹೋಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೈಲೆಟ್ ಬ್ರೀಥ್ ನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಅನುಷ್ಠಾನ  ವಿಧಾನದ ಮಾರ್ಪಾಡು,&lt;ref name=&quot;TibetanReikiIntFedWales&quot; /&gt; ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಹಾಗು [[ಕುಂಡಲಿನಿ]] ಅಗ್ನಿ ಸಂಕೇತಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಸುಯಿ ಸಂಕೇತಗಳ ಬಳಕೆ, ಹುಯಿ ಯಿನ್ ನ ಸ್ಥಾನ(ಮೂಲಾಧಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ), ಹಾಗು ಪಿಂಡಾನ್ಡ ಪಥ.&lt;ref name=&quot;TibetanReikiIntFedWales&quot; /&gt; ಮೇಲೆ ನೀಡಲಾದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಉಸುಯಿ/ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ರೇಖಿ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಪಾರಭೌತಿಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ಶಿಕಿ ರಯೋಹೋಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಪದವಿ ಹಂತ, ಎರಡನೇ ಪದವಿ  ಹಂತ, ಉನ್ನತ ರೇಖಿ ತರಬೇತಿ(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ''೩A''  ಅಥವಾ ''ART''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಹಾಗು ತಜ್ಞ/ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತದ ಪದವಿ (ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''೩B''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ).&lt;ref name=&quot;TibetanReikiIntFedWales&quot; /&gt;
* '''ಗೆನ್ಡೈ ರೇಖಿ ಹೋ''' (現代靈氣法, ಅರ್ಥ &quot;ಆಧುನಿಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ವಿಧಾನ&quot;) ಪದ್ಧತಿಯು ಜಪಾನೀಸ್ ಹಾಗು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ ಎರಡೂ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ,&lt;ref name=&quot;EverythingReiki_Phylameana&quot;&gt;{{Cite book |last=Lila Desy |first=Phylameana |title= The Everything Reiki Book: Channel Your Positive Energy to Reduce Stress (Everything (New Age)) |url=https://archive.org/details/everythingreikib0000desy |publisher=Adams Media Corporation |year=2004 |month=1 March |isbn=159337030X |page=[https://archive.org/details/everythingreikib0000desy/page/232 232]}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಹಿರೋಷಿ ದೊಯಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;EverythingReiki_Phylameana&quot; /&gt; ದೊಯಿ, ಮೊದಲು ಮಿಯೇಕೋ ಮಿತ್ಸುಯಿ ಅವರಿಂದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು, ಮಿಯೇಕೋ &quot;ಕಾಂತಿ ವಿಧಾನದ&quot; ಒಬ್ಬ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;ReikiThreshold&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.threshold.ca/reiki/Gendai.html |title=What is Gendai Reiki Ho? |author=Richard R. Rivard |date=23 October 2009 |work=The Reiki Threshold (http://www.threshold.ca/reiki/, direct link to source: http://www.threshold.ca/reiki/Gendai.html) |quote=See section entitled ''Mr. Doi's Reiki Training'' |accessdate=11 June 2010 |archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928075632/http://www.threshold.ca/reiki/Gendai.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ, ಇವರಿಗೆ ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈನಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;ReikiThreshold&quot; /&gt;

==ಬೋಧನೆಗಳು ==
ರೇಖಿ ಬೋಧನೆಗಳು, ರೇಖಿ ಅಪರಿಮಿತವೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ&lt;ref&gt;ರೇಖಿ ಅಪರಿಮಿತವಾದುದು. ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮; ಬೋರಾಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೯&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ರೇಖಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಜೀವನ ಶಕ್ತಿ: ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಪುಟ ೬೨; ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮; ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೭೫; ಲೂಬೆಕ್(೧೯೯೪). ಪುಟ ೧೩; ಬೋರಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೮&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ಇದರಿಂದ  ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;for healing&quot;&gt;ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮; ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್(೨೦೦೧). ಪುಟಗಳು ೧೪ ಹಾಗು ೬೮; ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೩೦; ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್(೨೦೦೪). ಪುಟ ೨೭&lt;/ref&gt; ಈ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವವರು, ಒಬ್ಬ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರು ನಡೆಸುವ ''ಅನುಷ್ಠಾನ''  ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ&lt;ref&gt;ಗಮನಿಸಿ: ರೇಖಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ''ಅನುಷ್ಠಾನ''  ಹಾಗು &quot;ಪ್ರವರ್ತನ&quot; ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದಲು ಬದಲಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಚಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯದಲ್ಲಿ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸುಲಭಗಮ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವಾಗ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ''ಅನುಷ್ಠಾನ''  ಹಾಗು ವೈಯಕ್ತಿಕ(ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ) ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ &quot;ಪ್ರವರ್ತನ&quot; ಪದಗಳಿಗೆ ಸಾಂಧರ್ಭಿಕವಾಗಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಅಂತರವಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಅಂಶಗಳು ಸದೃಶವಾದ ದೈಹಿಕ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಮೂಲಕ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಪಡೆಯಬಹುದೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ&lt;ref&gt;ರೇಖಿಯನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಬಹುದು :(ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಪುಟ ೮); (ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ(೧೯೯೫) ಪುಟ ೩೫);(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೭೭&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;ಅನುಷ್ಠಾನದ ಮೂಲಕ ಸುಲಭಗಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದು:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೨೭ ಹಾಗು ೩೧);(ಲುಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಪುಟ ೨೨);(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ  (೧೯೯೮). ಪುಟಗಳು ೧೮ ಹಾಗು ೧೯);(ಗೊಲ್ಲಘರ್ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೨೬);(ಬೋರಾಂಗ್  (೧೯೯೭). ಪುಟ ೧೨&lt;/ref&gt;

ರೇಖಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರು ಇದನ್ನು ಸಮಗ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ, ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ, ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಾಗು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಶಮನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Reiki as holistic therapy&quot;&gt;ರೇಖಿ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಶಾರೀರಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹಾಗು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ:(ಬಗಿನ್ಸ್ಕಿ ಹಾಗು ಶರಮೊನ್(೧೯೮೮). ಪುಟ ೩೫);(ಗೊಲ್ಲಘರ್  (೧೯೯೮). ಪುಟ ೪೪);(ಬೋರಾಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೧೦);(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ  (೧೯೯೮). ಪುಟ ೮೧)&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ ಶಕ್ತಿಯು, ರೋಗಿಯ ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ವೈದ್ಯರು ಕೈಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕನ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿದಾಗ, ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಚಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಬೋಧನೆಗಳು, ವೈದ್ಯರ ''ಉದ್ದೇಶ''  ಅಥವಾ ಈ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಬೋಧನೆಗಳು, ಶಕ್ತಿಯು, ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವ ರೋಗಿಗೆ ಉಂಟಾದ  ಪೆಟ್ಟಿನಿಂದ ''ಒಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದು'' ಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ರೇಖಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಉಪಶಮನವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ(೧೯೯೫). ಪುಟಗಳು ೭೮ ಹಾಗು ೯೩);(ಗೊಲ್ಲಘರ್ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೨೪)&lt;/ref&gt; ಈ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡುವಂತೆ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಶಕ್ತಿಯು &quot;ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ&quot; ಕೂಡಿದೆ,&lt;ref&gt;ರೇಖಿ &quot;ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ&quot; ಕೂಡಿದೆ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟಗಳು ೨೮ ಹಾಗು ೨೯);(ಬೋರಾಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೧೦)&lt;/ref&gt; ಇದರರ್ಥ, ವೈದ್ಯರ ಕೈಗಳು ಗುಣಪಡಿಸಬೇಕಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಮನ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ರೇಖಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ.

===ತರಬೇತಿ===
ಜಪಾನಿನ ಹೊರಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗುವ ರೇಖಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;ರೇಖಿಯನ್ನು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: (ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ(೧೯೯೮). ಪುಟ ೫೪);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ  (೧೯೯೫). ಪುಟ ೧೧೭);(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೩೮)&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ ಪದವಿಗಳು, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಂತಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯನ್ನು ಉಸುಯಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಧ್ಯಾನ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಬಲ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;Usui 2000 7&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/7 7]}}&lt;/ref&gt; ಜಪಾನೀಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ''ಬ್ಯೋಸೇನ್-ಹೋ''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾಗಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

====ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿ ====
ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿ ಕೋರ್ಸ್ ನ್ನು,&lt;ref&gt;ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿ ಕೋರ್ಸ್ ನ ವಿಷಯವಸ್ತು: (ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ(೧೯೯೮). ಪುಟ ೫೪);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೧೧೮);(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೩೮)&lt;/ref&gt; ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ''ಷೋಡೆನ್'' (&quot;初伝&quot; ಜಪಾನೀಸ್ ನಲ್ಲಿ, &quot;'ಪ್ರಾರಂಭಿಕ/ಪ್ರವೇಶ ಮಟ್ಟದ ಬೋಧನೆಗಳು&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ)ಎಂಬ ಜಪಾನೀಸ್ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;aetw.org&quot;&gt;ಜೇಮ್ಸ್ ಡೆಕೊನ್ (೨೦೦೨),''ರೇಖಿ ಗ್ಲಾಸರಿ: S - Z'' (ಆನ್ಲೈನ್). ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದ್ದು: ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ (ಲಭ್ಯತೆ: http://www.aetw.org/reiki{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} _glossary_s.html)&lt;/ref&gt; ಇದು ಮೂಲ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಹಾಗು ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು &quot;ಅನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು&quot; ಶಿಕ್ಷಕರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಮೊದಲ ಹಂತದ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ಪರಿಣಾಮ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೩೭)&lt;/ref&gt; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವರ ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವ ಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಾಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಂಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ:(ಬಗಿನ್ಸ್ಕಿ ಹಾಗು ಶರಮೊನ್  (೧೯೮೮). ಪುಟ ೪೮),(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೩೯)&lt;/ref&gt; ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ರೇಖಿ ವೈದ್ಯರು ಸ್ವತಃ ತಮಗೆ ಹಾಗು ಇತರರಿಗೆ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿಯು ರೇಖಿ ತಜ್ಞರ ಬೋಧನೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವರು ಹಲವು ದಿನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನಾಲ್ಕು ಅವಧಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಎರಡು ದಿನಗಳ ಎರಡು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿಯ ಅವಧಿ:(ಬಗಿನ್ಸ್ಕಿ ಹಾಗು ಶರಮೊನ್ (೧೯೮೮). ಪುಟ ೪೬),(ಪೆಟ್ಟರ್  (೧೯೯೭). ಪುಟ ೩೮)&lt;/ref&gt;

====ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿ ====
ಎರಡನೇ ಹಂತದ ರೇಖಿ ಕೋರ್ಸ್ ನ್ನು,&lt;ref&gt;ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿಯ ವಿಷಯ ವಸ್ತು:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೫೬);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ  (೧೯೯೫). ಪುಟ ೧೧೯); (ಪೆಟ್ಟರ್(೧೯೯೭). ಪುಟ ೪೩)&lt;/ref&gt; ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ''ಒಕುಡೆನ್''  ಎಂಬ ಜಪಾನೀಸ್ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ(&quot;奥伝&quot; ಜಪಾನೀಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಆಂತರಿಕ ಬೋಧನೆಗಳು&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ),&lt;ref&gt;ಜೇಮ್ಸ್ ಡೆಕೊನ್ (೨೦೦೨),''ರೇಖಿ ಗ್ಲಾಸರಿ: M - R''  (ಆನ್ಲೈನ್). ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದ್ದು: ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ (ಲಭ್ಯತೆ: http://www.aetw.org/reiki{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} _glossary_m.html#o)&lt;/ref&gt; ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗು ದೂರದಿಂದಲೇ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಹಲವಾರು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಸಂಕೇತಗಳು:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೮೧)&lt;/ref&gt; ಇದು ವೈದ್ಯ ಹಾಗು ಗ್ರಾಹಿಯ ನಡುವೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಂಕೇತಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳ ಹಾಗು ಕಾಲವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ರೇಖಿಯನ್ನು ಭೂತ ಅಥವಾ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೩೯),ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿಯಲ್ಲಿ;(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೧೫);(ಲೂಬೆಕ್ (೧೯೯೪). ಪುಟ ೧೫೫)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ದೂರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ಸಂಕೇತಗಳು:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೩೯);(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೧೦)&lt;/ref&gt; ಮತ್ತೊಂದು ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಿದುಬರುವ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಕೇತಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಪರಿಣಾಮ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೮೧)&lt;/ref&gt; ಎರಡನೇ ಹಂತದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಗ್ರಾಹಿಯ ಎದುರು ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ ಹಾಜರಿರದೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು - ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು &quot;ದೂರದಿಂದಲೇ ನೀಡಲಾಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ&quot;(ಡಿಸ್ಟನ್ಟ್ ಹೀಲಿಂಗ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೂರದಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ:(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೪೩)&lt;/ref&gt;   ಜಪಾನಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಕೇವಲ ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿಯನ್ನು, ಉಸುಯಿಯವರ ಅಧ್ಯಾಪಕತ್ವದಲ್ಲಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗು ಬಹುತೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Usui 2000 8&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/8 8]}}&lt;/ref&gt;

====ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಪದವಿ ====
ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಪದವಿ, ಅಥವಾ &quot;ತಜ್ಞ ತರಬೇತಿಯ&quot; ಮೂಲಕ,&lt;ref&gt;ತಜ್ಞ ತರಬೇತಿ: (ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೫೮);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟಗಳು ೧೨೦ ರಿಂದ ೧೨೪); (ಪೆಟ್ಟರ್(೧೯೯೭). ಪುಟಗಳು ೪೭ ಹಾಗು ೪೯)&lt;/ref&gt; ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಜಪಾನೀಸ್ ಹೆಸರು ''ಶಿನ್ಪಿಡೆನ್''  (&quot;神秘伝&quot;ಜಪಾನೀಸ್ ನಲ್ಲಿ, &quot;ಗುಪ್ತ ಬೋಧನೆಗಳು&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ)ಎಂಬ ಜಪಾನೀಸ್ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದರ ಮೂಲಕ,&lt;ref name=&quot;aetw.org&quot;/&gt; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ರೇಖಿ ತಜ್ಞನೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ರೇಖಿ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ,&quot;ತಜ್ಞ&quot; ಎಂಬ ಪದವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನೋದಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ಈ ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ &quot;ತಜ್ಞ/ಶಿಕ್ಷಕ&quot; ಎಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಖಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶಾಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಹಾಗು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;ತಜ್ಞ ತರಬೇತಿಯ ವಿಷಯವಸ್ತು:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ೧೬ ಹಾಗು ೧೭)&lt;/ref&gt; ತಜ್ಞ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೊಸ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರು ಇತರರಿಗೆ ರೇಖಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೂರು ಪದವಿ ಹಂತಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ತಜ್ಞ ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿಯು ಒಂದು ದಿನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯದ್ದಾಗಿರಬಹುದು, ಇದು ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆ ಹಾಗು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.   ತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಗಳಿವೆ: ''ತಜ್ಞ ಬೋಧಕ''  ಹಾಗು ''ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯ'' ; ತಜ್ಞ ಬೋಧಕರು ರೇಖಿಯ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ರೇಖಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ(ಅದೆಂದರೆ ಇತರರು ಕಲಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು),ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯರು ರೇಖಿಯ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ರೇಖಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

====ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು====
ತರಬೇತಿ ವಿಧಾನಗಳು, ತರಬೇತಿಯು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಅವಧಿ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ.,ಹೊಂದಾವಣೆ), ಹಾಗು ವೆಚ್ಚಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರೇಖಿಗೆ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಇದನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಯಮಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನೊಳಗೆ ರೇಖಿ ಹಾಗು ರೇಖಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ UK ರೇಖಿ ಫೆಡರೇಶನ್ &lt;ref&gt;UK ರೇಖಿ ಫೆಡರೇಶನ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಲಿಂಕ್: http://www.reiki{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} fed.co.uk/&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ರೇಖಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್(UK).&lt;ref&gt;ದಿ ರೇಖಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಲಿಂಕ್: http://www.reikicouncil.org.uk/&lt;/ref&gt;  [[ಅಂತರ್ಜಾಲ|ಆನ್ಲೈನ್]] ಮೂಲಕವೂ ರೇಖಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಬೇಕಾದರೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು  ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡುವ ರೇಖಿ ತಜ್ಞ/ಬೋಧಕ, ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮುಟ್ಟುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.  ದೂರದಿಂದಲೇ ನೀಡಲಾಗುವ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ರೇಖಿ ಫೆಡರೇಶನ್ ಗಳು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ UK ರೇಖಿ ಫೆಡರೇಶನ್, &quot;''ಎಲ್ಲ ತರಬೇತಿಯು &quot;ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿರಬೇಕು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿರಬೇಕು&quot;(ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳು ಸ್ವೀಕೃತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ)'' .&quot;&lt;ref&gt;UK ರೇಖಿ ಫೆಡರೇಶನ್(೨೦೦೯), ''ಮೆಂಬರ್ಶಿಪ್ ಫಾರ್ಮ್.''  ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಗೊಂಡಿದೆ(ಲಭ್ಯತೆ: http://www.reikifed.co.uk/pub/about/fed/join/reikifed_mem-app.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230230655/http://www.reikifed.co.uk/about-us/membership |date=2016-12-30 }})&lt;/ref&gt;  ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು, ರೇಖಿಯನ್ನು &quot;ತ್ವರಿತ&quot;ವಾಗಿ ಕಲಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರೇಖಿಯಲ್ಲಿ ತಜ್ಞತೆ ಪಡೆಯುವ ಅನುಭವ ಹಾಗು ಸಹನೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪರ್ಯಾಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

==ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ==
[[File:ColouredChakraswithDescriptions.jpg‎|thumb|300px|ಏಳು ಪ್ರಮುಖ[[ಚಕ್ರ|ಚಕ್ರಗಳು]].]]

[[File:Chinese meridians.JPG|thumb|300px|ಮಾನವ ದೇಹದ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಒಂದು ಸ್ಥೂಲ ನಕ್ಷೆ.]]
ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿಯಲ್ಲಿ, ರೇಖಿಯು, ಕೈಯಿನ-ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶಿಖರ ಶಕ್ತಿ ರೇಖೆಗಳು ಹಾಗು [[ಚಕ್ರ|ಚಕ್ರಗಳ]] ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆಂದು ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಚಕ್ರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೈಗಳ-ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ದೇಹದ ಮುಂಭಾಗ ಹಾಗು ಹಿಂಭಾಗ ಎರಡಕ್ಕೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಇವುಗಳು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ(ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ). ಜೇಮ್ಸ್ ಡೆಕೊನ್ ನಂತಹ ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಉಸುಯಿ ಕೇವಲ ಐದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಕೈಗಳ-ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು, ಇದು ತಲೆ ಹಾಗು ಕುತ್ತಿಗೆ ಭಾಗದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;JDUsuiOrigHandPos&quot;&gt;ಜೇಮ್ಸ್ ಡೆಕೊನ್ (೨೦೦೬), ''ಉಸುಯಿ'ಸ್ ಒರಿಜಿನಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಪೋಸಿಶನ್ಸ್''  (ಆನ್ಲೈನ್). ಲಭ್ಯತೆ: http://www.aetw.org/d_treatment_usui.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807011438/http://www.aetw.org/d_treatment_usui.htm |date=2020-08-07 }} (೨೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ)&lt;/ref&gt; ಮೊದಲು ತಲೆ ಹಾಗು ಕುತ್ತಿಗೆ ಭಾಗಕ್ಕೆ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಅಸಮತೋಲನ ಉಂಟಾಗಿರುವ ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;JDUsuiOrigHandPos&quot; /&gt; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯಷ್ಟಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿಯೊಳಗೆ ಚಕ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ''ಬ್ಯೋಸೇನ್-ಹೋ''  ಹಾಗು ''ರೆಯಿಜಿ-ಹೋ''  ನಂತಹ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು, ಸೆಳವರಿವುಗಳು ಹಾಗು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ನೋವಿರುವ(ಅಸೌಖ್ಯವಿರುವ) ಜಾಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

===ಗುಣಪಡಿಸುವಿಕೆ ===
ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಯಾವುದೇ ಮದ್ದು ಅಥವಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನೋಡುವುದು,ಓದುವುದು, ಮೆತ್ತಗೆ ತಟ್ಟುವುದು,ಹಾಗು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Healing&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/25 25]}}&lt;/ref&gt; ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಅರ್ಜಾವ ಪೆಟ್ಟರ್ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಉಸುಯಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು,ಅವುಗಳಿಗೆ ಮಸಾಜು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು,ಮೆಲ್ಲಗೆ ತಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು,ಪೆಟ್ಟನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು,ಆ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಜೋರಾಗಿ ಊದುತ್ತಿದ್ದರು,ಹಾಗು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು,&lt;ref name=&quot;Joshin Kokyuu-ho&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/22 22]}}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ ''ಪಾಮ್ ಹೀಲಿಂಗ್'' (ಕೈಯಿಂದ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು) ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪೂರಕ ಹಾಗು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪಾಮ್ ಹೀಲಿಂಗ್ ನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ(ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ &quot;''ತೆನೋಹಿರ'' &quot; ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ(掌, ಅರ್ಥ &quot;ಅಂಗೈ&quot;),ವೈದ್ಯರು ಅಂಗೈಗಳ ಮೂಲಕ ''ಕಿ'' ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಾಮಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;through hands&quot; /&gt;

===ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ===
ಮಾದರಿಯಾದ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ-ದೇಹದ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ,&lt;ref&gt;ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆ:(ಲುಬೆಕ್ (೧೯೯೪). ಅಧ್ಯಯನಗಳು ೪ ಹಾಗು ೫);(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೮೪);(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೪೫); (ಲುಬೆಕ್,ಪೆಟ್ಟರ್,ಹಾಗು ರಾಂಡ್(೨೦೦೧). ಅಧ್ಯಾಯ ೨೦); (ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೭೯);(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟಗಳು ೫೦ ರಿಂದ ೫೫);(ಬೋರಾಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೩೬)&lt;/ref&gt; ರೇಖಿ ವೈದ್ಯರು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವರಿಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಸಾಜು ಮಾಡುವ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ವಿರಮಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಡಿಲವಾದ,ಹಿತಕರವಾದ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಶಾಂತವಾದ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ವೈದ್ಯರು ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾನಸಿಕ ತಯಾರಿ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೪೬)&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಅನಗತ್ಯ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ವಿಧ್ಯುಕ್ತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾತನಾಡುವುದು:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೪೫)&lt;/ref&gt;

ವೈದ್ಯರು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವರ ಮೇಲೆ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,ವೈದ್ಯರುಗಳು ರೋಗಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯ ದೇಹದ ಕೆಲ ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಚಾಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಭಂಗಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಮುನ್ನ ಮೂರರಿಂದ ಐದು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಕೈಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಕೈಗಳ ಭಂಗಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಲೆಯನ್ನು, ಮುಂಡದ ಮುಂಭಾಗ ಹಾಗು ಹಿಂಭಾಗ,ಮಂಡಿಗಳು,ಹಾಗು ಪಾದಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ೧೨ ರಿಂದ ೨೦ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ೪೫ ರಿಂದ ೯೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಅವಧಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;EllyardP41&quot;&gt;ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹಾಗು ಇತರವುಗಳ ಅವಧಿ: (ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್(೨೦೦೪). ಪುಟ ೪೧)&lt;/ref&gt;

ಹಲವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವೈದ್ಯರುಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೈಗಳ ೧೨ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ,&lt;ref name=&quot;Usui 2000 7&quot; /&gt; ಆದರೆ ಇತರರು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯಲು ತಮ್ಮ ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬಳಕೆ:(ಉಸುಯಿ ಹಾಗು ಪೆಟ್ಟರ್(೨೦೦೩). ಪುಟ ೧೭)&lt;/ref&gt; ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯ ವಿಧಾನವೂ ಸಹ ಹೌದು, ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಇಂತಹ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಗ್ರಾಹಿಯನ್ನು &quot;ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್&quot; ಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಪ್ರವೇಶವು,ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಾವಧಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಂಗಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ-ಶೈಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮಾದರಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Usui 2000 8&quot; /&gt;

ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬುವ ಕೈಗಳ ೧೨ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು,&lt;ref name=&quot;Usui 2000 8&quot; /&gt; ಈ ಮೂಲಕ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ,
* ಕೈಗಳ ಸುಖೋಷ್ಣದ ಮೂಲಕ ದೈಹಿಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾರ್ಯೋದ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು,
* ರೇಖಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮಾನಸಿಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾರ್ಯೋದ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು,
* ಸಂಕೇತಗಳ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರೀತಿಯ ಮೂಲಕ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾರ್ಯೋದ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು,
* ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗು ಸ್ವತಃ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಬಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾರ್ಯೋದ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು.&lt;ref name=&quot;Usui 2000 8&quot; /&gt;

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೋಗಿಯು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಖೋಷ್ಣತೆ ಅಥವಾ ಜುಮ್ಮೆನಿಸುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಮುಟ್ಟದೆ ನೀಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ. ಆಳವಾದ ಶಮನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾವನೆಯು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮವೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಮುಕ್ತಿಗಳೂ ಸಹ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳು:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೪೪)&lt;/ref&gt; ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ದೇಹದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಶಮನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಾದರೂ,ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ &quot;ಉಪಶಮನಗಳು&quot; ದೊರೆತಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಲ್ಲ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಒಂದರಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯ ನಡುವೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರಣಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;EllyardP41&quot; /&gt; ಹಾಗು ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.  ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಒಂದರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳ ಅವಧಿಯ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸ್ವಯಂ-ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯವೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;EllyardP41&quot; /&gt;

===ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ===
[[File:Reiki DSCF2008.jpg|thumb|ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ.]] 
ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ, ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು  ಹಾನಿಗೊಳಪಟ್ಟ ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂಗದ ಸಮೀಪ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ತಕ್ಷಣದ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ  (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೧೦); (ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೭೦); (ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೭೭)&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ ಗಾಯಗೊಂಡ ಭಾಗಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ೨೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಅವಧಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ತಕಾತ &quot;ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು&quot;, ದೂರ ಅಥವಾ &quot;ಅನುಪಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಶಮನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ&quot; ಹೋಲಿಸಿದರೆ 'ಸಕ್ರಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆ' ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಜೇಮ್ಸ್ ಡೆಕೊನ್ (೨೦೦೬),'' CKR, SHK, ಹಾಗು ಆಬ್ಸೆಂಟ್ ಹೀಲಿಂಗ್'' (ಆನ್ಲೈನ್). ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದ್ದು: ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ (ಲಭ್ಯತೆ: http://www.aetw.org/reiki{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} _takata_course೨.htm)&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ವೈದ್ಯರುಗಳು, ಕೆಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗು ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾಶನಾಲಯಗಳು ಕೈಗಳ ಸೂಕ್ತ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ,&lt;ref&gt;reiki.nu (೨೦೦೯), ''ರೇಖಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಪೋಸಿಶನ್ಸ್ ಫೋಟೋಸ್ - ಟ್ರೀಟಿಂಗ್ ಅದರ್ಸ್, ಸೆಲ್ಫ್ ಅಂಡ್ &quot;ಕ್ವಿಕ್ 
ವರ್ಶನ್&quot;''  (ಆನ್ಲೈನ್). ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಗೊಂಡಿದೆ(ಲಭ್ಯತೆ: http://www.reiki.nu/Treatmentguide2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200109021324/http://www.reiki.nu/Treatmentguide2.pdf |date=2020-01-09 }})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೈಗಳ ಭಂಗಿಗಳು:(ಉಸುಯಿ ಹಾಗು ಪೆಟ್ಟರ್(೨೦೦೩). ಪುಟಗಳು ೪೯ ಹಾಗು ೬೭); (ಲೂಬೆಕ್(೧೯೯೪). ಪುಟಗಳು ೧೭೩ ಹಾಗು ೧೮೪)&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ವೈದ್ಯರುಗಳು, ಸಮಗ್ರ ಪರಿಣಾಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ತೀವ್ರತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ತೀವ್ರತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆ: (ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೦೮);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೮೧)&lt;/ref&gt;  ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ(೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೦೫)&lt;/ref&gt;

ಉಸುಯಿ, ಕೆಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಹಾಗು ನೋವುಗಳಿಗಾಗಿ ಅಸೌಖ್ಯ) ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೈಗಳ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು,&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/28 28]}}&lt;/ref&gt; ಇದರಲ್ಲಿ ನರಮಂಡಲದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಿತ್ತಕ್ಷೋಭೆ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/49 49]}}&lt;/ref&gt; ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಉರಿಯೂತ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/52 52]}}&lt;/ref&gt; ಜೀರ್ಣಾಂಗ ತೊಂದರೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜಠರದ ಹುಣ್ಣುಗಳು),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=54}}&lt;/ref&gt; ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ ತೊಂದರೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತೀವ್ರತರವಾದ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=56}}&lt;/ref&gt; ಚಯಾಪಚಯ ಹಾಗು ರಕ್ತದ ತೊಂದರೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ರಕ್ತಹೀನತೆ]]),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=57}}&lt;/ref&gt; ಮೂತ್ರಾಂಗ ಪ್ರದೇಶದ ತೊಂದರೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಉರಿಯೂತ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=59}}&lt;/ref&gt; ಚರ್ಮದ ತೊಂದರೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳ ಉರಿಯೂತ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=60}}&lt;/ref&gt; ಮಕ್ಕಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದಡಾರ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=63}}&lt;/ref&gt; ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಓಕರಿಕೆ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=64}}&lt;/ref&gt; ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ವಿಷಮಶೀತ ಜ್ವರ|ಟೈಫಾಯ್ಡ್ ಜ್ವರ]]).&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=65}}&lt;/ref&gt;

===ಉಸಿರಾಟ===
ಉಸಿರು ಹಾಗು ಉಸಿರಾಟದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಳಕೆಯು ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯ ಹಲವು ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದರೂ ಸಹ, ಇದನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=21}}&lt;/ref&gt; ಉಸುಯಿ ''ಜೋಶಿನ್ ಕೊಕ್ಯು-ಹೋ'' (女神呼吸法) ಎಂಬ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು &quot;ಚೇತನವನ್ನು ಶುದ್ಧಮಾಡಲು  ಉಸಿರಾಡುವ ವಿಧಾನ&quot; ಎಂದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ &quot;ದೇವಿಯ ಉಸಿರಾಟ ವಿಧಾನ&quot; ಎಂದು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Joshin Kokyuu-ho&quot; /&gt; ಜೋಶಿನ್ ಕೊಕ್ಯು-ಹೋವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕುಳಿತು, ಬೆನ್ನಿನ ಭಾಗವನ್ನು ನೆಟ್ಟಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುವ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯರು ಉಸಿರನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಆಕೆ/ಆತನೂ ಸಹ ದೇಹದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಕುಟ ಚಕ್ರದ ಮೂಲಕ ಉಸಿರಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೇಖಿಯ ಸರಾಗ ಹರಿವಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಟ್ಯಾನ್ಡೆನ್ ಗೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Joshin Kokyuu-ho&quot; /&gt;

===ರೇಖಿಯ ಮೂರು ಆಧಾರಗಳು  ===
ರೇಖಿಯ ಐದು ನಿಯಮಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಉಸುಯಿ ತಮ್ಮ ರೇಖಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇತರ ಮೂರು ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ; ''ಗಾಷೋ'' ,''ರೆಯಿಜೋ-ಹೋ'' , ಹಾಗು ''ಚಿರ್ಯೋ'' .&lt;ref name=&quot;Usui 2000 15&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=15}}&lt;/ref&gt;

====ಗಾಷೋ ====
''ಗಾಷೋ'' (&quot;合掌&quot;ಜಪಾನೀಸ್ ನಲ್ಲಿ &quot;ಎರಡು ಕೈಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುವುದು&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ&quot;)ಎಂಬುದು ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅಂಗೈಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಸುಯಿಯವರ ರೇಖಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು/ಸಭೆಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗಾಷೋದ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ಎರಡೂ ಕೈಗಳ ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳುಗಳು ಸಂಧಿಸುವ ಬೆರಳಿನ ಮಾಂಸಲಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Usui 2000 15&quot; /&gt;

====ರೆಯಿಜಿ-ಹೋ ====
''ರೆಯಿಜಿ-ಹೋ'' (霊示法,ಅರ್ಥ &quot;ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿ ವಿಧಾನದ ಸೂಚನೆ&quot;) ವೈದ್ಯರ ಮೂಲಕ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮಾರ್ಗ, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯು ವೈದ್ಯರ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಕುಟ ಚಕ್ರದ ಮೂಲಕ(ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಉನ್ನತವಾದ ಆರೋಹಣವಾಗಿದೆ),ಅನಾಹತ(ಹೃದಯ)ಚಕ್ರದ ಮೂಲಕ(ರೇಖಿಯ ಶುದ್ಧ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ), ಅಥವಾ ಕೈಗಳ ಮೂಲಕ(ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೇಖಿ ಸಂಕೇತಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂಗೈಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ)ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.  ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು, ಮೂರನೇ/ದೂರದ ಸಂಕೇತವನ್ನು,ರೇಖಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ/ಶಕ್ತಿ ಸಂಕೇತದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು;ದೂರದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಮೊದಲು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಸಂಕೇತದೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Reiji-ho&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=17}}&lt;/ref&gt;

ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ರೋಗಿಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ ಗುಣಮುಖನಾಗಲೆಂದು, ಅಥವಾ ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ/ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Reiji-ho&quot; /&gt;

ಮೂರನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಅಂಗೈಗಳನ್ನು ಮುಕ್ಕಣ್ಣಿಗೆ(ಎರಡು ಹುಬ್ಬುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಭಾಗ) ಎದುರಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಕೈಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Reiji-ho&quot; /&gt;  ಈ ವಿಧಾನವು ''ಬ್ಯೋಸೇನ್-ಹೋ'' ಗೆ ಸದೃಶವಾದರೂ, ''ರೆಯಿಜಿ ಹೋ''  ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ''ಬ್ಯೋಸೇನ್-ಹೋ''  ಕೈಗಳ ಮೂಲಕ ಗುಣಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಜಾಗವನ್ನು ಸ್ಕ್ಯಾನ ಮಾಡಿ, ವೈದ್ಯರ ಕೈಗಳ ಸೆಳವರಿವುಗಳು ಹಾಗು ಗ್ರಾಹಿಯ ಸೆಳವರಿವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.

====ಚಿರ್ಯೋ ====
''ಚಿರ್ಯೋ'' ದಲ್ಲಿ(&quot;治療&quot; ಜಪಾನೀಸ್ ನಲ್ಲಿ &quot;(ವೈದ್ಯಕೀಯ)ಚಿಕಿತ್ಸೆ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ) ವೈದ್ಯರು ಆಕೆ/ಆತನ ಪ್ರಭಾವಿ ಕೈಯನ್ನು ಮುಕುಟ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ ಹಿಬಿಕಿಗೆ([[Wikt:響き|響き]], &quot;ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ&quot;)ಕಾಯಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಂತಃಪ್ರೇರಣೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಚೋದನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿರ್ಯೋವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವೈದ್ಯರು ಕೈಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ನೋವು ತಾಗುವವರೆಗೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕೈಗಳು ಸ್ವಯಂ ಚಲಿಸುವವರೆಗೂ ಮುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=18}}&lt;/ref&gt;

==ಸಂಶೋಧನೆ, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅರ್ಹತೆ ನಿರ್ಧಾರ, ಹಾಗು ವಿವಾದ ==
===ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ===
ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗೆಗಿನ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಯಾವುದೇ ಪರಿಚಿತ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಅಥವಾ ಜೀವಭೌತ ಆಧಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Stenger_SRAM&quot;&gt;{{cite journal|title=The Physics of 'Alternative Medicine' Bioenergetic Fields|journal=Scientific Review of Alternative Medicine|year=1999|first=Victor J.|last=Stenger|coauthors=|volume=3|issue=1|pages=1501–6|id=|url=http://www.sram.org/0301/bioenergetic-fields.html|accessdate=2008-03-30|doi=10.1126/science.134.3489.1501|pmid=14471768|archive-date=2006-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20061218144228/http://www.sram.org/0301/bioenergetic-fields.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಯಾದೃಚ್ಛೀಕರಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿಮರ್ಶೆಯು ರೇಖಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು, ಇದರಂತೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ನಿರೂಪಿತವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot; /&gt; ಒಂಬತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳು [[ಅಂತರ್ವೇಶನ]] ಮಾನದಂಡಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತವೆ; ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾದ ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜಡಾಡ್ ಸ್ಕೋರ್ ನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ವೈದ್ಯರುಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಯಿತು. ಯಾದೃಚ್ಛೀಕರಿಸದ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು, ಇಂತಹ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಅಥವಾ ಅನುದ್ದೇಶಿತ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಬಹಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅರ್ಥವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಗದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಕಳಪೆಯಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಣ್ಣದಾದ ಮಾದರಿ, ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದ ಅಧ್ಯಯನ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗು ಕಳಪೆ ವರದಿಗಳಂತಹ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಧ್ಯಯನಗಳೂ ಸಹ ಪ್ಲಸಿಬೋ(ಹೊಸ ಔಷಧಗಳ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತಾಳೆ ನೋಡಲು ಆಧಾರವಾಗಿ, ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಔಷಧ) ಪರಿಣಾಮದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು.&quot;&lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot; /&gt; ಇಂತಹ ಲೋಪಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನಗಳು, ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಯಾವುದೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಹಾಯಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ರೇಖಿಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ಲಸಿಬೋ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಆಚೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ernst_PW&quot;&gt;ಹೆಂಡರ್ಸನ್, ಮಾರ್ಕ್. [http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/alternative_medicine/article3760857.ece &quot;ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್'ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ 'ಇನ್ ಆಕ್ಯುರೆಟ್'&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007072155/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/alternative_medicine/article3760857.ece |date=2011-10-07 }}, ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ . ಏಪ್ರಿಲ್ ೭, ೧೯೯೭. ನವೆಂಬರ್‌ ೨೪, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಒಂದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ಲಸಿಬೋವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ರೇಖಿಯ ಪ್ಲಸಿಬೋ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಜಟಿಲವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.liebertonline.com/doi/abs/10.1089/acm.1999.5.153 ಅಹ್ಲಂ A. ಮನ್ಸೌರ್, ಮರಿಯೋನ್ ಬೇಯುಚೆ, ಗೈಲ್ ಲಿಂಗ್, ಅನ್ನೇ ಲೆಯಿಸ್, ಜೂಡಿ ನರ್ಸ್, &quot;ಏ ಸ್ಟಡಿ ಟು ಟೆಸ್ಟ್ ದಿ ಎಫೆಕ್ಟೀವ್ನೆಸ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಸಿಬೋ ರೇಖಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಡರ್ಡ್ಡೈಸೇಶನ್ ಪ್ರೋಸೀಜರ್ಸ್ ಡೆವಲಪ್ಡ್ ಫಾರ್ ಏ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಡ್ ರೇಖಿ ಎಫಿಕಸಿ ಸ್ಟಡಿ&quot;, ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಅಂಡ್ ಕಾಮ್ಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್''  ಏಪ್ರಿಲ್ 1999, 5(2): 153-164. doi:10.1089/acm.1999.5.153.]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ದಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಅಂಡ್ ಕಾಮ್ಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆಯ ಪ್ರಕಾರ &quot;ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸೀಮಿತ ರೇಖಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಗಂಭೀರ ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಾಗು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಬಂಧಗಳು, ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;vanderVart&quot;&gt;{{cite journal|title=A Systematic Review of the Therapeutic Effects of Reiki|journal=The Journal of Alternative and Complementary Medicine|year=2009|volume=15|first4=G|issue=11|pages=1157–1169|doi=10.1089/acm.2009.0036|url=|last4=Koren|format=|accessdate=2009-04-08|pmid=19922247|last1=vanderVaart|first1=S|last2=Gijsen|first2=V|last3=Wildt|first3=S}}&lt;/ref&gt;

===ಸುರಕ್ಷತೆ ಹಾಗು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ===
{{Main|Alternative medicine#Testing of safety|l1=Testing of safety}}
ರೇಖಿಯಲ್ಲಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯು, ಇತರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸದ ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೆಡೆಗೆ ಇರುವ ಕಾಳಜಿಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿದೆ. ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈದ್ಯರುಗಳು ಹಾಗು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳು ದೃಢಪಡದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ದೃಢಪಟ್ಟ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Lilienfeld_2002&quot;&gt;{{cite journal|title=Our Raison d’Être|journal=The Scientific Review of Mental Health Practice|year=2002|first=Scott O.|last=Lilienfeld|coauthors=|volume=1|issue=1|pages=|id=|url=http://www.srmhp.org/0101/raison-detre.html|accessdate=2008-01-28|archive-date=2014-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141223142805/http://www.srmhp.org/0101/raison-detre.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರೇಖಿ ವೈದ್ಯರುಗಳು ತಮ್ಮ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೇಖಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ರೇಖಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಪೂರಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ(೧೯೯೮). ಪುಟಗಳು ೭, ೧೮, ಹಾಗು ೧೦೫)&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು, ರೇಖಿಯ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದಾರ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot; /&gt;

ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅಗೈನ್ಸ್ಟ್ ಹೆಲ್ತ್ ಫ್ರಾಡ್ ನ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ T. ಜಾರ್ವಿಸ್, Ph.D., ರೇಖಿಯ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಣಾಮವು ಸಲಹೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ರೇಖಿಯ ಒಂದು ಸಂಶಯವಾದದ ನಿರ್ಧಾರಣೆ: [http://www.ncahf.org/articles/o-r/reiki.html ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಎಗೈನ್ಸ್ಟ್ ಹೆಲ್ತ್ ಫ್ರಾಡ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್].&lt;/ref&gt;

===ಆಂತರಿಕ ವಿವಾದಗಳು ===
ರೇಖಿ ಕಲಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಹಾಗು ವೈದ್ಯರುಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಾದಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸ್ವತಃ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪದಂತಹ ವಿಷಯಗಳು, ಕೋರ್ಸ್ ಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಪಡೆಯಲಾಗುವಂತ ಶುಲ್ಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ತರಬೇತಿಯ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಸಂಕೇತಗಳ ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ, ಹಾಗು ಅನುಷ್ಠಾನ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indobase.com/reiki/info-for-practioners/charging-for-reiki.html |title=Charging for Reiki Healing |accessdate=2009-02-05 |publisher=Indobase}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TRTIA_history&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.trtia.org/histpers.html |title=The Radiance Technique, Authentic Reiki: Historical Perspectives |accessdate=2008-04-02 |last=Ray |first=Barbara |year=1995 |publisher=The Radiance Technique International Association Inc. }}&lt;/ref&gt;

ಹವಾಯೋ ತಕಾತರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ೧೯೯೦ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ರೇಖಿಯ &quot;ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್&quot; ಎಂಬ ಬಿರುದಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎದುರಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿದ್ದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪದವನ್ನು ತಕಾತ ಸ್ವತಃ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೆಂದು ಪತ್ತೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ವಿವಾದವು ತಣ್ಣಗಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;ಗ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್&quot; ವಿವಾದ:(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ(೧೯೯೫). ಪುಟ ೧೦೬),(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟಗಳು ೨೧ ಹಾಗು ೨೩)&lt;/ref&gt;

=== ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ನ ಕಾಳಜಿಗಳು  ===
ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರಿನ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಬಿಶಪ್ಸ್ ಸಮಿತಿಯು ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು(''ಗೈಡ್ ಲೈನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಇವ್ಯಾಲ್ಯುವೇಟಿಂಗ್ ರೇಖಿ ಆಸ್ ಆನ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಥೆರಪಿ'' ),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.usccb.org/doctrine/Evaluation_Guidelines_finaltext_2009-03.pdf |title=Guidelines for Evaluating Reiki as an Alternative Therapy |last1= |first1=Committee on Doctrine United States Conference of Catholic Bishops |date=25 March 2010 |accessdate=7 April 2010 |archive-date=15 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100315024227/http://www.usccb.org/doctrine/Evaluation_Guidelines_finaltext_2009-03.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದರಂತೆ ಕೆಲ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸದಂತೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಿತು. ಕಾನೂನಿನ ತೀರ್ಮಾನವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿತ್ತು ''&quot;ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯು ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಬೋಧನೆ ಅಥವಾ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಕ್ಕೆ ಸಂಗತವಾಗಿರದ ಕಾರಣ, ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹಾಗು ಆರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಅಥವಾ ಚರ್ಚನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪಾದ್ರಿಗಳು, ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರಪಡಿಸಲು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡುವುದು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ.&quot;''

==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ==
* ಪೂರಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ 
* ಶಕ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ 
* ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳು 
* ಕೈಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವುದು 
* ರೇಖಿ  ಇತಿಹಾಸ 
* US ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಕಾಮ್ಪ್ಲಿಮೆನ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ 
* ಕಂಪನಶೀಲ ಚಿಕಿತ್ಸೆ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist|colwidth=35em}}

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==

* {{cite book |title=Reiki: Universal Life Energy: Holistic Method Suitable for Self-Treatment and the Home Professional Practice, Teleotherapeutics/Spiritual Healing |last=Baginski |first=Bodo |coauthors=et al. |year=1994 |publisher=New Leaf Distribution Company |location=[[Lithia Springs]], [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] |isbn=೦೯೪೦೭೯೫೦೨೭}}
*
* {{cite book |title=Reiki Healer: A Complete Guide to the Path and Practice of Reiki |url=https://archive.org/details/reikihealercompl0000elly |last=Ellyard |first=Lawrence |year=2004 |publisher=Lotus Press |location=[[Dorset]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] |isbn=೦೯೪೦೯೮೫೬೪೦}}
*
* {{cite book |title=Reiki: a Gift from the Universe |last=Gollagher |first=Trevor |year=1998}}
* {{cite book |title=Reiki - A Beginner's Guide |last=Leir Shuffey |first=Sandi |year=1998 |publisher=Headway |isbn=0340720816}}
* {{cite book |title=Healing Reiki (Hamlyn Health &amp; Well Being) |url=https://archive.org/details/healingreikireun0000mcke |last=McKenzie |first=Eleanor |coauthors=et al. |year=1998 |publisher=Hamlyn |isbn=0600608182}}
* {{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧}}
*
* {{cite book |title=The Reiki Factor in the Radiance Technique |url=https://archive.org/details/reikifactorinrad0000barb |last=Ray |first=Barbara |year=1992 |publisher=Radiance Assoc |isbn=0933267002}}
* {{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Mikao |coauthors=et al. |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578}}
* {{cite book |title=Reiki: the Science, Metaphysics and Philosophy |last=Vetheim |first=Dr John &amp; Esther |year=1995 |publisher=PaRama |isbn=0964594404}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Wiktionary|Reiki}}
{{commons category|Reiki}}

* {{cite web |url=http://nccam.nih.gov/health/reiki/ |title=Reiki: An Introduction (NCCAM Backgrounder) |author=National Center for Complementary and Alternative Medicine |date=4 May 2010 |accessdate=5 May 2010 |quote=''Government agency dedicated to exploring complementary and alternative healing practices in the context of rigorous science, training complementary and alternative medicine (CAM) researchers, and disseminating authoritative information to the public and professionals''}}
* {{cite web |url=http://www.reiki.org/ |title=The International Center for Reiki Training |author=The International Center for Reiki Training |year=2010 |accessdate=5 May 2010 |quote=''Articles and research concerning Reiki''}}
* {{cite web |url=http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/reiki.html |title=Reiki Is Nonsense |author=Stephen Barrett, M.D. |date=4 August 2009 |accessdate=5 May 2010 |quote=''Quackwatch article by Stephen Barrett''}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಯೋಫೀಲ್ಡ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜಪಾನೀಸ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನವಯುಗದ ಆಚರಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]]</text>
      <sha1>75uivrjg3inb0zp3isncnv9pog0327r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28026</id>
    <revision>
      <id>1428746</id>
      <parentid>1375671</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61099" sha1="lv9u5v37vqz1fadajd2frgdna0dsbww" xml:space="preserve">{{taxobox
| name = Saltwater Crocodile
| status = LC
| image = Crocodylus acutus jalisco mexico.jpg
| image_width = 250px
| status = LC
| status_system = iucn2.3
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = [[Reptilia]]
| ordo = [[Crocodylia]]
| familia = [[Crocodylidae]]
| subfamilia = [[Crocodylinae]]
| genus = ''[[Crocodylus]]''
| species = '''''C. porosus'''''
| binomial = ''Crocodylus porosus''
| binomial_authority = ([[Johann Gottlob Schneider|Schneider]], [[1801]])
| range_map = Crocodylus porosus range.PNG
| range_map_caption = Range of the saltwater crocodile in black
}}

[[File:Large Crocodylus porosus.jpg|thumb|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೇರ್ನ್ಸ್‌ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ]]
'''ಸಮುದ್ರವಾಸಿ'''  ಅಥವಾ '''ನದೀಮುಖದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಸಳೆ''' ಯು (''ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌'' ) ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಂತ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗ, [[ಭಾರತ]]ದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ತನಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಾನು ವಾಸಿಸುವಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ವಾಸಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೊಂದು ತಿಂದ ಹಲವು ಘಟನೆಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲೆಂಡ್, ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟರ್ನಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಉತ್ತರ ಕಡಲತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ವರದಿಗಳು ಬಂದದ್ದುಂಟು.

==ದೇಹರಚನೆ ಮತ್ತು ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ==
ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಒಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಮುಸುಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಅಗಲ ಮುಸುಡಿಯ ಮೊಸಳೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ: ಇದರ ಉದ್ದವು ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅದರ ಅಗಲಕ್ಕಿಂತ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Guggisberg&quot;&gt;{{cite book | author = Guggisberg, C.A.W. |url =https://archive.org/details/crocodilestheirn00cawg| title = Crocodiles: Their Natural History, Folklore, and Conservation| year = 1972 | page = [https://archive.org/details/crocodilestheirn00cawg/page/n210 195] | isbn = 0715352725}}&lt;/ref&gt; ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಅಲ್ಪವೇ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ರಕ್ಷಾಕವಚಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅಗಲವಾದ ಶರೀರವು ಬಹುಪಾಲು ಇತರ ತೆಳ್ಳಗಿನ ಮೊಸಳೆಗಳ ಶರೀರಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಸದರಿ ಸರೀಸೃಪವು ಒಂದು ನೆಗಳು ಆಗಿತ್ತು ಎಂಬಂಥ, ದೃಢಪಡಿಸಲ್ಪಡದ ಆರಂಭಿಕ ಊಹೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ufl&quot; /&gt;
[[File:Saltieskull.JPG|thumb|ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌‌ ಜುವಾಲಜಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ತಲೆಬುರುಡೆ|link=Special:FilePath/Saltieskull.JPG]]
ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತೂಕವು {{convert|600|to(-)|1000|kg|lb}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ {{convert|4.1|to(-)|5.5|m|ft}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಸಹ ಪ್ರೌಢ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು {{convert|6|m|ft}}ನಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು ಮತ್ತು {{convert|1300|kg|lb}}ನಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Flmnh.ufl.edu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/csp_cpor.htm |title=Crocodilian Species - Australian Saltwater Crocodile (Crocodylus porosus) |publisher=Flmnh.ufl.edu |date= |accessdate=2010-12-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.australianfauna.com/saltwatercrocodile.php |title=Saltwater Crocodile |publisher=Australianfauna.com |date= |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725033425/http://www.australianfauna.com/saltwatercrocodile.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;ವುಡ್‌, ದಿ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅನಿಮಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಫೀಟ್ಸ್‌. ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಕಂ ಇಂಕ್‌ (1983), ISBN 978-0-85112-235-9&lt;/ref&gt; ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಜಾತಿಯು ಮಹತ್ತರವಾದ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ದ್ವಿರೂಪತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಗಳು ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಯ ಶರೀರದ ಉದ್ದವು {{convert|2.1|to(-)|3.5|m|ft|0}}ರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ufl&quot;&gt;[http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/csp_cpor.htm 'ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌' (ಸ್ಕ್ನೀಡರ್‌, 1801)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108113747/http://www.flmnh.ufl.edu/NATSCI/HERPETOLOGY/brittoncrocs/csp_cpor.htm |date=2006-01-08 }}, -ಆಡಂ ಬ್ರಿಟನ್‌; ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಆರಿಸಿದ್ದು.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Flmnh.ufl.edu&quot;/&gt;&lt;ref&gt;http://www.answers.com/topic/saltwater-crocodile-1&lt;/ref&gt; ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಾಗಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಯು ಸುಮಾರು {{convert|4.2|m|ft}}ನಷ್ಟು ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದರ ಜಾತಿಯ ಸರಾಸರಿ ತೂಕವು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ {{convert|450|kg|lb|-2}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |title=Saltwater Crocodiles, Saltwater Crocodile Pictures, Saltwater Crocodile Facts - National Geographic |publisher=Animals.nationalgeographic.com |date= |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2007-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಲುಪಬಲ್ಲ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರವು, ಪರಿಗಣನಾರ್ಹ ವಿವಾದದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮುಸುಡಿಯಿಂದ-ಬಾಲದವರೆಗೆ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದುವರೆಗಿನ ಅತಿಉದ್ದದ ಮೊಸಳೆಯು, ಸತ್ತ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ಚರ್ಮವಾಗಿದ್ದು ಇದು {{convert|6.1|m|ft}}ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಮೃತದೇಹದಿಂದ ತೆಗೆದ ನಂತರ ಚರ್ಮಗಳು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಮುದುರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮೊಸಳೆಯು ಜೀವಂತವಿದ್ದಾಗಿನ ಉದ್ದವು {{convert|6.3|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ {{convert|1200|kg|lb}}ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;uflfaq&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/cbd-faq-q2.htm |title=ವಿಚ್‌ ಈಸ್‌ ದಿ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ ಆಫ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌? |access-date=2011-03-01 |archive-date=2009-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618110324/http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/cbd-faq-q2.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅಪೂರ್ಣ ಅವಶೇಷಗಳು ([[ಒಡಿಶಾ]]ದಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;underwatertimes1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=51790108324 |title=ಗಿನ್ನೆಸ್‌: ಇಂಡಿಯಾ ಪಾರ್ಕ್‌ ಹೋಮ್‌ ಟು ವರ್ಲ್ಡ್‌'ಸ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌; 23 ಫೀಟ್‌ |access-date=2011-03-01 |archive-date=2012-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019192859/http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=51790108324 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಸಾಯಿಸಲಾದ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತಲೆಬುರುಡೆ) {{convert|7.6|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರಿಂದ ಬಂದವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯಾದರೂ, ಅದು {{convert|7|m|ft}}ಕ್ಕಿಂತ ಅಷ್ಟೇನೂ ಹೆಚ್ಚಿರದ ಒಂದು ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಅವಲೋಕನವು ಸೂಚಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;uflfaq&quot; /&gt; {{convert|9|m|ft|adj=on}}ರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿನ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: 1840ರಲ್ಲಿ [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಸಳೆಯು {{convert|10|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಲುಜಾನ್‌ ಮುಖ್ಯದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜಾಲ ಎಂಬಲ್ಲಿ 1823ರಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಮೊಸಳೆಯು {{convert|8.2|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; {{convert|7.6|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಸಳೆಯೊಂದು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಆಲಿಪೋರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಅವು {{convert|6|to(-)|6.6|m|ft}}ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು ಎಂದು ಸದರಿ ಅವಲೋಕನಗಳು ಸೂಚಿಸಿದವು.

ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯು ತಗ್ಗಿದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, {{convert|7|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಮೊಸಳೆಗಳು ಇಂದು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.&lt;ref name=&quot;maneater&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20070507015626/http://www.news.com.au/dailytelegraph/story/0,22049,21064163-5006003,00.html ಸೆವೆನ್‌-ಮೀಟರ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಈಟಿಂಗ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಷಾಟ್‌ ಡೆಡ್‌], ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌&lt;/ref&gt; ‌ಭಾರತದ&lt;ref name=&quot;underwatertimes1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=298369&amp;rel_no=1 |title=ವರ್ಲ್ಡ್‌'ಸ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ರೆಪ್ಟೈಲ್‌ ಫೌಂಡ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ: ಜೈಂಟ್‌ ಎಸ್ಚುವರೈನ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಫೈಂಡ್ಸ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌ ಇನ್‌ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ |access-date=2021-08-23 |archive-date=2008-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080108203350/http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=298369&amp;rel_no=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಭಿತರ್‌ಕನಿಕಾ ಉದ್ಯಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ, {{convert|7|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಸಮರ್ಥನೆಯೊಂದನ್ನು ಗಿನ್ನೆಸ್ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆಯಾದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಜೀವಂತ ಮೊಸಳೆಯೊಂದನ್ನು ಬಲೆಗೆ ಕೆಡವುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಳೆಯುವಿಕೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಅಳತೆಗಳ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

1957ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲಾದ ಮೊಸಳೆಯೊಂದು {{convert|8.5|m|ft}}ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತಾದರೂ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಳತೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ಮೊಸಳೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಈ ಮೊಸಳೆಯ &quot;ಪ್ರತಿರೂಪ&quot;ವೊಂದನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.giveanaussieago.com.au/towns/Normanton.html |title=NORMANTON - ಹೋಮ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಎವರ್‌ ಷಾಟ್‌! |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110218231119/http://www.giveanaussieago.com.au/towns/Normanton.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/backyard/stories/s1020946.htm ಕ್ರಿಸ್‌ ದಿ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌, ನಾರ್ಮ್ಯಾಂಟನ್‌, ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-03-01 |archive-date=2007-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 8+ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು (28+ ಅಡಿ) ಉದ್ದದ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಇತರ ಅನೇಕ ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲದ ವರದಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆಯಾದರೂ,&lt;ref name=&quot;harvard&quot;&gt;[http://www.news.harvard.edu/gazette/2001/07.19/14-talltales.html ವಾರ್ಮ್‌, ಫಜಿ, ವಿಯರ್ಡ್‌, ಫನ್ನಿ: ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ(ಸ್‌) ಆಫ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸ್ಪಿನ್‌ ಸಮ್‌ ಟಾಲ್‌ ಟೇಲ್ಸ್‌], ಆಲ್ವಿನ್‌ ಪೊವೆಲ್‌, ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಗೆಜೆಟ್‌&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ng&quot;&gt;[http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಟೈಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |date=2007-06-25 }}; ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು&lt;/ref&gt; ಇವು ತೀರಾ ಅಸಂಭವ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

==ಹರಡಿಕೆ==
[[File:Leistenkrokodil.jpg|left|thumb|ಅಡಿಲೇಡ್‌ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೆಗೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ]]
[[File:Crocodile Crocodylus-porosus amk2.jpg|thumb|ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತಲೆ]]
ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂರು ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದ್ದು, ಅಗಲ ಮುಸುಡಿಯ ಮೊಸಳೆ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಉದ್ದಮೂತಿಯ ಮೊಸಳೆ ಉಳಿದೆರಡು ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last = Hiremath
 |first = K.G.
 |title = Recent advances in environmental science
 |publisher = Discovery Publishing House, 2003
 |isbn = 8171416799, 9788171416790}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಮೊಸಳೆಯು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ (7 ಮೀಟರು ಉದ್ದದ ಒಂದು ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ) ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಒಡಿಶಾ]]ದ ಭಿತರ್‌ಕನಿಕಾ ವನ್ಯಜೀವಿಕುಲ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅವು [[ಸುಂದರಬನ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಸುಂದರಬನಗಳ]] ಭಾರತೀಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಭಾಗಗಳಾದ್ಯಂತವೂ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗ, [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದ (ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ ([[:en:Northern Territory|Northern Territory]])) ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ) ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಹಸನಾಗಿ ವರ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಡಾರ್ವಿನ್‌ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುವಿಧದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ (ಅಡಿಲೇಡ್‌, ಮೇರಿ ಮತ್ತು ಡಾಲಿ ನದಿಗಳು, ಅವುಗಳ ಪಕ್ಕದ ತುಂಡುತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ನದೀಮುಖಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು) ಈ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ (6 ಮೀಟರು +) ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು 100,000 ಮತ್ತು 200,000ದಷ್ಟು ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಷ್ಟರ ನಡುವೆ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬ್ರೂಮೆಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮಗ್ರ ಕರಾವಳಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದು, [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ರಾಕ್‌ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌‌ವರೆಗೆ ಅವುಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುವ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೊಸಳೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ನೆಗಳುಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯಿರುವುದರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ನೆಗಳು ನದಿಗಳು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅವೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ವಸ್ತುತಃ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕರಾವಳಿಯ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಹರವುಗಳೊಳಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ನದೀಮುಖಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅವು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಿಸ್‌‌ಮಾರ್ಕ್‌ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ, ಕಾಯ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು, ಅರು ದ್ವೀಪಗಳು, ಮಲುಕು ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಟಿಮೋರ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಇತರ ಅನೇಕ ದ್ವೀಪಗಳು, ಮತ್ತು ಟೋರೆಸ್‌ ಜಲಸಂಧಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಬಹುತೇಕ ದ್ವೀಪಗಳಾದ್ಯಂತವೂ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತಾದರೂ, ಅದರ ಬಹುಪಾಲು ಶ್ರೇಣಿಯು ಈಗ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದೆ. ಇಂಡೋಚೈನಾದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತಿಯು ಕಾಡುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡ್‌]], [[ಲಾವೋಸ್|ಲಾವೋಸ್‌]], [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯಶಃ [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ|ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌‌ನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯು ವಿಷಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದೆಯಾದರೂ, ಇರಾವ್ಯಾಡಿ ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲೊಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಸಮೂಹವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/24226179/ |title=Crocodile kills man in wildlife sanctuary - World news - World environment - msnbc.com |publisher=MSNBC |date=2008-04-20 |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102022610/http://www.msnbc.msn.com/id/24226179/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ ದೇಶವು ಈ ಜಾತಿಯ ಕಾಡುಪ್ರಭೇದದ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಈಗಲೂ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಇಂಡೋಚೈನಾ ವಲಯದ ಏಕೈಕ ದೇಶವಾಗಿರುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಮೆಕಾಂಗ್‌ ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ (1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅವು ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು) ಮತ್ತು ಇತರ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವಾದರೂ, ಇಂಡೋಚೈನಾದಲ್ಲಿನ ಈ ಜಾತಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು ಈಗ ಕರಾಳವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಹರಡಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ವಸಾಹತಿನ-ಪೂರ್ವದ ಸಂಖ್ಯಾಗಾತ್ರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದು.

[[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೋರ್ನಿಯೊ) ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿವೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತೀರಾ ಸಣ್ಣದೆನ್ನಬಹುದಾದ, ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯನೀಡಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌]]). ಸುಮಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ಜಾವಾ ವಲಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಈ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯೇನಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ (ಆದರೂ, ಸುಮಾತ್ರಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮೊಸಳೆಗಳು ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವರದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಅವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ). ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಮೊಸಳೆಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅತಿ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಬಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; [[ಸಾಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಸಾಲೊಮನ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಇವು ಒಂದು ಸಾಧಾರಣವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದರೆ, [[ವನುವಾಟು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ, ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಲಿರುವ ಸಮೂಹವಿದೆ (ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೇವಲ ಮೂರಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[ಪಲಾವು]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಆದರೆ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು (ಇದು ಮರಳುತ್ತಿರಬಹುದು) ಕಾಣಬಹುದು. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸೆಷೆಲ್ಸ್‌‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಮೊಸಳೆಗಳು ನೈಲ್‌ ಮೊಸಳೆಗಳ ಒಂದು ಸಮೂಹವೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವು ''ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌''  ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;ufl&quot; /&gt;

ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರಗಳವರೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಈ ಜಾತಿಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಾವು ಸ್ಥಳೀಕವಾಗಿಲ್ಲದ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಘಟನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಲೆದಾಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೊಸಳೆಗಳು ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯಾ, ಇವೋ ಜಿಮಾ, [[ಫಿಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡುಚಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಪಾನ್‌ನ ‌ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿಯೂ (ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ) ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 2008ರ ಅಂತ್ಯಭಾಗ/2009ರ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಫ್ರೇಸರ್‌ ದ್ವೀಪದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೈಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಕಾಡುಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಆ ಮೊಸಳೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ನೀರು ಬಹಳಷ್ಟು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮಾಡುವ ಮಳೆಯ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಉತ್ತರಭಾಗದದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಈ ಮೊಸಳೆಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವಲಸೆಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಾಲೋಚಿತ ತಾಪಮಾನ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೇಸರ್‌ ದ್ವೀಪ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅಚ್ಚರಿ ಮತ್ತು ಆಘಾತದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಹೊಸ ವರ್ತನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮಾಡುವ ಮಳೆಯ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ನಷ್ಟು ದೂರದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.

==ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನ==
[[File:Saltwater Crocodile on a river bank. in Australia.jpg|thumb|right|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕೊರೊಬೊರೀ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಮೈಕಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ.]]
ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ವಿಪರೀತಕಾವಿನ ಮಳೆಯ ಋತುವನ್ನು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ; ಶುಷ್ಕ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವು ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನದೀಮುಖಗಳಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹಳ ದೂರಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದೆಡೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಪರಸ್ಪರರೊಂದಿಗೆ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಶಕ್ತಿಯುತ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಿಹಿನೀರಿನ ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಳೆಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಿಸ್ತರಣಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಿರಿಯ ಮೊಸಳೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಗೆ ಅತಿ ಸಮೀಪವಿರುವ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಗರದೊಳಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಯ ವಿಸ್ತೃತ ಹರಡಿಕೆಯನ್ನು (ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವಿಕೆ) ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ (ಜಪಾನ್‌ನ ಸಮುದ್ರದಂಥದು) ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕ್ಲುಪ್ತವಾದ ಕ್ಷಣಕಾಲದ ರಭಸಗಳಲ್ಲಿ {{convert|15|to|18|mph|m/s}}ನಷ್ಟು ಈಜಬಲ್ಲವು, ಆದರೆ ಸಾಧಾರಣ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಾಗ {{convert|2|to|3|mph|m/s|1|abbr=on}}ನಷ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.

==ಆಹಾರಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆ==
[[File:Kakadu 2430.jpg|thumb|ಕಕಾಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ 'ಈಜು ನಿಷೇಧದ' ಸೂಚನಾ ಫಲಕ]]
ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಸಮಯಸಾಧಕತನದ ಒಂದು ಪರಮಾವಧಿಯ ಪರಭಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಅಥವಾ ಶುಷ್ಕ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಸಳೆಗಳ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ಅವು ದಾಳಿಮಾಡುವುದು ಚಿರಪರಿಚಿತ ಸಂಗತಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಎಳೆ ಹರೆಯದ ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವೇ ದಾಳಿಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಕೀಟಗಳು, ನೆಲೆಜಲವಾಸಿಗಳು, ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳು. ಮೊಸಳೆಯ ದೊಡ್ಡದಾದಷ್ಟೂ ಅದು ತನ್ನ ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಮಹತ್ತರವಾಗಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಟೆಯು ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಆಹಾರಕ್ರಮದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬರುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ತಿನ್ನಬಲ್ಲವು. ಅಂಥ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ: ಕೋತಿಗಳು, ಕಾಂಗರೂಗಳು, ಕಾಡು ಹಂದಿ, ಕಾಡುನಾಯಿಗಳು, ವರನಸ್‌ ಕುಲದ ದೊಡ್ಡ ಹಲ್ಲಿಗಳು, [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳು, ಸಾಕಿದ ಜಾನುವಾರು, ಮುದ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, [[ಮಾನವ|ಮಾನವರು]], ನೀರೆಮ್ಮೆ, [[ಕಾಡುಕೋಣ|ವನವೃಷಭ]]ಗಳು, ಬಾವಲಿಗಳು, ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಶಾರ್ಕ್‌‌‌‌ಗಳೂ ಸಹ ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;maneater&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;underwatertimes2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=84173256109 |title=ನೋ ಬುಲ್‌: ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಈಟ್ಸ್‌ ಶಾರ್ಕ್‌ |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719045545/http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=84173256109 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://photos1.blogger.com/blogger/7194/799/1600/Crocodile-shark.jpg ಶಾರ್ಕ್‌ ಒಂದನ್ನು ಮೊಸಳೆಯು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;crocattack&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F04%2Fwcroc104.xml |title=ಮದರ್ಸ್‌ ಟಗ್‌-ಆಫ್‌-ವಾರ್‌ ವಿತ್‌ ಚೈಲ್ಡ್‌-ಈಟಿಂಗ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029195100/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F04%2Fwcroc104.xml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಟನ್ನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುವ ಸಾಕಿದ ದನ, ಕುದುರೆಗಳು, ನೀರೆಮ್ಮೆ, ಮತ್ತು ವನವೃಷಭ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬೇಟೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಇವನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಲಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೇ ಅದು ಉಳಿದಿರುವಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣವು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಜಡಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸೋಮಾರಿಯಂತೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ದಿನದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲು ಕಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ದಾಳಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಾಗ, ಸ್ಫೋಟಕವೆಂಬಂಥ ವೇಗದ ಕ್ಷಣಕಾಲದ ರಭಸಗಳನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪ ಅಂತರಗಳನ್ನು ದಾಟುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಒಂದು ರೇಸಿನ ಕುದುರೆಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬಂಥ ಕಥೆಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ದಂತಕಥೆಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲ ಈ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಮುನ್ನೂಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವು ಸಂಯೋಜಿಸಬಲ್ಲಂಥ ನೀರಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿವೆ.

ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ದಾಳಿಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯು ನೀರಿನ ಅಂಚಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬರಲಿ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಮರಳಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಹಾನ್‌ ಬಲವು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮೊಸಳೆಯು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹತ್ತರವಾದ ದವಡೆಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಲೇ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮೊಸಳೆಯು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿ ಸಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನೀರೆಮ್ಮೆಯೊಂದನ್ನು ಒಂದು ನದಿಯೊಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಿರುವ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ-ಬೆಳೆದ ಕಾಡೆತ್ತಿನ ತಲೆಬುರುಡೆಯನ್ನು ತನ್ನ ದವಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ಪುಡಿಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸಿರುವ ಇದರ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯ ಕೌಶಲವು &quot;ಸಾವಿನ ಉರುಳಾಟ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಪ್ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಗಬಕ್ಕನೇ ಹಾರಿ ಇದು ಥಟ್ಟನೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸುರಳಿ ಸುತ್ತಿದಂತೆ ಸುತ್ತಿ ಉರುಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿರುವ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪ್ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಕಾರ್ಯವು ಸರಾಗವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸತ್ತ ನಂತರ ಅವನ್ನು ಹರಿದು ಚಿಂದಿಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಈ &quot;ಸಾವಿನ ಉರುಳಾಟ&quot;ದ ತಂತ್ರವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಮೊಸಳೆ ಸೂಚಕ ಹಲ್ಲಿಗಳು, ಪರಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಪರಭಕ್ಷಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಎಳೆಯವಯಸ್ಸಿನ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಬೇಟೆಯಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳಬಹುದು. ಎಳೆ ಹರೆಯದ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕೂಡಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳಿಗೆ ಬೇಟೆಯಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳಬಹುದಾದರೂ, ಇದು ಅಪರೂಪವೆನಿಕೊಂಡಿದೆ.

=== ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ===
ಡಾ. ಆಡಂ ಬ್ರಿಟನ್‌&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://crocodilian.com/big-gecko |title=ಬಿಗ್‌ ಗೆಕೊ |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810023555/http://crocodilian.com/big-gecko/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸಂಶೋಧಕನು ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕೂಗುವಿಕೆಗಳ&lt;ref&gt;[http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/croccomm.html &quot;ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಟಾಕ್‌&quot;]&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಅವನು ಸಂಕಲಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಗಳ ವರ್ತನೆಗಳಿಗೂ ಅವನು ಈ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮಿದುಳುಗಳ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಿದುಳುಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಣ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ (ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯಲ್ಲಿ ಶರೀರ ತೂಕದ 0.05%ನಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ), ಅತ್ಯಂತ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಮಾಡಿಸಿದರೂ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳನ್ನು ಅವು ಕಲಿಯಬಲ್ಲವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ನಿಲುವಾಗಿದೆ. ಮೊಸಳೆಯ ಕೂಗುವಿಕೆಗಳು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಆಳವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುವುದರ ಸುಳುಹನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಇಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಅವು ಕಲಿಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಋತುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬದಲಾಗುವ ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯ ವಲಸೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಜಾಡುಹಿಡಿಯುವ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಅವು ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

==ಮಾನವರ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳು==
ದಾಳಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ದಾಳಿಗಳು ವರದಿಯಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&amp;issn=1080-6032&amp;volume=016&amp;issue=03&amp;page=0143 |title=ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್‌ ಇನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ: ಆನ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಇನ್ಸಿಡೆನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಪೆಥಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ರಾಕಡಿಲಿಯನ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಜನರಲ್‌ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2006-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405083720/http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&amp;issn=1080-6032&amp;volume=016&amp;issue=03&amp;page=0143 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ವನ್ಯಜೀವಿಕುಲ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಪಾಯದ ತಾಣಗಳೆನಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ತುಂಡುತೊರೆಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ತೀರಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಯಿರುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ದಾಳಿಗಳ ಮಟ್ಟವು ತಗ್ಗಿರಬಹುದು. ಆರ್ನ್‌ಹೆಮ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಡದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.{{Citation needed|date=July 2010}} ಬೋರ್ನಿಯೊ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/04/25/asia/AS-GEN-Malaysia-Crocodile-Attacks.php |title=Search - Global Edition - The New York Times |publisher=International Herald Tribune |date=2009-03-29 |accessdate=2010-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070429022201/http://www.iht.com/articles/ap/2007/04/25/asia/AS-GEN-Malaysia-Crocodile-Attacks.php|archivedate=2007-04-29}}&lt;/ref&gt; ಸುಮಾತ್ರಾ,&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1581715/Woman-saves-daughter-from-crocodile.html ''Telegraph.co.uk''  &quot;ವುಮನ್‌ ಸೇವ್ಸ್‌ ಡಾಟರ್‌ ಫ್ರಂ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌&quot;]&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಪೂರ್ವಭಾಗ (ಅಂಡಮಾನ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ),&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kalingatimes.com/orissa_news/news2/20080505_Two_injured_in_crocodile_attack.htm |title=''ಕಳಿಂಗ ಟೈಮ್ಸ್‌''  &quot;ಟೂ ಇಂಜೂರ್ಡ್‌ ಇನ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್‌&quot; |access-date=2011-03-01 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607221308/http://www.kalingatimes.com/orissa_news/news2/20080505_Two_injured_in_crocodile_attack.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://today.msnbc.msn.com/id/37003327/ |title=''MSNBC ಇಂದು''  &quot;ಕ್ರಾಕ್‌ ಕಿಲ್ಸ್‌ ವುಮನ್‌ 4 ಇಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಹರ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌'ಸ್‌ ಡೆತ್‌&quot; |access-date=2011-03-01 |archive-date=2010-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809230828/http://today.msnbc.msn.com/id/37003327/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದಾಳಿಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆಯಾದರೂ ಅದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/04/20/asia/AS-GEN-Myanmar-Crocodile.php |title=Search - Global Edition - The New York Times |publisher=International Herald Tribune |date=2009-03-29 |accessdate=2010-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517023623/http://www.iht.com/articles/ap/2008/04/20/asia/AS-GEN-Myanmar-Crocodile.php|archivedate=2008-05-17}}&lt;/ref&gt;

1945ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 19ರಂದು, ರಾಮ್ರೀ ದ್ವೀಪದ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಯರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ 400 ಮಂದಿ ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಾಗ ತೂರಿಕೊಂಡ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನಿಕರು ಸುತ್ತುವರೆದಾಗ, ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಇದು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು.
ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://iberianature.com/wildworld/tag/massacre-by-crocodiles-on-ramree-island/ |title=Massacre by Crocodiles on Ramree Island - Wild world - Nature, conservation and wildlife holidays |publisher=Iberianature.com |date=1945-02-19 |accessdate=2010-08-18}}&lt;/ref&gt; &quot;ದಿ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಡಿಸಾಸ್ಟರ್‌ ಸಫರ್ಡ್‌ ಫ್ರಂ ಅನಿಮಲ್ಸ್‌&quot; ಎಂಬ ತಲೆಬರಹದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮ್ರೀ ಮೊಸಳೆ ದಾಳಿಗಳು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
*ಮೊಸಳೆಯ ದಾಳಿ

==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು==
{{reflist|colwidth=30em}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
* {{IUCN2006|assessors=Crocodile Specialist Group|year=1996|id=5668|title=Crocodylus porosus|downloaded=9 May 2006}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Commons category|Crocodylus porosus}}
*[http://www.nit.com.au/travel/story.aspx?id=3696 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೊಸಳೆ ದಾಳಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623064651/http://www.nit.com.au/travel/story.aspx?id=3696 |date=2006-06-23 }}
*[http://www.australianextremes.com ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು: ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915233232/http://australianextremes.com/ |date=2017-09-15 }}
*[https://web.archive.org/web/20121028145430/http://ozmagic.homestead.com/AustralianSaltwaterCrocodiles.html ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದಾಳಿಯ ಕಡತ]
*ಡಾ.ಬ್ರಿಟನ್‌ರವರ [http://www.crocodilian.com crocodilian.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708204615/http://www.crocodilian.com/ |date=2011-07-08 }} ತಾಣದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ [http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/abritton.html ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಕಾಲ್ಸ್‌]
*ಓಡುವ-ಹಲ್ಲಿಯ ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವ ಡಾ. ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ [http://dml.cmnh.org/2001May/msg00788.html ಚರ್ಚೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120102606/http://dml.cmnh.org/2001May/msg00788.html |date=2011-11-20 }}

{{Crocodilia|C.}}
{{Crocs}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರಾಕಡೈಲಿಡೇ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಡಲಿನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರೂನೇ ದೇಶದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಲೇಷಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬರ್ಮಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಥೈಲೆಂಡ್‌ನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಯುರೇಷಿಯಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>lv9u5v37vqz1fadajd2frgdna0dsbww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28249</id>
    <revision>
      <id>1428724</id>
      <parentid>1379367</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="194679" sha1="nuvt9rbcz0smdnnxyy8k3y4wgbzo7f8" xml:space="preserve">{{Dablink|This article is about the book. For other uses, see information about [[Harry Potter and the Philosopher's Stone (film)|the film]] and [[Harry Potter and the Philosopher's Stone (video game)|video game]].}}
{{italic title}} 
{{HPBooks
 | Image = [[File:Harry Potter and the Philosopher's Stone.jpg|200px]]
 | Name = Harry Potter and the Philosopher's Stone
 | Illustrator = [[Thomas Taylor (artist)|Thomas Taylor]] (UK)&lt;br /&gt;[[Mary GrandPré]] (US)
 | Release date =30 June 1997 (UK)&lt;br /&gt;1 September 1998 (US)
 | Number in series = One
 | Sales = Unknown
 | Page Count =223 (UK) &lt;br /&gt;309 (US)
 | Story timeline = 31 October 1981&lt;br /&gt; 22 June 1991–5 June 1992
 | isbn = 0747532699
 | Followed by = ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್]]''
 | Chapter Count = 17
 }}
'''''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್‌'' '''   ಜೆ.ಕೆ. ರೋಲಿಂಗ್ ಬರೆದ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಎಂಬ ಬಾಲ ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಕಥೆಯಿರುವ ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್|ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌]]''  ಸರಣಿಯ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಯು ಹೇಗೆ ತಾನೊಬ್ಬ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗ್ವರ್ಟ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ವಿಚ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಅಂಡ್ ವಿಜಾರ್ಡ್ರಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಗೆಳೆಯರ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ತಾನು ಒಂದು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಯರನ್ನು ಕೊಂದ ಕೆಟ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕ ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌ನ ಮತ್ತೆ ಬರುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದರ ಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ೩೦&amp;nbsp;ಜೂನ್ ೧೯೯೭ ರಂದು ಲಂಡನ್ನಿನ ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರಿ ಪ್ರಕಾಶನವು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಮತ್ತು ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕೊಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್‌ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಾರಲು '''''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಅಂಡ್ ದ ಸೋರ್ಸರರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್‌'' '''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಯು.ಕೆ.ಯ ಮಕ್ಕಳು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಹೆಚ್ಚಾನೆಚ್ಚು ಎಲ್ಲಾ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯು.ಎಸ್.ಎ ನಲ್ಲಿನ ಇತರೆ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌''  ಬೆಸ್ಟ್ ಸೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಫಿಕ್ಶನ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೯ ರಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ೧೯೯೯ ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ರ ಪೂರ್ತಿ ವರ್ಷ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯತು. ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನಾಗಿಯೂ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಪುಸ್ತಕದ ಪರವಾಗಿದ್ದು, ರೋಲಿಂಗ್‌ರ ಕಲ್ಪನಾ ಪ್ರತಿಭೆ, ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ, ಸರಳ, ನೇರವಾದ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಜಾಣ್ಮೆಯ ಕಥಾ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲವರು ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಅವಸರದಲ್ಲಿ ಬರೆದಂತಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. ಅವರ ಬರಹವನ್ನು ರೋಲಿಂಗ್‌ರ ಪ್ರೀತಿಯ ಲೇಖಕಿಯಾದ ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್‌ರ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಬರುವ ಮೊದಲು ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ರೊವಾಲ್ಡ್ ದಹಲ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್‌ನ ಲೇಖಕ ಹೋಮರ್‌ನ ಬರಹದ ಶೈಲಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಈ ಪುಸ್ತಕ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರಾದರೂ, ಇತರರು ಅದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಪುಸ್ತಕವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಮತ್ತು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌''  ಸರಣಿಯ ಉಳಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಟೀಕೆ ಮಾಡಿವೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಭಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಕೂಡಾ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆ ಪುಸ್ತಕಗಳು  ಮಂತ್ರವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ವಿಮರ್ಶಕರು ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ದೃಷ್ಠಿಕೋನಗಳನ್ನು ದೃಷ್ಠಾಂತವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮ-ಬಲಿದಾನದ ಶಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬಂತ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದಿನ ಪುಸ್ತಕಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಜಾಗತೀಕವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕತೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸರಣಿಯನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮ|ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[wikt:object lesson|ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಾಠ]]ಗಳಿಗೆ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

==ಸಾರಾಂಶ==
===ಕಥಾವಸ್ತು===

ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕ ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌ ಹ್ಯಾರಿಯ ಪಾಲಕರನ್ನು ಕೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನೂ ಸಹಾ ಕೊಲ್ಲುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸೋತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಚ್ಚರಿಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಇಡೀ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಲೋಕ ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌ನ ಸೋಲನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಡಂಬಲ್‌ಡೋರ್‌, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗೊನೆಗಲ್‌ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್‌ ಮೂವರು ಈ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅನಾಥ ಬಾಲಕನನ್ನು ಆತನ ಮಗಲ್‌ (ಮಾಂತ್ರಿಕ-ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅಪರಿಚಿತರಾದ) ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪರಾದ ವರ್ನನ್‌ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ಯೂನಿಯಾ ಡರ್ಸ್‌ಲೇ ಅವರ ಮನೆಯ ಬಳಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ, ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗನಾದ ಡಡ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಹ್ಯಾರಿಯ ಹನ್ನೊಂದನೇ ವರ್ಷದ ಜನ್ಮದಿನದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು, ಅವನ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಸರಣಿ ಪತ್ರಗಳು ಬರತೊಡಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ವರ್ನನ್‌ ಅವುಗಳನ್ನು ಹ್ಯಾರಿ ಓದುವ ಮೊದಲೇ ಹರಿದು, ಸುಟ್ಟು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮಿತಿಮೀರಿ ಪತ್ರಗಳು ಬರತೊಡಗಿದಾಗ ಆತ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಒಂದು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಉಳಿದಿರುವಾಗ, ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್‌ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಮುರಿದು ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಡರ್ಸ್‌ಲೀ ಕುಟುಂಬದವರು ಹೇಳದೇ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುವ ಸತ್ಯವೊಂದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅದು: ಹ್ಯಾರಿ ಒಬ್ಬ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಆತನನ್ನು ಹಾಗ್ವರ್ಟ್ಸ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್‌ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಡಯಾಗಾನ್ ಆ‍ಯ್‌ಲೆ ಎಂಬ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಮಾಯಾಜಾಲದಿಂದ ಅಡಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪೇಟೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೋದಾಗ ಹ್ಯಾರಿಗೆ ತಾನು ಮಂತ್ರವಾದಿಗಳ ನಡುವೆ ಎಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಅವನನ್ನು &quot;the boy who lived&quot; ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಆತ, ತಾನು ಶ್ರೀಮಂತನೆಂದೂ, ತನ್ನ ಪಾಲಕರು ತನಗಾಗಿ ಗ್ರಿಂಗಾಟ್ಸ್ ವಿಜಾರ್ಡಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಣ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆಂದೂ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್‌ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆತ ಹಾಗ್ವರ್ಟ್ಸ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತಿತರ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಆತ ಅಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಂತ್ರದಂಡದ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ, ಆತನಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದುವಂತಹ ದಂಡವು ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌ನ ಮಂತ್ರದಂಡದ ಅವಳಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಮಂತ್ರದಂಡಗಳು ಒಂದೇ [[ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿ|ಫೀನಿಕ್ಸ್‌]] ಹಕ್ಕಿಯ ಪುಕ್ಕದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್‌, US ಆವೃತ್ತಿ, ಪುಟ ೮೫&lt;/ref&gt;

ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಹ್ಯಾರಿ ಡರ್ಸ್‌ಲೀ ಕುಟುಂಬ ಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹಾಗ್ವರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಫ್ರೆಸ್‌ ಹಿಡಿಯಲು ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕ್ರಾಸ್ ರೈಲ್ವೇ ಸ್ಟೇಶನ್ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆತ ವೀಸ್ಲೇ‌ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಅವನಿಗೆ ಮಾಯಾಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ದಾಟಿ ರೈಲು ಹತ್ತಬೇಕಾದ ಪ್ಲ್ಯಾ‌ಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ೯¾ ಗೆ ಹೋಗುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಗೆ ರಾನ್‌‌ ವೀಸ್ಲೇ‌ಯೊಡನೆ ಗೆಳೆತನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ ಗ್ರಿಂಗಾಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ದರೋಡೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಎಂದು ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದ ಡ್ರ್ಯಾಕೋ ಮಾಲ್‌ಫೋಯ್‌, ತನ್ನ ಸಂಗಡಿಗರಾದ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಕ್ರ್ಯಾಬೆ ಮತ್ತು ಗ್ರೆಗರಿ ಗಾಯ್ಲ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದವನು ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹ್ಯಾರಿಗ ಡ್ರ್ಯಾಕೋ‌ನ ಸೊಕ್ಕು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಶಾಲೆಯ ಗ್ರೇಟ್ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಮಹಾಭೋಜನದ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹೌಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವ ಟೊಪ್ಪಿಯ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹ್ಯಾರಿಯ ಸರದಿ ಬಂದಾಗ, ಟೊಪ್ಪಿಯು ಈತ ಸ್ಲಿದರಿನ್‌ಗೆ ಸೇರಬಹುದೇ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆಗ ಹ್ಯಾರಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಗ ಟೊಪ್ಪಿಯು ಆತನನ್ನು ವೀಸ್ಲೇ‌ಗಳಿರುವ ಗ್ರಿಫಿಂಡರ್‌‌ ಹೌಸ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಹ್ಯಾರಿ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸ್ನೇಪ್‌ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌ ಮಾಡಿಹೋಗಿದ್ದ ಗುರುತಿನಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಯಾನಕವಾದ ಮೊದಲ ಪೋಷನ್‌‍ (ವಿಷೌಷಧ) ಪಾಠವನ್ನು ಸ್ನೇಪ್‌ನ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ನಂತರ‌, ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ರಾನ್‌‌ ಇಬ್ಬರೂ ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆತ ಫಾರ್ಬಿಡ್ಡನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ (ನಿಷೇಧಿತ ಕಾಡು)ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಗ್ರಿಂಗಾಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದರೋಡೆ ಯತ್ನವು ಹ್ಯಾರಿ ಹಣ ತೆಗೆದ ದಿನವೇ ಆಯಿತು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್‌ ಆ ಮೊದಲು ಹುಡುಕಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೀಲವನ್ನು ಆ ಚಾವಣಿಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ್ದನ್ನು ಹ್ಯಾರಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೊದಲ ಪೊರಕೆ-ಹಾರಾಟದ ಪಾಠದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೇವಿಲ್ಲೆ ಲಾಂಗ್‌ಬಾಟಮ್‌ ಮಣಿಕಟ್ಟಿಗೆ ಪೆಟ್ಟುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಡ್ರ್ಯಾಕೋ ಮರೆಗುಳಿಯಂತಿರುವ ನೇವಿಲ್ಲೆಯ ರಿಮೆಂಬರ್‌ಆಲ್ ಚೆಂಡನ್ನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹ್ಯಾರಿ ತನ್ನ ಪೊರಕೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಹಾರಿ ಆ ರಿಮೆಂಬರ್‌ಆಲ್ ಚೆಂಡನ್ನು ಇನ್ನೇನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಲಿದ್ದಾಗ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗೊನೆಗಲ್‌ ಆತನನ್ನು ಗ್ರಿಫಿಂಡರ್‌‌ ಕಿಡ್ಡಿಚ್‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಸೀಕರ್ (ಹುಡುಕುವವನು) ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.&lt;ref&gt;ಈ ಘಟನೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವದರಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ; ನೋಡಿ{{cite book|last=Rowling|first=J.K.|title=Harry Potter and the Philosopher's Stone|publisher=Bloomsbury|year=1997|pages=109–113|isbn=0747532745}}&lt;/ref&gt;

ಡ್ರಾಕೊ ಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ ರೊನ್‌ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಇವರು ನೆವಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಬೊಸ್ಸಿ ಹರ್ಮೊಯಿನ್‌ ಗ್ರೆಂಗರ್‌ ಇವರನ್ನು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾದ ನಂತರ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವೊಂದರ ಚಾವಣಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ತಲೆಯ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ನಾಯಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಭಯವಾಗಿ ಅವಸರದಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹರ್ಮೊನಿಯನ್‌ ಆ ನಾಯಿಯು ಉಪಾಯದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಹ್ಯಾರಿಯು ಮಾನ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ ಸಾಮಾನು ತುಂಬುವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್‌ನನ್ನು ಗ್ರಿಂಗಾಟ್‌ನಿಂದ ಹುಡುಕಿ ತರಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಹಾರ್ಮೊನಿಯನ್‌ಳನ್ನು ರಾನ್‌ ಅವಳ ಅಜಾಗರೂಕ ಜಾಣ್ಮೆಗಾಗಿ ವಿಮರ್ಷೆಗೊಳಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಅವಳು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶೌಚಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಾ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಫ್ರೋಫೆಸರ್‌ ಕ್ವಿರಿಲ್‌  ಸಂತೋಷವು ದುರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಂತೋಷ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಶಾಚಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಾರ್ಮೊಯಿನ್‌ಗಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಹ್ಯಾರಿ ತನ್ನ ತೆಳುಕೋಲಿನ ಹೊಳ್ಳೆಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದಾಗ, ಸಂತೋಷವನ್ನು ತನ್ನ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಅಮುಕಲು ರಾನ್‌ ದೆವ್ವದಂತೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಹಲವಾರು ಫ್ರೊಫೆಸರುಗಳು ಆಗಮಿಸಿ ಜಗಳ ಕಾಯ್ದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬೈಯ್ಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹರ್ಮಿಯಾನ್‌  ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಹುಡುಗರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತೆಯಾದಳು.

ಹ್ಯಾರಿಯ ಕುತರ್ತ ಪಂದ್ಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲ ಸಂಜೆ ಸ್ನೆಪ್‌‌, ಮೂರು ತಲೆಯ ನಾಯಿಯು ಅವನ ಕಾಲಿಗೆ ಕಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದಾದ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಫಿಲ್ಚ್ಚ್‌ನಿಂದ ಔಷದೋಪಚಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಟದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಯ ಪೊರಕೆ ಕುದುರೆಯು ಆತನ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಆತನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು,ಹ್ಯಾರಿಯು ಗೊಣಗಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಹಾರ್ಮೊಯಿನ್‌ ಗಮನಿಸಿದಳು. ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಅತ್ತಕಡೆ ಹೋಗುವ ರಭಸದಲ್ಲಿ ಫ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಕ್ವಿರೆಲ್‌ ನಿಂತಿರುವಾಗ ಆತನಿಗೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ಆತನ್ನು ದೂಡಿಕೊಂಡು ಹೋದಳು ಮತ್ತು ದಿಢಿರನೆ ಸ್ನಾಪ್‌ನ ನಿಲುವಂಗಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಹ್ಯಾರಿ ತನ್ನ ಪೊರಕೆ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಪುನಃ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಬುಗುರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಗ್ರೆಫೈಂಡರ್‌ನ ಆಟವನ್ನು ಗೆದ್ದನು. ಆದರೆ ಹಾಗ್ರಿಡ್‌ ಸ್ನೆಪ್‌ ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಬಂದ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ದನಾಗಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಮೂರು ತಲೆಯ ನಾಯಿಯನ್ನು ತಂದಿರುವುದಾಗಿ ವಿಷಯವನ್ನು ಜಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಮೊಸ್ಟರ್‌ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ ಅದು ಫ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಡಂಬ್ಲೆಡೊರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಕೆಲವರು ಅದು ನಿಕೊಲಸ್‌ ಪ್ಲೆಮೆಲ್‌ಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ್ದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.

ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಲೆ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ನಲ್ಲಿ  ಹಾಗ್ವಾರ್ಡ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಅನಾಮಧೇಯವಾದ ಪಾಲಕರು ಉಳಿದುಕೊಂಡು  ಅದೃಶ್ಯ ಪರದೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.  ಹ್ಯಾರಿಯು ಆ ಪರದೆಯನ್ನು, ಮಾಟಗಾರ ಪುಸ್ತಕವು ಮಾಡಿದ ಕೀರಲು ದ್ವನಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಾಯಾ ಕನ್ನಡಿಯಿರುವ ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಬಿದ್ದ ನಂತರ ಸ್ನೆಪ್‌ ಮತ್ತು ಪಿಲ್ಚ್‌ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು  ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ನಿಗೂಢವಾದ ಪ್ಲಾಮೆಲ್‌ನ ಬಗೆಗಿನ ವಿಷಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ ಆ ಕನ್ನಡಿಯು ಹ್ಯಾರಿಗೆ ತನ್ನ ಅನಾಮಧೇಯ ಪಾಲಕರನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹ್ಯಾರಿ ಆ ಕನ್ನಡಿಯ ಮೋಡಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೋಫೆಸರ್‌ ಡಂಬ್ಲೆಡೊರ್‌ನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಅದು ನೊಡುಗರು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನಿರಾಶರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಳಿದ ಹುಡುಗರು ಮುಂದಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದ ನಂತರ ಡಾರ್ಕೊ ನೆವಿಲ್‌ ಮೇಲೆ ಹುಚ್ಚು ಹುಚ್ಚಾಗಿ ಆಟಗಳನ್ನು ಹೇರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿಯು ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ನೆವಿಲ್‌ನ ಜೋತೆ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಾನೆ. ಸಂಗ್ರಹಯೋಗ್ಯ ಪತ್ರಗಳು ಸಿಹಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೆರಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ಲೆಮೆಲ್‌ ಒಬ್ಬ [[ರಸವಿದ್ಯೆ|ರಸವಾದಿ]]ಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹರ್ಮೊಯಿನ್‌ ಬಹುಬೇಗನೆ ಇವನೊಬ್ಬ ೬೬೫ ವರ್ಷಗಳ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದು ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೊನ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಸ್ಪರ್ಷಮಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ನಿಷೇಧಿತ ಕಾಡುಗಳ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನೆಪ್‌ ಕಳ್ಳದಂದೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಹ್ಯಾರಿಯು ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ.ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕದ್ದು ಸಂಭಾಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸ್ವರವನ್ನು ಅರ್ದಂಬರ್ಧ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಆ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಕ್ವಿರೆಲ್‌ನನ್ನು ಸ್ನೆಪ್‌ ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಕ್ವಿರೆಲ್‌ನನ್ನು ಮೂರು ತಲೆಯ ನಾಯಿಯನ್ನು ಸಂಬಾಳಿಸುವ ಯಾವುದಾದರೂ ಮಾರ್ಗವು ಗೊತ್ತಿದೆಯೋ, ನಿನು ಯಾರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರುವೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡು ಎಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನೆಪ್‌ ಆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕಳ್ಳಲು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಕ್ವಿರೆಲ್‌ನನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ.

ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್ ಒಂದು ಮರಿ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಅನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಮೂವರು ಗೆಳೆಯರು ಸಂಶೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಬೆಳೆಸುವಿಕೆಯು ವಿಜಾರ್ಡ್ ನೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಶದಿಂದ ಇದನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಣವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಘಂಟೆಯನ್ನು ಬಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ತೊಂದರೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಡ್ರ್ಯಾಕೋ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ನೇವಿಲ್ಲೆಯು ಅವರಿಗೆ ಡ್ರ್ಯಾಕೋನ ಈ ಉದ್ಧಟತನದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ರಾನ್‌‌ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ನಿಂದ ಘಾಸಿಗೊಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಹರ್ಮಿಯೋನ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ ಅನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಬಲ್ಲ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ, ಹ್ಯಾರಿ, ಹರ್ಮಿಯೋನೆ, ಡ್ರ್ಯಾಕೋ ಮತ್ತು ನೇವಿಲ್ಲೆ ಇವರುಗಳು ಫಾರ್ಬಿಡ್ಡನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ-ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಯುನಿಕಾರ್ನ್‌ (ಒಂದು ಕೊಂಬನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಣಿ) ಅನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಡ್ರ್ಯಾಕೋ ರಕ್ತದ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ತು ಬಿದ್ದ ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಅನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ತೊಗಲಿನ (ಚರ್ಮದ) ಮುಸುಕನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಆಕೃತಿಯು ಪ್ರಾಣಿಯ ಶವದ ಮೇಲೆ ಎರಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡ್ರ್ಯಾಕೋ ಅದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಾರುತ್ತಾನೆ. ತೊಗಲಿನ ಮುಸುಕನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಆಕೃತಿಯು ಗಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇಹದೆಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಪಾರ ನೋವಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹೊರಗುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ  ಹ್ಯಾರಿಯೆಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬಂದ ನಂತರ,  ತೊಗಲಿನ ಮುಸುಕನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಆಕೃತಿಯು ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸೆಂಟಾರ್ (ನರಾಶ್ವ), ಫೈರೆಂಝ್ ಅವನಿಗೆ ವಾಪಸು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಸವಾರಿಗೆ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಪ್ರಾಣಿಯ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯುವಿಕೆಯು ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಘಾಸಿಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಇರಿಸುತ್ತದೆ (ಯಾವುದೇ ಇತರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸದ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥ) ಎಂಬುದಾಗಿ ಸೆಂಟಾರ್ ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್‌‌‌ನಿಂದ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಸಂಜೀವಿನಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ  ಸಂಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯುನಿಕಾರ್ನ್‌ನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ  ಫೈರೆಂಝ್  ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ತಿರುಗಿ ಬರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾರಿ ತನ್ನ ಶೀಟ್‌ನ ಕೆಳಗಡೆಯಿಂದ ಯಾರೋ ಅದೃಶ್ಯವಾಗುವ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಅವಧಿಯ-ಕೊನೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ನಂತರ ವಿಶ್ರಾಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್‌ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ನ ಮೊಟ್ಟೆಯಂತೆಯೇ ಕಂಡುಬರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕಂಡು ಹ್ಯಾರಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತೊಗಲಿನ ಮುಸುಕನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಅಪಚರಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನೀಡಿದನೆಂದು ಗೇಮ್‌ಕೀಪರ್‌ನು (ಬೇಟೆ ಕಾವಲುಗಾರ) ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅವನಿಗೆ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಮೂರು-ತಲೆಗಳುಳ್ಳ ನಾಯಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಿಡಿಯುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿದನು, ಅದಕ್ಕೆ ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್‌ನು ಅದು ತುಂಬಾ ಸುಲಭದ ಸಂಗತಿಯೆಂಬುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ - ಆ ನಾಯಿಯು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಿದ್ದೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.  ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್‌‌‌ನ ರಕ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಹ್ಯಾರಿಯು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಡಂಬಲ್‌ಡೋರ್‌ಗೆ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಮಾಲೋಚನೆಗೆ ಹೋದನೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಅವನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ನೇಪ್ ಡಂಬಲ್‌ಡೋರ್‌ ಅನ್ನು ಹೊರಗೆ ಕರೆತರುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಸ್ಟೋನ್ ಅನ್ನು ಕದಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹ್ಯಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಅದೃಶ್ಯವಾಗುವ ಗಡಿಯಾರದಿಂದ ಆವೃತನಾದ ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಗೆಳೆಯರು ಮೂರು-ತಲೆಗಳುಳ್ಳ ನಾಯಿಯ ಕೋಣೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಯು ಒಂದು ಕೊಳಲನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ನಿದ್ದೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಟ್ರ್ಯಾಪ್-ಬಾಗಿಲನ್ನು ಎತ್ತಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಗಂಡಾಂತರಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನೇ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ಎಲ್ಲ ಗಂಡಾಂತರಗಳೂ ಆ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಬಳಿಯಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೌಶಲವನ್ನು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪಾಯವು ರಾನ್ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನೇ ತ್ಯಾಗಮಾಡುವ ಹಂತದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಇರುವ ಹ್ಯಾರಿಯು ಸ್ನೇಪ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ವಿರೆಲ್ ಅನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಹರ್ಮೋಯಿನ್ ಅನ್ನು ಶೌಚಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ತಾನು ನಿರಾತಂಕದಿಂದ ಇದ್ದೇನೆ, ಮತ್ತು ಅವನು ಮೊದಲ ಕಿಡ್ಡಿಚ್‌ ಪಂದ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ ಆದರೆ ಹರ್ಮೋಯಿನ್‌ನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕ್ವಿರೆಲ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನೇಪ್‌ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಕ್ವಿರೆಲ್ ಅನ್ನು ಸಂಶಯಿಸಿತು. ಕ್ವಿರೆಲ್ ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌‌ರ ಆಜ್ಞಾವರ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು, ಗ್ರಿಂಗಾಟ್ಸ್‌ರಿಂದ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್‌‌ ಅನ್ನು ಕದಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ, ತಮ್ಮ ಯಶಸ್ಸಿನ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತನ್ನ ಮಾಲಿಕನಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದೇ ಒಂದು ವಸ್ತುವೆಂದರೆ ಮಿರರ್ ಆಫ್ ಎರಿಸ್ಡ್, ಮತ್ತು ಕ್ವಿರೆಲ್ ‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಟೋನ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಕುರುಹುಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌‌ನ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ, ಕ್ವಿರೆಲ್  ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಬಲವಂತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೋನ್ ತನ್ನ ಜೇಬಿನೊಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತನ್ನ ಅನುಭೂತಿಗೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.  ಕ್ವಿರೆಲ್ ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌‌ನ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ರುಮಾಲನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾನೆ. ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌/ಕ್ವಿರೆಲ್ ಹ್ಯಾರಿಯಿಂದ ಸ್ಟೋನ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮುಟ್ಟುವಿಕೆಯೂ ಕೂಡ ಕ್ವಿರೆಲ್‌ನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.   ಹಲವಾರು ಹೋರಾಟಗಳ ನಂತರ ಹ್ಯಾರಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

ಅವನು ಶಾಲೆಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಡಂಬಲ್‌ಡೋರ್‌ ಅವನಿಗೆ ಅವನ ತಾಯಿಯು ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಬದುಕುಳಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಹೊರಗೆಡವುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌ ಅಂತಹ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಪ್ರೇಮದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌ ಕ್ವಿರೆಲ್ ಅನ್ನು ಸಾಯುವುದಕ್ಕೆ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಇತರ ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ವಾಪಸಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.   ಕನ್ನಡಿಯು ವೋಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌/ಕ್ವಿರೆಲ್ ಇವರುಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಜೀವನಿಯನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದನ್ನು  ಡಂಬಲ್‌ಡೋರ್‌ ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಕಂಡಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್‌‌ ಅನ್ನು ''ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ''  ಆಶಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಹ್ಯಾರಿಯು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟೋನ್ ಅನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಅದನು ''ನೋಡು'' ವುದಕ್ಕೆ ಬಯಸಿದನು ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಟೋನ್ ಈಗ ನಾಶಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಹ್ಯಾರಿಯು ಬೇಸಗೆಯ ರಜೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಡರ್ಸ್‌ಲೀ ಕುಟುಂಬದವರಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹಾಗ್ವರ್ಟ್ಸ್‌‌ನ ಹೊರಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ-ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಐಂದ್ರಜಾಲಿಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಅವರಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತಾನೆ.

&lt;div style=&quot;background:#66fcfc;border:solid 1px silver&quot;&gt;
ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಹ್ಯಾರಿ ೧೧ ವರ್ಷದ ಹುಡುಗನಾಗಿ ತಯಾರಾದ. ಡರ್ಸಲೇ ಕುಟುಂಬದವರು ಹ್ಯಾರಿಯ ಪೋಷಕರ ಸತ್ಯಾಂಶವನ್ನು ಆತನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದರು.  ಆದರೆ ರೂಬಿಯಸ್ ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್‌ ಮೂಲಕ ಈ ಸತ್ಯವು ಬಹಿರಂಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾರಿಯು ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತು ಆತನನ್ನು ಹಾಗ್ವರ್ಟ್ಸ್‌ ಶಾಲೆಗೆ ಶರತ್ಕಾಲದ ಅವಧಿಗಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹ್ಯಾರಿಯು ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನಿಂದ ಟ್ರೈನ್ ಹಿಡಿದು ಹಾಗ್ವರ್ಟ್ಸ್‌ ಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಯು ರಾನ್ ವೀಸ್ಲೇ ಎಂಬಾತನ ಪಕ್ಕ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಆತನನ್ನು ಬಹುಬೇಗ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ನೆವಿಲ್ಲೆ ಲಾಂಗ್‌ಬಾಟಮ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಮಿಯೋನ್ ಗ್ರೇಂಜರ್ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರದ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಪೋಯ್ ಎಂಬಾತನು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯರಾದ ಕ್ರಾಬ್ ಮತ್ತು ಗಾಯ್ಲ್ ಎಂಬುವರ ಜತೆ ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ರಾನ್‌ ನ ಕಂಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡ. ಡ್ರಾಕೋನ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದ ನಂತರ ರಾನ್‌ ನಕ್ಕುಬಿಟ್ಟ. ಆಗ ಡ್ರಾಕೋ ಪಾಟರ್‌ಗೆ  ತಪ್ಪು ಪ್ರಕಾರದ ಮಂತ್ರವಾದಿಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರಿಯುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಪಾಟರ್  ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;/div&gt;

ಹಾಗ್ವರ್ಟ್ ಶಾಲೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಯು ಹರ್ಮಿಯೋನ್, ನೇವಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ರಾನ್ ಮೂವರನ್ನು ಗ್ರಿಫಿಂಡರ್‌‌ ಹೌಸ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ಹೌಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಡ್ರಾಕೋ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಸ್ಲಿಥೆರಿನ್ ಹೌಸ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪೊರಕೆ-ಹತ್ತಿ ಹಾರುವ ಆಟದಲ್ಲಿ ನೆವಿಲ್ಲೆಯ ರಿಮೆಂಬರ್‌ಆಲ್ ಅನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಹ್ಯಾರಿಯು ಗ್ರಿಫಿಂಡರ್‌‌ನ ಕ್ವಿಡ್ಡಿಚ್ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆತ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀ ಚಿಕ್ಕ ಸೀಕರ್ ಆದ ಹುಡುಗನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಶಾಲೆ ಆರಂಭವಾದ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಗ್ರಿಂಗಾಟ್ಸ್‌ನ ಮಾಂತ್ರಿಕರ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ಮೊದಲೇ ಖಾಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಕಮಾನನ್ನು ಯಾರೋ ಮುರಿದು ಹಾಕಿರುವ ವಿಷಯ ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಭಯಾನಕವಾದ ಮೂರು ತಲೆಗಳುಳ್ಳ ನಾಯಿ ಫ್ಲಫಿ ಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವರಿಗೆ ಈ ಕೌತಕವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ಮಹಡಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯ ನಿಷೇಧಿತ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಕಾವಲುಗಾರ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದನು.  [[ಹ್ಯಾಲೋವೀನ್‌|ಹ್ಯಾಲೋವಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರ ಒಂದು ಶೌಚಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹರ್ಮಿಯೋನ್‌ನನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ.  ನಂತರ ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ರಾನ್‌ ಆಕೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಫ್ರೊಫೆಸರ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಗೊನಾಗಲ್ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರ್ಮಿಯೋನೆ ಅವರನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ನಿಂದನೆಯನ್ನು ತಾನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಈ ಮೂವರು ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಹ್ಯಾರಿಯ ಬ್ರೂಮ್‌ (ಉದ್ದವಾದ ಹಿಡಿಯುಳ್ಳ ಕಸಬರಿಗೆ)ಮೊದಲ ಕ್ಷುಲ್ಲಕವಾದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ದುರದೃಷ್ಟಕರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿತು,ಹ್ಯಾರಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದಿಂದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಬೀಳುವ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯವು ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಫ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಸ್ನೇಪ್‌ ಹಿಡಿಯನ್ನು ಶಪಿಸಿ ನಿಲುವಂಗಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಸಿ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಚಾಡಿಕೋರನ್ನು ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಗ್ರೈಫೇಂಡರ್‌ನನ್ನು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಿಸಿದನೆಂದು ಹರ್ಮಿಯೋನ್ ಭಾವಿಸಿದನು.

[[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್|ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಯು ಅವನ ತಂದೆಯಿಂದ ಅದೃಶ್ಯ ಕೈಗಡಿಯಾರವೊಂದನ್ನು ತಿಳಿಯದ ಮೂಲದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ನಂತಯ ಹ್ಯಾರಿಯು ಮಾಯಾ ಕನ್ನಡಿಯೊಂದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು, ಇದರಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ತಿಳಿಯದೇ ಹೋದ ಆತನ ಪರಿವಾರದವರು ಆತನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಹ್ಯಾರಿಯು ಅಂಕಸೂಚಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನಿಕೊಲಾಸ್‌ ಪ್ಲೆಮೆಲ್‌ ಮಾಡುವವನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು. ಈ ಕಲ್ಲು ಚಿರವಾದ ಆಯುಶ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಲ್ಲಾಗಿತ್ತು.

ಫ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಸ್ನೇಪ್‌ ಫ್ರೋಫೆಸರ್‌ ಕ್ವಿರೆಲ್‌ನನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಜನಜಂಗುಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಹ್ಯಾರಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಶಂಕೆಗೊಳಗಾಗುವಂತೆ ಸ್ನೆಪ್‌ ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌ನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಲಾರ್ಡ್‌ ವೊಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌ನನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.  ದೈತ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು ಹೊರಬರುವುದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಟ್ರಿಯೋ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ.ದೈತ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯ ಸಾಕಣಿಕೆಯು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬೇರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಬಿಡುವಂತೆ ಹಾಗ್ರಿಡ್‌ನ ಮನವೊಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಹರ್ಮಿಯೋನ್ ನಾಬರ್ಟ್‌‌ನನ್ನು ಕಳಿಸಿದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಾಪವಾಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿತ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗ್ರಿಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ದಸ್ತಗಿರಿಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಯು ಒಂದು ಮುಖಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಆಕಾರವೊಂದು ಗಾಯಗೊಂಡ ಏಕಶೃಂಗಿಹ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು. ನರಾಶ್ವವಾದ ಪೈರೆಂಜ್‌, ಮುಖಗವುಸನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಕಾರವೇ ವೊಲ್ಡಮೋರ್ಟ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

ಹಾರ್ಗಿಡ್‌ ಅಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಹ್ಯಾರಿ,ರೊನ್‌, ಮತ್ತು ಹರ್ಮಿಯೋನ್‌ಗೆ ಹೇಗೆ ಹಿಂದಿನ ತುಪ್ಪಳವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೆಂದು ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಅಲ್ಬಸ್‌ ಡಂಬ್ಲೆಡೋರ್‌ಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಓಡಿದನು, ಮತ್ತು ಅವರು ಏನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ, ಅವನನ್ನು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಡಂಬೆಲ್ಡೋರ್‌ನನ್ನು ಹಾಜರಾಗುವಂತೆ ಆಜ್ಞೆಯಾದಾಗ ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌ನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ತಂಡ ತಂಡವಾಗಿರುವ ಮೀನು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಅವನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಟ್ರಿಯೋನನ್ನು ಮೊದಲು ಕಲ್ಲನ್ನು ಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ ಏರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಲು ಸಾಲು ಸಂಕೀರ್ಣ ಜಾದೂ ಸವಾಲುಗಳ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿ ಒಬ್ಬನೇ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಒಳಸುಳಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಪುಕ್ಕಲ ಕಲ್ಲಿನ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಕ್ವೆರಲ್‌ ಸ್ನೇಪ್‌ ಅಲ್ಲವೆಂದು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿತ್ತು. ಕೊನೆಯ ಸವಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಮೇಲೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಕನ್ನಡಿಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು ನೋಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವಂತೆ ಕ್ವೆರೆಲ್‌ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿಯು ಎಲ್ಲ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಅವರ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ.  ಲಾರ್ಡ್‌ ವೊಲ್ಡೆಮೋರ್ಟ ದ್ವಾರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕ್ವಾರೆಲ್‌ನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾ ಆತನ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿ ಭೀಕರ ಮುಖ ಮಾಡಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.  ಕ್ವೆರಲ್‌ ಹ್ಯಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. 
ಆದರೆ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದು ಅವನ ಪಾಲಿಗೆ ತುಂಬ ದುಖಃದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ವೊಲ್ಡೆಮಾಟ್‌ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಡಂಬ್ಲೆಡೊರ್‌ ಹ್ಯಾರಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಕ್ವಾರೆಲ್‌ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದನು.

ಹ್ಯಾರಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಡಂಬೆಲ್ಡೊರ್‌, ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಮಗುವಿನಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಲು ಹೋಗಿ ಲಿಲ್ಲಿ ಮೃತಳಾದಳೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದನು.  ಅವಳ ನಿಶ್ಕಲ್ಮಶವಾದ ಪ್ರೀತಿಯು ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ವೊಲ್ಡೆಮೋರ್ಟನ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಹಲ್ಲೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿತು. ಡಂಬಲ್ಡೊನ್‌ ಕೂಡ ವೊಲ್ಡೆಮೋರ್ಟ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌ನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದನು. ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾ ಯಾರು ಆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕೇವಲ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೋ ಮತ್ತು ''ಬಳಸಲು''  ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂತವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆಡವಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹ್ಯಾರಿ ಕಲ್ಲನ್ನು ಹೊಂದಿದನು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದನು. ಹ್ಯಾರಿಯು ತಾನು ಸಣ್ಣವನಿರುವಾಗ ತನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ವೊಲ್ಡೆಮಾರ್ಟ್‌ ಕೊಲ್ಲಲು ಬಯಸಿದನೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅದನ್ನು ನೀನು ದೊಡ್ಡವನಾದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸುವೆನೆಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಆ ವರ್ಷದ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ನಾಯಕನಂತೆ ಸ್ವಾಗತಿಸಲಾಯಿತು. ಡಂಬೆಲ್ಡೊರ್‌ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ಹ್ಯಾರಿ, ರೊನ್‌,ಹರ್ಮಿಯೊನ್‌ ಮತ್ತು ನೆವಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನೀಡಿದನು.
&lt;/div hidden&gt;

===ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳು===
ತಾನೋರ್ವ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದಿರುವ ಮಾಂತ್ರಿಕನೆಂಬ ಅರಿವೇ ಇಲ್ಲದ ಎಲುಬುಗೂಡಾಗಿರುವ ದೇಹದ, ಕಪ್ಪು ಕೂದಲಿನ, ಕನ್ನಡಕ ಧರಿಸಿದ ಹುಡುಗ ಎಂದು ರೋಲಿಂಗ್ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಓರ್ವ ಅನಾಥ.&lt;ref name=&quot;jkrbio&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/biography.cfm |title=J. K. Rowling Official Site: Biography |accessdate=11 January 2009 |publisher=J. K. Rowling |year=2007 |archive-date=17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217022342/http://www.jkrowling.com/textonly/en/biography.cfm |url-status=deviated |archivedate=17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217022342/http://www.jkrowling.com/textonly/en/biography.cfm }}&lt;/ref&gt; ಹ್ಯಾರಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬಂದನು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಆತನ ಬದುಕು ಹೇಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂಬ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಲು ಅವಳು ಕಥಾ ಮಾಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು.&lt;ref name=&quot;RehmInterviewRowling&quot;&gt;&quot;ನಾನು ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಬಹಳ ಬಹಳ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಿದೆ... ಮತ್ತು ಅವನು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು... ಮತ್ತು ನಾನು ಆ ಸನ್ನಿವೇಶದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ, ಅವನು ಏನಾಗಿರುವನು ಎಂದು ಅವನೇ ತಿಳಿದಿರಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲು... ಅವನು ಒಂದು ವರ್ಷದವನಾಗಿದ್ದಾಗ, ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಅತಿ ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅವನು ಹ್ಯಾರಿಯ ಹೆತ್ತವರನ್ನು ಕೊಂದ, ಮತ್ತೆ ನಂತರ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ... ಆದರೆ ಕೆಲವು ರಹಸ್ಯಮಯವಾದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹ್ಯಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಶಾಪ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಮಿಂಚಿನ ಬಾಣದ ಆಕಾರದ ಗಾಯದ ಗುರುತು ಅವನ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಅಡುಗಿ ಕೂತಿದ್ದ ದುಷ್ಟ ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಮೇಲೆ ಶಾಪ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ.&quot;{{cite interview |last=Rowling |first=J. K. |subjectlink=J. K. Rowling |interviewer=[[Diane Rehm]] |title=Interview with J. K. Rowling |type= |url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/1299-wamu-rehm.htm |format=transcript |program=[[The Diane Rehm Show]] |callsign=[[WAMU]] |city=Washington |date=20 October 1999 |accessdate=2 March 2009 |access-date=16 ಮಾರ್ಚ್ 2011 |archive-date=30 ಜುಲೈ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070730185157/http://www.accio-quote.org/articles/1999/1299-wamu-rehm.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದ ಹೊರತಾಗಿ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಇತರ ಘಟನೆಗಳು  ಹ್ಯಾರಿಯ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಮುನ್ನ ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದ ಅದರ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.  ವೋಲ್ಡಮೋರ್ಟ್'ನ ಆಕ್ರಮಣವು ಹ್ಯಾರಿಯ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚಿನ ಹಿಡಿಯಂತಹ ಗಾಯದ ಗುರುತನ್ನು ಉಳಿಸಿದ್ದು&lt;ref name=&quot;RehmInterviewRowling&quot; /&gt; ಇದು ವೋಲ್ಡಮೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಆಪ್ತ ಸಹಚರ ಯಾವುದಾದರೂ ಗಂಭೀರ ಭಾವೋದ್ವೇಗಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣ ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.   ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಹ್ಯಾರಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು, ತನ್ನ ಭಾವೋದ್ರಿಕ್ತವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಗೆಳೆಯರನ್ನು ಒಲಿಸುವ ಚಾತುರ್ಯವೂ ಇವನಿಗಿರುತ್ತದೆ.

ಹ್ಯಾರಿಯ ತಾಯಿ ಲಿಲಿಯ ಸಹೋದರಿ ಪೆಟುನಿಯ ಡರ್ಸ್ಲೆ  ನೆರೆಹೊರೆಯವರತ್ತ ಸದಾ ಹೊಂಚುಹಾಕಲು ತಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಉದ್ದವಾದ ಕತ್ತು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೃಶಕಾಯ ಹೊಂದಿದ ಮಹಿಳೆ.  ಅವಳು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಮೋಡಿ ವಿದ್ಯೆ ಬಲ್ಲ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ವಿಲಕ್ಷಣ, ವಿಚಿತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವಳು ಜೀವಿಸಿಯೇ ಇಲ್ಲವೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ನಟಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ.  ಅವಳ ಗಂಡ ವರ್ನಾನ್ ಸಂಕುಚಿನ ಮನೋಭಾವ ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಅಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಭಯಭೀತನಾಗುವ  ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಂತಹ ಮುಂಗೋಪದ ಆರ್ಭಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದಢೂತಿ ಕಾಯ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ.  ಅವರ ಮಗ ಡೂಡ್ಲೆ ಅಧಿಕ ತೂಕ ಹೊಂದಿದ್ದು ಗೂಂಡಾಗಿರಿಯಿಂದ ಕೆಟ್ಟುಹೋಗಿರುವಾತ.

ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಗಾರರಾಗಿದ್ದರೂ, ತದ್ರೂಪಿ ಅವಳಿಗಳಾದ ಫ್ರೆಡ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ವೆಸ್ಲೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಂಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ವಿಡಿಚ್ ಆಟಗಾರರು.  ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ರಾನ್ ಹ್ಯಾರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನವನೇ. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಲಿಂಗ್ ಈತನನ್ನು ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೆಳೆಯ, &quot;ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಯಾವತ್ತೂ ಇರುತ್ತಾನೆ&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾಳೆ.&lt;ref name=&quot;Harry Potter and Me&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2001/1201-bbc-hpandme.htm|title=Harry Potter and Me|date=28 December 2001|publisher=British Broadcasting Corporation|accessdate=12 January 2009}}&lt;/ref&gt;  ರಾನ್ ತನ್ನ ಮೂವರು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು  ಅಥವಾ ಫ್ರೆಡ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್‌ ಗಳಿಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟುವ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ದೃಢವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ, ಜನತೆಯು ಊರುಬಿಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಂತ್ರಿಕ [[ಚದುರಂಗ (ಆಟ)|ಚದುರಂಗ]] ಆಟದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವು ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿ &quot;ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯ ಶಿಲೆ&quot; ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್ ನ್ನು ತಲುಪುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿತು.

ಆಲ್-ಮುಗಲ್ ಮನೆತನದ ಮಗಳಾದ ಹರ್ಮಿಯೋನ್ ಗ್ರಾಂಗರ್  ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿಯು ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ, ದರ್ಪದ ಹುಡುಗಿ. ರಾಲಿಂಗ್ ಹರ್ಮಿಯೋನೆ‌ಳನ್ನು &quot;ತನ್ನ ಬೆವರುವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ವೈಫಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬಾ ಭಯಹೊಂದಿರುವಾಕೆ&quot;&lt;ref name=&quot;EBF 2004&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.accio-quote.org/articles/2004/0804-ebf.htm |title=J K Rowling at the Edinburgh Book Festival|last=Fraser|first=Lindsey |date=15 August 2004 |accessdate=12 January 2009 }}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ &quot;ತುಂಬಾ ತರ್ಕ ನೈಪುಣತೆ ಹೊಂದಿರುವ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ದಿಟ್ಟನಿಲುವಿನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ&quot; ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾಳೆ.&lt;ref name=&quot;EBF 2004&quot; /&gt; ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ರಾನ್‌ರನ್ನು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಆಕೆಯ ಒತ್ತಾಯದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಆಕೆ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರ ಆಪ್ತ ಗೆಳತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮೋಡಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಚಾತುರ್ಯವು ಚೈತನ್ಯದಾಯಕವಾಗಿ &quot;ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯ ಶಿಲೆ&quot; ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್ ನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ  ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು.

ಡ್ರಾಕೋ ಮಾಲ್ಫೋಯ್ ಓರ್ವ ನೀಳಕಾಯದ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎಳೆದೆಳೆದು ಮಾತನಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬೇಸರ ತರಿಸುವ ನಿಸ್ತೇಜ ಹುಡುಗ.   ಕ್ವಿಡಿಚ್ ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ನೈಪುಣ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ದುರಂಹಂಕಾರ ಉಳ್ಳವನು ಮತ್ತು ವಂಶಪಾರಂಪರೆಯಿಂದ ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಲ್ಲದ  ಯಾವುದೇ ಮಾಂತ್ರಿಕರನ್ನು ಅಲ್ಲದೆ, ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದ ಮಾಂತ್ರಿಕರನ್ನು ಈತ ಉಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.  ಅವನ ಹೆತ್ತವರು ವೋಲ್ಡಮೋರ್ಟ್‌ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು ಆದರೆ, ಕರಿಮಾಂತ್ರಿಕನ ಮಾಯವಾದ ತಕ್ಷಣ ತಮ್ಮ ಪಾರ್ಶ್ವವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರು. ಡ್ರಾಕೋ ನೇರ ಮುಖಾಮುಖಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಗೆಳೆಯರು ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.

ನೆವಿಲ್ಲೆ ಲಾಂಗ್‌ಬಾಟಮ್ ಕೊಬ್ಬಿದ, ಸಂಕೋಚ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳ ಹುಡುಗ, ಆತನ ಅಜ್ಜಿಯೇ ಆತನಿಗೆ ಒಂದು ರಿಮೆಂಬ್ರಲ್ (ನೆನಪು ಮಾಡುವಿಕೆ) ನೀಡುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮರೆವು ಇರುವಾತ.  ನೆವಿಲ್ಲೆಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಅರ್ಹತೆಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅದು ಅವನು ಎಂಟು ವರ್ಷದವನಾಗಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಮಾತ್ರ  ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಅಂಜುಬುರುಕತನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ತುಸು ಧೈರ್ಯತುಂಬಿದರೆ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಅದು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಾನೇ ಮನಗಂಡ ಮೇಲೆ ನೆವಿಲ್ಲೆ ಯಾರೊಡನೆಯೂ ಕಾದಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಡಂಬಲ್ಡೋರ್, ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕೃತಿಯ ಕನ್ನಡಕ ಧರಿಸುವ ನೀಳ ಕಾಯದ ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು, ನರೆತ ಕೂದಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾತ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವನ ಗಡ್ಡವು ಅವನ ಬೆಲ್ಟಿನ ಒಳಗೆ ತುರುಕಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈತ ಹೊಗ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌ನ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು, ವೋಲ್ಡಮೋರ್ಟ್ಸ್ ಭಯಪಡುವ ಏಕೈಕ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಾತ.  ಡಂಬಲ್ಡೋರ್, ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಾಗ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯಾಸಪಡುತ್ತಾನೆ  ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಶ್ಲಾಘನೆಯಿಂದ ಹೊರತಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ರೋಲಿಂಗ್‌ ಅವನನ್ನು &quot;ಎಪಿಟೋಮ್ ಆಫ್ ಗುಡ್‌ನೆಸ್ (ಒಳ್ಳೆಯತನದ ಮೂರ್ತರೂಪ)&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Solomon&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2000/0700-hottype-solomon.htm|title=J.K. Rowling Interview|last=Solomon|first=Evan|date=13 July 2000|publisher=CBCNewsWorld Hot Type|accessdate=12 January 2009}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಗೊನಗಲ್, ನೀಳಕಾಯದ, ಕಪ್ಪು ಕೂದಲನ್ನು ಬನ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ, ನಿಷ್ಠುರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ರೂಪ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಮಹಿಳೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಬೆಕ್ಕಿನ ರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಗ್ರಿಫ್ಫಿಂಡೋರ್ ಮನೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕಿ ಮತ್ತು, ತನ್ನ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳ ಕಡೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಮಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸ್ನಾಪ್‌ರಂತಲ್ಲದೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಗ್ರಿಫ್ಫಿಂಡೋರ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶವೊದಗಿದರೂ ಅದನ್ನು ತಾನೇ ಬಾಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.  ಲೇಖಕರ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಸಿಡುಕಿನ ಬಾಹ್ಯರೂಪದ ಕೆಳಗೆ&quot; &quot; ಹಳೆಯ ತುಸು ಮೃದುತ್ವ&quot; ಕೂಡಾ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;Scholastic.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/2000/1000-scholastic-chat.htm|title=About the Books: transcript of J.K. Rowling's live interview on Scholastic.com|date=16 October 2000|publisher=Scholastic.com|accessdate=12 January 2009|archive-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025064927/http://www.accio-quote.org/articles/2000/1000-scholastic-chat.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಮುದುಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ತೊದಲುವುದು
 
ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಕ್ವಿರ್ರೆಲ್ಲ್ ಕಪ್ಪು ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆತ ಓರ್ವ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಿಧ್ವಾಂಸನಾಗಿದ್ದನು.  ಆದರೆ, ಅವನ ನರಗಳು [[ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿ|ರಕ್ತಪಿಶಾಚಿಗಳೊಂದಿಗಿನ]] ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಜರ್ಜರಿತವಾಗಿದ್ದುವು.  ಕ್ವಿರ್ರೆಲ್ಲ್ ತಲೆಯ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ವೋಲ್ಡಮೋರ್ಟ್‌ ತನ್ನನ್ನು ಸ್ವಯಂ-ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಗೋಪ್ಯವಾಗಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಕ್ವಿರ್ರೆಲ್ಲ್ ತನ್ನ ತಲೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ರುಮಾಲನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕೊಕ್ಕೆಯಾಕಾರದ ಮೂಗು,  ಕಂದುಹಳದಿ ಬಣ್ಣ, ಕಪ್ಪಾದ ಜಿಡ್ಡಿನ ಕೂದಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸ್ನಾಪ್ ಪೋಷನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ, ಕಪ್ಪು ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಕುತೂಹಲವುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.  ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯಾದ ಸ್ಲಿಥೆರಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಈತ ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಇತರರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಅಪಮಾನಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶವನ್ನಾದರೂ, ತಾನೇ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.  ಹಲವಾರು ಘಟನೆಗಳು, ಮೊದಲ ಭೋಜನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಯ ಗಾಯದ ಗುರಿತಿನ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಗುಂಡುಹೊಡೆತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ನೋವಿನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಗೆಳೆಯರು ಸ್ನಾಪ್ ವೋಲ್ಡಮೋರ್ಟ್‌ನ ಅನುಯಾಯಿ ಎಂದು ನಂಬುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತು.

ಹಾಗ್ರಿಡ್, ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ-ರಾಕ್ಷಸ ಗಾತ್ರದ{{convert|12|ft|m}} ಎತ್ತರವಿರುವ ಜಡೆಗಟ್ಟಿದ ಸಿಕ್ಕು ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಗಡ್ಡ ಹೊಂದಿರುವ, ಹೊಗ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು ಮತ್ತು ಅವನ ಮಂತ್ರದಂಡವು ಮುರಿದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಡಂಬಲ್ಡೋರ್ ಈತನಿಗೆ, ಮಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಡನೆ ಯಥೇಚ್ಛ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾದ &quot;ಶಾಲೆಯ ಬೇಟೆಕಾವಲುಗಾರ&quot; ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಹ್ಯಾಗ್ರಿಡ್ ಡಂಬಲ್ಡೋರ್‌ಗೆ ಉತ್ಕಟವಾದ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳವನು ಮತ್ತು ಬಹಳ ಬೇಗ ಹ್ಯಾರಿ, ರಾನ್ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹರ್ಮಿಯೋನ್‌ಳ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆಯನಾಗುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ, ಅವನಲ್ಲಿರುವ ಅಜಾಗರೂಕತೆ, ನಿರ್ಲಕ್ಷವು ಆತನನ್ನು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅನರ್ಹನೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಾಲೆಯ ಪಾಲಕರಾದ ಫಿಲ್ಚ್ ಶಾಲೆಯ ರಹಸ್ಯ ದಾರಿಗಳನ್ನು ವೀಸ್ಲೆ ಅವಳಿಗಳಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಇತರರಿಗಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದನು.  ಅವನ ಬೆಕ್ಕು, ಶ್ರೀಮತಿ. ನೋರ್ರಿಸ್, ಅನುಚಿತವಾಗಿ, ಅಸಭ್ಯವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತದೆ.  ಹೊಗ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌ನ ಇತರ ಸದಸ್ಯರು: ಕುಬ್ಜ, ಗಿಡಮೂಲಿಕಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಿಕ್ಷಕ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸ್ಪ್ರೌಟ್, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಫ್ಲಿಟ್‌ವಿಕ್, ಹ್ಯಾರಿಯ ಜೊತೆ ವಿವೇಕಯುತ ಸ್ನೇಹ ಹೊಂದಿದ ಪುಟ್ಟದಾದ ಮತ್ತು ಉದ್ರೇಕಗೊಳ್ಳುವ ಮಂತ್ರಶ್ಲೋಕದ ಶಿಕ್ಷಕ, ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಕರ ನಿದ್ರಾಜನಕ ಚರಿತ್ರೆ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಬಿನ್ನ್ಸ್, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಇಷ್ಟಪಡದ ದೆವ್ವ ಮತ್ತು, ಶಿಸ್ತಿನ ಆದರೆ, ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಪರರಾದ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ, ಕ್ವಿಡಿಚ್ ತರಬೇತುದಾರರಾದ ಮೇಡಮ್ ಹೂಚ್‌ರನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.  ತಂಟಲಮಾರಿ ಪಿಶಾಚಿ ಪೀವ್ಸ್ ಕಟ್ಟಡದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸುತ್ತಾಡಿ ತನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಮಂದಿಗೆ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

&lt;div style=&quot;display:none; background:#66fcfc; border:solid 1px silver;&quot; comment=&quot;&quot;****** used ********&quot;&gt;
ರೋಲಿಂಗ್ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾಳೆ.  ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವೆರ್ನೋನ್ ಡರ್ಸ್ ಲೇ ಎಂದು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇವರು ಹ್ಯಾರಿಯ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಹ್ಯಾರಿ ಪಾರ್ಟರ್ ಅನ್ನು ನಾಮಸೂಚಕ ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ತಾಯಿ ಇಲ್ಲದ ತಬ್ಬಲಿ ಮಗುವಾದ ಹ್ಯಾರಿ ಯು ತನ್ನ ಡರ್ಸ್ ಲೇ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ತನಗಾದ ದುಃಖದ ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾನೆ.  ರ್ರೋಲಿಂಗ್  ಹ್ಯಾರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು &quot;ಬಡಕಲ ಶರೀರದ, ಕಪ್ಪು ಕೂದಲಿರುವ, ಕನ್ನಡಕ ಹಾಕಿದ ಬಾಲಕನನ್ನಾಗಿ ಊಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಗೆ ತನಗೆ ಇರುವ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ&quot;&lt;ref name=&quot;jkrbio&quot; /&gt; ಮತ್ತು ಅವಳು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ದುಃಖದ ಸ್ವಲ್ಪ ಪಾಲನ್ನು ಆವನಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ.&lt;ref name=&quot;hilary&quot; /&gt; ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಹ್ಯಾರಿಯು ಇಬ್ಬರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ರೋನಾಲ್ಡ್ ವೆಸ್ಲೇ ಮತ್ತು ಹರ್ಮಿಯೋನ್  ಗ್ರಾಂಜರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾನ್‌ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಯ ಉತ್ತುಂಗದ ಉತ್ತಮ ಗೆಳೆಯನನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಆತ ಯಾವಾಗಲೂ ನೀವು ಬಯಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ’.&lt;ref name=&quot;Harry Potter and Me&quot; /&gt;  ರಾಲಿಂಗ್ ಹರ್ಮಿಯೋನ್‌ಳನ್ನು &quot;ಅವಳ ಸ್ವೊಟಿನೆಸ್‌ನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವೈಫಲ್ಯದ ಬಗೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಯ&quot;ದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣದ&lt;ref name=&quot;EBF 2004&quot; /&gt; ಜೊತೆಗೆ  &quot;ಬಹಳ ತರ್ಕಬದ್ಧ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ&quot; ಸ್ನೇಹಿತೆಯನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;EBF 2004&quot; /&gt;

ರೋಲಿಂಗ್ ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ವಯಸ್ಕರನ್ನು ತರುತ್ತಾಳೆ.  ಶಕ್ತಿಹೊಂದಿದ ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅತಿಮಾನುಶ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಹಾಗ್ವರ್ಟ್ಸ್‌ ನ ಮುಖ್ಯಶಿಕ್ಷಕರಾದ ಆಲ್ಬಸ್ ಡಂಬ್ಲೆಡೋರ್ ಎಂಬುರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಇವರನ್ನು ‘ಒಳ್ಳೆಯತನದ ಮೂರ್ತರೂಪವಾಗಿ ರೋಲಿಂಗ್’ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾಳೆ.  ನಿಷ್ಠುರವಾದಿ ಮಿನರ್ವಾ ಮೆಕ್ ಗೊಂಗಾಲ್ ಈತನ ಬಲಗೈ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಲೇಖರ ಪ್ರಕಾರ ‘ತೋರ್ಕೆಯ ಸಿಡುಕು ಸ್ವಭಾವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.’ &quot;ಹಳೆಯ ಮೃದುತನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ&quot;&lt;ref name=&quot;Scholastic.com&quot; /&gt;. ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಅರೆ ರಾಕ್ಷಸ (half-giant) ರುಬೈಸ್ ಹಾಗ್ರಿಡ್ ವು ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಆತನ ಡರ್ಸ್ ಲೇ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟತನದಿಂದ ಆ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸೆವರಸ್ ಸ್ನೇಪ್‌ರನ್ನು ದುಷ್ಟನೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;The Connection&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/1099-connectiontransc2.htm|title=Lydon, Christopher. J.K. Rowling interview transcript|date=12 October 1999|publisher=The Connection (WBUR Radio)|accessdate=12 January 2009}}&lt;/ref&gt; ಫ್ರೊಫೆಸರ್ ಕ್ವೈರೆಲ್ ಅವರನ್ನೂ ಸಹ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಎದುರಾಳಿಯಾಗಿ ಡಾರ್ಕೋ ಮಾಲ್ಫೋಯ್ ಎಂಬಾತ ಇದ್ದಾನೆ. ಈತ ಗಣ್ಯರ ನಾಯಕತ್ವವಾದಿ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/1099-connectiontransc2.htm#p12|title=J.K. Rowling interview transcript|last=Lydon|first=Christopher|date=12 October 1999 |publisher=The Connection |accessdate=22 January 2009 }}&lt;/ref&gt;, ಹಣಪಾತಕಿ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ವೋಲ್ಡೆಮೋರ್ಟ್, ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದುಷ್ಟ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಈತ ಹ್ಯಾರಿಯು ಮುಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಆತನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದನು. ೧೯೯೯ರ ರೋಲಿಂಗ್ ಸಂದರ್ಶನದ ಪ್ರಕಾರ, ವೋಲ್ಡೆಮೋರ್ಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹ್ಯಾರಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇವನ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿಲ್ಲ:

{{blockquote|The basic idea... Harry, I saw Harry very very very clearly. Very vividly. And I knew he didn't know he was a wizard. [...] And so then I kind of worked backwards from that position to find out how that could be, that he wouldn't know what he was. [...] When he was one year old, the most evil wizard for hundreds and hundreds of years attempted to kill him. He killed Harry's parents, and then he tried to kill Harry—he tried to curse him. [...] And—so—but for some mysterious reason, the curse didn't work on Harry. So he's left with this lightning bolt shaped scar on his forehead and the curse rebounded upon the evil wizard, who has been in hiding ever since.&lt;ref&gt;{{cite interview |last=Rowling |first=J. K. |subjectlink=J. K. Rowling |interviewer=[[Diane Rehm]] |title=Interview with J. K. Rowling |type= |url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/1299-wamu-rehm.htm |format=transcript |program=[[The Diane Rehm Show]] |callsign=[[WAMU]] |city=Washington |date=20 October 1999 |accessdate=2 March 2009 |access-date=16 ಮಾರ್ಚ್ 2011 |archive-date=30 ಜುಲೈ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070730185157/http://www.accio-quote.org/articles/1999/1299-wamu-rehm.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}}
&lt;/div hidden cmt=&quot;***** end of old content to be mined out ****&quot;&gt;

==ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಪ್ರಕಟಣೆ ಮತ್ತು ಜನಮನ್ನಣೆ==
===ಬೆಳವಣಿಗೆ
===
೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಜೋ ರಾಲಿಂಗ್‌ ಅವಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;J.K. ರೌಲಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಜೊನ್ ರೌಲಿಂಗ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಮಧ್ಯದ ಹೆಸರಿಲ್ಲದೆ, ಮತ್ತು ನೊಮ್ ಡೆ ಪ್ಲಮ್ J.K. ರೌಲಿಂಗ್ ಎಂದು ಪ್ರಕಾಶನಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು: {{Cite book | url=http://burrow.sub.jp/library/original/03122001b.html | title=&quot;Red Nose Day&quot; Online Chat Transcript | publisher=BBC Online | date=12 March 2001 | accessdate=16 April 2008 | archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081204113541/http://burrow.sub.jp/library/original/03122001b.html | url-status=dead }}&lt;br&gt;ಅವರು ಎಂದಿಗೂ &quot;ಜೊ&quot; ಎಂದು ಪರಿಚಿತರು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:{{Cite book | publisher=Canadian Broadcasting Corporation | url=http://www.angelfire.com/mi3/cookarama/cbcint_1.html | title=J.K. Rowling: CBC Interview #1 | date=26 October 2000 | accessdate=19 March 2006 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20011027070501/http://www.angelfire.com/mi3/cookarama/cbcint_1.html | archivedate=27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 | url-status=live }}&lt;br&gt;ಪುಸ್ತಕದ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಪುಟ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು &quot;ಜೊನ್ ರೌಲಿಂಗ್&quot; ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ:{{cite book|last=Rowling|first=J.K.|title=Harry Potter and the Philosopher's Stone|publisher=Bloomsbury|year=1997|page=copyright notice| isbn=0747532745}}&lt;/ref&gt; ಅವಳ ಗೆಳೆಯನನ್ನು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್|ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ವಾಸಸ್ತಳಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದಳು. ಅವಳ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿಯೇ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, &quot; ಒಂದುವಾರದ ವಾಸಥಳದ ಹುಡುಕಾಟದ ನಂತರ ನಾನು ಉಗಿಬಂಡಿಯ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕಿದ್ದ  ’ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌’ನ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಹೋದೆನು. ಚಕ್ಕಮಕ್ಕಳ ಎಲುಬಿನ ಸಣ್ಣ, ಕಪ್ಪು ಕೂದಲಿನ, ಕನ್ನಡಕ ಧರಿಸಿದ ಬಾಲಕನೇ ತಾನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಮಾಂತ್ರಿಕನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೋಲುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿತ್ತು.  ’''ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್'' ‌’ನ್ನು ಅದೇ ಸಂಜೆಯೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಮೊದಲ ಒಂದೆರಡು ಪುಟಗಳು ಯಾಕೋ ಅಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಂತೆ ನನಗನ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ&quot;.&lt;ref name=&quot;hilary&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hilary.com/career/harrypotter.html|title=Interview with JK Rowling, Author of Harry Potter|last=Riccio|first=Heather|date=1995–2009|publisher=Hilary Magazine|accessdate=12 January 2009|archive-date=31 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131195036/http://www.hilary.com/career/harrypotter.html|url-status=deviated|archivedate=31 ಜನವರಿ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090131195036/http://www.hilary.com/career/harrypotter.html}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಲಿಂಗ್‌  ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಳು. ಈ ನೋವನ್ನು ತನ್ನ ಪಾತ್ರದಾರಿಯಾದ ಹ್ಯಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಿಸಿ ಆತನನ್ನು ತಬ್ಬಲಿಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;hilary&quot; /&gt; ರಾಲಿಂಗ್‌ ಅವಳು ತನ್ನ ಆರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಮತ್ತು ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಮೇಲೆ ವ್ಯಯಿಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ  £೪,೦೦೦ ಗೌರವಧನವನ್ನು ಸ್ಕೊಟಿಷ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ ಕೌಂನ್ಸಿಲ್‌ ಇವರಿಂದ ಪಡೆದಳು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಕ್ಕೂ ರಾಲಿಂಗ್‌ಳಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt; ಅವರು ನಂತರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಅವರು ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಸಂಧಿಸಿದ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯು ಇವರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಕರಿಗೆ ಮಾರಲು ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು, ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಇದೊಂದು ತುಂಬ ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೯೦,೦೦೦ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಹೊಸ ಬರಹಗಾರರ ಮೂಲಕ ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರಿ ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಕಲ್ಪನಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ಯಾರಿ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅದಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt;, ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಎಂಟು-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ ಮಗಳು &quot;ಇದು ಎಲ್ಲದರಕ್ಕಿಂತ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು.&lt;ref&gt;{{cite journal|date=3 July 2005|title=Revealed: the eight-year-old girl who saved Harry Potter|journal=[[The Independent]]|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/revealed-the-eightyearold-girl-who-saved-harry-potter-497412.html|accessdate=20 May 2009 | location=London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804080639/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/revealed-the-eightyearold-girl-who-saved-harry-potter-497412.html|archivedate=4 Aug 2009}}&lt;/ref&gt;

===ಯು.ಕೆ. ಪ್ರಕಾಶನ ಹಾಗೂ ಮನ್ನಣೆ===
[[File:Harry Potter Platform Kings Cross.jpg|thumb|ನಿಜವಾದ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕ್ರಾಸ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ನಿಲುದಾಣ 9¾ ದ ಅನುಕರಣ, ಒಂದು ಸರಕಿನ ಟ್ರೊಲಿ ಗೋಚರವಾಗುವಂತೆ ಮಾಯದ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಅರ್ಧ-ದಾರಿ ಪಾರಾಗಿದೆ.]] 
ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ ಬೆರಿಯು ರಾಲಿಂಗ್‌ ಅವರಿಗೆ £೨,೫೦೦ ಮುಂಗಡವನ್ನು ನೀಡಿ&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=The McGraw-Hill Companies Inc.| url=http://www.businessweek.com/magazine/content/05_22/b3935414.htm| title=Nigel Newton|first=John|last=Lawless|accessdate = 9 September 2006|year=2005}}&lt;/ref&gt; ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು.ಮತ್ತು ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಅವರು ಪುಸ್ತಕವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಹೇಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ, ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟಗಾರರಲ್ಲಿ  ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt; ಅವರು ಪುಸ್ತಕದ ಉದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದರ ಬರಹಗಾರರ ಹೆಸರಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ಶಿರ್ಷಿಕೆಯು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹುಡುಗರು ಪುರುಷ ಬರಹಗಾರರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಓದುವುದಕ್ಕೆ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಲಿಂಗ್‌ಳ ಹೆಸರನ್ನು ''ನೊಮ್‌ ದೆ ಪ್ಲಮ್‌''  ಜೆ.ಕೆ. ರಾಲಿಂಗ್‌ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಳು.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt; ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಲುಮ್ಸ್‌ಬರಿ ''ಫಿಲಾಸೊಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್''  ಅನ್ನು ಆರಂಭದ ೫೦೦ ಹಾರ್ಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಪ್ರತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೂರು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tomfolio.com/PublisherInfo/HarryPotter.asp|title=The Phenomenon of Harry Potter|last=Elisco|first=Lester|date=2000–2009|publisher=TomFolio.com|accessdate=22 January 2009|archive-date=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412015849/http://www.tomfolio.com/PublisherInfo/HarryPotter.asp|url-status=deviated|archivedate=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090412015849/http://www.tomfolio.com/PublisherInfo/HarryPotter.asp}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಅಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಇವನು ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಮೊದಲು ಪುಸ್ತಕ ಓದಿ ಗಿರಾಕಿಗಳಿಗೆ ಓದಲು ಸೂಚಿಸಲಿ ಎಂದು ಬಯಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt; ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಾದಾರಿತವಾಗಿದ್ದವು.ಮತ್ತು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಹೆರಿಟೆಜ್‌  ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಡಿ$೩೩,೪೬೦ ಗೆ ಮಾರಾಟವಾದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://historical.ha.com/common/view_item.php?Sale_No=675&amp;Lot_No=31059 |title=J.K. Rowling: The Rare True First Edition of the First Harry Potter Book, Harry Potter and the Philosopher's Stone.... (Total: 1 Items) Books: Children's Books |publisher=Historical.ha.com |date=25 October 2007 |accessdate=9 September 2010}}&lt;/ref&gt;

೨೮, ಜೂನ್‌ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ''ಸ್ಕೋಟ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಲಿಂಡ್ಸೆ ಪ್ರಾಸರ್‌  ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಪ್ರತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವರ್ಣನಾ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot;&gt;{{cite book|last=Eccleshare|first=J.|title=A guide to the Harry Potter novels|publisher=Continuum International|year=2002|pages=7–14|chapter=The Publishing of a Phenomenon|isbn=0826453171|url=https://books.google.com/?id=cHjF5K2uVdsC&amp;pg=PA10&amp;lpg=PA10&amp;dq=%22a+hugely+entertaining+thriller%22+Rowling+%22a+first-rate+writer+for+children%22+scotsman|accessdate=15 May 2009}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು. ಅವಳ ಪ್ರಕಾರ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಮತ್ತು ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಇದು &quot;ಅತ್ಯಂತ ಮೈ ಜುಮ್ಮೆನ್ನಿಸುವ ಮನರಂಜನೆಯ&quot; ಕತೆಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ರಾಲಿಂಗ್‌ &quot;ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರಹಗಾರ್ತಿ&quot;ಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nel2001GuideReviews&quot;&gt;{{cite book|last=Nel|first=P.|title=J.K. Rowling's Harry Potter novels: a reader's guide|publisher=Continuum International|year=2001|chapter=Reviews of the Novels|pages=53–55|isbn=0826452329|url=https://books.google.com/?id=qQYfoV62d30C&amp;pg=PA27&amp;dq=%22Harry+Potter+and+the+Philosopher%27s+Stone%22+|accessdate=15 May 2009}}&lt;/ref&gt;  ''ದಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌''  ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮರುವಿಮರ್ಷೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಈ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬೇಡವೆಂದು ದೂರೀಕರಿಸುವ ಒಂದಾದರೂ ಮಗುವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕಿದೆ&quot; ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.  ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಿಂತ ಹೊರಗಿರುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಗುರುತಿಸತೊಡಗಿದವು. ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' ‌, ''ದಿ ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್‌''  ಎಂಡ್‌ ''ದಿ ಮೇಲ್‌ ಆನ್‌ ಸಂಡೇ'', ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಮರುನೋಟಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರತ್ರಿಕೆಯಾದ ''ಬುಕ್ಸ್‌ ಪಾರ್‌ ಕೀಪ್ಸ್‌''  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, ಈ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಐದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt;

ಯು.ಕೆ. ಆವೃತ್ತಿಯು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ನೆಸ್ಲೆ ಸ್ಮಾರ್ಟಿಸ್‌ ಬುಕ್‌ ಪ್ರೈಸ್‌ ನ ೯ ರಿಂದ ೧೧ರ ವರೆಗಿನ ವಯೋಮಿತಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನೂ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Knapp2003InDefenseOfHP&quot;&gt;{{cite journal|last=Knapp|first=N.F.|year=2003|title=In Defense of Harry Potter: An Apologia|journal=School Libraries Worldwide|publisher=International Association of School Librarianship|volume=9|issue=1|pages=78–91|url=http://www.iasl-online.org/files/jan03-knapp.pdf|accessdate=14 May 2009|archive-date=9 ಮಾರ್ಚ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110309051050/http://www.iasl-online.org/files/jan03-knapp.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ಸ್ಮಾರ್ಟಿಸ್‌''  ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಮಕ್ಕಳ ಮತದಾನದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನಪ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಇದು ಕೇವಲ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt;

ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ''ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಯು.ಕೆ ದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ದಿ ಚಿಲ್ಡರನ್ಸ್ ಬುಕ್ ಅವಾರ್ಡ್, ದಿ ಯಂಗ್ ಟೆಲೆಗ್ರಾಫ್ ಪೆಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಒಫ್ ದಿ ಯಿಯರ್ ಅವಾರ್ಡ್, ದಿ ಬಿರ್ಮಿಂಘಾಂ ಕೆಬಲ್ ಚಿಲ್ಡರ್ನ್ಸ್ ಬುಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ದಿ ಶೆಫೀಲ್ಡ್ ಚಿಲ್ಡರ್ನ್ಸ್ ಬುಕ್ ಅವಾರ್ಡ್.&lt;/ref&gt; ಅದೂ ಕೂಡ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದುವೇ ಆಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡವರಿಂದ ಕೂಡ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಅಗ್ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲೂ ಸೇರಿತ್ತು,&lt;ref&gt;{{cite web| publisher=Arthur A. Levine Books| url=http://www.arthuralevinebooks.com/awards.asp| title=Awards| first=Levine| last=Arthur| accessdate=21 May 2006| archive-date=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2006| archive-url=https://web.archive.org/web/20060429093544/http://www.arthuralevinebooks.com/awards.asp| url-status=deviated| archivedate=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2006| archiveurl=https://web.archive.org/web/20060429093544/http://www.arthuralevinebooks.com/awards.asp}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಸಂದ್ರಾ ಬೆಕೆಟ್‌ ಇವನು, ಪುಸ್ತಕವು ಜನಪ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಉತ್ತಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಲಿಂಗ್‌ಳ ಜನಪ್ರೀಯತೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದ ರೋಲ್ಡ್‌ ದಾಲ್‌ ಇವನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡಿದಂತಾಗುವುದು ಎಂದು ವಿಮರ್ಷಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;Beckett2008Crossover&quot; /&gt;

ಉತ್ತಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಮತ್ತು ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಎರಡು ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.ಅವೆಂದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ನೀಡುವ ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ''ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟಗಾರರ''  ಸಂಘದಿಂದ ನೀಡುವ ’ವರ್ಷದ ಬರಹಗಾರ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt; ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಯು.ಕೆ ಆವೃತ್ತಿಯು ೩೦೦,೦೦೦ ಪ್ರತಿಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/childrens-books-bestsellers-1083288.html|title=Children's Books: Bestsellers |date=27 March 1999|publisher=[[The Independent]]|accessdate=16 May 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಕತೆಯು ಇಂದಿಗೂ ಯು.ಕೆಯ ಉತ್ತಮ ಮಾರಾಟವಾದ ತಲೆಬರಹವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೧ರಿಂದಲೂ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/harry-potter-hides-fall-in-number-of-books-sold--a-downturn-in-book-sales-748142.html|title= Harry Potter hides fall in number of books sold a downturn in book sales|last=Jury|first=J.|date=22 December 2001|accessdate=16 May 2009 | work=The Independent | location=London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531002218/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/harry-potter-hides-fall-in-number-of-books-sold--a-downturn-in-book-sales-748142.html|archivedate=31 May 2008}}&lt;/ref&gt; ಅಂಧ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ೧೯೯೮ ಮೇ ದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಬ್ರೇಯಲಿ ಪ್ರೆಸ್‌ನವರು ಬ್ರೇಯಲಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Thomas|first=S.|title=The Making of the Potterverse: A Month-by-Month Look at Harry's First 10 Years|publisher=ECW Press|year=2007|page=5|isbn=1550227637|url=https://books.google.com/?id=f6y2_oFOcjQC&amp;pg=PA5&amp;dq=%22Harry+Potter+and+the+Philosopher%27s+Stone%22++%22Harry+Potter+and+the+Sorcerer%27s+Stone%22+braille#PPA5,M1|accessdate=28 May 2009}}&lt;/ref&gt;

ಹಾಗ್‌ವಾರ್ಟ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ಲಂಡನ್ನು ಬಿಡುವ ಪ್ಲಾಟ್‌ ಪಾರ್ಮ್‌ ೯¾, ಇದು ೯ ಮತ್ತು ೧೦ ನೇ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಗೋಡೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾಟಿ ಸಾಗುವಾಗ ನಿಜ ಜೀವನದ ರಾಜರು ದಾಟಿಂದತೆ ಬಾಸವಾಗುವ ಜೀವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.networkrailmediacentre.co.uk/Content/Detail.asp?ReleaseID=4177&amp;NewsAreaID=2&amp;SearchCategoryID=8|title=Platform alteration for Hogwarts Express as King’s Cross upgrade steps up a gear|date=17 February 2009|publisher=[[Network Rail]]|accessdate=15 May 2009|archive-date=22 ಜುಲೈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722082347/http://www.networkrailmediacentre.co.uk/content/detail.aspx?releaseid=4177&amp;newsareaid=2&amp;searchcategoryid=8|url-status=deviated|archivedate=22 ಜುಲೈ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120722082347/http://www.networkrailmediacentre.co.uk/content/detail.aspx?releaseid=4177&amp;newsareaid=2&amp;searchcategoryid=8}}&lt;/ref&gt;

{{Clear}}

===ಯು.ಎಸ್. ಪ್ರಕಾಶನ ಹಾಗೂ ಮನ್ನಣೆ===
&lt;div style=&quot;float:right;border:solid 1px silver;margin-left:3px;padding:3px&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ಯುಕೆ ಯಿಂದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂವಾದದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು&lt;td&gt;&lt;ref name=&quot;Nel2004JellyJello&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uta.fi/FAST/US1/REF/potter.html|title=Differences in the UK and US Versions of Four Harry Potter Books|date=21 January 2008|publisher=FAST US-1|accessdate=17 August 2008|archive-date=19 ಮಾರ್ಚ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319041313/http://www15.uta.fi/FAST/US1/REF/potter.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/td&gt;
!ಯುಕೆ
!ಅಮೆರಿಕಾದ
|-
| ಮಮ್, ಮ್ಯಮ್ 
|  ಮೊಮ್
|-
| ಶೆರ್ಬತ್ ಲೆಮನ್
| ಲೆಮನ್ ಡ್ರೊಪ್
|-
| ಮೊಟರ್‌ ಬೈಕ್
| ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ (ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನ)
|-
| ಚಿಪ್ಸ್
| ಫ್ರೈಸ್
|-
| ಕ್ರಿಸ್ಪ್
| ಚಿಪ್
|-
| ಜೆಲಿ
| ಜೆಲ್-ಓ
|-
| ಜ್ಯಾಕೆಟ್ ಪೊಟ್ಯಾಟೊ
| ಬೆಕಡ್ ಪೊಟ್ಯಾಟೊ
|-
| ಜಂಪರ್
| ಸ್ವೆಟರ್
|}
&lt;/div&gt;
ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್$೧೦೫,೦೦೦ಗೆ ಸ್ಖೊಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕೊರ್ಪೊರೇಷನ್ ಯು.ಎಸ್. ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೊಲೊಗ್ನ ಬುಕ್ ಫೆರ್ ನಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಿತು, ಇದು ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಅಸಾಧಾರಣ ದೊಡ್ಡಾ ಮೊತ್ತ.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt; &quot;ಫಿಲಾಸಫರ್&quot; ಎಂಬ ಪದ ಶೀರ್ಷಕದಲ್ಲಿರುವ ಪುಸ್ತಕ ಒಂದನ್ನು ಮಗು ಓದಲು ಇಷ್ಟ ಪಡದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಯೊಚಿಸಿದ್ದರು,&lt;ref name=&quot;HP Lexicon&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hp-lexicon.org/about/books/ps/book_ss.html|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone |date=2–April-2006|publisher=The Harry Potter Lexicon|accessdate=12 January 2009}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರೆಕಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿತು ರೌಲಿಂಗ್ ಸೂಚಿಸಿದ ಶೀರ್ಷಕೆಯಲ್ಲಿ, ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸೊರ್ಸರ್ಸ್ ಸ್ಟೊನ್''.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.saunalahti.fi/frog1/trivia/harrypotter.htm|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (2001)|year=2004|accessdate=5 January 2009|publisher=Jon Haglund|archive-date=3 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203048/http://www.saunalahti.fi/frog1/trivia/harrypotter.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರೌಲಿಂಗ್ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಷಾದಿಸುತ್ತಾ ತಾನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿರುವರು ಎಂದು ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;darkmark-bbc&quot;&gt;[http://www.darkmark.com/c.c?l=interview2&amp;amp;t=J.K.%20Rowling:%20BBC%20Online%20Chat J.K. ರೌಲಿಂಗ್: BBC ಆನ್‍ಲೈನ್ ಚ್ಯಾಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923212904/http://www.darkmark.com/c.c?l=interview2&amp;t=J.K.%20Rowling%3A%20BBC%20Online%20Chat |date=23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 }}. ಬಿಬಿಸಿ. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೧. ೧೯ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೬ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಈ ಬದಲಾವಣೆ [[ರಸವಿದ್ಯೆ|ರಸವಿದ್ಯೆಯ]] ಸಂಪರ್ಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಫಿಲಿಪ್ ನೆಲ್ ಸೂಚಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅನುವಾದದಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಇತರ ಪದಗಳ ಅರ್ಥ ಬದಲಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಯುಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ &quot;ಕ್ರಂಪೆಟ್‌ಗಳು&quot; ಯುಎಸ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ &quot;ಮಫಿನ್&quot;‌ಗೆ. ಪ್ರಮಾಣಕ ಯುಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ &quot;ಮಮ್&quot; ಹಾಗೂ ಸಿಮಸ್ ಫಿನೆಗನ್‌ರ ಐರಿಷ್ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಿದ &quot;ಮ್ಯಮ್&quot; ಇವೆರಡರಿಂದ &quot;ಮೊಮ್&quot;‌ಗೆ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ರೌಲಿಂಗ್ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಸೊರ್ಸರ್ಸ್ ಸ್ಟೊನ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ತನ್ನ ನಂತರದ ಪುಸ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅವರು ನಿಷೇಧಿಸಿದರು. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಆ ಸಮಯದ ಯುಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಿಸಿದಗಿಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅನುವಾದಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷತೆ ಹೊಂದಿದ್ದವು ಎಂದು ನೆಲ್ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಇತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಪಿಎಡಿಟ್‌ಗಳಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Nel2004JellyJello&quot;&gt;{{cite book
|last=Nel|first=P.|title=The ivory tower and Harry Potter|editor=Whited, L.|publisher=University of Missouri Press|year=2004|pages=261–269
|chapter=You Say &quot;Jelly&quot;, I Say &quot;Jell-O&quot;?|isbn=0826215491
|url=https://books.google.com/?id=iO5pApw2JycC&amp;pg=PA261&amp;dq=%22Harry+Potter+and+the+Philosopher%27s+Stone%22+ | accessdate=15 May 2009
}}&lt;/ref&gt; ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭದ ಶೀರ್ಷಕೆಗಳ ಅಮೆರಿಕಾದ ಆವೃತ್ತಿಗಿಂತ ಯು.ಕೆ. ಪ್ರತಿಗಳು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳು ಮುಂಚೆ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾ ಕಾರಣ, ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಕಾದ ಓದುಗರರು ಅಂತರ್ಜಾಲದಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಕೊಂಡ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Cowell|first=A.|date=18 October 1999|title=Harry Potter and the Magic Stock; A Children's Book Series Helps Rejuvenate a British Publisher|journal=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1999/10/18/business/harry-potter-magic-stock-children-s-book-series-helps-rejuvenate-british.html|accessdate=16 May 2009}}&lt;/ref&gt;

ಮೊದಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವಿಮರ್ಶಕರು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಪುಸ್ತಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ''ಕಿರ್ಕಸ್ ರಿವ್ಯೂಸ್''  ಹಾಗೂ ''ಬುಕ್‌ಲಿಸ್ಟ್''  ಅಂತಹ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಪ್ರಕಾಶನಗಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು, ಅವು ಇದನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳ ಮನೋರಂಜನೆ-ನಿರ್ಣಯಿತ ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.  ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಒಳನುಗ್ಗುವ ತಜ್ಞರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು (ರೌಲಿಂಗ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಜಗತ್ತಿನ ಜಟಿಲತೆ, ಆಳತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ ''ಕೊಆಪರೆಟಿವ್ ಚಿಲ್ಡರನ್ಸ್ ಬುಕ್ ಸೆಂಟರ್ ಚಾಯಿಸಸ್''  ತರಹದ ಒಂದು) ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳ ವಿಮರ್ಶಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೇಳೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;UnsworthCoursesHPAndSorcerersStone&quot; /&gt; ''ದಿ ನ್ಯೂ ಯೊರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ನ ''ದಿ ಬೊಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್''  ಹಾಗೂ ಮೈಕಲ್ ವೈನ್ರಿಪ್ ಅಂತಿಮ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಪುಸ್ತಕದ ಅತಿ ದುರ್ಬಲ ಭಾಗ ಎಂದು ದೂರಿದರು ಸಹ&lt;ref name=&quot;Nel2001GuideReviews&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news
|url=https://www.nytimes.com/books/99/02/14/reviews/990214.14childrt.html?_r=1&amp;scp=1&amp;sq=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone%20Book%20review&amp;st=cse
|title=Children's Books|last=Winerip|first=Michael|date=14 February 1999|publisher=New York Times|accessdate=12 January 2009
}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಹಾಗೂ ಹಲವು ಇತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿಮರ್ಶಕರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಶಂಸೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nel2001GuideReviews&quot; /&gt;

ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಯುಎಸ್ ಪ್ರತಿಯು ಅಮೆರಿಕಾದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಪುಸ್ತಕ ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಆಯಿತು, ''ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ ವೀಕ್ಲಿ'' ಯ ೧೯೯೮ಯಿನ ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕ, ಹಾಗೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ೧೯೯೮ರ ವರ್ಷದ ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕ, ಹಾಗೂ ೧೯೯೮ರ ''ಪೇರೆಂಟಿಂಗ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸಿನ್‌ಯಿನ '''ವರ್ಷದ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು,&lt;ref name=&quot;Knapp2003InDefenseOfHP&quot; /&gt; ದಿ ಸ್ಖೂಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ವರ್ಷದ ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕ, ಹಾಗೂ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಅಸೊಸಿಯೆಷನ್‌ನ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕ.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt;''' ''

ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಆಮ್ಡ್ ದಿ ಸೊರ್ಸರ್ಸ್ ಸ್ಟೊನ್''  ''ನ್ಯೂ ಯೋರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ನ ಉತ್ತಮ-ಮಾರಾಟಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆರಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hawes.com/no1_f_d.htm|title=New York Times Best Seller Number Ones Listing Fiction By Date|publisher=Hawes Publications|accessdate=16 May 2009|archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090209040712/http://www.hawes.com/no1_f_d.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅದೇ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ೧೯೯೯ ಹಾಗೂ ೨೦೦೦ವರೆಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವಿತ್ತು, ಇತರ ಪ್ರಕಾಶಕರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್''  ಅನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕರ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸುವವರೆಗೂ ಅದು ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Beckett2008Crossover&quot;&gt;{{cite book|last=Beckett|first=S.L.|title=Crossover Fiction|publisher=Taylor &amp; Francis|year=2008|pages=112–115|chapter=Child-to-Adult Crossover Fiction|isbn=041598033X|url=https://books.google.com/?id=9ipnQ2ryU7IC&amp;pg=PA114&amp;lpg=PA114&amp;dq=%22Harry+Potter+and+the+Philosopher%27s+Stone%22+book+sales+bestseller|accessdate=16 May 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UnsworthCoursesHPAndSorcerersStone&quot;&gt;{{cite web|url=http://www3.isrl.illinois.edu/~unsworth/courses/bestsellers/search.cgi?title=Harry+Potter+and+the+Sorcerer%27s+Stone|title=20th-Century American Bestsellers|last=[http://www3.isrl.illinois.edu/~unsworth/ Unsworth]|first=J.M.|accessdate=16 May 2009|archive-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820014315/http://people.lis.illinois.edu/~unsworth/courses/bestsellers/search.cgi?title=Harry+Potter+and+the+Sorcerer's+Stone|url-status=deviated|archivedate=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820014315/http://people.lis.illinois.edu/~unsworth/courses/bestsellers/search.cgi?title=Harry+Potter+and+the+Sorcerer%27s+Stone}}&lt;/ref&gt; ''ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ ವೀಕ್ಲಿಯ '''ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೧ರ ವರದಿಯ ಅನುಸಾರ ಮಕ್ಕಳ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳ ಸಂಚಿತ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ''' ''  '''''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಸೊರ್ಸರ್ಸ್ ಸ್ಟೊನ್ ಹಾರ್ಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೧೯ನೇಯ ಸ್ಥಾನ (೫ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳು) ಹಾಗೂ ಪ್ಯಾಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೭ನೇಯ ಸ್ಥಾನ (೬.೬ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳು) ಪಡೆದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.publishersweekly.com/article/CA187127.html|title=All-Time Bestselling Children's Books|date=17 December 2001|publisher=Publishers Weekly|accessdate=22 January 2009|archive-date=28 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090428084205/http://www.publishersweekly.com/article/CA187127.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;''' ''

ಮೇ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ಪುಸ್ತಕದ ೧೦ನೇಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಪ್ರತಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಶಿಕ್ಷಣ ಘೋಷಿಸಿತು, ಇದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಆರಂಭದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಹತ್ತನೇಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ನಿದರ್ಶಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mugglenet.com/app/news/full_story/1638|title=Scholastic Reveals Sorcerer's Stone Anniversary Edition|date=20 May 2008|publisher=MuggleNet.com|accessdate=12 January 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080531033153/http://www.mugglenet.com/app/news/full_story/1638 | archivedate=12 May 2008}}&lt;/ref&gt;

===ಅನುವಾದಗಳು===
{{Main|Harry Potter in translation}}
೨೦೦೮ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕದ ಅಧಿಕೃತ ಅನುವಾದಗಳು ೬೭ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾದವು.&lt;ref name=&quot;Translations for Harry Potter&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7649962.stm|title=Rowling 'makes £5 every second' |date=3 October 2008|publisher=[[British Broadcasting Corporation]]|accessdate=17 October 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2008/jun/18/harrypotter.artsandentertainment|title=Harry Potter breaks 400m in sales|date=18 June 2008|publisher=Guardian News and Media Limited|accessdate=17 October 2008 | location=London | first=Guy | last=Dammann}}&lt;/ref&gt; [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಹಾಗೂ ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ಬ್ಲೋಮ್ಸ್ ಬರಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite book|last=Rowling|first=J.K.|title=Harrius Potter et Philosophi Lapis|coauthors=Needham, P.|publisher=Bloomsbury USA Children's Books|year=2003|isbn=1582348251|language=Latin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Rowling|first=J.K.|coauthors=Wilson, A.|title=Άρειος Ποτηρ καὶ ἡ τοῦ φιλοσόφου λίθος|publisher=Bloomsbury USA Children's Books|year=2004|isbn=158234826X|language=[[Ancient Greek]]}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕ್‌ನ ಅನುವಾದವನ್ನು &quot;ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕ್‌ ಗದ್ಯದ ಒಂದು ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿ&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Brennan2005ReviewAncientGreek&quot;&gt;{{cite journal|last=Brennan|first=T.|date=7 August 2005|title=J. K. Rowling, Harry Potter and the Philosopher's Stone. Translated into Ancient Greek by Andrew Wilson|journal=Bryn Mawr Classical Review|publisher=[[Bryn Mawr College]]|url=http://bmcr.brynmawr.edu/2005/2005-08-07.html|accessdate=16 May 2009}}&lt;/ref&gt;

===ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳು===
ಎರಡನೆಯ ಪುಸ್ತಕ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಛೆಂಬರ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್'' , ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೨ ಜುಲೈ ೧೯೯೮ರಂದು ಯುಕೆ ಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೨ ಜೂನ್‌ ೧೯೯೯ರಂದು ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Harry Potter UK Release Dates&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thestar.com/entertainment/article/235354|title=A Potter timeline for muggles|date=14 July 2007|publisher=[[Toronto Star]]|accessdate=27 September 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Harry Potter US — Scholastic&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.scholastic.com/harrypotter/books/author/index.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080822142647/http://www.scholastic.com/harrypotter/books/author/index.htm|archivedate=2008-08-22|title=Harry Potter: Meet J.K. Rowling|publisher=Scholastic Inc|accessdate=27 September 2008}}&lt;/ref&gt; ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಪ್ರಿಸ್ನರ್ ಒಫ್ ಅಸ್ಕಬಾನ್''  ಅನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಯುಕೆ ಯಲ್ಲಿ ೮ ಜುಲೈ ೧೯೯೯ರಂದು ಹಾಗೂ ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೯ರಂದು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Harry Potter UK Release Dates&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Harry Potter US — Scholastic&quot; /&gt; ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಗೊಬ್ಲೆಟ್ ಒಫ್ ಫೈಯರ್''  ೮ ಜುಲೈ ೨೦೦೦ರಂದು ಬ್ಲುಮ್ಸ್ ಬರಿ ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಶಿಕ್ಷಣ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಲ್ಲು ಏಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2000/jul/19/jkjoannekathleenrowling|title=Speed-reading after lights out|date=19 July 2000|publisher=Guardian News and Media Limited|accessdate=27 September 2008 | location=London}}&lt;/ref&gt; ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಒಫ್ ದಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್''  ಸರಣಿಯಲ್ಲೇ ಅತಿ ಉದ್ದ ಪುಸ್ತಕ, ಯುಕೆ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೭೬೬ ಪುಟಗಳು ಹಾಗೂ ಯುಎಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೮೭೦ ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C03EFDC163CF937A25754C0A9659C8B63|title=Harry Potter and the Internet Pirates|publisher=The New York Times|accessdate=21 August 2008 | first=Amy | last=Harmon | date=14 July 2003}}&lt;/ref&gt; ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೦೩ರಂದು ಇದನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2003/jan/16/harrypotter.books|title=Harry Potter and the hottest day of summer|last=Cassy|first=John|date=16 January 2003|publisher=Guardian News and Media Limited|accessdate=27 September 2008 | location=London}}&lt;/ref&gt; ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಹಾಫ್-ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌''  ಅನ್ನು ೧೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ೨೪ ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ೧೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/arts/4113663.stm|title=July date for Harry Potter book |date=21 December 2004|publisher=BBC|accessdate=27 September 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6912529.stm|title=Harry Potter finale sales hit 11&amp;nbsp;m |publisher=BBC News|accessdate=21 August 2008 | date=23 July 2007}}&lt;/ref&gt; ಏಳನೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಕಾದಂಬರಿ, ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಡೆತ್‌ಲಿ ಹ್ಯಾಲೋಸ್|ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಡೆತ್ಲಿ ಹ್ಯಾಲ್ಲ್ಲೊಸ್]]'' ,೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೦೭ರಂದು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6320733.stm|title=Rowling unveils last Potter date |date=1 February 2007|publisher=BBC|accessdate=27 September 2008}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ೨೪ ಘಂಟೆಗಳ ಒಳಗೆ ೧೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟಗೊಂಡವು: ೨.೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳು ಯುಕೆ ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ೮.೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6912529.stm|title=Harry Potter finale sales hit 11&amp;nbsp;m |date=23 July 2007|publisher=BBC|accessdate=20 August 2008}}&lt;/ref&gt;

===ಚಲನಚಿತ್ರದ ರೂಪಾಂತರ===
{{Main|Harry Potter and the Philosopher's Stone (film)}}

[[File:HP1 posters.JPG|thumb|300px|right|ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಯುರೋಪ್ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾದ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳು]]

ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್''  ಪುಸ್ತಕಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಹಕ್ಕನ್ನು ರೌಲಿಂಗ್ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ಗೆ £೧ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ($೧,೯೮೨,೯೦೦) ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;WiGBPd About Harry&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.accio-quote.org/articles/2000/0700-austfinrev-bagwell.html|publisher=[[The Australian Financial Review]]|title=WiGBPd About Harry|date=19 July 2000|accessdate=26 May 2007}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗೇ ಇರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ರೋಲಿಂಗ್‌ ಬೆಡಿಕೆಯನ್ನಿಟ್ಟರು, ಆದರೆ ಡಂಬಲ್‌ಡೋರ್‌ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್‌ರಂತಹ ಐರಿಷ್ ನಟರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಏಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿದೇಶಿ ನಟರನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Harry Potter and the Philosopher's Stone&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2001/nov/16/jkjoannekathleenrowling|publisher=Guardian Unlimited|title=Harry Potter and the Philosopher's Stone|date=16 November 2001|accessdate=26 May 2007 | location=London}}&lt;/ref&gt; ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನಟವರ್ಗದ ನೇಮಕಾತಿಯ ನಂತರ,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://movies.warnerbros.com/pub/movie/releases/harrycast.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070404184713/http://movies.warnerbros.com/pub/movie/releases/harrycast.html|archivedate=2007-04-04|publisher=Warner Brothers|title=Daniel Radcliffe, Rupert Grint and Emma Watson bring Harry, Ron and Hermione to life for Warner Bros. Pictures: Harry Potter and the Sorcerer’s Stone|date=21 August 2000|accessdate=26 May 2007}}&lt;/ref&gt; ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಲೀವ್ಸ್‌ಡೆನ್ ಫಿಲಂ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳು ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ತಯಾರಿಕೆ ಜುಲೈ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;greg&quot;&gt;{{cite web|url=https://movies.yahoo.com/feature/comingsoon.html|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (2001)|accessdate=30 May 2007|author=Schmitz, Greg Dean|publisher=Yahoo!|archive-date=29 ಮೇ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070529214251/http://movies.yahoo.com/feature/comingsoon.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೊನ್''  ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೧ರಂದು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;BBCFilmPreview&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/1634408.stm |title=Potter Casts Spell at World Premiere |accessdate=23 September 2007 |date=15 November 2001 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://uk.movies.ign.com/articles/034/034103p1.html |title=Bewitched Warner Bros. Delays Potter |accessdate=8 July 2007 |date=17 May 2000 |publisher=IGN |author=Brian Linder |archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209125829/http://uk.movies.ign.com/articles/034/034103p1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ರೋಟನ್ ಟೊಮ್ಯಾಟೊಯಿಸ್‌ನ ಒಂದು ೭೮% ಹೊಸ ಅಂಕನೀಡುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮರ್ಶಕರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದವು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/harry_potter_and_the_sorcerers_stone/ |title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (2001) |accessdate=8 July 2007 |publisher=[[Rotten Tomatoes]]}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮೆಟಾಕ್ರಿಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ೬೪% ಅಂಕಗಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು &quot;ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಮೋದನೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು&quot; ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.metacritic.com/video/titles/harrypotterandthesorcerersstone |title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone |accessdate=20 July 2007 |publisher=[[Metacritic]] |archive-date=11 ಜುಲೈ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090711202402/http://www.metacritic.com/video/titles/harrypotterandthesorcerersstone |url-status=deviated |archivedate=11 ಜುಲೈ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090711202402/http://www.metacritic.com/video/titles/harrypotterandthesorcerersstone }}&lt;/ref&gt;

===ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ಸ್‌===
{{Main|Harry Potter and the Philosopher's Stone (video game)}}
ವಿರಳವಾಗಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವೀಡಿಯೋ ಗೇಮ್ಸ್ ೨೦೦೧ ಮತ್ತು ೨೦೦೩ ರ ನಡುವಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಅಂಡ್ ದ ಸೋರ್ಸರರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಎಂಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಶಿರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬಂದವು.  ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಕಾರರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ಪ್ರಕಾಶಕ 
! ವರ್ಷ 
! ಪ್ಲಾಟ್ ಫಾರ್ಮ್ 
! ಮಾದರಿ 
! class=&quot;unsortable&quot;| ಮೆಟಾಕ್ರಿಟಿಕ್ ಅಂಕ 
! class=&quot;unsortable&quot;| ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
|  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ 
|  2001 
|  ಎಮ್‌ಎಸ್ ವಿಂಡೋಸ್ 
|  ರೋಲ್-ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್ ಗೇಮ್&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.pc.ign.com/articles/166/166530p1.html|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (PC)|last=Casamassina|first=M.|date=16 November 2001|publisher=IGN Entertainment, Inc.|accessdate=25 May 2009|archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090907015004/http://uk.pc.ign.com/articles/166/166530p1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|  style=&quot;text-align:center&quot;| ೬೫%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/pc/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (PC)|publisher=CBS Interactive Inc.|accessdate=26 May 2009|archive-date=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804124249/http://www.metacritic.com/games/platforms/pc/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|url-status=deviated|archivedate=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804124249/http://www.metacritic.com/games/platforms/pc/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಆಸ್ಪೈರ್ 
|  ೨೦೦೨ 
|  ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ೯ 
|  ರೋಲ್-ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್ ಗೇಮ್&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.mac.ign.com/objects/855/855445.html|title=Harry Potter and The Sorcerer's Stone (Mac)|publisher=IGN Entertainment, Inc.|accessdate=25 May 2009|archive-date=15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100215013134/http://uk.mac.ign.com/objects/855/855445.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CVG2002HPSS&quot; /&gt; 
|  style=&quot;text-align:center&quot;| (ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ)&lt;ref name=&quot;MetacriticSearchHPCSgames&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/search/process?sort=relevance&amp;termType=all&amp;ts=Harry+Potter+and+the+Sorcerer%27s+Stone&amp;ty=3&amp;x=0&amp;y=0|title=Search results: Harry Potter and the Sorcerer's Stone (games)|publisher=CBS Interactive Inc.|accessdate=26 May 2009}}&lt;/ref&gt; 
|  ವಿಂಡೋಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯಂತೆಯೇ&lt;ref name=&quot;CVG2002HPSS&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=27945|title=Harry Potter and the Philosopher's Stone (Mac)|date=15 April 2002|publisher=Future Publishing Limited|accessdate=25 May 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ 
|  ೨೦೦೧ 
|  ಗೇಮ್ ಬಾಯ್ ಕಲರ್ 
|  ರೋಲ್ ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್ ಗೇಮ್&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.gameboy.ign.com/objects/017/017223.html|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (GBC)|publisher=IGN Entertainment, Inc.|accessdate=25 May 2009|archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110209171948/http://uk.gameboy.ign.com/objects/017/017223.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|  style=&quot;text-align:center&quot;| (ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ)&lt;ref name=&quot;MetacriticSearchHPCSgames&quot; /&gt;
|  &amp;nbsp;
|-
|  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ 
|  ೨೦೦೧ 
|  ಗೇಮ್ ಬಾಯ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ 
|  &quot;ಅಡ್ವೆಂಚರ್/ಪಜಲ್&quot; ಗೇಮ್&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.gameboy.ign.com/objects/017/017222.html|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (GBA)|accessdate=25 May 2009|archive-date=26 ಜುಲೈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090726050912/http://uk.gameboy.ign.com/objects/017/017222.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|  style=&quot;text-align:center&quot;| ೬೪%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/gba/harrypotter?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (GBA)|publisher=CBS Interactive Inc.|accessdate=26 May 2009|archive-date=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804123155/http://www.metacritic.com/games/platforms/gba/harrypotter?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|url-status=deviated|archivedate=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804123155/http://www.metacritic.com/games/platforms/gba/harrypotter?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone}}&lt;/ref&gt; 
|  &amp;nbsp;
|-
|  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ 
|  ೨೦೦೩ 
|  ಗೇಮ್ ಕ್ಯೂಬ್ 
|  &quot;ಆಕ್ಷನ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.cube.ign.com/objects/570/570187.html|title=Harry Potter and the Philosopher's Stone (GameCube)|publisher=IGN Entertainment, Inc.|accessdate=25 May 2009|archive-date=28 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090828234635/http://uk.cube.ign.com/objects/570/570187.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|  style=&quot;text-align:center&quot;| ೬೨%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/cube/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (Cube)|publisher=CBS Interactive Inc.|accessdate=26 May 2009|archive-date=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804123145/http://www.metacritic.com/games/platforms/cube/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|url-status=deviated|archivedate=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804123145/http://www.metacritic.com/games/platforms/cube/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone}}&lt;/ref&gt; 
|  &amp;nbsp;
|-
|  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ 
|  ೨೦೦೧ 
|  ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್ 
|  ರೋಲ್ ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್ ಗೇಮ್&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.psx.ign.com/objects/016/016595.html|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (PS)|accessdate=25 May 2009|archive-date=24 ನವೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091124125028/http://uk.psx.ign.com/objects/016/016595.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|  style=&quot;text-align:center&quot;| ೬೪%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/psx/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (PSX)|publisher=CBS Interactive Inc.|accessdate=26 May 2009|archive-date=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804123200/http://www.metacritic.com/games/platforms/psx/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|url-status=deviated|archivedate=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804123200/http://www.metacritic.com/games/platforms/psx/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone}}&lt;/ref&gt; 
|  &amp;nbsp;
|-
|  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ 
|  ೨೦೦೩ 
|  ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್ ೨ 
|  &quot;ಆಕ್ಷನ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.ps2.ign.com/objects/570/570208.html|title=Harry Potter and the Philosopher's Stone (PS2)|publisher=IGN Entertainment, Inc.|accessdate=25 May 2009}}&lt;/ref&gt; 
|  style=&quot;text-align:center&quot;| ೫೬%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/ps2/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (PS2)|publisher=CBS Interactive Inc.|accessdate=26 May 2009|archive-date=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804124255/http://www.metacritic.com/games/platforms/ps2/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|url-status=deviated|archivedate=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804124255/http://www.metacritic.com/games/platforms/ps2/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone}}&lt;/ref&gt; 
|  &amp;nbsp;
|-
|  ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ 
|  ೨೦೦೩ 
|  ಎಕ್ಸ್ ಬಾಕ್ಸ್‌ 
|  &quot;ಆಕ್ಷನ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.xbox.ign.com/objects/570/570190.html|title=Harry Potter and the Philosopher's Stone (Xbox)|publisher=IGN Entertainment, Inc.|accessdate=25 May 2009|archive-date=30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091030185943/http://uk.xbox.ign.com/objects/570/570190.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|  style=&quot;text-align:center&quot;| ೫೯%&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/games/platforms/xbx/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|title=Harry Potter and the Sorcerer's Stone (Xbox)|publisher=CBS Interactive Inc.|accessdate=26 May 2009|archive-date=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804123207/http://www.metacritic.com/games/platforms/xbx/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone|url-status=deviated|archivedate=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804123207/http://www.metacritic.com/games/platforms/xbx/harrypotterandthesorcerersstone?q=Harry%20Potter%20and%20the%20Sorcerer%27s%20Stone}}&lt;/ref&gt; 
|  &amp;nbsp;
|}

==ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿವಾದ==
{{Main|Religious debates over the Harry Potter series}}
''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಫಿಲಾಸಫರ್‍ಸ್ ಸ್ಟೋನ್''  ಸೇರಿದಂತೆ  ಎಲ್ಲ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಸರಣಿಗಳು ಅತೀಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸೈತಾನಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿತು.  ಅಮೇರಿಕಾದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಕಾನೂನು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾಟ-ಮಂತ್ರವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯೆಂದು ಸರಕಾರವೇ ಅಂಗೀಕರಿಸಿರುವಾಗ ಈ ಸರಣಿಯ ಕಥಾ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯವಾಗಿಸುವುದು ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆಡಳಿತದ ಮಧ್ಯೆ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;&gt;{{cite web|title=Next installment of mom vs. Potter set for Gwinnett court|author=Ben Smith|work=Atlanta Journal-Constitution|url=http://www.ajc.com/metro/content/metro/gwinnett/stories/2007/05/28/0529metPOTTER.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070601155533/http://www.ajc.com/metro/content/metro/gwinnett/stories/2007/05/28/0529metPOTTER.html|archivedate=1 June 2007|year=2007|accessdate=8 June 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mallory1&quot;&gt;{{cite news|url=http://msnbc.msn.com/id/15127464/ |title=Georgia mom seeks Harry Potter ban|agency=Associated Press|date = 4 October 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mallory2&quot;&gt;{{cite web|title=Harry Potter Appeal Update|author=Laura Mallory|url=http://www.hisvoicetoday.org/hpappeal.htm|year=2007|accessdate=16 May 2007|publisher=HisVoiceToday.org|archive-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070204020330/http://www.hisvoicetoday.org/hpappeal.htm|url-status=deviated|archivedate=19 ಜನವರಿ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119011624/http://www.hisvoicetoday.org/hpappeal.htm}}&lt;/ref&gt; ಈ ನಡುವೆ ೧೯೯೯-೨೦೦೧ರ ಅಮೇರಿಕಾನ್ ಲೈಬ್ರೆರಿ ಆಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Knapp2003InDefenseOfHP&quot; /&gt;

ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಸರಣಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿರೋಧ ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಗ್ರಿಸ್ ಮತ್ತು [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]] ದೇಶಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಚರ್ಚುಗಳು ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಸರಣಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದೊಡ್ಡ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ನಡೆಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;bulgaria&quot;&gt;{{cite web|title=Bulgarian church warns against the spell of Harry Potter|author=Clive Leviev-Sawyer|work=Ecumenica News International|url=http://www.eni.ch/articles/display.shtml?04-0394|year=2004|accessdate=15 June 2007|archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928131739/http://www.eni.ch/articles/display.shtml?04-0394|url-status=deviated|archivedate=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928131739/http://www.eni.ch/articles/display.shtml?04-0394}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thrace&quot;&gt;{{cite web|title=Church: Harry Potter film a font of evil|work=Kathimerini|url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_politics_100021_14/01/2003_25190|year=2003|accessdate=15 June 2007}}&lt;/ref&gt;  [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಎಮಿರೆಟ್ಸ್‌]]ನ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಇರಾನ್|ಇರಾನ್‌]]ನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಈ ಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವು.&lt;ref name=&quot;UAE&quot;&gt;{{cite news|title=Emirates ban Potter book|work=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1816012.stm|accessdate=10 July 2007 | date=12 February 2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iran&quot;&gt;{{cite web|title=Iranian Daily: Harry Potter, Billion-Dollar Zionist Project|work=The Mimri blog|url=http://www.thememriblog.org/blog_personal/en/2269.htm|accessdate=10 September 2007}}&lt;/ref&gt;

ಆದರೆ ಈ ಸರಣಿ ಮೇಲಿನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಇಬ್ಭಾಗಗೊಂಡವು.  ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ''ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್''  ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಅಗೌರವ ತೋರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಟಿಕಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಸರಣಿ ಇಂದ್ರ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಮಾಯಾ ಜಗತಿನ  ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಸೃಷ್ಠಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=O'Brien|first=M.|date=21 April 2003|journal=[[Catholic World Report]]|url=http://www.leannepayne.com/harrypotter/HarryPotter-PaganizationOfChildren.pdf|accessdate=15 May 2009|title=Harry Potter - Paganization of Children|archive-date=20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420124020/http://www.leannepayne.com/harrypotter/HarryPotter-PaganizationOfChildren.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಜೋಸೆಫ್ ರಾಟ್‌ಜಿಂಗರ್ ಆ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಪೋಪ್]] ಆದರು ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಂಬಿಕೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು &quot;ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿ ಪ್ರಲೋಭನ, ಇವು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಾರದೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಅತ್ಮದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಆಳವಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವು ಸರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದರು,&lt;ref name=&quot;MalvernHPAndVaticanEnforcer&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article543766.ece|title=Harry Potter and the Vatican enforcer|last=Malvern|first=J.|date=14 July 2005|publisher=The Times|accessdate=15 May 2009|location=London|archive-date=15 ಮೇ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090515003800/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article543766.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ನಮ್ತರದ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Pope Opposes Harry Potter Novels&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lifesite.net/ldn/2005/jul/05071301.html|publisher=LifeSite News|title=Pope Opposes Harry Potter Novels - Signed Letters from Cardinal Ratzinger Now Online|date=13 July 2005|accessdate=13 March 2007|archive-date=28 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070428081100/http://www.lifesite.net/ldn/2005/jul/05071301.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ವಕ್ತಾರರೊಬ್ಬರು ಕಾರ್ಡಿನನ್ ರಾಟ್ಜಾಂಗರ್‌ರ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಅಧಿಕೃತವಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;MalvernHPAndVaticanEnforcer&quot; /&gt;  ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಯೋಮಾನದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚ್ ಪಕ್ಷವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಾನ್‌ಸೈನರ್ ಪೀಟರ್ ಫೀಟ್‌ವುಡ್, ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್''  ಕಥೆಗಳು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನ್ವಿವಿರೋಧಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೊತ್ತಿಲ್ಲ.  ಇದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟದರ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೇ ರೋಲಿಂಗ್ ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಪರವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ದೈತ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ತ್ಯಾಗದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;MalvernHPAndVaticanEnforcer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Fields2007HPSociologicalImagination&quot;&gt;{{cite journal|last=Fields|first=J.W.|year=2007|title=''Harry Potter'', Benjamin Bloom, and the Sociological Imagination|journal=International Journal of Teaching and Learning in Higher Education|volume=19|issue=2|issn=1812-9129|url=http://www.isetl.org/ijtlhe/pdf/IJTLHE160.pdf|accessdate=15 May 2009|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100818204930/http://www.isetl.org/ijtlhe/pdf/IJTLHE160.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಪಂದನೆಗಳು ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದವು. ಸೈದಾಂತಿಕ ದೃಷ್ಠಿಕೋನದಿಂದಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಧಾಳಿಗಳು ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ರೋಲಿಂಗ್ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಗದ್ದಲವೆಬ್ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ನನಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ತೃಪ್ತಿ ತಂದ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲ ಹುಟ್ಟಿಸಿದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಇದು ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನುವುದು.&lt;ref name=&quot;womanyear&quot;&gt;{{cite news|title=Time Person of the Year Runner Up: JK Rowling|url=http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1695388_1695436,00.html|accessdate=23 December 2007|date=19 December 2007|archive-date=21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071221164141/http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1695388_1695436,00.html|url-status=deviated|archivedate=21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071221164141/http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1695388_1695436,00.html}}&lt;/ref&gt; ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ವಾಸ್ತವತೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಎಮಿಲಿ ಗ್ರೈಸಿಂಗರ್ ಬರೆದರು, ಅವರು ಹ್ಯಾರಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ಯಸೇಜ್ ಅನ್ನು ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ೯¾ ಮೂಲಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಭರವಸೆಯ ಒಂದು ಅನ್ವಯಿಕೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಟೊಪ್ಪಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ಮೊದಲ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅವನು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹ್ಯಾರಿಯು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಯ ತಾಯಿಯ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸರಣಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಆತನಿಗೆ ಅದು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ರೀತಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಆಕೆ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಆಳವಾದ ಜಾದು ಮಾಟಗಾರರು ಜಾದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಾಟರ್ ಪಡೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುವ ವೊಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಟ್, ಇದನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾಗುವುದು ಮೂಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಆಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Griesinger|first=E.|year=2002|title=Harry Potter and the &quot;deeper magic&quot;: narrating hope in children's literature|journal=Christianity and Literature|volume=51|issue=3|pages=455–480|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb049/is_3_51/ai_n28919307/|accessdate=15 May 2009|archiveurl=https://archive.is/20120629010616/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb049/is_3_51/ai_n28919307/|archivedate=29 ಜೂನ್ 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ವಿಷಯ ವಸ್ತುಗಳು
==
ರಾಲಿಂಗ್‌ ಹನ್ನೆರಡನೇ ವರ್ಷದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಫಿಲಿಫ್‌ ನೆಲ್‌ ಜಾನೆ ಔಷ್ಟೆನ್‌ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೋರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಳು.  ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಓದುವಂತಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು,ಅಂದರೆ ಹಲವಾರು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಚಿತ್ರಿಸಿ ನಂತರ ಪಾತ್ರವಿವರಣೆಯು ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಮತ್ತು ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸಿರಿಯಸ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಎಂಬ ಪಾತ್ರವು ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು ಮೂರು ಮತ್ತು ಐದನೇ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪಾತ್ರವು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಔಷ್ಟನ್‌ನ ಕಥಾನಾಯಕಿಯಂತೆ ಹ್ಯಾರಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಸ್ತಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲೂ ತನ್ನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮರುವಿಮರ್ಷೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‍''  ನ ಕೆಲವೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯು ಔಷ್ಟನ್‌ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯನ್ನೇ ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಉದ್ರಿಕ್ತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವುದು.  ಎರಡೂ ಲೇಖಕರೂ ಕೂಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಚಾರಿತ್ರ್ಯಕ್ಕನುಗುಣವಾದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ನೆಲ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ರಾಲಿಂಗ್‌ಳ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಿಕೆನ್ಸ್‌ ಕಥೆಗಳಂತೆ&lt;ref&gt;{{cite book|last=Nel|first=P.|title=J.K. Rowling's Harry Potter novels: a reader's guide|publisher=Continuum International|year=2001|chapter=The Author|pages=13–15|isbn=0826452329|url=https://books.google.com/?id=qQYfoV62d30C&amp;pg=PA27&amp;dq=%22Harry+Potter+and+the+Philosopher%27s+Stone%22+|accessdate=15 May 2009}}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚು ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಮಾಂದ ಕೊಕರೆಲ್‌ ವಿಮರ್ಷಿಸಿದಂತೆ ಜರ್ಮನ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ರೋಮ್‌ನ ಹಳೆಯ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಯಜಮಾನರುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Cockrell2004Password&quot;&gt;{{cite book
|last=Cockrell|first=A.|title=The ivory tower and Harry Potter|editor=Whited, L.|publisher=University of Missouri Press|year=2004|pages=23–24
|chapter=Harry Potter and the Secret Password|isbn=0826215491
|url=https://books.google.com/?id=iO5pApw2JycC&amp;pg=PA261&amp;dq=%22Harry+Potter+and+the+Philosopher%27s+Stone%22+ | accessdate=15 May 2009
}}&lt;/ref&gt; ರಾಲಿಂಗ್‌, ನಾರ್ನಿಯಾ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬರಹಗಾರನಾದ ಸಿ.ಎಸ್‌.ಲೆವಿಸ್‌ ನಂತೆ, ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತದೇನೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ.  ನೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಗಮನಿಸಿದ ಅಂಶವೆನೆಂದರೆ ಬಹಳ ಉತ್ತಮ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತಿಗಳಂತೆ ರಾಲಿಂಗ್‌ ಕೂಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹೊಳಪು, ಮಕ್ಕಳ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯರ ಕಲ್ಪನೆಗಳು, ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಕಥೆಗಳು, ''ಬೆಳವಣಿಗೆ ಚಿತ್ರಣ''  ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Nel|first=P.|title=J.K. Rowling's Harry Potter novels: a reader's guide|publisher=Continuum International|year=2001|chapter=The Novels|pages=51–52|isbn=0826452329|url=https://books.google.com/?id=qQYfoV62d30C&amp;pg=PA27&amp;dq=%22Harry+Potter+and+the+Philosopher%27s+Stone%22+|accessdate=15 May 2009}}&lt;/ref&gt;

ಹಲವು ವಿಮರ್ಷಕರು ''ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌'' ನ್ನು ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದ ರೊಲಾಡ್‌ ದಾಲ್‌ನ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ.  ೧೯೭೦ರಿಂದ ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು ರೊಲಾಡ್‌ ದಾಲ್‌ನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾದರೂ ಕೂಡ ಯಾರು ಕೂಡ ಜನಪ್ರೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಹತ್ತಿರ ನಿಲ್ಲಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ''ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುವಂತಾಯಿತು. ಹತ್ತು ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಪುಸ್ತಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ನಿಜವಾದ ಜನಪ್ರೀಯ ಲೇಖಕನೆಂದರೆ ಆರ್‌.ಎಲ್‌.ಸ್ಟೈನ್‌.  ''ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳು ದಾಲ್‌ನ ಕಥೆಗಳ ಮರುಜೋಡಿತ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ದರ್ಸ್ಲೆ ದಂಪತಿಗಳು ಆಳಿನಂತೆ ನೋಡಿದಂತೆ ''ಜೆಮ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಗೈಂಟ್‌ ಪಿಚ್‌'' ನ ನಾಯಕನು ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ಹತ್ತಿರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ ಒಬ್ಬರು ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಒಬ್ಬರು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಹ್ಯಾರಿಯು ಸಣ್ಣವನಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ದೊಡ್ಡವರಂತೆ ಯೋಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Eccleshare2002GuidePublishing&quot; /&gt;

ಗ್ರಂಥಪಾಲಕನಾದ ನ್ಯಾನ್ಸಿ ನ್ಯಾಪ್‌ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ವಿಭಾಗದ ಫ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಸ್ಟೆಪನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ಲವಲವಿಕೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣನೆಗಳು ಡೈಗೊನ್‌ ಅಲ್ಲೆಯಂತೆ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಾಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವಂತೆ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;Knapp2003InDefenseOfHP&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Brown2002MarketingForMuggles&quot; /&gt; ಟ್ಯಾಡ್‌ ಬ್ರೆನ್ನಾನ್‌ನ ವಿಮರ್ಶೆಯಂತೆ ರಾಲಿಂಗ್‌ಳ ಬರವಣಿಗೆಯು ಹೊಮರ್‌ನ ಶೀಘ್ರತೆ, ನೋವು ಮತ್ತು ನೇರ ನೀರೂಪಣೆಯ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Brennan2005ReviewAncientGreek&quot; /&gt; ಸ್ಟೆಪನ್ ಕಿಂಗ್‌ ಸೂಚಿಸಿದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಲ್ಲಿ &quot; ಕ್ರಿಡಾಸಕ್ತ ಕಲ್ಪನಾಹಾರಿ ಕಥೆಗಳು ಬ್ರಟೀಷರು ಸಮರ್ಥ&quot;ರೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆಲಸಮಾಡಿದ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ರಾಲಿಂಗ್‌ ಕಿಲಕಿಲ ನಗೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ವೇಗದ ಕೆಲಸದ ಗತಿಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=[[Stephen King]]|date=23 July 2000|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/books/00/07/23/reviews/000723.23kinglt.html|accessdate=16 May 2009}}&lt;/ref&gt;

ನಿಕೋಲಸ್ ಟಕರ್ ಮುಂಚಿನ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ '' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆಗಳ ಕಡೆಗಿನ ಮರು ಅವಲೋಕನ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಹಾಗ್ವರ್ಟ್ಸ್ ಇದು ಒಂದು ಹಳೆಯ-ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅವರ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆ ಮಕ್ಕಳ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಡರ್ಸ್ಲೇಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾತ್ರಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ಅವುಗಳ ಗೋಚರಿಕೆಯಿಂದ ಸರಳವಾಗಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಪಿಲ್ಕ್‌ರ ಕ್ಯಾಟ್ ಮಿಸೆಸ್. ನಾರಿಸ್‌ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೆಟ್ಟ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷಭಾವನೆಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಅನುಚಿತವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಅನಾಥನಾದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ನಾಯಕನು ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೆ  ದುರ್ಬಲರೆಡೆಗೆ ಗಮನವನ್ನು ಹರಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವರ ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Tucker|first=N.|year=1999|title=The Rise and Rise of Harry Potter |url=https://archive.org/details/sim_childrens-literature-in-education_1999-12_30_4/page/221|journal=Children's Literature in Education|volume=30|issue=4|pages=221–234|doi=10.1023/A:1022438704330}}&lt;/ref&gt; ಹಲವಾರು ಇತರ ಟಿಪ್ಪಣಿಕಾರರು ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಉನ್ನತ ಅಂತಸ್ತುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;Fields2007HPSociologicalImagination&quot; /&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾರಿನ್ ವೆಸ್ಟರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಇವರು ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಬ್ರಿಟನ್ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಸಮಾನರೀತಿಗಳನ್ನು ವಿಶದಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಒಂದು ವರ್ಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಲ್ಲಿ ಅವನತಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು ಆದರೆ ಇದು ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತಸ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಮೇಲಿನಸ್ತರಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಹಾಗ್ವರ್ಟ್ಸ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬಹು-ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ; ಹಲವಾರು ಬುದ್ದಿವಂತ ಜಾತಿಗಳ ನಡುವಣ ವರ್ಣದ ಸಂಗತಿಗಳು; ಮತ್ತು ಸ್ಕೂಲ್ ಬುಲ್ಲಿಯಿಂಗ್.&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Westman|first=K.E.|title=The ivory tower and Harry Potter|editor=Whited, L.|publisher=University of Missouri Press|year=2004|pages=306–308
|chapter=Specters of Thatcherism|isbn=0826215491
|url=https://books.google.com/?id=iO5pApw2JycC&amp;pg=PA261&amp;dq=%22Harry+Potter+and+the+Philosopher%27s+Stone%22+ | accessdate=15 May 2009
}}&lt;/ref&gt;

ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕಾನೂನಿನ ನೀತಿಯು ಅಡಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸುಸಾನ್ ಹಾಲ್ ಬರೆದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಐಂದ್ರಜಾಲಿಕ ಸಂಪುಟದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿಗೆ, ಬದ್ಧತೆಗೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನ್ಯಾಯಿಕ ಸವಾಲಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವೊಲ್ಡಾಮೊರ್ಟ್‌ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹುಚ್ಚು ಭಯಂಕರವಾದ ರೂಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆತರಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. ಮಾಯಾಜಾಲದ ಕಾನೂನಿನ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಶಿಸ್ತಿನ ಕಾನೂನಿನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತರುವ ಮನಸ್ಥಿಯ ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಹರ್ಮಿಯೋನ್‌ಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹರ್ಮಿಯೋನ್ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ಫಿಲಾಸಪರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಮಾಯಾಜಾಲದ ಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಪರಿಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂದ್ರಜಾಲಿಕ ವಿದ್ಯೆಗಳು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಗರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Hall2003RuleOfLaw&quot;&gt;{{cite book|last=Hall|first=S.|title=Reading Harry Potter|editor=Anatol|publisher=Greenwood Publishing|year=2003|pages=147–162|chapter=Harry Potter and the Rule of Law|isbn=0313320675|url=https://books.google.com/?id=-__ICQemqaEC&amp;dq=%22Reading+Harry+Potter:+Critical+essays%22&amp;printsec=frontcover|accessdate=15 May 2009}}&lt;/ref&gt;

ನೆಲ್‌ನ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಶ್ಲಾಘ್ಯವಲ್ಲದ ಅಂತ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದವಾದ ಪಾತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರಣ, ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳ ಕಲ್ಪನೆ, ಮತ್ತು ಭೌತವಾದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ರಾಲಿಂಗ್‌ ಅವಳ,೧೯೯೦ರ ದಶಕಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ  ವಿಭಿನ್ನಲಿಂಗಿವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು ಬರಹಗಾರ್ತಿಯು ಏಕೈಕ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಹ್ಯಾರಿಯ ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗಿನ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವು ಪ್ರೀತಿ ವಿಶ್ವಾಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.  ಇದೇ ಆನಂದದ ಭಾವನೆಯು ಹ್ಯಾರಿ ವೈಸ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಮತ್ತು ಮೊದಲು ರಬೀಸ್‌ ಹಾಗ್ರಿಡ್‌ ಮತ್ತು ನಂತರ ರೆಮುಸ್‌ ಲುಪಿನ್‌ ಮತ್ತು ಸಿರಿಯಸ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಅವರು ತಂದೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ವ್ಯವಹರಿಸಿದಾಗಲೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Cockrell2004Password&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Nel|first=P.|title=J.K. Rowling's Harry Potter novels: a reader's guide|publisher=Continuum International|year=2001|pages=13–15, 47–48|isbn=0826452329|url=https://books.google.com/?id=qQYfoV62d30C&amp;pg=PA27&amp;dq=%22Harry+Potter+and+the+Philosopher%27s+Stone%22+|accessdate=15 May 2009}}&lt;/ref&gt;

==ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ==
ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರುಗಳು, ಮಕ್ಕಳ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ನೇರವಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಐಹಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್''  ಪತ್ರಿಕೆಯು ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೬ ರಿಂದ ೧೭ ವರ್ಷದ ಒಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ೬೦% ಮಕ್ಕಳು ಕನಿಷ್ಟ ಒಂದು ಹ್ಯಾರಿ ಪೋಟರ್‌ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣಾಫ್ರಿಕಾ ಸೇರಿ ಇನ್ನುಳಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಕ್ಕಳು ಹ್ಯಾರಿ ಪೋಟರ್‌ ಧಾರಾವಹಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅತೀವ ಉತ್ಸಾಹ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಮೊದಲೆರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳು ದೀರ್ಘವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೊದಲು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಓದಿದ ಮಗುವು ತಾನು ವರ್ಷವೊಂದರಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದಕ್ಕಿಂತ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟಗಳನ್ನಾದರೆ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ  ಓದಿಮುಗಿಸುವುದು.  ಇದು ಮಕ್ಕಳ ಓದುವ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Knapp2003InDefenseOfHP&quot; /&gt;

ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತ ಬರಹಗಾರರು ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.{{Linktext|object lesson}}  ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳ ಕುರಿತ ಲೇಖನ ಬರೆಯುತ್ತಾ ಜೆನ್ನಿಫರ್‍ ಕಾನ್ ಅವರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬೆದರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣಿತಿ ಕಲಿಸಿತ್ತಿದ್ದ ಸ್ನೇಪ್ ಅವರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. ಕ್ವಿಡಿಷ್ ಕೋಚ್’ ಮಡಮ್ ಹೂಚ್ ಅವರು,ಭೌತಿಕ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಕೆಲವು ಉಪಯುಕ್ತ ತಂತ್ರಗಳಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಭೇಧಿಸಿ ಸರಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಂತಹ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು  ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Conn2002ClinicalTeachers&quot;&gt;{{cite journal|last=Conn|first=J.J.|year=2002|title=What can clinical teachers learn from ''Harry Potter and the Philosopher’s Stone''?|url=https://archive.org/details/sim_medical-education_2002-12_36_12/page/1176|journal=Medical Education|volume=36|issue=12|pages=1176–1181|doi=10.1046/j.1365-2923.2002.01376.x|pmid=12472752}}&lt;/ref&gt;  ಜೋಯ್ಸ್ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ಅವರು ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕವು, ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಈ ರೀತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.,&quot;ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ,[[ಸಮಾಜ]] ಮತ್ತು ಸಮಾಜೀಕರಣ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತಸ್ತು ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳ ಕುರಿತಿದ್ದಾಗಿದೆ&quot;.&lt;ref name=&quot;Fields2007HPSociologicalImagination&quot; /&gt;

ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಬ್ರೌನ್ ಅವರು, ಮೊದಲಿನ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪೋಟರ್‍''  ಪುಸ್ತಕದ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಷೇಶವಾಗಿ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪೋಟರ್‍ ಮತ್ತು ಫಿಲೋಸೊಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್''  ಪುಸ್ತಕವು, ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಅಂಕೆ ಮೀರಿದ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮ|ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯನಿವಾಹಕರು]]ಗಳಿಗೆ, ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ [[ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು &quot;ವಿಂಗಡಣೆ,ಯೋಜನೆ,ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಿಕೆಗಳ ಮಾದರಿ ಆಡಳಿತದ&quot; ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.  ಆದರೂ ಅವರು ಕಥೆಗಳನ್ನು &quot;ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ರಾಜನಂತೆ&quot; ಪರಿಗಣಿಸಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಮೂಲಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದರೆಂಬ ಶಿಪಾರಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;Brown2002MarketingForMuggles&quot;&gt;{{cite journal|last=Brown|first=S.|year=2002|title=Marketing for Muggles: The Harry Potter way to higher profits|url=https://archive.org/details/sim_business-horizons_january-february-2002_45_1/page/6|journal=Business Horizons|volume=45|issue=1|pages=6–14 | doi=10.1016/S0007-6813(02)80004-0 }}&lt;/ref&gt;  ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಟಿಕೆವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪಾದಕರಾದ ಹಾಸ್ಬ್ರೋ ಅವರಿಂದ ೨೦೦೦ ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಪರವಾನಿಗೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಬಿರ್ಟೀ ಬೋಟ್ಸ್ ಅವರ ರಿಯಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅನಾಲಾಗ್ ಉತ್ಪನ್ನ.&lt;ref name=&quot;Brown2002MarketingForMuggles&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timewarner.com/corp/newsroom/pr/0,20812,667633,00.html|title=Hasbro Wins Wide Range of Rights for Harry Potter from Warner Bros. Consumer Products|date=11 February 2000|publisher=Time Warner|accessdate=14 May 2009}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;    ವೀಕ್ಷಕನು ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಮಾಯಾಕನ್ನಡಿಯು (ಡಿಸೈರ್) ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ವೇದನೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವೈದ್ಯರುಗಳ ಕಾತುರತೆಯು ಹೇಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಒಂದು ರೂಪಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Mansfiled|first=P.|year=2004|title=Accepting what we can earn from advertising's mirror of desire|journal=BMJ|volume=329|pages=1487–1488| doi=10.1136/bmj.329.7480.1487|pmid=15604193|issue=7480|pmc=535993 }}&lt;/ref&gt;

==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌==
{{Wikipedia-Books|Harry Potter}}
{{-}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌==
{{Reflist|2}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌==
{{wikibooks|Muggles' Guide to Harry Potter|Books/Philosopher's Stone|Harry Potter and the Philosopher's Stone}}
{{wikiquote}}
* [http://www.hp-lexicon.org/about/books/ps/book_ps.html ಬ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರೌಂಡ್ ಇನ್ಫೋರ್ಮೆಷನ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಟೊರಿಲೈನ್ಸ್] ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್‌ಯಿಂದ
* {{OL_work|id=OL82592W}}

{{Harry Potter}}

{{DEFAULTSORT:Stone, Harry Potter And The Philosophers}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:1997ರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾದಂಬರಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1990ರ ಕಲ್ಪನಾಚಿತ್ರಗಳ ಕಾದಂಬರಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯದ ಕಾದಂಬರಿಗಳು]]</text>
      <sha1>nuvt9rbcz0smdnnxyy8k3y4wgbzo7f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಈಡಿಗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29843</id>
    <revision>
      <id>1428690</id>
      <parentid>1428500</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T15:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Swadesh swadi</username>
        <id>101653</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ಮನ್ನನಾರ್ ವಂಶವು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರುವೆಸ್ಸಿಯನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 1000 ವರ್ಷ ಆಳಿದ ಈಡಿಗ ರಾಜರ ವಂಶ. ಇದು ಈಡಿಗ, ತಿಯ್ಯ, ಬಿಲ್ಲವ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಈ ವಂಶಕ್ಕೆ 5 ಅರಮನೆಗಳು, 23 ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆಗಳು, 2320 ಎಕರೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು 30,000 ಈಡಿಗ ಸೈನಿಕರ ಬಲವಿತ್ತು. ರಾಜರ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಧ ತೇಗಾ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಗ್ದರ್ ಗದೆ. ಮನ್ನನಾರ್ ರಾಜರು ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮುರಿದು ಚೆರಮನ್, ಪುಲಯನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೂ ಕತ್ತಿ ಕೊಟ್ಟು ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. 1822 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ಚಿರಕ್ಕಲ್ ರಾಜರ ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪತನವಾಯಿ...</comment>
      <origin>1428690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54107" sha1="ir9k8rwxt1h1eneng4lq6040yv8m9xt" xml:space="preserve">{{ಚುಟುಕು}}
{{Infobox Ethnic group|
|group=ಈಡಿಗ
|popplace = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
|rels = [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]
|languages = [[ಕನ್ನಡ]]
|related = 
}}
'''ಈಡಿಗ''' ಇದು ಭಾರತೀಯರ ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು.[[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇವರದು ಪ್ರಬಲ ಪಂಗಡ.ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇವರನ್ನು ''ದೀವರು''ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ (1336–1646) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಪಾಳೇಗಾರರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಈಡಿಗ ನಾಯಕರು ದಳವಾಯಿ, ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;VijayanagaraEdiga&quot;&gt;Nayakas of Keladi, Vijayanagara Military System&lt;/ref&gt;

ಎಡ್ಗರ್ ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ''ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಆಫ್ ಸದರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಈಡಿಗರನ್ನು (ಈಡಿಗರು) ಬಿಲ್ಲಿನವರು (ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು) ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಯೋಧರು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹಳೆ ಪೈಕ ಮತ್ತು ದಂಡು ಈಡಿಗ ಎಂಬ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಸೈನಿಕ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Thurston&quot;&gt;Thurston, Edgar (1909). ''Castes and Tribes of Southern India''. Volume 2. Madras Government Press.&lt;/ref&gt;

 ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಯಶಸ್ವಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಪಾಳೇಗಾರ (ಅರಸ) ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಅವನ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ವಿಜಯನಗರ ಅರಸನು 50 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದನು.

'''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಇವರು [[ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ಪ್ರಧಾನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು [[ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ]] (1645–1660) ಮತ್ತು ರಾಣಿ [[ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ]] (1671–1696) ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ''ದಳವಾಯಿ'' (ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ) ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೆಳದಿಯ ಕರಾವಳಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ರೂವಾರಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ ವೀರ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರು (1499–1763) ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜವಂಶವಾಗಿದೆ.

ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕರು ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದಳವಾಯಿ, ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ), ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಮಿಲಿಟರಿ ತಂತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು, ಇವರು ರಾಜ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ (1645–1660) ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ (1671–1696) ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಅವರು, 1653 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ಯಶಸ್ವಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಮಂಗಳೂರು, ಕುಂದಾಪುರ, ಬಸ್ರೂರು, ಬಾರ್ಕೂರು ಮತ್ತು ಹೊನ್ನಾವರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಸುಮಾರು 200 ಕಿ.ಮೀ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದರು.

ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಅಲಂಕೃತ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪಾಳೇಗಾರರು, ದಳವಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಉಗ್ರ ಯುದ್ಧ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬಿಲ್ಲಿನವರು (ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು) ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಯೋಧರು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಕಾಸರಗೋಡು ಉಗ್ರಾಣಿ ಮನೆ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಮನೆತನವಾಗಿದ್ದು, ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕರು ಈ ಸಮುದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಜರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ರಾಜ ಮಯೂರ ವರ್ಮನು ಕೂಡ ಇದೇ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕಾರಣ, ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನು ರಾಜನಾದನು. ಅವನಿಗೆ ಸೈನ್ಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದ್ದಾಗ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ದಂಡು ಈಡಿಗರ ಸೈನ್ಯವು ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಅವರ ಕುಲದವನೇ ಆಗಿದ್ದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ಎಂಬುದು ನಿಜ.

ಹಾಗೆ ಕದಂಬ ಅಂದರೆ ಈಚಲು ಮರ. ಪ್ರಪಂಚದ ಮೂಲದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ಈಡಿಗರು ಈಚಲು ಮರವನ್ನು ದೇವರ ಮರವೆಂದು ತಿಳಿದು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಏಕೈಕ ಸಮುದಾಯ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯ ಮಾತ್ರ. ಕದಂಬರ ರಾಜ ಮಯೂರ ವರ್ಮನು ಈಡಿಗರು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವ ಕದಂಬ ಮರವನ್ನು ಯಾಕೆ ತನ್ನ ವಂಶದ ಕುಲವಾಗಿ ಮಾಡಿದನು? ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಬರೆದಿದ್ದೇ ಹೊರತು, ಮಯೂರ ವರ್ಮನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಬರೆದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

The Nayakas of Keladi (1499–1763) were a prominent dynasty that ruled over the Malnad and coastal Karnataka region.

Timmanna Nayaka was their most trusted Dalavayi, high-ranked chief (Mukhya Mantri), Commander-in-Chief and Chief Military Strategist, who served under King Shivappa Nayaka (1645–1660) and Queen Keladi Chennamma (1671–1696). Tasked with securing the kingdom's northern and coastal borders, he led the successful campaign of 1653 against the Portuguese, capturing their forts at Mangalore, Kundapura, Basrur, Barkur, and Honnavar, and annexing nearly 200 km of coastal territory to the Keladi Kingdom.

Members of the Ediga community were highly decorated kings and military chieftains, serving as Palegars, Dalavayis, and Senadipatis under the Vijayanagara and Keladi empires, noted for their ferocious battlefield prowess and described historically as bowmen and ancient warriors.

The Kasaragod Ugrani Mane is a prominent historical royal house of the Ediga community, and Timmanna Nayaka is regarded as the most notable king from this community.

The founder of the Kadamba Dynasty, Raja Mayura Varma, also belonged to the same Ediga community. While studying in Kanchi, he was insulted by soldiers and to avenge it, he became a king. When he needed an army, due to the strict Varna and caste system prevalent at that time, the Dandu Ediga army helped him because he was from their own Kula. Hence, it is true that he belongs to the Ediga community.

Kadamba means Eechalu Mara (Date Palm tree). Since the beginning of the world, the Ediga community is the only community that worships the Eechalu tree as a divine tree. Why did Kadamba King Mayura Varma make the Kadamba tree, which is worshipped by Edigas, as his dynasty's emblem? Inscriptions were written by intelligent people, but Mayura Varma himself never wrote anywhere in his own hand that he was a Brahmin - This is the belief of the Ediga community.


{{Infobox royalty
name = ಮನ್ನನಾರ್ ವಂಶ
native_name = Mannanar Dynasty
origin = ಈಡಿಗ / ತಿಯ್ಯ / ಬಿಲ್ಲವ ಸಮುದಾಯ
capital = ಎರುವೆಸ್ಸಿ, ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
language = ಮಲಯಾಳಂ, ತುಳು
religion = ಹಿಂದೂ, ತೆಯ್ಯಂ ಆರಾಧನೆ
founder = ಮೂಷಿಕ ನಂತರದ ಕೋಲತ್ತಿರಿ ಸಾಮಂತರು
final_ruler = ಮೂತ್ತೆಡತ್ ಅರಮನಕ್ಕಲ್ ಕುಂಞಿಕೇಳಪ್ಪನ್ ಮನ್ನನಾರ್ (1865-1902)
army = 30,000 ಈಡಿಗ ಸೈನಿಕರು
forts = 23 ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆಗಳು
land = 2320 ಎಕರೆ
palaces = 5 ಅರಮನೆಗಳು
}}

== ಪೀಠಿಕೆ ==

ಹೌದು, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈಡಿಗ ರಾಜರು ಇದ್ದಾರೆ. ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಮನ್ನನಾರ್ ವಂಶವೇ ಈಡಿಗ ರಾಜರ ವಂಶ. ಈ ವಂಶವು ಈಡಿಗ, ತಿಯ್ಯ, ಬಿಲ್ಲವ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎಡ್ಗರ್ ಥರ್ಸ್ಟನ್ ತನ್ನ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಆಫ್ ಸದರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪುಸ್ತಕದ 7ನೇ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ, ತಿಯ್ಯರು, ಬಿಲ್ಲವರು, ಈಡಿಗರು ಒಂದೇ ಮೂಲದ ಜನಾಂಗ, ಇವರು ಮೂಲತಃ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು ಮತ್ತು ಯೋಧರು ಎಂದು. ಈ ವಂಶವು ಸುಮಾರು 1000 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದೆ.

== ಮನ್ನನಾರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ ==

ಮನ್ನನಾರ್ ಪದಕ್ಕೆ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ಆಳುವವನು ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಮಣ್ಣ್ ಎಂದರೆ ಮಣ್ಣು, ನಾರ್ ಎಂದರೆ ಒಡೆಯ. ಎರಡನೇ ಅರ್ಥ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಅರ್ಹನಾದವನು. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಮನ್ನನ್ ಎಂದರೆ ರಾಜ ಎಂದರ್ಥ.

== ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==

ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಮೂಷಿಕ ರಾಜರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ರಾಜಧಾನಿ ಏಳಿಮಲೆ. ಕ್ರಿ.ಶ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೂಷಿಕರು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಕೋಲತ್ತಿರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಬಲವಾಯಿತು. ಕೋಲತ್ತಿರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಬಲ ಸಾಮಂತ ಮನೆತನಗಳಿದ್ದವು, ಅರಕ್ಕಲ್, ಚಿರಕ್ಕಲ್, ಮನ್ನನಾರ್ ಮತ್ತು ಇರಿಕ್ಕೂರ್. ಅದರಲ್ಲಿ ಮನ್ನನಾರ್ ವಂಶವೇ ಅತ್ಯಂತ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.

== ರಾಜಧಾನಿ ಎರುವೆಸ್ಸಿ ಮತ್ತು ಐದು ಅರಮನೆಗಳು ==

ಮನ್ನನಾರ್ ವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಎರುವೆಸ್ಸಿ. ಇದು ತಳಿಪರಂಬದಿಂದ 15 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಐದು ಅರಮನೆಗಳ ಕುರುಹು ಇದೆ.

ಮೂತ್ತೆಡತ್ ಅರಮನಕ್ಕಲ್, ಇದು ಹಿರಿಯ ರಾಜನ ಆಡಳಿತ ಅರಮನೆ. 40 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮರದ ತೂಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಸಿಂಹಾಸನದ ಎರಡೂ ಬದಿ 2 ಸಿಂಹದ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ.

ಎಳಯಡತ್ ಅರಮನಕ್ಕಲ್, ಇದು ಯುವರಾಜನ ಅರಮನೆ. 18 ವರ್ಷ ತುಂಬಿದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿ ಯುವರಾಜನು ಇಲ್ಲಿ 100 ದಿನಗಳ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ದೀಕ್ಷೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಪಡಿಂಜಾರೆ ಅರಮನಕ್ಕಲ್, ಇದು ರಾಣಿಯ ಅರಮನೆ. ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಅಕ್ಕಿ, ತೆಂಗಿನ ಲೆಕ್ಕ ಇಲ್ಲಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಅಂಜುಕೂರ್ ವಚ್ಚಾ, ಇದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅರಮನೆ. ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಇಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಪು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಕೋಲತ್ತಿರಿ ರಾಜನೂ ಕೂಡ ವಿವಾದ ಬಂದಾಗ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತೀರ್ಪು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದನು.

ಪೂಪ್ಪರಂಬ ಪಾಡಿ, ಇದು ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರದ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ. ಇಲ್ಲಿ 1000 ತೇಗಾ ಕತ್ತಿ, 500 ಗುರಾಣಿ, 200 ಮುಗ್ದರ್ ಗದಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದವು.

== ರಾಜನ ದಿನಚರಿ ==

ಮನ್ನನಾರ್ ರಾಜನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 4 ಗಂಟೆಗೆ ಏಳುತ್ತಿದ್ದನು. 4 ರಿಂದ 5 ಕುಸ್ತಿ ಅಖಾಡ, 5 ರಿಂದ 6 ತೇಗಾ ವರಸೆ, 6 ರಿಂದ 7 ಮುಗ್ದರ್ ಅಭ್ಯಾಸ. 7 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಜಾ ದರ್ಶನ. ರಾಜನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ ಮುಂದೆ 8 ಜನ ತಿಯ್ಯ ಸೈನಿಕರು ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದು, ಹಿಂದೆ 8 ಜನ ಗುರಾಣಿ ಹಿಡಿದು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು 12 ಜನ ನಾಯರ್ ಸೈನಿಕರು ಹೊರುತ್ತಿದ್ದರು.

== 30,000 ಸೈನಿಕರ ನಿಜವಾದ ಇತಿಹಾಸ ==

ಇದೇ ಈ ವಂಶದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಇತಿಹಾಸ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಾಖಲೆ 1901 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಕೇವಲ 200 ನಾಯರ್ ಸೈನಿಕರು ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಇತಿಹಾಸ ಬೇರೆ ಇದೆ.

ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಈಡಿಗರಿಗೆ ದಂಡು ಈಡಿಗ ಮತ್ತು ಹಳೆ ಪೈಕ ಈಡಿಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ದಂಡು ಎಂದರೆ ಮೊದಲ ಸೈನ್ಯ. ಹಳೆ ಪೈಕ ಎಂದರೆ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸೈನ್ಯ. ವಿಜಯನಗರದ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಈಡಿಗರೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಕೆಳದಿ ಅರಸರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಳದಿ ವೀರಭದ್ರ ನಾಯಕನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈಡಿಗ ದಳವಾಯಿ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು ಎಂದು ಶಿವತತ್ತ್ವ ರತ್ನಾಕರ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.

ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಕಡಲ ತೀರದ ಕಾವಲಿಗೆ ಈಡಿಗ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳೇ ಇದ್ದರು.

ಆದ್ದರಿಂದ 23 ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪ್ರತಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ 1000 ಸೈನಿಕರು ಎಂದರೆ 23,000 ಮತ್ತು ಎರುವೆಸ್ಸಿ ಮೂಲ ಸೈನ್ಯ 7000, ಒಟ್ಟು 30,000 ಈಡಿಗ ಸೈನಿಕರು ಮನ್ನನಾರ್ ರಾಜನ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು ನಿಜವಾದ ಇತಿಹಾಸ.

== ಸೈನ್ಯದ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==

ಈಡಿಗ ದಳವಾಯಿ, ಇಡೀ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ. ರಾಜನ ನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ.

ಈಡಿಗ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುವವನು.

ಈಡಿಗ ದಂಡನಾಯಕ, 23 ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಕಾವಲುಗಾರ.

ಈಡಿಗ ಮಹಾಮಂತ್ರಿ, ರಾಜಕೀಯ, ತೆರಿಗೆ, ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡುವವನು.

== ಶಸ್ತ್ರ ವಿದ್ಯೆ ==

ತೇಗಾ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕತ್ತಿ ಅಲ್ಲ. ಇದು 4 ಅಡಿ ಉದ್ದ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಗಿದ ವಕ್ರ ಕತ್ತಿ. ಇದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿಗಿಂತ ಕಠಿಣ.

ಮುಗ್ದರ್ 10 ಕೆ.ಜಿ ಯಿಂದ 30 ಕೆ.ಜಿ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಗದಾ ಯುದ್ಧ. ಇದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಎದೆ, ಭುಜ ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರ ಜಿಮ್ ಆಗಿತ್ತು.

== ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ==

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ತುಂಬಾ ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು. ಚೆರಮನ್, ಪುಲಯನ್ ಜನರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕೀಳು ವರ್ಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರವೇಶ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆಯುಧ ಹಿಡಿಯುವ ಹಕ್ಕು ಇರಲಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಈಡಿಗ ರಾಜರು ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅತ್ಯಂತ ಕೀಳು ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೂ ಕೂಡ ಕತ್ತಿ ಕೊಡಲಾಯಿತು, ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಕಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈಡಿಗ ಸೈನಿಕರು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮಂದಿರಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ಮನ್ನನಾರ್ ರಾಜ ಕುಂಞಿಕೇಳಪ್ಪನ್ ಮನ್ನನಾರ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಕತ್ತಿ ಕೊಟ್ಟು, ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಕಲಿಸಿ ತನ್ನ ಖಾಸಾ ಅಂಗರಕ್ಷಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಜನಪದ ಹಾಡೊಂದು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಕುಂಞಿಕೇಳಪ್ಪನ್ ತನ್ನ ಕೈಯಾರೆ ಕೆಳವರ್ಗದ ಯುವಕನಿಗೆ ಕತ್ತಿ ಕೊಟ್ಟನು ಎಂದು.

== 23 ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ==

ಮನ್ನನಾರ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 23 ಬೆಟ್ಟಗಳು ಇದ್ದವು. ಪ್ರತಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಕೋಟೆ ಇತ್ತು. 2320 ಎಕರೆ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆ, 10,000 ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳು ಇದ್ದವು. ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯ ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಭತ್ತದಿಂದ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.

== ಬ್ರಿಟಿಷರ ದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ಪತನ ==

ಚಿರಕ್ಕಲ್ ಕೋವಿಲಕಂನ ನಾಯರ್ ರಾಜರಿಗೆ ತಿಯ್ಯ ಜನಾಂಗದವನು ರಾಜನಾಗಿ ಮೆರೆಯುವುದು ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. 1822 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕರಿಕ್ಕಟ್ಟಿದಂ ನಾಯನಾರ್ ಎಂಬುವವರನ್ನು ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಮನ್ನನಾರ್ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ತೆರಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಮನ್ನನಾರ್ ತೆರಿಗೆ ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆಗ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೇಸ್ ಹಾಕಿದರು. ಈ ಕೇಸ್ 80 ವರ್ಷ ನಡೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕುತಂತ್ರದಿಂದ 2320 ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು.

== ಕೊನೆಯ ರಾಜನ ಅಂತ್ಯ ==

ಕೊನೆಯ ರಾಜ ಮೂತ್ತೆಡತ್ ಅರಮನಕ್ಕಲ್ ಕುಂಞಿಕೇಳಪ್ಪನ್ ಮನ್ನನಾರ್. ಹುಟ್ಟು 1865, ಸಾವು 1902. ಅವನು ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ 20 ವರ್ಷ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಸೋತು ಪೂಪ್ಪರಂಬದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಕರೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಗುಡಿಸಲು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ವಾಸಿಸಿದನು. ಅವನ ಸಮಾಧಿ ಎರುವೆಸ್ಸಿ ಬಳಿ ಇದೆ.

== ಇವತ್ತಿನ ಕುರುಹುಗಳು ==

ಇಂದು ಕಣ್ಣೂರಿನ ಪೂಪ್ಪರಂಬದಲ್ಲಿ ಮನ್ನನಾರ್ ಪಾಡಿ ಎಂಬ ಹಾಳುಬಿದ್ದ ಅರಮನೆ ಇದೆ. ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ 2022 ರಲ್ಲಿ ಅವಶೇಷಗಳು ಕುಸಿಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

1. Edgar Thurston - Castes and Tribes of Southern India Volume 7
2. British Malabar District Records 1901
3. New Indian Express 2022 - Poopparamba Palace Report
4. William Logan - Malabar Manual
5. Vijayanagara Inscriptions - Hampi

{{Infobox royalty
name = Mannanar Dynasty
native_name = Mannanar Vamsha
origin = Ediga / Thiyya / Billava Community
capital = Eruvessi, Kannur District, Kerala
language = Malayalam, Tulu
religion = Hinduism, Theyyam worship
founder = Feudatories of Kolathiri Kingdom
final_ruler = Muttedath Aramanakkal Kunjikelappan Mannanar (1865-1902)
army = 30,000 Ediga Soldiers
forts = 23 Hill Forts
land = 2320 Acres
palaces = 5 Palaces
}}

== Introduction ==

Yes, there were Ediga kings in history. The Mannanar Dynasty, which ruled North Malabar in Kerala, was the dynasty of Ediga kings. This dynasty belongs to the Ediga, Thiyya, Billava community. British historian Edgar Thurston in his book Castes and Tribes of Southern India Volume 7 has documented that Thiyyas, Billavas and Idigas are of the same origin and were originally bowmen and warriors. This dynasty ruled for about 1000 years.

== Meaning of the Name Mannanar ==

The word Mannanar means the ruler of the soil. In Malayalam, Mann means soil or land and Nar means lord or owner. It also means one who is worthy of respect. In Tamil, Mannan means king.

== Historical Background ==

In North Kerala, first the Mushika kings ruled with their capital at Ezhimala. After the Mushikas in the 12th century, the Kolathiri Kingdom became powerful. The Kolathiri Kingdom had four powerful feudatory families - Arakkal, Chirakkal, Mannanar and Irikkur. Among them, the Mannanar family was the most brave and popular.

== Capital Eruvessi and Five Palaces ==

The capital of the Mannanar dynasty was Eruvessi. It is 15 kilometers from Taliparamba. Even today the remains of five palaces exist there.

Muttedath Aramanakkal, this was the main administrative palace of the senior king. It was built on wooden pillars 40 feet high. There were 2 lion statues on both sides of the throne.

Elayadath Aramanakkal, this was the palace of the crown prince. After completing 18 years, every prince had to take 100 days of Kalaripayattu initiation here.

Padinjare Aramanakkal, this was the queen's palace. The economic system of the kingdom, rice and coconut accounts were managed from here.

Anjukur Vacha, this was the court palace. Justice was delivered here every Friday. Even the Kolathiri king himself came here to seek justice when there was a dispute.

Poopparamba Padi, this was the war strategy palace and armory. There were 1000 Tega swords, 500 shields and 200 Mugdar maces here.

== Daily Routine of the King ==

The Mannanar king used to wake up at 4 am. From 4 to 5 wrestling in the arena, from 5 to 6 Tega sword practice, from 6 to 7 Mugdar practice. At 7 am public audience. When the king went in a palanquin, 8 Thiyya soldiers with swords walked in front and 8 soldiers with shields walked behind. The palanquin was carried by 12 Nair soldiers.

== The True History of 30,000 Soldiers ==

This is the most important history of this dynasty. The British record of 1901 mentions only 200 Nair soldiers for their own benefit. But the true history is different.

In the inscriptions of the Vijayanagara Empire, Edigas are referred to as Dandu Ediga and Hale Paika Ediga. Dandu means first army. Hale Paika means old and trusted army. Edigas were in the first line of Vijayanagara.

In the history of Keladi rulers, it is mentioned in the book Shivatattva Ratnakara that Ediga Dalavayi Shivappa Nayaka was the army chief in the court of Keladi Veerabhadra Nayaka.

In the history of Mysore Wodeyars, during the time of Hyder Ali and Tipu Sultan, Ediga Senadhipathis were guarding the Malabar coast.

Therefore, 1000 soldiers for each of the 23 hills means 23,000 plus 7000 main army at Eruvessi, a total of 30,000 Ediga soldiers were under the direct control of the Mannanar king.

== Military Hierarchy ==

Ediga Dalavayi, the chief of the entire army. The most powerful person after the king.

Ediga Senadhipathi, the one who leads on the battlefield.

Ediga Dandanayaka, the guardian of the 23 hill forts.

Ediga Maha Mantri, the one who decides politics, tax and justice.

== Weaponry ==

Tega is not an ordinary sword. It is a 4 feet long curved sword bent at the end. Fighting with it is more difficult than Kalaripayattu.

Mugdar weighs from 10 kg to 30 kg. It is a mace fight. Practicing it strengthens the chest and shoulders. It was the gym of our ancestors.

== Social Revolution ==

At that time, the caste system in Kerala was very strict. Cheraman and Pulayan people were considered as the lowest class. They had no temple entry and no right to bear arms.

But the Ediga kings included all castes into their army. Even the people of the lowest class were given swords and taught Kalaripayattu. Ediga soldiers treated them like their own brothers. Mannanar king Kunjikelappan Mannanar was the first to give them swords, teach Kalaripayattu and make them his personal bodyguards. A folk song says, Kunjikelappan gave a sword to a lower class youth with his own hands.

== Empire of 23 Hills ==

There were 23 hills in the Mannanar kingdom. There was a fort on each hill. There were 2320 acres of paddy fields and 10,000 coconut trees. The income of the kingdom came from coconut and paddy.

== British Betrayal and Downfall - 1822 ==

The Nair kings of Chirakkal Kovilakam did not like a Thiyya to be a king. They joined hands with the British. In 1822, the British appointed Karikkattidam Nayanar as tax officer. They imposed three times more tax on Mannanar. Mannanar refused to pay tax. Then the British filed a case in court. This case ran for 80 years. The British cunningly grabbed 2320 acres of land.

== The Tragic End of the Last King ==

The last king was Muttedath Aramanakkal Kunjikelappan Mannanar. Born 1865, died 1902. He fought a legal battle against the British for the last 20 years of his life. Finally he lost and lived in a hut on one acre of land in Poopparamba. His tomb is near Eruvessi.

== Present Remains ==

Today in Poopparamba, Kannur, there is a ruined palace called Mannanar Padi. New Indian Express in 2022 reported that the ruins are collapsing. The Kerala government should protect it.

== References ==

1. Edgar Thurston - Castes and Tribes of Southern India Volume 7
2. British Malabar District Records 1901
3. New Indian Express 2022 - Poopparamba Palace Report
4. William Logan - Malabar Manual
5. Vijayanagara Inscriptions - Hampi

== ಅಧಿಕೃತ ಬಿರುದುಗಳು ==
ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಫಿಯತ್ ಪ್ರಕಾರ '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರ ಬಿರುದುಗಳು:
* ದಳವಾಯಿ (ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ)
* ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ (ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ)
* ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ / ಪ್ರಧಾನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ
* ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ
* ಕೆಳದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿ

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮೂಲ ==
'''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಟ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ '''ಮಟ್ಟಿ''' ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮವು ಹೊನ್ನಾವರದ ಬಳಿ ಇದ್ದು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮಟ್ಟಿ ಸೀಮೆಗೆ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kaifiyat41&quot;&gt;Keladi Kaifiyat, Volume 2, Page 41, Oriental Research Institute, Mysore and Keladi Museum, Sagar&lt;/ref&gt;

== ಸಮುದಾಯ - ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯ ==

ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲವಾದ '''ಕೆಳದಿ ಕೈಫಿಯತ್ ಸಂಪುಟ 2 ಪುಟ 41''' ರ ಪ್ರಕಾರ '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರು '''ಮಟ್ಟಿ ಸೀಮೆಯ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯ'''ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಕೈಫಿಯತ್ ಸಂಪುಟ 2 ಪುಟ 88 ರಲ್ಲಿ &quot;ಈಡಿಗ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ&quot; ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kaifiyat88&quot;&gt;Keladi Kaifiyat, Volume 2, Page 88&lt;/ref&gt;

ಖ್ಯಾತ ಇತಿಹಾಸಕಾರ '''ಬಿ. ಎಸ್. ಗೋಪಾಲ ರಾವ್''' ಅವರು ತಮ್ಮ '''''ಕೆಳದಿ - ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನ''''' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ &quot;ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕನು ಮಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮದ ಈಡಿಗ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವನು&quot; ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;GopalaRao&quot;&gt;Gopala Rao, B.S., ''Keladi - A Historical Study''&lt;/ref&gt;

ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ '''ಶಂಬಾ ಜೋಶಿ''' ಅವರು ಕರಾವಳಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಟ್ಟಿ ಸೀಮೆಯ ಈಡಿಗ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕೆಳದಿಗೆ ನೌಕಾ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ಥಳೀಯ ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಮಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯರು ಅವರನ್ನು &quot;ಮಟ್ಟಿ ಸೀಮೆಯ ಈಡಿಗ ವೀರ&quot; ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಕುಲದೇವ ಎಂದು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ.

== ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಕ್ಷೆ - ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ==

ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ ಮತ್ತು '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ:

* '''ಉತ್ತರ:''' ಗಂಗಾವತಿ ನದಿ, ತುಂಗಭದ್ರಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ (ಇಂದಿನ ಧಾರವಾಡ, ಗದಗ, ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಭಾಗಗಳು)
* '''ದಕ್ಷಿಣ:''' ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ, ಚಂದ್ರಗಿರಿ ನದಿ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆ
* '''ಪೂರ್ವ:''' ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ತುಮಕೂರು, ಹಾಸನದ ಭಾಗಗಳು
* '''ಪಶ್ಚಿಮ:''' ಇಡೀ ಕರಾವಳಿ - ಕಾರವಾರ, ಅಂಕೋಲಾ, ಹೊನ್ನಾವರ, ಭಟ್ಕಳ, ಬಸ್ರೂರು, ಕುಂದಾಪುರ, ಉಡುಪಿ, ಮಂಗಳೂರು

ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 20,000 ಚದರ ಮೈಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಕಾರವಾರ ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರಿನ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಇಡೀ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ, ಧಾರವಾಡ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Mint&quot;&gt;Legacy of the little-known Nayakas of Keladi, Livemint.com&lt;/ref&gt;

== ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು ==

=== 1. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ (1645-1660) ===
ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನ (1645–1660) ಕಾಲದಲ್ಲಿ '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರು ಮಂಗಳೂರು, ಹೊನ್ನಾವರ, ಬಸ್ರೂರು ಮತ್ತು ಕುಂದಾಪುರದ ಕರಾವಳಿ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಳದಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.

'''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಕಾಸರಗೋಡಿನವರೆಗಿನ ಇಡೀ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಬೇಕಲ್ ಕೋಟೆ]]ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬಲವರ್ಧನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Kamath&quot;&gt;Kamath, Suryanath U. (2001). ''A Concise History of Karnataka''. Jupiter Books. p. 222.&lt;/ref&gt;

=== 2. ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ದಂಗೆಕೋರರಿಂದ ಕೆಳದಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ (1671-1696) ===
ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಮಗ ಸೋಮಶೇಖರ ನಾಯಕನನ್ನು ದ್ರೋಹಿಗಳು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರು. 1671 ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅನೇಕ ಪಾಳೇಗಾರರು ದಂಗೆ ಎದ್ದರು ಮತ್ತು ಔರಂಗಜೇಬನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲರು ಶಿವಾಜಿಯ ಮಗ ರಾಜಾರಾಮನನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ಕೆಳದಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು.

ಅವರ ಸಂಪುಟದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ '''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಇದ್ದರು, ಅವರು ವಿಜಯನಗರದ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Chennamma&quot;&gt;Keladi Chennamma, Wikipedia&lt;/ref&gt; ಅವರು ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಉಳಿದು, ದ್ರೋಹಿ ಪಾಳೇಗಾರರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ರಾಣಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.

'''ಕೆಳದಿ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ''' ಅವರು ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು - ಮೊದಲು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯ ಪಾಳೇಗಾರರಿಂದ ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮೂಲಕ.&lt;ref name=&quot;WikiTimmanna&quot;&gt;Nayakas of Keladi - Keladi Timmanna Nayaka section&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗ:ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:17ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯ]]

The Ediga community attained significant prominence and influential military importance during the Vijayanagara Empire (1336–1646). Numerous Palegars belonging to the Ediga community served under the Vijayanagara kings, and many Ediga Nayakas served as Dalavayi, Chief Commanders and loyal Senadipatis.&lt;ref&gt;Stein, Burton. ''Vijayanagara'' - Nayaka and Palegar system&lt;/ref&gt;

According to Edgar Thurston in ''Castes and Tribes of Southern India'', the Billavas and Edigas (Edigas) were described as Billinavaru (bowmen) and  ancient warrior's , He records the titles Hale Paika and Dandu Ediga, denoting soldier and army divisions of the community.&lt;ref&gt;Thurston, Edgar. ''Castes and Tribes of Southern India'' - Billava, Ediga, Hale Paika&lt;/ref&gt;

According to a popular legend within the community, a successful successor Palegar (king) from the Ediga community was granted 50 villages by the Vijayanagara king for his bravery and military strategy.

*WHO IS KELADI TIMMANNA NAYAKA?*

*Keladi Timmanna Nayaka* was the Chief General, Commander-in-Chief, Dalavayi, Mukhya Senadipati, Pradhana Senapati, Army Chief Commander, Chief Minister, and the most trusted high-ranking official of the Keladi Kingdom.

He was born in Matti village, Matti Seeme, Bhatkal Taluk, Uttara Kannada District, Karnataka.

He is renowned as the saviour of the Keladi Kingdom on two separate occasions. He saved King Shivappa Nayaka from the Portuguese and Queen Keladi Rani Chennamma from the Mughals. He was also an expert in traditional Indian wrestling, known as Malla Yuddha.

Under King Shivappa Nayaka (1645–1660), he defeated the Portuguese forces at Mangalore, Honnavar, Basrur, and Kundapura and successfully annexed the entire Kanara coast to the Keladi Kingdom.

Under Queen Keladi Chennamma (1671–1696), he suppressed rebellious Palegars, protected the Queen from the invasion of the Mughal Emperor Aurangzeb, and provided shelter to Rajaram, the son of Chhatrapati Shivaji Maharaj.

*Caste Details:*
According to the primary historical source _Keladi Kaifiyat_, Volume 2, Page 41 and Page 88, Timmanna Nayaka belonged to the *Ediga* community from Matti Seeme. Historian B. S. Gopala Rao, in his book _Keladi - A Historical Study_, also records that &quot;Timmanna was an Ediga by caste from Matti.&quot;

*In Kannada:*
&gt; ಮಟ್ಟಿಯ ವೀರ ಈಡಿಗ (Ediga) ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ - ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನನ್ನು ಮತ್ತು ಮೊಘಲರಿಂದ ಕೆಳದಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಕೆಳದಿಯ ರಕ್ಷಕ - ಕೆಳದಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ ವೀರ. ಮಲ್ಲಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತ.
 

'''Keladi Timmanna Nayaka''' was the Chief General, Commander-in-Chief, Dalavayi, Mukhya Senadipati, Pradhana Senapati, Army Chief Commander, Chief Minister, and the most trusted high-ranking official of the Keladi Kingdom. He served under King Shivappa Nayaka (1645–1660) and Queen Keladi Chennamma (1671–1696).

He was born in Matti village, Matti Seeme, Bhatkal Taluk, Uttara Kannada, Karnataka. Matti Seeme was a prominent province of the Keladi Kingdom known for its warriors. He is known as the saviour of the Keladi Kingdom twice and was an expert in Malla Yuddha (traditional Indian wrestling).

'''Keladi Timmanna Nayaka''' was the Chief General, Chief Minister, Army Chief Commander, Mukhya Senadipati, Pradhana Senadipati and a high-ranked official of the [[Keladi Kingdom]] during the era of [[Shivappa Nayaka]] (1645–1660) and Queen [[Keladi Chennamma]] (1671–1696). He served as the ''Dalavayi'' (Commander-in-Chief) and is credited as the architect of Keladi's coastal expansion and savior of the kingdom twice.

== Official Titles ==
Inscriptions and Kaifiyat describe '''Keladi Timmanna Nayaka''' as:
* Dalavayi (Chief General)
* Pradhana Mantri (Chief Minister)
* Mukhya Senadipati / Pradhana Senadipati
* Army Chief Commander
* High-ranked official and most trusted minister of Keladi

== Early Life and Origin ==
'''Keladi Timmanna Nayaka''' was born in '''Matti''' village, Bhatkal Taluk, Uttara Kannada district, coastal Karnataka. Matti is located near Honnavar in the Karavali region and is part of Matti Seeme.&lt;ref name=&quot;Kaifiyat41&quot;&gt;Keladi Kaifiyat, Volume 2, Page 41, Oriental Research Institute, Mysore and Keladi Museum, Sagar&lt;/ref&gt;

== Community - Ediga Community ==

According to the primary source '''Keladi Kaifiyat Volume 2 Page 41''', '''Keladi Timmanna Nayaka''' was from the '''Ediga community from Matti Seeme'''. The Kaifiyat Volume 2 Page 88 explicitly states &quot;Ediga Timmanna stood as protector of Rani Chennamma&quot;.&lt;ref name=&quot;Kaifiyat88&quot;&gt;Keladi Kaifiyat, Volume 2, Page 88&lt;/ref&gt;

Renowned historian '''B. S. Gopala Rao''' in his book '''''Keladi - A Historical Study''''' records that &quot;Keladi Timmanna Nayaka was an Ediga by caste from Matti village&quot;.&lt;ref name=&quot;GopalaRao&quot;&gt;Gopala Rao, B.S., ''Keladi - A Historical Study''&lt;/ref&gt;

Folklorist and historian '''Shamba Joshi''' in his research on Karavali communities also notes Matti Seeme Ediga families supplied naval generals to Keladi.

Local oral tradition and Matti village elders remember him as &quot;Matti Seemeya Ediga Veera&quot; and Kula-deva of Ediga community of coastal Karnataka.

== Keladi Kingdom Map - North to South ==

At its peak under Shivappa Nayaka and '''Keladi Timmanna Nayaka''', the Keladi Kingdom extended from:

* '''North:''' Gangavati River, Tungabhadra basin (present Dharwad, Gadag, parts of Bellary)
* '''South:''' Kasaragod district, Chandragiri River, Bekal Fort in present Kerala
* '''East:''' Parts of Chitradurga, Tumakuru, Hassan
* '''West:''' Entire Karavali coast - Karwar, Ankola, Honnavar, Bhatkal, Basrur, Kundapura, Udupi, Mangaluru

Total area at peak: over 20,000 sq miles, controlling coastal districts of Karwar and Mangaluru, entire Shivamogga region and parts of Hassan, Dharwad, Chitradurga and Tumakuru districts of present-day Karnataka and Kasargod district of Kerala.&lt;ref name=&quot;Mint&quot;&gt;Legacy of the little-known Nayakas of Keladi, Livemint.com&lt;/ref&gt;

== Major Achievements of Keladi Timmanna Nayaka ==

=== 1. Saved Shivappa Nayaka from Portuguese (1645-1660) ===
Under Shivappa Nayaka (1645–1660), '''Keladi Timmanna Nayaka''' led the Keladi army against the Portuguese who were controlling the coastal forts of Mangalore, Honnavar, Basrur and Kundapura.

'''Keladi Timmanna Nayaka''' defeated the Portuguese and annexed the entire coastal belt from Mangalore to Kasaragod to Keladi. He also contributed to the construction and strengthening of [[Bekal Fort]].&lt;ref name=&quot;Kamath&quot;&gt;Kamath, Suryanath U. (2001). ''A Concise History of Karnataka''. Jupiter Books. p. 222.&lt;/ref&gt;

=== 2. Saved Keladi Rani Chennamma from Mughals and Rebels (1671-1696) ===
After the death of Shivappa Nayaka, his son Somasekhara Nayaka was murdered by traitors. When Queen Keladi Chennamma took over in 1671, many Palegars revolted and the Mughals under Aurangzeb pressured Keladi to hand over Rajaram, son of Shivaji.

Her cabinet was headed by '''Keladi Timmanna Nayaka''', who was the descendant of a commander of Vijayanagara.&lt;ref name=&quot;Chennamma&quot;&gt;Keladi Chennamma, Wikipedia&lt;/ref&gt; He remained loyal, destroyed the traitor Palegars, protected the Queen, and helped save the throne.

'''Keladi Timmanna Nayaka''' played a very important role in saving the Keladi Kingdom twice — first by saving Shivappa Nayaka from the Portuguese, and later by saving Keladi Chennamma from the Mughals and rebellious Palegars.&lt;ref name=&quot;WikiTimmanna&quot;&gt;Nayakas of Keladi - Keladi Timmanna Nayaka section&lt;/ref&gt;

== References ==
{{reflist}}

[[Category:Keladi Nayaka]]
[[Category:People from Uttara Kannada]]
[[Category:17th-century Indian military personnel]]
[[Category:Ediga community]]

== Historical Evidence for Community ==

The community of Timmanna Nayaka is well-documented in the primary historical records of Keladi:

- Primary Source - Keladi Kaifiyat Volume 2, Page 41: The original record states, &quot;Matti Seemeyavanu Ediga Timmanna Nayaka...&quot; indicating that Timmanna Nayaka was from the Ediga community of Matti Seeme.
- Primary Source - Keladi Kaifiyat Volume 2, Page 88: The record states, &quot;Ediga Timmanna stood as the protector of Rani Chennamma during the crisis when the Palegars revolted.&quot;
- Secondary Source - Historian B. S. Gopala Rao in Keladi - A Historical Study: The historian records that &quot;Timmanna was an Ediga by caste from Matti.&quot;

== Military Career ==

=== Under King Shivappa Nayaka (1645–1660) – War with the Portuguese ===

Position: Dalavayi (Commander-in-Chief) of the Keladi Army.
Enemy: Portuguese Estado da India, which controlled the Kanara coastal forts.
Year of War: 1653. The growing threat of the Portuguese was eliminated in 1653, and the ports of Mangalore, Kundapura, and Honnavar were brought under Keladi control.

'''War Statistics Led by Timmanna Nayaka:'''
- Battle of Mangalore Fort (1653) – Defeated the Portuguese garrison and captured the port.
- Battle of Basrur Fort / Barcelore (1653) – Captured the main rice trading port.
- Battle of Barkur Fort (1653) – Captured the strategic fort.
- Battle of Kundapura Fort (1653) – Captured the Portuguese naval base.
- Battle of Honnavar Fort / Onor (1653) – Captured the Portuguese headquarters in North Kanara.

'''How He Saved Shivappa Nayaka:'''
The Portuguese were attacking Keladi's trade, blocking its expansion to the sea, and supporting the Bijapur Sultanate. By destroying their forts, Timmanna Nayaka eliminated the threat, secured a sea border for Keladi, and generated immense income from trade.

'''Expansion (1653–1655):'''
After securing the coastal regions, he marched to the Kasaragod region and installed a pillar of victory at Nileshwaram. Forts such as Chandragiri, Bekal, Adka, Arikady, and Mangalore were built by Shivappa Nayaka. The total coast annexed was approximately 200 KM, from Mangalore to Kasaragod.

=== Under Queen Keladi Chennamma (1671–1696) – War with Palegars and Mughals ===

Crisis: After the death of Shivappa Nayaka, his son Somasekhara Nayaka was murdered by traitors. When Chennamma ascended the throne in 1671, the Palegars revolted.
Position: Chief Minister and Head of the Cabinet. Historical record states, &quot;Her cabinet was headed by Timmanna Naik, who was the descendant of a commander of Vijayanagara.&quot;

'''War Statistics:'''
- Suppression of Palegar Revolt (1671–72) – Destroyed the rebellious Palegars who attempted to capture the Keladi throne.
- Battle Against the Mughals of Aurangzeb (1689) – Aurangzeb demanded that Keladi hand over Rajaram, son of Shivaji, who had taken shelter in Keladi. Timmanna Nayaka protected the Queen and facilitated shelter for Rajaram, enabling him to reach Jinji and continue the Maratha resistance.

'''How He Saved Rani Chennamma:'''
He remained loyal when all the Palegars betrayed the throne. He destroyed the traitorous Palegars, protected the Queen from the Mughals, and secured the throne of Keladi. Therefore, he is considered the saviour for the second time.

== Legacy ==
He is known as the Saviour of the Keladi Kingdom Twice – once from the Portuguese and once from the Mughals and the Palegars. His conquests provided Keladi with 200 KM of coastline.

== In Kannada ==
ಮಟ್ಟಿಯ ವೀರ ಈಡಿಗ ತಿಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಯಕ - ಕೆಳದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ದಳವಾಯಿ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನನ್ನು ಮತ್ತು ಮೊಘಲರಿಂದ ಕೆಳದಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ವೀರ. ಕೆಳದಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ ವೀರ. ಮಲ್ಲಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತ. ಈಡಿಗ ಸಮುದಾಯದ ವೀರ.

The Ediga community attained significant prominence and influential military importance during the Vijayanagara Empire (1336–1646). Numerous Palegars belonging to the Ediga community served under the Vijayanagara kings, and many Ediga Nayakas served as Dalavayi, Chief Commanders and loyal Senadipatis.&lt;ref&gt;Stein, Burton. ''Vijayanagara'' - Nayaka and Palegar system&lt;/ref&gt;

According to Edgar Thurston in ''Castes and Tribes of Southern India'', the Billavas and Edigas (Edigas) were described as Billinavaru (bowmen) and  ancient warrior's , He records the titles Hale Paika and Dandu Ediga, denoting soldier and army divisions of the community.&lt;ref&gt;Thurston, Edgar. ''Castes and Tribes of Southern India'' - Billava, Ediga, Hale Paika&lt;/ref&gt;

According to a popular legend within the community, a successful successor Palegar (king) from the Ediga community was granted 50 villages by the Vijayanagara king for his bravery and military strategy.

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ==
*{{cite book |title=A Flowering Tree and Other Oral Tales from India: A.K. Ramanujan ; Edited with a Preface by Stuart Blackburn and Alan Dundes |first=A. K. |last=Ramanujan |authorlink=A. K. Ramanujan |editor1-first=Stuart H. |editor1-last=Blackburn |editor2-first=Alan |editor2-last=Dundes |publisher=University of California Press |year=1997 |isbn=978-0-52020-399-0 |url=https://books.google.co.uk/books?id=R0F90lA46IAC&amp;pg=PA198 |chapter=A Wager}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
 {{Reflist}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ]]</text>
      <sha1>ir9k8rwxt1h1eneng4lq6040yv8m9xt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30497</id>
    <revision>
      <id>1428791</id>
      <parentid>1428408</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97653" sha1="le9536tb0tar0z2fyrzq7ordyhq9ud7" xml:space="preserve">[[File:Padre Pio portrait.jpg|thumb|220px|ಪಿತ್ರೇಲ್ಚೀನಾದ ಸಂತ ಪಿಯೊ]]
''' ಪಿತ್ರೇಲ್ಚೀನಾದ ಸಂತ ಪಿಯೊ ''' (೨೫ ಮೇ ೧೮೮೭{{ndash}}೨೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೬೮) [[ಇಟಲಿ]] ದೇಶದ [[Order of Friars Minor Capuchin|ಕಪುಚಿನ್]] [[ಧರ್ಮಗುರು]] ವಾಗಿದ್ದು [[ಕಥೋಲಿಕ ಧರ್ಮಸಭೆ]] ಯಲ್ಲಿ [[ಸಂತ]] ಪದವಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಅವರ ಹೆಸರು '''ಫ್ರಾನ್ಚೆಸ್ಕೊ ಫೊರ್ಜೊನೆ''' ಆದರೂ, ಕಪುಚಿನ್ ಮಠ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರನ್ನು ಪಿಯೊ ಎಂದು ಕರೆದರು; ಗುರುಪಟ್ಟ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಅವರು '''ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ''' ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯರಾದರು. ಅವರು ಅಸಿಸಿಯ ಸಂತ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸರಂತೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತರ ಪಂಚಗಾಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಜನಜನಿತರಾಗಿದ್ದರು. [[ಎರಡನೇ ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾವ್ಲ್]] ರು ಜೂನ್ ೧೬, ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಂತ ಪದವಿಗೇರಿಸಿದರು.

==ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ಫ್ರಾನ್ಚೆಸ್ಕೊ ಫೊರ್ಜೊನೆ ಅವರು ಗ್ರಾಝಿಯೋ ಮಾರಿಯೋ ಫೊರ್ಜೊನೆ (೧೮೬೦–೧೯೪೬) ಮತ್ತು ಮರಿಯಾ ಜ್ಯುಸೆಪ್ಪ ದೆ ನುಂಝಿಯೊ ಫೊರ್ಜೊನೆ (೧೮೫೯–೧೯೨೯) ಅವರ ಮಗನಾಗಿ ೨೫ ಮೇ ೧೮೮೭ ರಂದು ತೆಂಕಣ ಇತಾಲಿಯಾದ  ಕಂಪಾನಿಯಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಪಿತ್ರೇಲ್ಚೀನಾ]] ಎಂಬ ರೈತಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವನ ತಾಯ್ತಂದೆಯರು ಕೃಷಿಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name = &quot;gerhold&quot;&gt;{{Cite journal  | last = Gerhold  | first = Ryan  | title = The Second St. Francis  | date = 2007-02-20 | journal  = The Angelus  | pages =12-18 | postscript = &lt;!--None--&gt;  }}&lt;/ref&gt;  he ಸ್ಥಳೀಯ ದುರ್ಗದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಸಂತ ಅನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ಪಡೆದ.&lt;ref name=&quot;ewtn1&quot;&gt;{{Cite web  | title = Padre Pio the Man Part 1  | url = http://www.ewtn.com/ಪಾದ್ರೆಪಿಯೊ/man/biography.htm  | accessdate = 2008-01-19  | postscript = &lt;!--None--&gt;  }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಬಾಲಕ ಫ್ರಾನ್ಚೆಸ್ಕೊ ಅದೇ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಮಂದಿರದಲ್ಲಿ [[Altar server|ಪೀಠಸೇವಕ]]ನಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ. (ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಕನಿಕ್ಟಿಕಟ್ ಕ್ರೋಮ್ವೆಲ್ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಮಂದಿರವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿತು).&lt;ref name=&quot;Pietrelcina&quot;&gt;{{Cite journal  | last = Peluso  | first = Paul  | title = Back to Pietrelcina  | date = 2002-06-17  | journal = Padre Pio Foundation  | url = http://www.padrepio.com/app19.html  | year = 1988  | accessdate = 2008-01-20  | postscript = &lt;!--None--&gt;  | archive-date = 2008-05-09  | archive-url = https://web.archive.org/web/20080509194113/http://www.padrepio.com/app19.html  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt;  
ಫ್ರಾನ್ಚೆಸ್ಕೊನಿಗೆ, ಮಿಕೇಲೆ ಎಂಬ ಅಣ್ಣ ಮತ್ತು ಫೆಲಿಚಿಟಾ, ಪೆಲಿಗ್ರಿನಾ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸಿಯಾ ಎಂಬ ತಂಗಿಯರಿದ್ದರು. (ಅವರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಸಿಯಾ ಮುಂದೆ [[Bridgettines|ಬ್ರಿಜಿಟೈನ್]] ಸಂನ್ಯಾಸಿನಿಯಾದರು). ಅವನು ಐದನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನನ್ನು ದೇವಸೇವೆಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ ತೊಟ್ಟನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ತ್ಯಾಗಮಯ ಜೀವನ ನಡೆಸಲುದ್ದೇಶಿಸಿ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ  ತಲೆಗಿಂಬಾಗಿ ಕಲ್ಲನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಅವನ ತಾಯಿ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name = &quot;nolan&quot;/&gt; ಅವನು ತನ್ನ ಹತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕುರಿ ಕಾಯುತ್ತಾ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಅವನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ತಡವಾಯಿತು.&lt;ref name = &quot;nolan&quot;&gt;{{Cite document  | last = Nolan  | first = Geraldine  | title = Padre Pio A living Crucifix  | publisher = Our Lady of Grace Capuchin Friary Editions  | url = http://www.padrepio.org.uk/padrepiointro.html#EarlyYears  | accessdate = 2008-01-19  | postscript = &lt;!--None--&gt;  | archive-date = 2008-02-22  | archive-url = https://web.archive.org/web/20080222234423/http://www.padrepio.org.uk/padrepiointro.html#EarlyYears  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;garabandal&quot;/&gt;

ಪಿತ್ರೇಲ್ಚೀನಾ ಒಂದು ಧರ್ಮಭೀರುಗಳ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ವರ್ಷವಿಡೀ ಒಂದಿಲ್ಲೊಂದು ಸಂತರ ಹಬ್ಬಗಳು ಆಚರಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಾಗಾಗಿ ಫೊರ್ಜೊನೆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ವಿಕ ಜೀವನ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನವೂ [[Holy Mass|ಬಲಿಪೂಜೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಸಂಜೆ ತಪ್ಪದೇ [[ಜಪಸರ]] ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಮಾತೆಯ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದಲ್ಲಿ ಮೂರುದಿನ ಮಾಂಸಾಹಾರ ವರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಬಾಳುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;ewtn1&quot;/&gt; ಫ್ರಾಂಚೆಸ್ಕೊನ ತಾಯ್ತಂದೆಯರು ಮತ್ತು ಅಜ್ಜಅಜ್ಜಿಯರು ನಿರಕ್ಷರಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಬೈಬಲ್ ಕತೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಈ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವನ ತಾಯಿಯು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಫ್ರಾಂಚೆಸ್ಕೊನು ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತ, ಮರಿಯಾಮಾತೆ ಮತ್ತು ಕಾವಲುದೂತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅದು ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಮುಗ್ದವಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದ್ದನಂತೆ.&lt;ref name=&quot;sbio&quot;&gt;{{cite web  | title = A Short Biography of ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ  | url = http://www.padrepiodevotions.org/index.asp?pagename=biography  | accessdate = 2008-01-19  | archive-date = 2007-10-12  | archive-url = https://web.archive.org/web/20071012172959/http://www.padrepiodevotions.org/index.asp?pagename=biography  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt;
ಯುವಕನಾಗಿ ಪಿಯೊ ದೈವೀದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ.&lt;ref name=&quot;Ruffin&quot;/&gt;  ಹೀಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಊರಿಗೆ ಧರ್ಮಭಿಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಯುವ [[Order of Friars Minor Capuchin|ಕಪುಚಿನ್]] ಸಂನ್ಯಾಸಿಯನ್ನು ಕಂಡ ಫ್ರಾಂಚೆಸ್ಕೊ ಸಂನ್ಯಾಸ ಜೀವನದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತನಾದ. he ತನ್ನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ತಾಯ್ತಂದೆಯರ ಮುಂದಿಟ್ಟಾಗ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ ಅವರು ಪಿತ್ರೇಲ್ಚೀನಾಗೆ  ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ {{convert|13|mi|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾರ್ಕೊನೆ ಎಂಬ ಊರಿನ ಕಪುಚಿನ್ ಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲು ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿನ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿದರಾದರೂ ಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಇನ್ನಷ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿ ವಾಪಾಸು ಕಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;ewtn೧&quot;/&gt;

ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಫ್ರಾನ್ಚೆಸ್ಕೊನ ತಂದೆಯು ಅಮೆರಿಕೆಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ತೆರಳಿ ಹಣ ಕಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಫ್ರಾಂಚೆಸ್ಕೊನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;garabandal&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ruffin&quot;/&gt; ೧೯೦೩ರ ಜನವರಿ ೬ರಂದು ಫ್ರಾಂಚೆಸ್ಕೊ ಕಪುಚಿನ್ ಸಂನ್ಯಾಸಾಶ್ರಮ ಸೇರಿಕೊಂಡು ತ್ಯಾಗ, ವಿಧೇಯತೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೆಗಳ ವ್ರತ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;Ruffin&quot;/&gt;

==ಗುರುದೀಕ್ಷೆ==
ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಗುರುಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಸಂನ್ಯಾಸ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯಲು ಫ್ರಾಂಚೆಸ್ಕೊ ಸಂತ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸರ ಮಠಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿನಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೋದ.&lt;ref name=&quot;ewtn1&quot;/&gt; ಮೂರುವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಂದರೆ  ೨೭ ಜನವರಿ ೧೯೦೭ರಲ್ಲಿ ಆತ ವಿಧಿಬದ್ದ [[Profession (religious)|ವ್ರತ]] ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಬೆನೆವೆಂತೊ ಪ್ರಧಾನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ಪಾವೊಲೊ ಶಿನೊಸಿಯವರು ಪಿಯೊನಿಗೆ ಗುರುದೀಕ್ಷೆ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಾಲ್ಕುದಿನಗಳ ನಂತರ ದೇವಮಾತೆಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಮೊದಲ [[Tridentine Mass|ಬಲಿಪೂಜೆ]] ಅರ್ಪಿಸಿದ. ಅವನ ಆರೋಗ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಕೆಲಕಾಲ ತಂದೆತಾಯಿಯರ ಜೊತೆ ಇರುವಂತೆ ಸಂನ್ಯಾಸ ಮಠದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಅವನನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.&lt;ref name=&quot;nolan&quot;/&gt;

೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಕೃಷಿಜೀವನಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿಕೊಂಡ. ಹೀಗೆ ಸನ್ ಜಿವಾನ್ನಿ ರೊತೊಂದೊ ಎಂಬ ಊರಿನ ಗರ್ಗ್ಯಾನೊ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವರಪ್ರಸಾದ ಮಾತೆಯ ಹೆಸರಿನ ಕಪುಚಿನ್ ಮಠದಲ್ಲಿ ಇತರ ಏಳು ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಿಯೊ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಜೀವನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೮೨ ದಿನಗಳ ಸೇನೆಯ ಜೀವನವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಅವರ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಜೀವನ ಅಲ್ಲೇ ಕಳೆಯಿತು. 
[[File:Don Bosco - S. Stanislao 07.JPG|thumb| [[ಕ್ರೈಸ್ತಧ್ಯಾನ]]ದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ, ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: &quot;''ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವರನ್ನು ಹುಡುಕಬಹುದು; ಆದರೆ ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು''&quot;.&lt;ref&gt;''The Rosary: A Path Into Prayer'' by Liz Kelly 2004 ISBN 082942024X pages 79 ಮತ್ತು 86&lt;/ref&gt; [[ರೋಮ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಅವರು [[ಜಪಸರ]] ಹಿಡಿದಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]]

ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಈ ಮಠದ ನಾಲ್ವರನ್ನು ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt;  ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅಲ್ಲಿನ ಗುರುಮಠದ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt;  ಸೇನೆಯ ಸೇವೆಗೆ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕರೆಸಿಕೊಂಡರೆ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಮಠದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊರಬೇಕಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt; ಆದರೆ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊರನ್ನು ಕೂಡಾ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt;  ಆರೋಗ್ಯ ಸರಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವರನ್ನು ಇತಾಲಿಯಾದ ವೈದ್ಯಪಡೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯುಕ್ತಿಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt;  ಅಕ್ಟೋಬರಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಯಿಲೆ ಬಿದ್ದು ೧೯೧೮ರ ಮಾರ್ಚ್ ವರೆಗೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ. ಆಮೇಲೆ ಸನ್ ಜಿವಾನ್ನಿ ರೊತೊಂದೊಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಪಿತ್ರೇಲ್ಚೀನಾದ ಸಮ್ಮನಸುಗಳ ಮಾತೆಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾದರು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt; ಅದ್ಭುತಕಾರ್ಯಗಳ ಮನುಷ್ಯನಾದ ಅವರನ್ನು, ಮುಂದೆ ಅವರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು [[ಸನ್ ಜಿವಾನ್ನಿ ರೊತೊಂದೊ]] ಮಠಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt;

ಅಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪೋಷಕನಾಗಿ ದುಡಿದರು. ಅವರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಐದು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವಾವುವೆಂದರೆ ವಾರಾಂತ್ಯದ ಪಾಪನಿವೇದನೆ, ಪ್ರತಿದಿನದ ಸತ್ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕಾರ, ಪವಿತ್ರಗ್ರಂಥ ವಾಚನ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶೋಧನೆ.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;&gt;{{Cite web| title =  Padre Pio the Man Part 2| url =  http://www.ewtn.com/padrepio/man/biography2.htm| accessdate =  2008-01-19| postscript =  &lt;!--None--&gt;| archive-date =  2008-01-04| archive-url =  https://web.archive.org/web/20080104195841/http://www.ewtn.com/padrepio/man/biography2.htm| url-status =  dead}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ಪಾಪನಿವೇದನೆಯನ್ನು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೊಠಡಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ದಿನಕ್ಕೆರಡು ಸಾರಿ (ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ) ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾವಲೋಕನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ “ಜಪಿಸು, ನಿರೀಕ್ಷಿಸು ಮತ್ತು ನಿರುಮ್ಮಳವಾಗಿರು” ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ಇಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತರು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣಲು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ದೇವರ ಚಿತ್ತವೇ ನೆರವೇರಲು ಯತ್ನಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt;

==ದುರ್ಬಲ ಆರೋಗ್ಯ==
ಪಿಯೊ ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ಫಾದರ್ ಅಗೊಸ್ತಿನೊ ಅವರ ದಿನಪುಸ್ತಕ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಲಕ ಫ್ರಾನ್ಚೆಸ್ಕೊ ಫೊರ್ಜೊನೆ ಹಲವು ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ಬಳಲಿದ್ದ. ಅವರ ಆರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಘೋರ ಕಾಮಾಲೆ ಬಾಧಿಸಿತ್ತು, ಆಮೇಲೆ, ಹತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಟೈಫಾಯಿಡು, ಹದಿನೇಳರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ತಲೆನೋವು ಮತ್ತು ಜಠರ ರೋಗಗಳು ಹೀಗೆ. ಹಲವು ಸಾರಿ ಆತ ವಾಂತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುರಿಂದ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಗಿಣ್ಣಷ್ಟೇ ಅವರ ಆಹಾರವಾಗಿತ್ತು.  ರಾತ್ರಿಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೋಣೆಯಿಂದ ಅಳುವ ಗರ್ಜಿಸುವ ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರ ಧ್ವನಿಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದ್ದವೆಂದು ಸಹಪಾಠಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಿದೆ. ಜಪದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆತ ಎಷ್ಟು ಮೌನಿಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದನೆಂದರೆ he ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೇನೋ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಷ್ಟು.
ಒಬ್ಬರಂತೂ ರಾತ್ರಿ ಬಾಗಿಲ ಕಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಪಿಯೊ ಅವರು ನೆಲದಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ.&lt;ref&gt;R. Allegri, ''I miracoli di Padre Pio'' p.21.&lt;/ref&gt;

ಜೂನ್ ೧೯೦೫ರಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ತೀರಾ ನಿತ್ರಾಣರಾದುದರಿಂದ ಅವರ ವರಿಷ್ಠರು ಬೆಟ್ಟದ ಕಾನ್ವೆಂಟಿಗೆ ಕಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಬದಲಾದ ವಾತಾವರಣ ಅವರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಿಗಡಾಯಿಸಿತು. ವೈದ್ಯರುಗಳು ಅವರನ್ನು ಹುಟ್ಟೂರಿಗೆ ಕಳಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರಾದೂ ಅಲ್ಲೂ ಸಹ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಿಸಲಿಲ್ಲ. 
ಅವರ ಜೀವನವಿಡೀ ಪಿಯೊ ಅವರು ಆಸ್ತಮಾದಿಂದ ಬಳಲಿದರು. ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಮೂತ್ರಕಲ್ಲಿನ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಟ್ಟೆನೋವು ಸಹ ಅವರನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಯುಬಾಧೆ ಅಲ್ಸರಾಗಿ ತೊಂದರೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಕಣ್ಣು ಮೂಗು ಕಿವಿ ಗಂಟಲುಗಳೆಲ್ಲ ಉರಿಬೇನೆಯಿಂದ ನೊಂದವು.

ಅವರ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸೇನೆಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಅವರನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆಮೇಲೆ ಅವರು ಸನ್ ಜಿವಾನ್ನಿ ರೊತೊಂದೊ ಎಂಬ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾನ್ವೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು. ಸುಡು ಬೇಸಿಗೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಆ ಸ್ಥಳವು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತ್ತೆ ಸೇನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರಾದರೂ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನಿಮಿತ್ತ ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಬರಬೇಕಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಸೇನೆಗೆ ಹೋಗೆ ನೇಪಲ್ಸ್ ಬಳಿಯ ಸಲೆಸ್ ಬ್ಯಾರಕುಗಳಿಗೆ ನಿಯುಕ್ತರಾದರು. ಅದಾದ ಕೆಲದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಕ್ಷಯರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸೇನೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು.
೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಹರ್ನಿಯಾ ರೋಗ ಬಾಧಿಸಿತು. ಅದರ ನಂತರ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಬಳಿ ದುರ್ಮಾಂಸ ಬೆಳೆದು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಕಿವಿಯ ಮೇಲೊಂದು ಗಡ್ಡೆ ಬೆಳೆದು ಅದನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;R.Allegri, ''I miracoli di Padre Pio'', p.141&lt;/ref&gt;

೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ಅವರು &quot;exudative pleuritis&quot; ಅನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯ್ತು. ಅವರ ದೇಹದಿಂದ ಕೆಟ್ಟದ್ರವವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಕಾಲ ಅವರು ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಿಯೊ ಅವರು ಕೀಲುನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲಿದರು.

==ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ನರಳಾಟ ==
ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ದೈವಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ನರಳಾಟಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಲ್ಲ ಮತ್ತು ದೇವರಿಗಾಗಿ ಬಾಧಿತರಾದರೆ ದೇವರನ್ನು ಸೇರುವುದು ಸುಲಭ ಎಂದು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;garabandal&quot;/&gt; ಹೀಗಿರುವಲ್ಲಿಒಮ್ಮೆ ಅವರಿಗೆ ತನ್ನಾತ್ಮವು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಗೋಜಲುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದಂತೆಯೂ ನರಕದ ಅಗಾಧ ಪ್ರಪಾತದಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾದಂತೆಯೂ ಭಾಸವಾಯಿತಂತೆ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಅವನ ಸಂಗಡಿಗರು ಪಿಯೊನಿಗೆ ಯಾವುದೋ ದೆವ್ವ ಮೆಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆಯೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.&lt;ref name=&quot;garabandal&quot;/&gt; ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊನ ನರಳಾಟಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪಿಶಾಚಿಯು ಹೂಡಿದ ಹುನ್ನಾರವಿದೆಂದು ಸಹಾ ಆ ಸಂಗಡಿಗರು ಭಾವಿಸಿದರು. ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರ ಈ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯದೆ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ: &lt;blockquote&gt;ದೆವ್ವ ಕುಣಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಹರೆಯದ ಹೆಣ್ಣಮಕ್ಕಳ ವೇಷದಲ್ಲಿ ನಗ್ನವಾಗಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಕ್ರಿಸ್ತನ ವೇಷದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಯುವ ಗೆಳೆಯನಂತೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಂತೆ ಇನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಮಾತೆಮೇರಿಯಂತೆ.&lt;ref name=&quot;dev&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;ಹೀಗೇ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ದಿನಗಳು ಕಳೆದವು, ದೆವ್ವಗಳು ತಮ್ಮೆಲ್ಲ ವಿಷವನ್ನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕಾರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನೇ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದನು. ನನ್ನ ತಂದೆಯೇ, ದೆವ್ವವು ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನೆಲ್ಲ ಹೊಡೆದು ಬಡಿದು ಗಾಸಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಎಷ್ಟೋ ವೇಳೆ ನನ್ನನ್ನು ಹರಿದು ಮುಕ್ಕಲು ಯತ್ನಿಸಿ ಅಂಗಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿವೆ.&lt;ref name=&quot;ದೆವ್ವ&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;

ದೆವ್ವಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದ [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್]] ನಗರದ ಫಾದರ್ ಗೇಬ್ರಿಯೆಲೆ ಅಮೋರ್ತ್ ಅವರು ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದಿದ್ದಾರೆ. ’ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ನಿಜವಾದ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ಮೇರಿಮಾತೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಂತರನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ ದೆವ್ವದ ಪರಕಾಯಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅತಿ ಚುರುಕಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದೆವ್ವ ಬಂದಾಗ ಅವರ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಬಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಶ್ಲೇಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆ. ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ತನ್ನ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಮಾನಸಿಕ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಸಂಯಮ ತೋರುತ್ತಿದ್ದರು ಏಕೆಂದರೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಮೇಲಿನ ಅವರ ನಂಬಿಕೆ ಬಲವಾಗಿತ್ತು ಮರಿಯಾಮಾತೆ, ಕಾವಲುದೂತ, ಸಂತ ಜೋಸೆಫ್ ಮತ್ತು ಸಂತ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸರು ಸದಾ ಅವರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;ದೆವ್ವ&quot;&gt;{{cite web| title = Padre Pio da Pietrelcina Epistolario I° (1910–1922)| url = http://www.padrepio.catholicwebservices.com/ENGLISH/The_Devil.htm| accessdate = 2008-01-19| archive-date = 2008-01-23| archive-url = https://web.archive.org/web/20080123110247/http://www.padrepio.catholicwebservices.com/ENGLISH/The_Devil.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

==ಘೋರತಿವಿತ ಮತ್ತು ಪಂಚಗಾಯಗಳ ಗುರುತು ==
ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಗುರುಪಟ್ಟವನ್ನು ಪಡೆದ ಹೊಸದರಲ್ಲೇ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತರ ಪಂಚಗಾಯಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಇಂಗಿತ ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;stigmata&quot;&gt;{{cite book| last = Mc Gregor, O.C.S.O| first = Augustine| coauthors = Fr. Alessio Parente, OFM Cap.| title = The Spirituality of Padre Pio| publisher = Our Lady of Grace Monastery| year = 1974 St. Padre Pio| location = San Geovanni Rotondo, FG, Italy| url = http://www.ewtn.com/padrepio/mystic/stigmata.htm| accessdate = 2008-01-19| archive-date = 2020-03-15| archive-url = https://web.archive.org/web/20200315211045/https://www.ewtn.com/padrepio/mystic/stigmata.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ೧೯೧೧ರ ಒಂದು ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಪಾದ್ರೆ ಬೆನೆದೆತ್ತೊ ಅವರಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: &lt;blockquote&gt;ಕಳೆದ ರಾತ್ರಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಕಾಸಿನಗಲದ ಕೆಂಪನೆಯ ಗುರುತು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು, ಅದರ ಮಧ್ಯದಿಂದ ತೀವ್ರತರ ನೋವು ಉಕ್ಕಿಬಂತು, ಹಸ್ತದ ನಡುವೆ ಉಂಟಾದ ಆ ನೋವು ಅತಿ ಭಯಂಕರ, ಅದರ ನೆನಪು ಇನ್ನೂ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಅಂಥದೇ ನೋವು ಪಾದಗಳಲ್ಲೂ ಹಿಂಸಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;stigmata&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;
ಅವರ ಆಪ್ತಮಿತ್ರರಾದ ಪಾದ್ರೆ ಅಗೊಸ್ತಿನೊ ಅವರು ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ದರ್ಶನಗಳ ಪ್ರಾರಂಭ ಹೇಗಾಯ್ತು, ಪಂಚಗಾಯಗಳ ಅನುಭವ ಹೇಗಿತ್ತು, ಮುಳ್ಳಿನ ಕರೀಟ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗಳ ಅನುಭವವಾಯಿತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ತಾವು ಗುರು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಿನಿಂದಲೇ ಅಂದರೆ ೧೯೦೩-೦೪ ರಿಂದಲೇ ತಮಗೆ ದರ್ಶನಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಪಂಚಗಾಯಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆದಿರುವ ಅವರು ಹೇಗಾದರೂ ಆ ಗುರುತನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಭುಯೇಸುವನ್ನು ಪರಿಪರಿಯಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಕುರಿತೂ ಅಲವತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ ಅವರು ಆ ಗಾಯಗಳ ನೋವಿಗೆ ಹೆದರಿಲ್ಲ, ಅವರು ಹೆದರಿರುವುದು ಅದರ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಗುರುತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ. ಆಮೇಲೆ ಆ ಗುರುತುಗಳು ಮಾಯವಾದವಾದರೂ ೧೯೧೮ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.&lt;ref name=&quot;stigmata&quot;/&gt;  ಕೆಲವೇ ಆಯ್ದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ನೋವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗೂ ಈ ಸಾರಿ ಮುಳ್ಳಿನ ಕಿರೀಟದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅನುಭವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;stigmata&quot;/&gt; ಪದೇ ಪದೇ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ಇಂಥ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂನ್ಯಾಸ ಜೀವನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನದ ಪೂಜಾರ್ಪಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಶಾಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಮಾಡಲೂ ತೊಡಗಿದರು. 
ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ’ಯೂರೋಪಿನ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ’ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದ ಪೋಪ್ ೧೫ನೇ ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಅವರು ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಜುಲೈ ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗೆ ಕರೆನೀಡಿದರು. ಅದೇ ಜುಲೈ ೨೭ರಂದು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಬಲಿದಾನವನ್ನೇ ಘೋಷಿಸಿದರು. ದಿನಗಳು ಕಳೆದವು. ಆಗಸ್ಟ್ ೫ ಮತ್ತು ೭ರ ನಡುವೆ ಅವರಿಗೊಂದು ದರ್ಶನವಾಯಿತು. ಆ ಮಹಾದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಯೇಸು ಅವರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರ ಪಾರ್ಶ್ವವನ್ನು ತಿವಿದರು.&lt;ref name = &quot;gerhold&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt; ದೊಡ್ಡದಾದ ಗಾಯವೊಂದು ಅವರನ್ನು ಘಾಸಿಗೊಳಿಸಿತು. ದೇವರನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುವ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶ ಹೀಗೇ ಇರುತ್ತದೆಂದು ಶಿಲುಬೆಯ ಸಂತ ಜಾನರೇ ಒಂದೆಡೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್ ಧರ್ಮಮಂಡಲಿಯ [[Relic#Roman Catholic classification and prohibitions|ಮೊದಲದರ್ಜೆಯ ಅವಶೇಷ]] ಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ತೊಯ್ದ ದೊಡ್ಡದಾದ ಒಂದು ಅಂಗವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಚಿಕಾಗೋದ ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಂಟಿಯಸ್ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಗೌರವಾರ್ಪಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;cantius&quot;&gt;{{Cite web| title = First class relic of St. Padre Pio of Pietrelcina at St. John Cantius Church| url = http://www.cantius.org/go/organizations/relic_of_st_Padre_Pio_of_Pietrelcina| accessdate = 2008-01-19| postscript = &lt;!--None--&gt;| archive-date = 2008-05-13| archive-url = https://web.archive.org/web/20080513061526/http://www.cantius.org/go/organizations/relic_of_st_padre_pio_of_pietrelcina/| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಘಟನೆಯು ಪಿಯೊ ಅವರಿಗೆ ಏಳು ದೀರ್ಘ ವಾರಗಳ ಕಾಲದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಅವರ ಸಂಗಡಿಗರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ: &lt;blockquote&gt;ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಬದಲಾದವು, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಮಶಾನಮೌನ ಆವರಿಸಿತು, ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದರು ದೇವರು ತಮ್ಮ ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಸತತ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name = &quot;gerhold&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;

ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಪಾದ್ರೆ ಬೆನೆದೆತ್ತೊ ಅವರಿಗೆ ೧೯೧೮ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೧ರಂದು ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದಿದ್ದಾರೆ: &lt;blockquote&gt;ಐದರ ಸಂಜೆ ನಾನು ಬಾಲಕನೊರ್ವನ ಪಾಪದರಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದ ಹಾಗೆ ನನ್ನ ಒಳಗಣ್ಣಿಗೆ ದೇವದೂತನೊಬ್ಬನ ದರ್ಶನವಾಗಿ ನಾನು ಭೀತನಾದೆ, ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲೊಂದು ಬೆಂಕಿಯುಗುಳುವಂತೆ ಕೋರೈಸುತ್ತಿದ್ದ ಹರಿತವಾದ ಆಯುಧವಿತ್ತು. ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಬಲದಿಂದ ಆ ಆಯುಧವನ್ನು ನನ್ನತ್ತ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಅದು ನನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ತೂರಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು. ನಾನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಚೀರುತ್ತಾ ಸತ್ತೆನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ. ನಾನು ಆ ಬಾಲಕನಿಗೆ ನನ್ನಿಂದಾಗದು ನೀನಿನ್ನು ಹೊರಡು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ವೇದನೆ ಏಳನೇ ತಾರೀಖು ಬೆಳಗಿನವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾನೆಷ್ಟು ನರಳಿದೆನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು. ನನ್ನ ಒಳಾಂಗಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದೂ ಬಿಡದೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹರಿದು ಚಿಂದಿಯಾದವೆನ್ನಿಸುತ್ತೆ. ನಾನೀಗ ಗಾಯಾಳು. ನನ್ನಾತ್ಮದ ಆ ಗಾಯದ ಆಳವನ್ನು ನಾ ಬಲ್ಲೆ, ಅದರ ಯಾತನೆ ನಿರಂತರ.&lt;ref name=&quot;cantius&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;

೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೮ರ ವೇಳೆಗೆ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಈ ವೇದನೆಯಿಂದ ವಿಮುಕ್ತರಾಗಿ ಅವರ ಮುಖ ಪ್ರಫುಲ್ಲವಾಯಿತು. &quot;&lt;ref name = &quot;gerhold&quot;/&gt; ಆ ದಿನ ಅವರು ವರಪ್ರಸಾದ ಮಾತೆಯಾಲಯದ ಗಾನವೃಂದವು ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ಆಗ ಅದೇ ಆ ಪ್ರಕಾಶಲೋಕದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಮಿಂಚಿನಂತ ತನ್ನ ಆಯುಧವನ್ನು ಜಳಪಿಸಿದ. ಒಂದು ಅಲೌಕಿಕ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರವಶರಾದರು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt; ಆ ಅನುಭೂತಿಯ ನಂತರ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಯೇಸುಸ್ವಾಮಿಯ ಪಂಚಗಾಯಗಳು ಮೂಡಿದ್ದವು. ಈ ಗಾಯಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಜೀವನವಿಡೀ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು.&lt;ref name = &quot;gerhold&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt;

ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರೂ ಆದ ಪಾದ್ರೆ ಬೆನೆದೆತ್ತೊ ಅವರಿಗೆ ಈ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೨, ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರ ಬರೆಯುವ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ: 
&lt;blockquote&gt;ಕಳೆದ ತಿಂಗಳ ೨೦ರ ಬೆಳಗ್ಗೆ ನಾನು ಪೂಜೆಯರ್ಪಿಸಿದ ನಂತರ ಗಾನವೃಂದದ ಬಳಿಯಿದ್ದಾಗ ಹಿತವಾದ ನಿದ್ದೆಯಾವರಿಸಿದಂತೆ ತೂಕಡಿಸಿದೆ. ಅಗಸ್ಟ್ ಐದರ ಸಂಜೆ ಕಂಡಿದ್ದ ಆ ನಿಗೂಢ ಮನುಷ್ಯ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನನ್ನೆದುರು ನಿಂತಿದ್ದ. ಒಂದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಅವನ ಅಂಗೈಗಳು ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುತ್ತಿತ್ತು. ಓ ಅದೊಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗದ ಭೀಭತ್ಸ ದೃಶ್ಯ.  ನನ್ನ ಹೃದಯ ಜೋರಾಗಿ ಬಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಎದೆಯಾಚೆ ಸಿಡಿಯುವಂಥ ಆ ವೇಳೆ ಕರ್ತರು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬಲ ತುಂಬದೇ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ಬಹುಶಃ ನಾನು ಸತ್ತೇ ಹೋಗಿರುತ್ತಿದ್ದೆನೇನೋ? ಆ ಮಹಾದರ್ಶನ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನನ್ನ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ರಕ್ತ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕತೊಡಗಿತು. ನಾನು ಅನುಭವಿಸಿದ ವೇದನೆಯನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.  ಗುರುವಾರ ಸಾಯಂಕಾಲದಿಂದ ಶನಿವಾರದವರೆಗೆ ನನ್ನ ಹೃದಯ ನಿರಂತರವಾಗಿ ರಕ್ತ ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಇತ್ತು. ಓ ಫಾದರ್, ಈ ನೋವಿನಿಂದ ನಾನು ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ನನ್ನಾತ್ಮವು ಕುಬ್ಜವಾಗುತ್ತಿದೆ. ನನ್ನ ಹೃದಯದ ಆರ್ತನಾದವನ್ನು ಕರ್ತರು ಕೇಳದೇ ಹೋದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಾಯುವುದು ಖಂಡಿತ. ಸಜ್ಜನನಾದ ಯೇಸು ನನಗೆ ಒಳಿತು ಮಾಡನೇ? ಅಪಮಾನವೆನಿಸುವ ಈ ಗಾಯಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪಾರುಮಾಡನೇ? ಅವನು ಕರುಣೆ ತೋರುವವರೆಗೂ ನಾನು ಸ್ವರವೆತ್ತಿ ಕೂಗುತ್ತಲೇ ಇರುವೆ,  ಎಲ್ಲ ನೋವು ನನಗಿರಲಿ, ಈ ಗಾಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಬೇಡಪ್ಪಾ, ಮೂದಲಿಕೆಯನ್ನು ತಾಳಲಾರೆ.&lt;ref name=&quot;cantius&quot;/&gt;&lt;/blockquote&gt;

ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಯಾರ ಅರಿವಿಗೂ ಬಾರದಂತೆ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದರೂ ಅವರ ಪಂಚಗಾಯಗಳ ಸುದ್ದಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹರಡಿತು. ಹಲವು ವೈದ್ಯರು ಹಾಗೂ ಜನರು ತಂಡೋಪತಂಡವಾಗಿ ಬಂದು ಆ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಜರ್ಜರಿತರಾದವರು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಶಾಕಿರಣ ಕಂಡರು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt; ಅವರಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದವರು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ, ಪವಾಡಕೃತ್ಯ, ಪ್ರವಾದನೆ ಹಾಗೂ ಯೋಗಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ಪಾದ್ರೆ ಅಗೊಸ್ತಿನೊ ಅವರು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಪಿಯೊ ಅವರೊಮ್ಮೆ ೨೦ ದಿನಗಳ ಕಠಿಣ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name = &quot;garabandal&quot;&gt;{{Cite journal| last = Pelletier| first = Joseph A| title = Padre Pio, MARY, and THE ROSARY| date = 2007-02-20| journal = Garabandal| url = http://www.garabandal.us/Padre_maryrosary.html| year = 2002| accessdate = 2008-01-19| postscript = &lt;!--None--&gt;| archive-date = 2008-01-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20080111152823/http://www.garabandal.us/padre_maryrosary.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt;

==ವಿವಾದಗಳು==
ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರೊಬ್ಬ ಮತಿವಿಕಲರಾಗಿದ್ದು ಜನರ ಮುಗ್ದತೆಯ ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಮಿಲಾನಿನ ಸುಹೃದಯ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್ ವಿವಿಯ ಸ್ಥಾಪಕರೂ ಸಂನ್ಯಾಸಿ, ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೂ ಆಗಿದ್ದ ಅಗೊಸ್ತಿನೊ ಜೆಮಿಲಿ ಅವರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. &quot;&lt;ref name=&quot;NZ&quot;&gt;{{Cite news| last = Vallely| first = Paul| title = Vatican makes a saint of the man it silenced| date = 2002-06-17
|work=New Zealand herald| url = http://www.nzherald.co.nz/section/2/story.cfm?c_id=2&amp;objectid=2047151| accessdate = 2008-01-20| postscript = &lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; ತಮ್ಮ ಮಠದ ಮೂಲಮಂತ್ರಗಳಾದ ತ್ಯಾಗ, ವಿಧೇಯತೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೆಗಳನ್ನಾತ ಗಾಳಿಗೆ ತೂರಿದ್ದನೆಂದು ಅವರು ಗಂಭೀರ ಆರೋಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name = &quot;ncr&quot;&gt;{{Cite web| last = Allen| first = John L.| title = For all who feel put upon by the Vatican: A new patron saint of Holy Rehabilitation| work = National Catholic Reporter| volume = 1| issue = 18| date = December 28, 2001| url =http://www.nationalcatholicreporter.org/word/word1228.htm| accessdate = 2008-01-19| postscript = &lt;!--None--&gt; }}&lt;/ref&gt; ತಮ್ಮ ಗಾಯಗಳು ತೆರೆದುಕೊಂಡೇ ಇರಲು ಅವರು ಕಾರ್ಬಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ ಅಗೊಸ್ತಿನೊ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name = &quot;ncr&quot;/&gt;

ಇತಾಲಿಯಾದ ಗುರುಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದ ಕಾರ್ಲೊ ಮಚ್ಚರಿ (ಮುಂದೆ ಇವರು ಬಿಷಪರಾದರು) ಅವರು ೨೯ನೇ ಜುಲೈ ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಪೋಪ್ ೨೩ನೇ ಜಾನ್ ಅವರ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸಿ ೨೦೦ ಪುಟಗಳ ಒಂದು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ತನಿಖಾ ವರದಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರಿಗೆ ಸಂತ ಪದವಿ ನೀಡುವಾಗಿನ ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ ಈ ವರದಿಯೇ ಕಾರಣವೆಂಬ ಗುಸುಗುಸು ಬಹುಕಾಲ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಮಚ್ಚರಿ ಅವರು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರೆಂದು ಕಪುಚಿನ್ ಮಠದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.&lt;ref name = &quot;ncr&quot;/&gt;

ಸುಮಾರು ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಸನ್ ಜಿವಾನ್ನಿ ರೊತೊಂದೊದಲ್ಲಿ ಜನಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ’ನೋವು ನಿವಾರಕ ನಿವಾಸ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ತೆರೆಯಲು ಮನಸು ಮಾಡಿದರು. ಮುಂದರೆ ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾರ್ಯಗತವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,855088,00.html|title=Religion: The Stigmatist|date=Dec. 19, 1949|work=[[Time (magazine)|Time]]|accessdate=7 April 2011|archive-date=11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110211105618/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,855088,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆಗ ಇತಾಲಿಯಾಕ್ಕೆ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾನವತಾವಾದಿ ಹಾಗೂ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಬಾರ್ಬರಾ ವಾರ್ಡ್ ಎಂಬಾಕೆ ಈ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಬಹುವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಯೋಜನೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರೇ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಕೋಪ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ (UNRRA) ಶಾಖೆಯಿಂದ ೩೨೫,೦೦೦ ಡಾಲರುಗಳ ನೆರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಹೀಗೆ ಪೋಪ್ ೧೨ನೇ ಪಯಸ್ ಅವರು ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರನ್ನು ದೈನ್ಯತೆಯ ವ್ರತದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;time2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,870915,00.html|title=Roman Catholics: A Padre's Patience|date=Apr. 24, 1964|work=[[Time (magazine)|Time]]|accessdate=7 April 2011|archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110209021612/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,870915,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;clairval&quot;&gt;{{cite web| last = Marie osb| first = Dom Antoine| title = Letter on Blessed Pader Pio: Stigmata – Sacraments of Penance and Eucharist – Suffering| url = http://www.clairval.com/lettres/en/2000/04/24/2260400.htm| date = 2000-04-24| accessdate = 2006-09-27}}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ವಿರೋಧಿಗಳು ಈ ಅಂಶವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಾದಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಪಿಯೊ ಅವರನ್ನು ಹಣ ದುರ್ಬಳಕೆಯ ನೆವದಲ್ಲಿ ನಿಂದಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;time2&quot;/&gt;

ಇಷ್ಟಲ್ಲದೆ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಹಲವಾರು ತಪಾಸಣೆಗೆ ಒಳಗಾದರು.&lt;ref name=&quot;time1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time2&quot;/&gt; ಗಲಭೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.&lt;ref name = &quot;ncr&quot;/&gt;  ೧೯೨೪ರಿಂದ ೧೯೩೧ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಪರು ಹಲವು ಸಾರಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ದೈವೀ ಶಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time1&quot;/&gt; ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಂತೂ ಅವರಿಗೆ ಪೂಜಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಪಾಪದಾಲಿಕೆಯಂಥ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;time1&quot;/&gt;

ಆದರೆ ೧೯೩೩ರ ವೇಳೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಗಾಳಿ ಬೀಸತೊಡಗಿ ಪೋಪ್ ೧೧ನೇ ಪಯಸ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದಂತ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿಬಂತು. “ನಾನು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅವರನ್ನು ನನಗೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು.” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿಕೆಯಿತ್ತರು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt; ೧೯೩೪ರಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಲಾಯಿತು. ಪೂರ್ವಾನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರವಚನ ನೀಡಲೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt; ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಪೋಪ್ ೧೨ನೇ ಪಯಸ್ ಅವರು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರನ್ನು ಕಾಣಬಯಸುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಪೋಪ್ ೨೩ನೇ ಜಾನ್ (೧೯೫೮-೧೯೬೩) ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನವರ ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸದೆ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರನ್ನು ವಂಚಕರೆಂದು ಜರಿದದ್ದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/04/25/world/europe/25Padre.html?%20em&amp;ex=1209268800&amp;en=84a71c80872b2247&amp;ei=5087%0A|title=San Giovanni Rotondo JOURNAL; Italian saint Stirs Up a Mix Of Faith and Commerce|last=Fisher|first=Ian|coauthors=Daniele Pinto|date=25 April 2008|work=The New York Times|page=9|accessdate=7 April 2011}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಅವರ ನಂತರ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಪೋಪ್ ಆರನೇ ಚಿನ್ನಪ್ಪರು (೬ನೇ ಪೌಲ್) ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಮಿಥ್ಯಾರೋಪಗಳನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು.&lt;ref name=&quot;ncr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time2&quot;/&gt;

==ಮರಣ==
೧೯೬೦ರ ನಂತರ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಆದರೂ ಅವರ ಧಾಮಿರ್ಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸತತವಾಗಿ ನಡೆದಿದ್ದವು. ೧೯೬೮ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೧ರಂದು ಅಂದರೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಪಂಚಗಾಯಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ೫೦ನೇ ವರ್ಧಂತಿಯಂದು ಅವರು ಅತೀವ ಸುಸ್ತಿನಿಂದ ಬಳಲಿದರು. ಅದರ ಮರುದಿನ ಅವರು ಆಡಂಬರ ಬಲಿಪೂಜೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಆತಂಕದಿಂದ ಅವರು ಸಾಧಾರಣ ಪೂಜೆಯರ್ಪಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಕೋರಿದರು.  ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಯಾತ್ರಿಗಳ ಸಲುವಾಗಿ ಮಹಾಪೂಜೆಯನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸುವಂತೆ ಅವರ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ವಿಧೇಯರಾಗಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಮಹಾಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸತೊಡಗಿದರು. ಕೆಲ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಅವರು ಬಳಲಿಕೆಯಿಂದ ಸೋತುಹೋದರು. ಅವರ ಧ್ವನಿ ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು. ಪೂಜೆ ಮುಗಿಸಿ ಪೀಠದಿಂದ ಹೊರನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರು ಕುಸಿಯತೊಡಗಿದರು. ಕೂಡಲೇ ಅವರ ಕಪುಚಿನ್ ಮಠದ ಇತರ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ಆಸರೆ ಕೊಟ್ಟು ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಅದೇ ಅವರ ಜೀವನದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಪೂಜಾರ್ಪಣೆಯಾಯಿತು.

ಮರುದಿನ  ಅಂದರೆ ೨೩ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೬೮, ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಅಂತಿಮ ಪಾಪನಿವೇದನೆ ಮಾಡಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕನ್ ವಾಗ್ದಾನಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;ewtn2&quot;/&gt; ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜಪಸರ ಇದ್ದಿತಾದರೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ತ್ರಾಣ ಅವರಿಗಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;PioProfile&quot;/&gt; ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಅವರು “ಜೇಸು ಮರಿಯಾ” ಎಂದು ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ೨:೩೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕನವರಿಸುತ್ತಾ ತಮಗೆ ’ಇಬ್ಬರು ತಾಯಂದಿರು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾರೆ’ (ಬಹುಶಃ ಒಬ್ಬರು ಹೆತ್ತತಾಯಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಮರಿಯಾಮಾತೆ) &lt;ref name=&quot;PioProfile&quot;/&gt; ಎನ್ನುತ್ತಾ ’ಮರೀಯಾ’ ಎಂದು ನಿಡಿದಾಗಿ ಉಸಿರು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Ruffin&quot;&gt;{{Cite book| last = Ruffin| first = Bernard C.| authorlink = C. Bernard Ruffin|title = Padre Pio: The True Story| year = 1991| publisher = Our Sunday Visitor| isbn = 9780879736736| pages = 444| postscript = &lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt;

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೬ರಂದು ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ವರಪ್ರಸಾದ ಮಾತೆಯಾಲಯದ ನೆಲದಾಳದ ಕವಾಟದಲ್ಲಿ ಅಡಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಮರಣಾನಂತರವೇ ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಕ್ರಿಯಾಯೋಜನೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪಾದ್ರೆಪಿಯೊ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುತ್ತಾ ಆ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;PioProfile&quot;/&gt;  ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಮರಣಾವಸ್ಥೆ ತಲಪುವವರೆಗೂ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದವರ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪಂಚಗಾಯಗಳು ಒಂದೂ ಚೂರೂ ಕುರುಹಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಯವಾಗಿದ್ದವು. ಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೇಲಿನ ಗಾಯದ ಗುರುತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಬಳಿದಂತೆ ತೋರಿ ಕೊನೆಗೆ ಅದೂ ಮಾಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;PioProfile&quot;&gt;{{Cite book| last = Schug| first = Rev. John| title = A Padre Pio Profile| year = 1987| publisher = Huntington| isbn = 9780879738563| postscript = &lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt;

ಪಿತ್ರೇಲ್ಚೀನಾದ ಸಂತ ಪಿಯೊ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಾಲಕರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸುವಂತೆ ನಾಗರೀಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಇತಾಲಿಯಾದ ಬಿಷಪರ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡಾಗ ಬಿಷಪರು ಆ ಮನವಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಟಿಕನ್ನಿಗೆ ರವಾನಿಸಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;Patron&quot;&gt;{{Cite journal| title = Italy makes St. Padre Pio patron of civil defense volunteers| date = 2004-03-30| journal = The Georgia Bulletin| url = http://www.georgiabulletin.org/world/2004/03/30/WORLD-1/| accessdate = 2010-08-20| postscript = &lt;!--None--&gt;| archive-date = 2004-09-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20040911110421/http://www.georgiabulletin.org/world/2004/03/30/WORLD-1/| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಉತ್ತಮ ಉಪಶಮಿಕರೆಂದು ಲಂಡನ್ನಿನ ಕಥೋಲಿಕ ಕೇಳ್ವಿಕಚೇರಿಯವರು  ಪ್ರಚಾರ ನಡೆಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ’ಜಪಿಸಿ, ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ಹಾಗೂ ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಿಂದಿರಿ’ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಖಿನ್ನಭಾವದ ದಿನವಾದ ಜನವರಿ ೨೨ಅನ್ನು ಬಲುಸಂತೋಷದ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಅವರು ಬದಲಿಸಿದರು.”&lt;ref name=&quot;PatronII&quot;&gt;{{Cite journal| title = saint Pio of Pietrelcina| date = 2009-07-31| journal  = BBC Religions| url = http://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/saints/Pio.shtml| accessdate = 2010-08-20| postscript = &lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt;

==ಅತಿಮಾನುಷ ಸ್ವಭಾವ==
[[File:Padre Pio during Mass.jpg|thumb|right|250px|Padre Pio celebrating mass. ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವುದು. ಮಹಾದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಯಾತನೆಯ ಕಾರಣ ಪೂಜೆ ಹಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.]]
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ.&lt;ref name=&quot;Cruz&quot;&gt;{{cite book| last = Carroll-Cruz| first = Joan| title = Mysteries Marvels and Miracles In the Lives of the saints| url = https://archive.org/details/mysteriesmarvels0000cruz| publisher = TAN Books| month = March | year = 1997| location =  [[Illinois]]| pages = [https://archive.org/details/mysteriesmarvels0000cruz/page/581 581]| isbn = 978-0895555410}}&lt;/ref&gt; ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಕರೋಲ್ ಜೋಸೆಫ್ ವೊಯ್ತಿಲಾ ಎಂಬ ಪೋಲೆಂಡಿನ ಯುವ ಪಾದ್ರಿ (ಮುಂದೆ ಇವರು ಎರಡನೇ ಜಾನ್ ಪಾವ್ಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪೋಪರಾದರು) ಯ ಬಳಿ ಇವರು ಪಾಪನಿವೇದನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ತಾವು ಚರ್ಚಿನ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಹುದ್ದೆಗೇರುವುದಾಗಿ ಆತ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದರೆಂದು ಆ ಯುವಪಾದ್ರಿ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಸ್ಟಿಕ್ಲರ್ ಅವರ ಬಳಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರಂತೆ. &quot;&lt;ref name=&quot;kwitny&quot;&gt;{{cite book | last=Kwitny | first=Jonathan | title=Man of the Century: The Life and Times of ಎರಡನೇ ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾವ್ಲ್ | url=https://archive.org/details/manofcenturylife01edkwit_u2e3 | publisher=henry Holt and Company | month=March | year=1997 | location=[[New York]] | pages=768 | isbn=978-0805026887}}&lt;/ref&gt;  ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಸ್ಟಿಕ್ಲರ್ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಯುವಪಾದ್ರಿ ಮುಂದೊಮ್ಮೆ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಪದವಿಗೇರಿದಾಗ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ನಿಜವಾಯಿತೆಂದುಕೊಂಡರಂತೆ.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{Cite news | last=Zahn | first=Paula | author-link=Paula Zahn | title=Padre Pio Granted sainthood | newspaper=CNN | date=2002-06-17 | url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0206/17/ltm.04.html | accessdate=2008-01-19 | postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಜಾನ್ ಪಾವ್ಲರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಈ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯ ಕುರಿತು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book | title=A Life with Karol: My Forty-Year Friendship with the Man Who Became Pope | url=https://archive.org/details/lifewithkarolmyf00dziw | last=Dziwisz | first=Stanisław | publisher=Doubleday | year=2008 | isbn=978-0385523745}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಜಾರ್ಜ್ ವೈಗಲ್ಲನ  ”ವಿಟ್ನೆಸ್ ಟು ಹೋಪ್” ಎಂಬ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಭೇಟಿಯ ವಿವರ ಇರುವುದಾದರೂ ಈ ಘಟನೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿಲ್ಲ.

ಬಿಷಪ್ ವೊಯ್ತಿಲಾ ಅವರು ೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಿತ್ರ ಡಾ. ವಾಂಡಾ ಪೊಲ್ತಾವ್ಸ್ಕ ಅವರು ಕ್ಯಾನ್ಸರಿನಿಂದ ಗುಣ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿಸಿದ್ದರು. ಆನಂತರ ಅವರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗುಣವಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆಂದು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಬಿಡಿಸಲಾಗದ ಒಗಟಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name = &quot;rega&quot;&gt;{{Cite book| last = Rega| first = Frank M.| title = Padre Pio and America| url = https://archive.org/details/padrepioamerica0000rega| isbn = 978-0895558206| publisher  = TAN Books| pages =[https://archive.org/details/padrepioamerica0000rega/page/308 308]| year = 2005| postscript = &lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt;

ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಹಬ್ಬಿದ್ದ ಕತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಕ್ರೈಸ್ತ ಜಗದ್ಗುರುಪೀಠವು ಎರಡು ಸಾರಿ ಆದೇಶಿಸಿತ್ತು. ಎರಡನೇ ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾವ್ಲ್ ಜಗದ್ಗುರುಗಳು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಪುನೀತ ಪದಕ್ಕೇರಿಸಿದರು.

೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆಯಾದ ''ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ; ದ ವಂಡರ್ ವರ್ಕರ್'' (Padre Pio: The Wonder Worker) ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಲಾಕಿ ಜೆರಾಡ್ ಕ್ಯಾರಲ್ ಎಂಬ ಪಾದ್ರಿಯವರು ಜೆಮ್ಮಾ ದೆ ಜಾರ್ಜಿ ಎಂಬ ಸಿಸಿಲಿಯನ್ ಹುಡುಗಿಯ ಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಕುರುಡಿಯಾಗಿದ್ದ ಆಕೆ ಕಪುಚಿನ್ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ಪವಾಡದಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ ಪಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;wonder&quot;&gt;{{Cite book| last = Kalvelage| first = Bro. Francis Mary| title = Padre Pio: The Wonder Worker| isbn = 978-0898707700| publisher  = Ignatius Press| pages =210| year = 1999| postscript = &lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt;  ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಜೆಮ್ಮಾ  ತನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಸನ್ ಜಿವಾನ್ನಿ ರೊತೊಂದೊಗೆ ಬಂದಿಳಿದಾಗ ಆಕೆ ಕುರುಡಿಯಾಗಿದ್ದಳು.&lt;ref name=&quot;wonder&quot;/&gt; ಪ್ರಯಾಣದ ವೇಳೆಯಲ್ಲೇ ಆ ಪುಟ್ಟ ಹುಡುಗಿಯು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಉಗಿಹಡಗನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ತನಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಳಂತೆ.&lt;ref name=&quot;wonder&quot;/&gt;  ಜೆಮ್ಮಾಳ ಅಜ್ಜಿಯು ಅದನ್ನು ನಂಬಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;wonder&quot;/&gt;  ಆ ಪುಟ್ಟ ಹುಡುಗಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರಲ್ಲಿ ನಿವೇದನೆ ಮಾಡುವಾಗ ತನಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ವರ ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಲು ಮರೆತಳಂತೆ. ಆಮೇಲೆ ಆಕೆಯ ಪರವಾಗಿ ಆಕೆಯ ಅಜ್ಜಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರನ್ನು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.&lt;ref name=&quot;wonder&quot;/&gt;  ಕ್ಯಾರಲ್ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಅವರ ವಿನಂತಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿ ದೃಷ್ಟಿ ಬಂದಾಗ ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಬಾರದೆಂದು ತಾಕೀತು ಮಾಡುತ್ತಾರಂತೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;wonder&quot;/&gt; ಆಮೇಲೆ ಆಕೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಬರುತ್ತದೆ, ದೃಷ್ಟಿ ಪರೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಒಗಟಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;wonder&quot;/&gt; ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಸಂತ ಜಾನ್ ವಿಯಾನ್ನಿಯವರಂತೆ ಸೈತಾನನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳಕಾದು ಮೈಕೈ ನೋಯಿಸಿಕೊಂಡರೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಅವರು ಕಾವಲು ದೂತರೊಡನೆ ಸಂಭಾಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ, ಕೇಳುವ ಮುನ್ನವೇ ವರಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ ಹೇಳಿಕೆಯಿದೆ.

ಅವರು ಮರಣವಪ್ಪುವ ದಿನ ಮರಿಯಾ ಎಸ್ಪೆರಾಂಝ ಎಂಬ ವೆನಿಜುವೆಲಾದ ದೇವಸೇವಕಿ ತನಗವರ ದರ್ಶನವಾಯಿತೆಂದೂ ನಾನಿನ್ನು ಹೋಗಿ ಬರುವೆ, ಮುಂದೆ ನಿನ್ನ ಸರದಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆಂದೂ ಹೇಳಿಕೆಯಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;Where are the Mantles&quot;&gt;Brooks, Stevern, [https://books.google.com/books?id=pqwQWYvrpasC&amp;dq Where are the Mantles], p. 49-51, Xulon Books&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;spiritdaily.net&quot;&gt;Brown, Michael [http://www.spiritdaily.net/Esperanza_story.htm The Incredible Story Of Maria Esperanza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304100131/http://www.spiritdaily.net/Esperanza_story.htm |date=2016-03-04 }} Spirit Daily&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;Davidson, Linda Kay and David Martin Gitlitz, [https://books.google.com/books?id=YVYkrNhPMQkC&amp;dq Pilgrimage: from the Ganges to Graceland : an encyclopedia, Volume 1], p. 59, ABC-CLIO 2002&lt;/ref&gt; ಅವರ ಗಂಡ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಆಕೆಯ ಮುಖವು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಮುಖದಂತೆ ಬದಲಾಯಿತಂತೆ.&lt;ref name=&quot;Where are the Mantles&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;spiritdaily.net&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt;  ಮರುದಿನ ಅವರಿಗೆ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಸತ್ತ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Where are the Mantles&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;spiritdaily.net&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt; ಪಾದ್ರೆ ದೊಮಿನಿಕೊ ದ ಸೇಸ್ ಎಂಬ ಯುವ ಕಪುಚಿನ್ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯೊಬ್ಬರು ತಾವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೨ ರಂದು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಮನೊಪ್ಪೆಲೊ ಊರಿನ ಪವಿತ್ರಮುಖದ ಮುಂದೆ ಮೊಣಕಾಲೂರಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡೆನೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೋಣೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;The Face of God, Paul Badde, page 231.&lt;/ref&gt;

===ಪಂಚಗಾಯಗಳ ತೋರಿಕೆ===
[[File:Padre-Pio-young.jpg|left|thumb|ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಪಂಚಗಾಯಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರುವುದು]] ೧೯೧೮ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦ರಂದು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪಂಚಗಾಯ (ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನು ಶಿಲುಬೆಗೇರಿದಾಗ ಅವನ ದೇಹದ ಮೇಲಿದ್ದ ಗಾಯಗಳು) ಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದರು.  ಅದು ಮುಂದಿನ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಂದರೆ ಸಾಯುವವರೆಗೆ ಅವರನ್ನು ಬಾಧಿಸಿತು. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಆ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಒಸರುತ್ತಿದ್ದ ರಕ್ತದ ವಾಸನೆ ಹೂಗಳ ಪರಿಮಳದಂತಿತ್ತು. ಹಲವು ಕ್ರೈಸ್ತಸಂತರ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಇಂಥ ಪರಿಮಳದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ.

ಅವರ ಪಂಚಗಾಯಗಳು ಸಾತ್ವಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ ವೈದ್ಯರುಗಳು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚರ್ಚಿನಿಂದ ಹೊರತಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;time1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time2&quot;/&gt;  ಇವೆಲ್ಲ ಹೇಗಾಯಿತೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಆ ವರದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಎಷ್ಟು ದಿನವಾದರೂ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ತಗುಲಿಲ್ಲವೆಂದೂ ದಾಖಲಿಸಿವೆ.&lt;ref name=&quot;time1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;time2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Michael Freze|year=1989|title=''They Bore the Wounds of Christ: The Mystery of the Sacred Stigmata''|url=https://archive.org/details/theyborewoundsof0000frez|publisher=OSV Publishing|ISBN=0879734221|pages=[https://archive.org/details/theyborewoundsof0000frez/page/283 283]–285}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಗಾಯಗಳು ಮಾದರೂ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/ebc/article-9375317 Padre Pio]&lt;/ref&gt; ಬರ್ಲೆಟಾ ನಗರದಾಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮುಖ್ಯ ವೈದ್ಯರಾದ ಲುಯಿಜಿ ರೊಮಾನೆಲಿ ಅವರು ಈ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷಕಾಲ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು. ಖಾಸಗಿ ವೈದ್ಯರಾದ ಜಾರ್ಜಿಯೊ ಫೆಸ್ತ ಅವರು ಸಹಾ ೧೯೨೦ ರಿಂದ ೧೯೨೫ರವರಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪೋಪ್ ೧೫ನೇ ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಅವರ ವೈದ್ಯನಾದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಜಿಸೆಪ್ಪೆ ಬಸ್ತಿಯಾನೆಲಿ ಅವರು ಗಾಯಗಳಿರುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿದರೂ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ರೋಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ರೋಗವಿಶ್ಲೇಷಕ ಡಾ. ಅಮಿಕೊ ಬಿಗ್ನಮಿ ಅವರು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರಾದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[http://www.answers.com/topic/Pio-Padre Padre Pio]&lt;/ref&gt; ಬಿಗ್ನಮಿ ಮತ್ತು ಜಿಸೆಪ್ಪೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಗಾಯಗಳ ಮೆದು ಅಂಚಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಚ್ಚರಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ಬಹುಶಃ ಎಡೆಮ್ಮಾ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಹಾಗಾಗಿರಬಹುದೆಂದಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ. ಆಲ್ಬೆರ್ಟೊ ಕಸೆರ್ಟಾ ಅವರು ೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ ಕೈಗಳ ಎಕ್ಸ್ ರೇ ತೆಗೆದು ಮೂಳೆಗಳು ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;Ruffin, Bernard. ''Padre Pio: The True Story''; 1991 OSV Press ISBN 0879736739 pages 160–163&lt;/ref&gt;

ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರಿಗೆ ಈ ಗಾಯಗಳು ಮುಜುಗರದ ಸಂಗತಿಯಾತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರ ಬಹುಪಾಲು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;time2&quot;/&gt; ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಧನ ಹೊಂದಿದಾಗ ಅವರ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಗಾಯದ ಗುರುತು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ವೈದ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಕುರುಹು ಸಹಾ ಇರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2006-05-12|url=http://www.padrepio.com/app6.html|title=Padre Pio's Cell|work=Padre Pio Foundation|accessdate=2006-05-12|archive-date=2006-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20060509011157/http://www.padrepio.com/app6.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ ಸರ್ಜಿಯೊ ಲುಝಟ್ಟೊ ಮತ್ತು ಇತರರು (ಆಸ್ತಿಕರು ಮತ್ತು ನಾಸ್ತಿಕರು)  ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಪಂಚಗಾಯಗಳನ್ನು ವಂಚನೆಯೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಲುಝಟ್ಟೊ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಕಾರ್ಬಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಬಳಸಿ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ವ್ಯಾಟಿಕನ್ನಿನ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸನ್ ಜಿವಾನ್ನಿ ರೊತೊಂದೊ ಊರಿನ ಔಷಧದಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ರಸೀತಿ ಇದೆಯಂತೆ. ಔಷಧದಂಗಡಿಯ ಯಜಮಾನ್ತಿ ಮರಿಯಾ ದೆ ವಿಟೊ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಸೂಜಿಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಯಾರಿಗೂ ಆ ಕುರಿತು ಹೇಳಬಾರದೆಂದೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದರಂತೆ. ಕಥೋಲಿಕ ಧರ್ಮಸಭೆ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಿ ಆನಂತರ ಪುನೀತ ಪದವಿಯ ಘೋಷಣೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;fake&quot;&gt;{{cite news| last = Moore| first = Malcolm| title = ಇತಾಲಿಯಾ's Padre Pio 'faked his stigmata with acid'| date = 2007-10-24| location = ರೋಮ್| url = http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/10/24/wPio124.xml| accessdate = 2008-01-19| work = The Daily Telegraph| archive-date = 2008-04-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20080416100656/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F10%2F24%2Fwpio124.xml| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ಒಬ್ಬ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿ ಹೇಳಿದಂತೆ “ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಫ್ಲೂ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಹುಡುಗರಿಗೆ ಅದರ ವಿರುದ್ಧದ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವೈದ್ಯರ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಪಾದ್ರಿಗಳಾದ ಪವೊಲಿನೊ ಮತ್ತು ಪಿಯೊ ಅವರು ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಕಾರ್ಬಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ದ್ರಾವಣ ಬೇಕಿತ್ತು” ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಚರ್ಚಿನ ಈ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ.”&lt;ref name=&quot;fake&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Rega (2005), p. 55&lt;/ref&gt;

==ಸಂತಪದವಿ==
೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಪೋಪರು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರಿಗೆ ಸಂತ ಪದವಿ ನೀಡುವ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಆರ್ಚ್ಬಿಷಪ್ ಮೆನ್ಫ್ರಿದೋನಿಯಾ ಅವರನ್ನು ನಿಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು. ವಿಚಾರಣೆಯು ಏಳುವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದು ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರನ್ನು [[ಪುನೀತಪದವಿ]]ಗೇರಿಸುವ ಮೊದಲ ಹಂತವಾಗಿ [[ದೇವಸೇವಕ]] ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

೧೯೯೦ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂತರ ರಚನಾಮಂಡಲಿಯು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಹೇಗೆ ಧೀರತನದಿಂದ ಜೀವಿಸಿದರೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ತೊಡಗಿತು. ಆಮೇಲೆ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ [[ಪೋಪ್ ಎರಡನೇ ಜಾನ್ ಪಾವ್ಲ್]] ಅವರು ಅವರನ್ನು ಪುನೀತರೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅವರ ಜೀವನವು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆ ಮುಂದುವರಿದು ಕೊನ್ಸಿಗ್ಲಿಯಾ ದೆ ಮಾರ್ತಿನೊ ಎಂಬ ಇತಾಲಿಯಾ ಮಹಿಳೆಯು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಮಧ್ಯಸ್ತಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಗುಣಮುಖಳಾದದ್ದು ಖಚಿತವಾಯಿತು. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಮಂಡಲಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಪೋಪ್ ಎರಡನೇ ಜಾನ್ ಪಾವ್ಲ್ ಅವರು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರನ್ನು [[ಧನ್ಯ]]ರೆಂದು ಕರೆದರು.

ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಜೀವನಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಣಾನಂತರವೂ ಮುಂದುವರಿದ ಸುಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪವಾಡಕೃತ್ಯವನ್ನು ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪೋಪರು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರನ್ನು ೧೬ನೇ ಜೂನ್ ೨೦೦೨ರಂದು ಸಂತರೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt; ಆ ಕ್ಯಾನನೈಸೇಷನ್ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt;

ದ್ವಿತೀಯ ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ಸಮಾವೇಶದ ನಂತರವೂ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಗುರುಗಳ ಪೈಕಿ ಸಂತರಾಗಿದ್ದ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಸಮತ ಮರಿಯಾ ಎಸ್ಕ್ರಿವಾ. ಈ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಆ ಸಮಾವೇಶದ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಅನ್ವಯದಿಂದ ವಿನಾಯತಿ ನೀಡಿ ಹಳೆಯ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲೇ ಅಂದರೆ [[Tridentine Mass|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲತೀನ್ ಪೂಜಾರ್ಪಣೆ]] ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿತ್ತು.
 
೧ನೇ ಜುಲೈ ೨೦೦೪ರಂದು ಎರಡನೇ ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾವ್ಲ್ ಅವರು ಸನ್ ಜಿವಾನ್ನಿ ರೊತೊಂದೊ ಊರಿನ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳದ ಚರ್ಚನ್ನು ಪಿತ್ರೇಲ್ಚಿನಾದ ಸಂತ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಸ್ಮಾರಕ ಚರ್ಚ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | date = 2004-07-02 | url =https://www.theguardian.com/arts/news/story/0,11711,1252387,00.html| title =Guardian Unlimited Arts | work =Monumental church dedicated to controversial saint Padre Pio | accessdate =2006-05-12 | location=London | first=John | last=Hooper}}&lt;/ref&gt; ಸಿಸಿಲಿಯ ಮೆಸ್ಸಿನಾದಲ್ಲಿನ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ರಕ್ತಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | date = 2002-03-06 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1858430.stm| title =Italian statue weeps blood| accessdate =2006-05-12 | work=BBC News}}&lt;/ref&gt; ಹೀಗೆ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆನಿಸಿದರು. ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ೩೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ತಂಡಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಹೆಸರಿನ [[ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರ|ಚರ್ಚು]]ಗಳು ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಹಾಗೂ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ [[ಸಿಡ್ನಿ]]ಗಳಲ್ಲಿವೆ. ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಬ್ಯೂನಾ ಎಂಬಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚು ಅವರ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೆನಿಸಿದೆ.  ''[[Famiglia Cristiana|ಫೆಮಿಗ್ಲಿನಾ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನಾ]]'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಇತಾಲಿಯಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರನ್ನು ಉಳಿದವರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೂಜನೀಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಥೋಲಿಕ ಧರ್ಮಸಭೆಯು ವಿಧಿಸುವ ದೇವರೊಬ್ಬರನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಭಕ್ತರು ಈ ಸಂತರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಮಡಗುತ್ತಾರೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/24278009/ |title=&quot;Exhumed body of Italian saint draws thousands&quot;. ''Reuters''. 24 April 2006. |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 |archive-date=25 ನವೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111125175105/http://www.msnbc.msn.com/id/24278009/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಇತಾಲಿಯಾದ ಪುಗ್ಲಿಯಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸನ್ ಜಿವಾನ್ನಿ ರೊತೊಂದೊ ಊರಿನ ಬಳಿಯಿರುವ ಒಂದು ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿರುವ ಅವರ ಭಕ್ತರು ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿರುವ ಹಲವು ಮಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡುಗಳನ್ನು ದೇಣಿಗೆಯಾಗಿ ಕೊಡುವರೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಪ್ರತಿಮೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಫೋಟೋವೊಲ್ಟಾಯಿಕ್ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖ ಹೀರಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು. ಹೀಗೆ ಅದೊಂದು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹೀ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ಇತಾಲಿಯಾ/5978928/ಇತಾಲಿಯಾ-to-build-solar-energy-producing-statue-of-saint.html | work=The Daily Telegraph | location=London | title=ಇತಾಲಿಯಾ to build solar-energy-producing statue of saint | first=Nick | last=Squires | date=2009-08-05 | accessdate=2010-05-22 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[File:Sanpioriesumato-2.JPG|thumb|250px|right|ಪಿತ್ರೇಲ್ಚಿನಾದ ಸಂತ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರ ದೇಹ]]
೩ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಅವರ ಮರಣದ ೪೦ ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಯಿತು. ಚರ್ಚಿನ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ದೇಹವು ಇನ್ನೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಇತ್ತು. ಪೋಪರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ದೊಮೆನಿಕೊ ದೆ ಅಂಬ್ರೋಸಿಯೊ ಅವರು “ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಮೂಳೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೆನ್ನೆ ಹಾಗೂ ದೇಹದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಕೆಡದೆ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7275514.stm|title=ಇತಾಲಿಯಾ exhumes revered monk's body|work=[[BBC Online]]|accessdate=16 March 2008}}&lt;/ref&gt; ಪಂಚಗಾಯಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನೂ ಅವರು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.zenit.org/article-21974?l=english |title= St. Padre Pio's Body Exhumed |accessdate= 2008-03-06 |publisher= Zenit |archive-date= 2008-04-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080428175218/http://www.zenit.org/article-21974?l=english |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಮುಂದುವರಿದು ಆ ಗಾಯಗಳು ಆಗಷ್ಟೇ ಮಾಯ್ದಂತೆ ತೋರಿದವೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಶವಪ್ರಸಾಧನದಿಂದ ಮುಖವನ್ನು ಪುನಃ ರಚಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ಅದು ಹಾಳಾದ್ದರಿಂದ ನಿಜದಂತೆ ತೋರುವ ಸಿಲಿಕೋನ್ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2008/04/25/wchurch125.xml Moore, Malcolm. &quot;Padre Pio pilgrims flock to see saint's body&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080429033451/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2008%2F04%2F25%2Fwchurch125.xml |date=2008-04-29 }} ''Telegraph''. 25 April 2008&lt;/ref&gt;

ದೇಹವನ್ನು ಹರಳು, ಅಮೃತಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ವಿಶೇಷ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಮಠದಲ್ಲಿನ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡುವ ಮೊದಲು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೪ರಂದು ಸನ್ ಜಿವಾನ್ನಿ ರೊತೊಂದೊ ಊರಿನ ವರದಾತೆ ಮರಿಯಳ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ [[Congregation for the Causes of the saints|ಸಂತರ ರಚನಾ ಮಂಡಲಿ]]ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಜೊಸೆ ಸರೈವಾ ಮಾರ್ತಿನ್ ಅವರು ೧೫೦೦೦ ಭಕ್ತರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.catholicnewsagency.com/new.php?n=12447 |title=www.catholicnewsagency,  Faithful to be able to venerate exhumed remains of Padre Pio |access-date=2011-08-31 |archive-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213091601/http://www.catholicnewsagency.com/new.php?n=12447 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆ ಮಂಜೂಷದಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಅವರು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಕಪುಚಿನ್ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟು ರೇಷ್ಮೆಯ ಬಿಳಿ ಕೊರಳಪಟ್ಟಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಕೊರಳಪಟ್ಟಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ದಾರದ ಕಸೂತಿ ಮಾಡಿ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಕೈಗಳು ಮರದ ದೊಡ್ಡ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿವೆ. ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲು ಇತಾಲಿಯಾ ಒಂದರಿಂದಲೇ ಎಂಟುಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಕಾದಿರಿಸಿದ್ದು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ರ ವೇಳೆಗೆ ೭೨೦೦ ಮಂದಿಗಷ್ಟೇ ದರ್ಶನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080429194005/http://www.iht.com/articles/reuters/2008/04/23/europe/OUKWD-UK-Italy-saint.php iht.com,  Faithful await display of Catholic mystic's body]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.stripes.com/article.asp?section=104&amp;article=54332 www.stripes.com,  Thousands in Italy flock to see exhumed saint Padre Pio]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.heraldextra.com/content/view/263932/36/ |title=heraldextra.com, Mystic monk is exhumed second time |access-date=2011-08-31 |archive-date=2008-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080426060706/http://www.heraldextra.com/content/view/263932/36/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಇಂದು ಸನ್ ಜಿವಾನ್ನಿ ರೊತೊಂದೊ ಬಳಿಯ ಸಂತ ಪಿಯೊ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಅವಶೇಷವನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ೨೦೧೦ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಬಂಗಾರದ ವಿಶೇಷ ನೆಲದಾಳದ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/bari/notizie/cronaca/2010/19-aprile-2010/i-fedeli-salutano-san-Pio-prima-traslazione-nuova-cripta-1602868921248.shtml |title=Article (in Italian) with photos of ''Padre Pio'' golden Cripta |access-date=2011-08-31 |archive-date=2011-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002162102/http://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/bari/notizie/cronaca/2010/19-aprile-2010/i-fedeli-salutano-san-pio-prima-traslazione-nuova-cripta-1602868921248.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ===
* ಯೇಸು ಮತ್ತು ಮೇರಿಯ ದರ್ಶನಗಳು [[Visions of Jesus and Mary]]
* ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ [[Incorruptibility]]
* ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಅಂಚಿಚೀಟಿಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು [[List of people on stamps of Ireland]]
* ಅಳುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಮೆ [[Weeping statue]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|colwidth=30em}}

==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{External links|date=August 2010}}
{{Wikiquote}}

===ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣಗಳು===
*[http://www.padrepio.it/ Padre Pio of Pietrelcina | Official website]
*[http://www.teleradiopadrepio.it/ Padre Pio of Pietrelcina | Official TV and radio channels]
*[http://www.vocedipadrepio.com/eng/ Padre Pio of Pietrelcina | Official magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512115509/http://www.vocedipadrepio.com/eng/ |date=2017-05-12 }}
*[http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20020616_padre-pio_en.html Saint Padre Pio: Vatican biography]
*[http://padrepio.catholicwebservices.com/ENGLISH/ENGLISH_index.htm Catholic Web Services: Saint Pio of Pietrelcina]

===ಅನಧಿಕೃತ ಆತ್ಮಕತೆಗಳು===
*''The New York Times'', April 25, 2008:  [https://www.nytimes.com/2008/04/25/world/europe/25padre.html?_r=1&amp;em&amp;ex=1209268800&amp;en=84a71c80872b2247&amp;ei=5087%0A&amp;oref=slogin  &quot;Italian Saint Stirs Up a Mix of Faith and Commerce&quot;].
*[http://www.ewtn.com/padrepio/ Catholic TV network EWTN biography.]
*[http://www.padrepiodevotions.org/archives.asp?page=newsletter&amp;pagedate=April%202005&amp;current=menuimages/headernewsletter.gifArticle from ''Pray, Hope and Don't Worry'', &quot;The Extraordinary Perfume of Padre Pio&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330150157/http://www.padrepiodevotions.org/archives.asp?page=newsletter&amp;pagedate=April%202005&amp;current=menuimages%2Fheadernewsletter.gifArticle |date=2012-03-30 }}
*[http://www.catholic-forum.com/saints/saintp27.htm Biography at Catholic-Forum.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424113514/http://www.catholic-forum.com/saints/saintp27.htm |date=2012-04-24 }}

===ಪಾದ್ರೆ ಪಿಯೊ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು===
*[http://www.padrepio.com/ Padre Pio Foundation of America]
*[http://www.saintpio.org/  Padre Pio Devotions]
*[http://www.padrepio.org/default.asp?page=home National Centre For Padre Pio, Barto, Pennsylvania (USA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202084645/http://www.padrepio.org/default.asp?page=home |date=2009-02-02 }}
*[http://www.padrepio.ie/ Official Irish website for Saint Pio]
*[http://www.operapadrepio.it/ &quot;Home for the Relief of the Suffering&quot; Hospital] {{it icon}}
*[http://www.padrepiodevotions.org/index.asp?pagename=newsletter# &quot;Pray, Hope and Don't Worry Newsletter&quot; from Padre Pio Devotions of San Diego] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330150922/http://www.padrepiodevotions.org/index.asp?pagename=newsletter |date=2012-03-30 }}
*[http://www.saintpiocenter.com/Home.html The Philippine Center for St. Pio of Pietrelcina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014001913/http://www.saintpiocenter.com/Home.html |date=2012-10-14 }}

===ಸಂಮಿಶ್ರ ಕೊಂಡಿಗಳು===
*[http://www.marianland.com/paddynolan/padrepio3dvd.html  Marianland.com DVD on Padre Pio]
*[http://www.religious.marksanislo.com/gallery/pg1/padre_pio.html Portrait Painting of Padre Pio by Catholic Artist Mark Sanislo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305181350/http://www.religious.marksanislo.com/gallery/pg1/padre_pio.html |date=2016-03-05 }}
*[http://www.imdb.com/title/tt0211559/ Padre Pio 2000 Movie]
* {{it}}  [http://www.mymovies.it/dizionario/recensione.asp?id=44091 Padre Pio Animated Movie]

{{DEFAULTSORT:Pio Of Pietrelcina}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೮೮೭ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:1968 deaths]]
[[ವರ್ಗ:People from the Province of Benevento]]
[[ವರ್ಗ:Capuchins]]
[[ವರ್ಗ:Catholic exorcists]]
[[ವರ್ಗ:Italian Roman Catholic priests]]
[[ವರ್ಗ:Italian saints]]
[[ವರ್ಗ:20th-century Christian saints]]
[[ವರ್ಗ:Stigmatics]]
[[ವರ್ಗ:Christian mystics]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು]]</text>
      <sha1>le9536tb0tar0z2fyrzq7ordyhq9ud7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕನಕಾಚಲಪತಿ ದೇವಾಲಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64904</id>
    <revision>
      <id>1428747</id>
      <parentid>1340652</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shreedevi Pyati</username>
        <id>101818</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */</comment>
      <origin>1428747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19930" sha1="4a61753jtvu6s7exgyz8y9osjvaowar" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ಕನಕಾಚಲಪತಿ ದೇವಾಲಯ
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = Hindu Temple
| image_skyline           = Gopura over entrance to Kanakachalapathi temple at Kanakagiri in the Koppal district.JPG
| image_alt               = 
| image_caption           = Kanakachalapathi temple (16th century)
| pushpin_map             = India Karnataka
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = Location in Karnataka, India
| latd                    = 15
| latm                    = 33
| lats                    = 
| latNS                   = N
| longd                   = 76
| longm                   = 24
| longs                   = 
| longEW                  = E
| coordinates_display     = 
| subdivision_type        = ದೇಶ
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = ರಾಜ್ಯ
| subdivision_name1       = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| subdivision_type2       = ಜಿಲ್ಲೆ
| subdivision_name2       = ಕೊಪ್ಪಳ
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 
| population_as_of        = 
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = Languages
| demographics1_title1    = Official
| demographics1_info1     = [[ಕನ್ನಡ]]
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code             = 583283
| registration_plate      = 
| blank1_name_sec1        = ಹತ್ತಿರದ ನಗರ
| blank1_info_sec1        = [[ಗಂಗಾವತಿ]]
| blank2_name_sec1        = 
| blank2_info_sec1        = 
| blank3_name_sec1        = 
| blank3_info_sec1        = 
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
[[File:View of Kanakachalapathi temple at Kanakagiri in the Koppal district.JPG|thumb|right|upright|250px|View of Kanakachalapathi temple from entrance ''mahadwara'' (main entrance) at Kanakagiri in the Koppal district]]


'''ಕನಕಗಿರಿ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪವಿತ್ರ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳ. [[ಕೊಪ್ಪಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಂಗಾವತಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕನಕಗಿರಿ [[ವಿಜಯನಗರ]] ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹಂಪಿಗೆ ಸನಿಹದಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಕಾಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಹಂಪೆ, ಕಣ್ಣಿದ್ದವರಿಗೆ ಕನಕಗಿರಿ ಎಂಬ ಮಾತು ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಜನಿತ.&lt;ref name=&quot;protected&quot;&gt;{{cite web |url=http://asi.nic.in/asi_protected_monu_karnataka.asp|title=Protected Monuments in Karnataka|work=Archaeological Survey of India, Government of India|publisher=Indira Gandhi National Center for the Arts accessdate 4 June 2015}}&lt;/ref&gt;

==ಐತಿಹ್ಯ==
ಕನಕಗಿರಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕಥೆ ಇದೆ. ಗಿರಿ ಎಂದರೆ ಬೆಟ್ಟ ಇಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕನಕಮುನಿಗಳು ತಪವನ್ನಾಚರಿಸಿ, ಇಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದರೆಂದು, ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಚಿನ್ನ ಅರ್ಥಾತ್ ಕನಕವೃಷ್ಟಿಯಾದ ಕಾರಣ ಈ ಗಿರಿಗೆ ಕನಕಗಿರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.   
ಸ್ಕಾಂದ ಪುರಾಣದ ತುಂಗಾಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕನಕಗಿರಿಯ ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ ಇದೆ ಕನಕಾಚಲಪತಿಯ ಅಷ್ಟೋತ್ತರವೂ ಇದೆ. [[ಪುರಂದರದಾಸ]]ರು, [[ವಿಜಯದಾಸ]]ರು, [[ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸ]]ರು ಈ ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;koppal&quot;&gt;{{cite web|title=Koppal|url=http://www.karnataka.com/koppal/about-koppal/|publisher=Karnataka.com accessdate 4 June 2015}}&lt;/ref&gt;.ಈ ಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪ, ಜಯಂತಿ, ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿಯಾದ ಗೋಪಿಕಾ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುವ ಕಾರಣ ಇದು ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವೆನಿಸಿದೆ.

==ಇತಿಹಾಸ==
ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಮೌರ್ಯ ದೊರೆ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕನಕಗಿರಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನೆಂದೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. 2ನೇ ಶತಮಾನದ ಗ್ರೀಕ್ ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಟಾಲಮಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಕಲ್ಲಿಗೇರಿಸ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವೇ ಕನಕಗಿರಿ ಇರಬೇಕು ಎಂದೂ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
        
[[ಶಾತವಾಹನ]]ರು, [[ಕದಂಬ]]ರು, ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಕಳಚೂರ್ಯರು, ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು, ಮರಾಠರು ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರು ಹುಲಿ ಟಿಪ್ಪೂ ಸುಲ್ತಾನ್ ಆಳಿದ ಈ ನಾಡು ವಿಜಯನಗರದರಸರ ಪಾಳೆಯಗಾರ ಗುಜ್ಜಲ ವಂಶಸ್ಥರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕುಮಾರರಾಮನ ತಾಯಿ ಹರಿಯಾಲ ದೇವಿ ಈ ಗುಜ್ಜಲ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳೆಂದೂ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಊಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಊರಿನ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ಉಡುಚುಲಮ್ಮ ಅಂದರೆ ರೋಗ ನಿರೋದಕ ದೇವತೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

==ನಿರ್ಮಾಣ==    
ಗುಜ್ಜರ ವಂಶದ ಮೊದಲ ದೊರೆ ಪರಸಪ್ಪ ನಾಯಕ (1436-1510)ನ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ತಿರುಪತಿ ಗಿರಿವಾಸ ಶ್ರೀವೆಂಕಟೇಶ ಕನಕಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹನಾಗಿ ತಾನು ನೆಲೆಸಿ ಭಕ್ತರ ಬೇಡಿಕೆ ಈಡೇರಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನಂತೆ. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಆತ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಟ ವಿಜಯನಗರದ ಅಧಿಪತಿ ಪ್ರೌಢದೇವರಾಯನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡನಂತೆ. ಆಗ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು 12ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಆತನಿಗೆ ಉಂಬಳಿ ನೀಡಿ, ಪಾಳೆಯ ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟಿ ಕನಕಾಚಲಪತಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು.
 
ಇದುವೇ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯ್ತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಹಿಮೆ ಅರಿತ ವಿಜಯನಗರದ ದೊರೆಗಳಾದ ಸಾಳ್ವ ನರಸಿಂಹ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರು, ಅಚ್ಚ್ಯುತರಾಯರು ಕನಕಾಚಲಪತಿಯ ಭಕ್ತರಾದರೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕನಕಗಿರಿಯ ನಾಯಕರಿಗೂ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪಾಳೆಯಗಾರ ನಡುವೆ ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತೆಂದು, ಈ ಎರಡೂ ವಂಶಗಳ ನಡುವೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ==          
ಇಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯ ನಯನ ಮನೋಹರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ದಶಾವತಾರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಮಧ್ಯರಂಗ ಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರರ ವಿವಾಹದ ಹಾಗೂ ಸೀತಾರಾಮ ಕಲ್ಯಾಣ, ಶ್ರೀರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಹಾಗೂ ಮತ್ತಿತರ ಅಪರೂಪದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವರ್ಣ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಪಂಚಕಳಶಗಳಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಮನಮೋಹಕ.
==ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು==           
ಕನಕಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವೆಂಕಟಪತಿ ಬಾವಿ ಅಥವಾ ಜಲಕ್ರೀಡಾ ಭವನವಿದೆ. ಸುಂದರವಾದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಂಟಪಗಳು, ಉಪ್ಪರಿಗೆಗಳಿವೆ. ಭಿತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಥುನ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಶೃಂಗಾರ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಮಾನುಗಳಲ್ಲಿ ನವಾಬರ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಗಜಾಸುರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜ, ಹಂಪಿಯ ಕಲ್ಲಿನರಥವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಅಪೂರ್ಣವಾದ ಕಲ್ಲಿನರಥವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ತಿರುಪತಿಯ ಕಲ್ಯಾಣಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಪುಷ್ಕರಣಿ, ನರಸಿಂಹತೀರ್ಥ ಅದರ ಬಳಿಯೇ ಇರುವ ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯ ನೋಡಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳು.

==ಜಾತ್ರೆ==           
ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್) ಕನಕಾಚಲಪತಿಗೆ ತಿರುಪತಿಯ ವೆಂಕಟೇಶನಿಗೆ ನಡೆಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ವೈಭವದ ಬ್ರಹ್ಮರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 1905ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಬೃಹತ್ ರಥದಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಾರತ, ರಾಮಾಯಣದ ಕಥಾನಕಗಳ ಕೆತ್ತನೆ ಇದೆ.

ಜಾತ್ರೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂಕುರಾರ್ಪಣ, ಧ್ವಜಾರೋಹಣ, ಕಲ್ಯಾಣೋತ್ಸವ, ಬಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮರಥೋತ್ಸವ, ಶೇಷೋತ್ಸವ, ಗರುಡೋತ್ಸವ, ಉಯ್ಯಾಲೋತ್ಸವ, ಗಜೋತ್ಸವ, ಶಯನೋತ್ಸವ, ವಸಂತೋತ್ಸವ ಮೊದಲಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳು ಜರುಗುತ್ತವೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
{{Interwikineeded}}

== '''ಇತಿಹಾಸ''' ==
ಕನಕಗಿರಿ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ (Kanakagiri Temple History)ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಹೆಸರು: ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು &quot;ಸ್ವರ್ಣಗಿರಿ&quot; ಅಥವಾ &quot;ಸುವರ್ಣಗಿರಿ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕನಕ ಮುನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಚಿನ್ನದ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ 'ಕನಕಗಿರಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು.ನಿರ್ಮಾಣ: ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 15-16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದ ಕನಕಗಿರಿಯ ನಾಯಕರು (ಪಾಳೆಯಗಾರರು) ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಗುಜ್ಜಲ ವಂಶದ ಪರಸಪ್ಪ ನಾಯಕನು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು.ದೇವತೆ: ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ ಶ್ರೀ ಕನಕಾಚಲಪತಿ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ) ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೊಬಗು: ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯ ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಬೃಹತ್ ಗೋಪುರಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಯಾಳಿ (Yali) ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ರಾಜ-ರಾಣಿಯರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸವ: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್) ನಡೆಯುವ ಕನಕಾಚಲಪತಿ ಜಾತ್ರೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

೨. '''ವೆಂಕಟಪತಿ ಬಾವಿ''' (ವೆಂಕಟಬಾವಿ) ವಿಶೇಷತೆಗಳುದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಈ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಬಾವಿ (Stepwell) ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಹೆಸರು: 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕನಕಗಿರಿಯ ದೊರೆ ಒಂದನೇ ಕನಕಪ್ಪ ಉಡಚನಾಯಕರ ಸಹೋದರನಾದ ವೆಂಕಟಪ್ಪನಾಯಕ ಈ ಬಾವಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ 'ವೆಂಕಟಪತಿ ಬಾವಿ' ಅಥವಾ 'ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕ ಬಾವಿ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.'ಲಕ್ಷ ಬಾವಿ' ಎಂಬ ಹೆಸರು: ಈ ಸುಂದರವಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ವರಾಹಗಳನ್ನು (ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳು) ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರು 'ಲಕ್ಷ ಬಾವಿ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ: ಇದು ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಾವಿಯಲ್ಲ, ಇದೊಂದು ಸುಂದರ ಅಂತರ್ನಿರ್ಮಿತ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಬಾವಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಜಲಾಶಯವಿದ್ದು, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವರಾಂಡಾಗಳಿವೆ. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು, ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯಲು ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೊಠಡಿಗಳ ಮಾದರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವಿದೆ.ಏತದ ಕಟ್ಟೆ (Ethakatte): ಬಾವಿಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೋಟಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹರಿಸಲು 'ಏತ ನೀರಾವರಿ' ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ನೀರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಲು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಕನಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.ಶಿಲ್ಪಕಲೆ: ಬಾವಿಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗುಡಿಯಿದೆ, ಅದರ ಮುಂದೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಚಂದ್ರಶಿಲೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಹಗಳು ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಸೈನಿಕರು ಕುಳಿತಿರುವಂತೆ ಕೆತ್ತಲಾದ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಸಿಂಹಗಳ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವ ಕಲ್ಲಿನ ಚೆಂಡುಗಳನ್ನು (Stone Balls) ಕೆತ್ತಲಾಗಿತ್ತು (ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ).ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ನಾನ ಗೃಹ: ಇದನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದವರು ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ರಾಜಭೋಗದ ಸ್ನಾನಗೃಹವಾಗಿ (Royal Bath) ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕರ ನಿವಾಸವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ರಾಜನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

== '''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು''' ==
ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ – “Venkatapati Bavi, Kanakagiri”: ವೆಂಕಟಪ್ಪ ಬಾವಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿ. 

ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ – “Kanakachalapathi (Lakshmi Narasimha) Temple, Kanakagiri”: ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ, ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ರಾಜರು, ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ. 

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ – ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾದಾಯ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆ (HRCE): ಶ್ರೀ ಕನಕಾಚಲಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲಾತಿ. 

Karnataka Tourism: ಕನಕಗಿರಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಸುವರ್ಣಗಿರಿ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕನಕಾಚಲಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕುರಿತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಾಹಿತಿ. 

[[ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]]</text>
      <sha1>4a61753jtvu6s7exgyz8y9osjvaowar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾಲಗನೂರು, ಸಿಂಧನೂರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77082</id>
    <revision>
      <id>1428750</id>
      <parentid>1355341</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tharaa2004</username>
        <id>101819</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಮಲ್ಕಾಪುರದ ಹಿನ್ನಲೆ: */</comment>
      <origin>1428750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13709" sha1="dpccr858mba8woabyz16mqe1viv8vln" xml:space="preserve">{{ಚುಟುಕು}}
'''ಬಾಲಗನೂರು, ಸಿಂಧನೂರು''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲುಕಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ.

== ಮಲ್ಕಾಪುರದ ಹಿನ್ನಲೆ: ==
 ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು. ಇದರ ಮೊದಲ  ಹೆಸರು ಮೊಲಕಾದಪುರ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಊರಿಗೆ ಮೊಲಕಾದಪುರ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಊರ ಅಗಸಿಯ ಮುಂದೆ ಮೊಲ ಮತ್ತು ನಾಯಿ ಒಂದು ದಿನ ಕಾದಾಡಿದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಊರಿಗೆ ಮೊಲ ಕಾದಾಪುರ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಮೊಲ ಮತ್ತು ನಾಯಿ ಕಾದಡಿದ್ದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಈ ಊರಿನ ಜನರು ಮೊಲಕಾದಪುರ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಕಾಲಮಾನ ಕಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಈ ಊರಿನ ಹೆಸರು ಮಲ್ಕಾಪುರ ಎಂದು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು. 
ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಈ ಊರಿನ ಜನರು ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಊರಿನ ಮಕ್ಕಳ ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ  ಮಕ್ಕಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಕೋಲಾಟ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಈ ಖಾಸಗಿಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳ ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ  ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇರುತ್ತದೆ.

== '''&lt;u&gt;ಆಯನೂರು ಮೊಹರಂ&lt;/u&gt;''' ==

== '''&lt;u&gt;ಮೊಹರಂ&lt;/u&gt;''' ==
ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು. ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಕೂಡ ಒಂದು. ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ 10ನೇ ದಿನವನ್ನು ಆಶೂರಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಮೊಹರಂನ ಮಹತ್ವವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ತ್ಯಾಗ, ಧೈರ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ'''&lt;/u&gt;

“ಮೊಹರಂ” ಎಂಬುದು ಅರೇಬಿಕ್ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಪವಿತ್ರ ಅಥವಾ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

&lt;u&gt;'''ಆಶೂರಾ ದಿನ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ 10ನೇ ದಿನವನ್ನು ಆಶೂರಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವಗಳಿವೆ.

ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಆಶೂರಾ ದಿನದ ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಶಿಯಾ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವು ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ದಿನವಾಗಿದೆ.

&lt;u&gt;'''ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆ ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 680ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಇರಾಕ್‌ನ ಕರ್ಬಲಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗಡಿಗರು ಎದುರಿಸಿದ ಸಂಘರ್ಷವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.

ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಮತ್ತು ಅಲಿ ಹಾಗೂ ಫಾತಿಮಾ ಅವರ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ತ್ಯಾಗವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಯಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳು'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಿಯಾ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತಾಜಿಯಾ ಎನ್ನುವುದು ಕರ್ಬಲಾದ ಹುತಾತ್ಮರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ಗೌರವವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

&lt;u&gt;'''ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ'''&lt;/u&gt;

ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರೂ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೊಹರಂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಬಹುದು.

1. ನ್ಯಾಯ: ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿಲ್ಲುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

2. ತ್ಯಾಗ: ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

3. ಧೈರ್ಯ: ಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಧೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

4. ಸಹನೆ: ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹನೆಯಿಂದ ಎದುರಿಸುವ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

5. ಸಹೋದರತ್ವ: ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ'''&lt;/u&gt;

ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶ. ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಭಾವನೆ ಬಲಪಡಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂನ ಕೊನೆಯ ದಿನ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳು 29 ಅಥವಾ 30 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರದರ್ಶನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ದಿನ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೊಹರಂನ 10ನೇ ದಿನವಾದ ಆಶೂರಾ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ದಿನಕ್ಕೂ ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ ಸಮಾಪ್ತಿಯೆಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

.&lt;u&gt;'''ಉಪಸಂಹಾರ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳಾಗಿದ್ದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಶೂರಾ ದಿನವು ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದೆ. ಮೊಹರಂ ನಮಗೆ ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಧೈರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಆಚರಣೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.

&lt;u&gt;'''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು'''&lt;/u&gt;

ಕುರ್‌ಆನ್ – ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥ.

ಹದೀಸ್ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಮೊಹರಂ ಮತ್ತು ಆಶೂರಾ ದಿನದ ಕುರಿತು ಇರುವ ಪರಂಪರಾ ಮಾಹಿತಿಗಳು.

Encyclopaedia Britannica – Muharram ಮತ್ತು Ashura ಕುರಿತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿ.

Oxford Islamic Studies – ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಮತ್ತು ಮೊಹರಂ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ.

ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳು.

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ.{{Reflist}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]</text>
      <sha1>dpccr858mba8woabyz16mqe1viv8vln</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428752</id>
      <parentid>1428750</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Geetha sindhanur</username>
        <id>101822</id>
      </contributor>
      <origin>1428752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13708" sha1="ocaz5uhsokxtz4x2nkjz5xb85d33kxw" xml:space="preserve">{{ಚುಟುಕು}}
'''ಬಾಲಗನೂರು, ಸಿಂಧನೂರು''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲುಕಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ.

== ಮಲ್ಕಾಪುರದ ಹಿನ್ನಲೆ: ==
 ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು. ಇದರ ಮೊದಲ  ಹೆಸರು ಮೊಲಕಾದಪುರ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಊರಿಗೆ ಮೊಲಕಾದಪುರ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಊರ ಅಗಸಿಯ ಮುಂದೆ ಮೊಲ ಮತ್ತು ನಾಯಿ ಒಂದು ದಿನ ಕಾದಾಡಿದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಊರಿಗೆ ಮೊಲ ಕಾದಾಪುರ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಮೊಲ ಮತ್ತು ನಾಯಿ ಕಾದಡಿದ್ದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಈ ಊರಿನ ಜನರು ಮೊಲಕಾದಪುರ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಕಾಲಮಾನ ಕಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಈ ಊರಿನ ಹೆಸರು ಮಲ್ಕಾಪುರ ಎಂದು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು. 
ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಈ ಊರಿನ ಜನರು ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಊರಿನ ಮಕ್ಕಳ ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ  ಮಕ್ಕಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಕೋಲಾಟ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಈ ಖಾಸಗಿಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳ ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ  ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇರುತ್ತದೆ.

== '''&lt;u&gt;ಆಯನೂರು ಮೊಹರಂ&lt;/u&gt;''' ==

== '''&lt;u&gt;ಮೊಹರಂ&lt;/u&gt;''' ==
ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು. ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಕೂಡ ಒಂದು. ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ 10ನೇ ದಿನವನ್ನು ಆಶೂರಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಮೊಹರಂನ ಮಹತ್ವವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ತ್ಯಾಗ, ಧೈರ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ'''&lt;/u&gt;

“ಮೊಹರಂ” ಎಂಬುದು ಅರೇಬಿಕ್ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಪವಿತ್ರ ಅಥವಾ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

&lt;u&gt;'''ಆಶೂರಾ ದಿನ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ 10ನೇ ದಿನವನ್ನು ಆಶೂರಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವಗಳಿವೆ.

ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಆಶೂರಾ ದಿನದ ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಶಿಯಾ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವು ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ದಿನವಾಗಿದೆ.

&lt;u&gt;'''ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆ ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 680ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಇರಾಕ್‌ನ ಕರ್ಬಲಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗಡಿಗರು ಎದುರಿಸಿದ ಸಂಘರ್ಷವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.

ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಮತ್ತು ಅಲಿ ಹಾಗೂ ಫಾತಿಮಾ ಅವರ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ತ್ಯಾಗವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಯಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳು'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಿಯಾ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತಾಜಿಯಾ ಎನ್ನುವುದು ಕರ್ಬಲಾದ ಹುತಾತ್ಮರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ಗೌರವವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

&lt;u&gt;'''ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ'''&lt;/u&gt;

ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರೂ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೊಹರಂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಬಹುದು.

1. ನ್ಯಾಯ: ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿಲ್ಲುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

2. ತ್ಯಾಗ: ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

3. ಧೈರ್ಯ: ಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಧೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

4. ಸಹನೆ: ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹನೆಯಿಂದ ಎದುರಿಸುವ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

5. ಸಹೋದರತ್ವ: ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ'''&lt;/u&gt;

ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶ. ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಭಾವನೆ ಬಲಪಡಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂನ ಕೊನೆಯ ದಿನ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳು 29 ಅಥವಾ 30 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರದರ್ಶನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ದಿನ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೊಹರಂನ 10ನೇ ದಿನವಾದ ಆಶೂರಾ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ದಿನಕ್ಕೂ ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ ಸಮಾಪ್ತಿಯೆಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

.&lt;u&gt;'''ಉಪಸಂಹಾರ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳಾಗಿದ್ದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಶೂರಾ ದಿನವು ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದೆ. ಮೊಹರಂ ನಮಗೆ ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಧೈರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಆಚರಣೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.

&lt;u&gt;'''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು'''&lt;/u&gt;

ಕುರ್‌ಆನ್ – ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥ.

ಹದೀಸ್ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಮೊಹರಂ ಮತ್ತು ಆಶೂರಾ ದಿನದ ಕುರಿತು ಇರುವ ಪರಂಪರಾ ಮಾಹಿತಿಗಳು.

Encyclopaedia Britannica – Muharram ಮತ್ತು Ashura ಕುರಿತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿ.

Oxford Islamic Studies – ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಮತ್ತು ಮೊಹರಂ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ.

ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳು.

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ.{{Reflist}}
{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]</text>
      <sha1>ocaz5uhsokxtz4x2nkjz5xb85d33kxw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428755</id>
      <parentid>1428752</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50522-23</username>
        <id>101825</id>
      </contributor>
      <comment>ಸಿಂಧನೂರು</comment>
      <origin>1428755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24792" sha1="gb89l8r9bvev7lk9k8jqqsmhiqm8l10" xml:space="preserve">{{ಚುಟುಕು}}
'''ಬಾಲಗನೂರು, ಸಿಂಧನೂರು''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲುಕಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ.

== ಮಲ್ಕಾಪುರದ ಹಿನ್ನಲೆ: ==
 ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು. ಇದರ ಮೊದಲ  ಹೆಸರು ಮೊಲಕಾದಪುರ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಊರಿಗೆ ಮೊಲಕಾದಪುರ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಊರ ಅಗಸಿಯ ಮುಂದೆ ಮೊಲ ಮತ್ತು ನಾಯಿ ಒಂದು ದಿನ ಕಾದಾಡಿದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಊರಿಗೆ ಮೊಲ ಕಾದಾಪುರ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಮೊಲ ಮತ್ತು ನಾಯಿ ಕಾದಡಿದ್ದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಈ ಊರಿನ ಜನರು ಮೊಲಕಾದಪುರ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಕಾಲಮಾನ ಕಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಈ ಊರಿನ ಹೆಸರು ಮಲ್ಕಾಪುರ ಎಂದು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು. 
ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಈ ಊರಿನ ಜನರು ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಊರಿನ ಮಕ್ಕಳ ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ  ಮಕ್ಕಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಕೋಲಾಟ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಈ ಖಾಸಗಿಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳ ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ  ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇರುತ್ತದೆ.

== '''&lt;u&gt;ಆಯನೂರು ಮೊಹರಂ&lt;/u&gt;''' ==

== '''&lt;u&gt;ಮೊಹರಂ&lt;/u&gt;''' ==
ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು. ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಕೂಡ ಒಂದು. ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ 10ನೇ ದಿನವನ್ನು ಆಶೂರಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಮೊಹರಂನ ಮಹತ್ವವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ತ್ಯಾಗ, ಧೈರ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ'''&lt;/u&gt;

“ಮೊಹರಂ” ಎಂಬುದು ಅರೇಬಿಕ್ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಪವಿತ್ರ ಅಥವಾ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

&lt;u&gt;'''ಆಶೂರಾ ದಿನ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ 10ನೇ ದಿನವನ್ನು ಆಶೂರಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವಗಳಿವೆ.

ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಆಶೂರಾ ದಿನದ ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಶಿಯಾ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವು ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ದಿನವಾಗಿದೆ.

&lt;u&gt;'''ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆ ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 680ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಇರಾಕ್‌ನ ಕರ್ಬಲಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗಡಿಗರು ಎದುರಿಸಿದ ಸಂಘರ್ಷವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.

ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಮತ್ತು ಅಲಿ ಹಾಗೂ ಫಾತಿಮಾ ಅವರ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ತ್ಯಾಗವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಯಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳು'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಿಯಾ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತಾಜಿಯಾ ಎನ್ನುವುದು ಕರ್ಬಲಾದ ಹುತಾತ್ಮರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ಗೌರವವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

&lt;u&gt;'''ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ'''&lt;/u&gt;

ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರೂ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೊಹರಂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಬಹುದು.

1. ನ್ಯಾಯ: ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿಲ್ಲುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

2. ತ್ಯಾಗ: ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

3. ಧೈರ್ಯ: ಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಧೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

4. ಸಹನೆ: ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹನೆಯಿಂದ ಎದುರಿಸುವ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

5. ಸಹೋದರತ್ವ: ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ'''&lt;/u&gt;

ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶ. ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಭಾವನೆ ಬಲಪಡಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂನ ಕೊನೆಯ ದಿನ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳು 29 ಅಥವಾ 30 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರದರ್ಶನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ದಿನ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೊಹರಂನ 10ನೇ ದಿನವಾದ ಆಶೂರಾ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ದಿನಕ್ಕೂ ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ ಸಮಾಪ್ತಿಯೆಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

.&lt;u&gt;'''ಉಪಸಂಹಾರ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳಾಗಿದ್ದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಶೂರಾ ದಿನವು ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದೆ. ಮೊಹರಂ ನಮಗೆ ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಧೈರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಆಚರಣೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.

&lt;u&gt;'''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು'''&lt;/u&gt;

ಕುರ್‌ಆನ್ – ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥ.

ಹದೀಸ್ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಮೊಹರಂ ಮತ್ತು ಆಶೂರಾ ದಿನದ ಕುರಿತು ಇರುವ ಪರಂಪರಾ ಮಾಹಿತಿಗಳು.

Encyclopaedia Britannica – Muharram ಮತ್ತು Ashura ಕುರಿತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿ.

Oxford Islamic Studies – ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಮತ್ತು ಮೊಹರಂ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ.

ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳು.

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ.

== '''&lt;u&gt;ಸಿಂಧನೂರು&lt;/u&gt;''' ==

'''&lt;u&gt;ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳು&lt;/u&gt;'''

'''ಸಿಂಧನೂರಿನ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ'''

ಸಿಂಧನೂರು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧನೂರು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

'''1. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಅಂಬಾದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''2. ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ'''

ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸುಖ, ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''3. ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆ'''

ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ, ಅರ್ಚನೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''4. ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆ'''

ನವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತರಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''5. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ'''

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಿಂಧನೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತವೆ.

'''6. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ.

'''7. ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕ'''

ಸಿಂಧನೂರು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ವಿವಿಧ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನವು ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

'''8. ಹರಕೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ'''

ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ನೆರವೇರಲಿ ಎಂದು ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ನೆರವೇರಿದ ನಂತರ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

'''9. ಪ್ರವಾಸಿ ಮಹತ್ವ'''

ಸಿಂಧನೂರಿಗೆ ಬರುವವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

'''10. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶಾಂತವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

'''11. ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ'''

ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

'''12. ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷ'''ಣೆ

ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ.

'''13. ಜನರ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಕೇಂದ್ರ'''

ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಜನರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹದ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

'''14. ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ'''

ಸಿಂಧನೂರಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

'''15. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ದೇವಾಲಯದ ಹಬ್ಬಗಳು, ಪೂಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಇವು ಜನರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ.

'''&lt;u&gt;ಸಮಾರೋಪ&lt;/u&gt;'''

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಿಂಧನೂರಿನ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

'''&lt;u&gt;ಉಲ್ಲೇಖಗಳು / ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ&lt;/u&gt;'''

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ – ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್.

ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ – ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಮಾಹಿತಿ.

ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿ – ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ – ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳು.

ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಮೌಖಿಕ ಮಾಹಿತಿ.{{Reflist}}
{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]</text>
      <sha1>gb89l8r9bvev7lk9k8jqqsmhiqm8l10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428757</id>
      <parentid>1428755</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T07:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50524-03</username>
        <id>101826</id>
      </contributor>
      <comment>ಕಲ್ಮಂಗಿ</comment>
      <origin>1428757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35635" sha1="ewvgsmex9rxwn036zamz6zdeomirb64" xml:space="preserve">{{ಚುಟುಕು}}
'''ಬಾಲಗನೂರು, ಸಿಂಧನೂರು''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲುಕಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ.

== ಮಲ್ಕಾಪುರದ ಹಿನ್ನಲೆ: ==
 ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು. ಇದರ ಮೊದಲ  ಹೆಸರು ಮೊಲಕಾದಪುರ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಊರಿಗೆ ಮೊಲಕಾದಪುರ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಊರ ಅಗಸಿಯ ಮುಂದೆ ಮೊಲ ಮತ್ತು ನಾಯಿ ಒಂದು ದಿನ ಕಾದಾಡಿದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಊರಿಗೆ ಮೊಲ ಕಾದಾಪುರ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಮೊಲ ಮತ್ತು ನಾಯಿ ಕಾದಡಿದ್ದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಈ ಊರಿನ ಜನರು ಮೊಲಕಾದಪುರ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಕಾಲಮಾನ ಕಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಈ ಊರಿನ ಹೆಸರು ಮಲ್ಕಾಪುರ ಎಂದು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು. 
ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಈ ಊರಿನ ಜನರು ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಊರಿನ ಮಕ್ಕಳ ಖಾಸಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ  ಮಕ್ಕಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಕೋಲಾಟ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಈ ಖಾಸಗಿಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳ ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ  ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇರುತ್ತದೆ.

== '''&lt;u&gt;ಆಯನೂರು ಮೊಹರಂ&lt;/u&gt;''' ==

== '''&lt;u&gt;ಮೊಹರಂ&lt;/u&gt;''' ==
ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು. ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಕೂಡ ಒಂದು. ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ 10ನೇ ದಿನವನ್ನು ಆಶೂರಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಮೊಹರಂನ ಮಹತ್ವವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ತ್ಯಾಗ, ಧೈರ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ'''&lt;/u&gt;

“ಮೊಹರಂ” ಎಂಬುದು ಅರೇಬಿಕ್ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಪವಿತ್ರ ಅಥವಾ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

&lt;u&gt;'''ಆಶೂರಾ ದಿನ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ 10ನೇ ದಿನವನ್ನು ಆಶೂರಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವಗಳಿವೆ.

ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಆಶೂರಾ ದಿನದ ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಶಿಯಾ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವು ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ದಿನವಾಗಿದೆ.

&lt;u&gt;'''ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆ ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 680ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಇರಾಕ್‌ನ ಕರ್ಬಲಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗಡಿಗರು ಎದುರಿಸಿದ ಸಂಘರ್ಷವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.

ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರು ಪ್ರವಾದಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಮತ್ತು ಅಲಿ ಹಾಗೂ ಫಾತಿಮಾ ಅವರ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ತ್ಯಾಗವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಯಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳು'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಿಯಾ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತಾಜಿಯಾ ಎನ್ನುವುದು ಕರ್ಬಲಾದ ಹುತಾತ್ಮರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ಗೌರವವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

&lt;u&gt;'''ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ'''&lt;/u&gt;

ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರೂ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೊಹರಂ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಬಹುದು.

1. ನ್ಯಾಯ: ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿಲ್ಲುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

2. ತ್ಯಾಗ: ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

3. ಧೈರ್ಯ: ಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಧೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

4. ಸಹನೆ: ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹನೆಯಿಂದ ಎದುರಿಸುವ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

5. ಸಹೋದರತ್ವ: ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ'''&lt;/u&gt;

ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶ. ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಭಾವನೆ ಬಲಪಡಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;u&gt;'''ಮೊಹರಂನ ಕೊನೆಯ ದಿನ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳು 29 ಅಥವಾ 30 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರದರ್ಶನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ದಿನ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೊಹರಂನ 10ನೇ ದಿನವಾದ ಆಶೂರಾ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ದಿನಕ್ಕೂ ಮೊಹರಂ ತಿಂಗಳ ಸಮಾಪ್ತಿಯೆಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

.&lt;u&gt;'''ಉಪಸಂಹಾರ'''&lt;/u&gt;

ಮೊಹರಂ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳಾಗಿದ್ದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಶೂರಾ ದಿನವು ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದೆ. ಮೊಹರಂ ನಮಗೆ ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಧೈರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಆಚರಣೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.

&lt;u&gt;'''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು'''&lt;/u&gt;

ಕುರ್‌ಆನ್ – ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥ.

ಹದೀಸ್ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಮೊಹರಂ ಮತ್ತು ಆಶೂರಾ ದಿನದ ಕುರಿತು ಇರುವ ಪರಂಪರಾ ಮಾಹಿತಿಗಳು.

Encyclopaedia Britannica – Muharram ಮತ್ತು Ashura ಕುರಿತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿ.

Oxford Islamic Studies – ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಮತ್ತು ಮೊಹರಂ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ.

ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಕರ್ಬಲಾ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಇಮಾಮ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳು.

ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥಗಳು – ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೊಹರಂ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ.

== '''&lt;u&gt;ಸಿಂಧನೂರು&lt;/u&gt;''' ==

'''&lt;u&gt;ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳು&lt;/u&gt;'''

'''ಸಿಂಧನೂರಿನ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ'''

ಸಿಂಧನೂರು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧನೂರು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

'''1. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಅಂಬಾದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''2. ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ'''

ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸುಖ, ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''3. ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆ'''

ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ, ಅರ್ಚನೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''4. ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆ'''

ನವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತರಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

'''5. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ'''

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಿಂಧನೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತವೆ.

'''6. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ.

'''7. ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕ'''

ಸಿಂಧನೂರು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ವಿವಿಧ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನವು ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

'''8. ಹರಕೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ'''

ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ನೆರವೇರಲಿ ಎಂದು ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ನೆರವೇರಿದ ನಂತರ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

'''9. ಪ್ರವಾಸಿ ಮಹತ್ವ'''

ಸಿಂಧನೂರಿಗೆ ಬರುವವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

'''10. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶಾಂತವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

'''11. ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ'''

ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

'''12. ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷ'''ಣೆ

ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ.

'''13. ಜನರ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಕೇಂದ್ರ'''

ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಜನರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹದ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

'''14. ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ'''

ಸಿಂಧನೂರಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

'''15. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ'''

ದೇವಾಲಯದ ಹಬ್ಬಗಳು, ಪೂಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಇವು ಜನರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ.

'''&lt;u&gt;ಸಮಾರೋಪ&lt;/u&gt;'''

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಿಂಧನೂರಿನ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

'''&lt;u&gt;ಉಲ್ಲೇಖಗಳು / ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ&lt;/u&gt;'''

ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ – ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್.

ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ – ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಮಾಹಿತಿ.

ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿ – ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ – ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳು.

ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಮೌಖಿಕ ಮಾಹಿತಿ.

== '''ಕಲ್ಮಂಗಿ''' ==

'''&lt;u&gt;ಕಲ್ಮಂಗಿ  ಗ್ರಾಮದ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ&lt;/u&gt;''' 

ಕಲಮಂಗಿ ಗ್ರಾಮವು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕಲಮಂಗಿ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕಚೇರಿಯೂ ಇದೆ.

ಕಲಮಂಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ “ಹತ್ತಿ ಬೌಲ್” ಎಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಗ್ರಾಮದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಿಂಧನೂರು ಪಟ್ಟಣದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಚೇರಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. 

ಗ್ರಾಮದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕು ಆರೋಗ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ತಾಲೂಕು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಮೂಲಕ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ರಸ್ತೆ, ಬೀದಿ ದೀಪ, ಚರಂಡಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಕಲಮಂಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನವು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ, ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಗೌರವ, ಪರಸ್ಪರ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು 

'''ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಕಲಮಂಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಐತಿಹಾಸಿಕ–ಪುರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ'''

ಕಲಮಂಗಿ ಗ್ರಾಮವು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಮಂಗಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. 

ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ “ಎರಡನೆಯ ಕಲಬುರಗಿ” ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಿಂದ ಕಲಮಂಗಿಯನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ, ದೇವಾಲಯ, ಜಾತ್ರೆ, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ “ಎರಡನೆಯ ಕಲಬುರಗಿ” ಎಂಬ ಬಿರುದು ಅಥವಾ ಅದರ ಪುರಾಣಿಕ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ಇತಿಹಾಸ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ದಾಖಲೆ ನನಗೆ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹ್ಯ/ನಂಬಿಕೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.

ಕಲಬುರಗಿ ನಗರವು ಶರಣ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರರು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಹಾದಾಸೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಬಸವಾದಿ ಶರಣರ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕಲಬುರಗಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಸ್ಥಳವೇ ಇಂದಿನ ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. 

ಈ ಶರಣ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಭಾವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಮಂಗಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ಭಜನೆ, ಕೀರ್ತನೆ, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುವುದು ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಕಲಬುರಗಿಯ ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವ, ಭಜನೆ, ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಅನ್ನದಾಸೋಹ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. 

“ಎರಡನೆಯ ಕಲಬುರಗಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಕ್ತಿ, ಶರಣ ಪರಂಪರೆ 

'''&lt;u&gt;ಉಲ್ಲೇಖಗಳು&lt;/u&gt;'''

ಗ್ರಾಮದ ಪರಿಚಯ

ಕಲಮಂಗಿ ಗ್ರಾಮವು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ.

ಪುರಾತನ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಸ್ಥಳೀಯ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಲಮಂಗಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಪುರಾತನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇದೆ.

'''“ಎರಡನೆಯ ಕಲಬುರಗಿ” ಎಂಬ ಹೆಸರು'''

ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಮಂಗಿಯನ್ನು “ಎರಡನೆಯ ಕಲಬುರಗಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಗ್ರಾಮದ ಶರಣ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

'''ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವರ ಆರಾಧನೆ'''

ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವರ ಆರಾಧನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

'''ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ'''

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಭಕ್ತರ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

'''ಜಾತ್ರೆಯ ವಿಶೇಷತೆ'''

ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವರ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ, ಅಭಿಷೇಕ, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವ, ಭಜನೆ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

'''ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ'''

ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ, ದಾಸೋಹ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವಿದೆ.

'''ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟು'''

ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.{{Reflist}}
{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]</text>
      <sha1>ewvgsmex9rxwn036zamz6zdeomirb64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80423</id>
    <revision>
      <id>1428756</id>
      <parentid>1428519</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T07:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61836" sha1="18znmbbl9vqigpozzz6d13l04dc22jz" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name               = ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್
| logo               = 
| logo_size          = 100px
| logo_alt           = 
| logo_caption       = 
| image              = 
| image_size         = 
| image_alt          = 
| image_caption      = ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್
| trade_name         = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| romanized_name     = 
| former_name        = 
| ISIN               = 
| industry           = [[ಮುದ್ರಣಾಲಯ]]
| founded            = 1841 [[ಬಲ್ಮಠ, ಮಂಗಳೂರು]], ಭಾರತ
| founder            = [[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ|ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ಹಾರ್ಟ್ಮನ್ ವೈಗ್ಲೆ]]
| products           = {{plainlist|
* [[ಸಮಾಚಾರ ಪತ್ರಿಕೆ]]
* [[ನಿಘಂಟು]]
* [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು]]
}}
| production         = 
| production_year    = 
| brands             = 
| services           = 
| revenue            = 
| revenue_year       = 
| operating_income   = 
| income_year        = 
| net_income         = 
| net_income_year    = 
| aum                = 
| assets             = 
| assets_year        = 
| equity             = 
| equity_year        = 
| owner              = 
| num_members        = 
| num_members_year   = 
| num_employees      = 
| num_employees_year = 
| parent             = 
| divisions          = 
| subsidiaries       = 
| module             = 
| ratio              = 
| rating             = 
| website            = 
| footnotes          = 
| slogan             = 
| logo_padding       = 
| coordinates        = 
}}

'''ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್''' ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ [[ಮುದ್ರಣಾಲಯ]]ವಾಗಿದ್ದು, 1841ರಲ್ಲಿ [[ಬಲ್ಮಠ, ಮಂಗಳೂರು]], ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2016-12-05|title=175 glorious years for Basel Mission Press|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/175-glorious-years-for-Basel-Mission-Press/article16762961.ece|access-date=2021-09-13|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ನ [[ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ]] ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಮಂಗಳೂರು ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ [[ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ|ಕಲ್ಲಚ್ಚು]] ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ 1841ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ತುಳು ಕೀರ್ತನೆಗಳು.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Monteiro|first=John B|date=2016-12-05|title=Pioneer Basel Mission Press in coastal Karnataka touches 175 years|work=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=426310|access-date=2021-09-11}}&lt;/ref&gt; 1841ರಲ್ಲಿ ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಪಡೆದು 1842ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಮರಾಠಿ ಮುದ್ರಣ ಸಹಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ತಂದರು. 1842ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಕರಪತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ 1500 ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದರು. ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಟಣೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗ್ರೇನರ್ ಅವರ ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತ ಮತ್ತಾಯನ ಸುವಾರ್ತೆಯ ಅನುವಾದವಾಗಿತ್ತು. 1841ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ಹರ್ಮನ್ ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ &quot;ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ&quot; ಎಂಬ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಸಮಾಚಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|first1=Brian|last1=Stanley|first2=Kevin|last2=Ward|title=The Church Mission Society and World Christianity, 1799-1999|publisher=Curzon Press Ltd.|year=2000|isbn=0700712089|location=United States of America|pages=49}}&lt;/ref&gt; ಫೆಬ್ರವರಿ 1844ರವರೆಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಸಂಚಿಕೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Shaw|first=Graham|date=1977-01-01|title=Printing at Mangalore and Tellicherry by the Basel Mission|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/libr.1977.27.1.154/html|journal=Libri|language=en|volume=27|issue=Jahresband|pages=154–164|doi=10.1515/libr.1977.27.1.154|s2cid=144746947|issn=1865-8423|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ 2016ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ 175ನೇ ವರ್ಷದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಈಗ ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, [[ಮುದ್ರಣ ಕಲೆ|ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಪುಸ್ತಕ ಕಟ್ಟುವಿಕೆ|ಪುಸ್ತಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್]] ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು 1972ರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ (ಕಾಸೆಸ್) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 4, 2016|title=Basel mission press to celebrate its 175th anniversary from today|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/basel-mission-press-to-celebrate-its-175th-anniversary-from-today/articleshow/55778260.cms|access-date=2021-09-11|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
[[File:Weigle, Gottfried (1816-1855).jpg|thumb|ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ, (1816-1855)]][[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವೈಗ್ಲೆ|ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ಹಾರ್ಟ್ಮನ್ ವೈಗ್ಲೆ]] ಅವರು 1 ಜುಲೈ 1816ರಂದು [[ವುರ್ಟೆಂಬರ್ಗ್]]ನ [[ನೆಕಾರ್]] ನದಿಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ಜೆಲ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. 1834ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು [[ಟ್ಯೂಬಿಂಗೆನ್]]ನಲ್ಲಿ ದೈವಶಾಸ್ತ್ರ ತರಬೇತಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ತರಬೇತಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅವರು ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ತರಬೇತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಿತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1836ರಲ್ಲಿ ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ [[ಬಾಸೆಲ್]]ನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ 1840ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರು 1841ರಲ್ಲಿ [[ಮಂಗಳೂರು]]ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Karl Friedrich|first=Ledderhose|title=Allgemeine deutsche Biographie|publisher=Duncker &amp; Humblot|year=1875|location=[[Leipzig]]|pages=161}}&lt;/ref&gt;

== ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ==
[[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿ ದೇಶದ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ರೋಮನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಿಶನರಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ 1817ರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕಂಪನಿ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ತಜ್ಞ ಮಿಶನರಿಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡಿತು. [[ವಿಲಿಯಂ ರೀವ್ (ಮಿಶನರಿ)|ವಿಲಿಯಂ ರೀವ್]] ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟು (1824) ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು (1832) ತಯಾರಿಸಿದರು. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯರ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣವು 1830ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಮುದ್ರಣಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು.{{cn|date=January 2023}} ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗಾಗಿ ಮರದ ತುಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಕ್ರಮವನ್ನನುಸರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿಯೇ ಕೊರೆದು ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಕಾಲೇಜ್ ಪ್ರೆಸ್ನವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತೆಲುಗು ಅಕ್ಷರದಂತೆ ಕಾಣುವ ಅಕ್ಷರದ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1817ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾದ ವಿಲಿಯಂ ಕೇರಿಯ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ, ಮತ್ತು 1824ರ ಸತ್ಯವೇದದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ. ನಂತರ ಬಳ್ಳಾರಿ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಕನ್ನಡ ಸತ್ಯವೇದದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡವು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fernandes|first=Denis|title=Towards the Formation of an Independent Indian Church: The Role of &quot;Satyavratha&quot; A Protestant Christian Journal in Mangalore|date=2008|url=https://www.jstor.org/stable/44147244|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=69|pages=824–832|jstor=44147244|issn=2249-1937}}&lt;/ref&gt; &quot;[[ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ]]&quot; ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುದ್ರಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. [[ಹರ್ಮನ್ ಗುಂಡರ್ಟ್]] ಅವರ ಮಲಯಾಳಂ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟನ್ನು ಸಹ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hockings|first=Paul|title=Sex and Disease in a Mountain Community|url=https://archive.org/details/sexdiseaseinmoun0000hock|publisher=Vikas Publishing House Pvt Ltd|year=1980|isbn=9780706908312|location=New Delhi|pages=[https://archive.org/details/sexdiseaseinmoun0000hock/page/61 61]}}&lt;/ref&gt;

== ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ==
ಕನ್ನಡ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಮುದ್ರಣವಿತ್ತು. ರೋಮನ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಲಿಪಿಗಳ ಅಕ್ಷರಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯ ಅಕ್ಷರ ಮೊಳೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಆ ಮಧ್ಯಂತರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಎಲೋಯ್ಡ್ ಸೆನೆಫೆಲ್ಡ್ ಎಂಬ ಪ್ರೇಗ್ ನಿವಾಸಿ 1796ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಇರುವ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್ನಂತಹ ದ್ರವವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನೇ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಅಥವಾ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಮುದ್ರಣ ಎನ್ನುವರು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸುವ ಬಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇತ್ತು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಿಂದ ತಂದ ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾವಟೆ ಮುಳ್ಳು, ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹೊಂಗಾರ ಮರದ ತುಂಡು ಅಥವಾ ಮೆದುವಾದ ಮರದ ತುಂಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತದನಂತರ ಮೆದುವಾದ ಕಲ್ಲು, ಜಿಡ್ಡಿನ ಎಣ್ಣೆ, ಕಾಗದ, ಲೇಖನಿ ಇವಿಷ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿ ಶಿಲಾ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಅದು ಅವಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿ ತೆಗೆಯುವಂತೆ ಮಾನವ ಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರವೂ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅದು ನಂತರ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಮುದ್ರಣವಾಯಿತು. ಕಡಪ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಹೋಲುವ ಕಲ್ಲನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸಿ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗಿ ಬರೆದು ಕಪ್ಪು ಶಾಯಿ ಬಳಸಿ ಕಾಗದಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒತ್ತುವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತುಳು-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟನ್ನು 1888ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. &quot;ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ&quot;ವನ್ನು 1843ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಲ್ಮಠದಲ್ಲಿರುವ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-12-26|title=How a German missionary fell in love with Kannada and started its first newspaper|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-german-missionary-fell-love-kannada-and-started-its-first-newspaper-73754|access-date=2021-09-13|website=The News Minute|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮುದ್ರಣಗಳು ==
ಮುದ್ರಕ [[ಜೋಹಾನ್ ಜಾಕೋಬ್ ಹುಂಜಿಕರ್]] ಅವರು 1857ರಿಂದ 1862ರವರೆಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮುದ್ರಣಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಜವಾದ ಸಸ್ಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಲಿಥೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಫಲಕಗಳ ಮೇಲೆ ಶಾಯಿ ಮಾಡಿ ಬಳಸಿದರು. ಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾದ ಅವರ ಕೃತಿಯು 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Näf, Barbara Frey |author2=Badenberg, Nana |year=2013 |title=Die Pflanzenwelt Südindiens – Johann Jakob Hunzikers Naturselbstdrucke aus dem Jahr 1862 |url=https://www.zobodat.at/pdf/Bauhinia_24_0001-0014.pdf |journal=Bauhinia |volume=24 |pages=1-14 |lang=de}}&lt;/ref&gt;

== ತುಳು ಮುದ್ರಣ ==
ಮಿಶನ್ 1841ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.&lt;ref name=MT&gt;[https://www.mangaloretoday.com/main/Better-technological-interface-for-Tulu-script-needed.html    Mangalore Today website, article dated Apr 04 2018]&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮೊದಲ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು 1841ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೊದಲ ತುಳು ಬೈಬಲ್ ಅನುವಾದವನ್ನು 1841ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು;&lt;ref&gt;[https://serval.unil.ch/resource/serval:BIB_12A6BA81B2D9.P001/REF.pdf  Université de Lausanne website, article by Philippe Bornet, page 104]&lt;/ref&gt; ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ಕಿಟೆಲ್ ಅವರ ನಿಘಂಟು ಬರವಣಿಗೆಯ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತುಳು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ಫಾಂಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದು ತುಳು ಲಿಪಿಯ ಕ್ರಮೇಣ ಬಳಕೆಯಾಗದಿರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=MT /&gt;

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಲಯಾಳಂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಿ ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ಗಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬೈಬಲ್ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಗೀತೆಗಳ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು, ಎರಡೂ 1840ರಲ್ಲಿ.

ಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು 1842ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಯಿತು,&lt;ref name=DW /&gt; ಮತ್ತು 1844ರಲ್ಲಿ &quot;ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ&quot; ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

ವೈಗ್ಲೆ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೊದಲು ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮರಾಠಿ ಮುದ್ರಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದರು. ಅವರು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕೆಳಗಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ತಂದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.

* ಒಂದು ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ (ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರ)
* 50 ಕನ್ನಡ ಗೀತೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು
* 2 ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮರಾಠಿ ಮುದ್ರಣ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು
* 4 ಜರ್ಮನಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲಿಥೋಗ್ರಫಿ ಕಲ್ಲುಗಳು

ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ 50 ಗೀತೆಗಳಿಗೆ &quot;ಗೀತಗಳು&quot; ಎಂದು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ 16 ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್, 10 ಗೀತೆಗಳನ್ನು ವೈಗ್ಲೆ, 2 ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಲಯ್ಯರ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಪುಟವು ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1840ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ್ ಆನಂದರಾಯರ ಬರಹದಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ತಂದ ನಂತರ ಮೊದಲ ತುಳು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. 1842ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಕಲ್ಲನ್ನು ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆಯ ಕೃತಿಯಾದ &quot;ಮತ್ತಾಯೆ ಬರೆತಿ ಸುವಾರ್ತಮಾನ&quot; ಸುವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಗ್ರೇನರ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ, ಬೈಬಲ್ನ ಒಂದು ಭಾಗ. ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಠ್ಯಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತ ಮಿಶನರಿಗಳು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಭೂಪಟಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಆಗ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಮುಂಬಯಿ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿತು. ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬಡಗ, ಕೊಡವ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕೀಕೃತ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಈ ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡಿಗರು ಸಿಡಿದು ಹೋಗದಂತೆ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಶನರಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು.

== ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಮುದ್ರಣ ==
ಲೆಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ನಡೆದವು. ವಿದೇಶದಿಂದ ಹೊಸ ಮುದ್ರಾಕ್ಷರ ಯಂತ್ರಗಳು ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳು ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 1852ರಿಂದ ಅಕ್ಷರ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲು ಮಂಗಳೂರಿನವರೇ ಆದ ಪಾಂಡುರಂಗ ಶೆಟ್ರವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ರಿಂದ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಟೋಮಿ ಲುಕ್ಲಿನ್ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ಅವರು 1865ರವರೆಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಹೊಸ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ನ 13ನೇ ವರ್ಷದ ವರದಿಯು ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ತಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿತು. 1853ರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮೊಳೆಗಳ ತಯಾರಿ ನಡೆದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪಂಚಾಂಗ ಮುದ್ರಣವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಕನ್ನಡ ಮುದ್ರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ಲೆಬ್ಸ್ಟ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಉಚ್ಚಿಲದಿಂದ ಬಂದ ಲೂಕಸ್ ಜೋಶ್ವ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಬಳ್ಳಾರಿ, ಮದ್ರಾಸ್ ಮುಂತಾದೆಡೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಿ ಇದರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಇವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರಿದು ಸ್ವತಃ ಇವರೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಿಶನ್ ನೆರವಿನಿಂದ ತೆರೆದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ &quot;ಜೋಶ್ವ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವರ್ಕ್ಸ್&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದು ಈ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಥೆನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಬೈಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1858ರಿಂದ ಹೊಸ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಹೊಯಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಗಿ ಪ್ರೆಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಆಗ ಕೆಲಸಕ್ಕಿದ್ದವರು 28 ಮಂದಿ (12 ಮಂದಿ ಮೊಳೆ ಜೋಡಿಸುವವರು, 6 ಮಂದಿ ಛಾಪಿಸುವವರು, 5 ಜನ ಮೊಳೆ ಹೊಯ್ಯುವವರು, ಇಬ್ಬರು ಮೊಳೆ ಕೆತ್ತುವವರು). 1860ರಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ಹಾಗೂ ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಬರಹಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಕೆಲಸಕ್ಕೇನು ಕೊರತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ತುಳುನಾಡು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಆಗ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಿರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ 2 ಪ್ರೆಸ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಎರಡು ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನೂ, ಮುದ್ರಣ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನೂ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು. 1861ರಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ತಲಚೇರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಚ್ಚಿ ಮಲಯಾಳಂ ಮುದ್ರಣವು ಸಹಾ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮುದ್ರಣ ಮುಂದುವರಿಕೆ.

1868ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೈಡರರ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬುಕ್ ಎಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಪೊಸಿಟರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಂದರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅದು ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು 1965ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲದೆ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಗೋಳ, ನಕಾಶೆ ಮುಂತಾದವುಗಳೂ, ವಿದೇಶದಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಬರವಣಿಗೆ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳು, ಶಾಲಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಸಲಕರಣೆಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರೆಸ್ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಿದ್ದು ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ತುಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಳಂ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಕೊಡವ, ಬಡಗ, ಕೊಂಕಣಿ ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿವೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಫೋಟೋ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಇತರ ಪ್ರೆಸ್ಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಮುದ್ರಣ ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ನೀಡುವುದು, ಮರದ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಯಂತ್ರಗಳ ಸಿಲಿಂಡರ್ ತಯಾರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1929ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುವವರು 6, ಮುದ್ರಿಸುವವರು 30, ಮೊಳೆ ಜೋಡಿಸುವವರು 42, ಮರದ ಕೆಲಸ 6, ಎರಕ ಹೊಯ್ಯುವವರು 5, ಇಂಜಿನ್ ವಿಭಾಗ 2, ಕೂಲಿ 14, ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವವರು 2, ಉಗ್ರಾಣ 2, ಗುಡಿಸುವವರು 2, ಪಹರೆ 3—ಹೀಗೆ 150ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿದ್ದರು.

ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ 1875ರ ಆಡಳಿತ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಮುದ್ರಣವು ಭಾರತದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಸಮಾನವಾದುದು ಎಂದು ದಾಖಲು ಮಾಡಿದೆ. 1870ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಹಿಂದೂ ಪವರ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಕೈಕ ಮುದ್ರಣಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮುದ್ರಣಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅನುಭವ ಪಡೆದಿದ್ದವರ ನೆರವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಡೆದವುಗಳಾಗಿವೆ. 1927ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 13ನೇ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆಯ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ: &quot;ಕಲ್ಲು ಛಾಪಾಯಂತ್ರದೊಡನೆ ಬಲು ಅಲ್ಪ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಈ ಛಾಪಖಾನೆಯು ಈಗ ನೂರಾರು ಜನರು ಉದ್ಯೋಗ ನಡೆಸುತ್ತಲಿದ್ದು ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ, ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಛಾಪಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಸಾದೃಶವಾಗಿ ಮಾತೃಮಂದಿರದಂತೆ ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿರುವುದು. ಈ ಛಾಪಖಾನೆಯ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನೇಕರು ಅಚ್ಚುಹಾಕುವ ಪರಿಪರಿಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತನ್ನು ಪಡೆದುದಲ್ಲದೆ ಧನಾನುಕೂಲವುಳ್ಳವರು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಛಾಪಖಾನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇಂಬು ದೊರೆಯಿತು. ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೂ ಉಪಜೀವನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವಂತಾಯಿತು.&quot;

1870ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಚಿತ್ರವಿದ್ದು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಲೂ ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಳಂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ರವರು ಮಂಗಳೂರಿಗೆ 1834ರಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲು ವಾಸ್ತವ್ಯವಿದ್ದ ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಆರಾಧನೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ 1841ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು ನಂತರ ಪಳ್ನೀರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ವೈ.ಎಂ.ಸಿ.ಎ. ಕಟ್ಟಡವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ 1842ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಯೇ 1847ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಇವ್ಯಾಂಜಲಿಕಲ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನೆರಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು 1863ಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. 1913ರವರೆಗೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು 1913ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಾಂತಿ ದೇವಾಲಯವಿರುವ ಎದುರಿನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನೂತನ ವಿಶಾಲ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. 1914ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು 1927ರವರೆಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕೆನರೀಸ್ ಇವೆಂಜಿಲಿಕ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. 1928ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರೆಸ್ನ ಕಟ್ಟಡದ ಎದುರಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಕಛೇರಿಯಿದ್ದ ಕೊಠಡಿ ಮೇಲೆ ಮಾಳಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಒಂದು ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೊಠಡಿಯು ಬೀಸುವ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸವಿಯಲೋ ಎಂಬಂತಿದ್ದು, ಈ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಿಶನರಿಗಳು ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವೇಳೆ ಪ್ರೆಸ್ನೊಳಗೆ ಬರಲು ಕಬ್ಬಿಣದ ಏಣಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದು ನೌಕರರ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಕೊಠಡಿಯೊಳಗೆ ಕಿಟಕಿಯೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿದ್ದ ಕೆಳಗಿನ ಬೋರ್ಡ್ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಮಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬೋರ್ಡ್ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿದೆ.

1960ರ ನಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಇತರ ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಹೊಸ ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕುಂಟಿತವಾಗತೊಡಗಿತು. ಪ್ರೆಸ್ನ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ 1939ರಲ್ಲಿ 114, 1942ರಲ್ಲಿ 87, 1967ರಲ್ಲಿ 16 ನೌಕರರು ಇದ್ದರು ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿರುವುದು ಪ್ರೆಸ್ ವರ್ಷ ಕಳೆದಂತೆ ಕುಂಟುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1964ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ನ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಬಿಕ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ತದನಂತರವೂ ಕುಂಟಿತಗೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು, ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳನ್ನು, ಹಲವು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಆದ ನಷ್ಟ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. 1847ರಲ್ಲಿ ಬಲ್ಮಠದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ವೇದಮಠದ ಆಡಳಿತವು 1969ರಲ್ಲಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ.ಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಡಾ. ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ)ಯು ಸ್ವಾಯತ್ತೆ ಪಡೆದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. 1970ರಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಸಹಿತ 3.50 ಎಕರೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಸೆಸ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ 1907ರಂದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕಟ್ಟಡವಿತ್ತು. 1914ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಹಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಯೂ ಕಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮುಚ್ಚಿದ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೊಡುಗೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ರೆವೆ. ಡಾ. ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. 1982ರವರೆಗೆ ಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರದ ನೆಯಿಗೆ ಕೆಲಸಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಇದರ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಬಲ್ಮಠ ಗಾರ್ಮೆಂಟ್ ಶಾಪ್ (BALMATTA GARMENT SHOP) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಇವರು ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್ (BALMATTA MASTER PRESS) ಆಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದು. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ನಿಂದ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಅದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೆಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವೆಸ್ಲಿಯನ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕೆ.ಎ. ಕುರುವಿಲ್ಲರವರನ್ನು ಕರೆತಂದು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವು ನೌಕರರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ 1972ರಲ್ಲಿ 'ಬಲ್ಮಠ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1976ರಿಂದ 1980ರವರೆಗೆ ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿ ಶ್ರೀ ಮಾಮನ್ ಪಿಲಿಪ್ಪ್ ಎಂಬವರು ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1980ರವರೆಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಪ್ರೆಸ್ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಮ್ಯಾನೆಜರ್ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋಟೈಪ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತರಿಸಿದ್ದು, ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಹಿಂದೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರೆಸ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುವಂತಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1907ರಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡೇ 1914ರ ನಂತರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ನವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಯಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡ ಅನಂತರ 1970ರ ನಂತರ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅದೇ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ನೇಯಿಗೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನ ಹಳೆ ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳು, ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಾಪಿಡಲಾಗಿದ್ದು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಅಲ್ಲದೆ ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯ ಮತ್ತು 1965ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂಪನಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಜಯಾ ಪೆನ್ ಮಾರ್ಟ್ ಇರುವ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಬುಕ್ ಶಾಪ್ ಮುಚ್ಚಿ ಚಂದ್ರನಾ ಬ್ರದರ್ಸ್ನವರಿಗೆ ಮಾರಿದ್ದು, ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆಂದು ಬರುವ ಪ್ರಕಾಶಕರು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಳುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು, 150ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಕೆಲಸಗಾರರಿದ್ದುದು, ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಪ್ರೆಸ್ಗಳವರು ಈ ಪ್ರೆಸ್ನ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು, ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹಾಗೂ ಕಲಿತವರು ಸ್ವಂತ ಪ್ರೆಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಭತ್ಯೆ, ಬೋನಸ್, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಉಳ್ಳಾಲಕ್ಕೆ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ, ಕ್ಯಾಂಟಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಪ್ರಮೋದನ್ (75), ಶ್ರೀ ಜಾರ್ಜ್ ಬಂಗೇರ (82), ಶ್ರೀ ಭವಾನಿ ಶಂಕರ್ (84) ಮುಂತಾದವರು ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡಿನ ಬಾಸೆಲ್ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಳಂ ಕೃತಿಗಳ ಮೈಕ್ರೊಫಿಲ್ಮ್ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು ಈಗಲೂ ಇದರ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಲಭ್ಯವಿರದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ದಾಖಲೀಕರಿಸಿ ಜೋಪಾನ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಪತ್ರಾಗಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾದ ನಿಘಂಟುಗಳು, ವ್ಯಾಕರಣಗಳು, ಭೂತಾರಾಧನೆ, ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಭೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಾದ ಕನ್ನಡ ತುಳು ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ, ಶ್ರಮಾವಾರದ ನಲವತ್ತು ದಿನದ ಧ್ಯಾನಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಪುಸ್ತಕ, ಕನ್ನಡ ತುಳು ಗೀತಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ರಾಗಗಳು, ಎಲೀಮ್ ಖೋರಸ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಮರುಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಮರುಮುದ್ರಣ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕನ್ನು (@) ಮಿಶನ್ 21 (MISSION 21), ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮಂಗಳೂರು ಹೊಂದಿದೆ.

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==

* ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಳ ಮುದ್ರಣ ಸೇವೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸೇವೆಗೆ ಸಂದೇಶ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2003, ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ.ಗೆ
* 2013ರಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಾಸ್ ನುಡಿಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿ. ಮಂಗಳೂರು ಇವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು
* ಕಿಟೆಲ್, ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಶ್ವ ನುಡಿಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2013
* ವಾದಿರಾಜ ಕನಕದಾಸ, ಪುರಂದರದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವ 2008-2009 ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದಾಸರ ಪದ 1850 ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮನ್ನಣೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನೆರಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದ ರೆವೆ. ಹೆರ್ಮನ್ ಮ್ಯೋಗ್ಲಿಂಗ್ರವರ ಪರವಾಗಿ ಕೆ.ಟಿ.ಸಿಗೆ ಗೌರವ ಪತ್ರ
* ಕರಾವಳಿ ಪ್ರಿಂಟರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (ರಿ.) ರವರು ಎಪ್ರಿಲ್ 2000ರಂದು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಮುದ್ರಕರ ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹಿರಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಅಭಿನಂದನ ಪತ್ರ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಿಶನರಿಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.

ಕಳೆದ 54 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಾಸೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಅಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಫೀಡಿಂಗ್, ಅಲ್ಲದೆ 2 ಸಣ್ಣ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳು ಈಗಲೂ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬೈಂಡಿಂಗ್ಗಾಗಿ ಫೋಲ್ಡಿಂಗ್, ಬುಕ್ ರೌಂಡಿಂಗ್, ಬುಕ್ ಕಾರ್ನರ್, 2 ಕಟ್ಟಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳೂ ಹಿಂದಿನವೇ. ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, ಉತ್ತಮ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಅಚ್ಚುಮೊಳೆಗಳ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಈಗಲೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಈಗ ಈ ಪ್ರೆಸ್ ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಹಾಗೂ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ವಿಭಾಗವು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ 16 ನೌಕರರನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದೆ. ಮುದ್ರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ನಮೂನೆಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಅವಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು 185ನೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲಿರಿಸುತ್ತಿದೆ.

== 21ನೇ ಶತಮಾನ ==

2016ರಲ್ಲಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವು ತನ್ನ 175ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;DW&quot;&gt;[https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=426310] 
Daiji World website, article by John B Monteiro dated December 5, 2016&lt;/ref&gt; ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕಾಸೆಸ್ (ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ 15 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿದ್ದು, ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಬುಕ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/55778260.cms Times of India website, article dated Dec 4, 2016]&lt;/ref&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
[http://www.erinmclaughlin.com/hindirinny/2011/02/scenes-from-the-basel-mission-press/ ಎರಿನ್ ಮೆಕ್ಲಾಫ್ಲಿನ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್] ಮಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು

== ಆಧಾರಗಳು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗ:1841ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1841ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1843ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಂಗಳೂರಿನ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]</text>
      <sha1>18znmbbl9vqigpozzz6d13l04dc22jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81307</id>
    <revision>
      <id>1428723</id>
      <parentid>1376169</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು */</comment>
      <origin>1428723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14334" sha1="rahj58lgxeudatpvecic9pau01lynes" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name            = ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ VII Philopator
| image           = Kleopatra-VII.-Altes-Museum-Berlin1.jpg
| caption         = ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ VII  ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಮೆ, [[ಆಲ್ಟೆಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]], ಬರ್ಲಿನ್
| succession      = [[Ptolemaic Dynasty|Ptolemaic Queen]] of [[Ptolemaic Kingdom|Egypt]]
| reign           = 51 – 12 August 30 BC (21 years)
| predecessor     = [[Ptolemy XII Auletes]]
| regent          =[[Ptolemy XII Auletes]] &lt;br&gt;[[Ptolemy XIII Theos Philopator]] &lt;br&gt;[[Ptolemy XIV]] &lt;br&gt;[[Ptolemy XV Caesarion]]
| reg-type        =Co-rulers
| full name       = ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ VII ಥೀ ಫಿಲೋಪೇಟರ್
| spouse          = [[Ptolemy XIII Theos Philopator]]&lt;br&gt;[[Ptolemy XIV]]&lt;br&gt;[[Mark Antony]]
| issue           = [[Caesarion|Caesarion, Ptolemy XV Philopator Philometor Caesar]]&lt;br&gt;[[Alexander Helios]]&lt;br&gt;[[Cleopatra Selene II|Cleopatra Selene, Queen of Mauretania]]&lt;br&gt;[[Ptolemy Philadelphus (Cleopatra)|Ptolemy XVI Philadelphus]]
| children = {{startplainlist}}    
*[[Ceasarion]]
*[[Alexander Helios]]
*[[Cleopatra Selene II]]
| royal house     = [[ಪ್ಟೋಲೆಮಿಕ್ ರಾಜವಂಶ]]
| father          = [[ಟಾಲೆಮಿ XII ಆಯುಲೆಸ್]]
| mother          = [[Cleopatra V of Egypt]] (presumably)
| birth_date      = 69&amp;nbsp;BC
| birth_place     = [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾ]], [[ಪ್ಟೋಲೆಮಿಕ್ ರಾಜವಂಶ|ಈಜಿಪ್ಟ್]]
| death_date      = 12 ಆಗಸ್ಟ್ 30 ಕ್ರಿ.ಪೂ. (ವಯಸ್ಸು 39)
| death_place     = ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯ, ಈಜಿಪ್ಟ್
| place of burial = Unknown (probably in Egypt)
}}

'''ಕ್ಲೀಯೊಪಾತ್ರ VII''' (ಏಳನೆಯ ಕ್ಲಿಯೊಪಾತ್ರ) (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 69-30) ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀಯೊಪಾತ್ರ   ಹೆಸರಿನ ಅನೇಕರಲ್ಲಿ  ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದವಳು  7ನೆಯ ಕ್ಲೀಯೊಪಾತ್ರ. ಇವಳು 12ನೆಯ [[ಟಾಲೆಮಿ]]ಯ ಮಗಳು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 51ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಮರಣಾನಂತರ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟಿನ]] ರಾಣಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ತಮ್ಮಂದಿರಾದ 13ನೆಯ ಮತ್ತು 14ನೆಯ ಟಾಲೆಮಿಯರೊಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಮಗ 15ನೆಯ ಟಾಲೆಮಿಯೊಂದಿಗೂ ಆಳಿದಳು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ರೋಂ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾದ [[ಜೂಲಿಯಸ್ ಸೀಜರ್|ಜೂಲಿಯಸ್ ಸೀಸರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಕ್ ಆಂಟೊನಿ]]ಯರೊಂದಿಗೆ ಈಕೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ರೋಮಿನ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲೂ ಇವಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಳು.
== ಬದುಕು==
ಕ್ರಿ.ಪೂ 69ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೀಕ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಸೆಡೋನಿಯನ್]] ಸಮಮಿಶ್ರವಂಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ಲೀಯೊಪಾತ್ರ ಸುಂದರಿಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪುರುಷರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ರೂಪ ಪಡೆದಿದ್ದಳು. ವಿದ್ಯಾವಂತಳೂ ಬಹುಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವಳೂ ಆಗಿದ್ದಳು. [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟಿನ]] ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೀತಿವಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನು ತಳೆದಿದ್ದಳು. ಈಜಿಪ್ಟಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಂಶದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನುಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು [[ರೋಮ್|ರೋಮಿ]]ನ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದು ಇವಳ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಾಗಿದ್ದುವು.

ಈಜಿಪ್ಟಿನ ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ 51ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮರಣಾನಂತರ ತನ್ನ ಸೋದರ 13ನೆಯ ಟಾಲೆಮಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿ ರಾಣಿಯಾದಳು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ವೈಮನಸ್ಯವೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ವೇಳೆಗೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದ [[ರೋಮ್|ರೋಮಿನ]] ನಾಯಕ [[ಜೂಲಿಯಸ್ ಸೀಜರ್|ಜೂಲಿಯಸ್ ಸೀಸರ]]ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅವನ ಸಹಾಯದಿಂದ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನೂ ಇತರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿದಳು. ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರ ಸೀಸರನೊಂದಿಗೆ ರೋಮಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ತನಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಭವನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ 46ರಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಕ್ರಿ.ಪೂ 47ರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ 44ರಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೊಬ್ಬ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದ. ಅವನು ಸೀಸರನಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವನೆಂದು ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವಷ್ಟೇ ಪುರಾವೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಮಗನಿಗೆ ಟಾಲೆಮಿ ಸೀಸರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈಜಿಪ್ಟಿನ ದೈವದತ್ತ ಪ್ರಭುವಾಗಲೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಸೀಸರ್ ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದನೆಂಬುದು ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.

ಕ್ರಿ.ಪೂ 44ರಲ್ಲಿ ಸೀಸರನ ಕೊಲೆಯಾದಾಗ ರೋಮಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ನಶಿಸಿದುದರಿಂದ ಕ್ಲೀಯೊಪಾತ್ರ ಈಜಿಪ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಳು. ಸೀಸರನ ಪರವಾಗಿ ಕ್ಲೀಯೊಪಾತ್ರ ನಡೆಸಿದ ಕೃತ್ಯಗಳ ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಇವಳನ್ನು ಮಾರ್ಕ್ ಆಂಟೊನಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ 41ರಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಷಿಯಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿದಾಗ ಆಂಟೊನಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಅವನೊಡನೆ ಬಾಳುವೆ ನಡೆಸಿದಳು. ಆಂಟೊನಿ ರೋಮಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಹೆಲಿಯೋಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರ ಸೆಲಿನೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಹೆಸರಿಟ್ಟಳು. ಪುನಃ ಕ್ರಿ.ಪೂ 37ರಲ್ಲಿ ಆಂಟೊನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಾಗ ಅವಳಿಗೆ ರೋಮಿನ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿತು. ಪರಂಪರಾಗತವಾಗಿ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಬೊಕ್ಕಸದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದ ಅಪಾರಧನವನ್ನು ವ್ಯಯಮಾಡಿ, ಆಂಟೊನಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅದರಿಂದ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಆಕೆಯನ್ನು ಆಂಟೊನಿ ವಿದ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾದ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 40ರಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಅವಳಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳೆಂದು ಆಂಟೊನಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಏಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರಳಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 34ರಲ್ಲಿ ಆಂಟೊನಿ ಪೂರ್ವ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದರ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರಳ ಮಕ್ಕಳು ಆಳತಕ್ಕದೆಂದೂ ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರ ರಾಜರ ರಾಣಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟು ಇರತಕ್ಕದೆಂದೂ ಘೋಷಿಸಿದ.

ಕ್ರಿ.ಪೂ. 33ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರಳ ಪ್ರೇರೇಪಣೆಯಿಂದ ಆಂಟೊನಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಕಕ್ಷಿ ಆಕ್ಟೇವಿಯನನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಸಾರಿದ. ಈ ಕದನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರ ಆಂಟೊನಿಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಅವಳ ಮತ್ತು ಆಂಟೊನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಶತ್ರುಗಳು ಅಪಪ್ರಚಾರಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸೋತು ಓಡಿಹೋಗಿ ಮೊದಲು ಆಂಟೊನಿಯೂ ಕೆಲದಿನಗಳ ಅನಂತರ ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರಳೂ ಆತ್ಮಹತ್ಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಹಾವು ಆಮನ್-ರಾ ಎಂಬ ಸೂರ್ಯದೇವರ ಮಂತ್ರಿಯೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಆಗ ಈಜಿಪ್ಟಿನಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವಳು ಹಾವಿನಿಂದ ಕಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು  ಸತ್ತಳು. ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರ ಅಕ್ಟೇವಿಯನನನ್ನು ಸಂಧಿಸಿ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡಳೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರಳ  ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಈಜಿಪ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[ಪ್ಟೋಲೆಮಿಕ್ ರಾಜವಂಶ|ಪ್ಟೋಲೆಮಿ ರಾಜವಂಶ]] ಆಡಳಿತ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಿತು.  		
[[File:Ptolemaic Queen (Cleopatra VII?), 50-30 B.C.E., 71.12.jpg|thumb|left|upright|Ptolemaic Queen (Cleopatra VII?), 50-30 B.C., 71.12, [[Brooklyn Museum]]]]
==ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರ ಹೆಸರಿನ ಇತರರು ==
ಮ್ಯಾಸೆಡೋನಿಯದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮಹಾಶಯನ ಸೋದರಿ ಒಬ್ಬಳು. ಸೆಲ್ಯೂಸಿಡ್ ದೊರೆ 3ನೆಯ ಆಂಟಿಯೋಕಸನ ಮಗಳು ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು. ಈಕೆಯನ್ನು ಈಜಿಪ್ಟಿನ ದೊರೆ 5ನೆಯ ಟಾಲೆಮಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 193). ಅನಂತರ ಟಾಲೆಮಿ ದೊರೆಗಳ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರಿನ ಅನೇಕ ರಾಣಿಯರೂ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರೂ ಆಗಿಹೋದರು. 
== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ ಎಂಬುದು [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]] ನ ಸಹೋದರಿ ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯಾದ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರಳ ಹೆಸರು, ಜೊತೆಗೆ [[ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣ ಕಥೆ|ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ]] ಮೆಲೀಗರ್ ನ ಪತ್ನಿ ಸಹ ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರ ಆಗಿದ್ದಳು. {{sfnp|Roller|2010|pp=15–16}}ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರಳು ದತ್ತು ಪಡೆದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ {{transliteration|grc|Theā́ Philopátōra}} ( {{Lang|grc|Θεᾱ́ Φιλοπάτωρα}} ) ಎಂದರೆ &quot;ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ದೇವತೆ&quot;. {{sfnp|Burstein|2004|p=15}} {{sfnp|Fletcher|2008|pp=84, 215}} &lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;{{Harvard citation text|Tyldesley|2017|}} offers an alternative rendering of the title Cleopatra VII Thea Philopator as &quot;Cleopatra the Father-Loving Goddess&quot;.&lt;/ref&gt;

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*{{In Our Time|Cleopatra|b00w7clj|Cleopatra}}
*{{cite news| author=Vanessa Collingridge | title=Cleopatra: A Timewatch Guide| date=2014 | accessdate=5 July 2016 |url=http://www.bbc.co.uk/iplayer/live/bbcfour }}
*[http://www.gutenberg.org/ebooks/10992 Cleopatra], a Victorian children's book by [[Jacob Abbott]], 1852, [[Project Gutenberg]] edition
*[http://www.discoverychannelasia.com/ontv_egyptweek/death_cleopatra/index.shtml &quot;Mysterious Death of Cleopatra&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060811000057/http://www.discoverychannelasia.com/ontv_egyptweek/death_cleopatra/index.shtml |date=2006-08-11 }} at the [http://www.discoverychannelasia.com/ Discovery Channel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123174924/http://www.discoverychannelasia.com/ |date=2019-01-23 }}
*[http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/cleopatra_vii.shtml Cleopatra VII] at [http://www.bbc.co.uk/history/ BBC History]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==									
{{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರ |ಕ್ಲೀಯೊಪಾಟ್ರ }}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಣಿಯರು]]</text>
      <sha1>rahj58lgxeudatpvecic9pau01lynes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಗೋಕಾಕ್ ಚಳುವಳಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84022</id>
    <revision>
      <id>1428766</id>
      <parentid>1345502</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T08:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50586-42</username>
        <id>101828</id>
      </contributor>
      <comment>Varunbabali</comment>
      <origin>1428766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18396" sha1="2ngm5kuog6gk9acyvh2h26lbevmmyv6" xml:space="preserve">&lt;syntaxhighlight lang=&quot;actionscript&quot; line=&quot;1&quot; start=&quot;9606703289&quot;&gt;
Varun 
&lt;/syntaxhighlight&gt;ಭಾಷಾ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಚಳವಳಿ/ಆಂದೋಲನವೇ ಗೋಕಾಕ್ ಚಳವಳಿ
ತ್ರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎನ್ನವಂತಹ ಹಲವಾರು ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವರದಿಯೊಂದನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಕವಿ ವಿ.ಕೃ ಗೋಕಾಕ್ ರು  ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು, ಆದ ಕಾರಣ ಚಳವಳಿಗೆ ಅವರದೇ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ವಿ.ಕೃ ಗೋಕಾಕ್ ತಂಡಕೆ ಹಲವಾರು ಭಾಷಾ ವ್ಯಾಸಂಗರವರು ವಿರೋಧ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವ ಹುಡುಕುವ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಿತು ಮತ್ತೆ ಆ ನಾಯಕ ಬೇರೆ ಯಾರು ಅಲ್ಲ ಅದು ಡಾ|| ರಾಜಕುಮಾರ್. ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳ ಕರೆಗೆ ಡಾ ||ರಾಜ್ ಒಪ್ಪಿದರು. ಡಾ|| ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬೆಳಗಾವಿವರೆಗೂ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದರು. ಡಾ|| ರಾಜ್ ಅವರು,&quot;ಕನ್ನಡ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ನಾನು ಸಿದ್ಧ&quot;. ಎಂದು ಹೇಳಿದರು&quot;. 
ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ನಟರಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದೆ ಉಪಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ..

==ಹಿನ್ನೆಲೆ== 
ಕರ್ನಾಟಕ 1956 ರಿಂದಲೇ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 1967 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ]] ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದರು. ಹಿಂದಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರದಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾದ್ದರಿಂದ ಹಿಂದಿಯೊಡನೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಮುಂದುವರೆದು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಾಗು ಹಿಂದಿ ಕಡ್ಡಾಯವೆನ್ನುವಂತಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಧೀಕೃತ ಭಾಷೆಯೇ ಇರದಿರುವುದು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಧೀಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿಯೂ ಹಾಗು  ಆಡಳಿತ  ಭಾಷೆಯಾಗಿಯೂ ಘೋಷಿಸದ ಹೊರತು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಕಡ್ಡಾಯ ಅನುಷ್ಠಾನ ಕಷ್ಟ ಸಾಧ್ಯವೆನ್ನುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ ವಿಚಾರವಾಗಿತ್ತು. ಆದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಶಾಲೆಗಳು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತಿತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಾಲದೆಂಬಂತೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಎಲ್ಲ ಭಾಷೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು. ಎಷ್ಟೋ ಮಕ್ಕಳು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಒಂದು ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸದೆ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಇತಿಶ್ರೀ ಹಾಡಲು ಕನ್ನಡದ ಕವಿ [[ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕ|ವಿ.ಕೃ ಗೋಕಾಕ್]] ವಿಸ್ಮೃತ ವರದಿಯೊಂದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಈ ವರದಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಕನ್ನಡ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಆ ಚಳವಳಿಯೇ ಗೋಕಾಕ್ ಚಳವಳಿ.

ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು, ಕನ್ನಡ  ಭೋದಕ ವರ್ಗದವರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಕವಿಗಳು, ನಾಟಕಕಾರರು,ಚಿತ್ರರಂಗದ ಗಣ್ಯರು, ವಿಮರ್ಶೆಕಾರರಾದಿಯಾಗಿ ಅನೇಕರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ದಿನಗಳು ನಡೆದ ಬೃಹತ್ ಚಳವಳಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಗ್ರಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಯಿತು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಜುಲೈ 5, 1980 ರಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಭಾಷಾ ನೀತಿ ಮರುಯೋಜನೆಗೆ ಸಮಿತಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಹಾಗು ವಿ.ಕೃ ಗೋಕಾಕರನ್ನೇ ಆ ಸಮಿತಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು.

ಗೋಕಾಕ್ ವರದಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಭಾಷಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊಡುವ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಸಮಿತಿಯೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿ ಆ ಸಮಿತಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿಗಳು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಹಾಗು ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಹಿರಿಯ ಸಾಹಿತಿಯಾದ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕ್ ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನಿತರ ಭಾಷೆಗಳು ಎಂದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾಷೆಗಳಾದ ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಾಗು ಉರ್ದು ಭಾಷೆಗಳ ಸ್ಥಾನ ಮಾನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ಗೋಕಾಕ್  ಸಮಿತಿಯು ವಿಸ್ಮೃತ ವರದಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

==ಜಿ. ನಾರಾಯಣ ಕುಮಾರ್ ರವರಿಂದ ಗೋಕಾಕ್ ಚಳವಳಿಯ ಆರಂಭ ==
ವರದಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳಾಗಲಿ ಹೊರಡಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಗೋಕಾಕ್ ವರದಿ ಜಾರಿಗೆ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿ ನಾಯಕ ಜಿ.ನಾರಾಯಣ ಕುಮಾರ್ ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕಿನಿಂದ ವಿಧಾನಸೌಧದವರೆಗೆ ಪ್ರಟಿಭಟನಾ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದರು. ವಿಧಾನಸೌಧ ಮುತ್ತಿಗೆ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಿ. ನಾರಾಯಣ ಕುಮಾರ್ ರವರ ಉಗ್ರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಲಾಠಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಿಸಿತು, ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು, ಆಗ್ರಹ ಜಾಥಾಗಳು ಕನ್ನಡ ಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದ ನಡೆದವು,ನಂತರ ಸಾಹಿತಿಗಳಾದ ಪ್ರೊ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲರಿಂದ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಆಗ್ರಹಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡದ್ದೇ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆವಿಗೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಜನರೊಡನೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬೆರೆಯದ ಚಿತ್ರರಂಗ ಕನ್ನಡದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಬೀದಿಗಿಳಿದು ಹೋರಾಡಲು ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದು ಕನ್ನಡದ ವರನಟ ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಚಳವಳಿಗೆ ಧುಮುಕಿದಾಗಲೇ.

==ಗೋಕಾಕ್ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್== 
ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿಗಾರರು, ಸಾಹಿತಿಗಳು ಹಾಗು ಕನ್ನಡ ಭೋದಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಳವಳಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಸುದ್ದಿಯೇನು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರಗಳ ಮುಖೇನ ಮಾತು ಕತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಚಳವಳಿಯ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವೇನು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಅರ್ಥವೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಳವಳಿಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವರು ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಆದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ವಿಚಾರ ತಿಳಿಯದ ಕಾರಣ ಚಳವಳಿ ವಿಫಲದ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದಿತ್ತು. ಹೀಗಿರುವ ಚಳುವಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರೂಪು ಕೊಡುವ, ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅಗಾಧವಾಗಿಸಬಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟ ಚರ್ಚೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಆಗ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದದ್ದೇ ಕನ್ನಡದ ಮೇರು ನಟ ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್. ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಚಿತ್ರರಂಗದ ವತಿಯಿಂದ ಹೋರಾಟಕ್ಕಿಳಿದರೆ ಇಡೀ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ಚಳುವಳಿಗೆ ತರುವುದು ಬಹು ಸುಲಭವೆನ್ನುವ ವಿಚಾರ ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿಗಾರರ ನಡುವೆ ಹರಿದಾಡಿತು.

ಆಗ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಅಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಎಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಚಳವಳಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಷಯವೇ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಈ ಚಳವಳಿಗೆ ಕರೆತರಲು ಕನ್ನಡ ಚಳವಳಿ ನಾಯಕ  ಜಿ.ನಾರಾಯಣ ಕುಮಾರ್  ಮದ್ರಾಸ್(ಈಗಿನ ಚೆನ್ನೈ) ಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆವಿಗೂ ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಸಿನೆಮಾ ಸಂಬಂಧಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರೆ ಹೊರತು ಸಿನಿಮೇತರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಅನುಭವವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ  ಕನ್ನಡದ ವಿಚಾರವಾದ್ದರಿಂದ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಆಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಹಳ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಚಳವಳಿಗೆ ಇಳಿದಿದ್ದೇ ತಡ, ಇಡೀ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿತು. ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನಿತರ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಡಾ.ವಿಷ್ಣು ವರ್ಧನ್, ಅಂಬರೀಷ್, ಶಂಕರ್ ನಾಗ್, ಲೋಕೇಶ್, ಅನಂತ್ ನಾಗ್, ಜೈ ಜಗದೀಶ್ ಇನ್ನು ಮುಂತಾದ ಕಲಾವಿದರು, ನಿರ್ದೇಶಕರು, ನಿರ್ಮಾಪಕರು, ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಡಾ.ರಾಜ್ ಚಳವಳಿಗೆ ಇಳಿದ ಸುದ್ದಿ ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಸಂಚರಿಸಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುತೇಕ ಜನರು ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ನಟನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ತಾವೂ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮನೆ ಮನೆಯಿಂದಲೂ ಜನರು ಹೊರಗೆ ಬಂದು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಅರಿತು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದೇ ಆಗ. ಡಾ.ರಾಜ್ ಚಿತ್ರರಂಗದ ತಮ್ಮ ಸಹಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿ ಗೋಕಾಕ್ ವರದಿ ಜಾರಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಡಾ.ರಾಜ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಗೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತಲೆ ನೋವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಪ್ರತೀ ದಿನವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಳವಳಿಯನ್ನು, ಅದರ ಅಗಾಧ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಕೊನೆಗೂ ಚಳವಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು.

==ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ==
ಅತೀ ದೊಡ್ಡ  ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಳುವಳಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿತು.ಆಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಆರ್.ಗುಂಡೂರಾವ್ ಚಳವಳಿಯ ಆಗಾಧತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಗೋಕಾಕ್ ಸಮಿತಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ವರದಿಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಕಾರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಮಾನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು.

==ಆಕರಗಳು==
*[http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/nov302004/top.asp ''ಗೋಕಾಕ್ ಚಳವಳಿ ಕುರಿತ ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಬೆಂಗಳೂರು ಆವೃತ್ತಿಯ ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192337/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/nov302004/top.asp |date=2016-03-04 }}
*[http://www.thenewsism.com/2016/08/09/%E0%B2%A1%E0%B2%BE-%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D-%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81-%E0%B2%97%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B3%8D-%E0%B2%9A%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%B5/ ''ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಗೋಕಾಕ್ ಚಳವಳಿ'']{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[https://www.youtube.com/watch?v=bErWS_c7z1U ''ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿಯ ವರ್ಷದ ಕನ್ನಡಿಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಗೋಕಾಕ್ ಚಳವಳಿಯ ಉಲ್ಲೇಖ'']
*[https://www.youtube.com/watch?v=irWvsMm_SMc ''ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಗೋಕಾಕ್ ಚಳವಳಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ'']
*[http://chilume.com/?p=12605 ಗೋಕಾಕ್ ವರದಿ]
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]]</text>
      <sha1>2ngm5kuog6gk9acyvh2h26lbevmmyv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಸಂರಕ್ಷಣೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86621</id>
    <revision>
      <id>1428711</id>
      <parentid>1373540</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T00:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bheemappa M S</username>
        <id>101811</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವರದಿಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು */</comment>
      <origin>1428711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35020" sha1="ttpxzluecvo89wzdy389fv33xxrioc4" xml:space="preserve">[[File:Gadgil Commission Report.jpg|thumb|320px|right|ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗೆಗೆ 31 ಆಗಸ್ಟ್ 2011ರ ಗಾಡ್ಗಿಲ್ ವರದಿಯ ಮುಖಪುಟ (Gadgil Commission Report)]]
*'''&quot;ನಾವು ಈಗಾಗಲೇ ಭೂಮಿಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ  2 ರಿಂದ 3 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.  &quot;ಭೂಮಿಯ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ  ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು  ಪೂರೈಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ,  ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಮಾನವನ  ದುರಾಸೆಯನ್ನಲ್ಲ &quot;''' - ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (ಗಾಂಧೀಜಿ). 
*ಈಗ ಮಾನವನ ಬದುಕಿಗೆ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಭಾರತದ  ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆ ಅತಿ ಅಗತ್ಯ  ಎಂಬುದ ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಮತ್ತು ಒತ್ತಾಯ.&lt;ref&gt;[http://www.civilserviceindia.com/subject/Essay/kasturirangan-panel-report-on-western-ghats.html Kasturirangan Panel Report on Western Ghats,Arushi Agarwa Discuss;]&lt;/ref&gt;
*ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು  ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ ಒಂದು ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿ, [[ಗುಜರಾತ್]] ನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ  [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ  ಒಟ್ಟು  1,64, 280 ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 59.940 ಚ.ಕಿ.ಮೀ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶ.(36.49%)&lt;ref&gt;[http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/chikkamagaluru/-/articleshow/34491886.cms  ೨-೫-೨೦೧೪;ವಿರೋಧ ಲೆಕ್ಕಸದೆ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ ಒಪ್ಪಿದ ಸರ್ಕಾರ]&lt;/ref&gt;
==ಮಾದವ ಗಾಡ್ಗಿಲ್‍ರ ವರದಿ==
*ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಅದರ ಬಗೆಗೆ  ಪರಿಸರ ತಜ್ಞ  ಮಾದವ ಗಾಡ್ಗಿಲ್‍ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ  ಒಂದು ವರದಿ ಕೊಡಲು ಕೆಂದ್ರ  ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಿಸಿತು.   ಅವರು ದಿ 31 ಆಗಸ್ಟ್ 2011ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
*ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ 94-97% ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೆಂದೂ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಳ್ಳವಾಗ ಅದು ಅಲ್ಲಿಯ ಪರಿಸರವನ್ನು ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೆಡಿಸದಿರುವ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೆಕೆಂದು ಶಿಪಾರಸು ಮಾಡಿತು.  ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ತೋಟಗಳೂ, ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ, ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶವೂ ಸೇರಿತ್ತು.  ಇದರಲ್ಲಿ ಆಪ್ರದೇಶದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪರಿಸರ  ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.  ಆ ಕಮಿಟಿಯ ಆಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಹೊಸ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುಬಾರದು, ಈ ಪ್ರದೇಶ ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಭೂಲಕ್ಷಣ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಕಾಳಜಿ, ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಹ ಇವೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. 
*ಈ  ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಸಮಿತಿ ವರದಿಯು ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.  ಅದು ಎದುರಿಸಿದ ಮುಖ್ಯ ಟೀಕೆಯೆಂದರೆ, ಇದು ವಾಸತ್ವಸ್ಥತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸದೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದೆ.  ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಶಿಫಾರಸು ಕಾರಣ ಆಗುವ  ಆದಾಯದ ನಷ್ಟ ದ ಬಗೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರ ಅಥವಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು.

==ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ==
*ಗುಜರಾತಿನ ತಪತಿನದಿ ಮೂಲದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಮಹಾರಾಷ್ರ, ಗೋವಾ,ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ,  ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕನ್ಯಾಕುಮರಿವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿದೆ.  ಇದರವಿಸ್ತೀರ್ಣ 164280 ಚ,ಕಿಮೀ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾವಿ, ಉತ್ತರಕನ್ನಡ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಉಡುಪಿ, ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಚಾಮರಾಜ ನಗರದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಕಸ್ತೂರಿ ರಂಗನ್ ವರದಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.  ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ 44,448 ಚ,ಕಿ.ಮೀ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 20,668 ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರದೇಶ ವೆದಿ ಪ್ರಕಾರ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶದ (ಇಎಸ್ ಎ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದು. ಇದು 1573 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ  ಇದನ್ನು 850 ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದೆ.

==ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಸಮಿತಿ ವರದಿ==
{{Quote_box| width=23em|align=|right|quote=    
&lt;center&gt;'''ಡಾ.ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಪರಿಚಯ''' &lt;/center&gt; 
*ಡಾ.ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ (ಸ್ಥಳ:ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಕೇರಳ; ಜನನ: 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1940)
* 1994 ರಿಂದ 2003 ರ ವರೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇಸ್ರೋ) ದ ನೇತೃತ್ವ;  ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನಿ.
*ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯ; (ರಾಜ್ಯ ಸಭೆ, 2003-2009).
*ಈಗ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯ.
*ಅಧ್ಯಕ್ಷರು - ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಸಮಿತಿ. 
.}} 
* ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಸಮಿತಿ ವರದಿಯ ಕುಂದು ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.   ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಸಮಿತಿ ತನ್ನ ವರದಿಯನ್ನು , 2013 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 15 ರಂದು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಇತರ 10 ಸದಸ್ಯರ ಸಮಿತಿಯ ಜೊತೆ,  ಕೆ.ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಈ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.civilserviceindia.com/subject/Essay/kasturirangan-panel-report-on-western-ghats.html Kasturirangan Panel Report on Western Ghats;Arushi Agarwal]&lt;/ref&gt;

===ವರದಿಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು===
*ಕಸ್ತೂರಿ ರಂಗನ್‍ಸಮಿತಿ ಗುರುತಿಸಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ 59,949 ಸಾವಿರ ಚ,ಕಿ.ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶ (36.49%) ಇಕೋಸೆನ್ಸಿಟಿವ್ ಏರಿಯಾ(ಇಎಸ್ ಎ) ಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟು ನಿರ್ಭಂಧಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಕ್ವಾರಿ, ಮರಳುಗಾರಿಕೆ ಪರಿಸರ ವಿರೋಧಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್, ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾರೀತಿಯ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮುಂದಿನ 5 ವರ್ಷ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು.  20,000 ಚ,ಮೀ, ದೊಡ್ಡದಾದ ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.   ಇಎಸ್ ಎನಿಂದ 10ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲ ಯಾವುದೇ ಕಾಮಗಾರಿ  ಪರಿಸರ ಇಲಾಖೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸಭೆ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಬೇಕು.  ಈಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಮೆಂಟು,  ಕಲ್ಲು, ರಸಾಯನಿಕ ಬಳಸಲು, ಜನವಸತಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/chikkamagaluru/-/articleshow/34491886.cms&lt;/ref&gt;

==ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆ==
*ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲ ಯವು ಫೆ.27 ರಂದು ಈ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ 1553ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳ 20,668 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರದೇಶ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶ(ಇಎಸ್ಎ-Ecologically Sensitive Area (ESA) zones)ದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವೂ ಇಎಸ್ಎ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮೂರನೇ ಬಾರಿ ಹೊರಡಿಸಿರುವ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಇಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಮ್ಯಾಪ್ಸಹಿತ ವಿಸೃತ ವರದಿ ಮತ್ತು ಈ ಸಂಬಂಧ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಇದೆ...&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.moef.gov.in/sites/default/files/1%20HLWG-Report-Part-1_0.pdf |title=report of the high level working group on western ghats - Ministry of |access-date=2017-04-08 |archive-date=2016-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020024830/http://www.moef.gov.in/sites/default/files/1%20HLWG-Report-Part-1_0.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ಈ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಒಕ್ಕೆಲೆಬ್ಬಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಆಗಲ್ಲ. ರಸ್ತೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಶಾಲೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಆಗಲ್ಲ.
*ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರಾವರಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆಯಬೇಕು.
==ಪರಿಣಾಮಗಳು==
*ಡಾ.ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅತೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರ ವಲಯವೆಂದು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಾರಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯವೆಂದು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವಂತಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. '''ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಣಿಪಕ್ಷಿಗಳು, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.''' ಅಲ್ಲದೆ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರುವ ಆದಿವಾಸಿಗಳನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಒಕ್ಕೆಲೆಬ್ಬಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರಾವರಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆಯಬೇಕು.
*ಡಾ.ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯಿಂದ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖಾನಾಪುರ 62 ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಬೆಳಗಾವಿ ಒಂದು ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಚಾಮರಾಜನಗರದ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆಯ 21, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು 27, ಕೊಪ್ಪ 32, ಮೂಡಗೆರೆ 27, ನರಸಿಂಹರಾಜಪುರ 35, ಶೃಂಗೇರಿ 26, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಡಿಕೇರಿ 23, ಸೋಮವಾರಪೇಟೆಯ 11, ವಿರಾಜಪೇಟೆಯ 21, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಲೂರು 1, ಸಕಲೇಶಪುರ 34, ದ.ಕನ್ನಡದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ 17, ಪುತ್ತೂರು 11, ಸುಳ್ಯ 18, ಉ.ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಂಕೋಲಾ 43, ಭಟ್ಕಳ 28, ಹೊನ್ನಾವರ 44, ಜೋಯ್ಡಾ 110, ಕಾರವಾರ 39, ಕುಮ್ಟಾ 43, ಸಿದ್ದಾಪುರ 107, ಸಿರಸಿ 125, ಯಲ್ಲಾಪುರ 87, ಮೈಸೂರಿನ ಎಚ್.ಡಿ.ಕೋಟೆ 62, ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಹೊಸನಗರ 126, ಸಾಗರ 134, ಶಿಕಾರಿಪುರ 12, ಶಿವಮೊಗ್ಗ 66, ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ 146, ಉಡುಪಿಯ ಕಾರ್ಕಳ 13, ಕುಂದಾಪುರದ 24 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಈ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ref1&quot; /&gt;

==ಸಮಸ್ಯೆ==
*ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮೊದಲ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದು 2014ರ ಮಾ.10ರಂದು. ನಂತರ ಎರಡನೇ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು 2015ರ ಸೆ.4ರಂದು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಮೂರನೇ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನು 2017ರ ಫೆ.27ರಂದು ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಸರ್ಕಾರ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಜನವಿರೋಧ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು 545 ದಿನಗಳ ಗಡುವು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹೊಸ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಅಧಿಸೂಚನೆ ವಿರುದ್ಧ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುವುದು, ಜನತೆಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗದಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿದೆ ಎಂದು ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವ ಬಿ.ರಮಾನಾಥ ರೈ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
[[File:Shola Grasslands and forests in the Kudremukh National Park, Western Ghats, Karnataka.jpg|320px|right|thumb|ಕುದುರೆಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ (Shola Grasslands and forests in the Kudremukh National Park, Western Ghats, Karnataka)]]
==ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಗೆ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಪರ==
*ಪರಿಸರ ತಜ್ಞ ಕಲ್ಕುಳಿ ವಿಠಲ ಹೆಗಡೆಯವರೇ ವಿರೋದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.  'ಮಲೆನಾಡ ರೈತರು ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಕುದುರೆಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಅಲೆಮಾರಿಗಳು, ಗಿರಿಜನರನ್ನು ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸಿತ್ತು. ಇದೀಗ ಸರ್ಕಾರ ಕಸ್ತೂರಿ ರಂಗನ್‌ ವರದಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲು ಅಲ್ಲಿರುವ ಜನರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸಲು ಹೊರಟಿದೆ’ ಎಂದು ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/news/article/2017/03/20/478796.html ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;20 Mar, 2017]&lt;/ref&gt;
*ಇಲ್ಲಿನ ಮಲೆನಾಡು ರೈತ ಹಾಗೂ ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರ ಹೋರಾಟ ವೇದಿಕೆ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್‌ ವರದಿ ಜಾರಿ ವಿರೋಧಿಸಿ '''ಹೊಳೆಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಸಾಗರದವರೆಗೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ ಪಾದಯಾತ್ರೆಗೆ''' ೫-೪ ೨೦೧೭ ಬುಧವಾರ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟವನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಮಲೆನಾಡಿನ ಜನರ ಸಹಮತವಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಉದ್ದೇಶ ಈಡೇರಿಕೆಗಾಗಿ ಮಲೆನಾಡಿನ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಈಗಾಗಲೇ ಶರಾವತಿ ಜಲ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಜನ ಸಾಕಷ್ಟು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪರಿಸರದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವುದು ನಿಲ್ಲಬೇಕು',ಧರ್ಮದರ್ಶಿ ರಾಮಪ್ಪ ಹೇಳಿದರು
*ಮಲೆನಾಡು ರೈತ ಹಾಗೂ ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರ ಹೋರಾಟ ವೇದಿಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಹಕ್ರೆ ಮಾತನಾಡಿ, ‘ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್‌ ವರದಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಲೆನಾಡಿನ ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಅತಂತ್ರಗೊಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷಭೇದ ಮರೆತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬೇಕಿದೆ’ ಎಂದರು.&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/06/482254.html ಹೊಳೆಬಾಗಿಲು–ಸಾಗರ ಪಾದಯಾತ್ರೆ;‘ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್‌ ವರದಿ ಮಲೆನಾಡಿಗೆ ಮಾರಕ’;6 Apr, 2017]&lt;/ref&gt;
*ವರದಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ವರದಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡದೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ತಕರಾರು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;[http://www.justkannada.in/kasturirangan-panel-report-western-ghatsgovt-karnataka/  ಡಾ.ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸದಿರಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧಾರ: ಶೀಘ್ರವೇ ತಕರಾರು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
===ವರದಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನ ಬೇಕು===
*ಪತ್ರಿಕಾ ಭವನದಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರವಾರ ‘ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್’ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ‘ಡಾ.ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ ಏನು? -ಎತ್ತ?’ ವಿಷಯ ಕುರಿತ ಸಂವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ‘ಮಲೆನಾಡಿನ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ ಏಕೆ ಬೇಕು?’  ಪರಿಸರವಾದಿ ಅಖಿಲೇಶ್ ಚಿಪ್ಪಳಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.
*‘ನೆಲ-ಜಲ ಉಳಿಸುವುದು ಪ್ರತಿ ಯೊಬ್ಬರ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂದು ದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕು’ ಎಂದರು.
*‘ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ದೂರಾಲೋಚನೆ ಕೊರತೆಯ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಜನರ ಬದುಕಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗುವಂತಹ  ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲ. ಜೀವಚರಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿ ಯಿಂದಲೂ ಕೆಲವು ನಿಯಂತ್ರಣ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರೋಧ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್‌ ವರದಿ ಕೈಬಿಟ್ಟರೂ ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ವರದಿ ಜಾರಿಗಾದರೂ ಒತ್ತಾಯಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.

====‘ಕಸ್ತೂರಿ ರಂಗನ್ ವರದಿ ಏಕೆ ಬೇಡ?’====
*ಈ ವರದಿ ರೂಪಿಸಿರುವುದರಲ್ಲೇ ದೋಷವಿದೆ. ಇದು ಜನ ಸಮುದಾಯದ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲ. ವರದಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಾಗ ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಬೇಸರ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ‘ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್‌ ವರದಿ ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ವರದಿ. ಈ ವರದಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡರೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅಸಾಧ್ಯ. ಹಾಗಾಗಿ, ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್‌ ಹಾಗೂ ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ವರದಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರೋಧಿಸಬೇಕು ಎಂದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿವಿಧ ಕಾನೂನುಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಉಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಕೂಗೆಬ್ಬಿಸಿ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ದವರೇ ಮಲೆನಾಡಿಗರು. ಇಂದಿಗೂ ಅರಣ್ಯ ಉಳಿದಿರುವುದು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗ ಳಿಂದಲೇ ಹೊರತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲ’ ಎಂದರು ಪತ್ರಕರ್ತ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಹುಲ್ಕೋಡು,&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/08/482714.html  ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಮಗ್ರ ಚರ್ಚೆ ಅಗತ್ಯ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;8 Apr, 2017]&lt;/ref&gt;

==ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಸಾರಾಂಶ==
* ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಕಲ್ಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ. ಇರುವ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮುಚ್ಚಲು 5 ವರ್ಷ ಕಾಲಾವಕಾಶ.
* ಕೆಂಪು ವಲಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ. ಕಿತ್ತಳೆ ವಲಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ, ಹಣ್ಣು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ.
* 20 ಸಾವಿರ ಚದರ ಮೀಟರ್ಗಿಂತ ಅಧಿಕ ವಿಸ್ತಾರದ ಬಡಾವಣೆ, ಟೌನ್ಶಿಪ್ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ನಿಷೇಧ.
* ಉಷ್ಣ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ.
* ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶೇ.30 ಜೀವಿ ಪರಿಸರಾತ್ಮಕ ಹರಿವಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
* ನದಿಯ ಹರಿವು, ಅರಣ್ಯ, ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮ, ನಷ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಬಳಿಕವೇ ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆಗೆ ಅವಕಾಶ.

==ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಮಸ್ಯೆ==
*ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ 600ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯ ಎಂದು ಘೊಷಿಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಮಂತ್ರಾಲಯ ಕರಡು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಈ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಜಾರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ರಸ್ತೆ, ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ವಣಕ್ಕೂ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಲಿದೆ. ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೂ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗುವ ಆತಂಕ ಕಾಡಿದೆ. ಕಾರವಾರ ತಾಲೂಕಿನ 43, ಭಟ್ಕಳದ 26, ಅಂಕೋಲಾದ 43, ಹೊನ್ನಾವರದ 44, ಜೊಯಿಡಾದ 96, ಶಿರಸಿಯ 123, ಸಿದ್ದಾಪುರದ 103, ಯಲ್ಲಾಪುರದ 88. ಕುಮಟಾದ 36 ಗ್ರಾಮಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈಗ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ 1553 ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತಂಕವುಂಠಾಗಿದೆ
*ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿ, ಮರಗಳಂತೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕು. ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ ಜಾರಿಯಾದರೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವ ಮಲೆನಾಡಿಗರ ಬದುಕನ್ನೇ ಕಸಿದುಕೊಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ, ಎಂದು ಕರ್ನಅಟಕದ ಕಂದಅಯ ಮಂತ್ರಿಗಳೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.  
==ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಹಳ್ಳಿಗಳ ವಿವರ==
*[[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಹಳ್ಳಿಗಳು:ರಾಜ್ಯದ 1553 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಳ್ಳಿಗಳು 
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|-
!	ಕ್ರ.ಸಂ.	||	ಜಿಲ್ಲೆ	||	ಹಳ್ಳಿಗಳು 	
|-bgcolor=&quot;#ffcccc&quot;     	
|	1	||	[[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]]	||	607	
|-	
|	2	||	[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]	||	470	
|-bgcolor=&quot;#ffcccc&quot; 	
|	3	||	ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, 	||	143	
|-	
|	4	||	ಬೆಳಗಾವಿ	||	72	
|-bgcolor=&quot;#ffcccc&quot; 	
|	5	||	ಮೈಸೂರು	||	56	
|-	
|	6	||	[[ಕೊಡಗು]]	||	55	
|-bgcolor=&quot;#ffcccc&quot; 	
|	7	||	[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]	||	48	
|-	
|	8	||	[[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]]	||	40	
|-bgcolor=&quot;#ffcccc&quot; 	
|	9	||	[[ಹಾಸನ]]	||	38	
|-	
|	10	||	[[ಚಾಮರಾಜನಗರ]]	||	24	
|-
|}
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://vijayavani.net/%E0%B2%AA%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%98%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%89%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81/ |title=Friday, 7th April 2017;ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಉರುಳು;Saturday, 04.03.2017,;ವಿಜಯವಾಣಿ ಸುದ್ದಿಜಾಲ |access-date=2017-04-07 |archive-date=2017-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803105111/http://vijayavani.net/%E0%B2%AA%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%98%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%89%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ನೋಡಿ==
*[[ಎತ್ತಿನಹೊಳೆಯ ತಿರುವು ಯೋಜನೆ]]
*[[:en:Gadgil Committee|Gadgil Committee]]
* ಪರ-ವಿರೋಧ:;[http://int.search.myway.com/search/GGmain.jhtml?searchfor=%E0%B2%95%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%A8%E0%B3%8D+%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BF++%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B2%AC%E0%B3%87%E0%B2%95%E0%B3%81+&amp;n=783975b6&amp;p2=%5ECAM%5Exdm105%5ES20164%5Ein&amp;ptb=B949E748-B70A-48B0-B36B-2A2278708FB6&amp;qs=&amp;si=32327956684&amp;ss=sub&amp;st=tab&amp;trs=wtt&amp;tpr=sbt&amp;ts=1491667797070]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/20/485621.html ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನವಿ;ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್‌ ವರದಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;20 Apr, 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420180457/http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/20/485621.html |date=2017-04-20 }}
==ಹೆಚ್ಚನ ವಿವರ==
*[https://www.prajavani.net/op-ed/market-analysis/kodagu-kerala-floods-how-save-573050.html ಸುದೀರ್ಘ ಬರಹ: ಮಾಧವ ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಿ ರಂಗನ್ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ?;ಮೋಹನ್ ತಲಕಾಲುಕೊಪ್ಪ: 16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018,]
*[https://www.slideshare.net/MohanGS2/prof-madhav-gadgils-report-kannada ಮಾಧವ್ ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯ ಮುಖ್ಯಭಾಗಗಳ ಕನ್ನಡಾನುವಾದ]
*https://www.slideshare.net/MohanGS2/kasturi-rangans-report-kannada ಕಸ್ತೂರಿ ರಂಗನ್ ವರದಿಯ ಮುಖ್ಯಭಾಗಗಳ ಕನ್ನಡಾನುವಾದ] 
*[https://www.slideshare.net/MohanGS2/western-ghats-task-force-report ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಪಡೆ ವರದಿ]
===ಪೂರಕ ಮಾಹಿತಿ===
* ಮಾಧವ್ ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್): [http://www.moef.nic.in/downloads/public-information/wg-23052012.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113105228/http://www.moef.nic.in/downloads/public-information/wg-23052012.pdf |date=2016-01-13 }}
* ಕಸ್ತೂರಿ ರಂಗನ್ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಭಾಗ 1: [http://www.moef.gov.in/sites/default/files/1%20HLWG-Report-Part-1_0.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020024830/http://www.moef.gov.in/sites/default/files/1%20HLWG-Report-Part-1_0.pdf |date=2016-10-20 }}
* ಕಸ್ತೂರಿ ರಂಗನ್ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಭಾಗ 2: [http://envfor.nic.in/sites/default/files/HLWG-Report-Part-2.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130814161804/http://envfor.nic.in/sites/default/files/HLWG-Report-Part-2.pdf |date=2013-08-14 }}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist| 2}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]]</text>
      <sha1>ttpxzluecvo89wzdy389fv33xxrioc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸೋಮಾರಿತನ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97867</id>
    <revision>
      <id>1428731</id>
      <parentid>1368100</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6040" sha1="qqlgxid3i2fl3jjixfo29qp18drtfxf" xml:space="preserve">'''ಸೋಮಾರಿತನ''' ಎಂದರೆ ತಮಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಸಪಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದರೂ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಥವಾ ಪರಿಶ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಸಕ್ತಿ. ಇದನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ತುಚ್ಛಾರ್ಥಕ ಪದವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸೋಮಾರಿಯಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಂಗ್ಲದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಚ್ ಪೊಟೇಟೊ, ಸ್ಲ್ಯಾಕರ್, ಮತ್ತು ಬ್ಲಜರ್ ಸೇರಿವೆ.

ತಾವು ನಪಾಸಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸೋಮಾರಿತನ ಕಾರಣ ಎಂದು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೇಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ಶಿಕ್ಷಕರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿ &quot;ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕೊರತೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೋಮಾರಿತನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ೧೯೩೧ರ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{citation|title=High-School Students' Opinions on Reasons for Failure in High-School Subjects|date=Jan 1931|number=1|author=Harry Howard Gilbert|volume=23|pages=46–49|publisher=The Journal of Educational Research|jstor=27525294}}&lt;/ref&gt;

ಸೋಮಾರಿತನ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಅಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಒಂದು ರೂಢಿ. ಅದು ಆತ್ಮಾಭಿಮಾನದ ಕೊರತೆ, ಇತರರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಕೊರತೆ, ಕಡಿಮೆ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಶಿಸ್ತಿನ ಕೊರತೆ, ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಬಹುದು. ಸೋಮಾರಿತನವು ವಿಳಂಬ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅಥವಾ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬಹುದು. ಸೋಮಾರಿತನವು ಪ್ರೇರಣೆಯ ಕುಗ್ಗಿದ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಎಂದು [[ಪ್ರೇರಣೆ]]ಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅತಿ ಪ್ರಚೋದನೆ ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ಆವೇಗಗಳು ಅಥವಾ ಚಿತ್ತ ಚಾಂಚಲ್ಯಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಇವು ಪ್ರತಿಫಲ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಯಾದ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕವಾದ ಡೋಪಮೈನ್‍ನ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಡೋಪಮೈನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಂತೆ, ಫಲದಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಬೆಲೆ ಕೊಡುವ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಒಬ್ಬರ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಂದಿದ ಸಂವೇದನಶೀಲತೆಯಿಂದ ನರವ್ಯೂಹದ ಮಾದರಿಗಳು ಜಡಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಹೊಣೆಯಾದ ಮಿದುಳಿನ ಮುಂಭಾಗದ ಇನ್ಸುಲಾ ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.

ಬಹು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಗಮನ/ಕೇಂದ್ರಿಕರಣ ವೈಫಲ್ಯ ಅಥವಾ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ನಿರಾಶಾವದದಂತಹ ವರ್ತನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಎಡಿಎಚ್‍ಡಿ ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮಾರಿತನವು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ನಿಭಾವಣಾ ವಿಧಾನವಾಗಿ (ತಿರಸ್ಕಾರ) ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬಹುದು, ಹೇಗೆ ಅಂದರೆ ಕೆಲವು ಅನುಭವಗಳು ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಕೆಟ್ಟ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಕೆಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಬಯಕೆಯಾಗಿ. ಸೋಮಾರಿತನವು ಸಮಾಜ ಸಂಬಂಧಿ ಸಿದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಮೂಲಕಲ್ಪನೆಗಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆ ಎಂದು ಲೆಸೇನಿಯನ್ ಚಿಂತನೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೇಸರವನ್ನು ಸೋಮಾರಿತನದೊಂದಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist|30em|refs=&lt;ref name=belphegor&gt;{{cite book | last = Defoe | first = Daniel | title = The Political History of the Devil | url = https://archive.org/details/politicalhistory0000defo_e7z7 | publisher = AMS Press | location = New York| year = 2003 | isbn = 0-404-63544-X |page=[https://archive.org/details/politicalhistory0000defo_e7z7/page/338 338]}}&lt;/ref&gt;}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮಾನವ ವರ್ತನೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]]</text>
      <sha1>qqlgxid3i2fl3jjixfo29qp18drtfxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತೇರದಾಳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100892</id>
    <revision>
      <id>1428764</id>
      <parentid>1349982</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T07:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50473-41</username>
        <id>101827</id>
      </contributor>
      <comment>/* ದೇವಾಲಯಗಳು */</comment>
      <origin>1428764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12853" sha1="ozdyduqcc8ehuv1um1ktbhrpei22uxe" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type = village
|native_name=ತೇರದಾಳ 
|taluk_names=[[ಜಮಖಂಡಿ]]
|nearest_city=[[ಬಾಗಲಕೋಟ]]
|parliament_const=[[ಬಾಗಲಕೋಟ]]
|assembly_const=ತೇರದಾಳ
|latd = 16.1833 
|longd = 75.7000
|state_name=ಕರ್ನಾಟಕ
|district=[[ಬಾಗಲಕೋಟ]]
|leader_title=
|leader_name= 
|altitude=
|population_as_of=| 
population_total=| 
population_density=
|area_magnitude=9 
|area_total=
|area_telephone=
|postal_code=
|vehicle_code_range=
}}

'''ತೇರದಾಳ''' ಗ್ರಾಮವು  [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಬಾಗಲಕೋಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಜಮಖಂಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.

==ಚರಿತ್ರೆ==

ಗ್ರಾಮವು  ಬ್ರಿಟಿಶರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂದಾಯದ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.ಇದು [[ಸಾಂಗ್ಲಿ]]  ಸರಕಾರದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು.

== ಜೈನ ಬಸದಿಗಳು ==
* ಶ್ರೀ 1008 ಭಗವಾನ್ ನೇಮಿನಾಥ ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಬಸದಿ (1008 ನೇಮಿನಾಥ ಗೊಂಕ ಜಿನಾಲಯ),ತೇರದಾಳ
* ಶ್ರೀ 1008 ಭಗವಾನ್ ಅಜಿತನಾಥ ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಬಸದಿ,ತೇರದಾಳ
* ಶ್ರೀ 1008 ಭಗವಾನ್ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಬಸದಿ, ಗುರುಕುಲ ಕ್ಯಾಂಪಸ್, ತೇರದಾಳ
* ಶ್ರೀ 1008 ಭಗವಾನ್ ಮಹಾವೀರ ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಬಸದಿ
* ಶ್ರೀ 1008 ಭಗವಾನ್ ವಾಸುಪೂಜ್ಯ ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಬಸದಿ, ಕುಡಚಿ ರಸ್ತೆ, ತೇರದಾಳ
* ಶ್ರೀ 1008 ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಬಸದಿ,ದೇಸಾಯಿ ಕೆರೆ, ತೇರದಾಳ

==ದೇವಾಲಯಗಳು==
# ಶ್ರೀ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ದೇವರ ದೇವಾಲಯ
# ಶ್ರೀ ಅಮೋಘಸಿದ್ದೆಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
# ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ದೇವಾಲಯ
# ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ  ದೇವಾಲಯ
# ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ
# ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ
# ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
# ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
# ಶ್ರೀ ಕಾಳಿಕಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ
# ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ
# ಶ್ರೀ ಗಾಯತ್ರಿ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ

==ಮಸೀದಿಗಳು==

ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ.

==ಭೌಗೋಳಿಕ==

ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16°32'09.0&quot;N ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75°29'47.9&quot;E ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

==ಹವಾಮಾನ==

* &lt;big&gt;ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ&lt;/big&gt;ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು  ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು  ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 42 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
* &lt;big&gt;ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ&lt;/big&gt; - 35&amp;nbsp;°C - 42&amp;nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್
* &lt;big&gt;ಚಳಿಗಾಲ&lt;/big&gt; ಮತ್ತು
* &lt;big&gt;ಮಳೆಗಾಲ&lt;/big&gt; -  18&amp;nbsp;°C - 28&amp;nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್.
* ಮಳೆ - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300- 600ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
* ಗಾಳಿ -ಗಾಳಿ ವೇಗ  18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ  17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ.

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ==

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ಸುಮಾರು 33,803 ಇದೆ.

==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ==

ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ [[ಕನ್ನಡ]]. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]],[[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣಿ  ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ.

==ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ==

[[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]]
ಅಪ್ಪಟ &lt;big&gt;ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ&lt;/big&gt; ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು  ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ  ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು [[ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ]] ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಧರ್ಮ==

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಜೈನ]], [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]]  ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ.

==ಭಾಷೆ==

ಗ್ರಾಮದ  ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ [[ಕನ್ನಡ]]. ಇದರೊಂದಿಗೆ
[[ಮರಾಠಿ]] ಹಾಗೂ [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು  ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
ತೇರದಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ
** ಶ್ರೀ ಜಿನಸೇನಾಚಾರ್ಯ ವಿದ್ಯಾಮಂಡಳ,'''ಗುರುಕುಲ'''
** ದಾನಿಗೊಂಡ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು,'''DGI 
** ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು
** ನೀಲಕಂಠೇಶ್ವರ ಶಾಲೆ
** ಎಸ್.ಪಿ. ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು
* ಇದು ಈಗ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜುಗಳೊಂದಿಗೆ.
** ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಯುರ್ವೇದಿಕ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು, ಗುರುಕುಲ,'''GAMC'''
** ದಾನಿಗೊಂಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು,'''DGI'''

==ನೀರಾವರಿ==

ಗ್ರಾಮದ  ಪ್ರತಿಶತ  50  ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು  ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ  ಹಾಗೂ  ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು  ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

==ಕಾಲುವೆ==

[[ಕೃಷ್ಣಾ]]  ನದಿಯ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯಿಂದ ಮುಳವಾಡ ಏತ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು  ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

==ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆ==

ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೇ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 95% ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲ ಕೇವಲ ೧೫% ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ 85% ಭೂಮಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ.

==ಆರ್ಥಿಕತೆ==

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ  ಮಧ್ಯಮ  ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

==ಉದ್ಯೋಗ==

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ 70% ಜನಸಂಖ್ಯೆ  [[ಕೃಷಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ  ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ.

==ಬೆಳೆ==

&lt;big&gt;ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು&lt;/big&gt;

ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು  ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ

&lt;big&gt;ವಾಣಿಜ್ಯ  ಬೆಳೆಗಳು&lt;/big&gt;

ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ,  ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ.

&lt;big&gt;ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು&lt;/big&gt;

ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು  ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ.

==ಸಸ್ಯ==

ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಹೈಬ್ರೀಡ್ ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು  ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ.

==ಪ್ರಾಣಿ==

ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ, ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ.

==ಹಬ್ಬಗಳು==

ಪ್ರತಿವರ್ಷ  [[ಕಾರಹುಣ್ಣುಮೆ]], [[ಯುಗಾದಿ]], [[ದಸರಾ]], [[ದೀಪಾವಳಿ]], [[ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ]], [[ಉರಸು]] ಹಾಗೂ  [[ಮೊಹರಮ್]]  ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಸಾಕ್ಷರತೆ==

ಗ್ರಾಮದ  ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ  ಸುಮಾರು 67%. ಅದರಲ್ಲಿ 75% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ 55% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ.

==ರಾಜಕೀಯ==

ಗ್ರಾಮವು [[ಬಾಗಲಕೋಟ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಮತ್ತು ತೇರದಾಳ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

==ದೂರವಾಣಿ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ==

* ದೂರವಾಣಿ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ

==ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ==

* ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ

==ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ==

* ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ

==ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆ==

* ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆ

==ಪೋಲಿಸ್ ಠಾಣೆ==

* ಪೋಲಿಸ್ ಠಾಣೆ

==ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ==

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘವಿದೆ.

[[ಬಾಗಲಕೋಟ]]

[[ಕರ್ನಾಟಕ]]

{{Authority control}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ]]</text>
      <sha1>ozdyduqcc8ehuv1um1ktbhrpei22uxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107676</id>
    <revision>
      <id>1428708</id>
      <parentid>1375527</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>768</id>
      </contributor>
      <comment>Mughal-Arakanese_battle_on_the_Karnaphuli_river_in_1666.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Pi.1415926535ರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ.</comment>
      <origin>1428708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248692" sha1="bsegrnk6gysrrf88yx8qkemy4rdtisu" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;- align=&quot;right&quot;
|-
|[[File:Bangladesh on the globe (Bangladesh centered).svg|thumb|ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಕೇಂದ್ರಿತ)]]
|-
|[[File:Flag of Bangladesh.svg|thumb|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಧ್ವಜ]]
|-
|[[File:Bangladesh regions map.png|thumb|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ -ಆಡಳಿತವಿಭಾಗಗಳು -ನಕ್ಷೆ -1990]]
|}

==ಪೀಠಿಕೆ==
*ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಇತಿಹಾಸವು ಬಂಗಾಳದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರದೇಶದ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು, ಆಂತರಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ನಡುವಿನ ಹಣಾಹಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಶಾಹ ಜಲಾಲ್ನಂತಹ ಸುನ್ನಿ ಮಿಷನರಿಗಳು ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಾಯಿತು. ನಂತರ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಮಸೀದಿ (ಮಸೀದಿಗಳು) ಮತ್ತು ಮದ್ರಸಾಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಂಗಾಳ ಸುಲ್ತಾನರು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು,  ಅದರ (ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ) ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಾಂತವಾಗಿತ್ತು. ಬಂಗಾಳ ‘ಸುಬಾ’ವು (ಜಿಲ್ಲೆ) ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯದ (ಜಿಡಿಪಿ) ಯ 50% ರಷ್ಟನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಜಿಡಿಪಿ 12% ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ರಾಜಧಾನಿ ಢಾಕಾ ಆಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಮೀರಿತ್ತು.
*1700 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕುಸಿತದ ನಂತರ, ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವು ಅರೆ-ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು, 1757 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯು ಪ್ಲಾಸ್ಸಿ ಕದನದಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಇದು ನೇರವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾಮಗಳಿಗೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಬಂಗಾಳಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ನಗರವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.
*ಆಧುನಿಕ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 1947 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಭಾರತ ವಿಭಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರಾಡ್ಕ್ಲಿಫ್ ಲೈನ್ ಗುರುತಿಸಿ ದ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು. &lt;ref&gt;Sengupta, Shombit (8 February 2010). &quot;Bengals plunder gifted the British Industrial Revolution&quot;. The Financial Express. Noida, India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jacobs, Frank (6 January 2013). &quot;Peacocks at Sunset&quot;. Opinionator: Borderlines. The New York Times. Retrieved 15 July 2012.&lt;/ref&gt;
*ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ 1,600 ಕಿಮೀ (994 ಮೈಲಿ) ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು. ರಾಜಕೀಯ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆ, ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ತಾರತಮ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಜನಪ್ರಿಯ ಆಂದೋಲನ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಅಸಹಕಾರದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ 1971 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ಕ್ಷಾಮ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಪತ್ತುಗಳು, ವ್ಯಾಪಕ ಬಡತನ, ಜೊತೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ದಂಗೆಗಳು ನೆಡೆದವು. 1991 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯು ಸಾಪೇಕ್ಷ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಇಂದು ಜಾಗತಿಕ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ತಯಾರಕ ಘಟಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Delhi: Pearson Education. &lt;/ref&gt;

==ಬಂಗಾಳ - ಪದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ==
*ಬಂಗ್ಲಾ ಅಥವಾ ಬಂಗಾಳ ಪದದ ನಿಖರ ಮೂಲವು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಕಾರ, ಪುರಾಣ, ಹರಿವಂಶ ವಂಗ ರಾಜ ವಾಲಿಯವರ ದತ್ತು ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದು, ವಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.  &quot;ವಂಗಲ&quot; (ಬಾಂಗಲ್) ಕುರಿತಾದ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ನೇಸರಿ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು (805 ಂಆ ) ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತಗಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ದೊರೆ ಗೋವಿಂದ (ಮೂರು) ನು, 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು, ಇದನ್ನು ಧರ್ಮಪಾಲ ವಂಗಲ ರಾಜನಾಗಿದ್ದಾನೆ. 11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲನೇ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನ ಕಾಲದ  ದಾಖಲೆಗಳು ಗೋವಿಂದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಆಡಳಿತಗಾರ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.  ಶಮ್ಸ್-ಉದ್-ದಿನ್ ಇಲ್ಯಾಸ್ ಷಾ ಅವರು &quot;ಷಾ-ಇ-ಬಂಗಲಾಹ್&quot; ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದರು.
*ವಂಗಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು (ಬಂಗಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಪಶ್ಚಿಮ ಉಪ ಬಂಗಾಳ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈ ರಾಜ್ಯ ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಂಗ ಮತ್ತು ಪುಂಡ್ರಾ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಆಳಿದರು.&lt;ref&gt;Sengupta, Nitish K. (2011). Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib. Penguin Books India&lt;/ref&gt;
==ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ== 
[[File:Map of Bengal.svg|thumb|ಬಂಗಾಳದ ಭೂಪಟ]]
[[File:Map of Bengal.gif|thumb|ಬಂಗಾಳದ ಭೂಪಟ- ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಮ ಬಂಗಾಳ ತೊರಿಸುವ ಜಿಫ್(gif)ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಹಿಂದಿನ ಬಂಗಾಳ; ದಟ್ಟ ಹಸಿರು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ- ತಿಳಿಹಸಿರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]
*(ಕ್ರಿ.ಪೂ. 700-200 ಕ್ರಿ.ಪೂ.) 
===ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸದ ಬಂಗಾಳ=== 
*ನರಸಿಂಗಡಿಯಲ್ಲಿನ ವಾರಿ-ಬತೇಶ್ವರದ ಅವಶೇಷಗಳು ತಾಮ್ರಯುಗದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದ್ದಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಸ್ತಿನಗರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ಪುರಾತನ ಶಾಸನ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇಲಾಖೆಯ  ಉತ್ಖನನವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 700-200 ಕ್ರಿ.ಪೂ.) ನಾರ್ದರ್ನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪಾಲಿಶ್ಡ್ ವೇರ್ (ಎನ್ಬಿಪಿಡಬ್ಲ್ಯೂಡಬ್ಲ್ಯೂ ಅಥವಾ ಎನ್ಬಿಪಿ) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 700 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ 500-300, ವರೆಗಿನ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ 16 ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಥವಾ ಮಹಾಜನಪದಾಗಳ ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಂತರದ ಏಳಿಗೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ. ಪುರಾತನ ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರು ಕಾಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಕ್ರಿ.ಪೂ.6 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಅಂಗದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದ ಇಂತಹ ಮಹಾಜನಪದಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕಂಡುಬರುವುದು. 
*ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಾದ ಕುರುಕ್ಸ್, ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ ಸ್ಯಾಂಟಲ್ಸ್ನಂತಹ ಆಸ್ಟ್ರೋಯೇಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಆಡುವವರಾಗಿದ್ದವು. ತರುವಾಯ, ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಭಾಷೆಯ ಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಇಂಡಿಯನ್ ಬಂಗಾಳಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ನೆಲಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುಸುತ್ತದೆ. 
*ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಮಗದದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ.7 ನೇ ಶತಮಾನದ ದಿಂದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಭಾಗವಾಯಿತು, ನಂದ ರಾಜವಂಶವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಲ್ಪಾವದಿಯ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, 345 ರಲ್ಲಿ 24 ವರ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯಿತು. -321 ಃಇ. ನಂತರ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಉದಯದ ನಂತರ ಅನೇಕ ಮಿಷನರಿಗಳು ಧರ್ಮವನ್ನು ಹರಡಲು  ಈ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಹಸ್ತಿನಗರದಂತಹ ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;ಅದೇ- Sengupta, Nitish K. (2011). &lt;/ref&gt;
=== ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಸಾಹತು===
*ವಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಪ್ರಬಲ ಸಮುದ್ರಯಾನ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಜಾವಾ, ಸುಮಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ಸಿಯಾಮ್ (ಆಧುನಿಕ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್) ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಗರೋತ್ತರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮಹಾವಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ವಂಗ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಸಿಂಘ ಅವರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 544 ರಲ್ಲಿ ಲಂಕಾವನ್ನು (ಆಧುನಿಕ ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದೇಶಕ್ಕೆ &quot;ಸಿಂಹಳ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು.  ಬಂಗಾಳಿ ಜನರು ಕಡಲ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸಯಾಮ್ (ಆಧುನಿಕ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ) ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು, ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ನೆಲೆಸನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://mahavamsa.org/mahavamsa/original-version/06-coming-vijaya/&quot;Mahavamasa - the Sinhalese epic&quot;]&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Delhi: Pearson Education. pp. 260–4&lt;/ref&gt;

===ಗಂಗರಿದಾಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ===
[[Image:Asia 323bc.jpg|thumb|420px|ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 323 ಬಿಬಿಸಿ, [[ನಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು ಗಂಗಾರಿದಾಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]
*ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕ್ರಿ. ಪೂ.323 ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾ, ನಂದಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಗಂಗಾರದಾಯಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ದಕ್ಷಿಣ ಬಂಗಾಳವು ತನ್ನ ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಹಿವಾಟಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 326 ರಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಆಕ್ರಮಣದೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್, ಭಾರತದಿಂದ ಬಂಗಾಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಬಲ ಗಂಗರದಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಧೀರ ಪ್ರಬಲ ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾದಿತೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್, ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೊಯೆನಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಭೆಯ ನಂತರ, ಹಿಂದಿರುಗುವುದು ಉತ್ತಮವೆಂದು ಮನಗಂಡರು. ಡಿಯೊಡೋರಸ್ ಸಿಕುಲಸ್ ಗಂಗರಿದೈಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇವರ ರಾಜ 20,000 ಕುದುರೆಗಳು, 200,000 ಪದಾತಿದಳ, 2,000 ರಥಗಳು ಮತ್ತು 4,000 ಆನೆಗಳು ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಿದ್ದನು. ಗಂಗಾರಿದಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಂದಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ (ಪ್ಸಾಸಿ) ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳು ಗಂಗಾನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ನ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬೃಹತ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಲು ಸಿದ್ದತೆ ನೆಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗ್ರೀಕ್ ಖಾತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಗಂಗಾರಿಡಾಯ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1 ನೇ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೆ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century. Delhi: Pearson Education. &lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯ ಯುಗಗಳು== 
*ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಗುಪ್ತರ -ಪೂರ್ವ ಅವಧಿಯು ಇತಿಹಾಸ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತನ ವಿಜಯದಿಂದ ಅವನ ವಶಕ್ಕೆ ಹೊಗುವ  ಮೊದಲು, ಬಂಗಾಳವು ಪುಷ್ಕರಣ ಮತ್ತು ಸಮಾತಟ ಎಂದು ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡವಾಗಿತ್ತು:. 2ನೇ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ವಂಗ ರಾಜರ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಂಗಾಳವು ಗುಪ್ತರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು.
===ಗೌಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ===
*6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಆಳ್ವಿಕೆಯುಳ್ಳ ಗುಪ್ತರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಹರಿದು ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳವು ವಂಗ, ಸಮತಟ ಮತ್ತು ಹರಿಕೇಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ಗೌಡ ರಾಜರು ಕರ್ಣಸುವರ್ಣದಲ್ಲಿ (ಆಧುನಿಕ ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್ ಸಮೀಪ) ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲರಾದರು. ಕೊನೆಯ ಗುಪ್ತರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ಶಶಾಂಕ ಸ್ವತಂತ್ರಮಾದನು. ಬಂಗಾಳದ ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು (ಗೌರ್, ವಂಗ, ಸಮಾತತ) ಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಿದರು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹರ್ಷವರ್ಧನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹರ್ಷನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ರಾಜವರ್ಧನನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರು. ಹರ್ಷನ ನಿರಂತರ ಒತ್ತಡವು ಶಶಂಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಗೌಡ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಬಂಗಾಳ ಶಕ್ತಿಯ ಈ ಸ್ಫೋಟವು ‘ಮಾನವ’ (ಅವನ ಮಗ) ನ ಉಚ್ಛಾಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ಪುನಃ ಬಂಗಾಳವು ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು  ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಅವಧಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. &lt;ref&gt;ಹಿಂದಿನದೇ&lt;/ref&gt;
===ಪಾಲರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ===
[[File:Asia 800ad.jpg|thumb|260px|right| ಏಷ್ಯಾ ಕ್ರಿ ಶ.800]]
[[File:Pala.JPG|right|260px|thumb|ಪಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ -ಕ್ರಿ ಶ.800 ]]
[[File:Atisha.jpg|thumb|160px|Atisha was one of the most influential Buddhist priest during the Pala dynasty in Bengal. He was believed to be born in Bikrampur]]
*ಪಾಲ ರಾಜವಂಶವು ಬಂಗಾಳದ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಬೌದ್ಧ ರಾಜವಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಪಾಲ (ಬೆಂಗಾಲಿ: পাল ಠಿಚಿಟ) ಎಂಬ ಹೆಸರು ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಪಾಲ ರಾಜರುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾಲರು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಮಹಾಯಾನ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ಅನುಯಾಯಿಗಳು. ರಾಜವಂಶದ ಮೊದಲ ದೊರೆ ಗೋಪಾಲ. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರು ಗೌರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ 750 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರು 750 ರಿಂದ 770 ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದರು ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗೂ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು. ಬೌದ್ಧ ರಾಜವಂಶವು ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ (750-1120) ಕಾಲ ಉಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಅವರು ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಳಂದ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಾಶಿಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಸೋಮಪುರ ಮಹಾಭಾರತವು ಧರ್ಮಪಾಲನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Sengupta, Nitish K. (2011). Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib. Penguin Books India. p. 40.&lt;/ref&gt;
[[Image:Paharpur 03.JPG|thumb|left|200px|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಧರ್ಮಪಾಲ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸೋಮಪುರದ ಮಹಾವಿಹಾರಾ ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರವಾಗಿದೆ.]]
[[Image:IndianBuddha11.JPG|thumb|160px|[[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ | ಬುದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಬೋಧಿಸತ್ವ]] s, 11 ನೇ ಶತಮಾನ, ಪಾಲಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]
*ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಧರ್ಮಪಾಲ ಮತ್ತು ದೇವಪಾಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಧರ್ಮಪಾಲನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ಉತ್ತರದ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಇದು ಉಪಖಂಡದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಧರ್ಮಪಾಲನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ದೇವಪಾಲನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಪಾಲರ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಹೈಪರ್ಬೋಲಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅವರ ವಿಜಯಗಳ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತವೆ. ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ನಾರಾಯಣ ಪಾಲನ ಬಾದಾಲ್ ಕಂಬದ ಶಾಸನವು ಅವರು ವಿಂಧ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಎರಡು ಸಾಗರಗಳವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ (ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ). ದೇವ ಪಾಲನು ಉತ್ಕಲ (ಇಂದಿನ ಒರಿಸ್ಸಾ), ಹೂನರು, ದ್ರಾವಿಡ ದೇಶಗಳು, ಕಾಮರುಪ (ಇಂದಿನ ಅಸ್ಸಾಂ), ಕಾಂಬೊಜರು ಮತ್ತು ಗುರ್ಜರಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.  ದೇವಪಾಲನ ಈ ವಿಜಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದು: ಉತ್ಕ್ಕಲ ಮತ್ತು ಕಾಮರುಪಾಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ  ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಮತ್ತು ಗುರ್ಜರ-ಪ್ರತಿಹಾರಗಳಾದ ನೆರೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದವು, ಅದು ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿರಬಹುದು.ದೇವಪಾಲವು ಪಂಜಾಬ್ನ ಸಿಂಧೂ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;Sen, Sailendra Nath (1999). Ancient Indian History and Civilization. New Age International. pp. 277–287&lt;/ref&gt;

===ಚಂದ್ರ ರಾಜವಂಶ=== 
*ಚಂದ್ರ ರಾಜವಂಶವು ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಹರಿಕೇಲಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು (ಹರಿಕೇಲಾ, ವಂಗ ಮತ್ತು ಸಮತತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ) ಕ್ರಿ.ಶ.10 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದುವರೆ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಕುಟುಂಬವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಂಗ ಮತ್ತು ಸಮತತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು, ಶ್ರೀಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು, ಕಾಮರೂಪದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಅವರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ವಿಕ್ರಮಪುರ (ಆಧುನಿಕ ಮುನ್ಶಿಗಂಜ್ ) ನಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಚಂದ್ರ ರಾಜವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೋವಿಂದಚಂದ್ರ 11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಒಂದನೇ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. &lt;ref&gt;Raatan, T. (2004). Encyclopaedia of North-East India. New Delhi: Kalpaz Publications. p. 143&lt;/ref&gt;
===ಸೇನಾ ರಾಜವಂಶ=== 
*ಪಾಲರ ನಂತರ ಸೇನಾ ವಂಶದವರು 12 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಒಂದೇ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಗೆ ತಂದರು. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ದೊರೆ ವಿಜಯ ಸೇನ, ಕೊನೆಯ ಪಾಲ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಮದನಪಾಲನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಬಲ್ಲಾಳ ಸೇನಾ ಆಡಳಿತ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಂದಿತು ಮತ್ತು ನವದ್ವೀಪವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ರಾಜವಂಶದ ನಾಲ್ಕನೇ ರಾಜ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೇನನು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಬಿಹಾರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೇನನು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸದೆ ಭಯಭೀತಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋದನು. ಸೇನಾ ರಾಜವಂಶವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ತಂದಿತು. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೇನನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ (ನಂತರ ಕಳಿಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿ ಜಯದೇವನಿದ್ದ , ಅವನ ಗೀತಾ ಗೋವಿಂದ ಕಾವ್ಯದ  ಲೇಖಕನಾಗಿದ್ದ ಜಯದೇವನ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪುರಾಣವು ಪಂಚರಾತ್ನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. (ಅಂದರೆ 5 ರತ್ನಗಳಂಥ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು).
===ದೇವ ರಾಜವಂಶ===
*ಮಧ್ಯಯುಗದ ಬಂಗಾಳದ ಹಿಂದೂ ರಾಜಮನೆತನವಾಗಿದ್ದ ದೇವ ರಾಜಮನೆತನವು ಸೇನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿತು. ಈ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮುನ್ಶಿಗಂಜ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಕ್ರಂಪೂರ್ ಆಗಿತ್ತು . ಶಿಲಾಲೇಖನಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಅವರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಇಂದಿನ ಕಮಿಲ್ಲಾ-ನೊಹಾಲಿ-ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜವಂಶದ ಅರಿರಾಜ-ದನುಜ-ಮಾಧವ ದಶರಥದೇವ ಇವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಅವರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ವದ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. &lt;ref&gt;Ray, Niharranjan (1993). Bangalir Itihas: Adiparba (in Bengali). Calcutta: Dey's Publishing. pp. 408–9&lt;/ref&gt;

==ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಧ್ಯ‍ಇತಿಹಾಸ-ಕಾಲ -ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರವೇಶ==
*ಅರಬ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಮಿಷನರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿ..ಶ. 7 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವು  ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ..ಶ  12 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿಜಯದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. 1202 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ,  ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ದಾಳಿಮಾಡಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು. ಅವರು 1203 ರಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಸೇನನಿಂದ ನಬದ್ವೀಪವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.  ಅವನು ಬಂಗಾಳದ ಬಹು ದೂರದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ರಂಗಪುರ ಮತ್ತು ಬೊಗ್ರಾ ಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಹೇರಿದನು.  ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ನಗರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದಂತೆ ಬಂಗಾಳ ಹೊಸ ಯುಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು; ಅರಮನೆಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು, ಮಸೀದಿಗಳು, ಸಮಾಧಿಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು; ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ಹೊಸ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ತಂದವು. 
*ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೇವ ರಾಜಮನೆತನದಂತಹ ಸಣ್ಣ ಹಿಂದೂ ರಾಜ್ಯಗಳು 1450 ರವರೆಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮುಘಲ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಣ್ಣ ಹಿಂದೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಹ ಬರ್ದಾವನ್ ನ ಜೆಸ್ಸೋರಿನ ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರತಾಪಾದಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜ ಸೀತಾರಾಮ ರೇ ಸೇರಿದಂತೆ  ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಹ ಬಂಗಾಳದ ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವವು.. ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಅವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಮಾದ ದಾಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧದ ತಡೆಕಟ್ಟುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1700 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕವು ಕುಸಿದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೋಚ್ ಬಿಹಾರ್ ರಾಜ್ಯ  16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಗಮನದವರೆಗೂ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;Eaton, R (1996). The Rise of Islam and the Bengal Frontier. University of California Press&lt;/ref&gt;
===ತುರುಷ್ಕ ಅಪ್ಘನರ ಆಡಳಿತ===
*'''ಖಿಲ್ಜಿಗಳು''': 
*ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ 1204 ರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿ, ಒಬ್ಬ ಟರ್ಕದ ಅಫಘನನು, ನಾಡಿಯಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಸೇನಾ ಆಡಳಿತಗಾರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ನಾಡಿಯಾದ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ಇಸ್ಲಾಂನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವು ಬಂಗಾಳದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಬಕ್ತಿಯಾರ್ ನಾಡಿಯಾವನ್ನು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಬಕ್ತಿಯಾರನು ನಾಡಿಯಾಗೆ ಹೋಗುವ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸೇನನ ಬಲವಾದ ಸೈನ್ಯದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಬಖ್ತಿಯಾರ್ ಆ ದಾರಿಯ ಬದಲಾಗಿ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಅನೇಕ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಸ್ವತಃ 17 ಕುದುರೆಗಳ ಗುಂಪಿನ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದನು. ಮತ್ತು ಅವನು ಕುದುರೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ವೇಷದಲ್ಲಿ ನಾಡಿಯಾಗೆ ತೆರಳಿದನು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ನಗರದ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಕ್ತಿಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಬಖ್ತಿತಾರ್‍ನ ಮುಖ್ಯ ಸೇನೆಯವರು ಅವನನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು.  ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ನಾಡಿಯಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
*ನಾಡಿಯಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಬಖಿಯಾರ್ ಸೇನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾದ ಗೌಡ (ಲಕ್ನೂತಿ) ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆಸಿದನು, ಅದನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು 1205 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಟಿಬೆಟ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದನು, ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನ ಹದಗೆಟ್ಟ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತ್ಟುಅಳಿದುಳಿದ ಕಡಿತಗೊಂಡ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಮರಳಬೇಕಾಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಅವರ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾದ ಅಲಿ ಮರ್ದಾನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯಿಂದ ಅವನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.  ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಸೇನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ವಿಕ್ರಮಾಪುರದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮುನ್ಶಿಗನ್ಜ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ) ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದರು, ಅಲ್ಲಿಗೆ 13 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡು ಕುಸಿದ ಆಡಳಿತವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.
*ಖಿಲ್ಜಿಗಳು ಟರ್ಕೊ ಅಫಘನರಾಗಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ.1207 ರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮರಣದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯು ಖಿಲ್ಜಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಸಂಚು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ ಯುದ್ಧಗಳು ನೆಡೆದವು. ನಂತರದ ಟರ್ಕೋ ಅಫಘನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸತತ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನಮನೆತನದ ಒಳ-ಪಿತೂರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೋರಾಟವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.  ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಘಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ಇವಾಜ್ ಖಿಲ್ಜಿಯು ದಕ್ಷಿಣದ ಸುಲ್ತಾನನ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜೆಸ್ಸೂರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಬಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಅಧೀನ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಹಳೆಯ ಬಂಗಾಳ ರಾಜಧಾನಿ ಗೌರ್ ಸಮೀಪದ ಗಂಗಾನದಿಯ ಮೇಲೆ ಲಖನೌತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕಾಮರೂಪ ಮತ್ತು ತ್ರಿಹೂುತಗಳು ಅವರಿಗೆ ಕಪ್ಪವನ್ನು  ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ತುಮಿಶ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ 1226 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದಿನ್ ಇವಾಜ್ ಖಲ್ಜಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಮಾಮ್ಲುಕ್ ಸುಲ್ತಾನರ (ದೆಹಲಿ) ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;Bangladesh Studies O Level (7094) Pilot Textbook&quot;. University of Cambridge Local Examinations Syndicate. &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Niazi, Ghulam Sarwar Khan (1992). The Life and Works of Sultan Alauddin Khalji. Atlantic Publishers &amp; Dist. pp. 19&lt;/ref&gt;

===ಮಾಮ್ಲಕ್ ಆಡಳಿತ===
*ಇಲ್ತುಮಿಶ್’ನ ದುರ್ಬಲ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಗವರ್ನರ್ಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ಶಕ್ತರಾದರು. ಬಂಗಾಳವು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಅದರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ತಮ್ಮನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಗಳಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಘೋಶಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವು &quot;ಬುಲ್ಗಾಕ್ಪುರ್&quot; (ಬಂಡುಕೋರರ ಭೂಮಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ತುಘ್ರಲ್ ತುಘನ್ ಖಾನ್ ನು ಔಧ್ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರವನ್ನು ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದನು.. ಇಖ್ತಿಯಾರುದ್ದೀನ್ ಐಝ್ಬಾಕ್ ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಬಂದು ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಔಧ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಫಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು. ವಿಶಾಲ ಜಮುನಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗಳ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗುವ ಎರಡು ತುರ್ಕಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮೊಘುಸುದ್ದೀನ್ ತುಘ್ರಾಲ್ ನೇತೃತ್ವದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಢಾಕಾದ ಸೋನಾರ್ಗಾಂವ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಫರೀದ್ಪುರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು 1277 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸೇನರ ರಾಜ್ಯ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಮೊಘುಸುದ್ದೀನ್ ತುಘ್ರಾಲ್ ನು ಮೊದಲು ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದನು.  ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಘಿಯಾಸ್ ಉದ್ ದಿನ್ ಬಲ್ಬನ್ ನಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು. 
===ಬುಘ್ರಾ ಖಾನಿದ್ ರಾಜವಂಶ===
*ನಸುರುದ್ದೀನ್ ಬುಘ್ರಾ ಖಾನ್ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಬುಘ್ರಾ ಖಾನಿದ್ ರಾಜವಂಶವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ಬುಘ್ರಾ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂಗಾಳವನ್ನು 23 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರನ್ನಾಗಿ ಘಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ತುಘಲಕ್ ಅವರು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು.
===ಸೊನಾರ್ಗಾನ್ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್=== 
*1338 ರಿಂದ 1349 ರವರೆಗಿನ ಆಧುನಿಕ-ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫಾಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಮುಬಾರಕ್ ಷಾ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು.  1340 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು  ಆದ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ಮೊದಲ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರ.  ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ನ ರಾಜಧಾನಿ ಸೊನಾರ್ಗನ್ ಆಗಿದ್ದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸುಲ್ತಾನರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.  1346 ರಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಇಬ್ನ್ ಬಟುಟಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಷಾನನ್ನು &quot;ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ಸಾರ್ವಭೌಮ, ಅದೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಕೀರರು ಮತ್ತು ಸೂಫಿಗಳು&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;[Khan, Muazzam Hussain (2012). &quot;Fakhruddin Mubarak Shah&quot;. In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh.] &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lged.gov.bd/DistrictLGED.aspx?DistrictID=11 |title=Local Government Engineering Department, Government of Bangladesh. Retrieved 9 March 2014. |access-date=7 ನವೆಂಬರ್ 2018 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103183343/http://www.lged.gov.bd/DistrictLGED.aspx?DistrictID=11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
===ಇಲಿಯಾಸ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶ===
[[File:Shat Gombuj Mosque (ষাট গম্বুজ মসজিদ) 002.jpg|left|thumb|ಬಾಜರ್ಹ್ಯಾಟ್  ಮಸೀದಿ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಅರವತ್ತು ಡೋಮ್ ಮಸೀದಿಯನ್ನು 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಸೀದಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.]]
*ಬಂಗಾಳಾದಲ್ಲಿ ಶಾಮ್ಸುದ್ದೀನ್ ಇಲಿಯಾಸ್ ಷಾ 1342 ರಿಂದ 1487 ರವರೆಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ರಾಜವಂಶವು ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಂದ ಸುಲ್ತಾನರನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಬಂಗಾಳ ಆಗುವಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಖುಲ್ನಾಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ಹೇಟ್ ವರೆಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಸುಲ್ತಾನರು ನಾಗರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಮತ್ತು &quot;ಸ್ಥಳೀಯ&quot; ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಇತ್ತು. ಅವರು ದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವತಂತ್ರರಾದರು. ಬೃಹತ್ ಅದಿನಾ ಮಸೀದಿ ಮತ್ತು ದಾರಸ್ಬರಿ ಮಸೀದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಯೋಜನೆಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು. ಬಂಗಾಳದ ಸುಲ್ತಾನರು ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಏಳಿಗೆಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾಳವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇಲಿಯಾಸ್ ಷಾ ಅವರು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು 'ಬಂಗಲಾಹ್' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತವಾಗಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಏಕೈಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ,ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರು.  ಇಲಿಯಾಸ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶವು ರಾಜ ಗಣೇಶನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳ ದಂಗೆಯಿಂದ ಕಳೆಗುಂದಿ ಕಡಿತಗೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಲಿಯಾಸ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ಮಹಮೂದ್ ಷಾ ನಿಂದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಸಿದಿರುದ್ದೀನ್ ಮಹಮೂದ್ ಷಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊರೇಕೊ ದೇಶದ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸ ಇಬ್ನ್ ಬಟುಟಾ ಅವರು ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು.  ತನ್ನ ರಿಹ್ಲಾದಲ್ಲಿ (ಡೈರಿ) ಬಂಗಾಳದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಹೇರಳವಾದ ಮಾಹಿತಿ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚೀನಾ, ಜಾವಾ ಮತ್ತು ಸಿಲೋನ್ ಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಂಗಾಳವು ಒಂದು ಪ್ರಗತಿಪರ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗುಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ  ಅಲ್ಲಿಗೆ  ಬಂರುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;Ahmed, ABM Shamsuddin (2012). &quot;Ilyas Shah&quot;. In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh&lt;/ref&gt;
===ಗಣೇಶ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ===
*ಕ್ರಿ.ಶ.1414 ರಲ್ಲಿ  ಗಣೇಶನು ಗಣೇಶ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ರಾಜ ಗಣೇಶನು ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವನು ಆಕ್ರಮಣದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು. ಗಣೇಶನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಪವಿತ್ರ ಸಂತ ಪಕೀರ ಕುತುಬ್  ಅಲ್ ಅಲಮ್  ನನ್ನು ಧಾಳಿಯ ಬೆದರಿಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದನು. ಸದಕ್ಕೆ ಆ ಸಮತ ಪಕೀರನು ಒಪ್ಪಿ ರಾಜ ಗಣೇಶನ ಪುತ್ರನಾದ ಜಾದೂ ಅವರು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡು ಗಣೇಶನ  ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಳಕಕ್ಕದೆಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿದಾಗ ಸಂತರು ಧಾಲಿ ಆಗದಂತೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.. ರಾಜ ಗಣೇಶನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಜಾದು 1415 ರಲ್ಲಿ ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಷಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದನು.  ಕುತುಬ್ ಅಲ್ ಅಲಮ್ 1416 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.  ಆಗ ರಾಜ ಗಣೇಶನು ಅವನ ಮಗನನ್ನು ಬಿಡಲು ಮತ್ತು ತಾನು ದನುಜ ಮರ್ದನ ದೇವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ವನ ಮಗ ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಅನ್ನು ಪುನಃ ಹಿಂದೂಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ಗೋ ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ  ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವನ ತಂದೆ ಮರಣದ ನಂತರ ಜಾದು- ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್  ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.  ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಅವರ ಮಗ, ಶಮ್ಸುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ  ಮತ್ತು ಅರಾಜಕತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೇವಲ 3 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದನು. ಈ ರಾಜವಂಶವು ಅದರ ಉದಾರ ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ದಾನದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[ಕೆಳಗಿನದು-The History of India:]&lt;/ref&gt;
[[File:Sona Masjid rear.jpg|thumb|Sona Masjid rear- ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಹುಸೇನ್ ಷಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೋನಾ ಮಸೀದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು]]
===ಹುಸೇನ್ ಶಾಹಿ ರಾಜವಂಶ=== 
*ಅಹ್ಮದ್ ಷಾ ನಂತರದ  ಹಬ್ಶಿ ಆಡಳಿತವು 1494 ರಿಂದ 1538 ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದ ಹುಸೇನ್ ಷಾಹಿ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕಾಗಿ ಅಲೌದ್ದೀನ್ ಹುಸೇನ್ ಷಾ ಅವರನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಮಹಾನ್ ಸುಲ್ತಾನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬಂದರಿನವರೆಗೂ ಸುಲ್ತಾನರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು, ಇದು ಮೊದಲ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಬಾಬರನ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಫಘಾನ್ ದೊರೆಗಳಿಗೆ ನಾಸಿರುದ್ದೀನ್ ನಸ್ರತ್ ಷಾ ಅವರು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ತಟಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ, ನಶ್ರತ್ ಶಾ ಅವರು ಬಾಬರ ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಅದು ಮೊಘಲ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಉಳಿಸಿತು. ಗೌರ್ ನಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಸಿದ ರಾಜವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಸುಲ್ತಾನ, ತನ್ನ ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಫಘನ್‍ರ ತಂಟೆ-ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಆಫ್ಘನ್ನರು ಧಾಳಿಯಿಟ್ಟು 1538 ರಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊಘಲರ ಆಗಮನದವರೆಗೂ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿದರು. &lt;ref&gt;Elphinstone, Mountstuart; Cowell, Edward Byles (1889) [First published 1841]. The History of India: The Hindu and Mahometan Periods (7th ed.). Calcutta: J. Murray.&lt;/ref&gt;

==ಮೊಘಲರ ಕಾಲ ==
*ಬಂಗಾಳ ಸುಬಾ1576–1757- ಅಕ್ಬರೆ-- ಔರಂಗಜೇಬ್:
===ಬಂಗಾಳ ಸುಬಾ===
*ಮುಘಲರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದ ಕರಾಣಿ ಸುಲ್ತಾನರ ನಡುವೆ ಟುಕಾರೋಯಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ (1575 ರಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ಬಾಲಸೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಟುಕಾರೋಯಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಹೋರಾಡಿದ ಪ್ರದೇಶ ಹೆಸರು) ಅಕ್ಬರ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಢಾಕಾವು ಮೊಘಲ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ದೂರದಿಂದಾಗಿ ಮೊಘಲರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಲು ಕಷ್ಟಕರವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಪೂರ್ವದ ಪ್ರದೇಶವು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಮೊಘಲ್ ಪ್ರಭಾವದ ಹೊರಗೆ ಉಳಿಯಿತು. ಬಂಗಾಳಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ರೀತಿಯನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸ್ಕಾರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇಡೀ ಬಂಗಾಳವು ಒಂದು ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆಡಳಿತದಡಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೀಕೃತಗೊಂಡಿತ್ತು.  ಅದರಿಂದ ಮೊಘಲರು, ಅದರ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|[[File:Renaldis muslin woman.jpg|thumb|left|18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತಮ ಬಂಗಾಳಿ ಮಸ್ಲಿನ್ ಧರಿಸಿದ ಮಹಿಳೆ]]
|
|[[File:Awesome look of Lalbagh Fort.jpg|thumb|ಔರಂಗಜೇಬ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಢಾಕಾ ಹೆಗ್ಗುರುತು, ಲಾಲ್ಬಾಗ್ ಕೋಟೆ.]]
|[[File:Moghol.jpg|thumb| ಮೊಗಲರ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಆಳ್ವಿಕೆ - ಹಸಿರು ಬಣ್ಣ]]
|-
|}
*1612 ರಲ್ಲಿ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸಿಲ್ಹಾಟ್ ನ ಗೆಲುವು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬಂಗಾಳದ ಮೊಘಲ್ ವಿಜಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಢಾಕಾ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಪೂರ್ವದಿಂದ ಅರಾಕನೀಸ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಅನ್ನು ನಂತರ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 
*ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಜಿಡಿಪಿ ವಿಶ್ವದ 25% ಇತ್ತು ಬಂಗಾಳ ಸುಬಾವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಜಿಡಿಪಿ  ಯ 50% ರಷ್ಟು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಜಿಡಿಪಿ ಯ 12% ರಷ್ಟನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. ಬಂಗಾಳ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ,  ಒಂದು ಬಹುಮತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಾಲಿ ಹಿಂದೂ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣದಂತಹ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು.  ರಾಜಧಾನಿ ಢಾಕಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಮೀರಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು 80,000 ಪರಿಣಿತ ಜವಳಿ ನೇಕಾರರು ಇದ್ದರು. ಇದು ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ಜವಳಿ, ಉಕ್ಕು, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತುದಾರ ಆಗಿತ್ತು.  &lt;ref&gt;Elphinstone, Mountstuart; Cowell, Edward Byles (1889) [First published 1841]. The History of India: The Hindu and Mahometan Periods (7th ed.). Calcutta: J. Murray.&lt;/ref&gt;

===ಎರಡು ಮಹಾನ್ ಮೊಘಲ್ ಸುಬಾದಾರರು===
====ಇಸ್ಲಾಂ ಖಾನ್====
*ಕ್ರ.ಶ.1608 ರಲ್ಲಿ ಮುಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಸುಬೇದಾರ ಎಂದು ನೇಮಿಸಿದನು. ಅವನು ರಾಜಧಾನಿ ಢಾಕಾದಿಂದ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಳಿದನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅವನು ಜಹಾಂಗೀರ್ ನಗರ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದನು. ಬಂಡಾಯದ ರಾಜರು, ಬಾರಾ-ಭು-ಇಯಾನ್ಸ್, ಜಮೀನ್ದಾರರು ಮತ್ತು ಅಫಘಾನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಬಾರಾ-ಭುವಿಯನ್ನರ ಮುಖಂಡ ಮುಸಾ ಖಾನನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದರು, ಮತ್ತು 1611 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಸಾ ಖಾನ್ ನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇಸ್ಲಾಂ ಖಾನ್ ಅವರು ಜೆಸ್ಸೋರ್ನ ಪ್ರತಾಪಾದಿತ್ಯ, ಬಾಕ್ಲಾದ ರಾಮಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಭುಲುವಾದ ಅನಂತ ಮಾಣಿಕ್ಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಕಾಮರೂಪ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಕಚಾರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬಿಟ್ಟು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;Karim, Abdul (2012). &quot;Islam Khan Chisti&quot;. In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh.&lt;/ref&gt;
====ಶಯಿಸ್ತಾ ಖಾನ್====
*1663 ರಲ್ಲಿ ಮಿರ್ ಜುಮ್ಲಾ -2 ನ ಮರಣದ ನಂತರ ಬಂಗಾಳದ ಸುಬೇದಾರ (ಗವರ್ನರ್) ಆಗಿ ಶಯಿಸ್ತಾ ಖಾನ್ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.  ಅವರು ಬಂಗಾಳದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು 1664 ರಿಂದ 1688 ರವರೆಗೆ 24 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಢಾಕಾದಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಅವರು ಯುರೋಪಿನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. 
*ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಶಯಿಸ್ತಾ ಖಾನ್ ಅವರ ಖ್ಯಾತಿಯು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ನ  ಪುನಃ  ಸಾದಿಸಿದ ವಿಜಯದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಮುಬಾರಕ್ ಷಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬಂಗಾಳದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟರೂ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅರಕನೀಸ್ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಶಯಿಸ್ತಾ ಖಾನ್ ಅವರು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು 1666 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರು ದೊಡ್ಡ ತೊಂದರೆಯಿಂದಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವಿಜಯವು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಜನರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ತಂದಿತು. &lt;ref&gt;Karim, Abdul (2012). &quot;Shaista Khan&quot;. In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). Asiatic Society of Bangladesh.&lt;/ref&gt;

==ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬರು==
[[File:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|thumb|left|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಹೇಮನ್‍ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರ, ಪ್ಲಾಸ್ಸಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮಿರ್ ಜಾಫರ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್‍ರ ಭೇಟಿ-ಸಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ತೈಲಚಿತ್ರ-ಆನ್-ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ವರ್ಣಚಿತ್ರ]]
[[File:Siraj ud-Daulah.jpg|thumb|ಬಂಗಾಳದ ಕೊನೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ನವಾಬ್ ಸಿರಾಜ್ ಉದ್-ದೌಲ.]]

*ಕ್ರಿ.ಶ. 1717 ರಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಂಗಾಳದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಮುರ್ಶಿದ್ ಖುಲಿ ಖಾನ್ ನಾಮಸೂಚಕ ಮೊಘಲ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ. ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಂಗಾಳ ನವಾಬರ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದಿಗೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು.
*ನಾಸಿರದ ಸ್ಥಾಪಕ, ಮುರ್ಷಿದ್ ಖುಲಿ ಜಾಫರ್ ಖಾನ್ ಅವರು ಬಡ ಡೆಕನಿ ಓರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದ. ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಮಾರಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲು ಇಸ್ಫಾಹಾನಿನ ಒಬ್ಬ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಾಜಿ ಶಾಫಿ ಇಸ್ಫಾಹಾನಿಯವರು ಅವನನ್ನು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರು 1717 ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬನ ಸೇವೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಬಂಗಾಳದ ನಜೀಮ್ ಆಗಲು ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮೇಲೇರಿದರು, ಕ್ರಿ.ಶ.1727 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮರಣದವರೆಗೂ ಅವರು ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗನ ನಂತರ ಮೊಮ್ಮಗನು ಆ ಹುದೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದನು. ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ನಂತರ ಅಳಿಯನು ಮುಂದುವರಿದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ 1740 ರಲ್ಲಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪದನು. ನಂತರ ಅಫ್ಶಾರ್ ರಾಜವಂಶದ ಅಲಿವರ್ದಿ ಖಾನ್ ನವಾಬನಾದನು.
*ಕ್ರಿ.ಶ.1740 ರಿಂದ 1757 ರವರೆಗೆ ಅಫ್ಷರ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. 1757 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಸಿ ಕದನದಲ್ಲಿ ಅಫ್ಷಾರ್ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಕೊನೆಯ ಸಿರಾಜ್ ಉದ್ ದೌಲನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಬಂಗಾಳವನ್ನು ನಜಾಫಿಯು ಆಳಲು ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ಅದು ಅಂತಿಮ ನವಾಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. 
*ಮರಾಠರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ನವಾಬ ಅಲಿವರ್ದಿ ಖಾನ್ ತಮ್ಮ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೌಶಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರು ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಮೊದಲ ಮರಾಠಾ ದಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರು ಬಿಹಾರದ ಆಫ್ಘನ್ನರ ದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದರು ಮತ್ತು ಮೊಘಲ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗೆ 150,000 ಟೇಕೆ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮರಾಠರು ಮತ್ತೆ ಬಂದು ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಮರಾಠಾ ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನವಾಬ್ ಆಲಿವರ್ಡಿ ಖಾನ್ ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.  ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮರಾಠರೊಂದಿಗೆ ಆಲಿವರ್ದಿ ಖಾನ್ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಬರಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರು ಬಂಗಾಳದ ಚೌತಾಯವಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಒಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮರಾಠರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು.&lt;ref&gt;Gupta, Brijen Kishore (1966). Sirajuddaullah and the East India Company, 1756–1757. Brill. p. 23.&lt;/ref&gt;
==ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗ==
[[File:Dutch VOC ships in Chittagong or Arakan.jpg|right|thumb|620px|ಡಚ್ ಹಡಗುಗಳು ಬಂಗಾಳದ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬಂದರಿನ ನೋಟ, ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾಮನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ತುಂಬಿದ ಹಡಗುಗಳು ನದಿಯ ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.]]

===ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು=== 
*ಕ್ರಿ.ಶ 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು - ಬಂಗಾಳ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಡಚ್ ಹಡಗುಗಳು, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಷನರಿಗಳು. ಅವರು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಹೂಗ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ.1632 ರಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾಳದ ಮುಘಲ್ ಸುಬೇದಾರ, ಕಾಸಿಮ್ ಖಾನ್ ಮಶಾದಿ, ಹೂಗ್ಲಿಯ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದನು. ಡಚ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಅಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬಂಗಾಳದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
*ಔರಂಗಜೇಬನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ನವಾಬ್‍ನು ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದನು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ, ಗ್ರಾಮವು ಸೇರಿತ್ತು. ಕಲ್ಕತ್ತಾವು ಬ್ರಿಟನ್ನ ಮೊದಲ ಬಂಗಾಳದ ಮುಖ್ಯನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ರಮೇಣ ತಮ್ಮ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಬಂಗಾಳದ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಬಂಗಾಳದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮೊದಲು ಚಾಲನೆಗಳಿಸಿದರು ಜಾಬ್ ಚಾರ್ನೋಕ್. ಅವರು ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ ಮೊಘಲ್ ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು, ಇದು ನಂತರ ಬಂಗಾಳ(1686-1690) ಆಂಗ್ಲೊ-ಮೊಘಲ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಬಂಗಾಳದ ನವಾಬ್ ಶಯಿಸ್ಟಾ ಖಾನ್, ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಹೂಗ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಾಲೇಶ್ವರ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದನು. ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ವಿಲಿಯಂ ಹೀತ್ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ನೌಕಾಪಡೆ ನಡೆಸಿದನು ಆದರೆ ಅವನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವನು ಮದ್ರಾಸಿಗೆ   ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕಾಯಿತು.
===ಬ್ರಿಟಿಷ್‍ರ ಆಡಳಿತ===
*ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯು 1757 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬಂಗಾಳದ ಅಧಿಕೃತ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಒಂದು ಸರಣಿಯ ಮೊದಲ ಆಕ್ರಮಣವಾಗಿತ್ತು. ಮೊಘಲರ ಸೋಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಗಮದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಖಂಡದ ಏಕೀಕರಣವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಹೂಗ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ (&quot;ಕಲ್ಕತ್ತಾ&quot; ಎಂದು ಆಂಗ್ಲೀಕರಿಸಿದ) ಬಿದಿರಿನ, ಚಹಾ, ಕಬ್ಬು, ಮಸಾಲೆಗಳು, ಹತ್ತಿ, ಮಸ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಸಣಬುಳಿವುಗಳನ್ನು ರಾಜಶಾಹಿ, ಖುಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಕುಶಿತಿಯಾ ಊರುಗಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂದರು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
*ಬಂಗಾಳದ ಲೂಟಿ ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜವುಳಿ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸಿದರು.  ಅದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಕೀಕರಣದ ನಿರಾಕರಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 
*ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಗರಣಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಬಂಡಾಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. 1858 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕಿರೀಟಕ್ಕೆ (ರಾಜರಿಗೆ) ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿಯ ದಂಗೆಯನ್ನು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ನಿಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಆಡಲಿತವನ್ನು ವೈಸ್ರಾಯ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಶೋಷಣೆಯ ಒಂದು ಬಗೆಯ ನೀತಿಯು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕ್ಷಾಮವು ಉಪಖಂಡವನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕಾಡಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವು  ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹದಿನೇಳು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. E&lt;ref&gt;sposito, John L. (2004). The Islamic World: Past and Present 3-Volume Set. Oxford University Press. p. 190.&lt;/ref&gt;
===ಬಂಗಾಳದ ನವೋದಯ===
{|  class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:right; margin:0 0 1em 1em;&quot;
| style=&quot;background:#f8eaba; text-align:center;&quot;|
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;
; ಬಂಗಾಳದ ನವೋದಯ
&lt;/div&gt;
|-
|
&lt;gallery&gt;
Image:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|[[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್]] ಅವರು ಏಷಿಯಾದ ಮೊದಲ ನೊಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದ ಕವಿ, ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ರಚಿಸಿದವರು.
image:Nazrul.jpg|ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಕವಿ.
&lt;/gallery&gt;
|}
*ಬಂಗಾಳ ನವೋದಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 19 ನೇ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾಳ ನವೋದಯವನ್ನು [[ರಾಜಾ ರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್]] (1775-1833)  ರೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿ [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್]] (1861-1941) ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು- ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸಾಹಿತ್ಯ ದಿಗ್ಗಜರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ದೇಶಭಕ್ತಿ ಭಾಷಣಕಾರರು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.,  ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಂಮಿಲನಗೊಂಡ 'ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ' ದಿಂದ 'ಆಧುನಿಕ' ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಕಾಜಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಅವರ ಬಗ್ಗೆಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ ಜನರು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು 20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಗಾರರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಅವರ ಸಕ್ರಿಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅವರು ಬಹಳ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. &quot;ಬಿಡ್ರೊಹಿ&quot; ಎಂಬ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಅವರು ಬರೆದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;Sengupta, Nitish K. (2001). History of the Bengali-speaking People. UBS Publishers' Distributors. p. 211.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sarkar, Sumit (1990). &quot;Calcutta and the Bengal Renaissance&quot;. In Chaudhuri, Sukanta. Calcutta, the Living City. Vol. I. Oxford University Press. p. 95.&lt;/ref&gt;

===ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆ, 1905===
[[File:BengalPartition1905 Map.png|thumb|ಬಂಗಾಳ ವಿಭಜನೆ -1905 ಭೂಪಟ - 1905 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಭೂಪಟ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ (ಬಂಗಾಳ) ಒಡಿಶಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಪೂರ್ವ ಭಾಗ (ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ) ಅಸ್ಸಾಮನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದು 1874 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿತು.]]
[[Image:George Curzon2.jpg|thumb|left|[[ಲಾರ್ಡ್ ಕರ್ಜನ್]] 1905 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆ; ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಬೆಮಬಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು; ಇದು ಆಧುನಿಕ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.]]
*'''ವಂಗ- ಭಂಗ''':ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗೊಳಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಜುಲೈ 1905 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವೈಸ್ರಾಯ್ [[ಲಾರ್ಡ್ ಕರ್ಜನ್]] ಅವರಿಂದ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ವಿಭಜನೆಯು 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1905 ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿಂದೂ ಜನರ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನರಿರುವ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿತು. ಹಿಂದಿನ ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು &quot;ಬಂಗಾಳ&quot; (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ್ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತ್ಯ) ಎರಡು ಹೊಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪೂರ್ವದ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಡಾಕಾವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;Gilmour, David (1994). Curzon: Imperial Statesman. John Murray. pp. 271–&lt;/ref&gt;
*ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಬಂಗಾಳವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಷ್ಟು  ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕರ್ಝನ್ ಅವರು ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶವು ನಿರ್ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಜನರು ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಧಾರಿತ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು, ಆ ನಂತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಂತೆ  ಹೊಸ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಗಲಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಹಿಂದೂಗಳು ಬಂಗಾಳದ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಈ ವಿಭಾಗವು ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೂರಿತು.  ಭಾರತೀಯರು ಈ ಕ್ರಮ  ಜನರ &quot;ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ&quot; ನೀತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅದರಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೊಂದಿದ್ದರು,  ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ವಸಾಹತುಗಾರರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಳಲು ಈ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಜನರಿ ಇದರ  ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತಿರುಗಿನಿಂತರು, ಕರ್ಝನ್ ಈ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು  ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮಾತ್ರಾ ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರೂ ಸಹ ಜನರು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಬಡ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಬಂಗಾಳದ ಆಡಳಿತದ ಮೇರೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿನ ಹಿಂದು ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಾಲೀಕರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು  ಮುಸ್ಲಿಮರು ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/event/Partition-of-Bengal Partition of Bengal; INDIAN HISTORY]&lt;/ref&gt;
*ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕಾರಣ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1911 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಧಾರದ ಬದಲು ಭಾಷಾ ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದ ಹೊಸ ವಿಭಾಗವು ಹಿಂದೂ, ಓರಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ  ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು: ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಸ್ಸಾಂ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಇರುವಂತೆ ಹೊರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ರಾಜಧಾನಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಹೊಸ ದೆಹಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು&lt;ref&gt;.[https://www.britannica.com/place/India/The-first-partition-of-Bengal#ref486335 Moderate and militant nationalism]&lt;/ref&gt;

==ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಚಳುವಳಿ==
ಬ್ರಿಟೀಷ್-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯು 20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆವೇಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮೋಹನದಾಸ ಗಾಂಧಿಯವರ ನೇತ್ರತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು, ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ವಿರೋಧಿ  ಬಣಗಳಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಎರಡನೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಹುಶಃ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ 1905 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಗಡಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಭಜಿಸುವ ಮೂಲಕ. ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆ (1905) ಬಂಗಾಳ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಭಾರಿ ಹಿಂದೂ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ (ಇಂದಿನ ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ಸೇರಿದಂತೆ) ವಿಂಗಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪೂರ್ವ (ಅಸ್ಸಾಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ). ಢಾಕಾವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನ ಹೊಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [48] ಆದರೆ ಮತೀಯ ಒಡಕು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾತ್ರ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಹಿಂದುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗದಿಂದ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು 1911 ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;Ibid.&lt;/ref&gt;
===ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೃಷ್ಟಿ===
[[Image:A k fazlul hoque.jpg|thumb|ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಲಾಹೋರ್ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್‍ಅನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಬೆಂಗಾಲ್‍ನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ (ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ 1940 ರಲ್ಲಿ)ಎ. ಕೆ. ಫಝ್ಲುಲ್ ಹಕ್.]]
*'''ಅಬುಲ್ ಕಸೀಮ್ ಫಾಜ್ಲುಲ್ ಹಕ್:ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಧಾನಿ = 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1937 - 29 ಮಾರ್ಚ್ 1943'''
*'''ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ = ಲಿನ್ಲಿತ್ಗೋವಿನ ಮಾರ್ಕ್ವೆಸ್'''
*'''ಬಂಗಾಳ 2ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ: ಸರ್ ಖವಾಜಾ ನಜಿಮುದ್ದೀನ್ 29 ಏಪ್ರಿಲ್ 1943 - 31 ಮಾರ್ಚ್ 1945 ಬಂಗಾಳ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್'''
*'''ಗವರ್ನರ್: ಸರ್ ಜಾನ್ ಆರ್ಥರ್ ಹರ್ಬರ್ಟ್ (-1944) ಸರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಕೇಸಿ (1944-)'''
*'''ಬಂಗಾಳದ 3ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಎಚ್.ಎಸ್. ಸುಹ್ರಾವಾರ್ಡ್ ಸುಹ್ರಾವರ್ಡಿ ಬಂಗಾಳದವರು 23 ಏಪ್ರಿಲ್ 1946 - 14 ಆಗಸ್ಟ್ 1947 ಬಂಗಾಳ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್'''. 
*'''ಗವರ್ನರ್:ಸರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಕೇಸಿ (-1946) ಮತ್ತು ಸರ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಬರ್ರೋಸ್'''
*'''ಭಾರತದ ವೈಸ್‍ರಾಯಗಳು:ಲಿನ್ಲಿತ್ಗೋ ಮಾರ್ಕ್ವೆಸ್ 18-4-1936 -1-1೦-1943;ವೈಕೌಂಟ್ ವಾವೆಲ್ 1943 ಯಿಂದ 1947;ಅರ್ಲ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ 1947 ರಿಂದ 26-1-1950;'''
*ಲಾಹೋರ್ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ  ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಬಂಗಾಳದ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಬೆಂಗಾಲ್)  ಪ್ರಧಾನಿ (ಪ್ರೀಮಿಯರ್- ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ವೈಸ್ ರಾಯ್ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತಿಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಿದ್ದರು )  ಎ. ಕೆ. ಫಝ್ಲುಲ್ ಹುಕ್. ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ, ಢಾಕಾದ ಷಾಬಾಗ್ ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ, ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು 1906 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 30 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [49] ಮೊದಲಿಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1940 ರಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಲೀಗ್ ಲಾಹೋರ್ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ ಅನ್ನು ನುಮೋದಿಸಿತು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ನಿರ್ಣಯವು  ಅಖಿಲಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ  (ಯುನೈಟೆಡ್ ಇಂಡಿಯಾ) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಈಗಿನ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್ ಅನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ  ಎ ಕೆ. ಫಝ್ಲುಲ್ ಹಕ್ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿ,  24 ಮಾರ್ಚ್ 1940 ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡದೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬರ್ಮಾದ ಒಂದು ಹೊಸ ವೈಸ್ ರಾಯ್ ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ‘ಬಾರತದಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರ್ಗಮನ’ವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ (ಭಾರತವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ) ಸಾಧಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ನೌಖಾಲಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತಾಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ  ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಇದರಿಂದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ 1946 ರ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಬಹುಮತದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಮರ ದ್ರೋಹವೆಂದು ಲೀಗ್ ನಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 1904 ರ ಬಂಗಾಳದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರ್ಧಾರದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಈ ಉಲ್ಬಣದ ಬೆಂಬಲವು ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗಿಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.  ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹುಸೇನ್ ಶಹೀದ್ ಸುಹ್ರವರ್ದಿ ಮತ್ತು ಶರತ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಜಿನ್ನಾ ಅನುಮೋದಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 
*ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ  ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಎಂದೂ ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿತು.  ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಯಿತು. ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವ ಹಿಂದೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ  ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ಅಸ್ಸಾಂನ ಸಿಲ್ಹೆತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ಸಹ ಪೂರ್ವ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹದ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ.
*1947 ರಿಂದ 1971 ರವರೆಗಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಇತಿಹಾಸವು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1956 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂವಿಧಾನವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದರಿಂದ ದೇಶವನ್ನು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ನ &quot;ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. 1958 ರಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಹೊಸ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ 1958 ಮತ್ತು 1962 ರ ನಡುವೆ ಮತ್ತು 1969 ಮತ್ತು 1971 ರ ನಡುವೆ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕಾನೂನನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು.
*1947 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಗಮನದಿಂದ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸುಮಾರು 1,600 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ನಡುವೆ ಇರುವ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟವು. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀಯರು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದರು.. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಪೂರ್ವದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು  ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ.&lt;ref&gt;Kulke, Hermann; Rothermund, Dietmar (1986). A History of India. Totowa, New Jersey: Barnes &amp; Noble. pp. 300–312.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 288. &lt;/ref&gt;
==1947 ರಿಂದ 1955 ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ || ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ || ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ
|-
|ಆಗಸ್ಟ್ 1947 - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1948 || ಸರ್ ಖ್ವಾಜಾ ನಾಜಿಮುದ್ದೀನ್ || ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್
|-
|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1948 - ಏಪ್ರಿಲ್ 1954 || ನೂರುಲ್ ಅಮೀನ್ || ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್
|-
|ಏಪ್ರಿಲ್ 1954 - 1955 || ಅಬುಲ್ ಕಸೀಮ್ ಫಜ್ಲುಲ್ ಹುಕ್ || ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್
|}
== ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು (1955-1971) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ || ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ || ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ
|-
|ಆಗಸ್ಟ್ 1955 - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1956 || ಅಬು ಹುಸೇನ್ ಸರ್ಕಾರ್ || ಕ್ರಿಶನ್ ಶೃಮಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ
|-
|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1956 - ಮಾರ್ಚ್ 1958 || ಅತಾ-ಉರ್-ರಹಮಾನ್ ಖಾನ್ || ಅವವಾಮಿ ಲೀಗ್
|-
|ಮಾರ್ಚ್ 1958 || ಅಬು ಹುಸೇನ್ ಸರ್ಕಾರ್ || ಕ್ರಿಶನ್ ಶ್ರಮಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ
|-
|ಮಾರ್ಚ್ 1958 - 18 ಜೂನ್ 1958 || ಅತಾ-ಉರ್-ರಹಮಾನ್ ಖಾನ್ || ಆವಾಮಿ ಲೀಗ್
|-
|18 ಜೂನ್ 1958 - 22 ಜೂನ್ 1958 || ಅಬು ಹುಸೇನ್ ಸರ್ಕಾರ್ || ಕ್ರಿಶನ್ ಶ್ರಾಮಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ
|-
|22 ಜೂನ್ 1958 - 25 ಆಗಸ್ಟ್ 1958  ||ಗವರ್ನರ್'ಸ್ ರೂಲ್  || 
|-
|25 ಆಗಸ್ಟ್ 1958 - 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1958 || ಅತಾ-ಉರ್-ರಹಮಾನ್ ಖಾನ್ || ಆವಾಮಿ ಲೀಗ್
|}
7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1958 ರಂದು [[ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಹುದ್ದೆ ರದ್ದುಗೊಂಡಿತು. 16 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1971 ರಂದು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, [[ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
===ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷಾ ಚಳವಳಿ===
[[Image:1952 Bengali Language movement.jpg|thumb|250px|21 ಫೆಬ್ರವರಿ 1952 ರಂದು ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೆರವಣಿಗೆ ]]
*ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಚಳವಳಿ, ಅಥವಾ ಭಾಷಾ ಆಂದೋಲೋನ್ (ಭಾಷಾ ಚಳುವಳಿ), ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು (ಆಗ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಬೆಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾನ್ಯಮಾಡಿ  ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಅಂತಹ ಮಾನ್ಯತೆ ಬಂಗಾಳಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯನ್ನ ಸರ್ಕಾರಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.  ಈ ಚಳುವಳಿಗೆ ಮುಫ್ತಿ ನದಿಮುಲ್ ಕ್ವಾಮರ್ ಅಹ್ಮದ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 288.&lt;/ref&gt;
*1947 ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಂಡಾಗ, ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ (ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಭೌಗೋಳಿಕ, ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ರೇಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 1948 ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 23 ರಂದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರ ಉರ್ದುವನ್ನು ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಆಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಿತ್ತು, ಇದು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಂಗಾಳಿ-ಮಾತನಾಡುವ ಬಹುಪಾಲು ಜನರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಹೊಸ ಕಾನೂನಿನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪಂಥೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸರ್ಕಾರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ರ್ಯಾಲಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಢಾಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1952 ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 21 ರಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು.  ಪೋಲೀಸರು ಆ ದಿನದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರನ್ನು ಕೊಂದಾಗ ಚಳುವಳಿ ತನ್ನ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಅವಾಮಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿನೆಡದ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವುಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ನಾಗರಿಕ ಅಶಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು, ನಂತರ ಅವಾಮಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನ್ನು ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಲವು ಸಂಘರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 1956 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು. 1999 ರ ನವೆಂಬರ್ 17 ರಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ 21 ಫೆಬ್ರವರಿಯನ್ನು  ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ದಿನವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ದಿನಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು,  ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಜನರ ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾಷಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗೌರವ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 289.&lt;/ref&gt;

==1954-1971 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ:==
[[File:1954 east bengal cabinet.jpg|thumb|left|ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಲದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳ 1954]]
[[File:Sheikh Mujibur Rahman in 1950.jpg|thumb|ಶೇಕ್ ಮುಜಿಬರ್ ರೆಹಮಾನ್]]
*ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳ ಮಧ್ಯೆ ದೊಡ್ಡ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ ಅಲ್ಪ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಾಲು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆದಾಯದ ಹಂಚಿಕೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಕೃಷಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಹಣಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿಗಳು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವು.  ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮಾತ್ರ ಬೆಂಗಾಲಿಗಳದು ಆಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಬಂಗಾಳಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿಗಳು ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನ್ಯಾಯೋಚತ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಅವರು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ  ಇರಲು ಬಿಟ್ಟು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ತಮಗೆ ಹಾಕಿದ ಬೆದರಿಕೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;Glassie, Henry; Mahmud, Feroz (2008). Living Traditions. Cultural Survey of Bangladesh Series. 11. Dhaka: Asiatic Society of Bangladesh. p. 578.&lt;/ref&gt;
*1966 ರಲ್ಲಿ, ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಮ ಮುಖಂಡರಾದ ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್, ನಮ್ಮ ಚಾರ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸರ್ವೈವಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ  6-ಅಂಶಗಳ (ಪಾಯಿಂಟ್) ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಲಾಹೋರ್’ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮುಸ್ಲಿಂಲೀಗಿನ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಗಣನೀಯ ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ  ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದುರ್ಬಲ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದುವ ಹಾಗೆ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕಾಗಿ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆರು ವಿಷಯಗಳ (ಪಾಯಿಂಟ್) ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟರು. ಇದು ಸ್ವರಂತ್ರ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
*1968 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಗರತಾಲ ಪಿತೂರಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ಮತ್ತು 34 ಇತರರ ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು, ಆರೋಪಿಗಳು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಚಾರಣೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ, ಈ ಆಪಾದನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಂಡಾಯವು ಎಲ್ಲ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. 1969 ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 15 ರಂದು ಕೈದಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಝಹುರುಲ್ ಹಕ್ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಸಮೀಪದಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟನು. ಫೆಬ್ರವರಿ 22 ರಂದು ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಮುಂದೂಡಿಸಿತು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಂಡಾಯವು ತರುವಾಯ '69 ರ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.
*25 ಮಾರ್ಚ್ 1969 ರಂದು ಜನರಲ್ ಆಯುಬ್ ಖಾನ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಜನರಲ್ ಯಾಹ್ಯಾ ಖಾನ್ ಅವರಿಗೆ  ವಹಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು  ನೆಡೆಸದಂತೆ ಹೊಸ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮುಂದೂಡಿದರು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. '15 ಫೆಬ್ರುವರಿ ಬಾಹಿನಿ 'ಎಂಬ ಹೊಸ ಗುಂಪನ್ನು “ಸ್ವಾಧಿನ್ ಬಂಗ್ಲಾ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್” 'ಸದಸ್ಯರಾದ ಸೆರಾಜುಲ್ ಅಲಮ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಕಾಜಿ ಅರೆಫ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
*ನಂತರ 1969 ರಲ್ಲಿ, ಯಾಹ್ಯಾ ಖಾನ್ 5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1970 ರಂದು ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.  ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದವಿರುದ್ಧ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮಾಧಾನವು ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ವನಿಯಾಯಿತು. 7 ಮಾರ್ಚ್ 1971 ರಂದು ಸುಹ್ರವಾರ್‍ದಿ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಸಾವಿರ ಜನರಿಗೆ ಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಬಂಗಬಂದು ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರ ತಂದೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಜನರನ್ನು, ಆಕ್ರಮಣ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಗಾಳ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಯುದ್ಧಸಮಾನವಾದ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ಕರೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt; Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 293.&lt;/ref&gt;
==ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿಮೋಚನೆಯ ಚಳುವಳಿ==
*1970-71ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದದ್ದಿತು. ನಂತರ, ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ಯಹ್ಯಾಖಾನ್ ನೇತ್ರತ್ವದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು  ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರದ ವಿಭಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಹಾಗೆಯೇ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ರಚನೆ ಬಗೆಗೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಆರಂಭಿಸಿತು.
*ಈ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಾರ್ಚ್ 1, 1971 ರಂದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಯಾಹ್ಯಾ ಖಾನ್ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಮುಂದೂಡಿದರು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. 
*2 ಮಾರ್ಚ್ 1971 ರಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಾಯಕ ಎ ಎಸ್ ಎಂ ಅಬ್ದುರ್ ರಾಬ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗುಂಪು, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಹೊಸ (ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ) ಧ್ವಜವನ್ನು “ಸ್ವಾಧಿನ್ ಬಂಗ್ಲಾ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್”  ನಿರ್ದೇಶನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಿತು. ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಘೋಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು ಆದರೆ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಈ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಬದಲಿಗೆ, ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ 7 ರಂದು ನಡೆಯಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಹಂತಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
*ಮಾರ್ಚ್ 3 ರಂದು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಾಯಕ ಶಹಜಹಾನ್ ಸಿರಾಜ್, ಸ್ವಾಧೀನ ಬಂಗ್ಲಾ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಬಂದು ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬ್ ಮುಂದೆ ಪಲ್ಟಆನ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ 'ಸಾಧಿನೋತರ್ ಇಶ್ಥೇಹಆರ್' (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು) ಅನ್ನು ಓದಿದರು.
*ಮಾರ್ಚ್ 7 ರಂದು, ಆಗಿನ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕ ಬಂಗಬಂದು ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಳವಳಿಯ ಕುರಿತು ಕ್ರಿಯಾಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಸುಹ್ರಾವರ್‍ದಿ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆ ನಡೆಯಿತು. ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದೆ ಇದ್ದರೂ, ಮಾತುಕತೆ ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಯಾವುದೇ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಸಭಿಕರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು.  ಈ ಭಾಷಣವನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಪದವನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 292.ರಿಂದ p. 298.p. 302. &lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
:::''&quot;ಎಬರೇರ್ ಶೊಂಗ್ರಾಮ್ ಅಮಾದರ್ ಮುಕ್ತಿರ್ ಶೊಂಗ್ರಾಮ್, ಎಬರೇರ್ ಶೊಂಗ್ರಾಮ್ 
:::''ಶಧಿನೋತರ್ ಶೊಂಗ್ರಾಮ್ ....&quot;''
:::''&quot;ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟವು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟವಾಗಿದೆ, ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟವು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟವಾಗಿದೆ'''' 
:::''....ಇದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಘೋಷಣೆ!''
&lt;/poem&gt;

==ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ ಅಥವಾ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧ==
[[Image:Bangladesh 1971 Liberation.jpg|thumb|260px|ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದ ಚಲನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವಿವರಣೆ.]]
*26 ಮಾರ್ಚ್ 1971 ರ ಆರಂಭದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಬಂಗಬಂದು ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು, ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರು ಕೈಬರಹದ ಪತ್ರವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು, ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಆಗಿನ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ರೈಫಲ್ಸ್ನ ವೈರ್ಲೆಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಟರ್ನಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 1971 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ವಿಶ್ವ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳು ಸಹ ಬಂಗಬಂಧುವಿನಿಂದ ಆದ ‘ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆ’ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವರದಿಯಾಯಿತು ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದಿತು. ಬಂಗಾಳಿ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಮೇಜರ್ ಜಿಯಾರ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಲುರ್ಘಾಟ್ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ ನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 27 ರಂದು ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಓದಿದರು:- 
::“ಇದು ಸ್ವಾಧಿನ್ ಬಂಗ್ಲಾ ಬೆಟಾರ್ ಕೇಂದ್ರ. ನಾನು, ಮೇಜರ್ ಜಿಯಾರ್ ರಹಮಾನ್, ಬಂಗಬಂದು ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ರ ಸೂಚನೆಯಂತೆ, “ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿಂದ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ”. ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಈ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನೆಂದು (“ಹೆಡ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್”) ಎಂದು ನಾನು ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನ್ಯದ ಆಕ್ರಮಣದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ಬೆಂಗಾಲಿಯರಿಗೂ ಕರೆ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ನಮ್ಮ ತಾಯಿನಾಡನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ನಾವು ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತೇವೆ. ಅಲ್ಲಾದಯೆಯಿಂದ ಜಯ (ವಿಕ್ಟರಿ, ಬೈ ಅಲ್ಲಾ ಗ್ರೇಸ್), ನಮ್ಮದು. ಜಯ್ ಬಾಂಗ್ಲಾ! &lt;ref&gt;[http://newsbd71.blogspot.com/2011/03/flames-of-freedom-beginning-of.html Sunday, March 20, 2011FLAMES OF FREEDOM : Beginning of Liberation War in Chittagong]&lt;/ref&gt;

*10 ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಮೆಹರ್ಪೂರ್ ನಲ್ಲಿ (ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಜಿಬ್ನಗರ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಂಡದ್ದು) ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಪ್ರಾವಿಷನಲ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ತಾಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು, ಸೈಯದ್ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಅವರು ತತ್ಕಾಲಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು ಮತ್ತು ಖೊಂಡೇಕರ್ ಮೊಸ್ಟಾಕ್ ಅಹ್ಮದ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು &quot;ಮುಕ್ತಿಫೌಜೊ&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ನಂತರ ಈ ಪಡೆಗಳಿಗೆ &quot;ಮುಕ್ತಿಬಾಹಿನಿ&quot; (ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂ.ಎ.ಜಿ. ಓಸ್ಮಾನಿ ಅವರನ್ನು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.
*ಮಿಲಿಟರಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು 11 ವಲಯ ಕಮಾಂಡರ್ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 11 ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು: ಝಡ್ ಫೋರ್ಸ್, ಎಸ್ ಫೋರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆ ಫೋರ್ಸ್. ಈ ಮೂರೂ ಪಡೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕಮಾಂಡರ್ ಹೆಸರಿನ ಆರಂಭಿಕ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಮೆಹರ್ಪುರ್ ಸರಕಾರವು ಭಾರತದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಉ ಪೂರೈಸಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಮುಕ್ತಿ ಬಾಹಿನಿ ನಡುವಿನ ಹೋರಾಟವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅಂದಾಜು ಹತ್ತು ಮಿಲಿಯನ್ (ಒಂದು ಕೋಟಿ ಬಂಗಾಳಿ ನಿರಾಶ್ರಿತ ಜನರು) ಬಂಗಾಳಿಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಅಸ್ಸಾಂ, ತ್ರಿಪುರಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು.
*ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿವಾದಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಕಷ್ಟ ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. 1965 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಡೆಸಿದವು, ಆದರೆ 1971 ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಯು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿತು. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ  ಸಹಾನುಭೂತಿ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 1971 ರಂದು, ಭಾರತವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪರವಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, ಆದರೆ ಉಗ್ರವಾದ, ಎರಡು ವಾರಗಳ ಯುದ್ಧವನ್ನು 1971 ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಯುದ್ಧ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;Gupta, Jyota Sen (1974). History of Freedom Movement in Bangladesh, 1943–1973: Some Involvement (First ed.). Calcutta: Naya Prokash. pp. 325–326.&lt;/ref&gt;

==ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ==
[[File:1971 Instrument of Surrender WaPo.jpg|thumbnail|ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜೆನ್ ಜೆ ಎಸ್ ಅರೋರಾ ನೋಟದಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೀರ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ನಿಯಾಜಿ (ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಎ ಕೆ ಕೆ ನಿಯಾಜಿ) ಶರಣಾಗತಿಯ ಸಲಹೆಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು. ವೈಸ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಕೃಷ್ಣನ್, ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ದಿವಾನ್, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಸಗಾತ್ ಸಿಂಗ್, ಮೇಜ್ ಜನರಲ್ ಜೆಎಫ್ಆರ್ ಜಾಕೋಬ್ (ಫ್ಲಾಟ್ ಎಲ್ಟಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ -ಭುಜದ ಮೇಲೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿರುವ). ಹಿರಿಯ ನ್ಯೂಸ್ಕಾಸ್ಟರ್, ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೊದ ಸುರೋಜಿತ್ ಸೇನ್, ಬಲಗಡೆ ಮೈಕ್ರೊಫೋನ್ ಅನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.]]
*ಡಿಸೆಂಬರ್ 16, 1971 ರಂದು, ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಎ.ಎನ್. ಕೆ. ನಿಯಾಜಿ, ಭಾರತದ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗತಿಯ ಸಲಹೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು .ನಂತರ ಬಂಗ್ಲಾ ದೇಶ (&quot;ಬಂಗಾಳದ ದೇಶ&quot;) ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮರುದಿನ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಶರಣಾಗತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ದೇಶಗಳು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದವು. 90,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗೆ ಶರಣಾಯಿತು, ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶರಣಾಗತಿಯಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_19-1-2005_pg7_28 |title=54 Indian PoWs of 1971 war still in Pakistan;By Shahnawaz Khan |access-date=2012-12-21 |archive-date=2012-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010182318/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_19-1-2005_pg7_28 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ಹೊಸ ದೇಶವು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವೆಂದು 11 ಜನವರಿ 1972 ರಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ 19 ಮಾರ್ಚ್ ನಂದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಭಾರತ ಜೊತೆ ಸ್ನೇಹ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು.. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಯು.ಎನ್ ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು, ಆದರೆ ಚೀನಾ ತನ್ನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಪ್ರಮುಖ ಮಿತ್ರರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಚೀನಾ ಅದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು.  ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುವುದನ್ನು  ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಮಿತ್ರ ಸಹ ಆಗಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿತು.  1972 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡುವೆ ಸಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದವಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಪಾಕ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ 93,000 ಸೇನಾ ಖೈದಿಗಳ [prisoner of war (POW)] ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಮಾನ್ಯತೆ ಮಾಡಿತ್ತೆಂದು ಒಪ್ಪಂದವು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿತು. ಜಿನಿವಾ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್, ನಿಯಮ 1925 ರೊಂದಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಭಾರತವು ಎಲ್ಲಾ ಸೇನಾ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.  ನಂತರದ ಐದು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ 93,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಕೈದಿಗಳು ಬಿಡುಗಡೆ ಯಾಗಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/south_asia/2002/india_pakistan/timeline/1971.stm The 1971 war]&lt;/ref&gt;
*ಇದಲ್ಲದೆ, ಸದ್ಭಾವನೆಯ ಒಂದು ಸೂಚಕವಾಗಿ, ಬಂಗಾಳಿಗಳಿಂದ ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸುಮಾರು 200 ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸಹ ಭಾರತವು ಕ್ಷಮಿಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯವು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ನ 13,000 ಚ.ಕಿ.ಮೀ  (5,019 ಚದರ ಮೈಲಿ), ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ  ಭಾರತವು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ;  (ಇದು ಮತ್ತೆ 1999 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಯಿತು).&lt;ref&gt;[http://storyofpakistan.com/the-simla-agreement The Simla Agreement]&lt;/ref&gt;
==ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಗಣರಾಜ್ಯ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್)==
*'''ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು 1971 - 1975''':
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಹೆಸರು !! ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ದಿನ!! ಅಧಿಕಾರ ಬಿಟ್ಟ ದಿನ!ಪಕ್ಷ
|-
| 1 ತಾಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ||10 ಏಪ್ರಿಲ್ 1971 || 13 ಜನವರಿ 1972\||ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್
|-
| 2 ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್  || 13 ಜನವರಿ 1972  ||26 ಜನವರಿ 1975 ||ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ 
|-
|3 ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮನ್ಸೂರ್ ಅಲಿ   ||26 ಜನವರಿ 1975  || 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1975|| ಬಕ್ಸಲ್
|}

==ಸಂವಿಧಾನ, ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದ==
===ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ===
*ಹಂಗಾಮಿ ಸರ್ಕಾರ: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿತ್ತು. 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 1971 ರಂದು ಮುಜಿಬ್ನಗರದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಂತರ ಸಂವಿಧಾನದ ಕರಡನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, &quot;ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ&quot; ಯನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವಗಳಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಇದರ ಪ್ರಧಾನಿ ತಾಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಎಂ ಎ ಜಿ ಓಸ್ಮನಿ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೈಯದ್ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಮನ್ಸೂರ್ ಅಲಿ ಕೂಡಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಯ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಂದ  ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬಾಂಗ್ಲಾ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಇದು ಅಬು ಸಯೀದ್ ಚೌಧರಿ, ಹುಮಾಯೂನ್ ರಶೀದ್ ಚೌಧರಿ ಮತ್ತು ರೆಹಮಾನ್ ಸೊಬನ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪಡೆಗಳು ಹನ್ನೊಂದು ವಿಭಾಗದ (ಸೆಕ್ಟರ್) ಕಮಾಂಡರ್’ಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದ ಝಿಯೂರ್ ರೆಹಮಾನ್, ಖಲೀದ್ ಮೊಹರಾಫ್ ಮತ್ತು ಕೆ ಎಂ ಶಫಿಯುಲ್ಲಾ. ಇದ್ದರು. &lt;ref&gt;[http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Government Mujibnagar Government] &lt;/ref&gt;
*ನೆರೆಯ ಭಾರತವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಗಡಿಯಾಚೆಯ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜಧಾನಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಆಗಿತ್ತು. 1971 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿತು. &lt;ref&gt;Tepper, Elliot L.; Hayes, Glen A. (1990). Bengal and Bangladesh: Politics and Culture on the Golden Delta. Asian Studies Center, Michigan State University. &lt;/ref&gt;

===ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬ್ ಆಡಳಿತ===
*ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ 1970 ರ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಮೊದಲ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನಾಯಕ ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ 12 ಜನವರಿ 1972 ರಂದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಕ ತಂದೆಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾತ್ಯತೀತ ಬಂಗಾಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೂಲ ಸಂವಿಧಾನವು ಡಾ. ಕಮಲ್ ಹುಸೇನ್ ರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, 1972 ರಲ್ಲಿ ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಗಣರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಭಾವಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಟ್ಟಿತು.
[[File:Mujib and Ford.jpg|thumb|250px|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಮುಜಿಬ್ &amp; ಯು.ಎಸ್. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಡ್ 1974 ರಲ್ಲಿ]]
*ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ, ರಹಮಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನ  ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ 25 ವರ್ಷದ ಇಂಡೋ-ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ ಸ್ನೇಹ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಲಿಪ್ತ ಚಳುವಳಿಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಮೇರಿಕನ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯೆತ್ ಮುಖಂಡರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ. ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಕೊಗೆ ರಹಮಾನ್ ರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. 1974 ರ ದೆಹಲಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ನೀಡಿತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಆಂತರಿಕ ಬಂಗಾಳಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದ ಹಾಗೆಯೇ, ಢಾಕಾ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ನಡುವಿನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಜಪಾನ್ ಹೊಸ ದೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನೆರವು ಒದಗಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇಸ್ರೇಲ್ ಆರಂಭಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು,  1973 ರ ಅರಬ್-ಇಸ್ರೇಲಿ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಢಾಕಾದಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರವು ಈಜಿಪ್ಟ್ಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಈಜಿಪ್ಟ್ 44 ಟ್ಯಾಂಕ್ ಗಳನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮಿಲಿಟರಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿತು. ಹಲವು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುಗೊಸ್ಲಾವಿಯ, ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.  ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಾಯುಪಡೆಗಾಗಿ ಮಿಗ್ -21 ವಿಮಾನಗಳ ಹಲವಾರು ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ಗಳನ್ನು ಸೋವಿಯೆತ್ ಯುನಿಯನ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;Lewis, David (2011). Bangladesh: Politics, Economy and Civil Society. Cambridge University Press. pp. 78–81.&lt;/ref&gt;
[[File:Bangabandhu Square Monument.A.M.R.jpg|thumb|ಬಂಗಬಂಧು ಸ್ಕ್ವೇರ್ - ಸ್ಮಾರಕ.A.M.R]]
*ದೇಶೀಯವಾಗಿ, ರಹಮಾನ್ðರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚು ನಿರಂಕುಶವಾದಿಯಾಯಿತು. ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸಮಾಜವಾದಿ ಜಶೋದ ರಿಂದ ದಂಗೆಯುಂಟಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ವಿಮೋಚನೆಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು  ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಾರ-ಪರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪಡೆಗಳ ಆಂದೋಲನವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ರಹಮಾನ್ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿ ಹೇರಿದರು. ಅವರು ಜಾತೀಯ ರಖಿ ಬಹಿನಿ ರಚಿಸಿದರು ಅವನ್ನು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ಚಳುವಳಿಗಾರರು ಆರೋಪಿಸಿದರು.  . ಜಾತಿಯ ರಾಖಿ ಬಹಿನಿಯನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಅನೇಕರು ನಂಬಲಿಲ್ಲ. 
*ರಹಮಾನ್ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ್ದರಿಂದ ಉದ್ಯಮಗಳ ಬೃಹತ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಸೋವಿಯತ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ನೆರವು ಸಹ ಬಯಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. 1974 ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಕ್ಷಾಮವು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು. ಉಂಟುಮಾಡಿ ದೊಡ್ಡಕೊಡೆತಕೊಟ್ಟಿತು.
*ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ 1975 ರಲ್ಲಿ ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು, ಸಂಸತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಒಂದೇ ಪಕ್ಷದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಏಕೈಕ ಕಾನೂನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಅದು “ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಕೃಷ್ಕ್ ಶ್ರಮಿಕ್ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್”, ಅದರ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬಾಕಶಲ (ಬಿಕೆಎಸ್’ಎಲ್‍ಲೆಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬಹುತೇಕ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತದ್ಧೀ ಕಾರಣದಿಂದ ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಅವನ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳ ವಿಫಲತೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿತು. &quot;ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಿತಾಮಹ&quot; ದಿಂದ, ಅವರು 1975 ರ ವೇಳೆಗೆ ಯಾವ ಪತ್ರಕರ್ತ ಅಂಥೋನಿ ಮಸ್ಕರೆನ್ &quot;ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದ್ವೇಷಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ&quot; ಎಂದು ಬರೆದರು. 

*'''1975 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15 ರಂದು, ಜೂನಿಯರ್ ಸೈನ್ಯದ ದಂಗೆಕೋರರು ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಬಹುಪಾಲು ಕುಟುಂಬದವರನ್ನು ಢಾಕಾದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ  ಹತ್ಯೆಗೈದರು'''.&lt;ref&gt;Mascarenhas, Anthony (1986). Bangladesh: A Legacy of Blood. Hodder and Stoughton.75&lt;/ref&gt;

==ಮಿಲಿಟರಿ ದಂಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು==
*'''ಮಿಲಿಟರಿ ಆಡಳಿತವು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು (15 ಆಗಸ್ಟ್ 1975 - 29 ಜೂನ್ 1978)'''
*'''ಪ್ರಧಾನಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ:ಮಶಿಯಾರ್ ರಹಮಾನ್ (ಹಿರಿಯ ಮಂತ್ರಿ) 29 ಜೂನ್ 1978 ರಿಂದ 12 ಮಾರ್ಚ್ 1979 ರ ವರೆಗೆ; ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.'''
*'''4 ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ ; ಶಾ ಅಝೀಝರ್ ರಹಮಾನ್ 15 ಏಪ್ರಿಲ್ 1979 ರಿಂದ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1982 ರ ವರೆಗೆ;ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.'''(?)
*'''ಝಿಯಾ ಉರ್ ರಹಮಾನ್ 21 ಏಪ್ರಿಲ್ 1977 ರಂದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು, 30 ಮೇ 1981 ರಂದು ಅವರನ್ನು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರು.''' 
===ಮೊದಲ ಸಮರ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಜಿಯಾ ಆಡಳಿತ===
*ಮೊದಲ ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ((martial law)- ಸಮರ ಕಾನೂನು) ಮತ್ತು ಜಿಯಾ ಆಡಳಿತ
*ಮಿಲಿಟರಿ ದಂಗೆಯ ನಾಯಕರು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಖೊಂಡೇಕರ್ ಮೊಸ್ಟಕ್ ಅಹ್ಮದ್ ರನ್ನು ಶೇಖ್ ಮುಜೀಬ್ ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಕಠೋರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ, ಅಹ್ಮದ್ ಸಮರ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ ತಾಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬ್ ರ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಗೆಯ ಆಪ್ರನ್ನು (ಮಹಿಳೆಯರೂ ಸೇರಿ) ಸೆರೆಹಿಡಿದನು. ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದ ನಾಯಕರನ್ನು 3 ನವೆಂಬರ್ 1975 ರಂದು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಹ್ಮದ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಪುನರ್ ನೇಮಕಾತಿಗಳನ್ನು ª ಮಾಡಿ ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. 
[[File:Statiefoto op paleis Soestdijk. V.l.n.r. Beatrix, H.M., van Vollenhoven, Ziaur R, Bestanddeelnr 930-2280.jpg|thumb|ರಾಣಿ ಜೂಲಿಯಾನಾರೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾಉರ್ ರೆಹಮಾನ್] ಮತ್ತು 1979 ರಲ್ಲಿ [[ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್]] ನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಬೀಟ್ರಿಕ್ಸ್]]
[[File:Mr and Mrs Zia 1979.jpg|thumb|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾರ್ ರೆಹಮಾನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ 1979 ರಲ್ಲಿ ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ಯ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ (ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಕ್ಲಾಸ್)-Mr and Mrs Zia 1979]]
*ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ಜನರಲ್ ಖಲೀದ್ ಮೊಹರಾಫ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ 6 ನವೆಂಬರ್ 1975 ರಂದು ಅಹ್ಮದ್ ಅವರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿತು. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ, ಅಬು ಸದಾತ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಯೀಮ್ ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1975 ರ ನವೆಂಬರ್ 7 ರಂದು ಅಬು ತಾಹೆರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜವಾದಿ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮೊಶರಫ್ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಜಿಯಾಉರ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರು 1976 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸೈಯೆಮ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಉಪ ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 
*ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾದ ಘಟನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು, ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಭಾರತದಿಂದ ಆಗಬಹುದಾದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಹೆದರಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಢಾಕಾದ ಹೊಸ ಸರಕಾರವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ತನ್ನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಗ್ರತೆಗಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಬೆಂಬಲದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಭಾರತವು ಫರಕ್ಕಆ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಗಂಗಾ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದವು, 1976 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ ನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಕೋರಿತ್ತು. ಈ ವಿವಾದವನ್ನು 1977 ರಲ್ಲಿ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಬಗೆಹರಿಸಲಾಯಿತು. 
*ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಜಿಯಾ ಉರ್ ರೆಹಮಾನ್ (ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಜಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) 21 ಏಪ್ರಿಲ್ 1977 ರಂದು ಜಸ್ಟೀಸ್ ಸಯೆಮ್ ನಿಂದ ದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜಿಯಾ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು (ಬಿಎನ್ಪಿ- BNP - Bangladesh Nationalist Party ) ಕಟ್ಟಿದರು. 1979 ರಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಿಎನ್ಪಿ ದೊಡ್ಡ ಬಹುಮತವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು.
*ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾ ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದವನ್ನು &quot;ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ&quot; ಎಂದು ಮರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಐಕಮತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಜಿಯಾ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ತ್ವರಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರವು ದೇಶದ ಮೊದಲ ರಫ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಇದು ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ “ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ-ಕೆಲಸ”ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು, ಸಮೂಹ-ಕೃಷಿಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದರು.
*ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆವನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾ ನೋಡಿ  ಅವರು ಸೋವಿಯತ್ ನ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt; Mascarenhas, Anthony (1986). Bangladesh: A Legacy of Blood. Hodder and Stoughton.&lt;/ref&gt;P&lt;ref&gt;ike, John. &quot;Bangladesh – Air Force Modernization&quot;. globalsecurity.org. Retrieved 6 January 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lewis, David (2011). Bangladesh: Politics, Economy and Civil Society. Cambridge University Press. pp. 78–81.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Why Bangladesh feared Indian invasion after 1975 coup&quot;. Indian Defence Review. Retrieved 6 January 2017.&lt;/ref&gt;
*ಜಿಯಾ ತನ್ನ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ದಂಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಸೇನೆಯು ಸೇರಿತ್ತು. [73] ಅವರ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮಿತ್ರರಾದ ಕರ್ನಲ್ ಅಬು ತಾಹೆರ್ ಅವರನ್ನು ದೇಶದ್ರೋಹಕ್ಕಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.. ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೇನಾಪಡೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಅಂತಹದೇ  ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತಿಮ ದಂಗೆಯ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನವು 1981 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಹತ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. '''ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಅಬುಲ್ ಮಂಜೂರ್ ಅವರ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಜಿಯಾವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ಅವರು 30 ಮೇ 1981 ರಂದು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸವನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ನಂತರ ಈ ದಂಗೆಯನ್ನು ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಹುಸೇನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಎರ್ಷಾದ್ ಅವರು ದಮನಮಾಡಿದರು.''' &lt;ref&gt;Lewis, David (2011). Bangladesh: Politics,&lt;/ref&gt;

===ಸತ್ತಾರ್ ಆಡಳಿತ===
*ಜಿಯಾರ ನಂತರ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುಸ್ ಸತ್ತಾರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. 1981 ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸತ್ತಾರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಕಮಲ್ ಹುಸೈನ್ ರಿಂದ ಮತದಾನತಿರುಚಿದ ಆರೋಪದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಾದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಸತ್ತಾರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಬಿಎನ್’ಪಿ ಪಕ್ಷ ದೊಳಗೆ ಅಂತಃಕಲಹದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದರಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಪುನರ್ರಚನೆಗೆ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮಿರ್ಜಾ ನುರುಲ್ ಹುಡಾ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಮುಸ್ಲಿಂ -ವಿರೋಧಿ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಕಾರಣ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು.  ಸತ್ತರ್ ಕೂಡ ವಯಸ್ಸಾದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು.
*1982 ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ದಂಗೆಯು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸತ್ತಾರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ನಾಗರಿಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮಿಲಿಟರಿಯು - ಆಹಾರ ಕೊರತೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ದುರ್ಬಳಕೆಯು ದಂಗೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣಗಳೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;Preston, Ian, ed. (2003). A Political Chronology of Central, South and East Asia. Europa Publications. p. 18&lt;/ref&gt;
===ಎರಡನೇ ಸಮರ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಎರ್ಷಾದ್ ಆಡಳಿತ===
*'''8 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಅಬ್ದುಸ್ ಸತ್ತಾರ್ ; 30 ಮೇ 1981 ರಿಂದ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1982 ರವರೆಗೆ (ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು); ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷ.'''
*'''ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು:ಹುಸೇನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ :ಎರ್ಷಾದ್ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1982 ರಿಂದ 27 ಮಾರ್ಚ್ 1982; ಮಿಲಿಟರಿ ಆಡಳಿತ.'''
*'''9 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:ಅಹ್ಸೂನುದ್ದೀನ್ ಚೌಧರಿ :- 27 ಮಾರ್ಚ್ 1982 ರಿಂದ 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1983; ಸ್ವತಂತ್ರ.'''
*'''10 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:ಹುಸೇನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಎರ್ಷಾದ್:- 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1983 ರಿಂದ 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1990; ಮಿಲಿಟರಿ / ಜಾತಿಯಾ ಪಾರ್ಟಿ.'''
*'''ಎರಡನೇ ಸೇನಾ ಆಡಳಿತ(Second martial law):'''
[[File:Hussain Muhammad Ershad.jpg|thumb|ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹುಸೇನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇರ್ಷಾದ್]]
[[File:Noor Hossain at 10 November 1987 protest for democracy in Dhaka (01).jpg|thumb|ನೂರ್ ಹುಸೇನ್, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ-ಪರ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರರು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎರ್ಶಾದ್ ಅವರ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಸತ್ತರು]]
*ಸತ್ತಾರ್ ರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎ. ಎಫ್. ಎಮ್. ಅಹ್ಸನುದ್ದೀನ್ ಚೌಧರಿ ಬದಲಿಸಿದರು. ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಹುಸೇನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇರ್ಷಾದ್ ಸೈನಿಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರೇ ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾ ಆಢಳಿತಾಧಿಕಾರಿ (ಚೀಫ್ ಮಾರ್ಶಿಯಲ್ ಲಾ ನಿರ್ವಾಹಕರಾದರು. ಅವರು ಸ್ವತಃ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳಕ್ಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಮತ್ತು ವಾಯುಪಡೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಉಪ ಸಮರ ಕಾನೂನು ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಸೋವಿಯತ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿರೋಧ ವುಳ್ಳ  ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿದೇಶಿ ನೀತಿಯನ್ನು ಎರ್ಶಾದ್ ಅನುಸರಿಸಿದರು.
*1983 ರಲ್ಲಿ, ಎರ್ಷಾದ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ರಾಜಕೀಯ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯು ಎರ್ಷಾದ್ ಅವರ  ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸರಕಾರವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿತು, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ. ದೇಶದ ಹದಿನೆಂಟು ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಉಪಜಿಲ್ಲಾ  ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.
*ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಸರ್ಕಾರೀ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಖಾಸಗೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು (70% ರಷ್ಟು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು) ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಹಗುರ - ಸಣ್ಣ ಉತ್ಪಾದನೆ, , ಮತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಯೋಜನೆ ತಂದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ವಿದೇಶಿ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತೀವ್ರವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವುದಾಗಿ ಸಾರ¯ಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಗಂಭೀರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಎರ್ಷಾದ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒಂದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇಶದ ಗಮನಾರ್ಹ ಆಹಾರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 4 ಶತಕೋಟಿ ಟಾಕಾಗಳ ತೀವ್ರ ಬಜೆಟ್ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಎದುರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಸಾಲಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವವರೆಗೆ ಅದು ಯಾವುದೇ ಸಾಲವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಐಎಮ್ಎಫ್ ಘೋಷಿಸಿತು. 
*1984 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಇರ್ಷಾದ್ ಬಯಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲ ಭಾಗವಹಿಸಲು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ನಿರಾಕರಣೆ ಈ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಎರ್ಷಾರ ಮೇಲೆ  ಒತ್ತಡ ತಂದಿತು.  ಮಾರ್ಚ್ 1985 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಎರ್ಷಾದ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕೋರಿದರು. ಕಡಿಮೆ ಮತದಾನ ವಾಗಿದ್ದು ಎರ್ಷಾದ್ ಉತ್ತಮ ಬಹುಮತವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಇರ್ಷಾದ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಆಯ್ಕೆಗಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಸರ್ಕಾರದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಬಹುಪಾಲು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು, ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1986 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದಾರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು,  ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಮರ ಕಾನೂನಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಎರ್ಷಾದ್ ರ ರಾಜಕೀಯ ವಾಹನವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಜಾತಿಯ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ) ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.  ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾ ಅವರ ವಿಧವೆ ನೇತೃತ್ವದ ಬಿಎನ್ಪಿ ಯಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬೇಗಂ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಮೇ 1986 ರಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ 300 ಚುನಾಯಿತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎರ್ಷಾದ್ ರ ಜಾತಿಯಾ ಪಕ್ಷವು ಬಹುಮತವನ್ನು ಪಡೆದು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನ ಭಾಗವಹಿಸಿದ- ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮುಜೀಬ್ ಅವರ ಮಗಳು ನೇತೃತ್ವದ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ವಾಜೆದ್, ಮತದಾನದ ವ್ಯಾಪಕ ಅಕ್ರಮಗಳ ಆರೋಪಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಚುನಾವಣೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ  ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;Preston, Ian, ed. (2003). A Political Chronology of Central, South and East Asia. Europa Publications. p. 18.&lt;/ref&gt;
===ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಚುನಾವಣೆ===
*ಎರ್ಷಾದ್ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯ ತಯಾರಿಗಾಗಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು, ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ /ಸಮರ ಕಾನೂನು ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಇನ್ನೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು,  ಬಿಎನ್‍ಪಿ  ಮತ್ತು ಅವಾಮಿಲೀಗ್  ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು. '''ಎರ್ಷಾದ್ ರ ಜಾತೀಯ ಪಾರ್ಟಿಯ ಉಳಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಶೇಕಡ 84 ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು.''' ಎರ್ಶಾದ್ ಸರಕಾರವು 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತದಾರರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆಯಾದರೂ, ವಿರೋಧ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದೇಶಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತದಾನವಾಗಿದೆ  ಮತ್ತು ಮತದಾನವು ಅಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
*ಎರ್ಷಾದ್ ಅವರು ಸಮರ ಕಾನೂನನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. 1986 ರ ನವೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸಮರ ಕಾನೂನು ಆಡಳಿತದ ಹಿಂದಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲು ಅವರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಬಹುಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಸಮರ ಕಾನೂನನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು, ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಚುನಾಯಿತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜುಲೈ 1987 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಿಯಮವನ್ನು ಶಾಸನ ಸಭೆಯ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವು ತರಾತುರಿಯಿಂದ ಒಪ್ಪಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಹೊರನಡೆದವು. ಆ ಮಸೂದೆಯ ಅಂಗೀಕಾರವು ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು, ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಏಕೀಕರಣಗೊಳಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರವು 1974 ರ ವಿಶೇಷ ವಿಶೇಷ ಕಾಯಿದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಬಂಧನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ, ಎರ್ಷಾದ್ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 1988 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;[Preston, Ian, ed. (2003). A Political Chronology of Central, South and East Asia. Europa Publications]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080611024311/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm  Bureau of South and Central Asian Affairs (March 2008). Background Note: Bangladesh]&lt;/ref&gt;

===ಚುನಾವಣೆಗೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರ===
*ಸರ್ಕಾರವು ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನೆಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು.  . ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಸರ್ಕಾರ  ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನೆಡೆಸಲು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆಡಳಿತ ಜಾತಿ ಪಕ್ಷವು 300 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 251 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯೆಂದು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಸಂಸತ್ತು ತನ್ನ ನಿಗದಿತ ಸಭೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಜೂನ್ 1988 ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು, ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾದ  ಇಸ್ಲಾಂ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜ್ಯ ಧರ್ಮವೆಂದು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಢಾಕಾದ ಹೊರಗಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಬೆಂಚುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವು ರಾಜ್ಯ ಧರ್ಮವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆಯಾದರೂ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. 
*1989 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇಶದ ದೇಶೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಶಾಂತವಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾದ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಚಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೀಕ್ಷಕರು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎರ್ಷಾದ್ನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವು 1990 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅನೇಕ ಮುಷ್ಕರಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು, ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರ್ಯಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಬಿಗಡಾಯಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[ಮೇಲಿನದೇ]&lt;/ref&gt;
==ಸಂಸತ್ತಿನ ಗಣರಾಜ್ಯ ಪುನರಾಗಮನ ಮತ್ತು ಬೇಗಮ್‍ಗಳ ಕದನ==
*ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಶಹಾಬುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ : 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1990 ರಿಂದ 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1991: ಪಕ್ಷ- ಸ್ವತಂತ್ರ
*11 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಿಸ್ವಾಸ್ : 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1991 ರಿಂದ 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1996 ವರೆಗೆ; ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.
*'''ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹುದ್ದೆ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ- (6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1990 - 20 ಮಾರ್ಚ್ 1991)'''
*'''9 ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ, ಮೊದಲ ಅವಧಿ: 20 ಮಾರ್ಚ್ 1991 ರಿಂದ 16 ಫೆಬ್ರುವರಿ 1996 ರ ವರೆಗೆ: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ;'''
*'''10 ನೇ ಪ್ರಾಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ, 2 ನೇ ಅವಧಿ 16 ಮಾರ್ಚ್ 1996 ರಿಂದ 30 ಮಾರ್ಚ್ 1996 ರ ವರೆಗೆ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.'''
*-'''ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪ್ರಧಾನಿ: ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಬೀಬುರ್ ರಹಮಾನ್ (ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರ): 30 ಮಾರ್ಚ್ 1996 ರಿಂದ 23 ಜೂನ್ 1996 ವರೆಗೆ:ಸ್ವತಂತ್ರ.'''
===ಮೊದಲ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರ (1990-1991)===
(1990 ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ದಂಗೆ)
*ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ನೇತೃತ್ವದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ-ಪರ ಚಳವಳಿಯು ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ವರ್ಗದವರನ್ನೂ ಇದರಲ್ಲಿ  ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಚಳುವಳಿ ಸೆಳೆಯಿತು  ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಎರ್ಷಾದ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.
*ಪ್ರಧಾನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ, ಶಹಬುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅಹ್ಮದ್ ಎರ್ಷಾಡನ್ನು ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1991 ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು
===ಖಲೀದಾ ಆಡಳಿತ (1991-1996)===
[[File:Begum Zia Book-opening Ceremony, 1 Mar, 2010.jpg|thumb|ಢಾಕಾ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 1, 2010 ರಂದು ಪುಸ್ತಕ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ತೆಗೆದ- ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಮಾಜಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪ್ರಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾದ ಬೇಗಂ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ]]
*1991 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಬಲಪಂಥೀಯ ಬಾಂಗ್ಲಾ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಜಮಾತ್-ಐ-ಇಸ್ಲಾಮಿಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಜಿಯ ಉರ್ ರಹಮಾನ್‍ರ ವಿಧವೆಯಾಗಿದ್ದ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. 1991 ರ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಪಕ್ಷಗಳು 10 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದವು: ಪ್ರಧಾನಿ ಬೇಗಮ್ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ನೇತೃತ್ವದ ಬಿಎನ್’ಪಿ; ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿಲೀಗ್; ಗುಲಾಮ್ ಅಜಮ್ ನೇತೃತ್ವದ ಜಮಾತ್-ಐ-ಇಸ್ಲಾಮಿ (ಜೆಐ); ಮತ್ತು  ಜತಿಯಾ ಪಾರ್ಟಿ (ಜೆಪಿ) ತತ್ಕಾಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಿಜಾನೂರು ರಹಮಾನ್ ಚೌಧರಿ (ಅದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇರ್ಷಾದ್ ಅವರು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದರು; ಅದರಿಂದ ರಹಮಾನ್ ಚೌಧರಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು) ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಖಲೀಡಾ ಜಿಯಾ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಮತದಾರರು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದರು. ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನಃ ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೂಲ 1972 ರ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1991 ರಲ್ಲಿ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಿಸ್ವಾಸ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.
*ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಸೈಫೂರ್ ರಹಮಾನ್ಷ್‍ವರು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಒಂದು ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುವ  (ರೂಪಿಸಿದ) ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾದ ಉದಾರ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
*ಮಾರ್ಚ್ 1994 ರಲ್ಲಿ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದವು ಹುಟ್ಟಿತು, ಸರ್ಕಾರವು ಪಲಿತಾಂಶವನ್ನು ತಿರುಚಿರುವುದೆಂದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವು ಆಪಾಪಾದಿಸಿತು, ವಿವಾದವು ಇಡೀ ವಿರೋಧಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಹಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಜನರಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದವು. ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾಯಿತು. 1994 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಒಪ್ಪಂದವೂ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ನಂತರ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದವು. ನಂತರ ವಿರೋಧಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರೈಕ್ಗಳ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದವು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್’ನ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು 15 ಫೆಬ್ರುವರಿ 1996 ಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದವು . &lt;ref&gt;[Hossain, Kazi Liakat (6 September 2016). &quot;Remembering the budget wizard&quot;. Dhaka Tribune (Op-ed). Retrieved 6 January 2017.]&lt;/ref&gt;
*ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಬಹುಮತದಿಂದ ಪುನಃ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದವರು ಅದು ಅನ್ಯಾಯದ ಆಯ್ಕೆ ಎಂದು ಖಂಡಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ 1996 ರಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯ ನಂತರ, ಸಭೆಸೇರಿದ್ದ ಸಂಸತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[&quot;Background Note: Bangladesh&quot;. U.S. Department of State. Archived from the original on 11 June 2008.&lt;/ref&gt;
===ಎರಡನೇ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರ (1996)=== 
*ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಬೀಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ದೇಶದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಿಸ್ವಾಸ್ ಅವರು ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಅಬು ಸಲೇಹ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ನಸೀಮ್ನನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಆರೋಪದ ಕಾರಣ ವಜಾ ಮಾಡಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜನರಲ್ ನಸೀಮ್ ಅಸಹಜ ದಂಗೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ವಜಾ ಮಾಡಿದ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ನಸೀಮ್ ಢಾಕಾ ಕಡೆಗೆ ಸೇನಾ ನೆಡಿಗೆ/ಧಾಳಿ ಮಾಡಲು ಬೊಗ್ರಾ, ಮೈಮೆನ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು [[ಜೆಸ್ಸೋರ್]] ನಲ್ಲಿದ್ದ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದಕ್ಷಿಣದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಮಾಂಡರ್ ಸವಾರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಜೊತ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಇದ್ದು, ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದಂಗೆಯ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ನಾಸಿಮನನ್ನು ಢಾಕಾ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ನ ಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.
*ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಿಸ್ವಾಸ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ 12 ಜೂನ್ 1996 ರಂದು ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯವಾದ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ 146 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು, ನಂತರ ಬಿಎನ್’ಪಿ 116 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜತಿಯಾ ಪಾರ್ಟಿ 32 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.
===ಹಸೀನಾ ಆಡಳಿತ (1996-2001)===
*'''11 ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ,: 1 ನೇ ಅವಧಿ :23 ಜೂನ್ 1996 ರಿಂದ 15 ಜುಲೈ 2001 ರವರೆಗೆ:ಪಕ್ಷ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್;'''
*- '''ಲತೀಫರ್ ರಹಮಾನ್ (ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರ) 15 ಜುಲೈ 2001 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್'''.
*'''11 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಿಸ್ವಾಸ್: 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1991 ರಿಂದ 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1996 ರ ವರೆಗೆ: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ'''.
*'''12 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಹಬುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್: 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1996 ರಿಂದ 14 ನವೆಂಬರ್ 2001 ರ ವರೆಗೆ: ಸ್ವತಂತ್ರರು'''.
[[File:Sheikh Hasina, Honourable Prime Minister of Bangladesh (cropped).jpg|thumb|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ರ ಪುತ್ರಿ- ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪ್ರಧಾನಿ (cropped)]]
*1996 ರ ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರು ತಮ್ಮದು &quot;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಮ್ಮತದ ಸರ್ಕಾರ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾತೀಯ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ ಒಂದು ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಮಂತ್ರಿ ಸಣ್ಣ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾದ ಜತಿಯೋ ಸಮಾಜಾಂಟ್ರಿಕ್ ದಳ ಸೇರಿದ್ದರು. ಜಾತಿಯಾ ಪಕ್ಷ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎಚ್.ಎಂ. ಇರ್ಷಾದ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1997 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸರಕಾರದಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. 1996 ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಗೆ ಮೂರು ಪಕ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರ 10 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದವು: ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್, ಬಿಎನ್ಪಿ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಪಾರ್ಟಿ. ಜಾತಿಯಾ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎರ್ಷಾದ್ ಅವರನ್ನು ಜನವರಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನಿಂದ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಚುನಾವಣಾ ವೀಕ್ಷಕರು ಜೂನ್ 1996 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯೋಚಿತವಾಗಿದ್ದುದ್ದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಬಿಎನ್ಪಿ ಪಕ್ಷವು ಹೊಸ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅದು ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಬಿಎನ್ ಪಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಿರುಕುಳ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದೂ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಲು  ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಿಎನ್ಪಿ ಆರೋಪಿಸಿತು. 1996 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಬಿಎನ್ಪಿ ಇದು ಮತ್ತು ಇತರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ವಿಚಾರದ ಮೇಲೆ  ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಔಟ್ ನಡೆಸಿತು ಆದರೆ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು-ಪಾಯಿಂಟ್ ಒಪ್ಪಂದದಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮರಳಿತು. ಬಿಎನ್ಪಿ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಂತರ ಆಗಸ್ಟ್ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಕ್ಔಟ್ ನಡೆಸಿತು  ಮಾರ್ಚ್ 1998 ರಲ್ಲಿ ಬಿಎನ್ಪಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಮರಳಿತು. 
*ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಹಸೀನಾ ಆಡಳಿತವು ಪರಿಸರೀಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತರ-ಜನಾಂಗೀಯ ಶಾಂತಿ ಹೆಗ್ಗುರುತಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದೆ. ಗಂಗಾ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ,  ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದು; ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆ ಸರ್ಕಾರ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ  ಜನಾಂಗೀಯ ಬಂಡಾಯಗಾರರ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಹಸೀನಾ ಯುನೆಸ್ಕೊ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. 8 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಹಸೀನಾ ಸಹ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. 1998 ರಲ್ಲಿ, ಹಸೀನಾ ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಶೃಂಗಸಭೆಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ನವಾಜ್ ಶರೀಫ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಐ.ಕೆ.ಗುಜ್ರಾಲ್ ಜೊತೆ ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಧನ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆಯ ಕೊಲೆಗಾರರ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಬಗ್ಗೆ ಡಾಕಾ ಮತ್ತು ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಭೆ ಕೂಡಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ಹಸೀನಾ ಉತ್ಸುಕನಾಗಲಿಲ್ಲ. &lt;ref&gt;Conca, Ken; Dabelko, Geoffrey D. (2002). Environmental Peacemaking. Woodrow Wilson Center Press. p. 69. ISBN 978-0-8018-7193-1.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Roy, Rajkumari Chandra Kalindi (2000). Land Rights of the Indigenous Peoples of the Chittagong Hill Tracts, Bangladesh&lt;/ref&gt;
*1999 ರ ಜೂನ್ನಲ್ಲಿ, ಬಿಎನ್ ಪಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತೆ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಗೆ ಹಾಜರಾಗುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, 1997  ರಲ್ಲಿ ಆರು ದಿನಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ನಿಂದ 1999 ರಲ್ಲಿ 27 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರ್ತಭಟನೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. 1999 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ನಾಲ್ಕು ಪಕ್ಷಗಳ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಒಕ್ಕೂಟವು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಪಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಚುನಾವಣೆವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.  ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಚುನಾವಣಾ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಕೋರಿದ್ದವು. ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿರೋಧದ ತರುವಾಯ ಫೆಬ್ರವರಿ 1999 ರಲ್ಲಿ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಹಲವಾರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಪಚುನಾವಣೆಗಳು, ಮತ್ತು 2000 ದ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ನಗರ ನಿಗಮದ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನೂ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಒಕ್ಕೂಟವು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. 
*ಜುಲೈ 2001 ರಲ್ಲಿ, ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಸರ್ಕಾರವು ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ರಾಜಕೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಆ ಮೂಲಕ ಬೇಸಿಗೆಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆಗಸ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಖಲೆದಾ ಝಿಯಾ ಮತ್ತು ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರು  ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾರ್ಟರ್ ರವರ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲುಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು,  ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಬಹುದು ಅಥವಾ ಸೋಲಬಹುದು, ಹರತಾಳಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು (ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ ಗಳನ್ನು) ರಾಜಕೀಯ ಉಪಕರಣಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾರ್ಟರ್ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು.&lt;sup&gt;[೬೦]&lt;/sup&gt;

==ಮೂರನೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರ (2001)==
*'''12 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಶಹಬುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ : 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1996 ರಿಂದ 14 ನವೆಂಬರ್ 2001 ವರೆಗೆ: ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್.'''
*- '''ಲತೀಫರ್ ರಹಮಾನ್ (ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರ): 15 ಜುಲೈ 2001 10 ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 ವರೆಗೆ: ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್.'''
*ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಲತಿಫರ್ ರಹ್ಮಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ಇದು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ದಿ. 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 ರಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಚುನಾವಣೆಯುಲ್ಲಿ ಬಿಎನ್’ಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರದ ಒಕ್ಕೂಟ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ರೈಟ್ ಜಮಾತ್ -ಇ-ಇಸ್ಲಾಮಿ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿ ಓಕಿಯಾ ಜೋತೆ, ಬಿಎನ್’ಪಿ 193 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಜಮಾತ್ 17 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. &lt;sup&gt;[೬೦]&lt;/sup&gt;
==ಖಲೀದಾ ಆಡಳಿತ (2001-2006)==
*'''13 ನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಬದ್ರುದ್ದೋಜ ಚೌಧರಿ: 14 ನವೆಂಬರ್ 2001 ರಿಂದ 21 ಜೂನ್ 2002 ರ ವರೆಗೆ: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.(ಬಿಎನ್‍ಪಿ))'''
*-'''ತಾತ್ಕಾಲಿಕ: ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಜಮರುದ್ದೀನ್ ಸಿರ್ಕಾರ್: 21 ಜೂನ್ 2002 ರಿಂದ 6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2002 ವರೆಗೆ: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.'''
*'''14 ನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಇಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ :6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2002 ರಿಂದ 12 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2009 ರ ವರೆಗೆ: ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್.'''
*'''12 ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ: ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ, : 3 ನೇ ಅವಧಿ: 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001 ರಿಂದ 29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 ರ ವರೆಗೆ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.'''
[[File:LulaZia.jpg|thumb|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನಿ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ - ಅವರ ಎರಡನೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರೆಜಿಲ್’ನ  ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಲುಲಾ ಅವರೊಡನೆ]]
*[[:en:September 11 attacks|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11 ರ ದಾಳಿಯ]] ನಂತರ, ಪ್ರಧಾನಿ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಅಮೇರಿಕ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್’ಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಯುಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು. ತಾಲಿಬಾನ್‍ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ತ್ವರಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿತು, ಬಿಆರ್‍ಎಸಿ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ಸಂಘಟನೆ - BRAC)ಯು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡಮಟ್ಟದ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ  ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು &quot;ಸೊಗಸಾದ, ಬಲವಾದ ಮತ್ತು ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸೌಮ್ಯವಾದಿ&quot; ಎಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿತು. ಖಲೀಡಾ ಜಿಯಾ ಸಹ ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೀಜಿಂಗ್ ನೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3003010.stm Powell praises Bangladesh86]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.southasiaanalysis.org/paper582 |title=BANGLADESH-CHINA DEFENCE CO-OPERATION AGREEMENT |access-date=2018-11-13 |archive-date=2012-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121212053504/http://www.southasiaanalysis.org/paper582 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ಆಗಸ್ಟ್ 2001 ರ ಆಕೆಯು ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ವಚನಕೊಟ್ಟರೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಚುನಾವಣಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಗುಂಪುಗಳು- ಚುನಾವಣೆಯು ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯೋಚಿತವಾಗಿ ನೆಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರೂ, ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ 2001 ರಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಆ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಲ್ಲವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿದರು, ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಅವರು 2002 ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಶಾಸಕರನ್ನು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್’ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಕರೆತಂದರು., ಆದರೆ ಅವರ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜೂನ್ 2003 ರಲ್ಲಿ ಹೊರನಡೆಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಹಸೀನಾ ಬಗ್ಗೆ  ಆಗಿನ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರ ಪಕ್ಷಪಾತದ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿ ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಹೊರನಡೆದರು. ಜೂನ್ 2004 ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸದೆಯೇ ಇದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷ ಅವಾಮಿ ಲೀಗನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮರಳಿ ಕೆತಂದರು. ಜೂನ್ 2005 ರ ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್’ಗೆ ಅನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ ಜೂನ್ 2005 ರ ಇಡೀ ಬಜೆಟ್ ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕೆ ಬಹಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು..
*ಖಲೀಡಾ ಜಿಯಾ ಆಡಳಿತವು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹೆಸರುಪಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಹಸೀನಾರ ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಮತ್ತು ಖಲೀದಾರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿರೋಧ ಬೆಳೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಖಲೀದಾರ ಮೇಲೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ  ಆರೋಪಗಳು, ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಜಿಯಾ ಅವರ ಪುತ್ರ ತಾರಿಕ್ ರೆಹಮಾನ್ &quot;ಸರ್ಕಾರಿ ಖರೀದಿ?/ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕಚೇರಿಯ ನೇಮಕಾತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ  ಪದೇ ಪದೇ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಲಂಚಕ್ಕಾಗಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಕುಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ&quot;.&lt;ref&gt;[https://wikileaks.org/plusd/cables/08DHAKA1143_a.html VISAS DONKEY CORRUPTION 212(F) (RAHMAN, TARIQUE)]&lt;/ref&gt;
*ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನಾಯಕರ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಂದು ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಹತ್ಯೆಯ ಸರಣಿಯ ಕಾರ್ಯ ನೆಡೆಯಿತು; ಆಗ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ 2004 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹತ್ಯೆಯ ಯತ್ನದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜಮಾತುಲ್ ಮುಜಾಹದ್ದೀನ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸಂಘಟನೆಯು 2005 ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಬಿಎನ್’ಪಿ ಮತ್ತು ಜಮಾತ್ ಪಕ್ಷಗಳು ಉಗ್ರಗಾಮಿತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಆರೋಪಿಸಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಕೋರರು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳ ಜೊತೆ ನೆರೆಯ ಭಾರತದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹದಗೆಟ್ಟವು&lt;sup&gt;[೬೦]&lt;/sup&gt;.
==ನಾಲ್ಕನೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಆಡಳಿತ (2006-2008)==
[[File:Hamid Karzai, Pervez Musharraf, Fakhruddin Ahmed - WEF Annual Meeting Davos 2008.jpg|thumb|ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಮೀದ್ ಕರ್ಝೈ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್, ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ.]]
*ಬಿಎನ್’ಪಿ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ನಂತರ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾಯಿತು, ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್-ನೇತೃತ್ವದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರು ತಟಸ್ಥ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಸ್ಟ್ರೈಕ್’ಗಳು, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾರಗಳ – ಮುಷ್ಕರಗಳು ದೇಶವನ್ನು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಹೊಡೆದಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರೇ ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.  ಆದರೆ ಸನ್ನಿಹಿತವಾದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ  ಫಲಿತಾಂಶತಿರುಚಬಹುದಾದ ದ ಭೀತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲರಾದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ ಪ್ರೆಸ್ ಬಿಎನ್’ಪಿ ಯ ಪ್ರಭಾವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವರೆಂದು  ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ದೂಷಿಸಿತು. ಸಿವಿಲ್ ಆಡಳಿತದ ನೆರವಿಗೆ ಮಿಲಿಟರಿಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದವು.
*ಜನವರಿ 11, 2007 ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರಿಂದ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಜನರಲ್ ಮೊಯಿನ್ ಯು ಅಹ್ಮದ್ ಅವರ ಪ್ರಬಲ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಪ್ರಧಾನ ಸಲಹೆಗಾರರ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.  ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್’ನ ಮಾಜಿ ಗವರ್ನರ್ ಡಾ.ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್’ನ್ನು ಹಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಪುನರ್ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಬಲಿತ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮ 160 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ, ಮತ್ತು ಖಲೆದಾ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಸೇರಿದಂತೆ ನೇಕ ಬಂಧಿತರನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಢಾಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಆಗಸ್ಟ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದವು, ಆದರೆ ಅವು ಕರ್ಫ್ಯೂನಿಂದ ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಖಲೀದಾ ಮತ್ತು ಹಸೀನಾ 2008 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು.
*ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್-ನೇತೃತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯವು ಲಭಿಸಿತು, ಅದು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷದನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;
===ಹಸೀನಾ ಆಡಳಿತ (2009 - ಪ್ರಸ್ತುತ)===
*- '''ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಉಸ್ತುವಾರಿ:ಮುಹಮ್ಮದ್ ಜಮರುದ್ದೀನ್ ಸಿರ್ಕಾರ್; 21 ಜೂನ್ 2002 ರಿಂದ 6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2002 ರ ವರೆಗೆ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ.'''
*'''14 ನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಐಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ : 6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2002 ರಿಂದ 12 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2009 ರ ವರೆಗೆ:ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್'''.
*'''15 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಜಿಲ್ಲೂರ್ ರಹಮಾನ್ 12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 ರಿಂದ 20 ಮಾರ್ಚ್ 2013: (ಮರಣ);ಪಕ್ಷ-  ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್'''
*'''16 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷ: ಅಬ್ದುಲ್ ಹಮೀದ್: 14 ಮಾರ್ಚ್ 2013 ರಿಂದ : ಪ್ರಸ್ತುತ :ಪಕ್ಷ- ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್'''
*'''13 ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ: 2 ನೇ ಅವಧಿ 6 ಜನವರಿ 2009 ರಿಂದ 5 ಜನವರಿ 2014  ರ ವರೆಗೆ;ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್.'''
*'''14 ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ: ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ; 3 ನೇ ಅವಧಿ 5 ಜನವರಿ 2014 ರಿಂದ ಸ್ಥಾನಿಕ(ಪ್ರಸ್ತುತ); ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್'''
[[File:Protesters at Shahbag 2.JPG|thumb|2013ರಲ್ಲಿ - 1971ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಶಹಬಾಗ್‍ನಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ]]
[[File:Russia-Bangladeshi talks Moscow 2013-01-15 11.jpeg|thumb|left|ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಮತ್ತು ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಪುಟಿನ್, 2013]]
*ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಎರಡನೇ ಸರ್ಕಾರ ಬಿಡಿಆರ್ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು, ಅದು ಮಿಲಿಟರಿಯ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಹಸೀನಾ ದಂಗೆಕೋರರಿಂದ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ವಿಭಾಗUಗಳಿಂದ ಬಂದ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು 1971 ರ ಜನಾಂಗೀಯ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಉಳಿದಿರುವ ಬಂಗಾಳಿ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಸಹಯೋಗಿಗಳನ್ನು ದಂಡಿಸಲು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧಗಳ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ ಅದರ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತದ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮತ್ತು ನರಮೇಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ  ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾದ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಜಮಾತ್-ಇ-ಇಸ್ಲಾಮಿಯ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕರು.
*ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ವಿರೋಧಿ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮವು ನೆರೆಯ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು.. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಂಬಂಧ  ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ.
*2010 ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವವೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು. ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಗಳ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಪರವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತು, ಇದು ಮಾರ್ಚ್ 2013 ಶಹಬಾಗ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಮೇ 2013 ರಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜತ್-ಇ-ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಗುಂಪಿನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಸಂಘಟನೆಯು ನಡೆಯಿತು.
*ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ಬಿಎನ್’ಪಿ ನಡುವಿನ ತೀವ್ರವಾದ ದ್ವಂದ್ವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ಯಾಗಮ್’ಗಳ ಕದನ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಕದನ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಹದಿನೈದನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಸಿನಾ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮದ ಕಲಮನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.  ಲೀಗ್ ಪರವಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬಿಎನ್’ಪಿ ನೋಡಿತು.  ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್, ಬಿಎನ್’ಪಿ ಮತ್ತು ಜಮಾತ್ ನಡುವಿನ ಬೀದಿಹಿಂಸಾಚಾರವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. 2014 ರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆ ಬಿಎನ್’ಪಿ ಯಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಜಮಾತ್  ವಿರುದ್ಧ ಅದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಚುನಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಚುನಾವಣೆ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಿಂದ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಮೂರನೇ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.
*2015 ಮತ್ತು 2016 ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಹಿಂದುಗಳು, ಬೌದ್ಧರು, ಕ್ರೈಸ್ತರು, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ವಲಸಿಗರು, ಎಲ್‍ಜಿಬಿಟಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಸೂಫಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಬ್ಲಾಗಿಗರು, ಪ್ರಕಾಶಕರು ಮತ್ತು ನಾಸ್ತಿಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತವಾದಿಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹತ್ಯೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯು, 2016 ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಬಂದೂಕುಧಾರಿ ಧಾಳಿಕೋರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು- 20 ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ಲೆವಂಟ್ ಸಂಘಟನೆ ಅನೇಕ ದಾಳಿಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಸೀನಾ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಧಾಳಿ ನೆಡೆಸಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. &lt;ref&gt;[Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 358.]&lt;/ref&gt;

==ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟದ ಕಣಿವೆ ಮಾರ್ಗ ಸಂಘರ್ಷ==
*[[ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್]] ಬೆಟ್ಟದ ಕಣಿವೆಗಳು ಬರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಆಗ್ನೇಯ ಪರ್ವತದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಂಗಾಳದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತ್ತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಅದರ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು, ನಂತರ ಅದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಕಾಪ್ಟಾಯ್ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದಾಗ, ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಬಂಗಾಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಅದು ದೇಶದ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯನಾದ ಮನಬೇಂದ್ರ ನಾರಾಯಣ್ ಲರ್ಮ ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಕರೆಕರೆಕೊಟ್ಟರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ &quot;ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ&quot; ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಅವರು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಷಣವನ್ನು ನೀಡಿದರು. 1970 ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 80 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಈ ಬಂಗಾಳಿ ಜನರೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವರು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಭಾರತದ ಸುಪ್ತ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಶಾಂತಿ ಬಹಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಪಡೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರತಿರೋಧ ಚಳವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಬಂದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (ಹಿಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟ್ರ್ಸ್’ಅನ್ನು ಸೇನಾಉಸತುವಾರಿ ವಲಯಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. 
*ವರ್ಷಗಳ ಅಶಾಂತಿ ನಂತರ, ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದ ಶಾತಿ ಒಪ್ಪಂದವು (ಹಿಲ್ ಟ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್ ಪೀಸ್ ಅಕಾರ್ಡ್) ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕರ ನಡುವೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಮೂರು ಪರ್ವತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲ್’ಗೆ ಸೀಮಿತ ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;[Van Schendel, Willem (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. p. 344. p. 345.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060901145334/http://www.acdis.uiuc.edu/Research/OPs/Chowdhury/contents/part2.html Part Two;The History of the Conflict]&lt;/ref&gt;

==ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಖಲಿದಾ ಜಿಯಾಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ==
*ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯ -5 ರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಂ.ಡಿ. ಅಖ್ತರ್ ಝಾಮನ್, ಎರಡು ಬಾರಿಯ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಖಲಿದಾ ಜಿಯಾಗೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಸೆರೆವಾಸಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಜಿಯಾ, ದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ವಿರೋಧ  ಪಕ್ಷದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷದ (ಬಿಎನ್‍ಪಿ- Bangladesh Nationalist Party (BNP)) ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಐದು ಮಂದಿ ಜಿಯಾ '''ಆರ್ಫನೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‍'''ಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಹಣದ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಯಾ ಅವರ ಗಂಡ- ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾರ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ದತ್ತಿ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ದೇಣಿಗೆಗಳಿಂದ 21 ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ($ 252,000) ಹಣವನ್ನು ಆರು ಮಂದಿ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/international/former-bangladesh-pm-khaleda-zia-sentenced-to-5-years-in-prison/article22689040.ece Former Bangladesh PM Khaleda Zia sentenced to five years in prison;;Suvojit Bagchi KOLKATA,  FEBRUARY 08, 2018 ]&lt;/ref&gt; 
*ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಖಲಿದಾ ಜಿಯಾ ಅವರಿಗೆ ಅನಾಥಾಶ್ರಮದ ದೇಣಿಗೆ ಹಣ ದುರ್ಬಳಕೆ ಆರೋಪದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿದ್ದ 5 ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ 10 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಅಚ್ಚರಿಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಜಿಯಾ ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ 7 ವರ್ಷ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದ ಮರು ದಿನವೇ ಕೋರ್ಟ್‌ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದೆ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಎಂ.ಎನಾಯೆತುರ್‌ ರಹೀಮ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಸ್ತಾಫಿಜುರ್‌ ರೆಹಮಾನ್‌ ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠವು ಈ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಶಿಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಜಿಯಾ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 6ರಿಂದ ಬಂಗಬಂಧು ಶೇಖ್‌ ಮುಜಿಬ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಖಲಿದಾ ಜಿಯಾ ಅವರು, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಖಲೀಡಾ ಜಿಯಾ ಅವರ ಮಗನು ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಉದ್ದೇಶದ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಆಜೀವ ಜೈಲಿನ ಶಿಕ್ಷೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ; ಮಾಜಿ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಸೇರಿದಂತೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮಂದಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
*ತೀರ್ಪಿನ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಬಿಎನ್‍ಪಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಫಕ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಅಲಮ್ಗಿರ್ ಅವರು ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕೀಯ ಆಂದೋಲನದ ತೀರ್ಪನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. &quot;ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತೀಕಾರದ ನಗ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ,&quot; ಅವರು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/bangladesh-court-doubles-jail-584658.html ಬಾಂಗ್ಲಾ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಜಿಯಾಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟು;ಪಿಟಿಐ; 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.telegraphindia.com/world/khaleda-zia-s-son-gets-life-in-jail-for-plot-to-kill-sheikh-hasina/cid/1671485 Khaleda Zia's son gets life in jail for plot to kill Sheikh Hasina;Nineteen others, including a former home minister, have been given the death penalty;PTI in Dhaka;10.10.18,]&lt;/ref&gt;
===2018 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ===
*ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ 2018 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ನೇತೃತ್ವದ ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಪಕ್ಷವು 288 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಭಾರಿ ಬಹುಮತಗಳಿಸಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯ ಬಲ 300. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವಾದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಕೇವಲ 6 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಜಯಗಳಿಸಿದೆ. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ ಜತಿಯಾ ಒಕ್ಯಾ ಫ್ರಂಟ್–ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಟಿ ಫ್ರಂಟ್ (ಎನ್‌ಯುಎಫ್) 7 ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷೇತರರು 3 ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಹಲಾಲುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್‍ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ಸ್ಥಾನ ಖಾಲಿ ಇದೆ. .   2008ರಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಪಕ್ಷವು 263 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತ್ತು '''ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಗೋಪಾಲ್‌ಗಂಜ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಸೀನಾ 2,29,639 ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದರೆ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ ಬಿಎನ್‌ಪಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಕೇವಲ 123 ಮತ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೊಂದು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಆಗಬಹುದು.''' &lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/international/landslide-win-sheikh-hasina-598530.html ಬಾಂಗ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಭರ್ಜರಿ ಜಯ;ಎಎಫ್‌ಪಿ: 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/bangla-pm-hasina-gets-598724.html ಹಸೀನಾ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರ;ಪಿಟಿಐ: 01 ಜನವರಿ 2019,]&lt;/ref&gt;
*ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್‌ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿಯಾದ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರು ನಾಲ್ಕನೇ ಬಾರಿಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ದಿ.೭-೧-೨೦೧೯ರಂದು ಬಂಗಾಭಾಬನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುಲ್‌ ಹಮೀದ್‌ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ವಿಧಿ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಅವರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ 24 ಮಂದಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ ದರ್ಜೆ ಸಚಿವರೂ ಮತ್ತು 19 ಮಂದಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರೂ (ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ), ಮೂವರು ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು ಇದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/sheikh-hasina-takes-oath-bdesh-605534.html  ಬಾಂಗ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನಿ ಶೇಖ್‌ ಹಸೀನಾ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರ: 08 ಜನವರಿ 2019,]&lt;/ref&gt;

==ನೋಡಿ==
*[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]
*[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ]]
*[[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ]]

==ಉಲ್ಲೇಖ==
{{reflist| 2}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>bsegrnk6gysrrf88yx8qkemy4rdtisu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅರಳಿ ಕಟ್ಟೆ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>112271</id>
    <revision>
      <id>1428684</id>
      <parentid>1428676</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T13:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>34672</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಬರಹವನ್ನು ಕರಡಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತಿರಿಸಿದ್ದೇನೆ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ</comment>
      <origin>1428684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104420" sha1="5v05t4v9guc6uhhg0389xl9xuasnrvr" xml:space="preserve">[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]]
{{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}}
{{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}}
__NEWSECTIONLINK__
* '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below.
* Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]]
{{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}}

{{clear}}


== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ ==

[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== {{t|databox}}  ==

ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, 
# ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು
# ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು
[[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) ==

ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ ==

ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D
ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:{{done}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ==
ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ.
# ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ.
# ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?
ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ.
ದನ್ಯವಾದಗಳು  [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]])
::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ.
::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&amp;oldid=30094589 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])&lt;/bdi&gt; ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ ==

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ,

ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ.

ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂

ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)]

ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ:  https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]]

ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಧನ್ಯವಾದಗಳು.

ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ

-[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])&lt;/bdi&gt; ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ೧೮:೫೯, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ==

ಆತ್ಮೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೇ,

ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ 6ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿ, ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ

ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ (Theme) '''“ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ: ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ”''' ಆಗಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ವೇಗವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ, ಜ್ಞಾನ ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

'''ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದ ನೋಂದಣಿ (Self-Funded Registration)'''

ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈಗ '''Pretix''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

* '''ನೋಂದಣಿ ಫಾರ್ಮ್:''' [https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/&lt;nowiki&gt;] &lt;/nowiki&gt;
* '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:''' 

'''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions)'''

ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಈಗ '''Eventyay''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು (Workshops), ಚರ್ಚೆಗಳು (Discussions), ಪ್ಯಾನಲ್ ಚರ್ಚೆಗಳು (Panels), ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು (Interactive Sessions), ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಟಾಕ್ಸ್ (Lightning Talks) ಹಾಗೂ ಪೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು (Poster Presentations)ಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಅನುಭವಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗಳು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು.

* '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme&lt;nowiki&gt;] &lt;/nowiki&gt;
* '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ:''' '''ಜುಲೈ 8, 2026'''

'''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ''', ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನದ ನವೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ.

* '''ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ:''' [https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/&lt;nowiki&gt;] &lt;/nowiki&gt;

ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ.

'''ಧನ್ಯವಾದಗಳು,'''

'''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ತಂಡ''' [[ಸದಸ್ಯ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrit Sufi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೮, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ ==

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗರ, ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಒಳನಾಡಿನ ಜನರ, ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಠದ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷ ಕಪ್ಪೆಗಳಾದ ಕುಂಬಾರ, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಮುಂಗಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಜೀವ ಸಂತತಿಯೇ ನಾಶದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳು ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ (ಪಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟ್‌) ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ].  ಇದಕ್ಕೆ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project#Please_share_your_feedback_and_endorsements ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿ] ವಿನಂತಿ. ನಿಮಗೇನೇ ಸಲಹೆ, ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚಾಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿಯೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. -- [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)

:ಓಳ್ಳೆಯ ಯೋಜನೆ. ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳ ಉಳಿವಿನ ಕಾಳಜಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಕಪ್ಪೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರೆ ವಿವಿಧ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೩೮, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)
:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ajIpMnxDNIdZt5_F9jEM0YFX3BJhCE9wkBFOb_vo4Xc/edit?gid=1955526827#gid=1955526827 ಇಲ್ಲಿದೆ]. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಪುಟ ತಯಾರು ಮಾಡಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಕೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೧, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  ೧೭:೫೪, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==

Dear Wikimedia Contributors,

We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.

'''Campaign Focus:'''

* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages
* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media
* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics

We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.

For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.

Best regards, ''Communications Team, WCI 2026''

-- [[ಸದಸ್ಯ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kuldeepburjbhalaike|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೧೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)
*[[Project:ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]]--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೩೩, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)

== Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages ==

&lt;div style=&quot;width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;hr style=&quot;border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);&quot; /&gt;
[[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'''
&lt;hr style=&quot;border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);&quot; /&gt;
English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page.

Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ.

Tulu=
'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ.


Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&amp;oldid=30876200 --&gt;

== Documenting the Folk Arts of North Karnataka – Phase 2 (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ – ಹಂತ 2) ==

ನಮಸ್ಕಾರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ,
ನಾನು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಅನುದಾನದ ಸಹಾಯದಿಂದ &quot;ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ&quot; (Documenting the Folk Arts of North Karnataka) ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.
ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಚೌಡ್ಕಿ ಪದ, ಗಿಗಿ ಪದ, ಧುರುಂ ಮುರುಗೇರು ಮತ್ತು ಸುಡುಗಾಡು ಸಿದ್ಧರು ಸೇರಿದಂತೆ ಐದು ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಡಿಯೊಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಓದುಗರಿಗೆ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
2025ರ ಯೋಜನೆಯ ಲಿಂಕ್: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka
 
ಈ ಯೋಜೆಯ ಎರಡನೇ ಹಂತಕ್ಕಾಗಿ (Phase 2) ನಾನು ಮತ್ತೆ ಅನುದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಬಾರಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗದ ಹಂತಿ ಪದ, ಪುರವಂತರು, ಗೊಂಡಳಗೇರಿ ಪದ, ವೇಷಗಾರರು, ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ, ಹೇಳುವವರು ಹಾಗೂ ಜೋಗಮ್ಮ ಪದಗಳು ಎಂಬ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ.
ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಂದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ನಾನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇವುಗಳು ನಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿಸುವುದು ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.&lt;br&gt;
ಈ ಯೋಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು, ಕಲಾವಿದರ ಸಂಪರ್ಕ ವಿವರಗಳು ಯಾರಿಗಾದರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವು ಈ ಯೋಜೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. &lt;br&gt;
ಧನ್ಯವಾದಗಳು.
 
Hello everyone,
Last year, with the support of a Wikimedia Foundation grant, I successfully completed the &quot;Documenting the Folk Arts of North Karnataka&quot; project. The primary objective of the project was to preserve and promote the rich folk traditions of North Karnataka by documenting them and making the knowledge freely available through Wikimedia projects.
During Phase 1, we documented five folk art forms—Dollu Kunitha, Chowdki Pada, Gigi pada, Dhuurum murugeru, Sudugadu Siddharu, We conducted field visits, photographed and recorded live performances, and uploaded the media to Wikimedia Commons. We also improved the related Wikipedia articles and embedded videos into relevant pages to help readers better understand these traditional art forms. &lt;br&gt;
2025 Project Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka &lt;br&gt;
I have now applied for Phase 2 of the project. This phase aims to document six endangered folk art forms: Puravantharu, Gondhalageri Pada, Veshagararu, Hanthi Pada, Krishna Parijatha, Heluvavaru and Jogamma Padagalu.
I chose these six folk arts because only a small number of artists continue to practice them today, and there is a real risk that they may disappear if they are not documented now. Since I belong to North Karnataka, I understand the cultural importance of these traditions and feel a personal responsibility to preserve them for future generations. At present, these folk-art forms do not have dedicated documentation on Wikimedia projects, making this initiative even more important. &lt;br&gt;
I would greatly appreciate the support of the Wikimedia community. If anyone has reliable sources, books, photographs, historical information, or contacts with artists related to these folk art forms, please feel free to share them. Your suggestions and contributions will help make this project more comprehensive and ensure that this valuable cultural heritage is preserved as free knowledge for everyone.
Thank you for your continued support. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೦, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಸಮುದಾಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ==

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ,

ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ!

ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಕಳೆದ ವರ್ಷ, ಎರಡು ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನಾವು [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೆವು. ನಮಗೆ ದೊರೆತ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಈ ವರ್ಷ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

=== ನಾವು ಏನನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? ===
ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಒಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ:

*ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಹೆಸರು.

*ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ.

*ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸಂಪರ್ಕಿತರ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಬಳಕೆದಾರ ಹೆಸರುಗಳು.

*ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳು, ಅಗತ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ.

ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು:

*ತಿದ್ದುಪಡಿ (editing) ಅಥವಾ ಪೇಟ್ರೋಲಿಂಗ್ (patrolling) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು.

*ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಗಳು, ಪರಿಕರಗಳು (tools) ಅಥವಾ ಬಾಟ್‌ಗಳು.

*ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅಥವಾ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳು.

೮ಕೊಡುಗೆದಾರರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು.

೮ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಾಪಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳು.

=== ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ===
ದಯವಿಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] ಅನ್ನು '''೧೮ನೇ ಆಗಸ್ಟ್''' ರೊಳಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿ.

ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯವು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂದೇಶಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡುವ ಮೂಲಕವೂ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.

=== ಮುಂದೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ===
ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯು ನಮಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ:

*ಭವಿಷ್ಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕಿತರ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು.

*ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲು.

*ಗಮನಹರಿಸಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು.

*ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು.

ನೀವು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿನಂತಿಯನ್ನು ನಾವು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವಿನಂತಿಯ ಜಟಿಲತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ. ಎಲ್ಲಾ ವಿನಂತಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮುದಾಯದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.

ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಾವು ಎದುರುನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ!

'''Best wishes,'''

''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)''

== ಗಡಿಯಾಚೆಯ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನ 2026 ==

'''ಗಡಿಯಾಚೆಯ ಪರಂಪರೆ – ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನ'''
ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶ.
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಕುರಿತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಈಗಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರಿಂದ 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರವರೆಗೆ.
ಈ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಕುರಿತು ಕನ್ನಡ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.

'''ಕನ್ನಡ ಸಮುದಾಯದ ಅಗ್ರ ಮೂರು ವಿಜೇತರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ನಗದು ಬಹುಮಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.'''

🥇 1ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹10,000 &lt;br&gt;
🥈 2ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹5,000 &lt;br&gt;
🥉 3ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹3,000 &lt;br&gt;
ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಾಗಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ಬಹುಮಾನ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿ. ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಈ ವಿಶೇಷ ಅಭಿಯಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ.
ಅಭಿಯಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ, ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಲಿಂಕ್ ನೋಡಿ:https://w.wiki/TP4p &lt;br&gt;
ಬನ್ನಿ, ಸಂಪಾದಿಸೋಣ… ಸ್ಪರ್ಧಿಸೋಣ… ಗೆಲ್ಲೋಣ! 🏆🌏 [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೩೫, ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ|ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೧೫:೦೫, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬) ==

i wanted new page of trial page --[[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy|2530738 M Medha Reddy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2530738 M Medha Reddy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೫, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy|2530738 M Medha Reddy]] , you can use any instances where you can just change pagename in URL like example given below.
:* [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]]
:* [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ/2]]
:* * [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ/3]]
:--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೫:೨೭, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಸರ್ವರ್ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ - ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಓದಲು-ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ==
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಓದಲು ಈ ಕೊಂಡಿ ನೋಡಿ]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್]] ತನ್ನ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವಿಕಿಗಳು ವಿಕೋಪಗಳ ನಂತರವೂ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವವೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪೂರ್ಣ ಸಂಚಾರವು '''{{#time:j xg|2026-09-23|kn}}''' ಕ್ಕೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯು '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

[[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|ಮೀಡಿಯಾ ವಿಕಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಮಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಈ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದನೆಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈ ಅಡ್ಡಿಗಾಗಿ ನಾವು ಕ್ಷಮೆ ಕೋರುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ನಾವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. 

ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಯುವ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾನರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಬ್ಯಾನರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. 
ನೀವು ಈ ಬ್ಯಾನರ್ ಪಠ್ಯದ [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate ಅನುವಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರೂಫ್ ರೀಡಿಂಗ್] ಮಾಡಬಹುದು.

'''ನೀವು ಈ ಸಣ್ಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿಗಳನ್ನು ಓದಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.'''

* ನೀವು {{#time:l j xg Y|2026-09-23|kn}} ಒಂದು ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
* ನೀವು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನಿಮಗೆ ಒಂದು ದೋಷ ಸಂದೇಶ ಗೋಚರವಾಗುವುದು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಪಾದನೆಯೂ ಅಳಿಸಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ನಾವು ಇದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ನೀವು ದೋಷ ಸಂದೇಶ ಕಂಡರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಕಾಯಿರಿ. ನಂತರ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸಂಪಾದನೆ ಉಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ಸಲಹೆಕೊಡುತ್ತೇವೆ.

''ಇತರೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು:''

* ಹಿಂಬದಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿರುವವು ಮತ್ತು ಕೆಲವನ್ನು ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು. ಕೆಂಪು ಕೊಂಡಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯದಂತೆ ತಕ್ಷಣ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಆಗದೆ ಇರಬಹುದು. ನೀವು ಯಾವುದೇ ಬೇರೆಡೆ ಕೊಂಡಿ ಹೊಂದಿದ ಲೇಖನ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರೆ, ಆ ಕೊಂಡಿ ಸಹಜಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೆಂಪು ಉಳಿಯುವುದು. ಕೆಲ ಉದ್ದ-ಓಡುವ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುವುದು.
* ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಾರದಂತೆ ಕೋಡ್ ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೇಸ್-ಬೈ-ಕೇಸ್ ಕೋಡ್ ಫ್ರೀಜ್‌ಗಳು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|ಗಿಟ್‌ಲ್ಯಾಬ್]]  ಸುಮಾರು 90 ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ನೀವು [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org ನಲ್ಲಿ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಓದಬಹುದು]]. ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು 

'''ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ೧೮:೨೮, ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== ವಿಕಿಕೋಟ್ ಮತ್ತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬಳಕೆದಾರರ ವಾಟ್ಸ್ಆಪ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ ==
{{Quote|ಅವರು ವಿಕಿಕೋಟ್ ನೋಡಿದ್ದೀರಾ? ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕಚಡಾ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಿನಿಮಾ ನಟಿಯರು ಒದರಿದ್ದೆಲ್ಲ ಉಕ್ತಿಗಳಲ್ಲ. ನಾನು ಮಾಂಸಾಹಾರ ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ನಟಿಯಾಗಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ - ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಉಕ್ತಿಗಳಾಗುತ್ತವಾ? ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಸಿನಿಮಾ ನಟಿಯರೆಂದರೆ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ? ಅವರ ಚಿಲ್ಲರೆಪಲ್ಲರೆ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಉಕ್ತಿಗಳಾ? ಮಹಿಳಾ ಪರವಾದ ಉಕ್ತಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿಯರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಬರಬೇಕು. ಉದಾ- ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ, ದಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ, ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ, ಇರಾವತಿ ಕರ್ವೆ, ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ,.. ದಯವಿಟ್ಟು ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಆಯೋಜಕರು ಸರಿಯಾಗಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಕಿಕೋಟ್‌ಗೆ ಸರಿಹೊಂದದವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಅಳಿಸಬೇಕು. ನಾನು ಕೆಲವನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಾಸ ಹೆಗಡೆ ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲರೂ ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ವಿಕಿಕೋಟ್‌ಗೆ ಸರಿಹೊಂದದವುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಹಾಕಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ - https://kn.wikiquote.org/wiki/ವರ್ಗ:ಅವಳ-ಮಾತು೨೦೨೬_ಲೇಖನ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] }}

{{quote|ಅವರು ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ಪರ್ದೆ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಮೊನ್ನೆ ನಡೆದದ್ದು ಸಹ ಇದೇ.. ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಅವರು ಏನು ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] }}

{{quote|ಸ್ಪರ್ದೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕಸ ತುಂಬುವುದು.. ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಕಸದಿಂದ ರಸ ತೆಗೆಯೋಣ.....ತೆಗೆಯಬಹುದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. |@[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] }}

{{quote|ಒಳ್ಳೆಯದು. ಆದರೆ ಕಸ ತೆಗೆಯುವುದೇ ಕೆಲಸ ಆಗುದು ಬೇಡ ಅಂತ. ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕೆ ಕಲ್ಪುನ ಕಳ, ಸಾಂಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಇದೆ.. ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ವಿಶ್ವಕೋಶಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿ ತುಂಬಿಸುವುದು...|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಹಿರಿಯರು ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಬರೆಯುವುದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ ಆಗೋದು. ಹೊಸಬರು ತಪ್ಪು ಬರೆದರೆ ನಾವು ಅದನ್ನು ಸರಿ ಮಾಡಬೇಕು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }}

{{quote|ತಪ್ಪು ಮಾಡ್ಲಿಕೆ ಅಂತ ಸಾಂಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಇದೆ ಅಲ್ವಾ ? ಅಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಲೈವ್ ಮಾಡಬಹುದು.. ಹಿರಿಯರು ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಬರೆಯುವುದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ ಆಗೋದು. -- ಅರ್ಥ ಆಗ್ಲಿಲ್ಲ |@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಇದರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಹಿರಿಯರು ಉಕ್ರೇನ್ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ನೀವೇ ನೋಡಿ. ಅವರು ಬರೆಯಬಹುದಿತ್ತಲ್ವ. ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿಲ್ಲ. |@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }}

{{quote|ಯಾವುದೇ ಬರಹ ಅದನ್ನ ವಿಕಿಇಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ಓದುವವರಿಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅಲ್ದೆ, ಬೇರೆ ದೇಶದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪದಗಳನ್ನ ಹಾಗೇ ಇಲ್ಲಿ ತಂದು ಹಾಕಿದ್ರೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗುದಿಲ್ಲ.. ಉದಾ- ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ್ದು ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಶಬ್ದ. ಉಕ್ರೇನ್ ಕುರಿತ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಆ ಶಬ್ದ ಹಾಗೇ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಏನು??

ನಾನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವಾಗ ಅದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಮಾನದಂಡವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಲೇಖನ ಬರೆಯುವುದು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಯಾವುದೋ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರೆ ನಾವೂ ಅದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅತೀ ಅಗತ್ಯವೇ? ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯದ ಲೇಖನಗಳು ಬಾಕಿ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಯೋಜನೆಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಇವೆ ನೋಡಿದ್ದೀರಾ? ಅವುಗಳ ಕೊಂಡಿ ಇಲ್ಲಿವೆ - https://kn.wikipedia.org/wiki/ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಯೋಜನೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ನೋಡೋಣ -  ವಿಜ್ಞಾನ ಪಠ್ಯ ಲೇಖನಗಳು. ಇದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅತೀ ಅತೀ ಅಗತ್ಯ. ಎಷ್ಟು ಜನ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದೀರಾ? ರಷ್ಯ ಉಕ್ರೇನ್ ಉದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದವರು ಉಕ್ರೆನ್ ಪರ ಇದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉಕ್ರೆನ್ ಪರವಾದ ಲೇಖನ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಯಾವುದೋ ನಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೇನು ಲಾಭ? ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವೂ ಅಗತ್ಯವೇ, ಒಪ್ಪೋಣ. ಆದರೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 34,500 ಲೇಖನಗಳಿರುವಾಗ ನಾವು ನಮ್ಮ priority ಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡವೇ? ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಲೇಖನಗಳು  ಎಂಬ ಯೋಜನೆ ಈಗಾಗಲೇ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾರೆಲ್ಲ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೀರಾ? ಅದು ಇರುವಾಗ ಇನ್ನೊಂದ ಮಹಿಳಾ ಪರವಾದ ಲೇಖನ ಯೋಜನೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಯಾಕೆ? ಅದನ್ನೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಿತ್ತಲ್ಲವೇ?|@[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]]}}

{{quote|ಇದನ್ನು ನಾನು ಸಹ ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.  ಆದರೆ ಈಗಿನ ಹೊಸ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ನೀವು ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜಿಸಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಯಾಕೆ ನೀಡಬಾರದು. ಇದರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಲೇಖನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }}

{{quote|Translation ಮತ್ತು Transliteration ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಬೇರೆಯೇ.  Translation ಮಾಡಲಾಗದ್ದನ್ನು Transliteration ಮಾಡಬಹುದು. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಶನ್ ಅಂದ್ರೆ ಅನುವಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲಿಟ್ರೇಶನ್ ಅಂದರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯ ಪದವನ್ನು ಹಾಗೇ ಬರೆಯೋದು. ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸುವುದು. ಕನ್ನಡದೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆ ಪದಗಳಿವೆ. ಮೇಜು, ಕುರ್ಚಿ, ತಾಲೂಕು, ತಹಶಿಲ್ದಾರ ಹೀಗೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಇತರ ಭಾಷೆ ಪದಗಳಿಲ್ಲವೇ. 
ಕಸ ಅಂದರೆ ಅರ್ಥ ಕೆಡುವ ವಾಕ್ಯಗಳು. ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ವಿವರಣೆ.
ಇನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಕಿರಿಯರು ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲ.
ಕ್ಷಮಿಸಿ, ವಿಕಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮಾಡೋಣ.  ಅನಗತ್ಯ ಮೆಟಾದಲ್ಲಿ ಬರೆಯೋದು, ಕೀಳರಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾಕೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.
ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಿರಿಯರೆಂದು ನೀವು ಊಹಿಸುವವರಿಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ಕಷ್ಟ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಈಗ ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ ಸರ್ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಇದ್ದಾರಲ್ವ. ಹಾಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ ಬರೆದವರೆಲ್ಲರೂ ಉತ್ತಮ ಲೇಖಕರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.  ಲೇಖನ ಉತ್ತಮ ಆಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಡಿಸ್ಕರೇಜ್ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ.
ಏನೋ ಹೇಳಬೇಕನಿಸಿತು.
ನಾನು ಎಲ್ಲರಂತೆ ಒಬ್ಬ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್, ಅಷ್ಟೆ.
ಮೊನ್ನೆ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಹತ್ತನೇ ವರ್ಷಾಚರಣೆ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಕಿರಿಯರೆಂಬ ಕಿರಿಕಿರಿ ಇತ್ತ? ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂತೃಪ್ತಿ ನೀಡಿದೆಯಲ್ವ?|@[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] }}

{{quote|ನಾವು ಈ ರೀತಿಯ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ವಾಟ್ಸ್‌ಆಪ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದು ಬೇಡ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರೆ ಉತ್ತಮ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಒಮ್ಮತದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ವಿಕಿ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೋ ಅಥವಾ ಒಂದು ಹೊಸ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಾಕೋಣ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] }}

{{quote|ಹಾಗೇ ಮಾಡೋಣ. ಯಾಕೆಂದರೆ ವಿಕಿ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್. ನಮ್ಮ ಚರ್ಚೆಯೂ ಅಲ್ಲಿರಲಿ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] }}

{{quote| ಹಾಗೇ ಮಾಡೋಣ. ಯಾಕೆಂದರೆ ವಿಕಿ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್. ನಮ್ಮ ಚರ್ಚೆಯೂ ಅಲ್ಲಿರಲಿ. ಎಂದು ಒಂದು ಪೋಲ್ ಶುರುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಬೆಳೆ ಜೊತೆಗೆ ಕಳೆ ಕೂಡಾ ಬರೋದೇ..  |@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]]}}

{{quote|Not a valid reason..|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಈ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] }} [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೩೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:ಪವನಜ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಅಳಿಸುವ ವಿನಂತಿಗಳು ಯಾವುದೇ ವಿಕಿಕೋಟ್ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಗಳನ್ನು ರಿವರ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಾ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯು ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಚಳವಳಿಯ ಮುಕ್ತ ಸಂಪಾದನಾ ತತ್ವಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡಿದ ಲೇಖನಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥಿತವಾದ, ವಿಕಿಕೋಟ್‌ನ ಲೇಖನ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಕೋಟ್ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಯೋಜನೆ ಕೇವಲ 380 ವಿಷಯ ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ &quot;ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ&quot;ದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಳಿಸುವಿಕೆ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸಬರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿಷಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ, ವಿಕಿಮೀಡಿಯದ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಧ್ಯೇಯ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹಲವು ಉಪಕರಣಗಳಿದೆ ಅನುಭವಿ ಸಂಪಾದಕರು ಅವುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಗೋಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬೇಕೇ ವರೆತು ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ತಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬಾರದು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೦೩, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಬರಹವನ್ನು ಕರಡಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತಿರಿಸಿದ್ದೇನೆ ==
https://kn.wikipedia.org/wiki/ಹೊಯ್ಸಳರ_ಪವಿತ್ರ_ಮೇಳಗಳು

ಈ ಬರಹವನ್ನು ಯಂತ್ರಾನುವಾದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬರಹವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಕರಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೬, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>5v05t4v9guc6uhhg0389xl9xuasnrvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428693</id>
      <parentid>1428684</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T16:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವಿಕಿಕೋಟ್ ಮತ್ತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬಳಕೆದಾರರ ವಾಟ್ಸ್ಆಪ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ */ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ</comment>
      <origin>1428693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106987" sha1="a16zmbkptx47ha6p3g96bpucozodhiw" xml:space="preserve">[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]]
{{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}}
{{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}}
__NEWSECTIONLINK__
* '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below.
* Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]]
{{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}}

{{clear}}


== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ ==

[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== {{t|databox}}  ==

ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, 
# ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು
# ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು
[[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) ==

ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ ==

ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D
ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:{{done}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ==
ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ.
# ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ.
# ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?
ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ.
ದನ್ಯವಾದಗಳು  [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]])
::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ.
::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&amp;oldid=30094589 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])&lt;/bdi&gt; ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ ==

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ,

ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ.

ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂

ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)]

ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ:  https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]]

ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಧನ್ಯವಾದಗಳು.

ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ

-[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])&lt;/bdi&gt; ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ೧೮:೫೯, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ==

ಆತ್ಮೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೇ,

ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ 6ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿ, ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ

ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ (Theme) '''“ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ: ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ”''' ಆಗಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ವೇಗವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ, ಜ್ಞಾನ ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

'''ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದ ನೋಂದಣಿ (Self-Funded Registration)'''

ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈಗ '''Pretix''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

* '''ನೋಂದಣಿ ಫಾರ್ಮ್:''' [https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/&lt;nowiki&gt;] &lt;/nowiki&gt;
* '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:''' 

'''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions)'''

ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಈಗ '''Eventyay''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು (Workshops), ಚರ್ಚೆಗಳು (Discussions), ಪ್ಯಾನಲ್ ಚರ್ಚೆಗಳು (Panels), ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು (Interactive Sessions), ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಟಾಕ್ಸ್ (Lightning Talks) ಹಾಗೂ ಪೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು (Poster Presentations)ಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಅನುಭವಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗಳು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು.

* '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme&lt;nowiki&gt;] &lt;/nowiki&gt;
* '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ:''' '''ಜುಲೈ 8, 2026'''

'''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ''', ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನದ ನವೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ.

* '''ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ:''' [https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/&lt;nowiki&gt;] &lt;/nowiki&gt;

ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ.

'''ಧನ್ಯವಾದಗಳು,'''

'''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ತಂಡ''' [[ಸದಸ್ಯ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrit Sufi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೮, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ ==

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗರ, ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಒಳನಾಡಿನ ಜನರ, ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಠದ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷ ಕಪ್ಪೆಗಳಾದ ಕುಂಬಾರ, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಮುಂಗಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಜೀವ ಸಂತತಿಯೇ ನಾಶದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳು ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ (ಪಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟ್‌) ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ].  ಇದಕ್ಕೆ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project#Please_share_your_feedback_and_endorsements ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿ] ವಿನಂತಿ. ನಿಮಗೇನೇ ಸಲಹೆ, ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚಾಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿಯೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. -- [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)

:ಓಳ್ಳೆಯ ಯೋಜನೆ. ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳ ಉಳಿವಿನ ಕಾಳಜಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಕಪ್ಪೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರೆ ವಿವಿಧ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೩೮, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)
:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ajIpMnxDNIdZt5_F9jEM0YFX3BJhCE9wkBFOb_vo4Xc/edit?gid=1955526827#gid=1955526827 ಇಲ್ಲಿದೆ]. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಪುಟ ತಯಾರು ಮಾಡಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಕೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೧, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  ೧೭:೫೪, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==

Dear Wikimedia Contributors,

We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.

'''Campaign Focus:'''

* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages
* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media
* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics

We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.

For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.

Best regards, ''Communications Team, WCI 2026''

-- [[ಸದಸ್ಯ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kuldeepburjbhalaike|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೧೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)
*[[Project:ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]]--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೩೩, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)

== Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages ==

&lt;div style=&quot;width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;hr style=&quot;border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);&quot; /&gt;
[[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'''
&lt;hr style=&quot;border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);&quot; /&gt;
English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page.

Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ.

Tulu=
'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ.


Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&amp;oldid=30876200 --&gt;

== Documenting the Folk Arts of North Karnataka – Phase 2 (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ – ಹಂತ 2) ==

ನಮಸ್ಕಾರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ,
ನಾನು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಅನುದಾನದ ಸಹಾಯದಿಂದ &quot;ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ&quot; (Documenting the Folk Arts of North Karnataka) ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.
ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಚೌಡ್ಕಿ ಪದ, ಗಿಗಿ ಪದ, ಧುರುಂ ಮುರುಗೇರು ಮತ್ತು ಸುಡುಗಾಡು ಸಿದ್ಧರು ಸೇರಿದಂತೆ ಐದು ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಡಿಯೊಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಓದುಗರಿಗೆ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
2025ರ ಯೋಜನೆಯ ಲಿಂಕ್: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka
 
ಈ ಯೋಜೆಯ ಎರಡನೇ ಹಂತಕ್ಕಾಗಿ (Phase 2) ನಾನು ಮತ್ತೆ ಅನುದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಬಾರಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗದ ಹಂತಿ ಪದ, ಪುರವಂತರು, ಗೊಂಡಳಗೇರಿ ಪದ, ವೇಷಗಾರರು, ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ, ಹೇಳುವವರು ಹಾಗೂ ಜೋಗಮ್ಮ ಪದಗಳು ಎಂಬ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ.
ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಂದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ನಾನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇವುಗಳು ನಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿಸುವುದು ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.&lt;br&gt;
ಈ ಯೋಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು, ಕಲಾವಿದರ ಸಂಪರ್ಕ ವಿವರಗಳು ಯಾರಿಗಾದರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವು ಈ ಯೋಜೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. &lt;br&gt;
ಧನ್ಯವಾದಗಳು.
 
Hello everyone,
Last year, with the support of a Wikimedia Foundation grant, I successfully completed the &quot;Documenting the Folk Arts of North Karnataka&quot; project. The primary objective of the project was to preserve and promote the rich folk traditions of North Karnataka by documenting them and making the knowledge freely available through Wikimedia projects.
During Phase 1, we documented five folk art forms—Dollu Kunitha, Chowdki Pada, Gigi pada, Dhuurum murugeru, Sudugadu Siddharu, We conducted field visits, photographed and recorded live performances, and uploaded the media to Wikimedia Commons. We also improved the related Wikipedia articles and embedded videos into relevant pages to help readers better understand these traditional art forms. &lt;br&gt;
2025 Project Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka &lt;br&gt;
I have now applied for Phase 2 of the project. This phase aims to document six endangered folk art forms: Puravantharu, Gondhalageri Pada, Veshagararu, Hanthi Pada, Krishna Parijatha, Heluvavaru and Jogamma Padagalu.
I chose these six folk arts because only a small number of artists continue to practice them today, and there is a real risk that they may disappear if they are not documented now. Since I belong to North Karnataka, I understand the cultural importance of these traditions and feel a personal responsibility to preserve them for future generations. At present, these folk-art forms do not have dedicated documentation on Wikimedia projects, making this initiative even more important. &lt;br&gt;
I would greatly appreciate the support of the Wikimedia community. If anyone has reliable sources, books, photographs, historical information, or contacts with artists related to these folk art forms, please feel free to share them. Your suggestions and contributions will help make this project more comprehensive and ensure that this valuable cultural heritage is preserved as free knowledge for everyone.
Thank you for your continued support. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೦, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಸಮುದಾಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ==

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ,

ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ!

ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಕಳೆದ ವರ್ಷ, ಎರಡು ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನಾವು [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೆವು. ನಮಗೆ ದೊರೆತ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಈ ವರ್ಷ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

=== ನಾವು ಏನನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? ===
ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಒಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ:

*ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಹೆಸರು.

*ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ.

*ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸಂಪರ್ಕಿತರ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಬಳಕೆದಾರ ಹೆಸರುಗಳು.

*ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳು, ಅಗತ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ.

ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು:

*ತಿದ್ದುಪಡಿ (editing) ಅಥವಾ ಪೇಟ್ರೋಲಿಂಗ್ (patrolling) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು.

*ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಗಳು, ಪರಿಕರಗಳು (tools) ಅಥವಾ ಬಾಟ್‌ಗಳು.

*ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅಥವಾ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳು.

೮ಕೊಡುಗೆದಾರರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು.

೮ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಾಪಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳು.

=== ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ===
ದಯವಿಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] ಅನ್ನು '''೧೮ನೇ ಆಗಸ್ಟ್''' ರೊಳಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿ.

ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯವು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂದೇಶಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡುವ ಮೂಲಕವೂ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.

=== ಮುಂದೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ===
ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯು ನಮಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ:

*ಭವಿಷ್ಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕಿತರ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು.

*ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲು.

*ಗಮನಹರಿಸಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು.

*ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು.

ನೀವು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿನಂತಿಯನ್ನು ನಾವು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವಿನಂತಿಯ ಜಟಿಲತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ. ಎಲ್ಲಾ ವಿನಂತಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮುದಾಯದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.

ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಾವು ಎದುರುನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ!

'''Best wishes,'''

''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)''

== ಗಡಿಯಾಚೆಯ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನ 2026 ==

'''ಗಡಿಯಾಚೆಯ ಪರಂಪರೆ – ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನ'''
ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶ.
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಕುರಿತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಈಗಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರಿಂದ 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರವರೆಗೆ.
ಈ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಕುರಿತು ಕನ್ನಡ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.

'''ಕನ್ನಡ ಸಮುದಾಯದ ಅಗ್ರ ಮೂರು ವಿಜೇತರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ನಗದು ಬಹುಮಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.'''

🥇 1ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹10,000 &lt;br&gt;
🥈 2ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹5,000 &lt;br&gt;
🥉 3ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹3,000 &lt;br&gt;
ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಾಗಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ಬಹುಮಾನ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿ. ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಈ ವಿಶೇಷ ಅಭಿಯಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ.
ಅಭಿಯಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ, ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಲಿಂಕ್ ನೋಡಿ:https://w.wiki/TP4p &lt;br&gt;
ಬನ್ನಿ, ಸಂಪಾದಿಸೋಣ… ಸ್ಪರ್ಧಿಸೋಣ… ಗೆಲ್ಲೋಣ! 🏆🌏 [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೩೫, ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ|ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೧೫:೦೫, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬) ==

i wanted new page of trial page --[[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy|2530738 M Medha Reddy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2530738 M Medha Reddy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೫, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy|2530738 M Medha Reddy]] , you can use any instances where you can just change pagename in URL like example given below.
:* [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]]
:* [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ/2]]
:* * [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ/3]]
:--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೫:೨೭, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಸರ್ವರ್ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ - ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಓದಲು-ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ==
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಓದಲು ಈ ಕೊಂಡಿ ನೋಡಿ]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್]] ತನ್ನ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವಿಕಿಗಳು ವಿಕೋಪಗಳ ನಂತರವೂ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವವೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪೂರ್ಣ ಸಂಚಾರವು '''{{#time:j xg|2026-09-23|kn}}''' ಕ್ಕೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯು '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

[[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|ಮೀಡಿಯಾ ವಿಕಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಮಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಈ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದನೆಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈ ಅಡ್ಡಿಗಾಗಿ ನಾವು ಕ್ಷಮೆ ಕೋರುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ನಾವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. 

ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಯುವ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾನರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಬ್ಯಾನರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. 
ನೀವು ಈ ಬ್ಯಾನರ್ ಪಠ್ಯದ [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate ಅನುವಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರೂಫ್ ರೀಡಿಂಗ್] ಮಾಡಬಹುದು.

'''ನೀವು ಈ ಸಣ್ಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿಗಳನ್ನು ಓದಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.'''

* ನೀವು {{#time:l j xg Y|2026-09-23|kn}} ಒಂದು ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
* ನೀವು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನಿಮಗೆ ಒಂದು ದೋಷ ಸಂದೇಶ ಗೋಚರವಾಗುವುದು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಪಾದನೆಯೂ ಅಳಿಸಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ನಾವು ಇದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ನೀವು ದೋಷ ಸಂದೇಶ ಕಂಡರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಕಾಯಿರಿ. ನಂತರ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸಂಪಾದನೆ ಉಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ಸಲಹೆಕೊಡುತ್ತೇವೆ.

''ಇತರೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು:''

* ಹಿಂಬದಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿರುವವು ಮತ್ತು ಕೆಲವನ್ನು ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು. ಕೆಂಪು ಕೊಂಡಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯದಂತೆ ತಕ್ಷಣ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಆಗದೆ ಇರಬಹುದು. ನೀವು ಯಾವುದೇ ಬೇರೆಡೆ ಕೊಂಡಿ ಹೊಂದಿದ ಲೇಖನ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರೆ, ಆ ಕೊಂಡಿ ಸಹಜಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೆಂಪು ಉಳಿಯುವುದು. ಕೆಲ ಉದ್ದ-ಓಡುವ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುವುದು.
* ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಾರದಂತೆ ಕೋಡ್ ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೇಸ್-ಬೈ-ಕೇಸ್ ಕೋಡ್ ಫ್ರೀಜ್‌ಗಳು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|ಗಿಟ್‌ಲ್ಯಾಬ್]]  ಸುಮಾರು 90 ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ನೀವು [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org ನಲ್ಲಿ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಓದಬಹುದು]]. ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು 

'''ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ೧೮:೨೮, ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== ವಿಕಿಕೋಟ್ ಮತ್ತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬಳಕೆದಾರರ ವಾಟ್ಸ್ಆಪ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ ==
{{Quote|ಅವರು ವಿಕಿಕೋಟ್ ನೋಡಿದ್ದೀರಾ? ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕಚಡಾ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಿನಿಮಾ ನಟಿಯರು ಒದರಿದ್ದೆಲ್ಲ ಉಕ್ತಿಗಳಲ್ಲ. ನಾನು ಮಾಂಸಾಹಾರ ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ನಟಿಯಾಗಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ - ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಉಕ್ತಿಗಳಾಗುತ್ತವಾ? ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಸಿನಿಮಾ ನಟಿಯರೆಂದರೆ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ? ಅವರ ಚಿಲ್ಲರೆಪಲ್ಲರೆ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಉಕ್ತಿಗಳಾ? ಮಹಿಳಾ ಪರವಾದ ಉಕ್ತಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿಯರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಬರಬೇಕು. ಉದಾ- ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ, ದಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ, ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ, ಇರಾವತಿ ಕರ್ವೆ, ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ,.. ದಯವಿಟ್ಟು ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಆಯೋಜಕರು ಸರಿಯಾಗಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಕಿಕೋಟ್‌ಗೆ ಸರಿಹೊಂದದವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಅಳಿಸಬೇಕು. ನಾನು ಕೆಲವನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಾಸ ಹೆಗಡೆ ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲರೂ ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ವಿಕಿಕೋಟ್‌ಗೆ ಸರಿಹೊಂದದವುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಹಾಕಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ - https://kn.wikiquote.org/wiki/ವರ್ಗ:ಅವಳ-ಮಾತು೨೦೨೬_ಲೇಖನ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] }}

{{quote|ಅವರು ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ಪರ್ದೆ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಮೊನ್ನೆ ನಡೆದದ್ದು ಸಹ ಇದೇ.. ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಅವರು ಏನು ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] }}

{{quote|ಸ್ಪರ್ದೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕಸ ತುಂಬುವುದು.. ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಕಸದಿಂದ ರಸ ತೆಗೆಯೋಣ.....ತೆಗೆಯಬಹುದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. |@[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] }}

{{quote|ಒಳ್ಳೆಯದು. ಆದರೆ ಕಸ ತೆಗೆಯುವುದೇ ಕೆಲಸ ಆಗುದು ಬೇಡ ಅಂತ. ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕೆ ಕಲ್ಪುನ ಕಳ, ಸಾಂಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಇದೆ.. ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ವಿಶ್ವಕೋಶಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿ ತುಂಬಿಸುವುದು...|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಹಿರಿಯರು ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಬರೆಯುವುದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ ಆಗೋದು. ಹೊಸಬರು ತಪ್ಪು ಬರೆದರೆ ನಾವು ಅದನ್ನು ಸರಿ ಮಾಡಬೇಕು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }}

{{quote|ತಪ್ಪು ಮಾಡ್ಲಿಕೆ ಅಂತ ಸಾಂಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಇದೆ ಅಲ್ವಾ ? ಅಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಲೈವ್ ಮಾಡಬಹುದು.. ಹಿರಿಯರು ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಬರೆಯುವುದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ ಆಗೋದು. -- ಅರ್ಥ ಆಗ್ಲಿಲ್ಲ |@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಇದರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಹಿರಿಯರು ಉಕ್ರೇನ್ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ನೀವೇ ನೋಡಿ. ಅವರು ಬರೆಯಬಹುದಿತ್ತಲ್ವ. ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿಲ್ಲ. |@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }}

{{quote|ಯಾವುದೇ ಬರಹ ಅದನ್ನ ವಿಕಿಇಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ಓದುವವರಿಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅಲ್ದೆ, ಬೇರೆ ದೇಶದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪದಗಳನ್ನ ಹಾಗೇ ಇಲ್ಲಿ ತಂದು ಹಾಕಿದ್ರೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗುದಿಲ್ಲ.. ಉದಾ- ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ್ದು ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಶಬ್ದ. ಉಕ್ರೇನ್ ಕುರಿತ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಆ ಶಬ್ದ ಹಾಗೇ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಏನು??

ನಾನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವಾಗ ಅದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಮಾನದಂಡವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಲೇಖನ ಬರೆಯುವುದು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಯಾವುದೋ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರೆ ನಾವೂ ಅದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅತೀ ಅಗತ್ಯವೇ? ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯದ ಲೇಖನಗಳು ಬಾಕಿ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಯೋಜನೆಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಇವೆ ನೋಡಿದ್ದೀರಾ? ಅವುಗಳ ಕೊಂಡಿ ಇಲ್ಲಿವೆ - https://kn.wikipedia.org/wiki/ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಯೋಜನೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ನೋಡೋಣ -  ವಿಜ್ಞಾನ ಪಠ್ಯ ಲೇಖನಗಳು. ಇದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅತೀ ಅತೀ ಅಗತ್ಯ. ಎಷ್ಟು ಜನ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದೀರಾ? ರಷ್ಯ ಉಕ್ರೇನ್ ಉದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದವರು ಉಕ್ರೆನ್ ಪರ ಇದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉಕ್ರೆನ್ ಪರವಾದ ಲೇಖನ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಯಾವುದೋ ನಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೇನು ಲಾಭ? ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವೂ ಅಗತ್ಯವೇ, ಒಪ್ಪೋಣ. ಆದರೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 34,500 ಲೇಖನಗಳಿರುವಾಗ ನಾವು ನಮ್ಮ priority ಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡವೇ? ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಲೇಖನಗಳು  ಎಂಬ ಯೋಜನೆ ಈಗಾಗಲೇ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾರೆಲ್ಲ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೀರಾ? ಅದು ಇರುವಾಗ ಇನ್ನೊಂದ ಮಹಿಳಾ ಪರವಾದ ಲೇಖನ ಯೋಜನೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಯಾಕೆ? ಅದನ್ನೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಿತ್ತಲ್ಲವೇ?|@[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]]}}

{{quote|ಇದನ್ನು ನಾನು ಸಹ ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.  ಆದರೆ ಈಗಿನ ಹೊಸ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ನೀವು ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜಿಸಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಯಾಕೆ ನೀಡಬಾರದು. ಇದರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಲೇಖನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }}

{{quote|Translation ಮತ್ತು Transliteration ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಬೇರೆಯೇ.  Translation ಮಾಡಲಾಗದ್ದನ್ನು Transliteration ಮಾಡಬಹುದು. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಶನ್ ಅಂದ್ರೆ ಅನುವಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲಿಟ್ರೇಶನ್ ಅಂದರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯ ಪದವನ್ನು ಹಾಗೇ ಬರೆಯೋದು. ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸುವುದು. ಕನ್ನಡದೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆ ಪದಗಳಿವೆ. ಮೇಜು, ಕುರ್ಚಿ, ತಾಲೂಕು, ತಹಶಿಲ್ದಾರ ಹೀಗೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಇತರ ಭಾಷೆ ಪದಗಳಿಲ್ಲವೇ. 
ಕಸ ಅಂದರೆ ಅರ್ಥ ಕೆಡುವ ವಾಕ್ಯಗಳು. ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ವಿವರಣೆ.
ಇನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಕಿರಿಯರು ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲ.
ಕ್ಷಮಿಸಿ, ವಿಕಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮಾಡೋಣ.  ಅನಗತ್ಯ ಮೆಟಾದಲ್ಲಿ ಬರೆಯೋದು, ಕೀಳರಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾಕೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.
ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಿರಿಯರೆಂದು ನೀವು ಊಹಿಸುವವರಿಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ಕಷ್ಟ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಈಗ ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ ಸರ್ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಇದ್ದಾರಲ್ವ. ಹಾಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ ಬರೆದವರೆಲ್ಲರೂ ಉತ್ತಮ ಲೇಖಕರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.  ಲೇಖನ ಉತ್ತಮ ಆಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಡಿಸ್ಕರೇಜ್ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ.
ಏನೋ ಹೇಳಬೇಕನಿಸಿತು.
ನಾನು ಎಲ್ಲರಂತೆ ಒಬ್ಬ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್, ಅಷ್ಟೆ.
ಮೊನ್ನೆ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಹತ್ತನೇ ವರ್ಷಾಚರಣೆ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಕಿರಿಯರೆಂಬ ಕಿರಿಕಿರಿ ಇತ್ತ? ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂತೃಪ್ತಿ ನೀಡಿದೆಯಲ್ವ?|@[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] }}

{{quote|ನಾವು ಈ ರೀತಿಯ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ವಾಟ್ಸ್‌ಆಪ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದು ಬೇಡ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರೆ ಉತ್ತಮ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಒಮ್ಮತದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ವಿಕಿ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೋ ಅಥವಾ ಒಂದು ಹೊಸ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಾಕೋಣ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] }}

{{quote|ಹಾಗೇ ಮಾಡೋಣ. ಯಾಕೆಂದರೆ ವಿಕಿ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್. ನಮ್ಮ ಚರ್ಚೆಯೂ ಅಲ್ಲಿರಲಿ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] }}

{{quote| ಹಾಗೇ ಮಾಡೋಣ. ಯಾಕೆಂದರೆ ವಿಕಿ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್. ನಮ್ಮ ಚರ್ಚೆಯೂ ಅಲ್ಲಿರಲಿ. ಎಂದು ಒಂದು ಪೋಲ್ ಶುರುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಬೆಳೆ ಜೊತೆಗೆ ಕಳೆ ಕೂಡಾ ಬರೋದೇ..  |@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]]}}

{{quote|Not a valid reason..|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಈ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] }} [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೩೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:ಪವನಜ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಅಳಿಸುವ ವಿನಂತಿಗಳು ಯಾವುದೇ ವಿಕಿಕೋಟ್ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಗಳನ್ನು ರಿವರ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಾ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯು ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಚಳವಳಿಯ ಮುಕ್ತ ಸಂಪಾದನಾ ತತ್ವಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡಿದ ಲೇಖನಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥಿತವಾದ, ವಿಕಿಕೋಟ್‌ನ ಲೇಖನ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಕೋಟ್ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಯೋಜನೆ ಕೇವಲ 380 ವಿಷಯ ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ &quot;ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ&quot;ದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಳಿಸುವಿಕೆ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸಬರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿಷಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ, ವಿಕಿಮೀಡಿಯದ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಧ್ಯೇಯ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹಲವು ಉಪಕರಣಗಳಿದೆ ಅನುಭವಿ ಸಂಪಾದಕರು ಅವುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಗೋಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬೇಕೇ ವರೆತು ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ತಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬಾರದು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೦೩, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
::ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಳಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸಬರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿ, ಅಗತ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಬಹುದು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ವಿಷಯದ ಗುಣಮಟ್ಟವೂ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
::ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಾನು ಗಮನಿಸಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ತಡೆಯುವ ಮನೋಭಾವವೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
::ತಪ್ಪುಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಲಾರೆ. ತಪ್ಪುಗಳು ಸಹಜ , ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಸಬರು ಕಲಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವೇ ಅವು. ಆದರೆ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವ ಬದಲು, ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿಕೊಡುವ ಹಿರಿಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಅಗತ್ಯ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಇಂದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
::ಹೊಸಬರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸೋಣ. ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ  ಎರಡೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸಾಗಬಹುದು. [[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hariprasad Shetty10|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೩, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಬರಹವನ್ನು ಕರಡಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತಿರಿಸಿದ್ದೇನೆ ==
https://kn.wikipedia.org/wiki/ಹೊಯ್ಸಳರ_ಪವಿತ್ರ_ಮೇಳಗಳು

ಈ ಬರಹವನ್ನು ಯಂತ್ರಾನುವಾದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬರಹವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಕರಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೬, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>a16zmbkptx47ha6p3g96bpucozodhiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಜ಼ಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121692</id>
    <revision>
      <id>1428709</id>
      <parentid>1361370</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T00:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26781" sha1="fafo4j0y3j62fslnyk53qgzhsl88mcg" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=ರಾ‍ಝಿ|image=Raazi - Poster.jpg|caption=ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಪೋಸ್ಟರ್|director=ಮೇಘನಾ ಗುಲ್‍ಜ಼ಾರ್|producer=ವಿನೀತ್ ಜೈನ್&lt;br /&gt;ಕರನ್ ಜೋಹರ್&lt;br /&gt;ಹೀರೂ ಯಶ್ ಜೋಹರ್&lt;br /&gt;ಅಪೂರ್ವ ಮೆಹ್ತಾ|writer=ಮೇಘನಾ ಗುಲ್‍ಜ಼ಾರ್ (ಸಂಭಾಷಣೆ)|screenplay=ಭವಾನಿ ಐಯರ್&lt;br /&gt;ಮೇಘನಾ ಗುಲ್‍ಜ಼ಾರ್|based on=ಹರಿಂದರ್ ಸಿಕ್ಕಾರ ಕಾಲಿಂಗ್ ಸೆಹ್ಮತ್ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ|starring=ಆಲಿಯಾ ಭಟ್&lt;br /&gt;ವಿಕಿ ಕೌಶಲ್|music=ಗುಲ್‍ಜ಼ಾರ್ (ಗೀತಸಾಹಿತ್ಯ)&lt;br /&gt;ಶಂಕರ್-ಎಹಸಾನ್-ಲಾಯ್|cinematography=ಜೈ ಐ. ಪಟೇಲ್|editing=ನಿತಿನ್ ಬೆಯ್ದ್|studio=ಜಂಗ್ಲಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್&lt;br /&gt;ಧರ್ಮಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್|distributor=ಎಎ ಫ಼ಿಲ್ಮ್ಸ್|released=11-5-2018&lt;ref name=&quot;release&quot;&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-vicky-kaushal-raazi-release-date-may-2018-4777282|title=Alia Bhatt, Vicky Kaushal film Raazi gets a release date|date=1 August 2017|access-date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404073053/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-vicky-kaushal-raazi-release-date-may-2018-4777282/|archive-date=4 April 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;|runtime=140 ನಿಮಿಷ|country=ಭಾರತ|language=ಹಿಂದಿ|budget=35–40 ಕೋಟಿ&lt;ref&gt;{{cite news|last=Jha|first=Lata|url=https://www.livemint.com/Consumer/B52j1XMR0BDnHgHym0b8NJ/Why-Raazi-profits-signal-good-times-for-small-Bollywood-fi.html|title=Why ‘Raazi’ profits signal good times for small Bollywood films|work=Mint|date=17 May 2018|accessdate=31 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140729/https://www.livemint.com/Consumer/B52j1XMR0BDnHgHym0b8NJ/Why-Raazi-profits-signal-good-times-for-small-Bollywood-fi.html|archive-date=12 June 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;|gross=ಅಂದಾಜು ರೂ. 196–207 ಕೋಟಿ&lt;ref name=boxrbh&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/raazi/box-office/|title=Raazi Box Office Collection till Now - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=16 January  2019|publisher=|accessdate=16 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-break-raazi/|title=Box Office: Worldwide collections and day wise break up of Raazi|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=30 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180512105652/http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-break-raazi/|archive-date=12 May 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mumbaimirror&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;economictimes&quot;/&gt;}}'''''ರಾಝಿ''''' (ಅನುವಾದ-''ಸಮ್ಮತಿ'') ೨೦೧೮ರ ಒಂದು [[ಹಿಂದಿ]] ಪತ್ತೇದಾರಿ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/all-that-matters/what-a-spy-thriller-teaches-us-about-patriotism-and-empathy/articleshow/64335499.cms?|title=What a spy thriller teaches us about patriotism and empathy|last=Faisal|first=Shah|date=27 May 2018|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=27 May 2018}}&lt;/ref&gt; ಮೇಘನಾ ಗುಲ್‍ಜ಼ಾರ್ ಇದರ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಮತ್ತು ವಿನೀತ್ ಜೈನ್, ಕರನ್ ಜೋಹರ್, ಹೀರೂ ಯಶ್ ಜೋಹರ್ ಹಾಗೂ ಅಪೂರ್ವಾ ಮೆಹತಾ ಜಂಗ್ಲೀ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಸಂಕೇತಗಳಡಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು. ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಆಲಿಯಾ ಭಟ್]] ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಿ ಕೌಶಲ್, ರಜಿತ್ ಕಪೂರ್, ಶಿಶಿರ್ ಶರ್ಮಾ ಹಾಗೂ ಜೈದೀಪ್ ಎಹ್ಲಾವತ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Lohana&quot;&gt;{{Cite news|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/alia-bhatt-kicks-off-meghna-gulzars-upcoming-espionage-thriller-raazi-in-july/articleshow/59276486.cms|title=Alia Bhatt kicks off Meghna Gulzar's upcoming espionage thriller, Raazi, in July|last=Lohana|first=Avinash|date=23 June 2017|work=Mumbai Mirror|access-date=27 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625203429/http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/alia-bhatt-kicks-off-meghna-gulzars-upcoming-espionage-thriller-raazi-in-july/articleshow/59276486.cms|archive-date=25 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/this-week-in-cinema-alia-bhatt-vicky-kaushal-start-shooting-for-raazi-a-sequel-to-baby-driver/article19239944.ece|title=This week in cinema: Alia Bhatt, Vicky Kaushal start shooting for 'Raazi'; a sequel to 'Baby Driver'|date=8 July 2017|work=The Hindu|access-date=12 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208111828/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/this-week-in-cinema-alia-bhatt-vicky-kaushal-start-shooting-for-raazi-a-sequel-to-baby-driver/article19239944.ece|archive-date=8 February 2018}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಹರಿಂದರ್ ಸಿಕ್ಕಾರ ೨೦೦೮ ರ ಕಾದಂಬರಿ ''ಕಾಲಿಂಗ್ ಸೆಹ್ಮತ್‍''ನ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ವಿನಂತಿಯಂತೆ [[೧೯೭೧ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ]]ದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ರವಾನಿಸಲು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಹೋಗುವ ಒಬ್ಬ [[ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವಿಭಾಗ]]ದ (ರಾ) ಗೂಢಚಾರಿಣಿಯ ನೈಜ ವರ್ಣನೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/That-spy-princess/article15446864.ece|title=That spy princess!|date=2008-05-03|work=The Hindu|access-date=2018-05-10|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://penguin.co.in/book/uncategorized/calling-sehmat/|title=Calling Sehmat – Penguin India|work=Penguin India|access-date=2018-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511013151/https://penguin.co.in/book/uncategorized/calling-sehmat/|archive-date=11 May 2018|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/raazi-trailer-alia-bhatt-vicky-kaushal-put-up-a-promising-act/19303154|title=Raazi Trailer: Alia Bhatt, Vicky Kaushal Put Up A Promising Act|date=10 April 2018|website=Mid-day|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410135828/https://www.mid-day.com/articles/raazi-trailer-alia-bhatt-vicky-kaushal-put-up-a-promising-act/19303154|archive-date=10 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.connectedtoindia.com/script-was-my-bible-and-meghna-gulzar-was-my-priest-vicky-kaushal-4011.html|title=Script was my bible and Meghna Gulzar was my priest: Vicky Kaushal|website=www.connectedtoindia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180510184305/https://www.connectedtoindia.com/script-was-my-bible-and-meghna-gulzar-was-my-priest-vicky-kaushal-4011.html|archive-date=10 May 2018|access-date=2018-05-10}}&lt;/ref&gt;

''ರಾಜ಼ಿ''ಯ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/spotted-alia-bhatt-dons-look-raazi-simply-pretty/|title=Spotted: Alia Bhatt dons this look for Raazi and it is simply pretty|date=28 July 2017|publisher=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132956/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/spotted-alia-bhatt-dons-look-raazi-simply-pretty/|archive-date=9 August 2017|access-date=9 August 2017}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು [[ಪಟಿಯಾಲ]], ನಾಭಾ, ಮಲೆರ್‌ಕೋಟ್ಲಾ ಹಾಗೂ ದೂಧ್‍ಪತ್ರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://ahmedabadmirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/discovery-of-india/articleshow/63356801.cms|title=From Meghna Gulzar to Vikas Bahl, filmmakers explore the untapped interiors of India|last=Iyer|first=Sanyukta|date=19 March 2018|work=Mumbai Mirror|access-date=25 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325233437/http://ahmedabadmirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/discovery-of-india/articleshow/63356801.cms|archive-date=25 March 2018}}&lt;/ref&gt;

''ರಾಜ಼ಿ'' ೧೧ ಮೇ ೨೦೧೮ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು''.'' ₹35 ಕೋಟಿಯ ಬಜೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಇದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ₹207 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು,&lt;ref name=&quot;economictimes&quot;&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/alia-bhatt-vicky-kaushals-raazi-mints-rs-207-crore-worldwide/articleshow/64661870.cms|title=Alia Bhatt-Vicky Kaushal's 'Raazi' mints Rs 207 crore worldwide|date=20 June 2018|work=[[The Economic Times]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mumbaimirror&quot;&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/raazi-box-office-collection-alia-bhatt-vicky-kaushal-starrer-enters-rs-200-crore-club/articleshow/64664437.cms|title=Raazi box office collection: Alia Bhatt, Vicky Kaushal-starrer enters Rs 200 crore-club|date=20 June 2018|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=16 July 2019|agency=[[The Times Group]]|archive-date=16 ಜುಲೈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716163858/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/raazi-box-office-collection-alia-bhatt-vicky-kaushal-starrer-enters-rs-200-crore-club/articleshow/64664437.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ ನಟಿಸಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|title=Top Fifteen Films Driven By Female Leads|date=23 May 2018|publisher=Box Office India|archive-url=https://web.archive.org/web/20180523104703/https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|archive-date=23 May 2018|access-date=23 May 2018}}&lt;/ref&gt; ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಿತು,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.ibtimes.co.in/raazi-movie-review-roundup-what-critics-have-say-about-alia-vicky-starrer-768876|title=Raazi movie review roundup: What critics have to say about Alia-Vicky starrer|last=Mehta|first=Ankita|work=International Business Times, India Edition|access-date=2018-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511075006/https://www.ibtimes.co.in/raazi-movie-review-roundup-what-critics-have-say-about-alia-vicky-starrer-768876|archive-date=11 May 2018}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮೇಘನಾರ ನಿರ್ದೇಶನ ಹಾಗೂ ಭಟ್‌ರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲಾಯಿತು. ೬೪ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ''ರಾಜ಼ಿ'' ೧೫ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ]], ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಹಾಗೂ ಭಟ್‌ರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಸೇರಿದಂತೆ, ಐದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/all-winners-of-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-33004-3.html|title=Winners of the 64th Vimal Filmfare Awards 2019|date=23 March 2019|work=[[Filmfare]]|access-date=23 March 2019}}&lt;/ref&gt;

== ಕಥಾವಸ್ತು ==
ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಲೆಫ಼್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ನಿಖಿಲ್ ಬಕ್ಷಿ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರ ಒಂದು ಗುಂಪನ್ನು [[ಐ.ಎನ್.ಎಸ್ ವಿರಾಟ್ (ಆರ್೨೨)|ಐ.ಎನ್.ಎಸ್ ವಿರಾಟ್]] ನೌಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಗುಪ್ತ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವಿಭಾಗ]]ದ ಗೂಢಚಾರಿಣಿಯಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯು ಮಾಡಿದ ಸಾಹಸಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕಥೆಯು ೧೯೭೧ರ ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಹಾರುತ್ತದೆ. ಹಿದಾಯತ್ ಖಾನ್ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರನ ಮಗನಾಗಿದ್ದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾಹಿತಿದಾರನಾಗಿ ಸೋಗು ಹಾಕಿರುವ ಗೂಢಚಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. [[ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]]‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸನ್ನಿಹಿತವಾದ ಸಾವಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಕೊನೆಯ ಆಸೆಯಾಗಿ ತನ್ನ ೨೦ ವರ್ಷದ ಮಗಳು ಸೆಹ್ಮತ್‌ಳನ್ನು ಗೂಢಚಾರಿಣಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿ ದೇಶದ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ತಾಯಿ ತೇಜಿ ಖಾನ್‍ಳ ಆಸೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸೆಹ್ಮತ್ ಕಾಲೇಜ್ ತೊರೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಗೂಢಚರ್ಯೆಗೆ ಸಿದ್ಧಮಾಡಲು, ಹಿರಿಯ ರಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಖಾಲಿದ್ ಮೀರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಾಯಕ ಯುವ ಬಕ್ಷಿಯವರಿಂದ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬಂದೂಕುಗಾರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಕಲಿಯುವವಳು ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆಹ್ಮತ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಗೂಢಚಾರರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ಮತ್ತು ಪಠ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವಾಗ ತಾನು ಬಳಸಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಸ್ ಸಂಕೇತಭಾಷೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಖಾನ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆಯ ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ಸೈಯ್ಯದ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಗೆಳೆತನವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಅವನ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಇಕ್ಬಾಲ್‌ನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಮದುವೆಯಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ, ಸೆಹ್ಮತ್ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ, ಹೊಸ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಗಂಡನ ಮನೆಯವರ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ಸೈಯದ್ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿ ಬಡ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ದೇಶದ ರಕ್ಷಣಾ ದಳಗಳ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು ಈ ಮನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವುದು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆಹ್ಮತ್ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಉಸ್ತುವಾರಿಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮಾಹಿತಿ ರವಾನಿಸುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈ ನಡುವೆ, ಅವಳು ಇಕ್ಬಾಲ್‍ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಲು ಶುರುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿವಾಹವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಕಾರ್ಯದಿಂದ ಪೂರ್ಣಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸೆಹ್ಮತ್ ಭಾರತದ ವಿರುದ್ಧದ ಆಕ್ರಮಣದ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಮತ್ತು ಬಹಳ ಅಪಾಯದ ನಡುವೆಯೂ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಸೇವಕನಾದ ಅಬ್ದುಲ್ ಸೆಹ್ಮತ್‌ಳ ಬಗ್ಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಇತರರಿಗೆ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಲು ಹೊರಗೋಡುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ತನ್ನ ಗೋಪ್ಯತೆಯು ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅವನಿಗೆ ಕಾರನ್ನು ಡಿಕ್ಕಿ ಮಾಡಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಘಟನೆಯು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಕಳಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯು ಆಗ [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನವಾಹಕ ನೌಕೆ [[ಐ.ಎನ್.ಎಸ್ ವಿಕ್ರಾಂತ್ (ಆರ್೧೧)|ಐ.ಎನ್.ಎಸ್ ವಿಕ್ರಾಂತ್]] ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಬೆದರಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.

ಇಕ್ಬಾಲ್‍ನ ಅಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಮೆಹಬೂಬ್, ಅಬ್ದುಲ್‌ನ ಸಾವಿನ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅವಳು ಶಂಕಿತೆಯೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಮೇಲೆ, ಸೆಹ್ಮತ್ ಅವನನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಸಂಚು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಕೊಡೆ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅವನಿಗೆ ರಿಸಿನ್ ವಿಷವನ್ನು ಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಗುಪ್ತದಳವು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸೆಹ್ಮತ್‌ಳ ಹಲವಾರು ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸವಾಲು ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಹಬೂಬ್‍ನ ಹೆಂಡತಿ ಮುನೀರಾಳನ್ನು ವಿಧವೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸೆಹ್ಮತ್ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡಿರುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಬೇಗನೇ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಮೀರ್ ಇಕ್ಬಾಲ್‌ನ ಮನೆಗೆ ಒಬ್ಬ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಕಮಾಂಡರನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಮುಂದೇನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸಂಕೇತಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಹ್ಮತ್‍ಳಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸೆಹ್ಮತ್ ಮುನೀರಾಳನ್ನು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪೋಲಿಸ್ ತನಿಖೆ ಹಾಗೂ ವಿಚಾರಣೆಯಿಂದ ಜಾಣತನದಿಂದ ಉಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವಳು ಒಬ್ಬ ಗೂಢಚಾರಿಣಿಯೆಂದು ಇಕ್ಬಾಲ್ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಆ ಸಂಗತಿಯಿಂದ ಅತಿ ದುಃಖಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಕ್ಬಾಲ್ ಪೋಲಿಸರ ಜೊತೆಗೆ ಸೆಹ್ಮತ್‍ಳ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ (ಸೆಹ್ಮತ್‌ಳನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಲು ಆಗಮಿಸಿದ) ಮೀರ್‌ನ ತಂಡದ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನು ಅವಳು ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದರೆ ಅವಳ ಮರಣ ಉಂಟುಮಾಡಲು ಎಸೆದ ಗ್ರೆನೇಡಿನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಸೆಹ್ಮತ್ ಬದುಕಿರುತ್ತಾಳೆ, ಮತ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಮತ್ತೊಬ್ಬ [[ಬುರ್ಕಾ]] ಧರಿಸಿದ ಗೂಢಚಾರಿಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅದಲು ಬದಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಗ್ರೆನೇಡಿನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಆ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಅಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದಾದ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ನಾಶ ಮತ್ತು ತಾನು ನೋಡಿದ ಹಾಗೂ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲದರಿಂದ ಅತಿ ದುಃಖ ಹೊಂದಿ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಸೆಹ್ಮತ್ ಮೀರ್‌ಗೆ ವಿನಂತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಹಿಂತಿರುಗಿದ ನಂತರ, ಅವಳು ಇಕ್ಬಾಲ್‍ನ ಮಗುವಿಗೆ ತಾಯಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಳೆಂದು ಪತ್ತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಾಕಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತೇನೆಂದು ಅವಳು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ.

ಸೆಹ್ಮತ್‍ಳ ಶೋಧನೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಐಎನ್ಎಸ್ ರಾಜ್ಪುತ್ [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ]] ಕರಾವಳಿಗೆ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆ ಪಿಎನ್ಎಸ್ ಗಾಜ಼ಿಯನ್ನು ಮುಳುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಶರಣಾಗತಿ ಪತ್ರ, ಭಾರತದ ವಿಜಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ದೇಶವಾದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಜನನದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಕ್ಷಿ ತಮ್ಮ ಭಾಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೆಹ್ಮತ್‌ಳ ಮಗ ಸಮರ ಸೈಯದ್ ಸಂಬೋಧಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಡುವೆ, ವಯಸ್ಸಾದ ಸೆಹ್ಮತ್ ತನ್ನ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ತನ್ನ ಮನೆಯ ಕಿಟಕಿಯ ಹೊರಗೆ ದೂರದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

== ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ ==
ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು [[ಶಂಕರ್-ಎಹಸಾನ್-ಲಾಯ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಗುಲ್ಜಾರ್]] ಗೀತಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು [[ಅರ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್]], ಹರ್ಷ್‌ದೀಪ್ ಕೌರ್, ವಿಭಾ ಸರಾಫ಼್, [[ಶಂಕರ್ ಮಹಾದೇವನ್]] ಮತ್ತು ಸುನಿಧಿ ಚೌಹಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ==

* Raazi on IMDb
* {{Mojo title|raazi}}
* [http://www.bollywoodhungama.com/movie/raazi/ Raazi] at Bollywood Hungama
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>fafo4j0y3j62fslnyk53qgzhsl88mcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಲಗಾನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125941</id>
    <revision>
      <id>1428761</id>
      <parentid>1362398</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T07:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59311" sha1="25e9jabp5acvf2vixriswthqfqkkyu6" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=ಲಗಾನ್|cinematography=ಅನಿಲ್ ಮೆಹ್ತಾ|budget={{INR}}24 ಕೋಟಿ&lt;ref name=&quot;budget&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20010601/edit.htm#7 |title=Aamir Khan causes traffic jam |work=The Tribune |date=1 June 2001 |accessdate=20 January 2008 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080120092057/http://www.tribuneindia.com/2001/20010601/edit.htm |archivedate=20 January 2008 }}&lt;/ref&gt;|language=ಹಿಂದಿ|country=ಭಾರತ|runtime=224 ನಿಮಿಷಗಳು&lt;ref name=&quot;Runtime&quot;&gt;{{cite web|title=''Lagaan'' (PG) |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/lagaan-2001-0 |work=[[British Board of Film Classification]] |accessdate=11 February 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140101020151/http://www.bbfc.co.uk/releases/lagaan-2001-0 |archivedate= 1 January 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;|released={{Film date|df=yes|2001|6|15}}|distributor=ಸೋನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್&lt;br&gt;ಜ಼ೀ ನೆಟ್ವರ್ಕ್|studio=ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್|editing=ಬಲ್ಲು ಸಲೂಜಾ|music=ಎ. ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್|image=Lagaan.jpg|starring={{Plainlist|
&lt;!--- Please keep this section for the main cast. Rest supporting cast is available in the cast section ---&gt;
*ಆಮಿರ್ ಖಾನ್
*ಗ್ರೇಸಿ ಸಿಂಗ್
*ರೇಚಲ್ ಶೆಲಿ
*ಪೌಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‍ಥಾರ್ನ್
}}|narrator=ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್|screenplay=ಆಶುತೋಷ್ ಗೋವಾರೀಕರ್&lt;br /&gt;ಸಂಜಯ್ ದಾಯ್ಮಾ|story=ಆಶುತೋಷ್ ಗೋವಾರೀಕರ್|writer=ಕೆ. ಪಿ. ಸಕ್ಸೇನಾ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''(ಹಿಂದಿ ಸಂಭಾಷಣೆ)'''&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;ಆಶುತೋಷ್ ಗೋವಾರೀಕರ್&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''(ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಭಾಷಣೆ)'''&lt;/small&gt;|producer=ಆಮಿರ್ ಖಾನ್|director=ಆಶುತೋಷ್ ಗೋವಾರೀಕರ್|caption=ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಪೋಸ್ಟರ್|gross=ಅಂದಾಜು {{INR}}60 ಕೋಟಿ 6 ಲಕ್ಷ}}'''''ಲಗಾನ್''''' (ಅನುವಾದ: &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;ತೆರಿಗೆ&lt;/span&gt;) ಭಾರೀ ಬಂಡವಾಳದ ೨೦೦೧ರ ಒಂದು ಹಿಂದಿ ಕ್ರೀಡಾಪ್ರಧಾನ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದನ್ನು ಆಶುತೋಷ್ ಗೋವಾರೀಕರ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು [[ಆಮಿರ್ ಖಾನ್‌]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ನವನಟಿ ಗ್ರೇಸಿ ಸಿಂಗ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಟರಾದ ರೇಚಲ್ ಶೆಲಿ ಮತ್ತು ಪೌಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‍ಥಾರ್ನ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಗ ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾಗಿದ್ದ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|250 million}} ಮಿಲಿಯನ್ ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ofx.com/en-gb/forex-news/historical-exchange-rates/|title=Historical Exchange Rates Tool &amp; Forex History Data (47 INR per USD)|year=2001|website=[[OFX (company)|OFX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619140101/https://www.ofx.com/en-gb/forex-news/historical-exchange-rates/|archive-date=19 June 2018|access-date=22 April 2018}}&lt;/ref&gt; ತಯಾರಾದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಭುಜ್ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/15-years-of-lagaan-20-lesser-known-facts-about-the-film-1256346.html|title=15 Years of 'Lagaan': 20 Lesser Known Facts About the Film|date=15 June 2016|website=[[CNN-News18]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

ಚಿತ್ರವು ಭಾರತದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್‍ನ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಅವಧಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಕಥೆಯು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಿದ್ದು ಇದರ ನಿವಾಸಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಒಬ್ಬ ಅಹಂಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯು ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪಣವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟವಾಡುವ ಸವಾಲೊಡ್ಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಆ ಜನರು ಒಂದು ಅಸಾಧಾರಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕಥೆಯು ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳಿಯವರು ಈ ವಿದೇಶಿ ಆಟವನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಪ್ರಯಾಸದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಹಳಿಯ ಹಣೆಬರಹವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಆಡುವ ಸಂದರ್ಭ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ.

''ಲಗಾನ್'' ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು, ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ''ಮದರ್ ಇಂಡಿಯಾ'' (೧೯೫೭) ಮತ್ತು ''ಸಲಾಮ್ ಬಾಂಬೆ!'' (೧೯೮೮) ನಂತರ, ಇದು ಅಕಾಡೆಮಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತವಾದ ಮೂರನೇ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

== ಕಥಾವಸ್ತು ==
ಚಂಪಾನೇರ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ೧೮೯೩ರಲ್ಲಿ, ಚಂಪಾನೇರ್ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‌ನ ಆಜ್ಞಾಧಿಕಾರಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆ್ಯಂಡ್ರ್ಯೂ ರಸೆಲ್ (ಪಾಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‍ಥಾರ್ನ್) ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕ್ಷಾಮದಿಂದ ಉಂಟಾದ ನಷ್ಟಗಳ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಭುವನ್‍ನ (ಆಮಿರ್ ಖಾನ್) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸಹಾಯ ಕೇಳಲು ರಾಜಾ ಪೂರಣ್ ಸಿಂಗ್‍ನನ್ನು (ಕುಲ್‍ಭೂಷಣ್ ಖರ್ಬಂದಾ) ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅರಮನೆಯ ಹತ್ತಿರ, ಅವರು ಒಂದು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಭುವನ್ ಆಟವನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾದಕ್ಕಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಭುವನ್‍ನನ್ನು ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ದ್ವೇಷಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ರಸೆಲ್, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ತನ್ನ ಕಡೆಯವರನ್ನು ಒಂದು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರೆ ಇಡೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಸೋತರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಈಗಿನ ತೆರಿಗೆಗಿಂತ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಅಸಮ್ಮತಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಪರವಾಗಿ ಈ ಪಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಭುವನ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಮೂರೇ ಜನರು ಸಿಗುತ್ತಾರೆ, ಟೀಪು, ಬಾಘಾ ಮತ್ತು ಗುರನ್. ಅವನಿಗೆ ಅವನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ರಸೆಲ್‍ನ ಸೋದರಿ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ (ರೇಚಲ್ ಶೆಲಿ) ನೆರವಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಸೋದರನು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಂಡನು ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ಅನಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಗೋಲಿ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರ್ ಕಾಕಾ ಭುವನ್‍ನ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಅವಳು ಅವರಿಗೆ ಆಟದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾ ಭುವನ್‍ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸತೊಡಗುತ್ತಾಳೆ. ತಾನೂ ಭುವನ್‍ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿರುವ ಗೌರಿಗೆ (ಗ್ರೇಸಿ ಸಿಂಗ್) ಇದು ದುಃಖ ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ಮತ್ತು ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ, ಭುವನ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಅಭ್ಯಾಸ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುರನ್ ಗೋಲಿಯ ಕಡೆಗೆ ಚೆಂಡನ್ನು ಎಸೆದಾಗ ಅದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅವನ ಹಣೆಗೆ ಬಡಿಯುತ್ತದೆ. ಗೋಲಿ ಚೆಂಡನ್ನು ವಾಪಸ್ ಗೋಲಿ ಕಡೆಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಅವನನ್ನು ತಪ್ಪಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿ ಭೂರಾನ ಕೋಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಚೆಂಡು ಎಸೆದರೆಂದು ಭೂರಾ ಬೆದರಿಸಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಗೋಲಿ ಎಸೆದನು ಎಂದು ಟೀಪು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೂರಾ ಗೋಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಜಗಳವಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲನ್ನು ಅವನತ್ತ ಎಸೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗೋಲಿ ತನ್ನ ಕವಣೆ ಗೋಲನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈಶ್ವರ್ ಜಗಳಾಟವನ್ನು ಮುಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಭುವನ್ ಭೂರಾನನ್ನು ಕರೆದು ಅವನತ್ತ ಚೆಂಡನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಭುವನ್ ಭೂರಾನಿಂದ ಚೆಂಡನ್ನು ಪಡೆದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅವನತ್ತ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭೂರಾ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ತನ್ನ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆಂದು ಮಾತುಕೊಟ್ಟರೆ ತಾನು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವೆ ಎಂದು ಭೂರಾ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಡುವೆ, ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಸೆಲ್ ಕರ್ನಲ್ ಜೆ.ಆರ್. ಬೋಯರ್‌ನ ಕಚೇರಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಂಪಾನೇರ್‌ನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ರಸೆಲ್‍ನನ್ನು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರೆ ಅವರ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡುವುದಾಗಿ ರಸೆಲ್ ಒಪ್ಪಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಬೋಯರ್ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬೋಯರ್, ಮೇಜರ್ ಕಾಟನ್ ಮತ್ತು ಮೇಜರ್ ವಾರನ್ ಸಿಟ್ಟಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬೋಯರ್ ರಸೆಲ್‍ನ ಸರಿಯಲ್ಲದ ಹುಚ್ಚಾಟಿಕೆಯನ್ನು ಸರಿಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಅವನು ಗೆದ್ದರೆ ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು, ಆದರೆ ಸೋತರೆ ಅವನು ಚಂಪಾನೇರ್ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಜೇಬಿನಿಂದ ಭರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಮಧ್ಯ ಆಫ಼್ರಿಕಾಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಸೆಲ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕಂಟೊನ್ಮೆಂಟ್‍ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಲೆಫ಼್ಟಿನೆಂಟ್ ವೆಸನ್ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಾಗುತ್ತಾನೆ. ಏನು ವಿಷಯವೆಂದು ಸ್ಮಿತ್ ಕೇಳಿದಾಗ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಸಾಹಸದ ಕೆಚ್ಚನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ರಸೆಲ್ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಸೆಲ್‍ನ ಕುದುರೆಯ ಲಾಳಕ್ಕೆ ಮೊಳೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅರ್ಜನ್, ಲಗಾನ್ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೋಜು ಮತ್ತು ಆಟದಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆ ಏನು ಎಂದು ರಸೆಲ್ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕುದುರೆಯ ಲಾಳಕ್ಕೆ ಮೊಳೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಬಡಿದಾಗ ಕುದುರೆಯು ಕಿರುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರಸೆಲ್ ಅರ್ಜನ್‍ಗೆ ಚಾಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದು ಒದೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅರ್ಜನ್‍ನನ್ನು ನೆಟ್ಟದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ, ನೀವೆಲ್ಲ ಗುಲಾಮರು ನಮ್ಮ ಬೂಟುಗಳ ಕೆಳಗೆ ತುಳಿಯಲ್ಪಡುವಿರಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂಗಾಲು ಎಷ್ಟೇ ದಪ್ಪವಿದ್ದರೂ ಮೊಳೆಯು ಚುಚ್ಚುವುದು ಎಂದು ಅರ್ಜನ್ ವಾಪಸ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜನ್‍ನನ್ನು ದೂರ ಕಳಿಸಬೇಕೆಂದು ರಸೆಲ್ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜನ್ ಭುವನ್ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ದಿನ ನಂತರ, ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಕೂಡ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ, ಎಲ್ಲ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭುವನ್ ಮತ್ತು ಗೌರಿ ಇತರ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ಕುಣಿದು ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ರಾಧೆಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೌರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ಭುವನ್‍ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ನೇಹಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಗೌರಿಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಭುವನ್ ಗೌರಿಯ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ ನಂತರ, ಮರಕಡಿಯುವವನಾದ ಲಾಖಾ (ಯಶ್‍ಪಾಲ್ ಶರ್ಮಾ) ಭುವನ್‍ ಮೇಲೆ ಅಸೂಯೆಗೊಂಡು ರಸೆಲ್‍ನ ಗೂಢಚಾರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಲಾಖಾ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಬಾರದೆಂದು ಅವನು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ಆಟಗಾರನು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಸ್ಪಿನ್ ಬೌಲಿಂಗ್ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಒಬ್ಬ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯನಾದ ಕಚರಾನನ್ನು (ಆದಿತ್ಯ ಲಾಖಿಯಾ) ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಲಿತರ ವಿರುದ್ಧ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪೂರ್ವಗ್ರಹದಿಂದ ಒಗ್ಗಿಹೋಗಿರುವ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಕಚರಾ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿದರೆ ತಾವು ಆಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭುವನ್ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಕಚರಾನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಅವರ ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮೊದಲ ದಿನದಂದು, ರಸೆಲ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ದುಕೊಂಡು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಆರಂಭವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಭುವನ್ ಬೌಲ್ ಮಾಡಲು ಕಚರಾನನ್ನು ತಂದಾಗ ಕಚರಾ ಹೇಗೊ ಚೆಂಡನ್ನು ಸ್ಪಿನ್ ಮಾಡುವ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆಂದು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ&amp;nbsp;— ಹೊಸ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಚೆಂಡುಗಳು ಸವೆದಿರುವ ಚೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಸ್ಪಿನ್ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ (ತಂಡವು ಹಳೆ ಚೆಂಡುಗಳಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು). ಜೊತೆಗೆ, ರಸೆಲ್‍ನೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ, ಲಾಖಾ ಹಲವು ಕ್ಯಾಚ್‍ಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಆ ಸಂಜೆ, ಲಾಖಾ ರಸೆಲ್‍ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ಗಮನಿಸಿ ತಕ್ಷಣ ಭುವನ್‍ನಿಗೆ ಲಾಖಾನ ಮೋಸದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಅವನನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಬಿಡುವ ಬದಲು, ಭುವನ್ ಲಾಖಾಗೆ ಸನ್ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಮರುದಿನ, ಲಾಖಾ ಕೆಳಬಿದ್ದು ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಚ್ ಹಿಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ವಿಮೋಚನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಊಟದ ವಿರಾಮದವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಮೂರು ವಿಕೆಟ್ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ೨೯೫ ರನ್ ಗಳಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕಚರಾನನ್ನು ಸವೆದಿರುವ ಚೆಂಡಿನಿಂದ ಬೌಲ್ ಮಾಡಲು ವಾಪಸ್ ಕರೆತಂದಾಗ ಅವನು ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಗಳಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಪಕ್ಷದ ಪತನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ೩೨೨ ರನ್‍ಗಳಿಗೆ ಆಲ್ ಔಟಾದ ನಂತರ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ಇನಿಂಗ್ಸ್‌ನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭುವನ್ ಮತ್ತು ಮೊದಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಿಪಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡಿದ್ದ ಸಿಖ್‍ನಾದ ದೇವಾ (ಪ್ರದೀಪ್ ರಾವತ್) ತಮ್ಮ ತಂಡಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆ ಆರಂಭವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಭುವನ್‍ನ ಒಂದು ನೇರ ಹೊಡೆತವು ಬೌಲರ್‌ನ ಕೈಯಿಂದ ಬಡಿದು ಚಿಮ್ಮಿ ನಾನ್ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್‌ನ ತುದಿಯ ಸ್ಟಂಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಡಿದಾಗ ಕ್ರೀಸ್ ಹೊರಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ದೇವಾ ಔಟಾಗಿ ತನ್ನ ಅರ್ಧಶತಕವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಅರ್ಜನ್ ಬಂದು ಮೊದಲ ಎರಡು ಬಾಲ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸ್ಮಿತ್ ಅವನೆಡೆ ನಡೆದು, &quot;ನಿನಗೆ ತಿನ್ನಲು ಒಂದು ತುತ್ತೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಧರಿಸಲು ಒಂದು ತುಂಡು ಬಟ್ಟೆಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬೆದರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಿರುಸಾಗಿ ಆಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಮಿತ್‍ನ ಬೆದರಿಕೆಯ ಮಾತುಗಳು ಅವನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಬಾಲ್‍ನ್ನು ಮೈದಾನದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೊರಗೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ರಸೆಲ್‍ನ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್‍ನಲ್ಲಿನ ಭಯದ ಮಾತುಗಳು ಅವನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಬಾಲ್‍ನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ನಾರ್ತ್ ಕ್ಯಾಚ್ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಲಾಖಾ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡಲು ಬಂದಾಗ, ಒಂದು ಬೌನ್ಸರ್ ಅವನ ತಲೆಗೆ ಬಡಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಸ್ಟಂಪ್‍ಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಬಾಘಾ ಬಂದು ಮೊದಲು ಎರಡು ಬಾಲ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಮೂರನೇ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮ ಬಾಲ್‍ನ್ನು ತಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಕಾಲಿಗೆ ಚೆಂಡು ಬಡೆದು ಅವನು ಗಾಯಗೊಂಡು ನಿವೃತ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈಶ್ವರ್ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್‍ನ ಸ್ಥಳ ತುಂಬಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಬಾಲ್ ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಬ್ಯಾಟ್‍ನ್ನು ಬೀಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಟನ್ &quot;ಹೌಸ್ ದ್ಯಾಟ್&quot; ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅಂಪೈರ್ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತಲೆಯಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ತಂಡವು ದಿನದಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಆರು ವಿಕೆಟ್ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬೇಕಾದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಪಾಲಿನಷ್ಟು ರನ್‍ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಳಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಹತಾಶೆಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಯಶಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಮೂರನೇ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮ ದಿನದಂದು, ಭುವನ್ ತನ್ನ ಶತಕ ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಉಳಿದ ಬಹುತೇಕ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು ಹೋಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ರನರ್‌ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡಲು ಮರಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಶತಕ ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಗುರಿಯನ್ನು ೧೮ ಬಾಲ್‍ಗಳಿಂದ ೩೦ ರನ್‌ಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಟವು ಕೊನೆಯ ಓವರ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಚರಾ ಸ್ಟ್ರೈಕ್‍ನಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಬಾಲ್ ಉಳಿದು ತಂಡಕ್ಕೆ ಐದು ರನ್ ಬೇಕಿದ್ದಾಗ, ಕಚರಾ ಬಾಲ್‍ನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಹೊಡೆದು ಒಂದು ರನ್ ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅಂಪೈರ್ ನೋಬಾಲ್ ಎಂದು ಸಂಜ್ಞೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಭುವನ್ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡಲು ಮರಳಿ ಬಾಲ್‍ನ್ನು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೌಂಡರಿ ಕಡೆಗೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ರಸೆಲ್ ಹಿಂದೆ ಓಡಿ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂಡವು ಗೆದ್ದಿತು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತಾನು ಚೆಂಡನ್ನು ಬೌಂಡರಿ ಗೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದೇನೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಆರು ರನ್ ಬಂದು ಭುವನ್‍ನ ತಂಡವು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜಯವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಬಿರುಗಾಳಿ ಮಳೆ ಬಂದು ಬರಗಾಲ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತಂಡದ ಸೋಲು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂ‌ಟ್‍ನ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಇಡೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ರಸೆಲ್‍ನಿಂದ ಬಲವಂತದಿಂದ ಕೀಳಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಮಧ್ಯ ಆಫ಼್ರಿಕಾಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭುವನ್ ಗೌರಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ಅರಿವಾದ ಬಳಿಕ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ಲಂಡನ್‍ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಹೃದಯ ಒಡೆದು ತನ್ನ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ಅವಿವಾಹಿತೆಯಾಗಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಕಡೆನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಭುವನ್ ಮತ್ತು ಗೌರಿ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಜಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭುವನ್‍ನ ಹೆಸರು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==

* ಭುವನ್ ಆಗಿ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್. ಆಶುತೋಷ್ ಮೊದಲು ಭುವನ್‍ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಇತರ ನಟರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಆದರೆ ನಂತರ ಈ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಮಿರ್‌ರನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2001/aug/27ashu.htm|title=I approached Shah Rukh and Abhishek for Lagaan|last=Khubchandani|first=Lata|date=27 August 2001|publisher=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20050526225713/http://rediff.com/movies/2001/aug/27ashu.htm|archive-date=26 May 2005|access-date=28 December 2007}}&lt;/ref&gt;
* ಗೌರಿ ಆಗಿ ಗ್ರೇಸಿ ಸಿಂಗ್. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಹಲವು ನಟಿಯರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಆಮಿರ್‌ರಿಗೆ ಕಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪಾತ್ರದ ವಿವರಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ನಟಿ ಬೇಕಿತ್ತು. ಹಲವು ನಟಿಯರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ನಂತರ, ಆಶುತೋಷ್ ಗ್ರೇಸಿ ಸಿಂಗ್‍ರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಒಳ್ಳೆ ನಟಿ ಹಾಗೂ ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು [[ವೈಜಯಂತಿಮಾಲಾ]]ರನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಾರೆಂದು ಅವರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಹೊಸಬರಾದ ಸಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಸಮಯವನ್ನು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟರು.&lt;ref name=&quot;aamir_intw2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2000/feb/21aamir1.htm|title=Many top heroines had offered to work in this film|date=21 February 2000|publisher=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20050524223345/http://rediff.com/movies/2000/feb/21aamir1.htm|archive-date=24 May 2005|access-date=28 December 2007}}&lt;/ref&gt;
* ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ರಸೆಲ್ ಆಗಿ ರೇಚಲ್ ಶೆಲಿ
* ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆ್ಯಂಡ್ರ್ಯೂ ರಸೆಲ್ ಆಗಿ ಪೌಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‍ಥಾರ್ನ್. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೧೫ ವಿದೇಶಿ ನಟರಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2000/feb/14lag.htm|title=Where time stands still...|last=Pandya|first=Haresh|date=14 February 2000|publisher=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071111011853/http://www.rediff.com/movies/2000/feb/14lag.htm|archive-date=11 November 2007|access-date=28 December 2007}}&lt;/ref&gt;
* ಯಶೋದಮಾ ಆಗಿ ಸುಹಾಸಿನಿ ಮುಲೆ
* ರಾಜಾ ಪೂರಣ್ ಸಿಂಗ್ ಆಗಿ ಕುಲ್‍ಭೂಷಣ್ ಖರ್ಬಂದಾ
* ಮುಖಿಯಾ ಜಿ ಆಗಿ ರಾಜೇಂದ್ರ ಗುಪ್ತಾ
* ಭೂರಾ ಆಗಿ ರಘುಬೀರ್ ಯಾದವ್
* ಗುರನ್ ಆಗಿ ರಾಜೇಶ್ ವಿವೇಕ್. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಪ್ರೀತಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆರವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;guran_intw&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2001/jun/27lag7.htm|title=Guran, the fortune teller: The Ten Samurai|publisher=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20040826113049/http://www.rediff.com/movies/2001/jun/27lag7.htm|archive-date=26 August 2004|access-date=29 December 2007}}&lt;/ref&gt;
* ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಆಗಿ ರಾಜ್ ಜ಼ುಟ್ಷಿ.
* ದೇವಾ ಸಿಂಗ್ ಸೋಧಿ ಆಗಿ ಪ್ರದೀಪ್ ರಾವತ್.
* ಅರ್ಜನ್ ಆಗಿ ಅಖಿಲೇಂದ್ರ ಮಿಶ್ರಾ.
* ಗೋಲಿ ಆಗಿ ದಯಾ ಶಂಕರ್ ಪಾಂಡೆ
* ಈಶ್ವರ್ ಆಗಿ ಶ್ರೀವಲ್ಲಭ್ ವ್ಯಾಸ್
* ಲಾಖಾ ಆಗಿ ಯಶ್‍ಪಾಲ್ ಶರ್ಮಾ
* ಬಾಘಾ ಆಗಿ ಅಮೀನ್ ಹಾಜಿ
* ಕಚರಾ ಆಗಿ ಆದಿತ್ಯ ಲಾಖಿಯಾ
* ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ ಆಗಿ ಜಾವೇದ್ ಖಾನ್
* ಶಂಭು ಕಾಕಾ ಆಗಿ [[ಎ. ಕೆ. ಹಂಗಲ್]]
* ಕರ್ನಲ್ ಬೋಯರ್ ಆಗಿ ಜಾನ್ ರೋವ್
* ಮೇಜರ್ ವಾರನ್ ಆಗಿ ಡೇವಿಡ್ ಗ್ಯಾಂಟ್
* ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಆಗಿ ಥೋರ್ ಹಾಲಾಂಡ್
* ಮೇಜರ್ ಕಾಟನ್ ಆಗಿ ಜೆರೆಮಿ ಚೈಲ್ಡ್

== ತಯಾರಿಕೆ ==

=== ಉಗಮ ===
''ಲಗಾನ್'' ೧೯೫೭ರ [[ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್ (ಚಿತ್ರ ನಟ)|ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್]] ನಟಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ನಯಾ ದೌರ್''‌ನಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/interviews/im-not-aware-if-big-b-srk-have-copied-me-3013.html|title=I'm not aware if Big B &amp; SRK have copied me|date=30 April 2013|website=[[Filmfare]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oeVkAAAAMAAJ&amp;dq=naya+daur|title=South Asian Cinema|date=2001|publisher=South Asian Cinema Foundation|page=86|language=en}}&lt;/ref&gt;

ವಿವರವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಆಮಿರ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಖಾನ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರವೂ, ನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು. ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಬಂಡವಾಳ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಡನ್ನು ಬಯಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಆಮಿರ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2001/jul/17ash.htm|title=The Ashutosh Gowariker interview|last=Nandy|first=Pritish|date=17 July 2001|publisher=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20050526225902/http://rediff.com/movies/2001/jul/17ash.htm|archive-date=26 May 2005|access-date=28 December 2007}}&lt;/ref&gt;

ಚಿತ್ರದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟ ನಂತರ ಝಾಮು ಸುಗಂಧ್ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2002/feb/13lg1.htm|title=I'm sure Lagaan will win the Oscar|last=Kulkarni|first=Ronjita|publisher=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607041945/http://www.rediff.com/movies/2002/feb/13lg1.htm|archive-date=7 June 2011|access-date=29 December 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;toi2008&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Lagaan-producer-Jhamu-Sughand-passes-away/articleshow/3076751.cms|title=Lagaan producer Jhamu Sughand passes away|date=May 27, 2008|publisher=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141226212907/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Lagaan-producer-Jhamu-Sughand-passes-away/articleshow/3076751.cms|archive-date=26 December 2014|access-date=2016-01-02}}&lt;/ref&gt;

=== ಪೂರ್ವ-ತಯಾರಿಕೆ ===
ಆಶುತೋಷ್ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ನಿತಿನ್ ದೇಸಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಸ್ಥಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಾಗಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ತಿರುಗಾಡಿದರು. ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗುಜರಾತ್‍ನ ಭುಜ್‍ನ ಹತ್ತಿರದ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;location&quot;&gt;{{Cite news|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/reviews/2007/chale-chalo-review-180607.html|title=Chale Chalo – Review|last=Malani|first=Gaurav|date=18 June 2007|access-date=6 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228231642/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/reviews/2007/chale-chalo-review-180607.html|archive-date=28 February 2014|publisher=oneindia.in}}&lt;/ref&gt;

ಕಥೆಗೆ ಶುಷ್ಕ ಸ್ಥಳ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು: ಹಲವಾರು ವರ್ಷ ಮಳೆಯಾಗಿರದ ಕೃಷಿ ಗ್ರಾಮ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ೧೮೯೦ರ ಕಾಲವನ್ನು ಚಿತ್ರಸಲು ಚಿತ್ರತಂಡಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ, ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಲ್ಲದ ಹಳ್ಳಿ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;aamir_intw1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2000/feb/21aamir.htm|title=A true actor can play any role|last=Pandya|first=Haresh|date=21 February 2000|publisher=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071111011858/http://www.rediff.com/movies/2000/feb/21aamir.htm|archive-date=11 November 2007|access-date=28 December 2007}}&lt;/ref&gt; ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಹೆಸರು ಕುನರಿಯಾ ಎಂದಾಗಿತ್ತು. ''ಲಗಾನ್''ನ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವೇಳೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಮಳೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಳೆ ಕಚ್ ಪಾಳ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ರತಂಡವು ಆಗಮಿಸುವ ಮೊದಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;location&quot;/&gt; ೨೦೦೧ರ ಗುಜರಾತ್‍ ಭೂಕಂಪವಾದ ಬಳಿಕ ಚಿತ್ರತಂಡವು ₹250,000 ರಷ್ಟು ಧನಸಹಾಯ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/movies/2001/feb/03lagaan.htm|title=One contribution isn't enough|last=Das|first=Ronjita|date=3 February 2001|work=Rediff|access-date=12 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20071111011923/http://www.rediff.com/movies/2001/feb/03lagaan.htm|archive-date=11 November 2007}}&lt;/ref&gt;

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಭಾಷೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಕೊಡಲು [[ಹಿಂದಿ]]ಯ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತಭಾಷೆಯಾದ [[ಅವಧಿ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಾಗಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;aamir_intw2&quot;/&gt; ಹಿಂದಿ ಬರಹಗಾರ ಕೆ. ಪಿ. ಸಕ್ಸೇನಾ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಬರೆದರು.&lt;ref name=&quot;gracy&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2001/jun/01lagaan.htm|title=Lagaan: A ready reckoner|last=Verma|first=Sukanya|date=1 June 2001|publisher=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20041103004755/http://www.rediff.com/movies/2001/jun/01lagaan.htm|archive-date=3 November 2004|access-date=28 December 2007}}&lt;/ref&gt;

ಭಾನು ಅಥಯ್ಯ ಚಿತ್ರದ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಜನ ಹೆಚ್ಚಳ ನಟರಿದ್ದಿದರಿಂದ, ಅವರಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು. ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ನೈಜತೆ ಕೊಡಲು ಅವರು ಬಹಳ ಸಮಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು.&lt;ref name=&quot;gracy&quot;/&gt;

=== ಚಿತ್ರೀಕರಣ ===
ನಿರ್ಮಾಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಹತ್ತು ತಿಂಗಳು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ತಿಂಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಪೂರ್ವಯೋಜನೆಯು ಆಮಿರ್‌ರನ್ನು ಸುಸ್ತಾಗಿಸಿತು. ಚಿತ್ರತಂಡದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಜನರು ಇದ್ದರು. ಭುಜ್‍ನಲ್ಲಿ ಆರಾಮದಾಯಕ ಹೋಟೆಲ್‍ಗಳ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮಂಟ್‍ನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆದು ಅದನ್ನು ಚಿತ್ರತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ಬಹುತೇಕ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರತಂಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ನೀಡಿದರು. ಆ ದಿನ ಮತ್ತು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ನಂತರ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು.

ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವೇಳೆ, ಆಶುತೋಷ್‍ಗೆ ಅನಾರೋಗ್ಯವಾಗಿ ೩೦ ದಿನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಾನಿಟರ್ ಪಕ್ಕ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://lagaan.indiatimes.com/interviews-gracy.html|title=Gracy Singh: Interview|last=Koppar|first=Arati|work=The Times of India|access-date=28 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20010803063800/http://lagaan.indiatimes.com/interviews-gracy.html|archive-date=3 August 2001}}&lt;/ref&gt;

ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಜೂನ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಿತು. ಉಷ್ಣಾಂಶ ೦ ದಿಂದ ೫೦° ಸೆ ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;ismail_intw&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2001/jun/27lag10.htm|title=Ismail, the potter: The Ten Samurai|publisher=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20040827145345/http://www.rediff.com/movies/2001/jun/27lag10.htm|archive-date=27 August 2004|access-date=29 December 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bagha_intw&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2001/jun/27lag1.htm|title=Bagha, the mute: The Ten Samurai|publisher=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20050913005125/http://rediff.com/movies/2001/jun/27lag1.htm|archive-date=13 September 2005|access-date=29 December 2007}}&lt;/ref&gt; ನಟರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ದ್ರವ ಸೇವನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;guran_intw&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;deva_intw&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2001/jun/27lag5.htm|title=Deva, the Sikh from the neighboring village: The Ten Samurai|publisher=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20040825151708/http://www.rediff.com/movies/2001/jun/27lag5.htm|archive-date=25 August 2004|access-date=29 December 2007}}&lt;/ref&gt;

== ಬಿಡುಗಡೆ ==
ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೊದಲು, ಭುಜ್‍ನ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20010613/edit.htm#6|title=Aamir Khan screens 'Lagaan' at Bhuj|date=13 June 2001|work=The Tribune|access-date=12 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080128222214/http://www.tribuneindia.com/2001/20010613/edit.htm|archive-date=28 January 2008}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಚೈನಾದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20021121/world.htm#4|title=''Lagaan'' released in China|date=20 November 2002|work=The Tribune|access-date=12 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20071227190730/http://www.tribuneindia.com/2002/20021121/world.htm|archive-date=27 December 2007|agency=[[Press Trust of India]]}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದರ ಡಬ್ ಮಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Rediff_LIFF&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/movies/2001/aug/13lag.htm|title=Lagaan wins top honours at Swiss film festival|last=Jha|first=Subhash K|date=13 August 2001|work=Rediff|access-date=13 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20041102101936/http://www.rediff.com/movies/2001/aug/13lag.htm|archive-date=2 November 2004}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಚಿತ್ರವು [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.netflix.com/in/title/60020906|title=Lagaan|website=Netflix|access-date=3 September 2019}}{{Dead link|date=ಮೇ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ==

=== ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್ ===
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ₹659.7 ಮಿಲಿಯನ್‍ನಷ್ಟು ಗಳಿಸಿತು. ಇದು ೨೦೦೧ರ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/worldwide-total-gross.php?year=2001|title=Top Worldwide Grossers 2001|website=[[Box Office India]]|access-date=7 November 2017}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ===
''ಲಗಾನ್'' ಬಹಳ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. 

ಚಿತ್ರವನ್ನು ಚೈನಾದಲ್ಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ವಿರೋಧಿ ವಿಷಯಗಳು ಚೈನೀಸ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಅನುರಣಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/uncle-aamirs-charm-offensive-on-millennials/article22716336.ece|title=Uncle Aamir’s charm offensive on millennials|last=Aneja|first=Atul|date=10 February 2018|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಗೋವಾರೀಕರ್ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‍ಗೆ ಹೋದರು.

೧೨ ಫ಼ೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೦೨ರಂದು, ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ''ಲಗಾನ್''‍ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archives.cnn.com/2002/SHOWBIZ/Movies/02/12/aa.oscar.nominations/index.html|title=''Rings'' lords over Oscar with 13 nominations|date=12 February 2002|access-date=20 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080202192348/http://archives.cnn.com/2002/SHOWBIZ/Movies/02/12/aa.oscar.nominations/index.html|archive-date=2 February 2008|publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt; ನಾಮನಿರ್ದೇಶನದ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬಂದವು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಲಾಯಿತು. ಗೆಲುವು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಭಾರೀ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವುದು&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2002/02/15/stories/2002021501541100.htm|title=Lagaan lives on|last=Murari|first=Timeri N.|date=15 February 2002|work=Business Line|access-date=20 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810201803/http://www.thehindubusinessline.in/2002/02/15/stories/2002021501541100.htm|archive-date=10 August 2011}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಆಮಿರ್ ಖಾನ್‍ಗೆ [[ಭಾರತ ರತ್ನ]] ಹಾಗೂ ಲಗಾನ್‍ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಚಿತ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ತರುವುದು ಎಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳು ಬಂದವು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020223/windows/main1.htm|title=Lagaan's ultimate test|last=Gangadhar|first=V.|date=23 February 2002|work=The Tribune|access-date=20 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118221922/http://www.tribuneindia.com/2002/20020223/windows/main1.htm|archive-date=18 January 2008}}&lt;/ref&gt;

ಆದರೆ ''ಲಗಾನ್''‍ಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬರದಿದ್ದಾಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆ ಮೂಡಿತು.

ಎಂಟು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hinduonnet.com/2002/07/27/stories/2002072702950100.htm|title=South takes the lion's share; ''Lagaan'' wins 8 national awards|date=27 July 2002|website=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080116041648/http://www.hinduonnet.com/2002/07/27/stories/2002072702950100.htm|archive-date=16 January 2008|access-date=13 January 2008}}&lt;/ref&gt; ಒಂಭತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಒಂಭತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20020217-0.html|title=Lagaan walks away with eight Filmfare awards|date=17 February 2002|publisher=Apunkachoice.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080121030117/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20020217-0.html|archive-date=21 January 2008|access-date=13 January 2008}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಐಫ಼ಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1915331.stm|title=Lagaan scoops Bollywood awards|date=6 April 2002|access-date=13 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123102932/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1915331.stm|archive-date=23 November 2008|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಈ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.

== ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ ==
ಬಹಳ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾದ ಈ ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯನ್ನು [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. [[ಜಾವೇದ್ ಅಕ್ತರ್]] ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರು ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ವಾದ್ಯ ತುಣುಕಗಳಿವೆ. ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ರೆಹಮಾನ್ ಹಲವು ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿದರು.

ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಇದು ಬಹಳ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದು ರೆಹಮಾನ್‍ರ [[ಮೇರುಕೃತಿ]] ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದನ್ನು ರೆಹಮಾನ್‍ರ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ಸೊಗಸಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವೂ ಬಹಳ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.{{Track listing|(ರಾಗ:ಭೀಮಪಲಾಸ್)|length4=5:59|extra8=ಅನುರಾಧಾ ಶ್ರೀರಾಮ್, ಸಂಗಡಿಗರು&lt;br&gt;ವಾದ್ಯಗಳ ಏರ್ಪಾಟು ಆರ್. ಪ್ರಸನ್ನ|title8=ಲಗಾನ್..... ವನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಅ ಟೈಮ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ|length7=5:19|extra7=ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್, ಸಾಧನಾ ಸರ್ಗಮ್, ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್ ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು|title7=ಓ ಪಾಲನ್‍ಹಾರೆ|length6=2:29|note6=ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ|title6=ವಾಲ್ಟ್ಝ್ ಫ಼ಾರ್ ಅ ರೋಮ್ಯಾನ್ಸ್|length5=6:40|extra5=ಎ. ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್, ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಸಂಗಡಿಗರು|title5=ಚಲೆ ಚಲೋ|extra4=ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್, ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್, ವಸುಂಧರಾ ದಾಸ್|extra_column=ಗಾಯಕ(ರು)|title4=ಓ ರಿ ಛೋರಿ|length3=5:34|extra3=ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ, ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್, ವೈಶಾಲಿ ಸಾಮಂತ್, ಸಂಗಡಿಗರು|title3=ರಾಧಾ ಕೆಯ್ಸೆ ನ ಜಲೆ|length2=6:47|extra2=ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್, ಸುಖ್‍ವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್, ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್, ಶ್ರೀನಿವಾಸ್|title2=ಮಿತ್ವಾ|length1=6:11|extra1=ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್, ಸುಖ್‍ವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್, ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್, ಶಂಕರ್ ಮಹಾದೇವನ್, ಶಾನ್, ಸಂಗಡಿಗರು|title1=ಘನನ್ ಘನನ್|total_length=41:58|length8=4:12}}

== ಗೃಹ ಮಾಧ್ಯಮ ==
ಎರಡು ಡಿವಿಡಿ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಾದವು. ೨೭ ಮೇ ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೨-ಡಿವಿಡಿ ಸಮೂಹದ ಮೊದಲನೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.

ಎರಡನೆಯದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಮೂರು ಮುದ್ರಿಕೆಗಳ ಡಿವಿಡಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಡಿವಿಡಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡು ''ಶೋಲೆ''ಯನ್ನು (೧೯೭೫) ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/Lagaan-beats-Sholay-in-DVD-sales/206016/|title=Lagaan beats Sholay in DVD sales|date=21 July 2007|website=The Financial Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20080119025857/http://www.financialexpress.com/news/Lagaan-beats-Sholay-in-DVD-sales/206016/|archive-date=19 January 2008|access-date=13 January 2008}}&lt;/ref&gt;

== ಮಾರಾಟ ಸರಕುಗಳು ==
''ಲಗಾನ್: ದ ಸ್ಟೋರಿ'' ಎಂಬ ವಿನೋದ ಚಿತ್ರಾವಳಿ ಪುಸ್ತಕ, ಜೊತೆಗೆ ಎರಡು ಬಣ್ಣಹಚ್ಚುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಮಾಸ್ಕ್ ಬುಕ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಣೆ ಆಟವನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ, ''ದ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಆಫ಼್ ಲಗಾನ್ - ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಆರ್ಡಿನರಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ಼್ ದ ಕ್ರಿಯೇಟರ್ಸ್ ಆಫ಼್ ಅ ಕ್ಲಾಸಿಕ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಚಲನಚಿತ್ರದ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯವರೆಗೆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಾಗ ಚಿತ್ರತಂಡ ಎದುರಿಸಿದ ಹಿನ್ನಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Spirit of Lagaan|url=https://archive.org/details/spiritoflagaan0000bhat|last=Bhatkal|first=Satyajit|date=March 2002|publisher=Popular Prakshan|isbn=81-7991-003-2|location=Mumbai|page=[https://archive.org/details/spiritoflagaan0000bhat/page/243 243]}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|30em}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ ==

* Bhatkal, Satyajit (March 2002). The spirit of Lagaan. Mumbai: Popular Prakshan. pp.&amp;nbsp;243.  [[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/81-7991-003-2|81-7991-003-2]].

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ==
* [http://www.lagaan.com ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ]
* {{IMDb title|0169102|Lagaan}}
* ''[https://web.archive.org/web/20090410040206/http://www.bollywoodhungama.com/movies/cast/6793/index.html Lagaan]'' at [[Bollywood Hungama]]
* {{rotten-tomatoes|lagaan_once_upon_a_time_in_india|Lagaan}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>25e9jabp5acvf2vixriswthqfqkkyu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಚೌಧರಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126175</id>
    <revision>
      <id>1428706</id>
      <parentid>1359401</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T23:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15755" sha1="cya49cgcdp8am39fy7ihfl3t0r1ogfm" xml:space="preserve">{{Infobox pageant titleholder
| image        = File:Meenakshi Chaudhary at Times Now NRI of the year award, 2018.jpg
| image_size   =
| caption      = ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಚೌಧರಿ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ
| name         = ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಚೌಧರಿ
| birth_date   = {{Birth date and age|df=yes|1996|03|05}}
| birth_place  = [[ಪಂಚಾಕುಲ]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], ಭಾರತ
| height       = 
| occupation   = {{Hlist|Model|Actor|beauty pageant titleholder}}
| education    = [[St. Soldier Paradise Public School|ಸೇಂಟ್ ಸೋಲ್ಜರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಶಾಲೆ]]
| alma_mater   = [[National Dental College|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಂತ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]
| title        =
| competitions = [[Big Bazaar|ಎಫ್ ಬಿ ಬಿ]] [[Femina Miss India#Subsidaries|ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ರಾಜಕುಮಾರಿ ೨೦೧೮]]&lt;ref name=&quot;Meenakshi_dentist_beautyqueen&quot; /&gt;&lt;br&gt;''(ಗೆಲುವು)''&lt;br&gt;[[Femina Miss India|ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಹರಿಯಾಣ ೨೦೧೮]]&lt;br&gt;''(ಗೆಲುವು)''&lt;br&gt;[[ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೧೮]]&lt;br&gt;''(೧ ರನ್ನರ್ ಅಪ್)''&lt;br&gt;''(Miss ಫೋಟೊಜೆನಿಕ್)''&lt;br&gt;[[:es:Miss Grand International 2018|ಮಿಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ೨೦೧೮]]&lt;br&gt;''(೧ ರನ್ನರ್ ಅಪ್)''
| hair_color   = [[Black hair|ಕಪ್ಪು]]
| eye_color    = [[Eye color#Brown|ಕಂದು]]
}}

'''ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಚೌಧರಿ''' ಭಾರತೀಯ ರೂಪದರ್ಶಿ, ನಟಿ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆದಾರ.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Service |first1=Indo-Asian News |title=Meenakshi Chaudhary On Gender Equality In Haryana: My State Has Really Done An Excellent Job |url=https://www.india.com/viral/miss-india-first-runner-up-meenakshi-chaudhary-says-girls-no-less-than-anybody-in-haryana-3179393/ |website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com |accessdate=24 March 2020 |language=en |date=21 July 2018}}&lt;/ref&gt; ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೧೮ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಿಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂದು ಕಿರೀಟವನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Miss India 2018 1st runner up Meenakshi Chaudhary's Homecoming |url=https://m.beautypageants.in/miss-india/miss-india-2018-1st-runner-up-meenakshi-chaudharys-homecoming/videoshow/65183254.cms |accessdate=24 March 2020}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಯಾಂಗೊನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಿಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ೨೦೧೮ ರ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಚೌಧರಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧ ನೇ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಆಗಿ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Meenakshi Chaudhary is 1st runner-up at Miss Grand International 2018 |url=https://m.femina.in/achievers/people/meenakshi-chaudhary-crowned-1st-runner-up-at-miss-grand-international-2018_-108514.html |website=femina.in |accessdate=24 March 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ==
ಚೌಧರಿ ಜನಿಸಿದ್ದು ಹರಿಯಾಣದ ಪಂಚಕುಲದಲ್ಲಿ. ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Everything you need to know about Miss Grand International contestant, Meenakshi Chaudhary |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/lifestyle/trending/article/everything-you-need-to-know-about-miss-grand-international-contestant-meenakshi-chaudhary/303482 |website=www.timesnownews.com |accessdate=24 March 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಚಂಡೀಗಢದ ಸೇಂಟ್ ಸೋಲ್ಜರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಈಜುಗಾರ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Here's everything you need to know about Meenakshi Chaudhary - BeautyPageants |url=https://m.beautypageants.in/miss-india/know-more-about-meenakshi-chaudhary/eventshow/63781691.cms |website=Femina Miss India |accessdate=24 March 2020}}&lt;/ref&gt; ಚೌಧರಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಡೇರಾ ಬಸ್ಸಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಂತ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ದಂತ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

==ಪ್ರದರ್ಶನ==
ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚೌಧರಿ ಅವರ ಪ್ರಯಾಣವು ಎಫ್‌ಬಿಬಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ೨೦೧೮ ರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಟಿಯಾಲ ಆಡಿಷನ್‌ನಿಂದ ವಿಜೇತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಅವರು ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಹರಿಯಾಣ ೨೦೧೮ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಾಗಿ ಆಡಿಷನ್ ಮಾಡಿದರು, ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗೆದ್ದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Mishra |first1=Vagisha |title=Fbb Colors Femina Miss India 2018: Meet The Contestants |url=https://tkop.org/2018/02/24/femina-miss-india-2018-contestants/ |website=The Kaleidoscope of Pageantry |accessdate=24 March 2020 |language=en |date=24 February 2018 |archive-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810022538/https://tkop.org/2018/02/24/femina-miss-india-2018-contestants/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ವಾರ್ಷಿಕ ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯ ಜೂನ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ನಡೆದ ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೧೮ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ೧ ನೇ ರನ್ನರ್ ಅಪ್  ಕಿರೀಟವನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dreamt of title looking at pictures of Miss India winners: Meenakshi Chaudhary |url=https://wap.business-standard.com/article-amp/pti-stories/dreamt-of-title-looking-at-pictures-of-miss-india-winners-meenakshi-chaudhary-118062400387_1.html |website=Business Standard |accessdate=24 March 2020 |language=en |archive-date=19 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211314/https://wap.business-standard.com/article-amp/pti-stories/dreamt-of-title-looking-at-pictures-of-miss-india-winners-meenakshi-chaudhary-118062400387_1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಮಿಸ್ ಫೋಟೋಜೆನಿಕ್' ಎಂಬ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ನಂತರ ಆಕೆಗೆ ಮಿಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೧೮ ಎಂದು ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಫೆಮಿನಾದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆವೃತ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಮುಖಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಚೌಧರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಯಾಂಗೊನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಿಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ೨೦೧೮ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಚೌಧರಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇಷಭೂಷಣ'ದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ೧೨ ಮತ್ತು' ಮಿಸ್ ಪಾಪ್ಯುಲರ್ 'ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ೫ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು, ಅವರು ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Meenakshi Chaudhary from India crowned 1st runner up at Miss Grand International 2018 {{!}} Beauty Pageants - Times of India Videos |url=https://m.timesofindia.com/videos/beauty-pageants/foreign-pageants/meenakshi-chaudhary-from-india-crowned-1st-runner-up-at-miss-grand-international-2018/videoshow/66368155.cms |website=timesofindia.indiatimes.com |accessdate=24 March 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ಐದು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ೪೪೦ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬ್ಯೂಟೀಸ್ 'ಮಿಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ೨೦೧೮' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಚೌಧರಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಲಾರಾ ದತ್ತಾ, ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ ೨೦೦೦ ರ ನಂತರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬ್ಯೂಟೀಸ್ ಮಿಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ವಿಜೇತ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Meenakshi Chaudhary, Miss India Grand, is Miss Grand Slam 2018! |url=https://www.globalbeauties.com/news/2019/2/12/meenakshi-chaudhary-miss-india-grand-is-miss-grand-slam-2018 |website=Global Beauties |accessdate=24 March 2020 |archive-date=13 ಜುಲೈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713163525/https://www.globalbeauties.com/news/2019/2/12/meenakshi-chaudhary-miss-india-grand-is-miss-grand-slam-2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಮೇ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಚೌಧರಿ ಟೈಮ್ಸ್ ೫೦ ಮೋಸ್ಟ್ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೨ ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೧೯ ಉಪ-ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕಿರೀಟಧಾರಣಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ 'ಪ್ರೈಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್.&lt;ref&gt;{{cite web |title=fbb Colors Femina Miss India 2019 Awards Night: Pride of India |url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-india/fbb-colors-femina-miss-india-2019-awards-night-pride-of-india/articleshow/69643540.cms |website=photogallery.indiatimes.com |accessdate=24 March 2020}}&lt;/ref&gt;

==ಫಿಲ್ಮೊಗ್ರಾಫಿ==
===ಚಲನಚಿತ್ರ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ಕೀ
| style=&quot;background:#ffc;&quot;| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; | ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; | ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! scope=&quot;col&quot; | ಪಾರ್ತ್ರ
! scope=&quot;col&quot; | ಭಾಷೆ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿ
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;2%&quot; class=&quot;unsortable&quot; |ಉಲ್ಲೇಖ.
|-style=&quot;text-align:center;&quot;
| ೨೦೨೦
| style=&quot;background:#ffc;&quot;|''ಇಚಾಟಾ ವಹನಮುಲು ನಿಲುಪರಧು''{{dagger|alt=}}
| ಟಿಬಿಎ
| [[ತೆಲುಗು]]
| ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehansindia.com/featured/sunday-hans/a-promising-debut-meenakshi-chaudhary-591700|title=A promising debut: Meenakshi Chaudhary|date=22 December 2019|work=The Hans India|first=Rajeshwari|last=Kalyanam|access-date=10 February 2020}}&lt;/ref&gt;
|}

===ವೆಬ್ ಸೀರಿಸ್===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! ಪಾತ್ರ
! ನಿರ್ಮಾಪಕ
! ಉಲ್ಲೇಖ
|-align=&quot;center&quot;
| 2019
| ''ಔಟ್ ಆಫ್ ಲವ್''
| ಆಲಿಯಾ ಕಶ್ಯಪ್
| ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wikiwiki.in/web-series/out-of-love/|title=‘Out of Love’ - Hotstar Web Series' Cast &amp; Story.|work=|accessdate=27 November 2019|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220818131344/https://wikiwiki.in/web-series/out-of-love/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www-webfare-live.cdn.ampproject.org/v/s/www.webfare.live/reviews/out-of-love-web-series/amp/?amp_js_v=a2&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQCKAE%3D#aoh=15748665846934&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.webfare.live%2Freviews%2Fout-of-love-web-series%2F|title=Out of Love (Web Series) - Review|work=www.webfare.live|accessdate=27 November 2019}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

===ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳು===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! ಹಾಡುಗಾರ
! ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್
! ಉಲ್ಲೇಖ
|-align=&quot;center&quot;
| ೨೦೧೯
| ''ಕ್ಯುನ್''
| ಸುಶಾಂತ್ ರಿಂಕೂ
| [[:en:Times Music|ಟೈಮ್ಸ್ ಸಂಗೀತ]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://urbanasian.com/entertainment/2019/10/kyun-is-a-story-of-unconditional-love-told-in-just-3-minutes/|title=‘Kyun’ is a  story of unconditional love told in just 3 minutes|work=Urban Asian|date=8 October 2019|access-date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2020|archive-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009150933/https://urbanasian.com/entertainment/2019/10/kyun-is-a-story-of-unconditional-love-told-in-just-3-minutes/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-align=&quot;center&quot;
| align=&quot;center&quot;| ೨೦೧೮
| ''ಕಿ ಮಾಯಿ ಕಲ್ಲಿ ಆ '' 
| ಸಾರಾ ಗುರ್ಪಾಲ್ 
| ಎಚ್ಎಸ್ಆರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=C74sMLfrRY0|title=Ki Mai Kalli - HSR Entertainment|date=28 August 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>cya49cgcdp8am39fy7ihfl3t0r1ogfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಿಕನ್ ಕರಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127959</id>
    <revision>
      <id>1428694</id>
      <parentid>1346462</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T16:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="5sa383a6dftnoivuuhx9z7clfgynms1" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Chicken preparation in Malvani style.jpg|thumb]]
'''ಚಿಕನ್ ಕರಿ''' ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ, ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೆರಿಬಿಯನ್‍ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕರಿಯು [[ಈರುಳ್ಳಿ]] ಹಾಗೂ [[ಟೊಮೇಟೊ]] ಆಧಾರಿತ ಸಾಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾದ ಕೋಳಿಮಾಂಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ರುಚಿಗೊಳಿಸಲು [[ಶುಂಠಿ]], [[ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ]], ಟೊಮೇಟೊ ತಿಳ್ಳು, [[ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಅರಿಸಿನ]], [[ಜೀರಿಗೆ]], [[ಕೊತ್ತುಂಬರಿ]], [[ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ]], [[ಏಲಕ್ಕಿ]] ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ನಾನಾಬಗೆಯ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಹೊರಗೆ, ಕರಿ ಚಿಕನ್‍ನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ಕರಿ ಪೌಡರ್ ಎಂಬ ಮೊದಲೇ ತಯಾರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂಳೆಗಳಿರುವ ಕೋಳಿಮಾಂಸದ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NRovp9c9e-4|title=Quick and Easy Chicken Curry|last=Sanjeev Kapoor's Khazana|access-date=10 May 2013}}&lt;/ref&gt; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಕೊಬ್ಬರಿ ತುರಿ ಮತ್ತು ಕರಿಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳು ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯ ಘಟಕಾಂಶಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vahrehvah.com/Grandma+Chicken+curry:4263|title=Grandma's Curry chicken|last=Sanjay Thumma|access-date=10 May 2013|archive-date=7 ಆಗಸ್ಟ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130807081856/http://www.vahrehvah.com/Grandma+Chicken+curry:4263|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಚಿಕನ್ ಕರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅನ್ನ ಅಥವಾ [[ರೋಟಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಖಾದ್ಯ, ತಿನಿಸು]]</text>
      <sha1>5sa383a6dftnoivuuhx9z7clfgynms1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪರೋಟಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128200</id>
    <revision>
      <id>1428801</id>
      <parentid>1427514</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T11:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62023" sha1="i3hl5062xdhhszxr5wkhywob4uvmyw8" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Infobox food
| image              = Malabar Porotta (cropped).jpg
| caption            = ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ
| alt                = ಗುಂಡಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ.
| alternate_name     = ಪರೋಟಾ, ಬರೋಟಾ
| region             = [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕೇರಳ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]
| type               = [[ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ]]
| main_ingredient    = [[ಮೈದಾ ಹಿಟ್ಟು|ಮೈದಾ]], ಎಣ್ಣೆ, ನೀರು, ಉಪ್ಪು
| minor_ingredient   = [[ಮೊಟ್ಟೆ|ಮೊಟ್ಟೆಗಳು]], [[ಸಕ್ಕರೆ]]
| other              = 
| associated_cuisine = [[ತಮಿಳು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]], [[ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]]
| variations         = [[ರೊಟಿ ಕನೈ]], [[ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ]]
}}

'''ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ''' ಅಥವಾ '''ಪರೋಟಾ''' (ಅಥವಾ '''ಪೊರೋಟಾ''' {{ipa|hi|pɐroːʈːɐ, poroːʈːɐ|ipa}}) [[ಮೈದಾ ಹಿಟ್ಟು|ಮೈದಾ]] (ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಹಿಟ್ಟು) ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಪದರಗಳಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ ಬ್ರೆಡ್|ಭಾರತೀಯ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |author=India Today Lifestyle Desk |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/food/story/malabar-parotta-history-not-from-malabar-but-everywhere-else-in-the-world-2890478-2026-04-02 |title=Malabar parotta is not from Malabar but everywhere else in the world |date=2026-04-02 |website=India Today |language=en |access-date=2026-08-15}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಮೃದು, ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಎಲೆಗಳಂತೆ ಸುಲಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು [[ಆಟಾ ಹಿಟ್ಟು|ಆಟಾ]] ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸುವ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ [[ಪರಾಠಾ]]ದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.

ಪರೋಟಾದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದದ್ದು '''ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ''' (ಅಥವಾ '''ಕೇರಳ ಪರೋಟಾ'''), ಇದನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಚಿ ನಂತರ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. '''ವೀಚು ಪರೋಟಾ''', ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ, ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಡಚಲಾಗುತ್ತದೆ; '''ಸಿಲೋನ್ ಪರೋಟಾ''' ಒಂದೇ ಆದರೆ ತುಂಬುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. [[ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ]]ವನ್ನು ಹರಿದು ಇತರ ಆಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೋಟಾದೊಂದಿಗೆ [[ಕುರ್ಮ|ಕೋರ್ಮಾ]], [[ಕೇರಳ ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ|ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ]], ಅಥವಾ ಟೊಮೆಟೊ ಆಧಾರಿತ [[ಸಲ್ನಾ (ಆಹಾರ)|ಸಲ್ನಾ]] ನಂತಹ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಡಿಸಬಹುದು.

ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಪರೋಟಾದಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ ಹರಡಿದಂತೆ ಇದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇಂದು, ಪರೋಟಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಮನೆಗಳು, ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಿಂದ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೋಟಾ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೋಮಾಂಸದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ, ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ [[ರೊಟಿ ಕನೈ]] ಪರೋಟಾವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಮಾನ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ.

== ಪರಿಭಾಷೆ ==
''ಪರೋಟಾ'' ಎಂಬುದು ಹಿಂದಿ ಪದ ''[[ಪರಾಠಾ]]''ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Sannith&quot; /&gt; ''ಬರೋಟಾ'' ಎಂಬ ಕಾಗುಣಿತವನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ;&lt;ref name=&quot;Simon&quot; /&gt; ಇದು [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಉಚ್ಚಾರಣೆಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದ್ದರೆ, ''ಪರೋಟಾ'' [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಉಚ್ಚಾರಣೆಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Sannith&quot; /&gt;

== ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಡಿಸುವಿಕೆ ==
[[File:A Aesthetic Parota making part 1.ogv|thumb|left|thumbtime=7|alt=ಹಿಟ್ಟಿನ ಒಂದು ವೃತ್ತವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಎತ್ತಿ ಕೆಳಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಅದು ತುಂಬಾ ತೆಳುವಾಗುವವರೆಗೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಟ್ಟಿನ ಮತ್ತೊಂದು ವೃತ್ತವನ್ನು ಸುರಳಿಯಿಂದ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.|ಪರೋಟಾ ಅಡುಗೆಯವರು ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಆಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]]
ಪರೋಟಾವನ್ನು [[ಮೈದಾ ಹಿಟ್ಟು|ಮೈದಾ]] (ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಹಿಟ್ಟು), ಎಣ್ಣೆ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Jyothsna Rao|1a3=Udaya Sankar|1a4=Venkateswara Rao|1y=2000|1p=323|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=76|3a1=Prasada Rao|3a2=Hemalatha|3y=2014|3p=288}} ಹಿಟ್ಟಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಅನುಪಾತವು ಸುಮಾರು 5 ರಿಂದ 10 ಪ್ರತಿಶತ, ಆದರೆ ಹಿಟ್ಟಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ಅನುಪಾತವು ಸುಮಾರು 1.5 ರಿಂದ 2.5 ಪ್ರತಿಶತ.{{sfn|Qarooni|1996|p=89}} ಮೈದಾದ ಬಳಕೆಯು ಬ್ರೆಡ್ ಅನ್ನು ಚೂಯಿಂಗ್ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೊಬ್ಬು [[ಶಾರ್ಟೆನ್ಡ್ ಡಫ್|ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಶಾರ್ಟನಿಂಗ್]] ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಎಲೆಯಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ashok |first=Krish |date=23 October 2020 |title=Masala Lab {{!}} Why maida is not the supervillain of the flour world |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/food/masala-lab-why-maida-is-not-the-flour-world-villain-111603383026971.html |access-date=4 March 2026 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}&lt;/ref&gt;

ಹಿಟ್ಟಿನ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಬಡಿದು ಹಿಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,{{sfn|Qarooni|1996|p=89}} ಇದು ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರೋಟಾದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt; ಸುಮಾರು 5 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ನಂತರ,{{sfn|Qarooni|1996|p=89}} ಹಿಟ್ಟನ್ನು ತೆಳುವಾಗಿ ಹರಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ಮತ್ತು ಪದರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮಡಚಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=77}} ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಚಿ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=76}}&lt;ref name=&quot;Sannith&quot; /&gt; ಇದು ಸುಮಾರು {{Convert|15|to|20|cm|in}} ವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು {{Convert|5|to|7.5|mm|in}} ದಪ್ಪವಿರುವ ವೃತ್ತವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ,{{sfn|Haridas Rao|Sai Manohar|2003|p=1035}} ಅಥವಾ {{Convert|2|to|3|mm|in}} ದಷ್ಟು ತೆಳುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,{{sfnm|1a1=Qarooni|1y=1996|1p=89|2a1=Prasada Rao|2a2=Hemalatha|2y=2014|2p=288}} ಅದನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು ಉದ್ದವಾದ ಚಮಚವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Simon&quot; /&gt; ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಶೋಧಕರಾದ ದಸಪ್ಪ ಇಂದ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಗಂಧಂ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂಕ್ತ ಬೇಕಿಂಗ್ ಸಮಯ {{Convert|230|C|F|-1}} ನಲ್ಲಿ 2 ನಿಮಿಷಗಳು.{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Venkateswara Rao|1y=2007|1p=71|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=77}}{{efn|ಇಂದ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್ ಅವರು ಸೂಕ್ತ ಪಾಕವಿಧಾನವು ಸುಮಾರು 100 ಗ್ರಾಂ ಹಿಟ್ಟು, 60 ಗ್ರಾಂ ನೀರು, 15 ಗ್ರಾಂ ಎಣ್ಣೆ, 10 ಗ್ರಾಂ ಮೊಟ್ಟೆ, 1 ಗ್ರಾಂ ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು 1 ಗ್ರಾಂ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ,{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Venkateswara Rao|1y=2011|1p=28|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=77}} ಇದನ್ನು 4 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಬೆರೆಸಿ, 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು, 5 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ದಪ್ಪಕ್ಕೆ ಹಿಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Venkateswara Rao|1y=2007|1p=71|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=77}}}} ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಪದರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಪರೋಟಾವನ್ನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Simon&quot; /&gt;

{{Gallery
| title=ಪರೋಟಾ ತಯಾರಿಕೆ
| width=180
| height=120
| File:മൈദ 6xv .jpg|alt1=ಹಿಟ್ಟಿನ ಉಂಡೆಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ಬಟ್ಟಲು.|ಪರೋಟಾವನ್ನು [[ಮೈದಾ ಹಿಟ್ಟು|ಮೈದಾ]]ದ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
| File:Round spiralled ball of dough.jpg|alt2=ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಹಿಟ್ಟಿನ ಹಲವಾರು ಉಂಡೆಗಳು, ಸಂಕೀರ್ಣ ಪದರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ.|ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಉಂಡೆಗಳಾಗಿ ಆಕಾರಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಪರೋಟಾಕ್ಕೆ ಅದರ ಎಲೆಯಂತಹ ಪದರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
| File:Parotta (deep fried) in making in Tuticorin district JEG2827.JPG|alt3=ಗೋಚರ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಿಟ್ಟಿನ ಹಲವಾರು ಸಮತಟ್ಟಾದ ವೃತ್ತಗಳು.|ಆಕಾರಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ.
| Kerala Porotta making 02 (cropped).jpg|alt4=ಹಿಟ್ಟಿನ ಎರಡು ವೃತ್ತಗಳು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿವೆ.|ಪರೋಟಾವನ್ನು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
}}

ಪರೋಟಾ ತೆಳುವಾದ, ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ,&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt; ಮತ್ತು ಗುಂಡಾಗಿದ್ದು, ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೋಟದಲ್ಲಿ, ಇದು ಕೆನೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು ಕೆಲವು ತಿಳಿ ಕಂದು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Parimala|1a2=Sudha|1y=2015|1p=76|2a1=Prasada Rao|2a2=Hemalatha|2y=2014|2p=289}} ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಚೂಯಿಂಗ್ [[ಬಾಯಿ ಅನುಭವ]] ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಪರ್ಶಾನುಭವದೊಂದಿಗೆ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಗಿಯುವಾಗ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Venkateswara Rao|1y=2011|1p=28|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2pp=76–77}}

ಪರೋಟಾವನ್ನು ಬಹು-ಪದರದ, [[ಹುಳಿಯದ ಬ್ರೆಡ್|ಹುಳಿಯದ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ]] ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.{{sfn|Prasada Rao|Hemalatha|2014|p=288}} ಇದು ಇತರ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅನೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{sfn|Prabhasankar|Indrani|Jyotsna|Venkateswara Rao|2004|p=2131}} ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪರೋಟಾ ಮೈದಾದ ಬದಲಿಗೆ [[ಆಟಾ ಹಿಟ್ಟು|ಆಟಾ]] (ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟು) ಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ [[ಪರಾಠಾ]]ದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.{{sfn|Prasada Rao|Hemalatha|2014|p=288}}&lt;ref name=&quot;Ghose&quot;&gt;{{Cite web |last=Ghose |first=Sandip |date=2023-08-27 |title=Paratha, parotta, prata: How a humble flatbread went global |url=https://www.newindianexpress.com/web-only/2023/Aug/19/paratha-parotta-prata-how-a-humble-flatbread-went-global-2606881.html |access-date=2024-10-27 |website=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ಎರಡೂ ವಿಧಗಳು ಪದರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ,&lt;ref name=&quot;Pillai&quot; /&gt; ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಪರಾಠಾವನ್ನು [[ಆಳವಿಲ್ಲದ ಕರಿಯುವುದು|ಆಳವಿಲ್ಲದ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ]],{{sfn|Mir|Shah|2018|p=93}} ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪದರಗಳಾಗಿ ಮಡಚುವ ವಿಭಿನ್ನ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Pillai&quot; /&gt;

{{Multiple image
| total_width       = 270
| image1            = Parotta Beef-a local restaurant-Kerala (cropped).jpg
| alt1              = ಕಂದು ಮಾಂಸದ ಬಟ್ಟಲು ಪರೋಟಾದ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ
| image2            = Soru from south India parotta salna (cropped).jpg
| alt2              = ಕೆಂಪು, ದ್ರವಾಕಾರದ ಜೋಡಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರೋಟಾದ ತಟ್ಟೆ.
| footer            = ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೋಡಣೆಗಳು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ|ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ]] (ಎಡ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ [[ಸಲ್ನಾ (ಆಹಾರ)|ಸಲ್ನಾ]] (ಬಲ).
}}
ಪರೋಟಾವನ್ನು ದಿನದ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Harikumar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Shrikumar&quot; /&gt; ಇದನ್ನು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಮೇಲೋಗರಗಳು ಅಥವಾ ಹುರಿದ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಖಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಬಹುದು.{{sfn|Pant|2013|p=32}}&lt;ref name=&quot;Outlook India-2023&quot; /&gt; [[ಕೋರ್ಮಾ]] ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ಎರಡರಲ್ಲೂ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿದೆ.{{sfn|Pant|2013|p=32}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, [[ಕೇರಳ ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ|ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ]] ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿದೆ,&lt;ref name=&quot;Ghose&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Outlook India-2023&quot; /&gt; ಆದರೆ ಇತರ ಜೋಡಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕನ್ ಮೇಲೋಗರ ಅಥವಾ [[ಮೊಟ್ಟೆ ಮೇಲೋಗರ]],&lt;ref name=&quot;Simon&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Pillai&quot; /&gt; ಹಾಗೆಯೇ ತರಕಾರಿ [[ಕೋರ್ಮಾ]] ಅಥವಾ [[ಕಡಲಾ ಮೇಲೋಗರ]] ನಂತಹ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಖಾದ್ಯಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Simon&quot; /&gt; ಪರೋಟಾವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸಲ್ನಾ (ಆಹಾರ)|ಸಲ್ನಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಟೊಮೆಟೊ ಆಧಾರಿತ ಮೇಲೋಗರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಚಿಕನ್ ಅಥವಾ ಮಟನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ಬಡಿಸಬಹುದು;&lt;ref name=&quot;Sannith&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Outlook India-2023&quot; /&gt; ನಂತರದ್ದನ್ನು ಪರೋಟಾ ಸಲ್ನಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Pillai&quot; /&gt; ಸಲ್ನಾ ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪರೋಟಾದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿದೆ,&lt;ref name=&quot;Sannith&quot; /&gt; ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮಧುರೈ]]ನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Sukanya&quot; /&gt; ಪರೋಟಾವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಸಿ, ಸಿಹಿಯಾದ ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Pant|2013|p=32}} ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ತಟ್ಟೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪರೋಟಾವನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತವೆ.{{sfn|Tirpude|Singh|2025|p=81}}&lt;ref name=&quot;Sukanya&quot; /&gt;

== ಪ್ರಭೇದಗಳು ==
{{Multiple image |perrow=2 |total_width=300
|image1=Porotta 04.jpg |alt1=ಕಂದು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಂಡಾದ, ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ. |caption1=ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ ಬಹಳ ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
|image2=Veechu Rotti.jpg |alt2=ಕೆಲವು ಪರೋಟಾಗಳನ್ನು ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಮಡಚಿ ಚೌಕವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಮಡಚಲಾಗುತ್ತಿದೆ. |caption2=ವೀಚು ಪರೋಟಾವನ್ನು ಚೌಕಗಳಾಗಿ ಮಡಚಲಾಗುತ್ತದೆ.
|image3=Veg Kothu Parotta served in Tamil Nadu (cropped).JPG |alt3=ಚಮಚದೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾದ ಬೇಯಿಸಿದ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿಗಳ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮಿಶ್ರಣ. |caption3=[[ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ]]ವನ್ನು ಹರಿದು ಆಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
|image4=Pearl City's Poricha (Fried) Parotta with Mutton Saalna (cropped).jpg |alt4=ಗರಿಗರಿಯಾದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಪರೋಟಾ. |caption4={{lang|ta-Latn|ಪೊರಿಚಾ ಪರೋಟಾ}}ವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
|image5=Bun Parotta-2-Rasipuram-namakkal-India.jpg |alt5=ಸಾಕಷ್ಟು ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಬ್ರೆಡ್ಗಳ ಸ್ಟಾಕ್. |caption5=ಬನ್ ಪರೋಟಾ [[ಬನ್ (ಆಹಾರ)|ಬನ್]] ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.
|image6=Coin porotta (cropped).jpg |alt6=ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ, ಗುಂಡಾದ ಪರೋಟಾಗಳ ಸ್ಟಾಕ್. |caption6=ಕಾಯಿನ್ ಪರೋಟಾ ಗರಿಗರಿಯಾದ ಮತ್ತು ಕಚ್ಚುವ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದೆ.
|image7=Nool porotta (cropped).jpg |alt7=ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಎಳೆದಂತೆ ಕಾಣುವ ಮತ್ತು ರಿಬ್ಬನ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುವ ಪರೋಟಾ. |caption7={{lang|ml-Latn|ನೂಲ್ ಪರೋಟಾ}} ಎಳೆಗಳಂತಹ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
|image8=Beef Kizhi Porotta.jpg |alt8=ಗೋಮಾಂಸದೊಂದಿಗೆ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಪರೋಟಾ, ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ. |caption8={{lang|ml-Latn|ಕಿಝಿ ಪರೋಟಾ}}ವನ್ನು ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
}}
[[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರೋಟಾ ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ (ಕೇರಳ ಪರೋಟಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ), ಇದು ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವಾಗ ಕತ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪದರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Ghose&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Outlook India-2023&quot; /&gt; ಹಿಟ್ಟು ಹಿಟ್ಟು, ಹಾಲು, ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಡಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Simon&quot;&gt;{{Cite news |last=Simon |first=Steni |date=11 November 2022 |title=We love parotta |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2022/Nov/11/we-love-parotta-2517387.html |access-date=4 March 2026 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; [[ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Sannith&quot; /&gt; ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ ನಯವಾದ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Outlook India-2023&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-01-27 |title=A Taste of Kerala: The Malabar Parotta |url=https://www.outlookindia.com/travel/a-taste-of-kerala-the-malabar-parotta-news-203829 |access-date=2024-10-27 |website=[[Outlook India]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ [[ಲಚ್ಛಾ ಪರಾಠಾ]]ವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಇದು ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಆಟಾದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Ghose&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Outlook India-2023&quot; /&gt; ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಪರೋಟಾಗಳು ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾಗಳಿಗಿಂತ ದಟ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Sukanya&quot;&gt;{{Cite news |last=Sukanya |first=Indumathy |date=5 December 2022 |title=Have you tasted the legendary parottas of Madurai? |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/food/have-you-tasted-the-legendary-parottas-of-madurai-111670223368025.html |access-date=4 March 2026 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}&lt;/ref&gt;

ವೀಚು ಪರೋಟಾ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಿಂದ, ತೆಳುವಾದ ಮತ್ತು ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಡಚಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;Ghose&quot; /&gt; ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,&lt;ref name=&quot;Simon&quot; /&gt; ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಎಸೆಯುವ ಮೂಲಕ ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Sukanya&quot; /&gt; ಸಿಲೋನ್ ಪರೋಟಾ [[ಕೊಚ್ಚಿದ ಮಾಂಸ]]&lt;ref name=&quot;Ghose&quot; /&gt; ಅಥವಾ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಲ್ನಾದ ತುಂಬುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವೀಚು ಪರೋಟಾದ ಸ್ಟಫ್ಡ್ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Sukanya&quot; /&gt; ಇದು ಶ್ರೀಲಂಕಾ (ಹಿಂದೆ ಸಿಲೋನ್) ದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. [[ಚೆನ್ನೈ]], ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಬುಹಾರಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್]]ನಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಸಿಲೋನ್ ಪರೋಟಾ [[ಮೇಕೆ ಮಾಂಸ|ಮಟನ್ನಿಂದ]] ತುಂಬಿದ್ದು ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಲೇಪಿತವಾದ ಹೊರಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Sannith&quot; /&gt;

[[ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ]] ({{translation|ಕತ್ತರಿಸಿದ ಪರೋಟಾ}})&lt;ref name=&quot;Simon&quot; /&gt; ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಮಾಂಸ, ಮೊಟ್ಟೆಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt; ಈ ಖಾದ್ಯದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯ ಪರೋಟಾ,&lt;ref name=&quot;Simon&quot; /&gt; ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Pillai&quot; /&gt; ಇದನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲೂ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt;

ಪರೋಟಾದ ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghose&quot; /&gt; {{lang|ta-Latn|ಪೊರಿಚಾ ಪರೋಟಾ}}, ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ವಿರುಧುನಗರ]]ದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ನಂತರ ಆಳವಾಗಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಗರಿಗರಿಯಾದ ಮತ್ತು [[ಪುರಿ (ಆಹಾರ)|ಪುರಿ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sukanya&quot; /&gt; ಇದನ್ನು ಕಡಲೆ [[ದಾಲ್]] ಅಥವಾ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ [[ಸಬ್ಜಿ (ಆಹಾರ)|ಸಬ್ಜಿ]]ಯಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt; ಬನ್ ಪರೋಟಾ, ಮಧುರೈನಿಂದ, ಪರೋಟಾ ಮತ್ತು [[ಬನ್]] ನಡುವಿನ ಸಂಕರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೊಟ್ಟೆಗಳು, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಇದು ದೀರ್ಘ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ತೆಳುವಾಗುವವರೆಗೆ ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಗರಿಗರಿಯಾದ ಹೊರಭಾಗ ಮತ್ತು ಮೃದುವಾದ ಒಳಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಪದರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sukanya&quot; /&gt; ಇದನ್ನು ಮೇಲೋಗರದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Ghose&quot; /&gt; ಕಾಯಿನ್ ಪರೋಟಾ ಕಚ್ಚುವ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದೆ—ಸುಮಾರು {{Convert|2|cm|in|0}} ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt;—ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾಗಿಂತ ಗರಿಗರಿಯಾದದ್ದು, ಅದೇ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Simon&quot; /&gt; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, {{lang|ml-Latn|ಚಟ್ಟಿ ಪಾಲ್ ಪರೋಟಾ}}ವನ್ನು ಮೂರು ಪರೋಟಾಗಳ ಸ್ಟಾಕ್ನಿಂದ [[ತೆಂಗಿನ ಹಾಲು]] ಮತ್ತು ಮಾಂಸದೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಡಂಬಿ, ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು [[ಹುರಿದ ಈರುಳ್ಳಿ]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಎರಡು [[ಬಾಳೆ ಎಲೆ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{lang|ml-Latn|ಕಿಝಿ ಪರೋಟಾ}}ವು ಪರೋಟಾ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಚೀಲದಲ್ಲಿ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt; [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದಲ್ಲಿ {{lang|ml-Latn|ಕಿಝಿ ಪರೋಟಾ}}ದ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು {{lang|ml-Latn|ತುಕ್ಕು ಪರೋಟಾ}} ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Simon&quot; /&gt; ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ, {{lang|ml-Latn|ಕಿಝಿ ಪರೋಟಾ}}ವನ್ನು ಬನ್ ಪರೋಟಾವನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Sukanya&quot; /&gt; ಮತ್ತೊಂದು ಕೇರಳದ ಆವೃತ್ತಿಯು {{lang|ml-Latn|ನೂಲ್ ಪರೋಟಾ}}ವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಪದರಗಳು ಗರಿಗರಿಯಾದ, ಎಳೆಗಳಂತಹ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt;

ಪರೋಟಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Pillai&quot; /&gt; [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಮಲೇಶಿಯನ್]] ಆವೃತ್ತಿ, [[ರೊಟಿ ಕನೈ]], ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾವನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;Kirch&quot;&gt;{{Cite web |last=Kirch |first=John |date=31 July 2009 |title=Roti Canai - Kuala Lumpur takes a flatbread to new heights |url=https://www.wsj.com/articles/SB124893513501192849 |access-date=27 October 2024 |website=Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; ಅದರ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರ ಮತ್ತು ಪದರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Sannith&quot; /&gt; [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊ]]ದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು [[ಬಸ್-ಅಪ್-ಶಟ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Pillai&quot; /&gt;

== ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ==
[[File:An image of Parotta.jpg|thumb|alt=ಕಂದು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಂಡಾದ, ಪದರಗಳ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬುಟ್ಟಿ.|ಪರೋಟಾದ ಬಣ್ಣವು ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಗ್ಲುಟೆನ್]]ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.]]
ಪರೋಟಾದ ಸಂವೇದನಾ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು [[ಕತ್ತರಿ ಬಲ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಕೋಚನ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ)|ಸಂಕೋಚನ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತ್ತರಿ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಶಗಳು ಕಡಿಮೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಮಯ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಕಿಂಗ್ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಕಿಂಗ್ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಿಶ್ರಣ ಸಮಯವು ತೆಳುವಾದ ಪರೋಟಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=77}} ಇಂದ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಅಥವಾ ಉಪ್ಪಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಹಿಟ್ಟಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ)|ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.{{sfn|Indrani|Venkateswara Rao|2007|p=105}} ಉತ್ತಮವಾದ ಹಿಟ್ಟು ಮೃದುವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.{{sfn|Sakhare|Inamdar|Soumya|Indrani|2014|p=4113}} ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅಂಶವು ಸಂವೇದನಾ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ,{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Venkateswara Rao|1y=2000|1p=881|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=77|3a1=Prasada Rao|3a2=Hemalatha|3y=2014|3p=289}} ಇದು ಅಗಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪದರಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.{{sfn|Prabhasankar|Indrani|Rajiv|Venkateswara Rao|2003|p=607}} [[ಗ್ಲುಟೆನ್]] ಅಂಶವು ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಆದರೆ [[ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಪಿಷ್ಟ]] ಅಂಶವು ಚುಕ್ಕೆಗಳ ನೋಟದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=77}} ಪರೋಟಾದ ಹೊರ ಪದರಗಳು ಒಳ ಪದರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪಿಷ್ಟದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ.{{sfnm|1a1=Prabhasankar|1a2=Indrani|1a3=Rajiv|1a4=Venkateswara Rao|1y=2003|1p=Prabhasankar|2a1=Indrani|2a2=Jyotsna|2a3=Venkateswara Rao|2y=2004|2p=2132}} ಪರೋಟಾದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=78}} [[ಕ್ಸೈಲನೇಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೋಟಿಯೇಸ್]] ಕಿಣ್ವಗಳು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.{{sfnm|1a1=Prabhasankar|1a2=Indrani|1a3=Jyotsna|1a4=Venkateswara Rao|1y=2004|1p=2133|2a1=Prasada Rao|2a2=Hemalatha|2y=2014|2p=289}}

ಪರೋಟಾ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಹಳೆಯದಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಂತರ ಅದು ಕಡಿಮೆ ಅಗಿಯುವಂತಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Indrani|Venkateswara Rao|2011|p=35}} [[ಹೈಡ್ರೊಕೊಲೊಯಿಡ್]]ಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಹಳೆಯದಾಗುವುದನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಬಹುದು.{{sfn|Fadda|Sanguinetti|Del Caro|Collar|2014|p=477}} ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಮತ್ತು ಕರಗಿಸಿದ ಪರೋಟಾ ಅದರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Parimala|1a2=Sudha|1y=2015|1p=77|2a1=Prasada Rao|2a2=Hemalatha|2y=2014|2p=289}}

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಕುರುಶ್ ದಲಾಲ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ನಾವಿಕರೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದು, ಎರಡೂ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghose&quot; /&gt; ಕೇರಳವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ,&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Pillai&quot; /&gt; ಮತ್ತು ಗೋಧಿಯನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಗೋಧಿ ಆಧಾರಿತ ಬ್ರೆಡ್ಗೆ ವಿದೇಶಿ ಮೂಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Outlook India-2023&quot; /&gt; ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಪರಾಠಾ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಂಜಾಬ್ನಿಂದ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಹರಡಿತು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Ghose&quot; /&gt; ಪರೋಟಾದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾದ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಮೂಲದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ದಲಾಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಪದರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ವಿಧಾನವು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅನ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Pillai&quot; /&gt; ನಂತರ, [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಭಾರತೀಯರು|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಲಸಿಗರು]] ಮಲೇಶಿಯಾಕ್ಕೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]]ದಿಂದ [[ಭಾರತೀಯ ಗುತ್ತಿಗೆ ಪದ್ಧತಿ|ಗುತ್ತಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಪರೋಟಾವನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಹರಡಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ರೊಟಿ ಕನೈ—ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆನ್ನೈ ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ—ಅಥವಾ ರೊಟಿ ಪ್ರಾಟಾ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Ghose&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kirch&quot; /&gt;

ಗೋಧಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅನ್ನ ತಿನ್ನುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು, ಪರೋಟಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರೆಡ್ಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=76}} ಅನ್ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿದ ಕ್ಷಾಮಗಳ ನಡುವೆ ಪರೋಟಾ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು [[ವಿರುಧುನಗರ]]ದ ತಮಿಳು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗದ ಆಹಾರ ಮೂಲವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಬೀದಿ ಆಹಾರವಾಯಿತು. ಮಧುರೈನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪರೋಟಾ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸುಮಾರು 1950 ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Shrikumar&quot; /&gt; ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಿಂದ ಮಧುರೈಗೆ ಹರಡಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಬೀದಿ ಆಹಾರವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೇರಳಕ್ಕೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt; ಕಾಯಿನ್ ಪರೋಟಾಗಳು 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ತೂತುಕುಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು, ಸಿಲೋನ್ ಪರೋಟಾವನ್ನು ಸಿಲೋನಿ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು [[ತೂತುಕುಡಿ ಬಂದರು|ತೂತುಕುಡಿ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ]] ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Sannith&quot; /&gt; ಬನ್ ಪರೋಟಾವನ್ನು 1999 ರಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಬನ್ ಪರೋಟಾ ಕಡೈ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Sukanya&quot; /&gt; {{lang|ml-Latn|ನೂಲ್ ಪರೋಟಾ}}ವನ್ನು ಅಡುಗೆಯವರು [[ಸುರೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು, ಅವರು [[ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ ರೀಲ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಖಾದ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt;

2020 ರಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ COVID-19 ಲಾಕ್ಡೌನ್|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ COVID-19 ಲಾಕ್ಡೌನ್]] ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳಿಂದ ಪರೋಟಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Kanth&quot;&gt;{{Cite news |last=Kanth |first=Ajay |date=14 June 2020 |title=Porotta in huge demand as dine-in services pick up |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/Jun/14/porotta-in-huge-demand-as-dine-in-services-pick-up-2156312.html |access-date=4 March 2026 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷ, [[ಕೇರಳ ಆಥಾರಿಟಿ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ ರೂಲಿಂಗ್]] ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಪರೋಟಾವು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಉತ್ಪನ್ನವು ಸಿದ್ಧ-ತಿನ್ನಲು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯದ ಕಾರಣ ಸಿದ್ಧ-ತಿನ್ನಲು [[ರೊಟಿ]]ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆ ದರಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಕೆಲವು ಕೇರಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು, ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು, #handsofparotta ಹ್ಯಾಶ್ಟ್ಯಾಗ್ ಟ್ರೆಂಡ್ ಆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Pillai&quot;&gt;{{Cite news |last=Pillai |first=Pooja |date=18 June 2020 |title=Meet the parotta – the Kerala flatbread that attracts more GST than North Indian roti |url=https://indianexpress.com/article/explained/parotta-kerala-more-gst-than-roti-6457742/ |access-date=4 March 2026 |work=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Harikumar&quot;&gt;{{Cite news |last=Harikumar |first=J. S. |date=24 June 2020 |title=#handsoffporotta... Why Malayalis are up in arms against a GST ruling on their favourite parotta |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/handsoffporotta-why-malayalis-are-up-in-arms-against-a-gst-ruling-on-their-favourite-porotta/article31833264.ece |access-date=4 March 2026 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಚಲಿತತೆ ==
[[File:Barotta stall.jpg|thumb|upright|alt=ಸಣ್ಣ ಆಹಾರ ಅಂಗಡಿಯ ಮುಂದೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೊಡ್ಡ, ಗುಂಡಾದ ಗ್ರಿಲ್ನ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಪರೋಟಾಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.|ಪರೋಟಾವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಬೀದಿ ಆಹಾರ]]ವಾಗಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]]
ಪರೋಟಾ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಒಂದು [[ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ]]ವಾಗಿದೆ,{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=76}} ಇದು [[ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] ಎರಡರೊಂದಿಗೂ ಬಲವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Sannith&quot;&gt;{{Cite web |last=Sannith |first=Jude |date=2020-07-17 |title=How the parotta became South India's favourite flatbread - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/buzz/how-the-parotta-became-south-indias-favourite-flatbread-6366721.htm |access-date=2024-10-27 |website=[[CNBC TV18]]}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಬಾರ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕೇರಳದ ಆವೃತ್ತಿಯು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot;&gt;{{Cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=2024-01-05 |title=Kerala's signature dish, the Porotta, from Kanhangad to Kaliyikkavila |url=https://www.thehindu.com/food/features/experience-the-layered-story-of-keralas-signature-dish-the-porotta-from-kanhangad-to-kaliyikkavila/article67557335.ece |access-date=2024-10-27 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು ಪರೋಟಾಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfnm|1a1=Indrani|1a2=Jyothsna Rao|1a3=Udaya Sankar|1a4=Venkateswara Rao|1y=2000|1p=323|2a1=Parimala|2a2=Sudha|2y=2015|2p=76}} ಬ್ರೆಡ್ನ ಪ್ರಭೇದಗಳು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಮಲೇಶಿಯಾ]], ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಸಿಂಗಾಪುರ]]ದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt;

ಪರೋಟಾ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಬೀದಿ ಆಹಾರ]]ವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Outlook India-2023&quot; /&gt; ಪರೋಟಾವನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಥಟ್ಟುಕಡ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು ಬಡಿಸುತ್ತವೆ,&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt; ಆದರೆ ಕೊತ್ತು ಪರೋಟಾ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ {{lang|ta-Latn|ರೊಟ್ಟು ಕಡೈ}} ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Sannith&quot; /&gt; ಪರೋಟಾಗಳು ಚಹಾ ಮನೆಗಳು, [[ತೋಡಿ ಅಂಗಡಿ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Outlook India-2023&quot; /&gt; ಪರೋಟಾವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತಯಾರಿಸಬಹುದು.{{sfn|Indrani|Jyothsna Rao|Udaya Sankar|Venkateswara Rao|2000|p=324}} ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಪರೋಟಾಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಹಿಟ್ಟು ಸಹ ಲಭ್ಯವಿದೆ.{{sfn|Parimala|Sudha|2015|p=79}}

ಪರೋಟಾವನ್ನು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{sfn|Indrani|Jyothsna Rao|Udaya Sankar|Venkateswara Rao|2000|p=324}} ಕೆಲವು ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರೋಟಾಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮೀಸಲಾದ ಅಡುಗೆಯವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ—ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಪರೋಟಾ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref name=&quot;Sukanya&quot; /&gt;—ಅವರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಿಗ್ಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಬೆರೆಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt; {{As of|2020}}, ಕೇರಳದ ಸರಾಸರಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ದಿನಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು 100 ಪರೋಟಾಗಳನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಡಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Kanth&quot; /&gt; {{As of|2022}}, ಪರೋಟಾ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಡೆಲಿವರಿ ಆ್ಯಪ್ [[ಸ್ವಿಗ್ಗಿ]]ಯಿಂದ ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Anilkumar&quot;&gt;{{Cite news |last=Anilkumar |first=T. |date=28 December 2022 |title=Porotta is king in 2022, overtakes biriyani, idiyappam in online orders |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/Dec/29/porotta-is-king-in-2022-overtakes-biriyani-idiyappam-in-online-orders-2532655.html |access-date=4 March 2026 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಪರೋಟಾದ ಬೆಲೆ 10 ರಿಂದ 250 ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಧುರೈನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಂಸದೊಂದಿಗೆ ಪರೋಟಾವನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬನ್ ಪರೋಟಾ ಮತ್ತು ಕಿಝಿ ಪರೋಟಾ.&lt;ref name=&quot;Sukanya&quot; /&gt; ಪರೋಟಾವನ್ನು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಅಡುಗೆಯವರು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು {{lang|zh-Latn|ಇಂಡು ಸುವಿ ಬಿಂಗ್}} ({{lit|ಭಾರತೀಯ ನೊಣ ಬ್ರೆಡ್}}) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸುವಾಸನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಯಾಗಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ananth |first=M. K. |date=8 July 2020 |title=Why these Indian Parotta Makers Want to Return to China |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/why-these-indian-parotta-makers-want-to-return-to-china/articleshow/74113505.cms |access-date=4 March 2026 |work=[[Times of India]] |agency=[[Times News Network]]}}&lt;/ref&gt;

ಪರೋಟಾವನ್ನು ಕೇರಳದ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ರಾಜ್ಯ ಚಿಹ್ನೆ]] ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt; ಇದನ್ನು &quot;ಕೇರಳದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಾದ್ಯ&quot; ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Anilkumar&quot; /&gt; [[BBC]] 2023 ರಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ದಿನ]]ದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಈ ಆಹಾರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Nagarajan&quot; /&gt; ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈನೊಂದಿಗೆ ಪರೋಟಾ ಕೇರಳದ ಗುರುತಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ,&lt;ref name=&quot;Ghose&quot; /&gt; ಇದು ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Pillai&quot; /&gt; ಸಲ್ನಾದೊಂದಿಗೆ ಪರೋಟಾ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ನಗರದ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಾಸ್ಯನಟ [[ಸೂರಿ (ನಟ)|ಸೂರಿ]] ಅವರ ''[[ವೆನ್ನಿಲ ಕಬಾಡಿ ಕುಳು]]'' ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯದ ನಂತರ &quot;ಪರೋಟಾ ಸೂರಿ&quot; ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Shrikumar&quot;&gt;{{Cite news |last=Shrikumar |first=A. |date=12 April 2018 |title=Three cheers for Salna |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/parottas-without-the-flavoursome-salna-is-an-incomplete-meal-a-look-at-the-history-and-evolution-of-the-popular-street-food-that-locals-are-addicted-to/article23513533.ece |access-date=4 March 2026 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
{{portal|Food|India}}
* [[ಭಾರತೀಯ ಬ್ರೆಡ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಸ್ಕ್ಯಾಲಿಯನ್ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್]]{{snd}}ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೀನಾದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ&lt;ref name=&quot;Pillai&quot; /&gt;

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{notelist}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}
=== ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಕೃತಿಗಳು ===
{{refbegin}}
* {{Cite journal |last=Fadda |first=C. |last2=Sanguinetti |first2=A. M. |last3=Del Caro |first3=A. |last4=Collar |first4=C. |last5=Piga |first5=A. |date=July 2014 |title=Bread Staling: Updating the View |journal=Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety |volume=13 |issue=4 |pages=473–492 |doi=10.1111/1541-4337.12064 |issn=1541-4337|hdl=10261/137948 |hdl-access=free }}
* {{Cite book |last=Haridas Rao |first=P. |title=Chapatis and Related Products |last2=Sai Manohar |first2=R. |publisher=[[Academic Press]] |year=2003 |isbn=978-0-12-227055-0 |editor-last=Caballero |editor-first=Benjamin |edition=2nd |pages=1033–1044}}
* {{Cite journal |last=Indrani |first=D. |last2=Jyothsna Rao |first2=S. |last3=Udaya Sankar |first3=K. |last4=Venkateswara Rao |first4=G. |date=June 2000 |title=Changes in the physical-chemical and organoleptic characteristics of parotta during storage |url=https://archive.org/details/sim_food-research-international_2000_33_5/page/323 |journal=[[Food Research International]] |volume=33 |issue=5 |pages=323–329 |doi=10.1016/S0963-9969(00)00025-9}}
* {{Cite journal |last=Indrani |first=D. |last2=Venkateswara Rao |first2=G. |date=January 2000 |title=Effect of chemical composition of wheat flour and functional properties of dough on the quality of south Indian parotta |url=https://archive.org/details/sim_food-research-international_2000_33_10/page/875 |journal=[[Food Research International]] |volume=33 |issue=10 |pages=875–881 |doi=10.1016/S0963-9969(00)00117-4}}
* {{Cite journal |last=Indrani |first=D. |last2=Venkateswara Rao |first2=G. |date=March 2007 |title=Rheological characteristics of wheat flour dough as influenced by ingredients of parotta |journal=[[Journal of Food Engineering]] |volume=79 |issue=1 |pages=100–105 |doi=10.1016/j.jfoodeng.2006.01.033}}
* {{Cite book |last1=Indrani |first1=Dasappa |last2=Venkateswara Rao |first2=Gandham |chapter=South Indian Parotta: An Unleavened Flat Bread |date=2011 |title=Flour and Breads and their Fortification in Health and Disease Prevention |url=https://archive.org/details/flourbreadstheir0000unse |pages=[https://archive.org/details/flourbreadstheir0000unse/page/27 27]–36 |publisher=[[Elsevier]] |doi=10.1016/b978-0-12-380886-8.10003-0 |isbn=978-0-12-380886-8 |editor1-last=Preedy |editor1-first=Victor R. |editor2-last=Watson |editor2-first=Ronald Ross |editor3-last=Patel |editor3-first=Vinood B.}}
* {{Cite book |last=Mir |first=Shabir Ahmad |title=Encyclopedia of Food Chemistry |last2=Shah |first2=Manzoor Ahmad |publisher=[[Elsevier]] |year=2018 |isbn=978-0-12-814045-1 |chapter=Indian Flatbreads: How Structure Influences Properties |pages=90–95 |doi=10.1016/B978-0-08-100596-5.21697-1}}
* {{Cite book |last=Qarooni |first=Jalal |chapter=Flat Breads |year=1996 |title=Flat Bread Technology |pages=67–119 |place=Boston |publisher=[[Springer US]] |doi=10.1007/978-1-4613-1175-1_4 |isbn=978-1-4612-8498-7}}
* {{Cite journal |last=Pant |first=Pushpesh |date=2013 |title=India: Food and the Making of the Nation |journal=India International Centre Quarterly |volume=40 |issue=2 |pages=1–34 |issn=0376-9771 |jstor=24393273}}
* {{Cite journal |last=Parimala |first=K. R. |last2=Sudha |first2=M. L. |date=2015-01-02 |title=Wheat-Based Traditional Flat Breads of India |journal=[[Critical Reviews in Food Science and Nutrition]] |volume=55 |issue=1 |pages=67–81 |doi=10.1080/10408398.2011.647121 |issn=1040-8398}}
* {{Cite journal |last=Prabhasankar |first=P. |last2=Indrani |first2=D. |last3=Jyotsna |first3=R. |last4=Venkateswara Rao |first4=G. |date=December 2004 |title=Influence of enzymes on rheological, microstructure and quality characteristics of parotta—an unleavened Indian flat bread |journal=[[Journal of the Science of Food and Agriculture]] |volume=84 |issue=15 |pages=2128–2134 |doi=10.1002/jsfa.1927 |issn=0022-5142}}
* {{Cite journal |last1=Prabhasankar |first1=P. |last2=Indrani |first2=D. |last3=Jyotsna |first3=Rajiv |last4=Venkateswara Rao |first4=G. |date=September 2003 |title=Scanning electron microscopic and electrophoretic studies of the baking process of south Indian parotta—an unleavened flat bread |url=https://archive.org/details/food-chemistry_2003-09_82_4/page/603 |journal=[[Food Chemistry (journal)|Food Chemistry]] |volume=82 |issue=4 |pages=603–609 |doi=10.1016/S0308-8146(03)00017-7}}
* {{Cite book |last=Prasada Rao |first=U. J. S. |chapter=Enzymes |date=2014-07-11 |title=Bakery Products Science and Technology |pages=275–294 |editor-last=Zhou |editor-first=Weibiao |edition=1 |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |doi=10.1002/9781118792001.ch15 |isbn=978-1-119-96715-6 |last2=Hemalatha |first2=M. S. |editor2-last=Hui |editor2-first=Y. H. |editor3-last=De Leyn |editor3-first=I. |editor4-last=Pagani |editor4-first=M. A.}}
* {{Cite journal |last=Sakhare |first=Suresh D. |last2=Inamdar |first2=Aashitosh A. |last3=Soumya |first3=C. |last4=Indrani |first4=D. |last5=Venkateswara Rao |first5=G. |date=December 2014 |title=Effect of flour particle size on microstructural, rheological and physico-sensory characteristics of bread and south Indian parotta |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4252461/ |journal=[[Journal of Food Science and Technology]] |volume=51 |issue=12 |pages=4108–4113 |doi=10.1007/s13197-013-0939-5 |doi-access=free |issn=0022-1155 |pmc=4252461 |pmid=25477689}}
* {{Cite journal |last=Tirpude |first=Rahul |last2=Singh |first2=Sumer |date=July 2025 |title=A Comprehensive Study of use of Plant Leaves in Product Packaging |journal=Journal of Packaging Technology and Research |volume=9 |issue=2 |pages=77–86 |doi=10.1007/s41783-025-00184-7 |issn=2520-1034}}
{{refend}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Parotta}}

[[ವರ್ಗ:ಪರೋಟಾ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಗೋಧಿ ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]]
[[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಧುರೈ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]</text>
      <sha1>i3hl5062xdhhszxr5wkhywob4uvmyw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜುನಾಗಢ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139805</id>
    <revision>
      <id>1428759</id>
      <parentid>1379305</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T07:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88854" sha1="nhqqbxjjcv1tztl5yivz45r2w792mb1" xml:space="preserve">{{About|Junagadh city|its namesake district|Junagadh district|other uses|Junagarh (disambiguation)}}
{{Use dmy dates|date=August 2023}}
{{Use Indian English|date=January 2023}}
{{Infobox settlement
| name                     = ಜುನಾಗಢ
| settlement_type          = ಪಟ್ಟಣ
| image_skyline            = {{Photomontage
| photo1a                = Gate of Junagadh.jpg
| photo2a                = Narsinh Mehta.jpg
| photo2b                = Girnar hills.jpg
|photo3a = Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC005.jpg
|photo3b = Damodar Kund - Junagadh - Gujarat - DSC004.jpg
| photo4a                = Swaminarayan Temple - Junagadhdham.jpg
| photo4b                = Bahauddin Maqbara by Kshitij.jpg
| size                   = 280
| spacing                = 1
| position               = centre
| border                 = 0
| color                  = gray
}}
| image_alt                = Junagadh
| image_caption            = ಮೇಲಿನಿಂದ:  ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣದ ಬಾಗಿಲು, Statue of [[ನರಸಿಂಹ್ ಮೆಹ್ತಾ]] ಪ್ರತಿಮೆ, ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, [[ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ಗುಡಿ, ಜುನಾಗಢ]], [[ದಾಮೋದರ ಕೊಳ]], [[ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ, ಜುನಾಗಢ]], ಮಹಬತ್ ಮಕ್ಬಾರಾ
| pushpin_map              = India Gujarat#India
| pushpin_label_position   = right
| pushpin_map_alt          = Junagadh
| pushpin_map_caption      = Junagadh
| coordinates              = {{coord|21.520|N|70.463|E|display=inline,title}}
| subdivision_type         = ದೇಶ
| subdivision_name         = {{flag|India}}
| subdivision_type1        = ರಾಜ್ಯ
| subdivision_name1        = [[ಗುಜರಾತ್]]
| subdivision_type2        = [[List of regions of India|Region]]
| subdivision_name2        = [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]]
| governing_body           = [[ಜುನಾಗಢ ಪುರಸಭೆ]]
| leader_title             = ಮೇಯರ್
| leader_name              = ಗೀತಾಬೆನ್ ಪರಮಾರ್&lt;ref&gt;{{cite news |title=Junagadh Gets New Mayor, Deputy Mayor, Other Office Holders |url=https://www.deshgujarat.com/2022/01/31/junagadh-gets-new-mayor-dy-mayor-other-office-bearers/ |date=31 January 2022 |website=DeshGujarat |access-date=2 February 2022}}&lt;/ref&gt;
| leader_title2            = ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಆಯುಕ್ತರು
| leader_name2             = ರಾಜೇಶ್ ಎಂ ತನ್ನಾ (ಐಎಎಸ್)
| leader_title3            = [[ಜುನಾನಢ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎಂಎಲ್ಎ]]
| leader_title4            = [[ಜುನಾನಢ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ |ಎಂಪಿ]]
| leader_name3             = ಸಂಜಯಭಾಯ್ ಕೊರಾಡಿಯಾ
| leader_name4             = ರಾಜೇಶ್ ಚೌಡಾಸ್ಮಲ್
| unit_pref                = Metric
| area_rank                = 7th
| area_total_km2           = 160
| elevation_m              = 107
| population_total         = 319,462
| population_as_of         = 2011
| population_rank          = 137
| population_density_km2   = auto
| population_footnotes     = &lt;ref name=2011Cities&gt;{{cite web |title=Junagadh City Population Census 2011 {{!}} Gujarat |url=http://www.census2011.co.in/census/city/331-junagadh.html|website=www.census2011.co.in |access-date=23 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| blank1_name              = [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]]
| blank1_info              = 1.04[[ಗಂಡಸರು|♂]]/[[ಹೆಂಗಸರು|♀]]
| timezone1                = [[ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ|ಐ ಎಸ್ ಟಿ]]
| utc_offset1              = +5:30
| postal_code_type         = [[ಅಂಚೆ ನಮೂದು ಸಂಖ್ಯೆ|ಪಿನ್]]
| postal_code              = 362 00X
| area_code_type           = ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ
| area_code                = 0285
| registration_plate       = GJ-11
| blank2_name_sec1         = [[ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ]]
| blank2_info_sec1         = 88.00%
| website                  = {{URL|junagadhmunicipal.org}}
| official_name            = 
| subdivision_type3        = [[ಇಂಡಿಯಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]]
| subdivision_name3        = [[ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ|ಜುನಾಗಢ]]
| government_type          = [[ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆ]]
| demographics_type1       = ಭಾಷೆಗಳು
| demographics1_title1     = ಅಧಿಕೃತ
| demographics1_info1      = [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]]
}}

'''ಜುನಾಗಢ''' ({{audio|Junagadh.ogg|જૂનાગઢ}}) [[ಇಂಡಿಯಾ]] [[ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ. [[ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟ]]ಗಳ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿ, [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್]]  ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ [[ಗಾಂಧಿನಗರ]]ದಿಂದ ೩೫೫ ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|355|km}} ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಇದು ರಾಜ್ಯ ಏಳನೇ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.

ಜುನಾಗಢ ಎಂದರೆ &quot;ಹಳೆಯ ಕೋಟೆ&quot;.&lt;ref name=Madan&gt;{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/179 179]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}&lt;/ref&gt;
ದೇಶವು ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ರಾಜನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದತ್ತ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವು ಇಂಡಿಯಾದ ಕಡೆಗಿದ್ದುದರಿಂದ ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦ರಂದು ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. ಅದು ಅಂದಿನ ಬೊಂಬಾಯಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಗುಜರಾತ್ ಚಳವಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇದು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು.

===ಮೊದಲ ಇತಿಹಾಸ===
[[File:Junagadh-ashok-shilalekh1.png|thumb|left|[[ಜುನಾಗಡ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಅಶೋಕನ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಲಾ ಶಾಸನ]]]]
ದಂತಕತೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ [[ರೋಡ್]] ವಂಶದ ಮೊದಲಿಗ ರಾಜಧಾಜ ರೋಡಕುಮಾರ ಅಲಿಯಾಸ್ ರಾಯ ಡ್ಯಾಚನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿಸಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು.&lt;ref&gt;{{cite book| title=Mystic Melodies: Shah Abdul Latif Bhittai |author= MUSHTAQ ALI SHAH | publisher= Author House| place=Bloomington,IN,US| year=2014|isbn= 9781496996060 |url=https://books.google.com/books?id=fpGQBQAAQBAJ&amp;q=raja+dhaj%2CRor+Kumar%2C+alias+Rai+Dyach&amp;pg=PA283}}&lt;/ref&gt; ಪಟ್ಟಣದ ನಡುವೆ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಊಪರ್ಕೋಟ್ ಕೋಟೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟೋಣವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩೧೯ರಲ್ಲಿ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.{{cn|date=August 2022}} ಆರನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಕೋಟೆಯು ಮುಂದಿನ ಮುನ್ನೂರು ವರ್ಷಕಾಲ ಹಾಳುಸುರಿದಿತ್ತು, ಆಮೇಲೆ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಚೂರಾಸಮ ರಾಜ [[ಗಹರಿಪು]] ಇದನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದನು.&lt;ref name=&quot;RajanIndia1985&quot;&gt;{{cite book|author1=K. V. Soundara Rajan|author2=Archaeological Survey of India|title=Junagadh|url=https://books.google.com/books?id=bPNEAAAAIAAJ|access-date=30 June 2011|year=1985|publisher=Archaeological Survey of India}}&lt;/ref&gt; ಆಮೇಲೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಹದಿನಾರು ಸಲ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಒಂದು ಮುತ್ತಿಗೆಯಂತೂ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು.
ಊಪರ್ಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ [[ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಶಾಸನ]]ವಿದೆ. &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=rs0ThKx9MHoC&amp;q=junagadh M1  Ranchodji Amarji, ''Târikh-i-Soraṭh: A History of the Provinces of Soraṭh and Hâlâr in Kâthiâwâd,'' pp. 36–46, Trubner &amp; Co. (1882) – translation of the edicts.]&lt;/ref&gt; ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೫೦ರ ಕಾಲದ ಈ ಶಾಸನಗಳನ್ನು [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಭಾಷೆಯು [[ಪಾಳಿ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಇದೇ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಕೊರೆತದ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬರಹವಿದ್ದು ಅದು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೦ರ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದ್ದು [[ಮಾಳ್ವಾ]]ವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ಸಿಥಿಯನ್]] ವಂಶದ [[ಪಡುವಣ ಮಹಾಕ್ಷತ್ರಪ]] ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (ಮೊದಲ) [[ರುದ್ರದಾಮನ್]] ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. &lt;ref&gt;[http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm   &quot;Junagadh Rock Inscription of Rudradaman&quot;, ''Project South Asia''.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090223182107/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/JunagadhRockInscription.htm |date=23 February 2009 }}&lt;/ref&gt; ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಕಲ್ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯದು.&lt;ref&gt;|Meaning, that is not very short. Quoted from D.D. Kosambi in [[John Keay|Keay, John]], ''India, a History'', p. 132, 2000, HarperCollins, {{ISBN|0002557177}}&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲೇ ಇರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನವನ್ನು ಗುಪ್ತವಂಶದ ಕೊನೆಯ ರಾಜ [[ಸ್ಕಂದಗುಪ್ತ]]ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೫೦ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾದ [[ಬೌದ್ಧ]] ಗವಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಅವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೫೦೦ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೋಟೆಯ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ರಕೊಡಿಯ ಗುಹೆಗಳಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬವಪ್ಯಾರಾ ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಬವಪ್ಯಾರದಲ್ಲಿ [[ಬೌದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಜೈನ]] ಎರಡೂ ಕಲಾಶೈಲಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. 
ಮೈತ್ರಕ ವಂಶದ ರಾಜರು ಗುಜರಾತನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೭೫ರಿಂದ ೭೬೭ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದರು. [[ಗುಪ್ತವಂಶ]]ದ [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ದಣ್ಣಾಯಕ ಭಟ್ಟಾರಕನು ಮೈತ್ರಕ ವಂಶದ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿ ಐದನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿದ. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ગિરનાર ઇતિહાસ {{!}} Rahasya|url=https://rahasya.onlinestauts.com/%E0%AA%97%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%87%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8/|access-date=2021-03-20|language=en-US|archive-date=12 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512153241/https://rahasya.onlinestauts.com/%E0%AA%97%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AA%BE%E0%AA%B0-%E0%AA%87%E0%AA%A4%E0%AA%BF%E0%AA%B9%E0%AA%BE%E0%AA%B8/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ಚುರಾಸಮ ವಂಶ===
{{Main|Chudasama dynasty}}
ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿಂದ [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]]ವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಚುರಾಸಮ ರಾಜರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಅರೆಬರೆ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಹೆಸರುಗಳು, ಅವುಗಳ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ರಾಜರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ನಿಖರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನಂಬುಗೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೯ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಚೂರಚಂದ್ರ]]ನೇ ಇದರ ಮೊದಲಿಗ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅವನಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದ [[ಗಹರಿಪು]], [[ನವಘನ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಂಗರ]] ಈ ಮೂವರೂ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ಅರಸರಾದ [[ಮುಲರಾಜ]] ಮತ್ತು [[ಜಯಸಿಂಹ ಸಿದ್ಧರಾಜ]]ನೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಿದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರವು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. 
ಕೆಂಗರನ ಕಡೆಯವನಾದ [[ಕೋಳಿ]] ಜನಾಂಗದ ಮುಖಂಡ ಜೀಸಾಜಿಯ ಸೈನಿಕರು ೧೩೫೦ರಲ್ಲಿ [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್]] ಪರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. &lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Williams |first1=Raymond Brady |last2=Trivedi |first2=Yogi |title=Swaminarayan Hinduism: Tradition, Adaptation, and Identity |url=https://books.google.com/books?id=rs5JDwAAQBAJ&amp;dq=Junagadh+Kolis&amp;pg=PT93 |date=2016 |location=New Delhi, India |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-908959-8 |language=en |access-date=14 April 2023 |quote=The most famous leader of the Khant Kolis was Jesa or Jesing, who helped Muhammad bin Tughluq capture Junagadh (1350) from Ra Khengar. In return for this, the sultan is said to have bestowed on the Khants the hill of Girnar and the twenty-four villages of Bilkha chovisi.}}&lt;/ref&gt;
ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಯಾದ ಮೇಲೆ [[ವಾಘೇಲ]] ವಂಶದ ಮತ್ತು ಚೂರಾಸಮ ರಾಜರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿದರೂ, ಅವು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ಸ್ವಾಗತತೋರಣವಾಗಿದ್ದರು. ಚುರಾಸಮ ರಾಜನಾದ ಮೊದಲ ಮಾಂಡಲಿಕನ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ [[ಖಿಲ್ಜಿ]] ರಾಜನು ಗುಜರಾತಿನ ಮೇಲೆರಗಿದ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೪೭೨ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿದ ಮಹಮುದ್ ಬೆಗದ ಎಂಬ ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನನು ರಾಜ ಮೂರನೇ ಮಾಂಡಲಿಕನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Cambridge Shorter History of India |chapter=Gujarat, Malwa and Khandesh |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1934 |pages=307–308 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283073 |access-date=21 May 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Studies in Indian History: Rajasthan Through The Ages: Marwar and British Administration |editor1-first=R. K. |editor1-last=Gupta |editor2-first=S. R. |editor2-last=Bakshi |volume=5 |publisher=Sarup &amp; Sons |location=New Delhi |year=2008 |pages=22–23 |isbn=978-8-17625-841-8 |url=https://books.google.com/books?id=S7dCkiyLJ6EC |access-date=21 May 2012}}&lt;/ref&gt;
ಚೂರಾಸಮ ರಾಜರು [[ಗಹರಿಪು]]ವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಊಪರಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ನವಘನ]]ನು ಅದನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದನಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವಾಮನಸ್ತಲಿಯಿಂದ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಿದನು. ಇವನೇ ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ [[ನವಘನ ಕುವೊ]] ಎನ್ನಲಾಗುವ [[ಅಡಿಕಡಿವಾವ್]] ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಅವನ ವಂಶಜ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ರಾಜ ಕೆಂಗರನು ವನತಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ [[ರಾ ಕೆಂಗರ ವಾವ್]] ಎಂಬ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=P7EHTBl_pyQC| title = Gujarat–Daman–Diu: A Travel Guide| last = Ward| date = 1 January 1998| publisher = Orient Longman Limited| isbn = 9788125013839| language = en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| url = https://books.google.com/books?id=gfaxCQAAQBAJ| title = The Heat and Dust Project: The Broke Couple's Guide to Bharat| last1 = Jha| first1 = Saurav| last2 = Roy| first2 = Devapriya| date = 15 May 2015| publisher = HarperCollins India| isbn = 9789351367505| language = ar}}&lt;/ref&gt;

===ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರು===
{{Main|Gujarat Sultanate}}
[[File:Bazaar in Junagadh.jpg|thumb|right|ಜುನಾಗಢ ಸಂತೆಯ ಒಂದು ನೋಟ, ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ಎಫ್. ನೆಲ್ಸನ್ ತೆಗೆದಿದ್ದು.]]
[[ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮುದ್ ಬೇಗಡ]]ನು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಮುಸ್ತಫಾಬಾದ್ ಎಂದು ಬದಲಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ ಕೋಟೆಯೊಳಗೊಂದು ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

[[ಗುಜರಾತಿನ ಸುಲ್ತಾನರು|ಸುಲ್ತಾನರ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಠಾಣಾದಾರ ''[[wikt:thanadar|thanadar]]'' ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನೇಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜನ ಪರವಾಗಿ ಈತನು ತೆರಿಗೆ ಕಂದಾಯಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಮೊದಲ ಠಾಣಾದಾರನು ಸುಲ್ತಾನನ ದತ್ತುಮಗನಾಗಿದ್ದ ತತರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನಾದ ಮೇಲೆ ಬಂದವನು ಸುಲ್ತಾನನ ಹಿರಿಮಗ ಮಿರ್ಜಾ ಕಲೀಲ್. ಈತನು ತಂದೆಯ ನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮುಝಫ್ಫರ್ ಸುಲ್ತಾನ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ. ಜುನಾಗಢದ ತನ್ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ಕಲೀಲ್ ಪುರ ಎಂಬ ಊರನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ. ಅಲ್ಲದೆ ಕೊನೆಯ ಚೂರಾಸಮ ರಾಜ ಮೂರನೇ ಮಾಂಡಲಿಕನ ಮಗ ಭೂಪತಿಸಿಂಗನಿಗೆ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ೨೪ ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಾಡು ಸಿಲ್ ಭಗಸರವನ್ನು ಜಾಗೀರಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ. ಆಮೇಲೆ ಭೂಪತಿಸಿಂಗನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ರಾಯಜಾದಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಭೂಪತಿಸಿಂಗನ ಮಗನೇ ಕೆಂಗರ&lt;ref name=&quot;GBP1884&quot;/&gt;, ಮುಂದೆ ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರೇ ಅಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಾ ಬಂದರು.
ಸುಲ್ತಾನ್ ಮುಝಪರನು ಪಟ್ಟವೇರಿದ ಮೇಲೆ ಅಂದರೆ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮುದನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ದಿಯುಗೆ ಎತ್ತಂಗಡಿಯಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ದಿಯು ದ್ವೀಪವು ನೌಕಾನೆಲೆಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು ಅಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದಿತ್ತು. ಮಲಿಕ್ ಇಯಾಝನು ದಿಯುನಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತು ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ತತರ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ. ಮಲಿಕ್ ಇಯಾಝನು ಗತಿಸಿದ ಮೇಲೆ ತತರ್ ಖಾನನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ ಹಾಗೂ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬಹಾದುರನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಘೋರಿ ವಂಶಸ್ತರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು. ಆದರೆ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಾವು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ಅಧೀನರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೇ ನಡವಳಿಕೆಯು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಅಕ್ಬರ]]ನು ಗುಜರಾತನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ಆಗ ತತರಖಾನನ ಮಗ ಅಮಿನಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಜುನಾಗಢವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;GBP1884&quot;/&gt;
೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ]]ರು [[ದಿಯು ಮತ್ತು ದಾಮನ್]]  ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಕೈವಶಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ [[ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ನೌಕಾಧಿಪತಿಯು, [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ ೧೫೩೧ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದೆನ್ನಲಾದ ಹದಿನೈದು ಅಡಿಯ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ. ಅದೇ ಫಿರಂಗಿಯನ್ನು ಇವೊತ್ತು ಜುನಾಗಢದ ಊಪರ್ಕೋಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

===ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಡಿಯಲ್ಲಿ ===
;ಘೋರಿ ಆಳ್ವಿಕೆ
ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೨೫ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಗರ ಹೋಗಿ ನವಘನ ಬಂದ. ತತರಖಾನ ಘೋರಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾಮ್ ರಾವಲನು ಹಲರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ನವನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ. ೧೫೫೧ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಮಗ ಶ್ರೀಸಿಂಗನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ೧೫೮೬ರವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಿದ್ದ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ತತರಖಾನ ಘೋರಿಯು ಸತ್ತುದರಿಂದ ಅವನ ಮಗ ಅಮಿನಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತು ಅಕ್ಬರನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಂದರೂ ಸೋರಟವು ಘೋರಿಯ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. ತತರಖಾನನು ಗತಿಸಿದ ದಿನಾಂಕ ತಿಳಿಯದು, ಆದರೆ ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಅಮಿನಖಾನನ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಅದು ಬಹುಶಃ ೧೫೭೦-೧೫೭೫ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ೧೫೭೩ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಬರನು [[ಆಗ್ರಾ]]ಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹುಸೇನ್ ಮಿರ್ಜಾ ಮತ್ತು ಇಖ್ತಿಯಾರ್ ಉಲ್ ಮುಲ್ಕರು ಸೋತು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಸೋರಟ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಟ್ಟ. ಆ ಪ್ರಕಾರ ವಜೀರ್ ಖಾನನು ಅಮಿನ್ ಖಾನನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿ ಬಂದರೂ ಜಯ ಗಳಿಸಿಲಿಲ್ಲ. ಗುಜರಾತಿನ ಮೇಲೆ ಮೊಘಲರ ದಾಳಿ, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಅವನತಿ, ಜಾಮರ ಅತಿಕ್ರಮಣ, ಘೋರಿಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಘೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ಇವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ೧೫೮೩ರಲ್ಲಿ ಮುಜಫ್ಫರ್ ಸುಲ್ತಾನನ ಪಲಾಯನವು ಸೋರಟ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;GBP1884&quot;/&gt;
ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಮಿನ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ದೌಲತ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯವರು ಮುಝಫರನಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠೆ ತೋರಿದರು, ಜಾಮನು ಮತ್ತು ಕೇರ್ಡಿಯ ಲೊಮಾ ಖುಮಾನರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದರು. ಸುಮಾರು ೧೫೮೯-೯೦ರಲ್ಲಿ ಅಮಿನ್ ಖಾನ್ ತೀರಿಕೊಂಡ. ರಾಯಜಾದಾ ಕೆಂಗರನು ಕೂಡಾ ಮುಝಫರನ ಕಡೆಗೆ ಬಂದ. ೧೫೯೧-೯೨ರಲ್ಲಿ ನೌರಂಗ್ ಖಾನ್, ಸೈಯದ್ ಖಾಸಿಂ ಮತ್ತು ಗುಜರ್ ಖಾನರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಮುತ್ತಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಕೆಂಗರನು ತನ್ನ ಸಿಲ್ ಭಗಾಸರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತನಾದ, ರಾಯಜಾದ ಅಧಿಕಾರ ತಪ್ಪಿಹೋಯಿತು. ದೌಲತ್ ಖಾನ್ ಘೋರಿಯು ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಾದ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ, ಹೀಗೆ ಜುನಾಗಢವು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳ ಅಂದರೆ [[ಸೋರಟ್ ಫೌಜ್ದಾರ್]] ಗಳ ವಶವಾಗಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಪ್ರಾಂತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು.&lt;ref name=&quot;GBP1884&quot;/&gt;

;ಮೊಘಲರ ಆಳ್ವಿಕೆ
ಜುನಾಗಢದ ಮೊದಲ ಫೌಜುದಾರ ನೌರಂಗ್ ಖಾನ್, ಅವನ ನಂತರ ಬಂದವನು ಸೈಯದ್ ಖಾಸಿಂ. ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಮಿರ್ಜಾ ಇಸಾ ತಾರ್ ಖಾನ್, ಕುತ್ಬುದ್ದಿನ್ ಕೇಸ್ಗಿ ಮತ್ತು ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನ್. ಇವರಲ್ಲಿ ಮಿರ್ಜಾ ಇಸಾ ತಾರ್ ಖಾನನು ಜುನಾಗಢ ಕೋಟೆಯ ಪೌಳಿಗೋಡೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದ. ಅವನು ಸೋರಟ್ ಅನ್ನು ೧೬೩೩-೧೬೪೨ರವರೆಗೆ ಆಳಿ ಗುಜರಾತ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಡ್ತಿ ಹೊಂದಿದ. ಆಗ ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಇನಾಯತ್ ಉಲ್ಲಾನನ್ನು ಫೌಜದಾರನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ತಾನು ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನಿಂದ ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದ. ಕುತ್ಬುದ್ದಿನ್ ಕೇಸ್ಗಿಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ೧೬೫೩-೧೬೬೬. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೬೬೪ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನವನಗರವನ್ನು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ೧೬೬೬-೧೬೮೬ರಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನನೂ ಒಳ್ಳೆ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಅವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೮೧) ಸರ್ದಾರ್ ಬಾಗ್ ಅರಮನೆಯೂ ಸರ್ದಾರ್ ಬಾವಿಯೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ೧೬೭೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಅವರು ಗುಜರಾತಿನ [[ಇಡರ್]] ಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೈಯದ್ ದಿಲರ್ಖಾನನು ಈ ಆಡಳಿತ ನೋಡಿಕೊಂಡ. ಸರ್ದಾರ್ ಬಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸರ್ದಾರ್ ಖಾನನು ತನಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡನಾದರೂ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ತಟ್ಟಾ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅವನ ಮರಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಹೂಳಲ್ಪಟ್ಟ. ಕೊನೆಯ ಫೌಜುದಾರ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿಯು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ, ತನ್ನನ್ನು ನವಾಬ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಖಾನ್ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ.&lt;ref name=&quot;GBP1884&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=c70MAAAAIAAJ&amp;pg=PA711|title=Gazetteer of the Bombay Presidency : Kathiawar|publisher=Government Central Press|year=1884|editor=Watson|editor-first=James W.|volume=VIII|location=Bombay|pages=489–502}} {{PD-notice}}&lt;/ref&gt;

===ಜುನಾಗಢ ಪ್ರಾಂತ್ಯ===
{{main|Junagadh State|Nawab of Junagarh}}
[[File:Junagadh Nawab's and state officials, 19th century.jpg|upright|thumb|ಜುನಾಗಢದ ನವಾಬರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ೧೯ನೇ ಶತಮಾನ.]]
[[File:Tomb of Mahabat Khan.jpg|thumb|ಮಹಬತ್ ಖಾನನ ಸಮಾಧಿ]]

ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೭೩೦ರಲ್ಲಿ, [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಗುಜರಾತ್ ಸುಬಹ್]] ನ ರಾಜ್ಯಪಾಲನಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿ, ಎಂಬಾತನು [[ಗಾಯಕ್ವಾಡ್]] ಸಂತತಿಯ ಮರಾಠರ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರದೇಶ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಅವನು ಜುನಾಗಢದ [[ಬಾಬಿ ವಂಶ]]ದ ಮೂಲಪುರುಷ ಎನಿಸಿದನು. ಅವನ ವಂಶಸ್ಥರಾದ ಜುನಾಗಢ ಬಾಬಿ ನವಾಬರು – [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನ]]ದಿಂದ ಬಂದ [[ಪಷ್ಟುನ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಬಾಬಿ ಅಥವಾ ಬಾಬಾಯಿ – [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಇನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಆಳಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು [[ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಅಧೀನರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು ಆಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಕುಶಾಲತೋಪುಗಳ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |title=Junagadh Princely State (13 gun salute) |access-date=24 April 2015 |archive-date=20 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520212059/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* ೧೭೩೦-೧೭೫೮, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ ಜಿ ಅಥವಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶೇರ್ ಖಾನ್ ಬಾಬಿ &lt;ref&gt;[http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO0000002S6U00070000 Nawabs of Junagadh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209012232/http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO0000002S6U00070000 |date=9 February 2012 }} British Library.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title = Saurashtrano Itihas|last = Desai|first = Shambhuprasad Harprasd|year = 1990|pages = 746–748}}&lt;/ref&gt;
* ೧೭೫೮–೧೭೭೪ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೧
* ೧೭೭೪–೧೮೧೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ಜಿ -೧
* ೧೮೧೧–೧೮೪೦ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨
* ೧೮೪೦–೧೮೫೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨
* ೧೮೫೧–೧೮೮೨ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೨
* ೧೮೮೨–೧೮೯೨ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಹಾದುರ್ ಖಾನ್ಜಿ --೩
* ೧೮೯೨–೧೯೧೧ – ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಸೂಲ್ ಖಾನ್ಜಿ
* ೧೯೧೧–೧೯೪೮ – [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ -೩]]

====ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ====
[[File:Drapeau Junagadh vector.svg|right|thumb|ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಬಾವುಟ]]

ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೮೦೭ರಲ್ಲಿ, ಜುನಾಗಢ ರಾಜ್ಯವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಕಾಪಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ೧೮೧೮ರಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಬಂದಿತಾದರೂ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಆಳಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ಒಡೆದರು. ಅವು ೧೯೪೭ರವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಈಗಿರುವ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣವು ಅಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯ.
ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿನ [[ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ]]ವು ಪಾಂಚಾಲದ ಜಿನಾಭಾಯ್ (ಹೇಮಂತ್ ಸಿಂಗ) ದರ್ಬಾರ್ ಕೊಟ್ಟ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೨೮ ಮೇ ಒಂದರಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. [[ಸ್ವಾಮಿ ನಾರಾಯಣ]] ಅವರು [[ಗುಣಾತೀತಾನಂದಸ್ವಾಮಿ]] ಯವರನ್ನು ಮೊದಲ [[ಮಹಂತ]]ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಮಹಂತರು ಇಲ್ಲಿ ೪೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗುಡಿಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊತ್ತು ಬೋಧೆ ನೀಡಿದರು. &lt;ref name=&quot;Williams 2001 38&quot;&gt;{{cite book|last=Williams|first=Raymond|title=An Introduction To Swaminarayan Hinduism|url=https://archive.org/details/introductiontosw0000will|url-access=registration|year=2001|publisher=Cambridge University Press|location=United Kingdom|isbn=0-521-65422-X|pages=[https://archive.org/details/introductiontosw0000will/page/38 38]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ishwarcharandas 2007 94&quot;&gt;{{cite book|last=Ishwarcharandas|first=Sadhu|title=Aksharbrahma Gunatitanand Swami|year=2007|publisher=Swaminarayan Aksharpith|location=Ahmedabad|isbn=978-81-7526-302-4|pages=94}}&lt;/ref&gt;

====ಇಂಡಿಯಾದ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ====
{{Main|Annexation of Junagadh}}
ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುನ್ನ ೧೯೪೭ರ [[ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿರದ ಆದರೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಕೀಲುಗೊಂಬೆಯಾಗಿದ್ದ ೫೬೨ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾ ಅಥವಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿರಲು ಆಯ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, [[ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್]] ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೇ ಇರಲು ಬಯಸಿದರು. ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್ ಪ್ರಕಾರ ಯಾರುಯಾರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೋ ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಬಹುದು ಎಂಬ ಇಂಗಿತವಿತ್ತು ಆದರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಅವನಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೪೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ರಂದು, ಜುನಾಗಢದ ನವಾಬ [[ಮುಮ್ಮಡಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಮಹಬತ್ ಖಾನ್ಜಿ]]ಯು ಜುನಾಗಢವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಇಂಗಿತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೂ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೂ ಸಮುದ್ರದ ನಂಟಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಡುವೆ ಜುನಾಗಢ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಕಾಥಿಯಾವಾಡ]], ಮಂಗ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು [[ಬಾಬರಿಯಾವಾಡ]]ದ ಪಾಳೇಗಾರರು ತಾವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅದಕ್ಕುತ್ತರವಾಗಿ ನವಾಬನ ಸೇನೆಯು ಅವರ ಮೇಲೆರಗಿ ಅವರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಿತು. ಕೂಡಲೇ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ರಾಜರುಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡು ತಂತಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಜುನಾಗಢದತ್ತ ನುಗ್ಗಿಸಿ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವು ಕೇಳಿದರು. ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಹೊರದಬ್ಬಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಗುಂಪಿನವರು [[ಸಮಲ್ದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ “ಆರ್ಝಿ ಹುಕುಮತ್” (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರ)ವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lumby|1954|pp=237–238}}&lt;/ref&gt;
ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶವು ಜುನಾಗಢವು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆಂಬ ನಿಲುವು ತಳೆಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇರಿದರೆ ಈಗಷ್ಟೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಲಭೆಗಳಿಂದ ಉರಿದು ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗುಜರಾತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭುಗಿಲೇಳುವುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನವಾಬನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಜುನಾಗಢದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. ೯೬ರಷ್ಟು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದು ಯಾವ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕೆಂಬ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಬೇಕಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯಾವು ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು, ವಾಯುಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಂಚೆಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿತು, ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ಜಮಾಯಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ಮಂಗ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಾಬರಿಯಾವಾಡಗನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lumby|1954|p=238}}&lt;/ref&gt;
ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಏನಿದೆ ತಿಳಿಯೋಣ ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಸೇನೆ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿತಾದರೂ ಅದರ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಜುನಾಗಢ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾದ ಸೇನೆ ಮುಖಾಮುಖಿ ಆದಾಗ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೬ರಂದು ನವಾಬನು ಸಂಸಾರಸಮೇತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನಗೈದನು. 
ನವೆಂಬರ್ ೭ರಂದು ಜುನಾಗಢ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೋರಿಕೊಂಡಿತು. [[ಜುಲ್ಫಿಕರ್ ಅಲಿ ಬುಟ್ಟೊ]]ನ ತಂದೆ ಜುನಾಗಢದ ದಿವಾನ [[ಸರ್ ಶಾ ನವಾಝ್ ಬುಟ್ಟೊ]]ನು ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ತಳೆದು [[ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಮಿಷನರ್ ಬುಚ್ ನಿಗೆ ಮಧ್ಯಸ್ತಿಕೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಪತ್ರ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.hellojunagadh.com/history_letter.aspx
 |title       = Letter Inviting India to Intervene
 |access-date  = 16 October 2011
 |url-status     = dead
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20120326005939/http://www.hellojunagadh.com/history_letter.aspx
 |archive-date = 26 March 2012
 |df          = dmy-all
}}&lt;/ref&gt;
ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಿರೋಧವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ದಿವಾನನ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lumby|1954|pp=238–239}}&lt;/ref&gt; ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಮತಗಣನೆ ನಡೆದಾಗ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಗಾ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ತರ್ಕವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಪರವಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅಸಮಾಧಾನವಿತ್ತು.&lt;ref name=PacAff1951Furber359&gt;{{cite journal |last=Furber |first=Holden |author-link=Holden Furber |title=The Unification of India, 1947–1951 |url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_1951-12_24_4/page/359 |date=December 1951 |volume=24 |number=4 |page=359 |journal=[[Pacific Affairs]] |doi=10.2307/2753451 |jstor=2753451 &lt;!-- |access-date=11 August 2020 --&gt;}}&lt;/ref&gt; ಹೀಗೆ ಜುನಾಗಢವು [[ಬೊಂಬಾಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೫೬ ನವೆಂಬರ್ ಒಂದರವರೆಗೆ ಇದು ಮುಂದುವರಿದಿತ್ತು. ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ವಿಂಗಡನೆಯಾದಾಗ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಗುಜರಾತ್]]ಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ಜುನಾಗಢವು ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸರ್ಕಾರವು ಜುನಾಗಢದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಜುನಾಗಢ, [[ಮಾಣಾವದರ್]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಕ್ರೀಕ್]] ಅನ್ನು ತನ್ನ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehimalayantimes.com/world/pakistan-unveils-new-political-map-claiming-jammu-india-retorts/|title=After Nepal, Pakistan unveils new political map; Jammu &amp; Kashmir and Ladakh claimed, India retorts|work=Himalayan Times|date=4 August 2020|access-date=4 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1572590|title=In landmark move, PM Imran unveils 'new political map' of Pakistan|work=Dawn|date=4 August 2020|access-date=5 August 2020|first=Naveed|last=Siddiqui}}&lt;/ref&gt;

===ಆಖ್ಯಾಯಿಕೆಗಳು===

====ಆಳಿದ ಸಂತತಿಗಳು====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Various Rulers&lt;ref&gt;{{cite web |last=Soszynski |first=Henry |title=Junagadh (Princely State) – (13 gun salute) |url=http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |date=23 January 2018 |website=Indian Princely States |access-date=14 September 2019 |archive-date=20 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520212059/http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/j/junagadh.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; !! Time Period&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.nri.gujarat.gov.in/his-junagadh.htm
|title=History of Junagadh
|access-date=22 June 2010
|archive-date=25 April 2012
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425072105/http://www.nri.gujarat.gov.in/his-junagadh.htm
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ಮೌರ್ಯ]] ಸಂತತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩೧೯ ರಲ್ಲಿ
|-
| ಕಳಿಂಗ ಸಂತತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೧೮೫ ರಲ್ಲಿ
|-
| [[ಗ್ರೀಕ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೭೩-೭೦ ರಲ್ಲಿ
|-
| ಶಕ ([[ಸಿಥಿಯನ್]]) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೦೦-೨೭೫ ರಲ್ಲಿ
|-
| [[ಕ್ಷತ್ರಪ]] ರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿದರು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೨೭೬-೪೫೫ ರಲ್ಲಿ
|-
| [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ವು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿತು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೪೫೬-೭೭೦ ರಲ್ಲಿ
|-
| [[ಚೀನಾ]] ಯಾತ್ರಿಕ [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್]] ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ 
|-
| [[ಚುರಾಸಮ]] ರಾಜರು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿದರು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೮೭೫-೧೪೭೨ ರಲ್ಲಿ 
|-
| [[ತುರ್ಕ ರಾಜರು]] [[ಮಹಮುದ್ ಬೇಗಡ]], ಖಲೀಲ್ ಖಾನ್ || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೪೭೨-೧೫೭೨ ರಲ್ಲಿ
|-
| [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು  ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿತು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೭೩-೧೭೩೦ ರಲ್ಲಿ
|-
| ಜುನಾಗಢದ [[ನವಾಬರು]] [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ದಿಲಾವರ್ ಖಾನ್ಜಿ|ಖಾನ್ಜಿ]] ([[ಬಾಬಿ ಸಂತತಿ|ಬಾಬಿ]] [[ಪಠಾಣರು]]) ಆಳಿದ್ದು || ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೭೩೦-೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ
|}

====ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ====
* ೧೯೪೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ.
* ೧೯೪೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನದ ಅಂಗೀಕಾರವಾಯ್ತು.
* ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೯ ರಂದು ಇಂಡಿಯಾವು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
* ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೦ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನ ರದ್ದಾಗಿ, ಇಂಡಿಯಾದ ಭಾಗವಾಯ್ತು.
* ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೪ ಜನರೊಲವು ಇಂಡಿಯಾದ ಕಡೆಗೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು.
* ೧೯೪೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೫ ಇಂಡಿಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಅಮಲಿಗೆ ಬಂತು.

==ಭೂಪ್ರದೇಶ==
[[File:Junagadh, India.jpg|thumb|ಜುನಾಗಢದ ನೋಟ]]
[[File:Girnar Hills from Damodar Kund.jpg|thumb|[[ದಾಮೋದರ ಕೊಳ]]ದಿಂದ [[ಗಿರ್ನಾರ್]] ಬೆಟ್ಟಗಳ ನೋಟ.]]

ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣವು [[ಗಿರ್ನಾರ್]] ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ೨೧.೫೨ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ, ೭೦.೪೭ ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿದೆ. {{Coord|21.52|N|70.47|E|}} ಅದರ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರವೂ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪೋರಬಂದರವೂ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಅಮ್ರೇಲಿಯೂ ಇದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೦೭ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.
ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸೋನ್ರಖ್ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ವೋ ಎಂಬ ಎರಡು ನದಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಈಗ ಪಟ್ಟಣದ ಚರಂಡಿ ನೀರು ಸೇರಿ ಕೊಳಕಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೆರೆಗಳಿದ್ದು ನರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಸರೋವರ, ದಾಮೋದರಜಿ ಕೆರೆ, ಸುದರ್ಶನ ಕೆರೆ, ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಹಸನಾಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಆನಂದಪುರ ಬ್ಯಾರೇಜುಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ನೀರಾಸರೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂತರ್ಜಲವು ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಬಾವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಿಗುತ್ತವೆ. 
ಜುನಾಗಢದ ಮಣ್ಣು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ ನೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಅದು ದಟ್ಟವೂ ಅಲ್ಲದ ನಸುವೂ ಅಲ್ಲದ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಕರಾವಳಿ ಎರೆಮಣ್ಣು.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://gec.gov.in/Publications/SOE/CHAPTER_2-3.pdf
|title=Soil Condition
|publisher=Government of Gujarat
|access-date=16 October 2011
|archive-date=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011
|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005084523/http://www.gec.gov.in/Publications/SOE/CHAPTER_2-3.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದು ಉದ್ದನೆಯ ಸಮುದ್ರದಂಡೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರ ಬೆಟ್ಟಸಾಲುಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಜುನಾಗಢವು [[ಭೂಕಂಪಪೀಡಿತ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು [[ಸೆಸ್ಮಿಕ್ ವಲಯದ ೩ನೇ ತಾಣ]]ದಲ್ಲಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.vibrantgujarat.com:80/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf
|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf
|url-status=dead
|archive-date=15 December 2011
|title=Junagadh District Profile
|publisher=Government of Gujarat
|access-date=17 October 2011
}}&lt;/ref&gt; ಅಂದರೆ ರಿಕ್ಟರ್ ಮಾನದಂಡದ ೬.೫ರವರೆಗಿನ ನೆಲನಡುಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದ ತಾಣ. 

===ಮಳೆಗಾಳಿ===
ಜುನಾಗಢದ ಮೈಲೈಯಲ್ಲಿ ಒಣಗಾಳಿ ತಂಗಾಳಿ ಎರಡೂ ಸಮನಾಗಿ ಬೆರೆತಿದೆ (Aw) ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಿಸುಪಾದ ಒಣಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ (BSh), ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿವೆ: ಅಕ್ಟೋಬರಿನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ಒಣಗಾಳಿ, ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ತೇವ. [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಂಬೇ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ೨೮-೩೮ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಶಿಯಸ್ ಇದ್ದರೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ೧೦ ರಿಂದ ೨೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಶಿಯಸ್ ಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mapsofindia.com/junagadh/weather.html |title=Junagadh weather maximum temperature in 2012 was 47 degrees Celsius and minimum recorded was 1 degree |publisher=Maps of India |access-date=16 October 2011}}&lt;/ref&gt; ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಣವು ನೈರುತ್ಯ ಮುಂಗಾರಿನಿಂದ ತೊಯ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದ ಮಳೆಯು ಸರಾಸರಿ ೮೦೦ರಿಂದ ೧೨೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಇರುತ್ತದೆ. {{convert|800 to 1200|mm|in}}  ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ೨೮೦೦ ಮಿ.ಮೀ. ನಷ್ಟು ದಾಖಲೆಯ ಮಳೆ ಸುರಿದಿತ್ತು.{{convert|2800|mm|in}}.&lt;ref name=&quot;Annual weather report&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.jau.in/attachments%5CWeather%20Bulletins%5Creports%5C2010.pdf |title=Annual weather report |publisher=Junagadh Agriculture University |access-date=16 October 2011 |archive-date=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084811/http://www.jau.in/attachments%5CWeather%20Bulletins%5Creports%5C2010.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{weather box|location = ಜುನಾಗಢ
|metric first = yes
|single line = yes
|temperature colour = pastel
|Jan high C = ೨೭.೨
|Feb high C = ೨೮.೩
|Mar high C = ೩೧.೪
|Apr high C = ೩೨.೭
|May high C = ೩೩.೪
|Jun high C = ೩೨.೯
|Jul high C = ೩೦
|Aug high C = ೨೯.೩
|Sep high C = ೩೦.೧
|Oct high C = ೩೨.೫
|Nov high C = ೩೧.೬
|Dec high C = ೨೮.೭
|Jan low C = ೧೩.೧
|Feb low C = ೧೪.೭
|Mar low C = ೧೮.೧
|Apr low C = ೨೧.೬
|May low C = ೨೫.೨
|Jun low C = ೨೬.೫
|Jul low C = ೨೫.೭
|Aug low C = ೨೪.೭
|Sep low C = ೨೩.೯
|Oct low C = ೨೧.೯
|Nov low C = ೧೮.೩
|Dec low C = ೧೪.೯
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 0
|Feb precipitation mm = 0
|Mar precipitation mm= 2
|Apr precipitation mm= 1
|May precipitation mm= 3
|Jun precipitation mm= 118
|Jul precipitation mm= 372
|Aug precipitation mm= 191
|Sep precipitation mm= 116
|Oct precipitation mm= 19
|Nov precipitation mm= 5
|Dec precipitation mm= 1
|source 1= Climate-Data.org&lt;ref&gt;{{cite web|title=Climate Data for Junagadh |url=http://en.climate-data.org/location/5044/ |access-date=7 April 2013}}&lt;/ref&gt;}}

==ಜನಗಣತಿ==
೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಜುನಾಗಢ ಪುರಸಭೆಯ ತಲೆಯೆಣಿಕೆ ೩,೧೯,೪೬೨ ಇತ್ತು.&lt;ref name=2011Cities /&gt; ಪುರಸಭೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೦೦೦ ಗಂಡಸರಿಗೆ ೯೫೫ ಹೆಂಗಸರಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ.೯ರಷ್ಟು ಆರುವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು.&lt;ref name=2011Cities /&gt; ಓದುಬರಹ ಬಲ್ಲವರು ೮೮%, ಅದರಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು ೯೨.೪೬% ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರು ೮೩.೩೮%&lt;ref name=2011Cities /&gt;
[[ರಾಜ್ಕೋಟ್]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಕಾಣಿಯ ಬೆಲೆ ಕಡಿವೆ. ಪಟ್ಟಣವು ವಿಪರೀತ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಪಟ್ಟಣವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚೂರುಪಾರು ನೆಲವಷ್ಟೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ೧೯.೫ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂದರೆ ಪುರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶದ ಶೇ. ೧೪.೫ರಷ್ಟು. ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=47 |title=Housing and Slums |publisher=Engineering Works |access-date=17 October 2011 |archive-date=11 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511041016/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=47 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{bar box
|title=Religions in Junagadh&lt;ref&gt;{{cite web |title=Junagadh City Census 2011 data |url=https://www.census2011.co.in/census/city/331-junagadh.html |website=Census 2011 |access-date=14 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=Religion
|right1=Percent
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[Hinduism]]|orange|82.31}}
{{bar percent|[[Islam]]|green|16.46}}
{{bar percent|[[Jainism]]|pink|0.67}}
{{bar percent|Others|#808080|0.56}}
|caption=&lt;small&gt;ಇತರರು ಅಂದರೆ [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]], [[ಸಿಖ್ಖರು]], [[ಝೊರೊವಾಸ್ತ್]] ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧರು]] &lt;/small&gt;
}}
ಜುನಾಗಢದ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]], [[ಮುಸ್ಲಿಂ]], [[ಜೈನ]], [[ಕ್ರಿಸ್ತುವ]] ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮಗಳಿವೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸಲ್ಮಾನರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅವರ ನಂತರ ಬರುವವರು [[ಕ್ರಿಸ್ತುವರು]] ಮತ್ತು [[ಜೈನರು]]. [[ಸಿಖ್ಖರು]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ಸಿ]]ಗಳು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. [[ಟಿಬೆಟ್]] ವಲಸಿಗರು [[ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯವಾದ ನುಡಿ [[ಗುಜರಾತಿ]]. [[ಹಿಂದೀ]], [[ಸಿಂಧೀ]]ಗಳು ಇತರ ನುಡಿಗಳು. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಮೂಲದ ಸಿದ್ದಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು ಗಿರ್ ಕಾಪುಗಾಡಿನ ಒಳಹೊರಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೮೮೧೬ ಸಿದ್ದಿಗಳು&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://guj-tribaldevelopment.gov.in/downloads/ptg_development_plan_website.pdf
|title=Brief Profile of PTG Communities in Gujarat
|access-date=20 October 2011
|archive-date=16 May 2013
|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516001519/http://guj-tribaldevelopment.gov.in/downloads/ptg_development_plan_website.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಶೇ.೬೫ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num1/lodhi.pdf
|title=African Settlements in India
|publisher=Abdulaziz Y. Lodhi, Uppsala University, Sweden
|access-date=17 October 2011
|archive-date=22 April 2018
|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422114243/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol1num1/lodhi.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ]] ಪಂಥಾನುಯಾಯಿಗಳು ತುಂಬಾ ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ. [[ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣದೇವ ಗಾದಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೊಚಾಸನವಾಸಿ ಶ್ರೀ ಅಕ್ಷರ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ಸನ್ಸ್ಥಾ]] ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಡಿಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.swaminarayanmandirjunagadh.com/
|title=Shree Swaminarayan Mandir
|publisher=Shree Swaminarayan Mandir, Junagadh}}&lt;/ref&gt;

==ಪೌರಾಡಳಿತ==
ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ವಾ ಚೌಕ್. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಗಾಂಧಿಗ್ರಾಮ, ಜಂಜರ್ದಾ ರಸ್ತೆ, ತಾಲಾವ್ ದರವಾಜಾ, ಬಸ್ಸು ನಿಲ್ದಾಣ, ಸಕ್ಕರ್ ಬಾಗ್, ತಿಂಬವಾಡಿ, ಜೋಷಿಪಾರ ಮತ್ತು ಗಿರ್ನಾರ್ ತಾಲೇಟಿ ಇವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. 
[[ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗಳೇ ಇಲ್ಲಿ ನೇರನೇರ ಸೆಣಸುವುದು. ಉಳಿದಂತೆ [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗಳೂ ಕಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು [[ಮಹಾಗುಜರಾತ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಸಮತಾ ಪಾರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]. ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ೧,೯೪,೧೯೬ ಮತದಾರರಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ೧,೦೦,೦೫೦ ಗಂಡಸರು ಹಾಗೂ ೯೪,೧೪೬ ಹೆಂಗಸರು.
ಜುನಾಗಢವು ಒಂದು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ. ೨೦೦೭ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಗೆದ್ದಿದೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಸೋತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite report |title=Statistical Report on General Election, 2007, to the Legislative Assembly of Gujarat 
|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_DEC_2007_GUJARAT_after_IC.pdf |date=2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007040749/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_DEC_2007_GUJARAT_after_IC.pdf |archive-date=7 October 2010 |publisher=Election Commission of India |access-date=8 September 2019}}&lt;/ref&gt;.

ಜುನಾಗಢ ಪಟ್ಟಣ ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ ೧೭ ವಾರ್ಡುಗಳಿದ್ದು ಒಟ್ಟು ೫೧ ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ೨೦೦೯ರ ಪುರಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ೨೬ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ೨೧, ಬಿಎಸ್ಪಿ ೩ ಗೆದ್ದಿವೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಪಕ್ಷೇತರರ ಪಾಲಾಗಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿದ್ದು ಬಿಜೆಪಿ. ಅಂದರೆ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ೧,೨೪,೭೩೯ ಮತಗಳು (ಶೇ. ೪೫.೬೨) ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗೆ ದಕ್ಕಿದ್ದು ೧,೨೦,೫೩೩ ಮತಗಳು. (ಶೇ. ೪೦.೮೧)&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://sec.gujarat.gov.in/images/sr-6.pdf
|title=Municipal Corporation Elections: July 2009
|publisher=Election Commission of Gujarat
|access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023
|archive-date=4 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404222027/https://sec.gujarat.gov.in/images/sr-6.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಯರ್ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷ.

==ಸೌಕರ್ಯಗಳು==
೩,೨೦,೨೫೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಜುನಾಗಢಕ್ಕೆ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ {{convert|30|e6l}} ನೀರು ಬೇಕು, ಇವನ್ನು ಮೂರು  ನೆಲಮಟ್ಟದ ನೀರಾಸರೆಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಆನಂದಪುರ ಬ್ಯಾರೇಜು, ಹಸನಾಪುರ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ೩೨ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ತಂದು ೨೫೦೦೦ ಕೊಳಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಲ್ಲದೆ ನೆಲದಾಳದ ನೀರೆತ್ತುವ ೧೦೦೦ ಕೈಪಂಪುಗಳು ಹಾಗೂ ೨೦೦ ನಿಲುವುತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಗರದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.  
ಜನವರಿ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೧೩.೪೭ ಚ.ಕಿ.ಮೀ {{convert|13.47|km2}} ನಿಂದ ೫೭ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. {{convert|57|km2}}ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದರೆ ಎಂಟು ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯ್ತಿಗಳು ಪಟ್ಟಣದೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನೆಲದಾಳದ ನೀರಾಸರೆ ಕೊಳವೆಬಾವಿ ಏರ್ಪಾಡು ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=17 |title=Water works |publisher=Water works department, Junagadh |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511044229/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=17 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ದಿನವೂ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಟನ್ {{convert|150|t}} ಕಸ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರುವ ೪೦೦ಗ್ರಾಮ್ {{convert|400|g}} ಮಿತಿಯೊಳಗೇ  ಇದೆ. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪುರಸಭಾ ಕಸ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ೨೦೦೦ದ ಅನ್ವಯ ಈ ಕಸವನ್ನು ೪೦೦ ಚಕ್ರಬಂಡಿಯ ಮೇಲಿರಿಸಿದ ಆರು ಗುಡಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ೮೦೦ ಸಮುದಾಯ ಕಸದತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=21 |title=Solid waste management |publisher=Junagadh Municipal Corporation |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511044041/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=21 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಜುನಾಗಢದ ಶೇ.೯೦ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢದ ಚರಂಡಿಗಳು ೬೨ ಕಿ.ಮೀ. {{convert|62|km}}ಉದ್ದವಿದ್ದು ಅವು ಶೇ.೬೭ರಷ್ಟು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಶೇ.೬೦ರಷ್ಟು ಮಂದಿಗಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=10 |title=Drainage system |publisher=JMC |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=12 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512220814/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=10 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರ ಅಧೀನದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗುಜರಾತ್ ವಿಜ್ ಕಂಪೆನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಮತ್ತು ಇತರರಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್]], [[ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ಟಾಟಾ]] ಮುಂತಾದವು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಸೇವೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದು [[ವೊಡಾಫೋನ್]], [[ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ಐಡಿಯಾ]], [[ಟಾಟಾ]] ಮುಂತಾವು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್ ಮೂಲಕ ಬ್ರಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೇವೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. 
ಪಟ್ಟಣದೊಳಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೀದಿದೀಪಗಳ ಏರ್ಪಾಟು ಇದೆ. ೧೨,೫೪೫ ಟ್ಯೂಬ್ ಲೈಟುಗಳೂ, ೧೫೨೩ ಸೋಡಿಯಂ ದೀಪಗಳೂ ಇವೆ. ಸರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಮಂಜೂರಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=18 |title=Street Lights |publisher=Junagadh Municipal Corporation |access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-date=11 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511055831/http://www.junagadhmunicipal.org/pages.php?id=18 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಸಾರಿಗೆ==
ಜುನಾಗಢವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೮ಡಿ ಮೂಲಕ [[ರಾಜಕೋಟ್]], [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ವೆರಾವಲ್]] ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಗಿರ್ನಾರ್ ತಪ್ಪಲು, ಬಿಲ್ಖಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಹ ಕಾಪುಗಾಡನ್ನು ತಲಪಲು ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ರಾ.ಹೆ. ೮ಡಿಗಾಗಿ ಬೈಪಾಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಚಾರ ಸುಗಮವಾಗಲಿದೆ. ಕಾಲ್ವೊ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್ ಸೇತುವೆಯು ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಜನರಿಗೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವೇನಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೋನ್ರಾಕ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುವುದು ರಿಕ್ಷಾಗಳ ಮೇಲೆಯೇ. [[ಭವನಾಥ್]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಕ್ಕೇರಲು [[ಹಗ್ಗದಕಾರು]] ಏರ್ಪಾಟು ಇದೆ. 

==ಹಣಕಾಸು ಏರ್ಪಾಟು==
ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡ, ಕಾಡುಗಳೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲ. ಇರುವುದು ಲವಣಾಧರಿತ ಸಿಮೆಂಟು ಉದ್ಯಮ, ಕೃಷಿಯಾಧರಿತ ಉದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಸುಣ್ಣ]]ದ ಗಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದು ಸಿಮೆಂಟುಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳು, ಗೋದಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜಗಳು, ಹತ್ತಿ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಬದನೆ. ೨೦೦೬-೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಜುನಾಗಢದ ಒಟ್ಟು ಎಣ್ಣೆಬೀಜ ಉತ್ಪಾದನೆ ೪,೬೪,೪೦೦ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಇತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf
|title=Junagadh District Profile, Agriculture
|publisher=Government of Gujarat
|access-date=17 October 2011
|archive-date=15 December 2011
|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಜುನಾಗಢವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ನೆಲಗಡಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇ.೨೬ ಮತ್ತು ಶೇ. ೩೪ ಇದೆ. ಏಶಿಯಾದಲ್ಲೇ ಬೃಹತ್ತಾದ ನೆಲಗಡಲೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೇಂದ್ರ ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿದೆ. ಮಾವು ಮತ್ತು ಈರುಳ್ಳಿಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿನ ಭಾರೀ ಉದ್ಯಮಗಳೆಂದರೆ [[ಮದರ್ ಡೈರಿ|ಮದರ್ ಡೈರಿ ಫ್ರೂಟ್ ಅಂಡ್ ವೆಜಿಟಬಲ್ಸ್ ಪ್ರೈ.ಲಿ.]] (ಜುನಾಗಢ ಡೈರಿ ಎಂದೇ ಜನಜನಿತ), ಆಗ್ರೋ ಮೆರೈನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್, ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟಿನ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಸಿಮರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೪೦೦೦ ಕೋಟಿರೂಪಾಯಿಗಳ ಬಂಡವಾಳದೊಂದಿಗೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಜೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯು ಪವರ್ ಕಂಪೆನಿಯು ಕೈಹಾಕಿತಾದರೂ ರೇವು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೋತ ಕಾರಣ [[ದಹೆಜ್]] ಬಂದರಿನ ಬಳಿಗೆ ಎತ್ತಂಗಡಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-11/ahmedabad/27834864_1_energy-sector-indian-coal-power-demand
|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512095418/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-11/ahmedabad/27834864_1_energy-sector-indian-coal-power-demand
|url-status=dead
|archive-date=12 May 2013
|work=[[The Times of India]]
|title=Spotlight to be on energy sector
| date=11 January 2005}}&lt;/ref&gt; ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಸ ನೀತಿಯನ್ವಯ ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಕೃಷಿ ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ವಲಯವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. 
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿಯೂ ಜುನಾಗಢವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯಸರ್ಕಾರವು ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಲ ಹೆಣೆಯಲು ಹಮ್ಮುಗೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf
|title=Junagadh District Profile, Tourism
|publisher=Government of Gujarat
|access-date=17 October 2011
|archive-date=15 December 2011
|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152332/http://www.vibrantgujarat.com/documents/profiles/junagadh-district-profile.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

==ಶಿಕ್ಷಣ==
ಹತ್ತಿರ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಜುನಾಗಢವು ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.
ಜುನಾಗಢದಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಯ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಶಾಲೆಗಳೂ, ಖಾಸಗಿಯವರಿಂದ ನಡೆಯುವ ಶಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ಸಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಗಳು [[ಗುಜರಾತ್ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]]ಗೆ ಅಥವಾ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]] ಅಥವಾ [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಲಿ]]ಗೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷು ಅಥವಾ ಗುಜರಾತಿ ನುಡಿಗಳು ಮುಖ್ಯ ಕಲಿಕಾ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಈ ಪಟ್ಟಣವು [[ಜುನಾಗಢ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಮನೆಯಾಗಿದೆ.

==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಕ್ಕರಬಾಗ್ ಜೂ ಅಥವಾ [[ಸಕ್ಕರಬಾಗ್ ಜುವಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಎಂಬ ಮೃಗಾಲಯವು ೨೧೦ ಎಕರೆ (೮೪ ಹೆಕ್ಟೇರು) ಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಕರಗೊಳ್ಳದ ಏಶಿಯನ್ ಸಿಂಹಗಳಿದ್ದು ಇಂಡಿಯಾದ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಅಳಿವಿನಂಚಿನ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಬೋನಿನೊಳಗಿನ ಸಮಾಗಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.  ಇದೇ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಚೀತಾಗಳನ್ನು ತಂದು ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://historicaljunagadh.blogspot.com/2010/02/sakkarbaug-zoo-junagadh-city-news.html |title=Cheetahs |date=3 February 2010 |publisher=Junagadh city district news}}&lt;/ref&gt; ಈ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅರುಹಬಲ್ಲ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಇದೆ.
ಬಾಬಿ ನವಾಬರು, ವಿಲಭಿಯರು, ಕ್ಷತ್ರಪರು, ಮೌರ್ಯರು, ಚುರಾಸಮರು, ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನರು ಮುಂತಾದ ರಾಜವಂಶಗಳು ಜುನಾಗಢವನ್ನು ಆಳಿ ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. 
[[File:Buddhist caves, Uperkot 05.jpg|thumb|ಊಪರ್ ಕೋಟ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿನ ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳು]]
[[ಜುನಾಗಢ ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳು]] ಮತ್ತವುಗಳ ಸುಂದರ ಬಾಗಿಲವಾಡಗಳು, ಚೈತ್ಯಗಳು, ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜಾತಾಣಗಳು ಶಿಲ್ಪಕಲಾವೈಭವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ಚುರಾಮ ರಜಪೂತರು ನವಘನ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿ, ಅಡಿಕಡಿ ಮೆಟ್ಟಿಲಬಾವಿಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿಯು ಮುಸ್ಲಿಂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಶೋಕ ಕಲ್ಬರಹಗಳು ಪುರಾತನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಖಬಾರಾಗಳೂ ಎಣಿಸಲಾಗದ ಹಳೆಯ ಅರಮನೆಗಳೂ ಜುನಾಗಢದ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ ಆ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.mapsofindia.com/junagadh/tourism/architecture.html
|title=Junagadh Architecture
|publisher=Maps of India}}&lt;/ref&gt;
ಜುನಾಗಢದಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|2|km}} ಮೂಡಣದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಗಿರನಾರ್ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|3|km}} ಪಡುವಣದಲ್ಲಿ [[ಅಶೋಕ]]ನ ಕಲ್ಬರಹವಿದ್ದು, ಸಮತಟ್ಟಾಗಿಲ್ಲದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಬರಹಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀತಿಬೋಧೆಯಿದ್ದು [[ಧರ್ಮ]], ಸೌಹಾರ್ದ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಂಡೆಯು ಏಳು ಮೀಟರು ಸುತ್ತಳತೆ {{convert|7|m|spell=in}} ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎತ್ತರ ಹತ್ತು ಮೀಟರು {{convert|10|m|spell=in}}ಇದೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿ|ಅಶೋಕಲಿಪಿ]]ಯನ್ನು ಉಳಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;keay&quot;&gt;{{cite book |last=Keay |first=John |title=India: A History |url=https://archive.org/details/indiahistoryfrom0000unse |publisher=Grove Press |year=2000 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/indiahistoryfrom0000unse/page/129 129]–131 |isbn=0-8021-3797-0}}&lt;/ref&gt;
ಜುನಾಗಢದ ಜನರು ಇಂಡಿಯಾದ ಹಬ್ಬಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ದೀಪಾವಳಿ]], [[ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ]], [[ಹೋಳಿ]], [[ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ]], [[ಮುಹರಮ್]], [[ನವರಾತ್ರಿ]], [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]], [[ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೇ]], [[ವಿಜಯದಶಮಿ|ದಸರಾ]] ಮತ್ತು [[ಗಣೇಶಚತುರ್ಥಿ]]ಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಬ್ಬಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/festival.htm
|title=Festivals celebrated in Gujarat
|publisher=Gujarat state Tourism
|access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023
|archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2011
|archive-url=https://web.archive.org/web/20111103100444/http://www.gujaratindia.com/about-gujarat/festival.htm
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
ಶಿವರಾತ್ರಿ ಮೇಳವನ್ನು ಗಿರ್ನಾರ್ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಳವು ಆರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಐದುಲಕ್ಷ ಜನರು ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://festivalsofindia.in/Bhavnath_Fair/
|title=Shivaratri Fair
|publisher=Festivals of India
|access-date=31 ಆಗಸ್ಟ್ 2023
|archive-date=1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018
|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401034218/http://www.festivalsofindia.in/bhavnath_fair/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸುಮಾರು ೩೨ ಕಿಲೊಮೀಟರು {{convert|32|km}}) ಸುತ್ತಳತೆಯ ಇಡೀ ಗಿರನಾರ್ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಲುನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುಹಾಕುವ [[ಪರಿಕ್ರಮ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತುಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಮುಹರಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವಾಬರ ಗುರುಗಳಾದ ಪೀರ್ ಗಳು ಬಳಸಿದ್ದ ಮಂಚಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಹಬ್ಬ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲದೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಗಳನ್ನೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುನಾಗಢವು ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ೧೯೪೭ ನವೆಂಬರ್ ೯ ಇಲ್ಲಿನವರಿಗೆ ಸ್ಮರಣೀಯ ದಿನ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ೯ರಂದು ಅವರು ಜುನಾಗಢ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://historicaljunagadh.blogspot.com/2009/11/junagadh-city-district-independence-day.html
|title=Junagadh City District Independence day November 9, 1947(Junagadh Aazad Din-Divas)
|date=12 November 2009
|publisher=Historical Junagadh}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ರೀತಿ ಮೇ ೧ ಅನ್ನು ಗುಜರಾತ್ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ೧೯೬೦ ಮೇ ಒಂದರಂದು ಗುಜರಾತನ್ನು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.cpahq.org/cpahq/core/parliamentInfo.aspx?Committee=GUJARAT
|title=Parlianmentary Details
|access-date=18 October 2011
|archive-date=4 March 2016
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185957/http://www.cpahq.org/cpahq/core/parliamentInfo.aspx?Committee=GUJARAT
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

== ಹೆಸರುವಾಸಿಗಳು ==
* [[ಬಾಪು ವೇಲ್ನಾಥ್ ಠಾಕೊರ್]], [[ಕೋಳಿ ಜನಾಂಗ]]ದ ಸಂತ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಈತ ಜುನಾಗಢದವನು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mandal |first=Bindeshwar Prasad |title=A Handbook of Sociology |url=https://books.google.com/books?id=k2c9EAAAQBAJ&amp;dq=Junagadh+Koli&amp;pg=PA255 |date=2021 |page=255 |location=New Delhi, India |publisher=K.K. Publications |language=en |access-date=14 April 2023}}&lt;/ref&gt;

==ಇನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಜುನಾಗಢಿ]]
* [[ಗಿರ್ನಾರ್]]
* [[ಗಿರ್ ಕಾಪುಗಾಡು]]
* [[ದಾಮೋದರ ಕುಂಡ]]
* [[ರಾಧಾ ದಾಮೋದರ ಗುಡಿ, ಜುನಾಗಢ]]
* [[ಬಾರಾದಿಯಾ]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

==ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Commons category|Junagadh}}
{{Wikiquote}}
* {{Wikivoyage-inline}}

{{Gujarat}}
{{Princely states of India}}

{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜುನಾಗಢ| ]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯಾದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ (ಪ್ರಾಂತ್ಯ)]]
[[ವರ್ಗ:ಜುನಾಗಢ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿವಿವಾದಗಳು]]</text>
      <sha1>nhqqbxjjcv1tztl5yivz45r2w792mb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತದ ಸಂಗೀತ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145735</id>
    <revision>
      <id>1428702</id>
      <parentid>1356955</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T21:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186944" sha1="c1wbjwa7f9p54mm0agf116oyrs2cwch" xml:space="preserve">ಭಾರತದ ಅಗಾಧತೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವು [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]], ಜಾನಪದ, ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಪಾಪ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬಹು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
 
[[ಚಿತ್ರ:Dancing_girl.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Dancing_girl.jpg/220px-Dancing_girl.jpg|thumb| [[ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ|ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯ ನಾಗರೀಕತೆಯಿಂದ]] ''ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಹುಡುಗಿಯ'' ಶಿಲ್ಪ (ಸುಮಾರು ೪,೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ)]]

=== ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸ ===

==== ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ ====
೩೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ ಮತ್ತು [[ನವಶಿಲಾಯುಗ|ನವಶಿಲಾಯುಗದ]] ಗುಹೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣದಲ್ಲಿ]] ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ [[ಭೀಮ್‌ಬೇಟ್ಕಾದ ಶಿಲಾಶ್ರಯಗಳು|ಭೀಮ್ಬೆಟ್ಕಾ ರಾಕ್ ಶೆಲ್ಟರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ]] ನೃತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=58fUibaZdGYC|title=Dance in Indian Painting|last=Kapila Vatsyayan|publisher=Abhinav Publications|year=1982|isbn=978-81-7017-153-9|pages=12–19}}&lt;/ref&gt; [[ಭೀಮ್‌ಬೇಟ್ಕಾದ ಶಿಲಾಶ್ರಯಗಳು|ಭೀಮೇಟ್ಕಾದ]] ಮೆಸೊಲಿಥಿಕ್ ಮತ್ತು ಚಾಲ್ಕೊಲಿಥಿಕ್ ಗುಹೆ ಕಲೆಯು [[ಜಾಗಟೆ|ಗಾಂಗ್ಸ್]], ಬೌಡ್ ಲೈರ್, ಡಾಫ್ ಮುಂತಾದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC&amp;q=Varadpande|title=History of Indian Theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-8170172215|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC&amp;q=Varadpande|title=History of Indian Theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=9788170172215|pages=55, illustration no 10|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== ನವಶಿಲಾಯುಗದ ====
ಚಾಲ್ಕೋಲಿಥಿಕ್ ಯುಗ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೪೦೦೦ ನಂತರ) ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಿಂದಿನ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಂತಹ ಕಿರಿದಾದ ಬಾರ್ ಆಕಾರದ ನಯಗೊಳಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಸೆಲ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] [[ಅಂಗುಲ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಕರ್‌ಜಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪುರಾವೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ ಅಂದರೆ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು, ಕಂಠಗಿರಿಯ ರಾಣಿಗುಂಫಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಭುವನೇಶ್ವರ|ಭುವನೇಶ್ವರದ]] ಉದಯಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ಯೆಯರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಭಂಗಿಗಳು.

==== ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ ====
ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಗರ್ಲ್ ಶಿಲ್ಪ (ಕ್ರಿ.ಪೂ೨೫೦೦) [[ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ|ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ]] ಸೈಟ್‌ನಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. &lt;ref name=&quot;national&quot;&gt;{{Cite web|url=http://nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=44&amp;id=1&amp;lk=dp1|title=Collections:Pre-History &amp; Archaeology|publisher=National Museum, New Delhi|access-date=3 February 2014|archive-date=6 ಜನವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106145719/http://nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=44&amp;id=1&amp;lk=dp1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=e--vDQAAQBAJ&amp;q=aesthetics+of+the+dancing+girl+mohenjodaro&amp;pg=PA34|title=Origin of Indians and their Spacetime|last=Nalapat|first=Dr Suvarna|date=2013|publisher=D C Books|isbn=978-9381699188|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;singh&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&amp;q=dancing+girl+harappa&amp;pg=PA162|title=A History of Ancient and Early Medieval India : from the Stone Age to the 12th century|last=Singh|first=Upinder|date=2008|publisher=Pearson Education|isbn=978-8131711200|location=New Delhi|page=162|access-date=15 November 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;jane&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC&amp;q=dancing+girl|title=The Ancient Indus Valley : New Perspectives|last=McIntosh|first=Jane R.|date=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1576079072|location=Santa Barbara, CA|pages=281, 407|access-date=15 November 2014}}&lt;/ref&gt; ಕುಂಬಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿವೆ ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ನೇತಾಡುವ ಧೋಲ್ ಹೊಂದಿರುವ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಎಡಗೈಯ ಕೆಳಗೆ ಡ್ರಮ್ ಹಿಡಿದಿರುವ ಮಹಿಳೆ. &lt;ref name=&quot;shodh1&quot;&gt;[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/13634/8/08_chapter%202.pdf origin of Indian music and arts]. Shodhganga.&lt;/ref&gt;

=== ವೈದಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗ ===
[[ವೇದ|ವೇದಗಳು]] (೧೫೦೦– ಕ್ರಿ.ಪೂ೮೦೦ [[ವೈದಿಕ ಯುಗ|ವೈದಿಕ ಅವಧಿ]] )&lt;ref&gt;Sanujit Ghose (2011). &quot;[https://www.worldhistory.org/article/230/ Religious Developments in Ancient India]&quot; in ''Ancient History Encyclopedia''.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/introductiontohi0000floo|title=An Introduction to Hinduism|last=Gavin D. Flood|publisher=Cambridge University Press|year=1996|isbn=978-0-521-43878-0|pages=[https://archive.org/details/introductiontohi0000floo/page/37 37]–39|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕದೊಂದಿಗೆ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] (೮೦೦–ಕ್ರಿ.ಪೂ೭೦೦) ಇಬ್ಬರು ನಟರ ನಡುವಿನ ನಾಟಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩.೨ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ಲೋಕ|ಪದ್ಯಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.  ''ತಾಳ'' ಅಥವಾ ''ತಾಲ್'' ಎಂಬುದು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ]] [[ವೇದ|ವೈದಿಕ]] ಯುಗದ ಪಠ್ಯಗಳಾದ ''[[ಸಾಮವೇದ]]'' ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಪುರಾತನ ಸಂಗೀತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ.  &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UzUMCAAAQBAJ&amp;pg=PT63|title=Sonic Liturgy: Ritual and Music in Hindu Tradition|last=Guy L. Beck|publisher=University of South Carolina Press|year=2012|isbn=978-1-61117-108-2|pages=63–64}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6fkJAAAAQBAJ&amp;pg=PA266|title=Music of the Peoples of the World|last=William Alves|publisher=Cengage Learning|year=2013|isbn=978-1-133-71230-5|page=266}}&lt;/ref&gt; [[ಸ್ಮೃತಿ]] (ಕ್ರಿ.ಪೂ೫೦೦ ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ೧೦೦ ) ವೇದ-ನಂತರದ [[ಹಿಂದೂ ಪಠ್ಯಗಳು]]    [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ|ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ]] [[ರಾಮಾಯಣ]] (ಕ್ರಿ.ಪೂ೫೦೦ ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ೧೦೦) ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ (ನೃತ್ಯ). [[ಅಪ್ಸರೆಯರು|ಅಪ್ಸರೆಯರಾದ]] [[ಉರ್ವಶಿ|ಊರ್ವಶಿ]], ರಂಭ, ಮೇನಕಾ, ತಿಲೋತ್ತಮ ಪಂಚಾಪ್ಸರರು, ಮತ್ತು [[ರಾವಣ|ರಾವಣನ]] ಹೆಂಡತಿಯರು ''ನೃತ್ಯಗೀತೆ'' ಅಥವಾ &quot;ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ&quot; ಮತ್ತು ''ನೃತ್ಯವಾದಿತ್ರ'' ಅಥವಾ &quot;ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವುದು&quot;), ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು [[ಗಂಧರ್ವ|ಗಂಧರ್ವರಿಂದ]] ಗಾಯನ ( [[ವೀಣೆ|ವಿಣು]] [[ತಂತಿವಾದ್ಯ|ವಾದ್ಯಗಳು]] [[ಸಂತೂರ್|)]], ಬಿನ್, ವಿಪಂಚಿ ಮತ್ತು [[ರುದ್ರ ವೀಣೆ|ವಲ್ಲಕಿ]] ''ವೀಣೆಯಂತೆಯೇ'' ), ಗಾಳಿ ವಾದ್ಯಗಳು ( [[ಶಂಖ]], ವೇಣು ಮತ್ತು ''ವೇಣುಗಾನ'' - ಬಹುಶಃ ಹಲವಾರು ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ''ಜೋಡಿಸಿ'' ಮಾಡಿದ ಮೌತ್ ಆರ್ಗನ್ ), [[ರಾಗ]] ( ''ರಾಗ್ ಕೌಶಿಕ'' ಧ್ವನಿ ಮುಂತಾದ ''ಕೌಶಿಕ'' ಸೇರಿದಂತೆ), ಗಾಯನ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ಗಳು ''('' ಏಳು ''ಸ್ವರ'' ಅಥವಾ, ''ಅನಾ'' ಅಥವಾ ''[[ಶ್ರುತಿ (ಸಂಗೀತ)|ಏಕಶೂರ್ತಿ]]'' ಡ್ರ್ಯಾಗ್ ನೋಟ್, ''ಮೂರ್ಛನ ಮಾತ್ರಾದಲ್ಲಿ'' ''ನಿಯಂತ್ರಿತ'' ಧ್ವನಿಯ ''ಏರಿಳಿತ'' ಮತ್ತು ''ತ್ರಿಪ್ರಮಾಣ'' ಮೂರು ಪಟ್ಟು ತೀನ್ ತಾಳ ''ಲಯ'' ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''ದೃಟ್'' ಅಥವಾ ಕ್ವಿಕ್, ಮಧ್ಯ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮ, ಮತ್ತು ''ವಿಲಂಬಿಟ್'' ಅಥವಾ ನಿಧಾನ), ಬಾಲ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ''ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ'' ಕವನ [[ರಾಮಾಯಣ|ವಾಚನ]] ''ಮಾರ್ಗ'' ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ [[ಲವ|ಲುವ್]] ಮತ್ತು [[ಕುಶ|ಕುಶಾ]] ಅವರಿಂದ [[ರಾಮಾಯಣ|ಕಂದ]] . &lt;ref name=&quot;rama1&quot;&gt;Ananda W. P. Guruge, 1991, [[iarchive:trent_0116402264364/page/180| The Society of the Ramayana]], pp. 180–200.&lt;/ref&gt;

ಥೋಲ್ಕಪ್ಪಿಯಂ (ಕ್ರಿ.ಪೂ೫೦೦) ನಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಗಮ್ ಮತ್ತು ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ''ಪನ್ನರ'' ಹಲವಾರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ''ಮಥುರೈಕ್ಕಂಚಿ'' ಹೆರಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಕರುಣೆಯನ್ನು ''ಕೋರಲು ಸೆವ್ವಾಜಿ ಪನ್'' ಅನ್ನು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ''ತೋಲ್ಕಾಪ್ಪಿಯಂನಲ್ಲಿ'', ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಐದು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸಂಬಂಧಿತ ''ಪನ್ನನ್ನು'' ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಆ ಭೂದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಡಿನ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ''ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ'', ಕೊಳಲಿನ ಮೇಲೆ ನುಡಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ''ಅಂಬಲ್ ಪನ್'', ''ಯಾಜ್'' (ಲೂಟ್) ನಲ್ಲಿ ''ಸೆವ್ವಾಝಿ ಪನ್'', ''ನೋಟ್ಟಿರಂ'' ಮತ್ತು ''ಸೆವ್ವಾಝಿ'' ಪಾಥೋಸ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು, ಆಕರ್ಷಿಸುವ ''ಕುರಿಂಜಿ'' ಪಾನ್ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯದಾಯಕ ''ಮುರುಡಪ್ಪನ್'' . ಪನ್  ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ತಮಿಳು ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಧುರ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ''ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳು'' ಮೊದಲು ಪೆಂಟಾಟೋನಿಕ್ ಮಾಪಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಏಳು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಗಮ್ ಆಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡವು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ತಮಿಳು ಸಂಗೀತವು ಹೆಪ್ಟಾಟೋನಿಕ್ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಎಜಿಸೈ (ಏಳಿಸೈ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 

[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಸಂತ-ಕವಿ [[ಜಯದೇವ]] ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೇಷ್ಟ್ರು, ''ಓದ್ರಾ-ಮಾಗಧಿ'' ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. &lt;ref name=&quot;bare_url_a&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;orissatourism&quot;/&gt;

ಶಾರ್ಂಗದೇವ ಅವರು [[ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ|ಸಂಗೀತ-ರತ್ನಾಕರವನ್ನು]] ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, &lt;ref name=&quot;Bod2013p116&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=321oAgAAQBAJ&amp;pg=PA116|title=A New History of the Humanities: The Search for Principles and Patterns from Antiquity to the Present|last=Rens Bod|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-164294-4|page=116}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Nijenhuis1977p12&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HkUIAQAAIAAJ|title=Musicological literature, Volume 6, Part 1|last=Emmie te Nijenhuis|publisher=Harrassowitz|year=1977|isbn=978-3-447-01831-9|pages=12, 33–34}}, Quote: &quot;The largest work that has for a long time been the most important source of information on the ancient period, is the famous Samgitaratnakara written by Sarngadeva in the first half of the thirteenth century.&quot;&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಠ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=321oAgAAQBAJ&amp;pg=PA116|title=A New History of the Humanities: The Search for Principles and Patterns from Antiquity to the Present|last=Rens Bod|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-164294-4|page=116}}&lt;/ref&gt;

ಅಸ್ಸಾಮಿ ಕವಿ ಮಾಧವ ಕಂದಲಿ, ಸಪ್ತಕಾಂಡ ರಾಮಾಯಣದ ಲೇಖಕ, ತನ್ನ ''&quot;ರಾಮಾಯಣ&quot;'' ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮರ್ದಲ, ಖುಮುಚಿ, ಭೇಮಚಿ, [[ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆ|ದಗರ್]], [[ತಬಲಾ|ಗ್ರಟಲ್]], ರಾಮತಾಲ್, ತಬಲ್, ಝಜರ್, ಜಿಂಜಿರಿ, ಭೇರಿ ಮಹಾರಿ, ಟೋಕರಿ, ಕೆಂಡರ ದೋಸರಿ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದೋತಾರ, [[ವೀಣೆ|ವಿನಾ]], [[ರುದ್ರ ವೀಣೆ|ರುದ್ರ-ವಿಪಂಚಿ]], ಇತ್ಯಾದಿ (ಅಂದರೆ ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಅವರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ವಾದ್ಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ). &lt;ref name=&quot;mus1&quot;&gt;Suresh Kant Sharma and Usha Sharma, 2005, [https://books.google.com/books?id=ffe4dMu4p_gC&amp;pg=PA288&amp;dq=ramayana+mentions+musical+instruments&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi3sLTkgbHYAhXLOI8KHV6EBFkQ6AEIMjAC#v=onepage&amp;q=ramayana%20mentions%20musical%20instruments&amp;f=false Discovery of North-East India], p. 288.&lt;/ref&gt; ಭಾರತೀಯ ಸಂಕೇತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Madhya Kalin Bharatiya Sanskriti|last=Ojha|first=Gaurishankar Hirachand}} pp. 193–194.&lt;/ref&gt;

=== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ ===
೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಿಲ್ಜಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರರ ನಡುವೆ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆದವು.
೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳು &lt;ref name=&quot;bare_url_a&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;orissatourism&quot;/&gt; ಸಂಗೀತಮವ ಚಂದ್ರಿಕಾ, ಗೀತಾ ಪ್ರಕಾಶ, ಸಂಗೀತ ಕಲಾಲತ ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯ ಮನೋರಮಾ .

=== ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನ ===
೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕೋಲ್ಟ್ರೇನ್ ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ಅವರಂತಹ [[ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತ|ಜಾಝ್]] ಪ್ರವರ್ತಕರು ಭಾರತೀಯ ವಾದ್ಯಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಸಿತಾರ್|ಸಿತಾರ್‌ನಂತಹ]] ಭಾರತೀಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರೋಲ್ ಸಮ್ಮಿಳನಗಳು [[ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಏಷ್ಯನ್ ಭೂಗತ ಮಾಡಲು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದರು. ಹೊಸ ಸಹಸ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಭಾರತೀಯ ಫಿಲ್ಮಿ ಮತ್ತು ಭಾಂಗ್ರಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[wiktionary:mainstream|ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ]] [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಕಲಾವಿದರು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಟಿಂಬಲೆಂಡ್‌|ಟಿಂಬಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] &quot;ಇಂಡಿಯನ್ ಕೊಳಲು&quot; ನಂತಹ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಲಾರಾ ಮಾರ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಮ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಸ್ ಧರೋಹರ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;dharo1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/rqzb|title=A triumphant experiment that feels surprisingly authentic|last=Irwin|first=Colin|date=2010-09-03|publisher=BBC review}}&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ==
 
ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೆಂದರೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]], ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] . ಈ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಶ್ರುತಿ (ಸಂಗೀತ)|ಶ್ರುತಿ]]'' (ಮೈಕ್ರೋಟೋನ್‌ಗಳು), ''ಸ್ವರಗಳು'' (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು), ಅಲಂಕಾರ (ಅಲಂಕಾರಗಳು), ''[[ರಾಗ]]'' (ಮೂಲ ವ್ಯಾಕರಣಗಳಿಂದ ಸುಧಾರಿತ ''ಮಧುರಗಳು'' ), ಮತ್ತು ''ತಾಳ'' (ತಾಳವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಲಯಬದ್ಧ ಮಾದರಿಗಳು) ಸೇರಿವೆ. ಅದರ ನಾದದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆಕ್ಟೇವ್ ಅನ್ನು ಶ್ರುತಿಸ್ ಎಂದು ೨೨ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಸಮಾನವಾಗಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಧ್ವನಿಯ ಕಾಲು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಏಳು ಸ್ವರಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸಪ್ತ ಸ್ವರ ಅಥವಾ ಸಪ್ತ ಸುರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ, ರೇ, ಗ, ಮ, ಪ, ಧ ಮತ್ತು ನಿ. ಈ ಸಪ್ತ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸ, ರೇ, ಗ, ಮ, ಪ, ಧ ಮತ್ತು ನಿ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇವು ಷಡ್ಜ , ಋಷಭ , ಗಾಂಧಾರ, ಮಧ್ಯಮ , ಪಂಚಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧೈವತ  ಮತ್ತು ನಿಷಾದ . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://brainly.in/question/4916824|title=What is the full form of SA,RA,GA,MA,PA,DHA,NI,SA - Brainly.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728090947/https://brainly.in/question/4916824|archive-date=28 July 2020}}&lt;/ref&gt; ಇವುಗಳು ಡು, ರೆ, ಮಿ, ಫ, ಸೋ, ಲ, ತಿಗಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು ಮಾತ್ರ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು [[ರಾಗ|ರಾಗದ]] ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಶುದ್ಧ ಸ್ವರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಅವರು ಕೊಮಲ ಆಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಸ್ವರಗಳು. ಸಡ್ಜ(ಸ) ಮತ್ತು ಪಂಚಮ (ಪ) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸ್ವರಗಳು ಕೋಮಲ ಆಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಸ್ವರಗಳು ಆದರೆ ಸ ಮತ್ತು ಪ ಯಾವಾಗಲೂ ಶುದ್ದ ಸ್ವರಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ ಮತ್ತು ಪ '''ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಅಚಲ್ ಸ್ವರ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ವರಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ವರಗಳು ರ, ಗ, ಮ, ಧ, '''ನಿಗಳನ್ನು ಚಲ್ ಸ್ವರಗಳು''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ವರಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.

'''ಸ, ರೇ, ಗ, ಮ, ಪ, ಧ, ನಿ - ಶುದ್ದ''' '''ಸ್ವರಗಳು'''
   
'''ರೆ, ಗ, ಧ, ನಿ - ಕೋಮಲ್ ಸ್ವರಗಳು''' 
  
'''ಮಾ - ತೀವ್ರ''' '''ಸ್ವರಗಳು'''
[[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಎಂಟು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಭರತನಾಟ್ಯ]], [[ಕಥಕ್]], [[ಕೂಚಿಪೂಡಿ|ಕೂಚಿಪುಡಿ]], [[ಒಡಿಸ್ಸಿ]], [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]], [[ಸತ್ರಿಯಾ]], [[ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯ|ಮಣಿಪುರಿ]] ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ . &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uNaGAwAAQBAJ&amp;pg=PA216|title=Engendering Performance: Indian Women Performers in Search of an Identity|last=Bishnupriya Dutt|last2=Urmimala Sarkar Munsi|publisher=Sage Publications|year=2010|isbn=978-81-321-0612-8|page=216}}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ತನ್ನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಛೌ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

=== ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ===
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪುರಂದರದಾಸ|ಪುರಂದರ ದಾಸರು]] ರಚಿಸಿದ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಂತೆ, ಇದು ಸುಧಾರಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಮಧುರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ''[[ಆಲಾಪನೆ|ರಾಗ ಆಲಾಪನ]]'', ''ಕಲ್ಪನಾಸ್ವರಂ'', ''ನೆರವಲ್'' ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಗಂ ಥಾನಂ ಪಲ್ಲವಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತುಣುಕಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಸುಧಾರಿತ ಅಲಂಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಲು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿದಾಗಲೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ( ''ಗಾಯಕಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮುಖ್ಯ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಸುಮಾರು ೩೦೦ [[ರಾಗ|ರಾಗಗಳು]] ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ|ಅನ್ನಮಯ್ಯ]] ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ. ಅವರನ್ನು ಆಂಧ್ರ ಪದ ಕವಿತಾ ಪಿತಾಮಹ (ತೆಲುಗಿನ ಹಾಡು-ಬರಹದ ಗಾಡ್‌ಫಾದರ್) ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪುರಂದರದಾಸ|ಪುರಂದರ ದಾಸರನ್ನು]] ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ನಂತರದ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ]], [[ಶ್ಯಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಶ್ಯಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] ಮತ್ತು [[ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತ|ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರನ್ನು]] ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರೆಂದರೆ ಟೈಗರ್ ವರದಾಚಾರಿಯರ್, ಎಂಡಿ ರಾಮನಾಥನ್, [[ಅರಿಯಕುಡಿ ರಾಮಾನುಜಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ಅರಿಕುಡಿ ರಾಮಾನುಜ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] (ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಪಿತಾಮಹ), ಪಾಲ್ಘಾಟ್ ಮಣಿ ಅಯ್ಯರ್, [[ಮಧುರೈ ಮಣಿ ಅಯ್ಯರ್]], [[ಸೆಮ್ಮಂಗುಡಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯರ್]], [[ನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ|ನೆಡುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]] [[ಆಲತ್ತೂರು ಸಹೋದರರು|ಆಲತ್ತೂರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]], ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ, [[ಎಂ. ಬಾಲಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ|ಬಾಲಗುಡಿ]] [[ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್|ಜಯರಾಮನ್]], ಎಲ್. ಟಿ.ಎನ್.ಶೇಷಗೋಪಾಲನ್, [[ಕೆ.ಜೆ.ಜೇಸುದಾಸ್|ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್]], ಎನ್.ರಮಣಿ, ಉಮಯಲ್ಪುರಂ ಕೆ.ಶಿವರಾಮನ್, ಸಂಜಯ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್, [[ಟಿ. ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ|ಟಿ.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣ]], ಬಾಂಬೆ ಜಯಶ್ರೀ, ಟಿ.ಎಸ್.ನಂದಕುಮಾರ್, [[ಅರುಣ ಸಾಯಿರಾಮ್|ಅರುಣಾ ಸಾಯಿರಾಂ]], ಮೈಸೂರು ಮಂಜುನಾಥ್ ,

ಪ್ರತಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ [[ಚೆನ್ನೈ]] ನಗರವು ತನ್ನ ಎಂಟು ವಾರಗಳ ಅವಧಿಯ ಸಂಗೀತ ಋತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ, ಉತ್ಸವ ಸಂಗೀತ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕಳೆದ ೧೦೦-೧೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

=== ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ===
ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ವೈದಿಕ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥವಾದ ಸಾಮ ವೇದದಲ್ಲಿನ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಮಗಾನವಾಗಿ ಹಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪಠಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೩ನೇ-೧೪ನೇ ಶತಮಾನ ದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬಲವಾದ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವು ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ|ವೈದಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲರ]] ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಕಾರಗಳೆಂದರೆ [[ಧ್ರುಪದ್]], ಧಮರ್, [[ಖ್ಯಾಲ್]], ತರನಾ ಮತ್ತು ಸದ್ರಾ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಅರೆ-ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪಗಳೂ ಇವೆ.

ಅರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವು ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಕರ್ಣಂ ಎಂದರೆ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಆಟಕಂ ಎಂದರೆ ಮಧುರವಾದದ್ದು. 

=== ಲಘು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ===
ಲೈಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅಥವಾ ಸೆಮಿ-ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ರೂಪಗಳೆಂದರೆ [[ಠುಮ್ರಿ]], ದಾದ್ರಾ, [[ಭಜನೆ|ಭಜನ್]], [[ಗಝಲ್|ಗಜಲ್]], ಚೈತಿ, ಕಜ್ರಿ, ತಪ್ಪಾ, ನಾಟ್ಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕವ್ವಾಲಿ . ಈ ರೂಪಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ.

== ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ==
[[ಚಿತ್ರ:Hira_Devi_Waiba.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Hira_Devi_Waiba.jpg/220px-Hira_Devi_Waiba.jpg|alt=|thumb| [[ಹಿರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ|ಹೀರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ]], ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ]]
 

=== ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋ ===
 
[[ಚಿತ್ರ:Navneet-Aditya-Waiba-Live.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Navneet-Aditya-Waiba-Live.jpg/220px-Navneet-Aditya-Waiba-Live.jpg|thumb| ನವನೀತ್ ಆದಿತ್ಯ ವೈಬಾ- ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ]]
ಇದು ತಮಾಂಗ್ ಜನರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನೇಪಾಳಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ತಮಾಂಗ್ ವಾದ್ಯಗಳು, ಮದಲ್, ದಂಪು ಮತ್ತು ತುಂಗ್ನಾ, ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಆಧುನಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋ ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಅಥವಾ ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸುಮಧುರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದುಃಖ, ಪ್ರೀತಿ, ಸಂತೋಷ ಅಥವಾ ದಿನನಿತ್ಯದ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_NPL12.html|title=Asia-Pacific Database on Intangible Cultural Heritage (ICH)|last=(ACCU)|first=Asia⁄Pacific Cultural Centre for UNESCO|website=www.accu.or.jp|access-date=2018-07-21}}&lt;/ref&gt;

[[ಹಿರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ|ಹೀರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ]] ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆಕೆಯ ಹಾಡು ' ಚುರಾ ತ ಹೋಯಿನಾ ಅಸ್ತೂರ 'ಇದುವರೆಗೆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ೪೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/states/west-bengal/hira-devi-dies-of-burn-injuries/cid/445656|title=Hira Devi dies of burn injuries|date=20 January 2011|work=The Telegraph|access-date=31 January 2020|location=Calcutta (Kolkata)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tamangonline.com/news/13540|title=चुरा त होइन अस्तुरा – पहिलो तामाङ सेलो गीत ? – Tamang Online|date=2016-12-07|work=Tamang Online|access-date=2018-07-21|language=en-US|archive-date=2018-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304212229/http://www.tamangonline.com/news/13540|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ವೈಬಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಮಗ ಸತ್ಯ ಆದಿತ್ಯ ವೈಬಾ (ನಿರ್ಮಾಪಕ/ನಿರ್ವಾಹಕ) ಮತ್ತು ನವನೀತ್ ಆದಿತ್ಯ ವೈಬಾ (ಗಾಯಕ) ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮರು-ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ''ಅಮಾ ಲೈ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ'' (ಆಮಾಲೈ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ) ಎಂಬ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|title=Daughter revives mother's songs|work=The Telegraph|access-date=2018-07-21}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/|title=Songs of Tribute|date=2017-01-10|work=The Himalayan Times|access-date=2018-07-21|language=en-US|archive-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216030532/https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kantipurdaily.com/literature/2017/11/04/20171104075616.html|title=छोराछोरीले दिए हीरादेवीलाई श्रद्धाञ्जली|access-date=2018-07-21|language=ne}}&lt;/ref&gt; ಇವರಿಬ್ಬರು ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಲಬೆರಕೆ ಅಥವಾ ಆಧುನೀಕರಣವಿಲ್ಲದೆ ಅಧಿಕೃತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://musickhabar.com/2016/12/29/16166/|title=Music Khabar हिरादेवी वाइवाका गीतलाई पुनर्जीवन - Music Khabar|date=2018-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610202829/http://musickhabar.com/2016/12/29/16166/|archive-date=2018-06-10|access-date=2020-06-28}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|title=Daughter revives Mother's songs|date=26 January 2017|website=The Telegraph|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202035251/https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|archive-date=2 February 2017}}&lt;/ref&gt;

=== ಭಾಂಗ್ರಾ ಮತ್ತು ಗಿದ್ಧ ===
 
ಭಾಂಗ್ರಾ  ಪಂಜಾಬ್‌ನ [[ನೃತ್ಯ]] -ಆಧಾರಿತ [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ|ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ]] ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಗೀತ
[[ಚಿತ್ರ:Tamak_and_Tumdak_01.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Tamak_and_Tumdak_01.jpg/220px-Tamak_and_Tumdak_01.jpg|thumb| ತಮಕ್' (ಆರ್.) ಮತ್ತು ತುಮ್ಡಕ್' (ಎಲ್.) - ಸಂತಾಲ್ ಜನರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡ್ರಮ್ಸ್, [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ]] ದಿನಾಜ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.]]
ಶೈಲಿಯು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್‌ನ]] ರಿಫ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಲ್ಲದ ಸಂಗೀತದ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ತ್ರೀ ನೃತ್ಯವನ್ನು [[ಗಿದ್ದಾ|ಗಿದ್ಧ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಬಿಹು ಮತ್ತು ಬೋರ್ಗೀತ್ ===
 
[[ಚಿತ್ರ:Bihu_dance_of_Assam.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Bihu_dance_of_Assam.jpg/220px-Bihu_dance_of_Assam.jpg|thumb| [[ಬಿಹು ನೃತ್ಯ|ಬಿಹುವನ್ನು]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಯುವಕರು .]]
[[ಬಿಹು]] ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ [[ಅಸ್ಸಾಂ|ಅಸ್ಸಾಂನ]] ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲ ದಿನ ಹಸು ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳಿಗೆ. ಹಬ್ಬದ ಎರಡನೇ ದಿನ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಡ್ರಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಹು ನೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಬಿಹು ಹಾಡುಗಳು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ವಸಂತವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಬೀಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ. ಅಸ್ಸಾಮಿ ಡ್ರಮ್ಸ್ (ಧೋಲ್), ಪೆಪಾ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಮ್ಮೆ ಕೊಂಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಗೊಗೊನಾ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/celebrating-spring-bihu/|title=Bihu Dance|date=2013-07-15}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mythicalindia.com/features-page/bihu-dance-and-other-popular-folk-dance-forms-of-assam/|title=Bihu- Most prominent amongst folk dance forms of Assam|date=2016-05-07}}&lt;/ref&gt;

ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ರಾಗ|ರಾಗಗಳಿಗೆ]] ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ತಾಳಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ೧೫-೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಶಂಕರದೇವ|ಶ್ರೀಮಂತ ಶಂಕರದೇವ]] ಮತ್ತು ಮಾಧವದೇವರಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾ. ಸತ್ರ ಮತ್ತು ನಾಮಘರ್ ಏಕಸರಣ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಮತ್ತು ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂದರ್ಭದ ಹೊರಗೆ ಅಸ್ಸಾಂನ ಸಂಗೀತದ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅವು ವಿಭಿನ್ನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಕವಿಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತಳಿಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಏಕಸರಣ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Jodhpur_RIFF.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Jodhpur_RIFF.jpg/220px-Jodhpur_RIFF.jpg|right|thumb| ಭಾರತದ [[ಜೋಧಪುರ್|ಜೋಧ್‌ಪುರದ]] ಮೆಹ್ರಾನ್‌ಗಡ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಧರೋಹರ್ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಗುಂಪು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದೆ]]
ಬೋರ್ಗೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Early history of the Vaisnava faith and movement in Assam|last=Neog|first=Maheswar|publisher=Motilal Banarsidass|year=1980|isbn=81-208-0007-9|location=Delhi}}&lt;/ref&gt; '','' ತಾಲ್, ಖೋಲ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ.

=== ದಾಂಡಿಯಾ ===
 
[[ದಾಂಡಿಯಾ]] ಅಥವಾ ರಾಸ್ ಗುಜರಾತಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯು ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಗರ್ಭಾ(ನೃತ್ಯ)|ಗರ್ಬಾ]] ಎಂಬ ದಾಂಡಿಯಾ/ರಾಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕಾರದ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವೂ ಇದೆ.

=== ಗಾನ ===
 
ಗಾನ ರಾಪ್ ತರಹದ &quot;ಚೆನ್ನೈನ [[ದಲಿತ|ದಲಿತರಿಗೆ]] ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಲಯಗಳು, ಬಡಿತಗಳು ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.&quot; &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1134074309|title=Keywords for India : A Conceptual Lexicon for the 21st Century.|last=Valan|first=Antony Arul|publisher=Bloomsbury Publishing Plc|year=2020|isbn=978-1-350-03927-8|location=London|pages=83–84|chapter=Gana (Gānā)|oclc=1134074309}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/gaana-ulaganathan-bags-3-more-film-offers/article3141626.ece|title='Gaana' Ulaganathan bags 3 more film offers|date=2006-04-02|work=The Hindu|access-date=2019-10-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಕಳೆದ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳಕಂ, ತಮಿಳು ಸೂಫಿ ಸಂತರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವರ ''ಸಿದ್ಧರ''  ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; ಮದುವೆಗಳು, ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ರ್ಯಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶಕರು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಗಾನದ ಸಾರವು ಜೀವನದ ಹೋರಾಟಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ &quot;ತಲ್ಲಣ ಮತ್ತು ವಿಷಣ್ಣತೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕಾರವು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-struggle-to-elevate-the-subaltern-chennai-gana/article3817592.ece|title=A struggle to elevate the subaltern Chennai Gana|last=Srivathsan|first=A.|date=2012-08-25|work=The Hindu|access-date=2021-03-27|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ದಿ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಲೆಸ್ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್‌ನಂತಹ ಸಮಕಾಲೀನ ಗಾನ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಈ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ತರುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ. &lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

=== ಹರ್ಯಾನ್ವಿ ===
 
[[ಚಿತ್ರ:Indian_Been_Music_at_Surajkund_Craft_Fair.webm|thumb|277x277px|Video of Dhol, string instrument (Ektara) and [[ಪುಂಗಿ|Been]] musicians at [[ಸೂರಜ್‍ಕುಂಡ್|Surajkund International Crafts Mela]] (c. 12 Feb 2012).]]
ಹರಿಯಾಣದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಹರಿಯಾಣದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದ ದೇಸಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ. &lt;ref name=&quot;harmu1&quot;&gt;S. C. Bhatt and Gopal K. Bhargava, 2006, [https://books.google.com/books?isbn=8178353652 Land and People of Indian States and Union Territories: 21 Arts and Crafts of Haryana].&lt;/ref&gt; ಅವರು ಲಾವಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಅಗಲಿಕೆಯ ನೋವು, ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯ, ಸುಗ್ಗಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. &lt;ref name=&quot;harmu3&quot;&gt;Manorma Sharma, 2007, [https://books.google.com/books?isbn=8131300463 Musical Heritage of India], p. 65.&lt;/ref&gt; ಹರಿಯಾಣವು ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ [[ರಾಗ|ರಾಗಗಳ]] ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಾರ್ಖಿ ದಾದ್ರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಂದ್ಯಂ, ಸಾರಂಗ್‌ಪುರ, ಬಿಲವಾಲ, ಬೃಂದಾಬಾನ, ತೋಡಿ, ಅಸಾವೇರಿ, ಜೈಶ್ರೀ, ಮಲಕೋಷ್ಣ, ಹಿಂದೋಲಾ, ಭೈರ್ವಿ ಮತ್ತು ಗೋಪಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಿವೆ. &lt;ref name=&quot;harmu1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;harmu2&quot;&gt;S. Gajrani, 2004, [https://books.google.com/books?isbn=818205060X History, Religion and Culture of India], Volume 1, p. 96.&lt;/ref&gt;

=== ಹಿಮಾಚಲಿ ===
ಹಿಮಾಚಲದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವು  ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಶೈಲಿಯೆಂದರೆ ''ನಾಟಿ ಸಂಗೀತ,'' ಅಲ್ಲಿ ''ನಾಟಿ'' ಎಂಬುದು ಹಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಾಟಿ ಸಂಗೀತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ ಮದುವೆಗಳಂತಹ ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಜುಮೈರ್ ಮತ್ತು ಡೊಮ್ಕಾಚ್ ===
ಜುಮೈರ್ ಮತ್ತು ಡೊಮ್ಕಾಚ್ ನಾಗ್ಪುರಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ. ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಧೋಲ್, ಮಂದಾರ, ಬಂಸಿ, ನಾಗರಾ, ಢಕ್, ಶೆಹನಾಯಿ, ಖರ್ತಾಲ್, ನರಸಿಂಗ ಇತ್ಯಾದಿ. [[ಶೆಹನಾಯಿ|[]] [[ಬ್ಞಾಸುರಿ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|title=Out of the Dark|website=democratic world.in|access-date=2022-10-08|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042927/http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref &gt;{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|title=talk on nagpuri folk music at ignca|work=daily Pioneer.com|access-date=2022-10-08|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042823/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ಲಾವಣಿ ===
 
[[ಲಾವಣಿ]] ''ಲಾವಣ್ಯ'' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದರರ್ಥ &quot;ಸೌಂದರ್ಯ&quot;. ಇದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ]] ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಅಗತ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಪುರುಷ ಕಲಾವಿದರು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ [[ಲಾವಣಿ|ಲಾವನಿಸ್]] ಅನ್ನು ಹಾಡಬಹುದು. [[ಲಾವಣಿ|ಲಾವಣಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೃತ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು [[ತಮಾಷಾ|ತಮಾಶಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಾವಣಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡ್ರಮ್-ತರಹದ ವಾದ್ಯವಾದ 'ಢೋಲಾಕಿ'ಯ ಮೋಡಿಮಾಡುವ ಬೀಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತು ಗಜದ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆಕರ್ಷಕ ಮಹಿಳೆಯರು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಾವಣಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.

=== ಮಣಿಪುರಿ ===
[[ಚಿತ್ರ:Apsara_Gandharva_Dancer_Pedestal_Tra_Kieu.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Apsara_Gandharva_Dancer_Pedestal_Tra_Kieu.jpg/220px-Apsara_Gandharva_Dancer_Pedestal_Tra_Kieu.jpg|thumb| ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ, ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ಸೈಬೀರಿಯಾ, ಮೈಕ್ರೊನೇಷಿಯಾ, ಪಾಲಿನೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನರ್ತಕರಾಗಿ ಗಂಧರ್ವರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಮೈಟೀಸ್ ಅವರು ಗಂಧರ್ವರು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ]]
ಮಣಿಪುರದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು [[ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯ]] [[ಮಣಿಪುರಿ ಜನರು|ಮಣಿಪುರಿ ಜನರ]] ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತವನ್ನು ಬರ್ಮಾಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮಣಿಪುರಿ ಜನರ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು [[ವೇದ|ವೈದಿಕ]] ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರು,  ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರಿ ಜನರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಠ್ಯಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ''ಗಂಧರ್ವ-ದೇಶ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತವೆ.  ವೈದಿಕ ''ಉಷಾ'', ಮುಂಜಾನೆಯ ದೇವತೆ, ಮಣಿಪುರಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ನೃತ್ಯದ ಕಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ಕಲಿಸಿದವರು ''ಉಷಾ'' . &lt;ref name=&quot;reginald1&quot; /&gt; ಮಹಿಳಾ ನೃತ್ಯದ ಈ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮಣಿಪುರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ''ಚಿಂಗ್ಖೈರೋಲ್'' ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;reginald1&quot; /&gt;

ಮಹಾಭಾರತ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳು [[ಮಣಿಪುರ|ಮಣಿಪುರವನ್ನು]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಚಿತ್ರಾಂಗದೆವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. &lt;ref name=&quot;raginidevi1&quot;&gt;Ragini Devi, 1990, Dance Dialects of India, Motilal Banarsidass publishers, {{ISBN|978-81-208-0674-0}}, p. 176.&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಟಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ''ಜಾಗೋಯ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಲೈ ಹರೋಬಾ ನೃತ್ಯವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಅವರ ಪೌರಾಣಿಕ ಶಿಷ್ಯರಾದ ''ತಂಡು'' ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಂಗ್ಖು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ನೃತ್ಯ ಭಂಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;reginald1&quot;&gt;2004, Reginald Massey, India's Dances: Their History, Technique, and Repertoire, Publications, {{ISBN|978-81-7017-434-9}}, pp. 178–181.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;raginidevi1&quot; /&gt; ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಣಿಪುರಿ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ''ಮೊಯಿರಾಂಗ್'' ಪರ್ಬಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಖಂಬಾ-ತೊಯ್ಬಿಯ ಪೌರಾಣಿಕ ದುರಂತ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ''ಖಂಬಾ'' ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರಿ ''ತೊಯ್ಬಿಗೆ'' ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೃತ್ಯದಂತೆ.   &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zLOiaGDLYOAC|title=The Sterling Book of Indian Classical Dance|last=Shovana Narayan|publisher=Sterling Publishers|year=2011|isbn=978-81-207-9078-0|page=54}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಾರ್ಫಾ ಸಂಗೀತ ===
 
ಹದ್ರಾನಿ ಮಾರ್ಫಾ ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಫಾ ಸಂಗೀತ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕನ್ [[ಸಿದ್ದಿ ಜನಾಂಗ|ಸಿದ್ದಿ ಸಮುದಾಯದಿಂದ]] [[ಯೆಮೆನ್|ಯೆಮೆನ್‌ನ]] ಹದ್ರಾಮಾತ್‌ನ ಆಫ್ರೋ-ಅರಬ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಹೈದರಾಬಾದಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಲಯಬದ್ಧ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಫಾ ವಾದ್ಯ, ದಫ್, ಧೋಲ್, ಕೋಲುಗಳು, &lt;ref name=&quot;TheHindu1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2216021.ece#|title='Marfa' band of the Siddis 'losing' its beat|date=10 July 2011|work=The Hindu|access-date=16 August 2011|location=Hyderabad, India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;An_African_Indian_community_in_Hyderabad&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DigPvwHTqJ4C&amp;q=marfa+hyderabad+history&amp;pg=PA210|title=An African Indian community in Hyderabad: Siddi identity, its maintenance and Change|last=Ababu Minda Yimene|publisher=Greenwood|year=2004|isbn=3-86537-206-6|pages=209–211}}&lt;/ref&gt; ಉಕ್ಕಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ''ಥಾಪಿ'' ಎಂಬ ಮರದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. &lt;ref name=&quot;TheHindu3&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/10/23/stories/2008102358610200.htm|title=It's &quot;teen maar&quot; for marriages, festivals|date=23 October 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=16 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20081026124808/http://www.hindu.com/2008/10/23/stories/2008102358610200.htm|archive-date=26 October 2008|location=Hyderabad, India}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಿಜೋ ===
 
೧೩೦೦ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೪೦೦ ನಡುವೆ ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಥಾಂಟ್ಲಾಂಗ್ ವಸಾಹತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದಾಗ ಮಿಜೋ ಸಂಗೀತವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು ದರ್ ಹ್ಲಾ. ಬಾವ್ ಹ್ಲಾ (ಯುದ್ಧದ ಪಠಣಗಳು), ಹ್ಲಾಡೋ (ಬೇಟೆಯ ಪಠಣಗಳು); ನೌವಿಹ್ ಹ್ಲಾ (ತೊಟ್ಟಿಲು ಹಾಡುಗಳು) ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ  ನಡುವೆ ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ ಬರ್ಮಾದ ಲೆಂಟ್‌ಲಾಂಗ್ ವಸಾಹತುದಿಂದ ಹಾಡುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. &lt;ref&gt;B. Thangliana, Mizo Literature, 1993, p. 76&lt;/ref&gt; ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಮಿಜೋ ಈಗಿನ ಮಿಜೋರಾಂ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲ, ಅಂದರೆ ೧೮ ರಿಂದ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮಿಜೋ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯುಗ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, ಮಿಜೋ ಈಗಿನ ಮಿಜೋರಾಂ ಅನ್ನು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ತಂಟ್ಲಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಲೆಂಟ್ಲಾಂಗ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಈ ಅವಧಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ, ರೂಪ ಮತ್ತು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು. ಭಾಷೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಳಪು ಮತ್ತು ಹರಿವುಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಈ ಕಾಲದ ಬಹುತೇಕ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಕರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.

=== ಒಡಿಸ್ಸಿ ===
೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂತ-ಕವಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾಸ್ಟರ್ [[ಜಯದೇವ]] ಅವರು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ '''ಓದ್ರಾ-ಮಾಗಧಿ''' ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರಾಗಗಳನ್ನು ಅವರು ಹಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಸಂಗೀತದ ರೂಪುರೇಷೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದ '''ಛಂದದ''' ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ತು. ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಸಂಗೀತದ ಕುರಿತಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು &lt;ref name=&quot;bare_url_a&quot;&gt;{{Cite web|url=http://orissaculture.gov.in/dance.asp|title=Culture Department|publisher=Orissaculture.gov.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403151246/http://www.orissaculture.gov.in/dance.asp|archive-date=3 April 2012|access-date=2012-05-26}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;orissatourism&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.orissatourism.net/dance-music.html|title=Orissa Dance &amp; Music|publisher=Orissatourism.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520225020/http://www.orissatourism.net/dance-music.html|archive-date=20 May 2012|access-date=2012-05-26}}&lt;/ref&gt; '''ಸಂಗೀತಮವ ಚಂದ್ರಿಕಾ''', '''ಗೀತಾ ಪ್ರಕಾಶ''', '''ಸಂಗೀತ ಕಲಾಲತ''' ಮತ್ತು '''ನಾಟ್ಯ ಮನೋರಮಾ''' . ''ಸಂಗೀತ ಸಾರಣಿ'' ಮತ್ತು ''ಸಂಗಿ ನಾರಾಯಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಹ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಿಕ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತವು ನಾಲ್ಕು ಸಂಗೀತ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು'''ಧ್ರುವಪದ''', '''ಚಿತ್ರಪದ''', '''ಚಿತ್ರಕಲಾ''' ಮತ್ತು '''ಪಾಂಚಲ್ ಎಂದು''' ಪ್ರಾಚೀನ ಒರಿಯಾ ಸಂಗೀತ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಒಡಿಸ್ಸಿ ''ಮತ್ತು '''ಶೋಕಬರಡಿ''' .'' ''ಒಡಿಸ್ಸಿ '''ಸಂಗೀತ''' (ಸಂಗೀತ) ಸಂಗೀತದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ ಅಂದರೆ'' '''''ಧ್ರುವಪದ''', '''ಚಿತ್ರಪದ''', '''ಚಿತ್ರಕಲಾ''' ಮತ್ತು ಪಾಂಚಾಲ್ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.''

ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಪಡೆದ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ  ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ದಿವಂಗತ &lt;ref name=&quot;bare_url_a&quot;/&gt; ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ಕರ್, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮಹಾಪಾತ್ರ, ಕಾಶಿನಾಥ &lt;ref name=&quot;orissatourism&quot;/&gt;, ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ದಾಸ್, ಗೋಪಾಲ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಂಡ, ರಾಮಹರಿ ದಾಸ್, ಭುವನೇಶ್ವರಿ ಮಿಶ್ರಾ, ಶ್ಯಾಮಮಣಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ಪಟ್ನಾಯಕ್ .

=== ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ (ಬಂಗಾಳದ ಸಂಗೀತ) ===
[[ಚಿತ್ರ:Rabindranath_Tagore_Ra-Tha_seal_initials.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Rabindranath_Tagore_Ra-Tha_seal_initials.jpg/170px-Rabindranath_Tagore_Ra-Tha_seal_initials.jpg|right|thumb| ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಈ &quot;ರೋ-ಥೋ&quot; ಮರದ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೈಡಾ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಟ್ಯಾಗೋರ್ ತಮ್ಮ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಅಂತಹ ಕಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದರು.]]
[[ಚಿತ್ರ:Dance_with_Rabindra_Sangeet_-_Kolkata_2011-11-05_6669.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Dance_with_Rabindra_Sangeet_-_Kolkata_2011-11-05_6669.JPG/220px-Dance_with_Rabindra_Sangeet_-_Kolkata_2011-11-05_6669.JPG|thumb| ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ]]
ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ(ಬಂಗಾಲಿ ರಾಬಿಂದ್ರೋ ಶೋಂಗಿಟ್, ಬೆಂಗಾಲಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ), ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಹಾಡುಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇವು [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್|ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್]] ಬರೆದ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಬಂಗಾಳದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. &quot;ಸಂಗೀತ&quot; ಎಂದರೆ ಸಂಗೀತ, &quot;ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ&quot; ಎಂದರೆ ರವೀಂದ್ರರ ಸಂಗೀತ .
[[ಚಿತ್ರ:T_S_Nandakumar,N_Rajam_And_N_Ramani.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/T_S_Nandakumar%2CN_Rajam_And_N_Ramani.jpg/220px-T_S_Nandakumar%2CN_Rajam_And_N_Ramani.jpg|thumb| ಟಿ.ಎಸ್.ನಂದಕುಮಾರ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್.ರಮಣಿ ಮತ್ತು ಎನ್.ರಾಜಂ]]
ಟಾಗೋರ್ ಅವರು [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨,೨೩೦ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಈಗ ''ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. &lt;ref name=&quot;Britannica-wb&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Huke|first=Robert E.|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|title=West Bengal|year=2009|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/640088/West-Bengal|accessdate=2009-10-06}}&lt;/ref&gt; 

ಟಾಗೋರ್ ಅವರು ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಅವರು  [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.

=== ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ===
 
[[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನವು]] ಲಂಗಾಸ್, ಸಪೇರಾ, ಭೋಪಾ, ಜೋಗಿ ಮತ್ತು ಮಂಗನಿಯಾರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಗೀತಗಾರರ [[ಜಾತಿ|ಜಾತಿಗಳ]] ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ''ರಾಜಸ್ಥಾನ ಡೈರಿಯು'' ಸಾಮರಸ್ಯದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾವಪೂರ್ಣ, ಪೂರ್ಣ-ಕಂಠದ ಸಂಗೀತ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮಧುರಗಳು ವಿವಿಧ ವಾದ್ಯಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ತಂತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು [[ಸಾರಂಗಿ]], [[ರಾವಣಹಸ್ತ|ರಾವಣಹತ]], ಕಾಮಯಾಚ, ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಏಕತಾರಾಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ತಾಳವಾದ್ಯಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಾಗರಗಳು ಮತ್ತು ಡೋಲ್‌ಗಳಿಂದ ಸಣ್ಣ ಡಮ್ರಸ್‌ವರೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ದಫ್ ಮತ್ತು ಚಾಂಗ್ [[ಹೋಳಿ]] ಹಬ್ಬ ರಮಣೀಯರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಕೊಳಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಗ್‌ಪೈಪರ್‌ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸುವಾಸನೆಗಳಾದ ಶೆಹನಾಯಿ, ಪೂಂಗಿ, ಅಲ್ಗೋಜಾ, ತಾರ್ಪಿ, ಬೀನ್ ಮತ್ತು ಬಂಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತವು ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ ವಾದ್ಯಗಳು, ತಾಳವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ವಾದ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಜನಪದ ಗಾಯಕರ ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

=== ಸೂಫಿ ಜಾನಪದ ರಾಕ್ / ಸೂಫಿ ರಾಕ್ ===
ಸೂಫಿ ಜಾನಪದ ರಾಕ್ ಆಧುನಿಕ ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಕಾವ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಜುನೂನ್‌ನಂತಹ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿದ್ದಾಗ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ರಬ್ಬಿ ಶೆರ್ಗಿಲ್ &quot;ಬುಲ್ಲಾ ಕಿ ಜಾನಾ&quot; ಎಂಬ ಸೂಫಿ ರಾಕ್ ಹಾಡನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಟ್-ಟಾಪ್ ಆಗಿತ್ತು. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ೨೦೧೬ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಏ ದಿಲ್ ಹೈ ಮುಷ್ಕಿಲ್‌ನ'' ಸೂಫಿ ಜಾನಪದ ರಾಕ್ ಹಾಡು &quot;ಬುಳ್ಳೆಯಾ&quot; ದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು.

=== ಉತ್ತರಾಖಂಡಿ ===
ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ವಿವಿಧ ಋತುಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಶೌರ್ಯ. [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ|ಉತ್ತರಾಖಂಡದ]] ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ|ಉತ್ತರಾಖಂಡದ]] ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಧೋಲ್, ದಮೌನ್, ಹುಡ್ಕಾ, ತುರ್ರಿ, ರಾಂಸಿಂಗ, ಢೋಲ್ಕಿ, ದೌರ್, ಥಾಲಿ, ಭಂಕೋರಾ ಮತ್ತು ಮಸಕ್ಭಾಜಾ. [[ತಬಲಾ]] ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಅನ್ನು ಸಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಿಂದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ. ಮೋಹನ್ ಉಪ್ರೇತಿ, ನರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ನೇಗಿ, ಗೋಪಾಲ್ ಬಾಬು ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ರಾಹಿಯಂತಹ ಗಾಯಕರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ==

=== ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ ===
 
ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ''&quot; [[ಡಿಸ್ಕ್ ಜಾಕಿ|ಡಿಜೆ]] ಸಂಗೀತ&quot;'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾತ್ರಿಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಪಾರ್ಟಿಗಳು, ಮದುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ಆಧುನಿಕ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಎರವಲು ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ಒಲವು ತೋರುತ್ತವೆ.

=== ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ===
 
ಭಾರತೀಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ದೊಡ್ಡ ರೂಪವೆಂದರೆ ಫಿಲ್ಮಿ ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಡುಗಳು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತ ಮಾರಾಟದ೭೨% ರಷ್ಟಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8405891.stm|title=Plans to start India music awards|last=Pinglay|first=Prachi|date=10 December 2009|work=BBC News|access-date=19 May 2010}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಾದ್ಯವೃಂದವನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಗೌರವದಿಂದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು, [[ಆರ್‌.ಡಿ.ಬರ್ಮನ್|ಆರ್‌ಡಿ ಬರ್ಮನ್]], ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್, [[ಸಚಿನ್ ದೇವ್‌ ಬರ್ಮನ್‌‌|ಎಸ್‌ಡಿ ಬರ್ಮನ್]], [[ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್|ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್]], ಮದನ್ ಮೋಹನ್, [[ಭೂಪೇನ್ ಹಝಾರಿಕಾ|ಭೂಪೇನ್ ಹಜಾರಿಕಾ]], ನೌಶಾದ್ ಅಲಿ, [[ಓ. ಪಿ. ನಯ್ಯರ್|ಒಪಿ ನಯ್ಯರ್]], ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್, ಸಿ . ರಾಮಚಂದ್ರ, [[ಸಲಿಲ್ ಚೌಧುರಿ|ಸಲೀಲ್ ಚೌಧುರಿ]], ಕಲ್ಯಾಣ್‌ಜಿ ಆನಂದ್‌ಜಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|,]] [[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಲಯ್ಯಾರ್‌ಮಾನ್‌ರಾಜ್]], ಅನು ಮಲಿಕ್, ನದೀಮ್-ಶ್ರವಣ್, ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಜಯರಾಜ್, ಹಿಮೇಶ್ ರೇಶಮ್ಮಿಯಾ, [[ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ (ಸಂಯೋಜಕ)|ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್]], [[ಶಂಕರ್-ಎಹಸಾನ್-ಲಾಯ್|ಶಂಕರ್ - ಎಹಸಾನ್ - ಲಾಯ್]], ಸಲೀಂ - ಸುಲೈಮಾನ್, ಪ್ರೀತಮ್, ಎಂ ಎಸ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್, ಕೆ ವಿ ಮಹದೇವನ್, [[ಘಂಟಸಾಲ]] ಮತ್ತು ಎಸ್ ಡಿ ಬಾತೀಶ್ ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಡೊಮೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ಹೆಸರುಗಳಾದ [[ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್|ರವಿಶಂಕರ್]], [[ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್]], [[ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಮ ನಾರಾಯಣ|ರಾಮ್ ನಾರಾಯಣ್]] ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಟರು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳನ್ನು ವೃತ್ತಿಪರ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ, ಸುಮಧುರ ಮತ್ತು ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನಟರು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಲಿಪ್ಸಿಂಚ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಗಾಯಕರು ಮಾತ್ರ ಧ್ವನಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ [[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಕೆ.ಜೆ.ಜೇಸುದಾಸ್|ಕೆ ಜೆ ಯೇಸುದಾಸ್]], [[ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ರಫಿ|ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ]], [[ಮುಕೇಶ್ (ಗಾಯಕ)|ಮುಖೇಶ್]], [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್ ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಟಿ.ಎಮ್.ಸೌಂದರ್‍ರಾಜನ್|ಟಿ ಎಂ ಸೌಂದರರಾಜನ್]] [[ಶಂಶಾದ್ ಬೇಗಂ|,]] ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್, [[ಮನ್ನಾ ಡೆ|ಮನ್ನಾ ಡೇ]], [[ಪಿ. ಸುಶೀಲ|ಪಿ ಸುಶೀಲಾ]], [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]], [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]], [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ|ಕೆ ಎಸ್ ಚಿತ್ರಾ]], ಗೀತಾ [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ|ಜಾನಕಿ]] [[ಗೀತಾ ದತ್|ದತ್]], ಎಸ್ . ನೂರ್ಜಹಾನ್ ಮತ್ತು ಸುಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣಪುರ . ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ [[ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್]], ಕುಮಾರ್ ಸಾನು, [[ಕೈಲಾಶ್ ಖೇರ್]], ಅಲಿಶಾ ಚಿನಾಯ್, [[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ ಕುನ್ನತ್|ಕೆಕೆ]], [[ಶಾನ್]], ಎಸ್‌ಪಿಬಿ ಚರಣ್, ಮಧುಶ್ರೀ, [[ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್]], ನಿಹಿರಾ ಜೋಶಿ, [[ಕವಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ|ಕವಿತಾ]] ಸಿಂಗ್, [[ಹರಿಹರನ್|ಹರಿಹರನ್ (ಗಾಯಕಿ)]], [[ಇಳಯರಾಜಾ]], [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಸುವಿನ್]] [[ಸೋನು ನಿಗಮ್|ನಿಜಗಮ್]] ಕುನಾಲ್ ಗಾಂಜಾವಾಲಾ, ಅನು ಮಲಿಕ್, ಸುನಿಧಿ ಚೌಹಾಣ್, ಅನುಷ್ಕಾ ಮಂಚಂದ, ರಾಜಾ ಹಸನ್, [[ಅರಿಜೀತ್ ಸಿಂಗ್|ಅರಿಜಿತ್ ಸಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್]] . ಇಂಡಸ್ ಕ್ರೀಡ್, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ, ಸಿಲ್ಕ್ ರೂಟ್ ಮತ್ತು ಯುಫೋರಿಯಾದಂತಹ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಕೇಬಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ.

=== ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ ===
 
ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವು ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಬೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕ ಅಹ್ಮದ್ ರಶ್ದಿಯವರ ' ''ಕೊ ಕೊ ಕೊರಿನಾ'' ' ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]] ಅವರಿಂದ. &lt;ref name=&quot;CITEREFSocPolHistory&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.chowk.com/articles/8459|title=Socio-political History of Modern Pop Music in Pakistan|publisher=[[Chowk.com|Chowk]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618091924/http://www.chowk.com/articles/8459|archive-date=2010-06-18|access-date=2008-06-27}}&lt;/ref&gt;

ಅದರ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವು [[ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಿಂದ]] ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದವರೆಗೆ, ಉಷಾ ಉತ್ತುಪ್, ಶರೋನ್ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಮತ್ತು ಪೀನಾಜ್ ಮಸಾನಿ ಅವರಂತಹ ಕೆಲವು ಗಾಯಕರು ಅದರ ಹೊರಗೆ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅಂದಿನಿಂದ, ನಂತರದ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಗಾಯಕರು ದಲೇರ್ ಮೆಹಂದಿ, [[ಬಾಬಾ ಸೆಹಗಲ್]], ಅಲಿಶಾ ಚಿನೈ, [[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ ಕುನ್ನತ್|ಕೆಕೆ]], [[ಶಾನ್|ಶಾಂತನು ಮುಖರ್ಜಿ]] ಅಕಾ. ಶಾನ್, ಸಾಗರಿಕಾ, ಕಲೋನಿಯಲ್ ಕಸಿನ್ಸ್  [[ಹರಿಹರನ್]], ಲೆಸ್ಲೆ ಲೆವಿಸ್ , ಲಕ್ಕಿ ಅಲಿ ಮತ್ತು [[ಸೋನು ನಿಗಮ್]] ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು ಜಿಲಾ ಖಾನ್ ಅಥವಾ ಜವಾಹರ್ ವಾಟಾಲ್  ಇವರು ದಲೇರ್ ಮೆಹಂದಿ, ಶುಭಾ ಮುದ್ಗಲ್, [[ಬಾಬಾ ಸೆಹಗಲ್]], ಶ್ವೇತಾ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾರಾಜ್ ಹನ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.  . &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/09/stories/2002120900620200.htm|title=Music man with a golden touch|date=9 December 2002|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20030704210135/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/09/stories/2002120900620200.htm|archive-date=4 July 2003}}&lt;/ref&gt;

ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದವರಲ್ಲದೆ, ಜನಪ್ರಿಯ ಇಂಡಿ-ಪಾಪ್ ಗಾಯಕರೆಂದರೆ ಸನಮ್ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/ivideos/creating-new-memories-with-old-songs-sanam-the-band-that-redefined-the-meaning-of-renditions-1801793.html|title=Creating New Memories With Old Songs: Sanam, The Band That Redefined The Meaning of Renditions|access-date=22 October 2018|agency=News 18}}&lt;/ref&gt; (ಬ್ಯಾಂಡ್), ಗುರುದಾಸ್ ಮಾನ್, ಸುಖ್ವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್, ಪಾಪೋನ್, ಜುಬೀನ್ ಗಾರ್ಗ್, ರಾಘವ್ ಸಾಚಾರ್ ರಾಗೇಶ್ವರಿ, ವಂದನಾ ವಿಶ್ವಾಸ್, ದೇವಿಕಾ ಚಾವ್ಲಾ, ಬಾಂಬೆ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್, [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ|ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ]], ಸುನಿಧಿ ಚೌಕಾನ್, ಅನ್ಧಿ ಮಂಚಂದ, ಬಾಂಬೆ ರಾಕರ್ಸ್, ಅನು ಮಲಿಕ್, ಜಾಝಿ ಬಿ, ಮಲ್ಕಿತ್ ಸಿಂಗ್, ರಾಘವ್, ಜೇ ಸೀನ್, ಜಗ್ಗಿ ಡಿ, ರಿಷಿ ರಿಚ್, ಉದಿತ್ ಸ್ವರಾಜ್, ಶೀಲಾ ಚಂದ್ರ, ಬ್ಯಾಲಿ ಸಾಗೂ, ಪಂಜಾಬಿ ಎಮ್ ಸಿ, ಬೆನೋ, ಭಾಂಗ್ರಾ ನೈಟ್ಸ್, ಮೆಹನಾಜ್ ಸಮಂತ್ ಮತ್ತು ವೈಶ್ .

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಹಿಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳ &quot; ರೀಮಿಕ್ಸ್ &quot; ನೊಂದಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ತಿರುವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಬೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

=== ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಸಂಗೀತ ===
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲಾಗಿದೆ.  [[ಬಂಕಿಮ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ|ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ]] ಅವರ [[ವಂದೇ ಮಾತರಮ್|ವಂದೇ ಮಾತರಂ]] ಅನ್ನು ಮತ್ತು [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್|ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್]] ಅವರ ಭಾರತದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ]]  [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ|ಜನ ಗಣ ಮನ]] ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/photos/india-news/rabindranath-tagore-77-death-anniversary-rare-photos-gurudev-mahatma-gandhi-5295604/|title=Rabindranath Tagore's 77th death anniversary: Rare photos of 'Gurudev' with Mahatma Gandhi|date=2018-08-07|work=The Indian Express|access-date=2018-09-05|language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/ivideos/independence-day-2018-the-unheard-full-version-of-jana-gana-mana-1845167.html|title=Independence Day 2018 : The Unheard Full Version Of Jana Gana Mana|work=News18|access-date=2018-09-05}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಅಸ್ಸಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸ್ವೊ ಬಿಜೋಯಿ ನೋ ಜುವಾನ್‌ನಂತಹ'' ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಗೀತೆಗಳಾದ ಏ ಮೇರೆ ವತನ್ ಕೆ ಲೋಗೋ, ಮಿಲೆ ಸುರ್ ಮೇರಾ ತುಮ್ಹಾರಾ, ಅಬ್ ತುಮ್ಹಾರೆ ಹವಾಲೆ ವತನ್ ಸಾಥಿಯೋ, [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಅವರ ಮಾ ತುಜೆ ಸಲಾಮ್ ಗೀತೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿವಿಧತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

=== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಅಳವಡಿಕೆ ===
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ಯೂಷನ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

==== ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ====
 
ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಗೋವ|ಗೋವಾದಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿ, &lt;ref name=&quot;allmusic guide&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/allmusicguidetoe00vlad|title=All Music Guide to Electronica: The Definitive Guide to Electronic Music|last=Bogdanov, Vladimir|publisher=Backbeat Books|year=2001|isbn=978-0879306281|edition=4th|pages=xi|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೈಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಟೆಕ್ನೋ ಮಿನಿಮಲಿಸಂನಂತೆಯೇ ಮೋಜಿನ, ಡ್ರೋನ್ ತರಹದ ಬಾಸ್‌ಲೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;PsyBook2010&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o_ctCgAAQBAJ&amp;q=in+psytrance+similar+observations+full-on&amp;pg=PA116|title=The Local Scenes and Global Culture of Psytrance|last=Graham St John|year=2010|isbn=978-1136944345}}&lt;/ref&gt; ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಗೋವಾ ಹಿಪ್ಪಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, ಇದು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಗೀತ, ಹೊಸ ಬೀಟ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಬಾಡಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ (ಇಬಿ‍ಎಮ್) ನ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳು|ಭಾರತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು]] ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿತು., ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;allmusic guide&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.moodbook.com/music/trance.html#goa-trance|title=Goa Trance|last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|website=moodbook.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319084451/http://www.moodbook.com/music/trance.html#goa-trance|archive-date=19 March 2008|access-date=23 August 2016}}&lt;/ref&gt;

==== ಜಾಝ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್ ====
 
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾಝ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಬಾಂಬೆ]] ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mybangalore.com/article/0809/jazz-music-and-india-by-madhav-chari-.html|title=Jazz Music and India, By Madhav Chari|last=Sahar Adil|date=2009-08-10|publisher=Mybangalore.com|access-date=2012-07-17|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128041813/http://www.mybangalore.com/article/0809/jazz-music-and-india-by-madhav-chari-.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=American Popular Music in Britain's Raj|last=Shope|first=Bradley|publisher=University of Rochester Press|year=2016|isbn=978-1580465489|location=Rochester, NY|pages=63}}&lt;/ref&gt; ೧೯೩೦ ರಿಂದ ೧೯೫೦ ರವರೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾಝ್‌ನ ಸುವರ್ಣಯುಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ ಲಿಯಾನ್ ಅಬ್ಬೆ, ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಮಿತ್, ಕ್ರೈಟನ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್, ಕೆನ್ ಮ್ಯಾಕ್, ರಾಯ್ ಬಟ್ಲರ್, ಟೆಡ್ಡಿ ವೆದರ್‌ಫೋರ್ಡ್ ( ಲೂಯಿಸ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದವರು) ಮತ್ತು ರೂಡಿ ಜಾಕ್ಸನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.afropop.org/wp/8489/hip-deep-interview-naresh-fernandes-on-bombays-jazz-age/|title=HIP DEEP INTERVIEW: Naresh Fernandes on Bombay's Jazz Age • Hip Deep • Afropop Worldwide|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708094023/http://www.afropop.org/wp/8489/hip-deep-interview-naresh-fernandes-on-bombays-jazz-age/|archive-date=2013-07-08|access-date=2013-08-09}}&lt;/ref&gt; ೧೯೩೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಹೋಟೆಲ್, ಮುಂಬಯಿ|ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಹೋಟೆಲ್]] ಬಾಲ್ ರೂಂನಂತಹ ಬಾಂಬೆಯ ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತಗಾರರು ನುಡಿಸಿದರು, ಈ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು [[ಗೋವ|ಗೋವಾದವರು]] , ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಜಾಝ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.frontlineonnet.com/fl2906/stories/20120406290607300.htm|title=The Indian jazz age|date=2012-04-06|publisher=Frontlineonnet.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120411020314/http://www.frontlineonnet.com/fl2906/stories/20120406290607300.htm|archive-date=2012-04-11|access-date=2012-07-17}}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯು ಜಾಝ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಜಾಝ್‌ಗಿಂತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಲೂಸ್ ಪೂರ್ವಜರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿದೆ.  

==== ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಮೆಟಲ್ ಸಂಗೀತ ====

===== ಭಾರತೀಯ ಬಂಡೆ =====
[[ಚಿತ್ರ:Nicotine_Metal_Band_Indore.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Nicotine_Metal_Band_Indore.jpg/220px-Nicotine_Metal_Band_Indore.jpg|thumb| ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಇಂದೋರ್‌ನ ಟಿಡಿ‍ಎಸ್, 'ಪೆಡಲ್ ಟು ದಿ ಮೆಟಲ್' ನಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ ಪ್ಲೇ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.]]
ಫಿಲ್ಮಿ ಅಥವಾ ಫ್ಯೂಷನ್ ಸಂಗೀತದ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ದೃಶ್ಯವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತವು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ಬೀಟಲ್ಸ್‌ನಂತಹ]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾರೆಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ತಂದಾಗ ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ [[ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್|ರವಿಶಂಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್ (ಸಂಗೀತಗಾರ)|ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್]] ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಈ ಕಲಾವಿದರ ಸಹಯೋಗವು ರಾಗ ರಾಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ದಿ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ, ಬಿಬಿಸಿ, ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಸಿಲೋನ್‌ನಂತಹ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪಾಪ್, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ರಾಕ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದವು.

ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಡಸ್ ಕ್ರೀಡ್ ಹಿಂದೆ ದಿ ರಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ''ರಾಕ್ ಎನ್ ರೋಲ್ ರೆನೆಗೇಡ್'' ನಂತಹ ಹಿಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಇತರ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದವು. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಎಮ್‍ಟಿವಿ ಯ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತೀಯರು ಗ್ರಂಜ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಡ್ ಮೆಟಲ್‌ನಂತಹ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಂಡೆಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುವಾಹಟಿ ಮತ್ತು [[ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್]], [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ದೆಹಲಿ]], [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕರಗುವ ಮಡಕೆಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಚಲನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್, ವೂಡೂ ಚೈಲ್ಡ್, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ, ಕ್ರಿಪ್ಟೋಸ್, ಥರ್ಮಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಟರ್, ಡೆಮೊನಿಕ್ ರಿಸರ್ರೆಕ್ಷನ್, ಮದರ್‌ಜೇನ್, ಅವಿಯಲ್, ಬ್ಲಡಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಪರಿಕ್ರಮ ಸೇರಿವೆ. ಡಾಗ್ಮಾಟೋನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನಂತಹ ರಾಕ್-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಭಾರತೀಯ ರಾಕ್ ಆಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ.

ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್, ಇಂದೋರ್ ಮೂಲದ ಮೆಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್  ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೆಟಲ್ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dnasyndication.com/dna/article/DNIND3926|title=Does Indore have the mettle for metal?|website=dnasyndication.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506213402/http://dnasyndication.com/dna/article/DNIND3926|archive-date=6 May 2016|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.educationinsider.net/detail_news.php?id=731|title=Metal mania|website=educationinsider.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315111040/http://www.educationinsider.net/detail_news.php?id=731|archive-date=15 March 2015|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://epaper.dnaindia.com/story.aspx?id=42518&amp;boxid=63886&amp;ed_date=2014-01-06&amp;ed_code=820076&amp;ed_page=1|title=Indore has a bandtastic time!|website=dnaindia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021734/http://epaper.dnaindia.com/story.aspx?id=42518&amp;boxid=63886&amp;ed_date=2014-01-06&amp;ed_code=820076&amp;ed_page=1|archive-date=5 March 2016|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sinlung.com/2011/01/10-famous-rock-bands-of-india.html|title=The 10 Famous Rock Bands of India|website=sinlung.com|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaonline.in/About/Culture/Best-Rock-Bands-In-India.html|title=Best Rock Bands in India|website=indiaonline.in|access-date=18 August 2015|archive-date=21 ಆಗಸ್ಟ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821072411/http://www.indiaonline.in/About/Culture/Best-Rock-Bands-In-India.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.walkthroughindia.com/hot-trends/the-10-famous-rock-bands-of-india/|title=The 10 Famous Rock Bands of India|website=walkthroughindia.com|access-date=18 August 2015|archive-date=12 ಆಗಸ್ಟ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812093543/http://www.walkthroughindia.com/hot-trends/the-10-famous-rock-bands-of-india|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.witty9.com/list-of-top-10-famous-rock-bands-who-gave-a-new-defination-to-the-music/|title=# 12 Prominent Indian Rock Bands Who Gave a New Definition to the Music.|website=Witty9|archive-url=https://web.archive.org/web/20150913222425/http://www.witty9.com/list-of-top-10-famous-rock-bands-who-gave-a-new-defination-to-the-music/|archive-date=13 September 2015|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://travel.india.com/articles/12-cities-home-awesome-bands-probably-dint-know/|title=12 Cities That are Home to Awesome Bands and You Probably Din't Know It!|date=2015-06-13|website=Travel India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041806/http://travel.india.com/articles/12-cities-home-awesome-bands-probably-dint-know/|archive-date=4 March 2016|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.toplisthub.com/top-10-rock-bands-in-india/|title=Top 10 Rock Bands in India|last=Neelima K|date=23 May 2014|website=Top List Hub|access-date=18 August 2015|archive-date=2 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602202542/http://www.toplisthub.com/top-10-rock-bands-in-india/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://epaper.dnaindia.com/epapermain.aspx?pgNo=4&amp;edcode=820076&amp;eddate=2013-6-26|title=DNA E-Paper|website=dnaindia.com|location=Mumbai|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319152138/http://epaper.dnaindia.com/epapermain.aspx?pgNo=4&amp;edcode=820076&amp;eddate=2013-6-26|archive-date=19 March 2016|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; 

===== ರಾಗ ಶಿಲೆ =====
ರಾಗ ರಾಕ್ ರಾಕ್ ಅಥವಾ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣ, ಅದರ ಟಿಂಬ್ರೆ ಅಥವಾ ಸಿತಾರ್ ಮತ್ತು ತಬಲಾಗಳಂತಹ ವಾದ್ಯಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಗ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಕ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು; ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ಬೀಟಲ್ಸ್]] . &quot;ರಾಗಾ ರಾಕ್&quot; ನ ಮೊದಲ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ತಿಂಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಿಂಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಡ್‌ಬರ್ಡ್ಸ್‌ನ &quot; ಸೀ ಮೈ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ &quot; &quot; ಹಾರ್ಟ್ ಫುಲ್ ಆಫ್ ಸೋಲ್ &quot; ನಂತಹ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದು, ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಜೆಫ್ ಬೆಕ್ ಅವರ ಸಿತಾರ್ ತರಹದ ರಿಫ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Kinks are the Village Green Preservation Society (33⅓ series)|last=Miller, Andy.|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2003|isbn=978-0-8264-1498-4|page=3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;bellman&quot;&gt;{{Cite book|title=The Exotic in Western Music|last=Bellman, Jonathan.|publisher=Northeastern|year=1997|isbn=978-1-55553-319-9|page=297}}&lt;/ref&gt; ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ೧೯೬೫ ರ ಆಲ್ಬಂ ರಬ್ಬರ್ ಸೋಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಬೀಟಲ್ಸ್ ಹಾಡು &quot; ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ವುಡ್ (ದಿಸ್ ಬರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಫ್ಲೋನ್) &quot;, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಿತಾರ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪಾಪ್ ಹಾಡು (ಪ್ರಮುಖ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ನುಡಿಸಿದರು). &lt;ref name=&quot;bellman&quot; /&gt; ಬೈರ್ಡ್ಸ್ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೬೬ ರ ಏಕಗೀತೆ &quot; ಎಂಟು ಮೈಲ್ಸ್ ಹೈ &quot; ಮತ್ತು ಅದರ ಬಿ-ಸೈಡ್ &quot; ವೈ &quot; ಸಹ ಸಂಗೀತದ ಉಪಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, &quot;ರಾಗ ರಾಕ್&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ದಿ ಬೈರ್ಡ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಚಾರಕರು ಏಕಗೀತೆಗಾಗಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಸ್ಯಾಲಿ ಕೆಂಪ್ಟನ್ ಅವರು ದಿ ವಿಲೇಜ್ ವಾಯ್ಸ್‌ಗಾಗಿ &quot;ಎಯ್ಟ್ ಮೈಲ್ಸ್ ಹೈ&quot; ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Exotic in Western Music|last=Bellman, Jonathan.|publisher=Northeastern Publishing|year=1997|isbn=978-1-55553-319-9|page=351}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=So You Want To Be A Rock 'n' Roll Star: The Byrds Day-By-Day (1965–1973)|last=Hjort, Christopher.|publisher=Jawbone Press|year=2008|isbn=978-1-906002-15-2|page=88}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ &quot; ಲವ್ ಯೂ ಟು &quot;, &quot; ಟುಮಾರೊ ನೆವರ್ ನೋಸ್ &quot;  ಲೆನ್ನನ್-ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾರ್ಟ್ನಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ, &quot; ವಿಥಿನ್ ಯು ವಿಥೌಟ್ ಯು &quot; ಮತ್ತು &quot; ದ ಇನ್ನರ್ ಲೈಟ್ &quot; ನಂತಹ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು. . &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Dawn of Indian music in the West|last=Lavezzoli, Peter.|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-8264-2819-6|page=293}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Dawn of Indian music in the West|last=Lavezzoli, Peter.|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-8264-2819-6|page=175}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Songwriting Secrets of the Beatles|last=Pedler|first=Dominic|publisher=Omnibus Press|year=2003|isbn=978-0-7119-8167-6|location=London|page=524}}&lt;/ref&gt; ಅರವತ್ತರ ದಶಕದ ರಾಕ್ ಆಕ್ಟ್‌ಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಶಿಲೆಯ ನಂತರದ ರೂಪವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು.

==== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ====
ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ಎಂದಿಗೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಎಂ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ (ಆಸ್ಕರ್ ವಿಜೇತ ಸಂಯೋಜಕ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ), ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://gnews.com/outstanding-results-for-eastern-fare-in-trinity-guildhall-exam-01200923114518/|title=Outstanding Results for Eastern Fare in Trinity Guildhall Exam|date=18 November 2009|work=G News|access-date=2 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124001117/http://gnews.com/outstanding-results-for-eastern-fare-in-trinity-guildhall-exam-01200923114518/|archive-date=24 November 2010}}&lt;/ref&gt; ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೆಹ್ಲಿ ಮೆಹ್ತಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣವು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಬಾಂಬೆ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://interlude.hk/symphony-orchestra-bombay/|title=A Symphony Orchestra in Bombay : Interlude|date=13 May 2017}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮಗ [[ಜುಬಿನ್ ಮೆಹ್ತಾ]] ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆನಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಂಬೆ ಚೇಂಬರ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bcoindia.co.in/|title=The Bombay Chamber Orchestra – orchestra in Mumbai|website=www.bcoindia.co.in}}&lt;/ref&gt; (ಬಿಸಿಓ) ಅನ್ನು ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ದೆಹಲಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ದೆಹಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಗಿಟಾರ್ಮಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ.  ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು ಮುಂಬೈನ ಎನ್‍ಸಿಪಿಎನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ-ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ವಾದಕರೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕನ್ಸರ್ಟ್ ಸೀಸನ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

== ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಜಾಗತೀಕರಣ ==
 
ಯುಎನ್ ಪ್ರಕಾರ, [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ]] ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ೧೭.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ಆಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;bharatmig1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/diaspora/at-17-5-million-indian-diaspora-largest-in-world-says-un-report/834498.html|title=At 17.5 million, Indian diaspora largest in world, says UN report|website=The Tribune (India)|access-date=2022-10-08|archive-date=2019-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205115251/https://www.tribuneindia.com/news/diaspora/at-17-5-million-indian-diaspora-largest-in-world-says-un-report/834498.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹರಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. &lt;ref name=&quot;diasind1&quot;&gt;{{Cite book|title=A history of India|last=Kulke|first=Hermann|date=2004|publisher=Routledge|others=Rothermund, Dietmar|isbn=0203391268|edition=4th|location=New York|oclc=57054139}}&lt;/ref&gt;

=== ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ===

==== ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಭಾವ ====
 
[[ಚಿತ್ರ:Indian_cultural_zone.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Indian_cultural_zone.svg/300px-Indian_cultural_zone.svg.png|right|thumb|300x300px| ಗ್ರೇಟರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಇಂಡೋಸ್ಫಿಯರ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯವು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು, ಜನರ ಹೆಸರಿಸುವುದು, ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರಿಸುವುದು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]], [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]], [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]], [[ಭಾರತೀಯ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಸಮರ ಕಲೆಗಳ]] ಅಳವಡಿಕೆಯಂತಹ ಭಾರತೀಯ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕಾಗಿ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಉಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳು, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾಗಳ]] ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=A history of India|last=Kulke|first=Hermann|date=2004|publisher=Routledge|others=Rothermund, Dietmar, 1933–|isbn=0203391268|edition=4th|location=New York|oclc=57054139}}&lt;/ref&gt;]]
ಗ್ರೇಟರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಇಂಡೋಸ್ಪಿಯರ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ&lt;ref name=&quot;Hal1985&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ncqGAAAAIAAJ|title=Maritime Trade and State Development in Early Southeast Asia|last=Kenneth R. Hal|publisher=University of Hawaii Press|year=1985|isbn=978-0-8248-0843-3|page=63}}&lt;/ref&gt; ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಸರಣದ ಮೂಲಕ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ&amp;pg=PA11|title=Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia, Metropolitan museum, New York: exhibition catalogues|last=Guy, John|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=2014|isbn=978-1588395245}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=The spread of Hinduism in Southeast Asia and the Pacific|encyclopedia=Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/The-spread-of-Hinduism-in-Southeast-Asia-and-the-Pacific}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9ic4BjWFmNIC&amp;pg=PA465|title=History of Ancient India (portraits of a Nation), 1/e|last=Kapur|last2=Kamlesh|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|year=2010|isbn=978-81-207-4910-8|page=465}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಸಿಲ್ಕ್ ರೋಡ್ ಪ್ರಸರಣ &lt;ref name=&quot;college&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fussman|first=Gérard|title=History of India and Greater India|journal=La Lettre du Collège de France|issue=4|pages=24–25|year=2008–2009|url=https://lettre-cdf.revues.org/756|accessdate=20 December 2016|doi=10.4000/lettre-cdf.756}}&lt;/ref&gt;  ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಭಾರತೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯರಲ್ಲದ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ &lt;ref&gt;{{Citation|first=Pierre-Yves|last=Manguin|chapter=From Funan to Sriwijaya: Cultural continuities and discontinuities in the Early Historical maritime states of Southeast Asia|title=25 tahun kerjasama Pusat Penelitian Arkeologi dan Ecole française d'Extrême-Orient|place=Jakarta|publisher=Pusat Penelitian Arkeologi / EFEO|year=2002|pages=59–82|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NJBwAAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt; ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ &lt;ref name=&quot;academia edu&quot;&gt;{{Citation|last=Lavy|first=Paul|title=As in Heaven, So on Earth: The Politics of Visnu Siva and Harihara Images in Preangkorian Khmer Civilisation|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=34|pages=21–39|number=1|year=2003|url=https://www.academia.edu/2635407|access-date=23 December 2015|doi=10.1017/S002246340300002X}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಅಂಶಗಳು &lt;ref&gt;{{Cite book|title=A history of India|last=Kulke|first=Hermann|date=2004|publisher=Routledge|others=Rothermund, Dietmar|isbn=0203391268|edition=4th|location=New York|oclc=57054139}}&lt;/ref&gt; ಗೌರವಾರ್ಥ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು, ಜನರ ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ, ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ , ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ದತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ]], [[ಭಾರತೀಯ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಸಮರ ಕಲೆಗಳು]], ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಉಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳು, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ]] ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. &lt;ref name=&quot;diasind1&quot;/&gt;

===== ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮಲಯ ಸಂಗೀತ =====
ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮಲೇಷಿಯನ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ, ಡ್ಯಾಂಗ್‌ಡಟ್ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವನ್ನು [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ]] ಸಂಗೀತದಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬೆಸೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಧುರವಾದ ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯನದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಡ್ಯಾಂಗ್‌ಡಟ್ [[ತಬಲಾ]] ಮತ್ತು ಗೆಂಡಾಂಗ್ ಬೀಟ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. &lt;ref name=&quot;billboard1998&quot;&gt;{{Citation|last=Campbell|first=Debe|date=18 April 1998|journal=Billboard|title=Dangdut thrives in SE Asia – music rules Indonesia|volume=110|page=1}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;billboard1998B&quot;&gt;{{Citation|last=Nuvich|first=Alexandra|date=18 April 1998|journal=Billboard|title=Dangdut thrives in SE Asia – Malaysia embraces genre|volume=110|page=1}}&lt;/ref&gt; ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ನರು  ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಡ್ಯಾಂಗ್‌ಡಟ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ [[ಘೂಮರ್|ಘೂಮರ್‌ನಂತೆಯೇ]] ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಧಾನವಾದ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. .

===== ಥಾಯ್ ಸಂಗೀತ =====
ಥಾಯ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕವು ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣ|ಹಿಂದೂ ದಂತಕಥೆಗಳಿಂದ]] ಉತ್ತಮ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯವು ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಮಕಿಯನ್‌ನಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಎರಡು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಥಾಯ್ ನೃತ್ಯಗಳಾದ ಖೋನ್, ಉಗ್ರ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪುರುಷರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಲಖೋನ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ರಾಮಕಿಯನ್‌ನಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ತಾಳವಾದ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಫಾಟ್, ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮರದ ಗಾಳಿಯು ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;indthai&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Historical-Ties-India-and-Thailand-1.aspx|title=Historical Ties India and Thailand}}&lt;/ref&gt; [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಬೊಮ್ಮಲಟ್ಟಂನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಥಾಯ್ ನೆರಳಿನ ನಾಟಕವಾದ ನಂಗ್ ತಾಲುಂಗ್, ಹಸು ಅಥವಾ ನೀರ್ ಎಮ್ಮೆ ಚರ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾನವ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ವೀಕ್ಷಕರ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

===== ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ =====

* ಫಿಲಿಪಿನೋ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ [[ಹಿಂದೂ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾದ [[ರಾಮಾಯಣ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದಿಂದ]] ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಪಠಣಗಳು.
** [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನ]] ಲುಜಾನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಡಿಲ್ಲೆರಾ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಇಫುಗಾವೊ ಜನರ ಅಲಿಮ್ ಮತ್ತು ಹುದುದ್ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತ ಪರಂಪರೆಯ ೧೧ ಮೇರುಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೊ ಅಮೂರ್ತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುದುದ್ - ಇಫುಗಾವೊ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನೂ ನೋಡಿ.
** ಬಿಯಾಗ್ ನಿ ಲ್ಯಾಮ್-ಆಂಗ್ಇಲೋಕೋಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇಲೋಕಾನೊ ಜನರ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ .
** ಆಗ್ನೇಯ ಲುಜಾನ್‌ನ ಬಿಕೋಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇಬಾಲಾಂಗ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ.
** ''&quot;ಅಗಿನಿಡ್, ಬಯೋಕ್ ಸಾ ಅಟೋಂಗ್ ತವಾರಿಕ್&quot;'', ಸೆಬುವಿನ ಬಿಸಾಯನ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ.
** ಬಯೋಕ್, ವಾಯುವ್ಯ ಮಿಂಡನಾವೊದ ಮರಾನೊ ಜನರ ಮಹಾಕಾವ್ಯ.
* ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ
** ಕುಡ್ಯಾಪಿ, ಮರನಾವೋ, ಮನೋಬೋ ಮತ್ತು ಮಗಿಂದನಾವೋ ಜನರ ಸ್ಥಳೀಯ ಫಿಲಿಪಿನೋ ಗಿಟಾರ್, ಮಧುರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣದ [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ.

==== ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನ ====
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ ಸಂಗೀತವು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೆಹಲಿ೨ ಡಬ್ಲಿನ್, ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಬ್ಯಾಂಡ್, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಸೆಯಲು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾಂಗ್ರಾಟನ್ ರೆಗ್ಗೀಟನ್ ಜೊತೆಗೆ ಭಾಂಗ್ರಾ ಸಂಗೀತದ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;bang1&quot;&gt;[http://www.reggaetonline.net/luny-tunes-04262006_inside-reggaeton reggaetonline.net]&lt;/ref&gt;

==== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಂಗೀತ ====

===== ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ =====
ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಯೋಜಕ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಅವರು ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಲಾಯ್ಡ್ ವೆಬ್ಬರ್ ಅವರ ''ಬಾಂಬೆ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌ಗೆ'' ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ''[[ಹಮ್ ಆಪ್ಕೆ ಹೇ ಕೌನ್..! (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಮ್ ಆಪ್ಕೆ ಹೈ ಕೌನ್‌ನ]]'' ಸಂಗೀತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲಂಡನ್‌ನ ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಲಿವುಡ್ ಕ್ರೀಡಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಲಗಾನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲಗಾನ್]]'' (೨೦೦೧) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇತರ ಎರಡು ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು (೨೦೦೨ ರ ''[[ದೇವ್‍ದಾಸ್|ದೇವದಾಸ್]]'' ಮತ್ತು ೨೦೦೬ ರ ''[[ರಂಗ್ ದೇ ಬಸಂತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಂಗ್ ದೇ ಬಸಂತಿ]]'' ) ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಎ‍ಎಫ್‍ಟಿಎ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡವು.

[[ಡ್ಯಾನಿ ಬೋಯ್ಲೆ|ಡ್ಯಾನಿ ಬೋಯ್ಲ್]] ಅವರ ''[[ಸ್ಲಮ್‌ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್]]'' (೨೦೦೮) ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;Kumar&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors.html|title=Slumdog Millionaire's Bollywood Ancestors|last=Amitava Kumar|date=23 December 2008|website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|access-date=4 January 2008|archive-date=29 ಮೇ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529011746/http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Age&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/world/slumdog-draws-crowds-but-not-all-like-what-they-see-20090124-7p33.html|title=Slumdog draws crowds, but not all like what they see|date=25 January 2009|work=[[The Age]]|access-date=24 January 2008|location=Melbourne}}&lt;/ref&gt;

===== ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ರೆಗ್ಗೀ =====
ಭಾಂಗ್ರಾಟನ್ ರೆಗ್ಗೀಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಭಾಂಗ್ರಾ ಸಂಗೀತದ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವತಃ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್, ರೆಗ್ಗೀ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಗೀತದ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;bang1&quot;/&gt;

===== ಜಾಝ್ =====
 
೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕೋಲ್ಟ್ರೇನ್ ಅವರಂತಹ [[ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತ|ಜಾಝ್]] ಪ್ರವರ್ತಕರು - ನವೆಂಬರ್ ೧೯೬೧ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ''ಲೈವ್ ಅಟ್ ದಿ ವಿಲೇಜ್ ವ್ಯಾನ್‌ಗಾರ್ಡ್'' ( ಕಾಲ್ಟ್ರೇನ್‌ನ ಆಲ್ಬಮ್ ''ಇಂಪ್ರೆಶನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ೧೯೬೩ ರವರೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ) ಗಾಗಿ 'ಇಂಡಿಯಾ' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು. ಸಮ್ಮಿಳನ. [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ( [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ಬೀಟಲ್ಸ್‌ನ]] ) ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ &quot; ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ವುಡ್ (ದಿಸ್ ಬರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಫ್ಲೋನ್) &quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ [[ಸಿತಾರ್]] ನುಡಿಸಿದರು. ಇದು ಶಂಕರ್ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು, ನಂತರ ಅವರು ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ಆಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. [[ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತ|ಜಾಝ್]] ನವೋದ್ಯಮಿ ಮೈಲ್ಸ್ ಡೇವಿಸ್ ಅವರು ೧೯೬೮ ರ ನಂತರದ ಅವರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಖಲೀಲ್ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ, ಬಿಹಾರಿ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಬಾದಲ್ ರಾಯ್ ಅವರಂತಹ ಸಂಗೀತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ವರ್ಚುಸೊ ಜಾಝ್ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಜಾನ್ ಮೆಕ್ಲಾಫ್ಲಿನ್ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಕಳೆದರು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅವರ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗ್ರೇಟ್‌ಫುಲ್ ಡೆಡ್, ಇನ್‌ಕ್ರೆಡಿಬಲ್ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಡ್, ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್, ಮೂವ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನಂತಹ ಇತರ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದರ್ಶಕರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು. ಲೆಜೆಂಡರಿ ಗ್ರೇಟ್‌ಫುಲ್ ಡೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಜೆರ್ರಿ ಗಾರ್ಸಿಯಾ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಸಂಜಯ್ ಮಿಶ್ರಾ ಅವರ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸಿಡಿ &quot;ಬ್ಲೂ ಇಂಕ್ಯಾಂಟೇಶನ್&quot; (೧೯೯೫) ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಮಿಶ್ರಾ ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎರಿಕ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಪೋರ್ಟ್ ಡಿಜೆಮಾ'' (೧೯೯೬) ಗಾಗಿ ಮೂಲ ಸ್ಕೋರ್ ಅನ್ನು ಬರೆದರು, ಇದು ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಬೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಕೋರ್ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಡ್ರಮ್ಮರ್ ಡೆನ್ನಿಸ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್ ( ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಸಾಂಟಾನಾ, ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಲಾಫ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು) ಮತ್ತು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಾದ ಡಿಜೆ ಲಾಜಿಕ್ ಮತ್ತು ಕೆಲ್ಲರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ (ಗಿಟಾರ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್) ರೊಂದಿಗೆ ''ಚಟೌ'' ಬನಾರಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು.

===== ಸಂಗೀತ ಚಿತ್ರ =====
೨೦೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಬಾಲಿವುಡ್ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಬಾಜ್ ಲುಹ್ರ್ಮನ್ ಅವರ ಸಂಗೀತದ ಚಿತ್ರ, ''ಮೌಲಿನ್ ರೂಜ್!'' (೨೦೦೧), ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://movies.about.com/library/weekly/aa030902a.htm|title=Baz Luhrmann Talks Awards and 'Moulin Rouge'|access-date=2022-10-08|archive-date=2012-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502074825/http://movies.about.com/library/weekly/aa030902a.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಚಲನಚಿತ್ರವು ''ಚೈನಾ ಗೇಟ್'' ಚಿತ್ರದ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಬಾಲಿವುಡ್ ಶೈಲಿಯ ನೃತ್ಯದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ''ಮೌಲಿನ್ ರೂಜ್ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು'' ''ಚಿಕಾಗೋ'', ''ರೆಂಟ್'' ಮತ್ತು ''ಡ್ರೀಮ್‌ಗರ್ಲ್ಸ್‌ನಂತಹ'' ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://movies.about.com/library/weekly/aatpmusicals.htm|title=Guide Picks – Top Movie Musicals on Video/DVD|publisher=[[About.com]]|access-date=15 May 2009|archive-date=24 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124220433/http://movies.about.com/library/weekly/aatpmusicals.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===== ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಸಂಗೀತ =====
ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;PsyBook2010&quot;/&gt;

===== ಹಾಡುತ್ತ ಕುಣಿ =====
೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರೋಲ್ ಸಮ್ಮಿಳನಗಳು [[ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. [[ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್]] ಅವರ ೧೯೫೫ ರ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಪ್ರದರ್ಶನವು ಬಹುಶಃ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಅಶ್ವಿನ್ ಬಟಿಶ್ ಅವರಿಂದ ಸಿತಾರ್ ಪವರ್ ಎಂಬ ಬೀಟ್-ಆಧಾರಿತ, ರಾಗ ರಾಕ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿತಾರ್ ಅನ್ನು ಮರುಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಸಿತಾರ್ ಪವರ್ ಹಲವಾರು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್‌ಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಶಾನಾಚಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ತಮ್ಮ ವರ್ಲ್ಡ್ ಬೀಟ್ ಎಥ್ನೋ ಪಾಪ್ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

===== ಟೆಕ್ನೋಪಾಪ್ =====
ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ''ಫಿಲ್ಮಿಯ'' ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಟೆಕ್ನೋಪಾಪ್ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ಹರುವೊಮಿ ಹೊಸೊನೊ ಮತ್ತು ಯೆಲ್ಲೊ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ರ್ಯುಚಿ ಸಕಾಮೊಟೊ ಅವರು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್-ಪ್ರೇರಿತ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ [[ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿ|ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿ ೧೯೭೮ ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆಲ್ಬಂ ''ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮೂನ್'' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pitchfork.com/reviews/albums/4016-cochin-moon/|title=Hosono &amp; Yokoo: Cochin Moon|last=Dominique Leone|date=19 July 2005|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=26 May 2011}}&lt;/ref&gt; ಟ್ರೂತ್ ಹರ್ಟ್ಸ್‌ನ ೨೦೦೨ ರ ಹಾಡು &quot; ಅಡಿಕ್ಟಿವ್ &quot; ಅನ್ನು ಡಿಜೆ ಕ್ವಿಕ್ ಮತ್ತು ಡಾ. ಡ್ರೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ''ಜ್ಯೋತಿ'' (೧೯೮೧) ನಲ್ಲಿ [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಅವರ &quot;ಥೋಡಾ ರೇಶಮ್ ಲಗ್ತಾ ಹೈ&quot; ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;VH1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.vh1.com/artists/news/1457672/09192002/truth_hurts.jhtml|title=Truth Hurts|date=19 September 2002|publisher=[[VH1]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413172839/http://www.vh1.com/artists/news/1457672/09192002/truth_hurts.jhtml|archive-date=13 April 2009|access-date=18 May 2009}}&lt;/ref&gt; ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಐಡ್ ಪೀಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ೨೦೦೫ ರ ಹಾಡು &quot; ಡೋಂಟ್ ಫಂಕ್ ವಿತ್ ಮೈ ಹಾರ್ಟ್ &quot; ಎರಡು ೧೯೭೦ ರ ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ: ''ಡಾನ್'' (೧೯೭೮ ನಿಂದ &quot;ಯೇ ಮೇರಾ ದಿಲ್ ಯಾರ್ ಕಾ ದಿವಾನಾ&quot; ಮತ್ತು ಅಪ್ರದ್ ನಿಂದ &quot;ಏ ''ನುಜಾವಾನ್'' ಹೈ ಸಬ್&quot; ( ೧೯೭೨).  ಎರಡೂ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣ್‌ಜಿ ಆನಂದ್‌ಜಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]] ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿ [[ಹೆಲೆನ್]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. &lt;ref name=&quot;Denselow&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2008/may/02/worldmusic1|title=Kalyanji Anandji, The Bollywood Brothers|last=Robin Denselow|date=2 May 2008|work=The Guardian|access-date=1 March 2009|location=London}}&lt;/ref&gt;

===== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ =====
ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ]] ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯರು:

* ಆಂಡ್ರೆ ಡಿ ಕ್ವಾಡ್ರೋಸ್ - ಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕ,
* [[ಜುಬಿನ್ ಮೆಹ್ತಾ]], ಕಂಡಕ್ಟರ್
* ಮೆಹ್ಲಿ ಮೆಹ್ತಾ, ಜುಬಿನ್ ಅವರ ತಂದೆ, ಪಿಟೀಲು ವಾದಕ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಕಂಡಕ್ಟರ್
* ಅನಿಲ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್, ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ
* [[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]], ಲಂಡನ್‌ನ ವಾಲ್ತಮ್‌ಸ್ಟೋ ಟೌನ್ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಮೇಳವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ
* ನರೇಶ್ ಸೋಹಲ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂಯೋಜಕ
* ಪರಮವೀರ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂಯೋಜಕ
* ಬೆನೊ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಯೋಜಕ

=== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ===
ಬಾಲಿವುಡ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಮೃದು ಶಕ್ತಿ|ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯ]] ಗಮನಾರ್ಹ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/entertainment/baahubali-2-the-conclusion-bahubali-2-dangals-overseas-box-office-success-is-a-testimony-to-indian-film-industrys-soft-power-3500555.html|title=Baahubali 2, Dangal's overseas box office success is a testimony to Indian film industry's soft power|date=31 May 2017|work=[[Firstpost]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;indianexpress&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/a-window-to-india-rising-soft-power-bollywood-4611855/|title=A window to India's rising soft power – Bollywood|date=13 April 2017|work=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ಲೇಖಕಿ ರೂಪಾ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಿನಿಮಾ ಹೊಸ ಭಾರತದ ಪ್ರಬಲ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಯಭಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&quot; &lt;ref name=&quot;indianexpress&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zDfCDgAAQBAJ|title=Bollywood Boom: India's Rise as a Soft Power|last=Swaminathan|first=Roopa|date=2017|publisher=Random House Publishers|isbn=978-9386495143}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರವು ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. &lt;ref name=&quot;desiblitz&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.desiblitz.com/content/impact-bollywood-indian-culture|title=Impact of Bollywood on Indian Culture|date=15 January 2014|work=DESIblitz}}&lt;/ref&gt;

==== ಆಫ್ರಿಕಾ ====
[[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]] [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸೊಮಾಲಿಯ|ಸೊಮಾಲಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;Baru&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rXE3cEqRcDoC|title=Strategic Consequences of India's Economic Performance|last=Baru|first=Sanjaya|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-134-70973-1|page=442}}&lt;/ref&gt;

ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂಲತಃ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಲೆಬನಾನಿನ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ವಿತರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ಮದರ್ ಇಂಡಿಯಾ'' (೧೯೫೭) ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ದಶಕಗಳ ನಂತರ [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹೌಸಾ ಉಡುಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೌಸಾ ಗಾಯಕರು ಆವರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು ನೈಜೀರಿಯನ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ನೈಜೀರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತಾರೆಗಳ ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್‌ಗಳು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಟೈಲರಿಂಗ್ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್‌ಗಳ ಗ್ಯಾರೇಜ್‌ಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೇತಾಡುತ್ತವೆ. &lt;ref name=&quot;samar&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.samarmagazine.org/archive/article.php?id=21|title=Bollywood Comes To Nigeria|last=Larkin|first=Brian|date=31 August 2002|publisher=Samarmagazine.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731164710/http://www.samarmagazine.org/archive/article.php?id=21|archive-date=31 July 2010|access-date=12 November 2010}}&lt;/ref&gt;

[[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ]], ಭಾರತದಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಆಮದುಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;Rajinder&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4Wz4AAAAQBAJ&amp;pg=PA65|title=The Bollywood Reader|last=Rajinder|first=Dudrah|last2=Jigna|first2=Desai|date=2008|publisher=[[McGraw-Hill Education]]|isbn=9780335222124|page=65}}&lt;/ref&gt; ಹಲವಾರು ಬಾಲಿವುಡ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಫ್-ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್'' (೨೦೦೫) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/09/26/stories/2004092600682000.htm|title=Lalu Prasad, at home|last=Balchand, K.|date=26 September 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=9 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20041116044729/http://www.hindu.com/2004/09/26/stories/2004092600682000.htm|archive-date=16 November 2004|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ''ದಿಲ್ ಜೋ ಭೀ ಕಹೇ...'' (೨೦೦೫) ಕೂಡ ಬಹುತೇಕ [[ಮಾರಿಷಸ್|ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೭೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು, &quot;ನಿಮಗೆ ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಗೊತ್ತಾ?&quot; &lt;ref name=&quot;bollywoodlife&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aamir-khan-in-china-shah-rukh-khan-in-germany-7-bollywood-stars-who-have-massive-fan-following-in-other-countries/|title=Aamir Khan in China, Shah Rukh Khan in Germany - 7 Bollywood stars who have massive fan following in other countries|last=Sudhakaran|first=Sreeju|date=10 June 2017|work=Bollywood Life}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/0/127435/Arts--Culture/0/Living-the-spectacle-Why-Egyptians-worship-Bollywo.aspx|title=Living the spectacle: Why Egyptians worship Bollywood|website=Ahram Online english.ahram.org.eg|access-date=2015-12-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blogs.wsj.com/middleeast/2013/09/30/bollywood-rides-back-to-egypt-on-chennai-express/|title=Bollywood Rides Back to Egypt on Chennai Express|last=Bradley|first=Matt|date=2013-09-30|website=WSJ Blogs - Middle East Real Time|access-date=2015-12-02|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208071607/http://blogs.wsj.com/middleeast/2013/09/30/bollywood-rides-back-to-egypt-on-chennai-express/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್]] ಅವರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Egypts-Amitabh-Bachchan-mania/articleshow/1315446.cms|title=Egypt's Amitabh Bachchan mania|date=2 December 2005|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; 

==== ಅಮೆರಿಕಗಳು ====

===== ಕೆರಿಬಿಯನ್ =====
ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡೋ-ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಜನರ ಇಂಡೋ - ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸಂಗೀತವು [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೋ]], [[ಗಯಾನ|ಗಯಾನಾ]], [[ಜಮೈಕ|ಜಮೈಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಸುರಿನಾಮ್|ಸುರಿನಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅವರ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ದಂತಲ್, ಲೋಹದ ರಾಡ್, ಚಪ್ಪಾಳೆ, ಧೋಲಕ್, ಎರಡು ತಲೆಯ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಡ್ರಮ್ . ಮಹಿಳೆಯರು ವಿವಿಧ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನ ಘಟನೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, [[ಹೋಳಿ|ಫಗ್ವಾ]] ಮತ್ತು [[ಹೋಳಿ]] ಮುಂತಾದ ಹಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಭೋಜ್‌ಪುರದ ಸಂಗೀತದಿಂದ [[ಹಿಂದೂ]] [[ಭಜನೆ|ಭಜನ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇಂಡೋ-ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಇಂಡೋ-ಟ್ರಿನಿಡಾಡಿಯನ್ ''ಚಟ್ನಿ ಸಂಗೀತ'' ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಚಟ್ನಿಯು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಬೈಠಕ್ ಗಣವು [[ಸುರಿನಾಮ್|ಸುರಿನಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Garland Encyclopedia of World Music|last=Manuel|first=Peter|publisher=Garland Publishing|year=2001|isbn=0-8240-6040-7|location=New York and London|pages=813–818|chapter=Indo-Caribbean Music}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Peter Manuel, East Indian Music in the West Indies: Tan-singing, Chutney, and the Making of Indo-Caribbean Culture. Temple University Press, 2000.&lt;/ref&gt;

===== ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕ =====
[[ಸುರಿನಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ಗಯಾನ|ಗಯಾನಾ]]ನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾರತೀಯ ವಲಸೆ ಸಮುದಾಯಗಳಿವೆ  ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. &lt;ref&gt;Global Bollywood – Anandam P. Kavoori, Aswin Punathambekar&lt;/ref&gt;೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ''ಧೂಮ್೨'' [[ರಿಯೋ ಡಿ ಜನೈರೊ|ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊದಲ್ಲಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15sfa.htm|title=Will Hrithik's Dhoom 2 prove lucky for Brazil?|last=Firdaus Ashraf, Syed|date=15 September 2006|website=[[Rediff.com]]|access-date=5 March 2008}}&lt;/ref&gt;

===== ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ =====
ಹೊಸ ಸಹಸ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಭಾರತೀಯ ಫಿಲ್ಮಿ ಮತ್ತು ಭಾಂಗ್ರಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. [[wiktionary:mainstream|ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ]] [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಕಲಾವಿದರು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಮಾದರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಟಿಂಬಲೆಂಡ್‌|ಟಿಂಬಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] &quot;ಇಂಡಿಯನ್ ಕೊಳಲು&quot;, ಎರಿಕ್ ಸೆರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ನ &quot;ರಿಯಾಕ್ಟ್&quot;, ಸ್ಲಂ ವಿಲೇಜ್‌ನ &quot;ಡಿಸ್ಕೋ&quot;, ಮತ್ತು ಟ್ರುತ್ ಹರ್ಟ್ಸ್‌ನ ಹಿಟ್ ಹಾಡು &quot;ವ್ಯಸನಕಾರಿ&quot;, ಇದು [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಹಾಡನ್ನು ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಐಡ್ ಪೀಸ್ [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ|ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರ]] ಹಾಡು &quot;ಯೇ ಮೇರಾ ದಿಲ್&quot; ಅವರ ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ &quot; ಡೋಂಟ್ ಫಂಕ್ ವಿತ್ ಮೈ ಹಾರ್ಟ್ &quot; ನಲ್ಲಿ. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ನರ್‌ಶಾಪ್ ತಮ್ಮ ''ಬ್ರಿಮ್‌ಫುಲ್ ಆಫ್ ಆಶಾ'' ಗೀತೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]] ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಅದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] -ಸಂಜಾತ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದ ಪಂಜಾಬಿ ಎಂಸಿ ಅವರು ರಾಪರ್ ಜೇ-ಝಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ &quot;ಮುಂಡಿಯನ್ ತೋ ಬಾಚ್ ಕೆ&quot; ನೊಂದಿಗೆ ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಂಗ್ರಾ ಹಿಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಏಷ್ಯನ್ ಡಬ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ದೊಡ್ಡ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ತಾರೆಗಳಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಿದ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ರಾಪ್]] ಮತ್ತು ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಧ್ವನಿಯು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು-ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾರೆ ಸ್ನೂಪ್ ಡಾಗ್ ಸಿಂಗ್ ಈಸ್ ಕಿಂಗ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮ್ಯಾಡ್ಲಿಬ್ ಬೀಟ್ ಕೊಂಡಕ್ಟಾ ಸಂಪುಟ ೩-೪ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೀಟ್ ಕೊಂಡಕ್ಟಾ  ಭಾರತದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಆಲ್ಬಮ್.

==== ಏಷ್ಯಾ ====

===== ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ =====
ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. &lt;ref name=&quot;Pakistan&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEE20051004061008&amp;Page=E&amp;Title=Startrek&amp;Topic=0|title=Despite official ban, Hindi movies are a craze in Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20080224205938/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEE20051004061008&amp;Page=E&amp;Title=Startrek&amp;Topic=0|archive-date=24 February 2008|access-date=5 February 2008}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/05/09/stories/2005050900561400.htm |title=The Hindu Business Line: It's Bollywood all the way in Afghanistan |access-date=8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |archive-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091016053105/http://www.thehindubusinessline.com/2005/05/09/stories/2005050900561400.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

===== ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ =====
ಈಗಾಗಲೇ  ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

===== ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ =====
ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾವು ದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕತಾರ್‌ನ ೮೫% ಮತ್ತು ಯುಎಇಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೭೫% ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜೆಗಳು. &lt;ref name=&quot;bq magazine&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bqdoha.com/2013/12/population-qatar|title=Qatar's population by nationality|date=18 December 2013|publisher=bqdoha.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222095738/http://www.bqdoha.com/2013/12/population-qatar|archive-date=22 December 2013|access-date=19 November 2014}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವು ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/ahmedabad-times/bollywood-films-gaining-popularity-in-gulf-countries/articleshow/2121632.cms|title=Bollywood films gaining popularity in Gulf countries|date=8 October 2006|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2008|agency=Press Trust of India}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಆಮದು ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಾಲಿವುಡ್ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ, ಕೇಬಲ್ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20041116/world.htm|title=Indian films swamp Israel|date=16 November 2004|work=The Tribune|access-date=21 November 2008|agency=Press Trust of India}}&lt;/ref&gt;

==== ಯುರೋಪ್ ====

===== ಜರ್ಮನಿ =====
[[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್‌ಗಳು, ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿಗಳು, ಭಿಕ್ಷುಕರು, ಪವಿತ್ರ ಹಸುಗಳು, ಭ್ರಷ್ಟ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಬಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಐಟಿ ಉದ್ಯಮವು ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೊದಲು ದುರಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. &lt;ref name=&quot;dnaindia&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-shah-rukh-khan-as-popular-as-pope-german-media-1150157|title=Shah Rukh Khan as popular as Pope: German media|date=10 February 2008|work=[[Daily News and Analysis]]}}&lt;/ref&gt;

===== ಯುಕೆ =====
೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಏಷ್ಯನ್ ಭೂಗತ ಮಾಡಲು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದರು. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಿಂದ ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಸಂಗೀತಗಾರ ನಾಡಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಅವರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ]] ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ ಸಮ್ಮಿಳನವಾದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಭಕ್ತಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಭಾರತೀಯೇತರ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ಅಂತಹ ಒಬ್ಬ ಗಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ದಾಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗೀತ [[ಸಾಧನ|ಸಾಧನಾ]] ಸಂಗೀತದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಇಂಡೋ-ಕೆನಡಿಯನ್ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ವಂದನಾ ವಿಶ್ವಾಸ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ೨೦೧೩ ರ ಆಲ್ಬಂ ''ಮೊನೊಲಾಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತೀಯ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮ್ಮಿಳನದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಮ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಲಾರಾ ಮಾರ್ಲಿಂಗ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಧರೋಹರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳ ಇಪಿ ಯಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;dharo1&quot;/&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಂಬೆ ಬೈಸಿಕಲ್ ಕ್ಲಬ್  ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್  ಅವರ ಏಕಗೀತೆ &quot; ಫೀಲ್ &quot; ಗಾಗಿ &quot; ಮನ್ ಡೋಲೆ ಮೇರಾ ತಾನ್ ಡೋಲ್ &quot; ಹಾಡನ್ನು ಸಹ ಮಾದರಿ ಮಾಡಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Little This, A Little That|last=Pundir|first=Pallavi|date=15 March 2013|work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; 

==== ಓಷಿಯಾನಿಯಾ ====
ಭಾರತೀಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾರಣ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಫಿಜಿ|ಫಿಜಿಯಲ್ಲಿ]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಡೋ-ಫಿಜಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. &lt;ref name=&quot;Oceania&quot;&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/News/News_By_Industry/ET_Cetera/Bollywood_clubs_popular_among_Australians/articleshow/2372640.cms|title=Bollywood clubs popular among Australians|date=15 September 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=12 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080212095151/http://economictimes.indiatimes.com/News/News_By_Industry/ET_Cetera/Bollywood_clubs_popular_among_Australians/articleshow/2372640.cms|archive-date=12 February 2008|agency=Indo-Asian News Service}}&lt;/ref&gt;

[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ಗಳು]] ೨ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.  ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯನ್ನರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.

== ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ==
[[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯು]] ೧೯೫೨ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನೀಡಿತು. ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sangeetnatak.org/sna/inst.htm|title=Institutions of the Sangeet Natak Akademi|publisher=SNA|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234331/http://sangeetnatak.org/sna/inst.htm|archive-date=27 July 2011|access-date=8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ರವೀಂದ್ರ ರಂಗಶಾಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sangeetnatak.org/sna/centres.htm|title=Centres of the Akademi|publisher=SNA|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727235028/http://sangeetnatak.org/sna/centres.htm|archive-date=27 July 2011|access-date=8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ಸತ್ರಿಯಾ ಕೇಂದ್ರ, [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಕಥಕ್ ಕೇಂದ್ರ  [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿ]] ಕುಟಿಯಾಟ್ಟಂ ಕೇಂದ್ರ, [[ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರ|ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರದ]] ಬರಿಪಾದದಲ್ಲಿರುವ ಚೌ ಸೆಂಟರ್, ಬನಾರಸ್ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿ]], ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ಮಣಿಪುರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==
== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ ==
* {{Cite journal|last=Day|last2=Joshi, O. P.|year=1982|title=The changing social structure of music in India|journal=International Social Science Journal|volume=34|issue=94|page=625}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/stream/musicmusicalinst00dayc#page/n7/mode/2up|title=The Music and Musical instruments of Southern India and the Deccan|last=Day|first=Charles Russell|publisher=Adam Charles Black, London|year=1891}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/stream/cu31924018413900#page/n5/mode/2up.|title=Introduction to the Study of Indian Music|last=Clements|first=Sir Ernest|publisher=Longmans, Green &amp; Co., London|year=1913}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/stream/musicofhindostan00foxs#page/n7/mode/2up|title=The Music of Hindostan|last=Strangways|first=A.H. Fox|publisher=Oxford at The Clarendon Press, London|year=1914}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/stream/musicofhindostan00foxs#page/n7/mode/2up|title=The Music of Hindostan|last=Strangways|first=A.H. Fox|publisher=Oxford at The Clarendon Press, London|year=1914}}
* {{Cite book|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Music_of_India&amp;action=edit&amp;section=28|title=The Music of India|last=Popley|first=Herbert Arthur|publisher=Association Press, Calcutta|year=1921}}
* {{Cite book|title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala. New Delhi: B.R. Rhythms, 2006.|last=Killius, Rolf}}
* {{Cite book|title=Hindustāni Gata-s Compilation: Instrumental themes in north Indian classical music|last=Moutal, Patrick|publisher=Patrick Moutal Publisher|year=2012|isbn=978-2-9541244-1-4|location=Rouen}}
* {{Cite book|title=A Comparative Study of Selected Hindustāni Rāga-s|last=Moutal, Patrick|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt Ltd|year=1991|isbn=978-81-215-0526-0|location=New Delhi}}
* {{Cite book|title=Hindustāni Rāga-s Index|last=Moutal, Patrick|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt Ltd|year=1991|location=New Delhi}}
* {{Cite book|title=Thumri in Historical and Stylistic Perspectives. New Delhi: Motilal Banarsidass, 1989.|last=Manuel, Peter}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/cassetteculturep00manu|title=Cassette Culture: Popular Music and Technology in North India. University of Chicago Press, 1993|last=Manuel, Peter|date=May 1993|isbn=978-0-226-50401-8|url-access=registration}}
* Wade, Bonnie C. (1987). ''Music in India: the Classical Traditions''. New Dehi, India: Manohar, 1987, t.p.&amp;nbsp;1994. xix, [1], 252 p., amply ill., including with examples in musical notation.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/81-85054-25-8|81-85054-25-8]]
* Maycock, Robert and Hunt, Ken. &quot;How to Listen - a Routemap of India&quot;. 2000.  In Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), ''World Music, Vol. 2: Latin &amp; North America, Caribbean, India, Asia and Pacific'', pp.&amp;nbsp;63–69. Rough Guides Ltd, Penguin Books.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/1-85828-636-0|1-85828-636-0]]
* Hunt, Ken. &quot;Ragas and Riches&quot;. 2000.  In Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), ''World Music, Vol. 2: Latin &amp; North America, Caribbean, India, Asia and Pacific'', pp.&amp;nbsp;70–78. Rough Guides Ltd, Penguin Books.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/1-85828-636-0|1-85828-636-0]].
* &quot;Hindu music.&quot; (2011). Columbia Electronic Encyclopedia, 6th Edition, 1.
* Emmie te Nijenhuis (1977), [https://books.google.com/books?id=kFkVJDlg-4IC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''A History of Indian Literature: Musicological Literature''], Otto Harrassowitz Verlag,  ,  
* [https://archive.org/stream/NatyaShastra/natya_shastra_translation_volume_2_-_bharat_muni#page/n7/mode/2up Natya Sastra] ''Ancient Indian Theory and Practice of Music'' (translated by M. Ghosh)

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm48 ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ದೇಗುಲ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm4c ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಮಹ್ಫಿಲ್ ಸೂಫಿ ಸಭೆ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xjq8 ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ಮಿಶ್ರಾ ಸಹೋದರರು ವೇದ ಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xjqc ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ರಿಖಿ ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು, ನಿಜಾಮಿ ಸಹೋದರರು.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xjqk ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ತ್ರಿಲೋಕ್ ಗುರ್ತು.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xl8n ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ಗುಜರಾತ್ - ಪ್ರಫುಲ್ ಡೇವ್.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xl8s ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ಸೌಜನ್ಯದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಬೌಲ್ಸ್ ಸಂಗೀತ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm4k ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ಅಮೃತಸರದ ಗೋಲ್ಡನ್ ಟೆಂಪಲ್‌ನಿಂದ ಸಂಗೀತ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.moutal.eu/indian-music.html ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ರಾಗ್ ಸಂಗೀತ ಆನ್‌ಲೈನ್ - ೧೯೦೨ ರಿಂದ ೮೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಡಿಯೋ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಆರ್ಕೈವ್‌ಗಳ ಅಪರೂಪದ ಸಂಗ್ರಹ]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;References /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>c1wbjwa7f9p54mm0agf116oyrs2cwch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148572</id>
    <revision>
      <id>1428771</id>
      <parentid>1376113</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T08:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30358" sha1="576rf0agw5862vqbxuhru5j20mxzpa5" xml:space="preserve">{{Chembox|Verifiedfields=changed|Watchedfields=changed|verifiedrevid=477003658|ImageFileL1=Sulfuric-acid-Givan-et-al-1999-3D-vdW.png|ImageCaptionL1=Space-filling model|ImageFileR1=Sulfuric-acid-Givan-et-al-1999-3D-balls.png|ImageCaptionR1=Ball-and-stick model
length = 142.2 pm,&lt;br /&gt;S-O bond length = 157.4 pm,&lt;br /&gt;O-H bond length = 97 pm|ImageSize2=150|ImageFile3=Sulphuric acid 96 percent extra pure.jpg|ImageSize3=140px|IUPACName=Sulfuric acid|OtherNames=Oil of vitriol&lt;br /&gt;
Hydrogen sulfate|Section1={{Chembox Identifiers
|ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
|ChemSpiderID = 1086
|UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
|UNII = O40UQP6WCF
|KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
|KEGG = D05963
|InChI = 1/H2O4S/c1-5(2,3)4/h(H2,1,2,3,4)
|InChIKey = QAOWNCQODCNURD-UHFFFAOYAC
|ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
|ChEBI = 26836
|SMILES = OS(=O)(=O)O
|ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
|ChEMBL = 572964
|StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChI = 1S/H2O4S/c1-5(2,3)4/h(H2,1,2,3,4)
|StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey = QAOWNCQODCNURD-UHFFFAOYSA-N
|CASNo = 7664-93-9
|CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
|RTECS = WS5600000
|EINECS = 231-639-5
|UNNumber = 1830
|Gmelin = 2122
|PubChem = 1118
}}|Section2={{Chembox Properties
|Formula = {{chem2|H2SO4}}
|MolarMass = 98.079 g/mol
|Appearance = Colorless viscous liquid
|Odor = Odorless
|Density = 1.8302 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, liquid&lt;ref name=&quot;CRCHCP&quot; /&gt;
|Solubility = miscible, exothermic
|MeltingPtC = 10.31&lt;ref name=&quot;CRCHCP&quot;&gt;{{cite book |last1=Haynes |first1=William M. |title=CRC Handbook of Chemistry and Physics |date=2014 |publisher=CRC Press |isbn=9781482208689 |pages=4–92 |edition=95 |url=https://books.google.com/books?id=bNDMBQAAQBAJ |access-date=18 November 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|BoilingPtC = 337&lt;ref name=&quot;CRCHCP&quot; /&gt;
|BoilingPt_notes = When sulfuric acid is above 300 °C (572 °F; 573 K), it gradually decomposes to {{chem2|SO3 + H2O}}
|Viscosity = 26.7 [[poise (unit)|cP]] (20&amp;nbsp;°C)
|pKa = p''K''&lt;sub&gt;a1&lt;/sub&gt; = −2.8&lt;br&gt;p''K''&lt;sub&gt;a2&lt;/sub&gt; = 1.99
|ConjugateBase = [[Bisulfate]]
|VaporPressure = 0.001 mmHg (20&amp;nbsp;°C)&lt;ref name=PGCH/&gt;
}}|Section3={{Chembox Structure
|Structure_ref =&lt;ref name=&quot;kemnitz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kemnitz |first1=E. |last2=Werner |first2=C. |last3=Trojanov |first3=S. |title=Reinvestigation of Crystalline Sulfuric Acid and Oxonium Hydrogensulfate |journal=Acta Crystallographica Section C Crystal Structure Communications |date=15 November 1996 |volume=52 |issue=11 |pages=2665–2668 |doi=10.1107/S0108270196006749 }}&lt;/ref&gt;
|CrystalStruct = monoclinic
|SpaceGroup = C2/c
|LattConst_a = 818.1(2)&amp;nbsp;pm
|LattConst_b = 469.60(10)&amp;nbsp;pm
|LattConst_c = 856.3(2)&amp;nbsp;pm
|LattConst_beta = 111.39(3)&amp;nbsp;pm
|UnitCellFormulas = 4
}}|Section4={{Chembox Thermochemistry
|DeltaHf = −814&amp;nbsp;kJ/mol&lt;ref name=b1&gt;{{cite book |author= Zumdahl, Steven S. |title= Chemical Principles 6th Ed. |url= https://archive.org/details/chemicalprincipl0000zumd_u9g0 |publisher= Houghton Mifflin Company |year= 2009 |isbn= 978-0-618-94690-7|page=A23}}&lt;/ref&gt;
|Entropy = 157&amp;nbsp;J/(mol·K)&lt;ref name=b1/&gt;
}}|Section5={{Chembox Hazards
|ExternalSDS = [https://web.archive.org/web/20181106185657/http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9925146 External MSDS]
|FlashPt = Non-flammable
|NFPA-H = 3
|NFPA-F = 0
|NFPA-R = 2
|NFPA-S = W+OX
|GHSPictograms = {{GHS corrosion}} {{GHS skull and crossbones}}
|GHSSignalWord = '''Danger'''
|HPhrases = {{H-phrases|314}}
|PPhrases = {{P-phrases|260|264|280|301+330+331|303+361+353|363|304+340|305+351+338|310|321|405|501}}
|TLV-TWA = 1 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|TLV-STEL = 2 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|TLV = 15 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (IDLH)
|PEL = TWA 1 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;ref name=PGCH&gt;{{PGCH|0577}}&lt;/ref&gt;
|IDLH = 15 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;ref name=PGCH/&gt;
|REL = TWA 1 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;ref name=PGCH/&gt;
|LD50 = 2140 mg/kg (rat, oral)&lt;ref name=IDLH&gt;{{IDLH|7664939|Sulfuric acid}}&lt;/ref&gt;
|LC50 = {{ubl|50 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (guinea pig, 8 hr)|510 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (rat, 2 hr)|320 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (mouse, 2 hr)|18 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (guinea pig)}}&lt;ref name=IDLH/&gt;
| LCLo = 87 mg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (guinea pig, 2.75 hr)&lt;ref name=IDLH/&gt;
}}|Section6={{Chembox Related
|OtherFunction_label = [[strong acid]]s
|OtherFunction = {{ubl|[[Selenic acid]]|[[Hydrochloric acid]]|[[Nitric acid]]|[[Chromic acid]]}}
|OtherCompounds = {{ubl|[[Sulfurous acid]]|[[Peroxymonosulfuric acid]]|[[Sulfur trioxide]]|[[Oleum]]}}
}}}}

'''ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ''' ಒಂದು ಖನಿಜಾಮ್ಲ. ಇದು ಗಂಧಕ, ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ [[ಮೂಲಧಾತು]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ರಚನಾಸೂತ್ರ H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;.

== ದೊರಕುವಿಕೆ ==
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಫರ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸಲ್ಫರನ್ನು ಅಮೆರಿಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಕೆನಡ, ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ರಷ್ಯ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಲ್ಲ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕಮ್ಮಂಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊತ್ತಗುಂಡಂನಲ್ಲಿ ಗಂಧಕವನ್ನು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಿಹಾರ್‌ನ ಶಹಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಮಜ್ಹೋರ್, ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಉತ್ತರ ಆರ್ಕಾಟ್, ಮೈಸೂರಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇಂಗಳ ಹಾಳ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಲ್ಫೈಡ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿರುವುದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಅಮಜ್ಹೋರ್‌ನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಉಪಯೋಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ದುರ್ಗಾಪುರ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಲ್ಫೈಡ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಾಧಾರಿತ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲತಯಾರಿಕೆಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಲಿವೆ. ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಎಣ್ಣೆ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆಲ್ಲ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿರುವ ಸಲ್ಫರ್ ಆಂಶವಿರುವ ಅನಿಲಗಳನ್ನವಲಂಬಿಸಿಯೂ ಆಮ್ಲತಯಾರಿಕೆ ಸಾಧ್ಯ. ಪಂಜಾಬ್, ರಾಜಾಸ್ತಾನ್, ತಮಿಳುನಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನೂ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಂಧಕಾಂಶವನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿದಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕಾಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಬೇಕಾದುದು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ.

== ತಯಾರಿಕೆ ==
[[ಗಂಧಕ]]ವನ್ನು (S) ಗಾಳಿ ಅಥವಾ [[ಆಮ್ಲಜನಕ|ಆಕ್ಸಿಜನ್ನಿನಲ್ಲಿ]] (O) ಉರಿಸಿದಾಗ ಸಲ್ಫರ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. S + O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;. ಇದನ್ನು ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಉತ್ಕರ್ಷಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಸಲ್ಫರ್ ಟ್ರೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ (SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. 2SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + O2 → 2SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;

ಸಲ್ಫರ್ ಟ್ರೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ [[ನೀರು|ನೀರಿನಲ್ಲಿ]] ಲೀನವಾದಾಗ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಲಭಿಸುವುದು. SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O → H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಆಮ್ಲದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು ಸಲ್ಫರ್ (ಗಂಧಕ), ಗಾಳಿ (ಆಕ್ಸಿಜನ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ನೀರು. 

ಸಲ್ಫರ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ್ನು ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

(i) '''ಸೀಸಕೋಷ್ಠಿವಿಧಾನ''' (ಲೆಡ್ ಚೇಂಬರ್ ಪ್ರೋಸೆಸ್): ಸಲ್ಫರ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್, ನೀರಿನ [[ಆವಿ|ಹಬೆ]], [[ಅಮೊನಿಯ|ಅಮೋನಿಯ]] ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೈಟ್ರೊಜನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಯಥೇಚ್ಛವಾದ ಗಾಳಿ ಇವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೊಂದು ಮೊದಲು ಆಮ್ಲಸಹಿಷ್ಣು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಎತ್ತರದ ಗ್ಲೋವರನ ಗೋಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ [[ಸೀಸ]] (ಲೆಡ್) ಲೋಹದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ವಿಶಾಲವಾಗಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಗಾರದೊಳಕೆ (ಲೆಡ್‌ಚೇಂಬರ್ ಅಥವಾ ಸೀಸಕೋಷ್ಠಿ) ಪ್ರವಹಿಸುವುದು. ನೈಟ್ರೊಜನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರವೆಂದರೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಆಕ್ಸಿಜನ್ನನ್ನು ಸಲ್ಫರಿನ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸಲ್ಫರಿನ ಟ್ರೈ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ವರ್ಧನೆ. ನೈಟ್ರೊಜನ್ನಿನ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳಾಗಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವವು. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಸಲ್ಫರ್ ಟ್ರೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಲೀನವಾಗಿ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ದ್ರಾವಣ ಹನಿಹನಿಯಾಗಿ ಸೀಸಕೋಷ್ಠಿ ತಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಶೇಖರವಾಗುತ್ತದೆ.

H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O + SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  +   ½O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;

ಆಮ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಉಷ್ಣವನ್ನು ಸುತ್ತ ಆವರಿಸಿರುವ ನೀರಿನ ಕೊಳಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹೀರಲಾಗುವುದು. ಅಪರಿವರ್ತಿತ ಅನಿಲಗಳು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಗೇಲ್ಯುಸಾಕ್‌ನ ಗೋಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುವು. ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ತಣ್ಣನೆಯ [[ಆಮ್ಲ]]ದಲ್ಲಿ ಹೀರಿ, ಪುನಃ ಗ್ಲೋವರನ ಗೋಪುರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುವುದು. ಶೇಖರಿತ ಆಮ್ಲವನ್ನು ವಿಶೇಷ ತುಕ್ಕು ನಿರೋಧಕ ಲೋಹಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಕ್ಕೆಳೆದು ಸೂಕ್ತ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ, ಗಾಜಿನ, [[ಸಿಲಿಕಾನ್]] ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಬೀಡು ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಥವಾ ವಿಶೇಷ ಉಕ್ಕಿನ ಆಶಯಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬುವರು. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲ ಕಾರ್ಯಾರಂಭವಾದ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದು. ಆದರೆ ಉತ್ಪಾದಿತ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದ್ರಾವಣದ ಪ್ರಬಲತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಅಳೆದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಆಮ್ಲಾಂಶ ೯೩.೧೯% ಮಟ್ಟ ಮೀರಿದಾಗ ಆಮ್ಲದ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಅದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಪನೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಸೀಸಕೋಷ್ಠಿ ವಿಧಾನ ಇಂದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.
[[ಚಿತ್ರ:Doppelkontaktverfahren.svg|thumb|400x400px|ಸಂಪರ್ಕ ವಿಧಾನ]]
(ii) '''ಸಂಪರ್ಕವಿಧಾನ''' (ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ ಪ್ರೋಸೆಸ್): ಆಧುನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಸಲ್ಫರ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಘನ ವೇಗವರ್ಧಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರೇರಣೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಉಷ್ಣತೆಯ ಮಟ್ಟ ೪೫೦&lt;sup&gt;೦&lt;/sup&gt; ಸೆ. ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಲ್ಫರ್ ಟ್ರೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೀರಿನೊಳಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ಕ್ರಿಯೆ ಉಷ್ಣೋತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಆಸ್ಫೋಟನಾ ಪ್ರೇರಕವಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪಾದಿತ ಸಲ್ಫರ್ ಟ್ರೈಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಹೀರಲು ನೀರಿನ ಬದಲು ಸೀಸಕೋಷ್ಠಿ ವಿಧಾನದಿಂದ ಆಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ಮೂಲದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ದುರ್ಬಲ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ದ್ರಾವಣವನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ವೇಗವರ್ಧಕವಾಗಿ [[ಪ್ಲಾಟಿನಮ್|ಪ್ಲಾಟಿನಂ]], ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡ್, [[ಕ್ರೋಮಿಯಮ್|ಕ್ರೋಮಿಯಂ]], [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]] ಮತ್ತಿತರ ಲೋಹಗಳ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು, ವೆನೇಡಿಯಂ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್ ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುವಂಥವು. ಮೊದಮೊದಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನಂತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕು; ಕಲ್ಮಷಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಲೋಹ ಬಹುಬೇಗ ತನ್ನ ವೇಗವರ್ಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಿತು. ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಲೋಹವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ದುಬಾರಿಯಾದಾಗ ಅದರ ಬದಲು ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಯ ವೆನೇಡಿಯಂ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸತೊಡಗಿದರು. ಈ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು [[ಕಲ್ನಾರು]] ಅಥವಾ ಶುದ್ಧ ಮರಳಿನ ಹರಳುಗಳ ಮೇಲೆ ಉರಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಇದು ಪ್ಲಾಟಿನಂನಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ತನ್ನ ವೇಗವರ್ಧಕತೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದು ಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ (ಸರಾಸರಿ ೨ ೧/೨) ಸತತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಉತ್ಕರ್ಷಣಕ್ರಿಯೆ ಜರುಗುವ ಸಂಪರ್ಕಾಲಯದಲ್ಲಿ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ಅನೇಕ ಪದರಗಳನ್ನು ಒಂದರಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ದಪ್ಪಹೆಚ್ಚುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಬಿಸಿಯಾದ ಸಲ್ಫರ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಯಥೇಚ್ಛ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಾಳಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಉಷ್ಣತೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ (೪೦೦&lt;sup&gt;೦&lt;/sup&gt;  ಮೇಲೆ ೫೯೫&lt;sup&gt;೦&lt;/sup&gt; ಸೆ. ಒಳಗೆ) ಸಂಪರ್ಕಾಲಯದೊಳಕ್ಕೆ ಬಿಡುವರು. ಉಷ್ಣತೆಯ ಮಟ್ಟ ೪೦೦&lt;sup&gt;೦&lt;/sup&gt;  ಸೆ. ಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಕ್ರಿಯೆಯ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು. ೫೯೫&lt;sup&gt;೦&lt;/sup&gt; ಸೆ. ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಉತ್ಪಾದಿತ ಸಲ್ಫರ್ ಟ್ರೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಪುನಃ ಉಷ್ಣ ವಿಭಜನೆಹೊಂದಿ ಸಲ್ಫರ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್, ಆಮ್ಲಜನಕಗಳು ಉಂಟಾಗುವುವು.

&lt;chem&gt;2 SO3 -&gt;[\overset{}\ce{595^0C}] 2SO2 {+} O2&lt;/chem&gt;

ವೇಗವರ್ಧಕದ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣದಿಂದಾಗಿ ಸಲ್ಫರ್ ಟ್ರೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಬೀಳುವುದು. ಇದನ್ನು ದುರ್ಬಲ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಳಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಹೀರುವಂತೆ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಬಲ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಪರ್ಕ ವಿಧಾನದ ಮೂಲತತ್ತ್ವಗಳು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ೧೮೩೧ರಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದರೂ ಅನೇಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೧೮೯೮ರವರೆಗೂ ಯಶಸ್ವೀ ಕೈಗಾರಿಕೋತ್ಪನ್ನ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸಂಪರ್ಕ ವಿಧಾನ ಇಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಮೂಲವಸ್ತು ಸ್ವರೂಪದ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೂಲ ಸಲ್ಫರಿನ ಶುದ್ಧತೆಯ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚು; ಭಾರ ಕಡಿಮೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸುಲಭ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಉಳಿದ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತುಗಳು ಗಾಳಿ, ನೀರು ಆದುದರಿಂದ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಅಂದರೆ, ಆಮ್ಲದ ಪೂರೈಕೆಯ ಅವಲಂಬಿತ ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಎಲ್ಲಿವೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು.

ಪ್ರಬಲ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಅಮ್ಲ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಲ್ಫರ್ ಟ್ರೈ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಹೀರಿ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಲೀನಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೀಗೆ ದೊರೆಯುವ ಆಮ್ಲದ ಉಗ್ರತೆ ಬಹು ತೀಕ್ಷ್ಣ. ಅದು ಅತಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯೂ ಹೌದು. ಇದರ ಹೆಸರು ಓಲಿಯಂ. ಇದಕ್ಕೂ ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉಪಯೋಗಗಳಿವೆ.

== ಆಮ್ಲದ ಶುದ್ಧತೆ ==
ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ದರ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು; ವಾಣಿಜ್ಯ ದರ್ಜೆಯದು, ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶದರ್ಜೆಯದು, ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾದುದು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧವಾದುದು. ನಿಯೋಜಿತ ಉದ್ದೇಶ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೇಕಾದುದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಬಹು ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತಿತರ ಆಮ್ಲಗಳ ತಯಾರಿಕೆ) ಅಷ್ಟೇನೂ ಶುದ್ಧವಾದುದು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ; ವಾಣಿಜ್ಯ ದರ್ಜೆಯ ಆಮ್ಲವೇ ಸಾಕು. ಅದೇ ಔಷಧಿ ಅಥವಾ ಆಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧ ಅಂದರೆ ಸೀಸ ಮತ್ತು ಆರ್ಸೆನಿಕ್ ರಹಿತವಾದ ಆಮ್ಲದ ಪೂರೈಕೆಯಾಗಬೇಕು.

== ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ==
ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮಂದವಾದ ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ವರ್ಣರಹಿತ ದ್ರಾವಣ.&lt;ref name=&quot;ds&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.arkema-inc.com/msds/01641.pdf|title=Sulfuric acid safety data sheet|work=arkema-inc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617181442/http://www.arkema-inc.com/msds/01641.pdf|archive-date=17 June 2012|quote=Clear to turbid oily odorless liquid, colorless to slightly yellow.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅದಕ್ಕೆ ನೀರು ಅಥವಾ ತೇವವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೀರುವ ಗುಣವಿದೆ. ನೀರಿನೊಡನೆ ಬೆರೆತಾಗ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಉಷ್ಣ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು. ಬಹುತೇಕ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಿಂದು ಹಾಕುವುದು. ಪ್ರಬಲ ಆಮ್ಲ ಸೀಸವನ್ನು ಸಹ ಕ್ರಮೇಣ ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲುದು. ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೋಂಕಿದರೆ ತೀವ್ರ ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳಾಗುವುವು.&lt;ref name=&quot;OA&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dynamicscience.com.au/tester/solutions/chemistry/sulfuricacid1.html|title=Sulfuric acid – uses|work=dynamicscience.com.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509024826/http://www.dynamicscience.com.au/tester/solutions/chemistry/sulfuricacid1.html|archive-date=9 May 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TB&quot;&gt;{{cite web|url=https://collaboration.basf.com/portal/load/fid1032678/E015%20Sulfuric%20acid%20C.pdf|title=BASF Chemical Emergency Medical Guidelines – Sulfuric acid (H2SO4)|date=2012|publisher=BASF Chemical Company|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614101454/https://collaboration.basf.com/portal/load/fid1032678/E015%20Sulfuric%20acid%20C.pdf|archive-date=2019-06-14|access-date=18 December 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮರಮುಟ್ಟುಗಳೂ ಸುಟ್ಟು ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಆಮ್ಲದ ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುವಾಗಿ ಸುಟ್ಟ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಜಾಡಿಗಳು, ಗಾಜಿನ ದೊಡ್ಡ ಸೀಸೆ ಅಥವಾ ಹಂಡೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲ ಸರಬರಾಜಿನ ಆವಶ್ಯಕತೆಯುಂಟಾದಂತೆ, ಲಾರಿ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿತು. ಈ ಕಾರಣ ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಉಕ್ಕಿನ ಆಶಯಗಳಿಗೆ [[ಗಾಜು]], ಸೀಸ, [[ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್|ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌]]ಗಳ ಬಿಳಿ ಮೈ ಪದರವನ್ನು ಹೊದಿಸಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ತೂಬುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ, ಟೆಪ್ಲಾನ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕೊಳವೆಗಳ ಮೂಲಕ (ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆಯ ಸರಬರಾಜಿನಂತೆ) ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಪೂರೈಕೆಮಾಡುವ ವಿಧಾನ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದಿದೆ.

== ಉಪಯೋಗಗಳು ==
ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲಕ್ಕಿರುವ ಉಪಯೋಗಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತ. ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಕಾಲಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಈ ಆಮ್ಲ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ. ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ವಿವಿಧ ಉಪಯೋಗಗಳ ಯಾದಿ: ಕೃತಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://essentialchemicalindustry.org/chemicals/sulfuric-acid.html|title=Sulfuric acid|access-date=2023-02-04|archive-date=2023-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230204125251/https://essentialchemicalindustry.org/chemicals/sulfuric-acid.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ([[ಸಾರಜನಕ|ನೈಟ್ರೊಜನ್]] ಮೂಲ ಅಮೋನಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ]]ಮೂಲ ಸೂಪರ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್) ಇತರ ಆಮ್ಲಗಳು (ಹೈಡ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್, ನೈಟ್ರಿಕ್, ಫಾಸ್‌ಫಾರಿಕ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಮಿಕ್), ರೇಯಾನ್ ಕೃತಕನೂಲು ಬಣ್ಣಗಳು, ಔಷಧಿಗಳು, ಆಹಾರ, ಯುರೇನಿಯಂ, ನಿಕ್ಕಲ್, ಕೋಬಾಲ್ಟ್ ಲೋಹಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಲೋಹಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಲೊಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡುವುದು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಶುದ್ಧಿಕರಣ, ಕಾರು ಬಸ್ಸು ಲಾರಿ ಭಾರಿ ಟ್ರಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶಗಳು, ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು, ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಮಾರ್ಜಕಗಳು, ಸ್ಫೋಟಕಗಳು, ನೀರಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಮತ್ತು ಪಟಿಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ.&lt;ref&gt;{{Greenwood&amp;Earnshaw2nd|page=653}}&lt;/ref&gt; ಅಮೋನಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್, ಹೈಟ್ರೊಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ನೈಟ್ರಿಕ್ ಅಮ್ಲಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳ ಅನುಸರಣೆಯಿಂದ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಬಳಕೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತಲಿದೆ. ಆದರೆ ಇತರ ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಹೊಸ ಹೊಸ ಉಪಯೋಗಗಳು (ಕೃತಕ ಸಾಬೂನಿನ ತಯಾರಿಕೆ) ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯಿಂದಲೂ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ತಯಾರಿಕಾ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{ICSC|0362|03}}
* [http://www.periodicvideos.com/videos/mv_sulfuric_acid.htm Sulfuric acid] at ''[[The Periodic Table of Videos]]'' (University of Nottingham)
* [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0577.html NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards]
* [https://www.cdc.gov/niosh/topics/sulfuric-acid/ CDC – Sulfuric Acid – NIOSH Workplace Safety and Health Topic]
* [http://ptcl.chem.ox.ac.uk/MSDS/SU/sulfuric_acid_concentrated.html External Material Safety Data Sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011184722/http://ptcl.chem.ox.ac.uk/MSDS/SU/sulfuric_acid_concentrated.html|date=11 October 2007}}
* Calculators: [http://www.aim.env.uea.ac.uk/aim/surftens/surftens.php surface tensions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200222134012/http://www.aim.env.uea.ac.uk/aim/surftens/surftens.php |date=2020-02-22 }}, and [http://www.aim.env.uea.ac.uk/aim/density/density_electrolyte.php densities, molarities and molalities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200222134007/http://www.aim.env.uea.ac.uk/aim/density/density_electrolyte.php |date=2020-02-22 }} of aqueous sulfuric acid
* [http://www2.iq.usp.br/docente/gutz/Curtipot_.html Sulfuric acid analysis – titration freeware]
* Process flowsheet of sulfuric acid manufacturing by [http://www.inclusive-science-engineering.com/manufacture-of-h2so4-by-chamber-process/manufacture-of-h2so4-by-chamber-process-2/ lead chamber process]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಆಮ್ಲಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>576rf0agw5862vqbxuhru5j20mxzpa5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪರವಾಯಿ ಮುನಿಯಮ್ಮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148720</id>
    <revision>
      <id>1428700</id>
      <parentid>1352902</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T19:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15979" sha1="nd24qc89yyau4mjn79s2d6o510xjchi" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ಪರವಾಯಿ ಮುನಿಯಮ್ಮ|image=File:Paravimuniammal.gif|caption=|death_date={{death date and age|2020|3|29|1937|06|25||df=y}}|birth_date={{birth date|1937|06|25}}|birth_place=[[ಪರವಾಯಿ ]], [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]|birthname=ಮುನಿಯಮ್ಮ|othername=|website=|awards=[[ಕಲೈಮಾಮಣಿ]] (2019)}}
'''ಪರವಾಯಿ ಮುನಿಯಮ್ಮ''' (25 ಜೂನ್ 1937 &amp;ndash; 29 ಮಾರ್ಚ್ 2020) &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ನಟಿ. [[ಮಧುರೈ|ಮಧುರೈನ]] ಪರವೈ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವಳಾದುದರಿಂದ '''ಪರವೈ ಎಂಬ''' ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಅವರು ಅನೇಕ [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿಯೂ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sathiyasreesblog.com/2020/03/popular-folk-singer-and-actress-paravai.html|title=Popular folk singer and actress Paravai Muniyamma has passed away|date=2020-03-29|access-date=2020-03-29|archive-date=2020-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329043418/https://www.sathiyasreesblog.com/2020/03/popular-folk-singer-and-actress-paravai.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/News/28-3-05/paravaimunniyama.htm|title=Paravai Muniyaama is back|date=2005-03-28|publisher=Behindwoods|access-date=2016-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2004/12/04/stories/2004120400290300.htm|title=Metro Plus Tiruchirapalli / Personality : Ruling with RUSTIC ragas|date=2004-12-04|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20050208021219/http://www.hindu.com/mp/2004/12/04/stories/2004120400290300.htm|archive-date=2005-02-08|access-date=2016-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/tamil-folk-singer-and-actress-paravai-muniyamma-passes-away-2555799.html|title=Tamil Folk Singer and Actress Paravai Muniyamma Passes Away|date=29 March 2020|website=News18}}&lt;/ref&gt; ಮುನಿಯಮ್ಮ ಅವರು ಕಲೈಂಜರ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅಡುಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/cooking-up-a-smile-nuggets-from-aatha/article2251295.ece|title=Cooking up a smile Nuggets from Aatha|date=2007-07-30|work=The Hindu|access-date=2020-06-02|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯನ್ನು [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ]] ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ (ಸಂಯೋಜಕ)|ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್]] ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.

== ವೃತ್ತಿ ==
ಮುನಿಯಮ್ಮ ಅವರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೇವಾಲಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ 60 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2,000 ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಶ್ರುತಿ ಪರವಾಗಿ [[ಲಂಡನ್]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಸಹ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2007/07/30/stories/2007073050840300.htm|title=Archive News|date=|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815005059/http://www.hindu.com/mp/2007/07/30/stories/2007073050840300.htm|archive-date=2009-08-15|access-date=2016-12-01}}&lt;/ref&gt; 2004 ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ|ದಿ ಹಿಂದೂಗೆ]]'' ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಒಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮಾನವ ಜನಾಂಗವು ಜಾನಪದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tamil-folk-singer-actress-paravai-muniyamma-no-more/article31197302.ece|title=Tamil folk singer, actress Paravai Muniyamma no more|last=Staff Reporter|date=2020-03-29|work=The Hindu|access-date=2020-06-02|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ಆಕೆಯ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಅವಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|AR ರೆಹಮಾನ್]] ಅವರು 1995 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಮುತ್ತು'' ಗಾಗಿ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಅಪರಿಚಿತ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/mar/29/veteran-folk-artiste-actor-singer-paravai-muniyamma-dead-dhool-dharani-vikram-singam-pola-pole-rip-17782.html|title=Veteran folk artiste, actor-singer Paravai Muniyamma passes away|website=The New Indian Express|access-date=2020-06-02}}&lt;/ref&gt; ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ (ಸಂಯೋಜಕ)|ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್]] ಅವರು ''ಧೂಲ್'' (2003) ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಲು ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ''ಧೂಲ್'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ  &quot;ಸಿಂಗಂ ಪೋಲಾ ನಡಂತು ವಾರನ್&quot; ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು, ಇದು ಫೈಟಿಂಗ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/mar/29/actor-singer-paravai-muniyamma-passes-away-2122990.html|title=Actor-singer Paravai Muniyamma passes away|website=The New Indian Express|access-date=2020-06-02}}&lt;/ref&gt; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ಅದೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 66 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dhool-paati-paravai-muniyamma-dies-83-121364|title=Dhool paati Paravai Muniyamma dies aged 83|date=29 March 2020|website=www.thenewsminute.com|access-date=2020-06-02}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು 50 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಜ್ಜಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;hindu.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://hindu.com/thehindu/mp/2004/01/21/stories/2004012100210300.htm|title=Throaty treat|date=2004-01-21|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20040304061722/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2004/01/21/stories/2004012100210300.htm|archive-date=2004-03-04|access-date=2016-12-01}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಯಶಸ್ಸು ಮುನಿಯಮ್ಮ ಅವರಿಗೆ ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ನಟನೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುವ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=12656539|title=Full Story Page Template 2|website=sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20030503062612/http://sify.com/movies/tamil/fullstory.php?id=12656539|archive-date=3 May 2003|access-date=12 January 2022}}&lt;/ref&gt;

2015 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾದ ನಂತರ, ನಟರಾದ ಶಿವಕಾರ್ತಿಕೇಯನ್, ಶರತ್ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗವು ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/At-last-Paravai-Muniyamma-gets-financial-aid/articleshow/48316077.cms|title=At last, Paravai Muniyamma gets financial aid - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-06-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150801/entertainment-kollywood/article/dhanush-sarathkumar-help-paravai-muniyamma|title=Dhanush, Sarathkumar help Paravai Muniyamma|date=2015-08-01|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2020-06-02}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ|ಜಯಲಲಿತಾ ಅವರು]] ಎಂಜಿಆರ್ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 6 ಲಕ್ಷ ಸ್ಥಿರ ಠೇವಣಿ ಇಡುವ ಮೂಲಕ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಟ [[ಧನುಷ್]] ಅವರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/the-sad-state-of-kalaimamani-paravai-muniyamma-tamil-news-230862|title=The sad state of Kalaimamani Paravai Muniyamma! - Tamil News|date=2019-03-05|website=IndiaGlitz.com|access-date=2020-06-02|archive-date=2020-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505070948/https://www.indiaglitz.com/the-sad-state-of-kalaimamani-paravai-muniyamma-tamil-news-230862|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್ 2019 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತೀವ್ರ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನಂತರ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದು ವದಂತಿಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hospitalisation-stirs-up-false-news-on-paravai-muniyammas-health/article29855270.ece|title=Hospitalisation stirs up false news on Paravai Muniyamma's health|last=Kumar|first=Pradeep|date=2019-11-01|work=The Hindu|access-date=2020-06-02|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ಫೆಬ್ರವರಿ 2020 ರಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರೂ ನಟ ಅಬಿ ಸರವಣನ್ ಅವರ ವಿನಂತಿಯ ನಂತರ ಅವರು ''ಮಾಯಾನಾದಿ'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/080220/abi-saravanan-takes-paravai-muniyamma-to-watch-maayanadhi.html|title=Abi Saravanan takes Paravai Muniyamma to watch Maayanadhi|last=Subramanian|first=Anupama|date=2020-02-08|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2020-06-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tamil.asianetnews.com/cinema/actress-and-singer-paravai-muniyamma-last-watching-movie-details-q80a9z|title=நடக்க முடியாத நிலையிலும் பிரபல நடிகருக்காக திரையரங்கம் வந்த பரவை முனியம்மா! பார்த்த கடைசி படம் இதுதான்!|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=ta|access-date=2020-06-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tamil.samayam.com/news-video/cinema/actor-abi-saravanan-says-about-paravai-muniyamma-in-his-facebook-page/videoshow/74911079.cms|title=பரவை முனியம்மா பற்றி பேஸ்புக்கில் பகிர்ந்த அபிசரவணன்|website=Samayam Tamil|language=ta|access-date=2020-06-02|archive-date=2022-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226070353/https://tamil.samayam.com/news-video/cinema/actor-abi-saravanan-says-about-paravai-muniyamma-in-his-facebook-page/videoshow/74911079.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರಿಗೆ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಸರ್ಕಾರವು 2019 ರಲ್ಲಿ ಕಲೈಮಾಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/010319/kalaimamani-awards-after-8-years-201-artistes-get-awards.html|title=Kalaimamani awards after 8 years: 201 artistes get awards|date=2019-03-01|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2020-06-02}}&lt;/ref&gt;

== ಚಿತ್ರಕಥೆ ==
{{Div col}}
*''[[Dhool]]'' (2003)
*''[[Kadhal Sadugudu]]'' (2003)
*''[[Unnai Charanadaindhen]]'' (2003)
*''[[Aai (film)|Aai]]'' (2004)
*''[[Jaisurya]]'' (2004)
*''En Purushan Ethir Veetu Ponnu'' (2004)
*''[[Kovil (film)|Kovil]]'' (2004)
*''[[Super Da]]'' (2004)
*''[[Devathaiyai Kanden]]'' (2005)
*''[[Kannadi Pookal]]'' (2005)
*''[[Thaka Thimi Tha]]'' (2005)
*''[[Nenjil]]'' (2006)
*''[[Nagareega Komali]]'' (2006)
*''[[Suyetchai MLA]]'' (2006)
*''[[Pasupathi c/o Rasakkapalayam]]'' (2007)
*''[[Sandai]]'' (2008)
*''[[Poo (film)|Poo]]'' (2008)
*''[[Thoranai]]'' (2009)
*''[[Rajadhi Raja (2009 film)|Rajathi Raja]]'' (2009)
*''[[Thamizh Padam]]'' (2010)
*''[[Magane En Marumagane]]'' (2010)
*''[[Bale Pandiya (2010 film)|Bale Pandiya]]'' (2010)
*''[[Bhavani (2009 film)|Bhavani IPS]]'' (2011)
*''[[Venghai]]'' (2011)
*''[[Kasethan Kadavulada (2011 film)|Kasethan Kadavulada]]'' (2011)
*''[[Udumban]]'' (2012)
*''[[Veeram (2014 film)|Veeram]]'' (2014)
*''[[Maan Karate]]'' (2014)
*''[[Savaale Samaali]]'' (2015)
*''[[Sathura Adi 3500]]'' (2017)
; Malayalam films
* ''[[Keerthi Chakra (film)|Keerthi Chakra]]'' (2006)
*''[[Pokkiri Raja (2010 film)|Pokkiriraja]]'' (2010)
*''[[Oru Second Class Yathra]]'' (2015) 
{{Div col end}}

== ಸಾವು ==
29 ಮಾರ್ಚ್ 2020 ರಂದು, ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣ ಮುನಿಯಮ್ಮ ಅವರು ತಮ್ಮ 82 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೪೩ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>nd24qc89yyau4mjn79s2d6o510xjchi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿನೀತಾ ಸಿಂಗ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150504</id>
    <revision>
      <id>1428712</id>
      <parentid>1370402</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T01:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30165" sha1="8eaj5sff086xnkrmw9bqho0xusc268a" xml:space="preserve">{{Under construction}}

ಭಾರತೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಯಾದ '''ವಿನೀತಾ ಸಿಂಗ್''' ಅವರು  ಶುಗರ್ ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್‌ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ ಹಾಗು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಸೋನಿಲೈವ್‌ ([[:en:SonyLIV|SonyLIV]]) ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಆಗಿರುವ '''ಶಾರ್ಕ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಇಂಡಿಯಾ'''ದಲ್ಲಿ ಇವರು ತೀರ್ಪುದಾರರು ಹಾಗು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

{{Infobox person|name=|image=|image_upright=|landscape=&lt;!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --&gt;|caption=|pronunciation=|birth_date={{Birth year and age|1983}}|birth_place=[[Anand, Gujarat]], India|nationality=Indian|education=[[Delhi Public School, R. K. Puram]]|alma_mater=[[IIT Madras]], [[Indian Institute of Management Ahmedabad|IIM Ahmedabad]]|occupation=Entrepreuner|years_active=Since 2007|known_for=''Sugar cosmetics''|television=[[Shark Tank India]]|spouse=Kaushik Mukherjee (m. 2011)|children=2|mother=&lt;!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays &quot;Parent(s)&quot; as label) --&gt;|father=[[Tej P. Singh]]|awards=|website={{URL|in.sugarcosmetics.com}}|signature=|footnotes=}}

ಇವರು ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಆನಂದ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kapoor |first=Eetika |date=25 January 2023 |title=Early Life |url=https://www.businessinsider.in/thelife/news/rejecting-a-1-crore-job-offer-to-founding-sugar-cosmetics-journey-of-shark-vineeta-singh/slidelist/97303364.cms |access-date=1 February 2023 |website=[[Business Insider]] |language=en |archive-date=1 ಜುಲೈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701051554/https://www.businessinsider.in/thelife/news/rejecting-a-1-crore-job-offer-to-founding-sugar-cosmetics-journey-of-shark-vineeta-singh/slidelist/97303364.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇವರ ತಾಯಿ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ತಂದೆ ತೇಜ್ ಪಿ. ಸಿಂಗ್ [[ಅಖಿಲಭಾರತ ವೈದ್ಯವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜೈವಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Meghani |first=Varsha |date=23 November 2021 |title=Vineeta Singh: Sugar Cosmetics, and the passion for the impossible |url=https://www.forbesindia.com/article/wpower-2021/vineeta-singh-sugar-cosmetics-and-the-passion-for-the-impossible/71707/1 |access-date=1 February 2023 |website=[[Forbes India]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

ಇವರು ತನ್ನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ದೆಹಲಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಆರ್. ಕೆ. ಪುರಂನಲ್ಲಿ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 December 2021 |title=Vineeta Singh Sugar Cosmetics CEO The Next Judge of Shark Tank India |url=https://sharktank.co.in/blog-post/vineeta-singh-shark-tank-india/ |access-date=5 February 2023 |website=SharkTank.co.in |language=en |archive-date=5 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205164619/https://sharktank.co.in/blog-post/vineeta-singh-shark-tank-india/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಮದ್ರಾಸ್‌|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ಮದ್ರಾಸ್)]] ಗೆ ಸೇರುವಾಗ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಆಗಲೇ ಇವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು, [[ಅಶೋಕ್ ಜುಂಜುನ್ವಾಲಾ|ಅಶೋಕ್ ಜುಂಜುನ್‌ವಾಲಾ ಅವರು]] ತಮ್ಮ ಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಂದಿಗಿನ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯನ್ನು ''ದಿ IITM ನೆಕ್ಸಸ್'' ಪುಸ್ತಕದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ: &lt;ref&gt;{{Citation|last=Pandey|first=Shree|last2=Sundararajan|first2=Shrikant|last3=Shashin|first3=Shibani|title=The IITM Nexus|publisher=[[Notion Press]]|place=Chennai, India|edition=1st|year=2022|isbn=978-1-68563-906-8}}&lt;/ref&gt;

{{ನುಡಿಮುತ್ತು|&quot;The most vital part of the book, however, is the story of Vineeta Singh. She sought me out and sat next to me on a flight when she came to IITM. I knew then that this kid stranger is destined to go places and remember broaching the subject of entrepreneurship with her. I thought we had lost her to IIM. [...] I lost touch after that. But it came as no surprise that she founded and is driving Sugar Cosmetics today. Her story sums up the struggle that an entrepreuner has to go through.&quot;}}

ಇವರು ತನ್ನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು IIT-M ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Oberoi |first=Pragatti |title=How to become a CEO? Vineeta Singh guides on the role of mathematics, IITs, IIMs and the skills needed |url=https://www.timesnownews.com/jobs/how-to-become-a-ceo-vineeta-singh-guides-on-the-role-of-mathematics-iits-iims-and-the-skills-needed-excl--article-93616804 |access-date=February 14, 2023 |website=TimesNow}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ, ಅವರು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ (ಅಹಮದಾಬಾದ್) ನಿಂದ [[ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌|ಎಂಬಿಎ]] ಪಡೆದರು &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bagchi |first=Shrabonti |date=21 May 2021 |title=Vineeta Singh: On a SUGAR high |url=https://lifestyle.livemint.com/news/big-story/vineeta-singh-on-a-sugar-high-111621425962738.html |access-date=31 January 2023 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]] |language=en |archive-date=31 ಜನವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131230155/https://lifestyle.livemint.com/news/big-story/vineeta-singh-on-a-sugar-high-111621425962738.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ಎಂಬಿಎ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಡಾಯ್ಶ್ಚ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆ ಇಂಟರ್ನ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ೧ ಕೋಟಿ ಸಂಬಳವಿದ್ದರೂ ಆ ಕಂಪನಿಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ghosh |first=Sutrishna |title=The IIM Alumnus Who Turned Down a Rs 1 Cr Job to Launch a Rs.100 Cr Cosmetics Empire. |url=https://www.yahoo.com/news/iim-alumnus-turned-down-1-cr-job-launch-billion-dollar-cosmetics-empire-030026510.html?guccounter=1&amp;guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAAJBpCM96s_3PBf3iouj02k9JO6QOtCBzq03A2bMppEzlOVzFHThcf3xffdIbG2vjKjIytJcnLIaVONpp17woQ7EpkDe4DFq77Yo5MzfyZa_pwdy8ew3dg-96V9m9G9dGvGJ1Zv3SGjCITToUjtX95IUKvB2ic2796hvWxdlgld9A |access-date=February 14, 2023 |website=Yahoo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Two IIM-A grads shun Rs 1-cr offer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/two-iim-a-grads-shun-rs-1-cr-offer/articleshow/968988.cms |access-date=13 January 2023 |website=[[The Times of India]] |language=en |publication-date=29 December 2006}}&lt;/ref&gt; ವಿನೀತಾ ಹಾಗು ಅವರ ಸಹಪಾಟಿಗಳು ಇದೇ ಕೆಲಸ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಳ ಉಡುಪು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದರು. &lt;ref name=&quot;Telegraph 2006&quot;&gt;{{Cite web |title=No to crore-a-year to make lingerie |url=https://www.telegraphindia.com/india/no-to-crore-a-year-to-make-lingerie/cid/746845 |access-date=24 January 2023 |website=[[The Telegraph (India)]] |language=en |publication-date=28 December 2006}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಹೊರಹೊಮ್ಮಲಿಲ್ಲ.

== ವೃತ್ತಿ ==
೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ವಿನೀತಾ ಅವರು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ''ಕ್ವೆಟ್ಜಲ್ ಅನ್ನು(Quetzal)'' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Angels dare to fly: Indian women are getting into entrepreneurial roles |url=https://economictimes.indiatimes.com/biz-entrepreneurship/angels-dare-to-fly-indian-women-are-getting-into-entrepreneurial-roles/vineeta-singh-founder-of-quetzal/slideshow/5657930.cms |access-date=February 14, 2023 |website=Economic Times}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ನೇಮಕಾತಿದಾರರಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯು ಈ ವೆಚ್ಚ-ಚಾಲಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಅವರು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ''ಫ್ಯಾಬ್-ಬ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ಚಂದಾದಾರಿಕೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ಸೌಂದರ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾಸಿಕ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Sweet and Bitter Story of Sugar Cosmetic Founder: Vineeta Singh |url=https://www.startupinsider.in/the-sweet-and-bitter-story-of-sugar-cosmetic-founder-vineeta-singh/ |access-date=February 14, 2023 |website=startup insider |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214104432/https://www.startupinsider.in/the-sweet-and-bitter-story-of-sugar-cosmetic-founder-vineeta-singh/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇವರ ಮೂರನೇ ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್, ''ಶುಗರ್ ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್'',  &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vineeta Singh: Sugar Cosmetics, And The Passion For The Impossible |url=https://www.forbesindia.com/article/wpower-2021/vineeta-singh-sugar-cosmetics-and-the-passion-for-the-impossible/71707/1 |access-date=February 14, 2023 |website=Forbes India}}&lt;/ref&gt;  ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕಂಪನಿಯು ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ  ಸಜ್ಜಾದ [[ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕಗಳು]] ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೈಕೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Punj |first=Shwweta |title=Vineeta Singh: Sweet success. |url=https://www.indiatoday.in/magazine/entrepreneurs/story/20220103-vineeta-singh-sweet-success-1892493-2021-12-26 |access-date=February 14, 2023 |website=India Today}}&lt;/ref&gt; [[ಬಿಬಿಸಿ]] ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಸಿಂಗ್ ತನ್ನ ನೇಮಕಾತಿ ತಂತ್ರವು ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್‌ಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಯುವತಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=As CEO, my job is to get out of their way |url=https://www.bbc.com/news/av/business-62310082 |access-date=14 January 2023 |website=[[BBC]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ಖಾಸಗಿ ಇಕ್ವಿಟಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಲ್ ಕ್ಯಾಟರ್ಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ $50 ಮಿಲಿಯನ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಸಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಚರ್ಮದ ಟೋನ್ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kandavel |first=Sangeetha |date=31 May 2022 |title=SUGAR Cosmetics closes $50 million in series D fundraise |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sugar-cosmetics-closes-50-million-in-series-d-fundraise/article65479609.ece |access-date=24 January 2023 |website=[[The Hindu]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022 ರಲ್ಲಿ, [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ತಾರೆ [[ರಣ್ವೀರ್ ಸಿಂಗ್|ರಣವೀರ್ ಸಿಂಗ್]] ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಶುಗರ್ ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್‌ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ಸುವಾರ್ತಾಬೋಧಕ (brand evangelist) ಆದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhushan |first=Ratna |date=3 September 2022 |title=Actor Ranveer Singh invests in Sugar Cosmetics |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fashion-/-cosmetics-/-jewellery/actor-ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/articleshow/93964248.cms?from=mdr |access-date=27 January 2023 |website=[[The Economic Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Verma Ambwani |first=Meenakshi |date=3 September 2022 |title=Ranveer Singh invests in SUGAR Cosmetics |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece |access-date=27 January 2023 |website=[[Business Line]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

''ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ'', ''ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಟುಡೇ'', ಮತ್ತು ''ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್'' ನಂತಹ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಹಾರ್ಡ್ ಕಾಪಿ ಕವರ್ ಪೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Carvalho |first=Brian |date=22 November 2021 |title=Forbes India W-Power 2021: Role models who will inspire a generation |url=https://www.forbesindia.com/article/column/forbes-india-wpower-2021-role-models-who-will-inspire-a-generation/71681/1 |access-date=14 January 2023 |website=[[Forbes India]] |language=en}} ''(&quot;Editor's Note&quot; including image of cover showing Singh)''&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 November 2022 |title=Issue for 13 November 2022 |url=https://www.businesstoday.in/magazine/issue/2022-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115222146/https://www.businesstoday.in/magazine/issue/2022-11-13 |archive-date=15 January 2023 |access-date=15 January 2023 |website=[[Business Today (India)|Business Today]] |language=en}} ''(Shows cover of 13 November 2022 print issue which features and names Singh)''&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 December 2022 |title=Sugar Rush |url=https://twitter.com/vineetasng/status/1608765061014880256/photo/1 |access-date=15 January 2023 |website=[[Twitter]] |language=en}} ''(&quot;Image of cover showing Singh and teaser to the corrosponding cover story)''&lt;/ref&gt; ಸಂಬಂಧಿತ ಕವರ್ ಸ್ಟೋರಿಯಲ್ಲಿ, ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Rajiv |date=9 September 2021 |title=Sugar cosmetics: Lips don't lie |url=https://www.forbesindia.com/article/onlinefirst-brands/sugar-cosmetics-lips-dont-lie/61463/1 |access-date=14 January 2023 |website=[[Forbes India]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಟುಡೆಗೆ, ತನ್ನ ಪತಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಾವಧಿಗೆ ಸೇರುವ ಷರತ್ತಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಅವರು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zaidi |first=Tarab |date=21 December 2022 |title=Investors refused to fund Sugar until my husband joined it |url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/investors-refused-to-fund-sugar-until-my-husband-joined-it-shark-tank-indias-vineeta-singh-357296-2022-12-21 |access-date=15 January 2023 |website=[[Business Today (India)]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮತ್ತು &quot;ದೊಡ್ಡ ಕನಸು ಕಾಣಲು ಯುವತಿಯರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ&quot; ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sugar Sugar, Ah! Money, Money |url=https://www.businessworld.in/article/Sugar-Sugar-Ah-Money-Money/16-12-2022-458323/ |access-date=14 January 2023 |website=[[Businessworld]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ತನ್ನ ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಡಬ್ಲ್ಯೂ-ಪವರ್ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ. &lt;ref name=&quot;forbes2&quot;&gt;{{Cite web |title=W-Power 2021 |url=https://www.forbesindia.com/lists/wpower-2021/1993/1 |access-date=24 January 2023 |website=Forbes India |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;forbes1&quot;&gt;{{Cite web |last=Meghani |first=Varsha |date=23 November 2021 |title=Vineeta Singh: Sugar Cosmetics, and the passion for the impossible |url=https://www.forbesindia.com/article/wpower-2021/vineeta-singh-sugar-cosmetics-and-the-passion-for-the-impossible/71707/1 |access-date=1 February 2023 |website=[[Forbes India]] |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFMeghani2021&quot;&gt;Meghani, Varsha (23 November 2021). [https://www.forbesindia.com/article/wpower-2021/vineeta-singh-sugar-cosmetics-and-the-passion-for-the-impossible/71707/1 &quot;Vineeta Singh: Sugar Cosmetics, and the passion for the impossible&quot;]. ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ|Forbes India]]''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1 February&lt;/span&gt; 2023&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ಮನರಂಜನೆ ==
ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಶಾರ್ಕ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು/ತೀರ್ಪುಗಾರರಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್ ಒಬ್ಬರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=17 January 2023 |title=Sugar's Vineeta Singh on how Shark Tank India changed her life: &quot;My kids ask, why people want a photo with you.&quot; |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/vineeta-singh-shark-tank-india-fame-kids-ask-why-people-want-photo-with-you-8378441/ |access-date=16 February 2023 |website=Indian Express}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಭಾಗವಾಗಿ, ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Panjari |first=Swagata |last2=Salve |first2=Priyanka |title=What makes Sharks take the bait? Vineeta Singh, Namita Thapar share the idea USP that attracts |language=en |work=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/prime/consumer/what-makes-sharks-take-the-bait-vineeta-singh-namita-thapar-share-the-idea-usp-that-attracts/primearticleshow/96947380.cms |access-date=14 January 2023}}&lt;/ref&gt;

೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಸಿಂಗ್ ಇತರ ಶಾರ್ಕ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಇಂಡಿಯಾ ತೀರ್ಪುದಾರರೊಂದಿಗೆ ವಿಐಪಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಕೌನ್ ಬನೇಗಾ ಕರೋಡ್‌ಪತಿ, ಹೂ ವಾಂಟ್ಸ್ ಟು ಬಿ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌ನ ಭಾರತೀಯ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 December 2022 |title=KBC: Here's how Vineeta Singh, Aman Gupta, Anupam Mittal pitched for themselves to grab the hotseat |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/kbc-here-s-how-vineeta-singh-aman-gupta-anupam-mittal-pitched-for-themselves-to-grab-the-hotseat-101672280279803.html |access-date=14 January 2023 |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇತರ ಶಾರ್ಕ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಇಂಡಿಯಾ ತೀರ್ಪುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಕಪಿಲ್ ಶರ್ಮಾ ಶೋನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.  &lt;ref name=&quot;HindustanTimes1&quot;&gt;{{Cite web |date=29 January 2022 |title=Kapil Sharma asks Shark Tank's Vineeta Singh about lipstick marks on husband's shirt, he has a funny response |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/kapil-sharma-asks-shark-tank-s-vineeta-singh-about-lipstick-marks-on-husband-s-shirt-he-has-a-funny-response-watch-101643455315545.html |access-date=24 January 2023 |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ==
ಸಿಂಗ್, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವರ ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ''ಶುಗರ್ ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ಸ್'', ಅವರ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು:

* ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ವತಿಯಿಂದ, ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;ಸ್ಟಾರ್ಟ್-ಅಪ್ ಆಫ಼್ ದಿ ಇಯರ್&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Retail Start-up of the Year: SUGAR Cosmetics |url=https://www.entrepreneurindia.com/2019/awards_winner.php |access-date=14 January 2023 |website=Entrepreneur India |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದಿಂದ W-ಪವರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2021). &lt;ref name=&quot;forbes2&quot;/&gt;
* BW Disrupt 40 Under 40 Award by [[:en:Businessworld|Businessworld]] (2021). &lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 December 2022 |title=India's Top Entrepreneurs: BW Disrupt 40 Under 40, 2022 |url=https://bwdisrupt.businessworld.in/article/India-s-Top-Entrepreneurs-BW-Disrupt-40-Under-40-2022/02-12-2022-456344/ |access-date=14 January 2023 |website=[[Businessworld]] |language=en |archive-date=14 ಜನವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114170015/https://bwdisrupt.businessworld.in/article/India-s-Top-Entrepreneurs-BW-Disrupt-40-Under-40-2022/02-12-2022-456344/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[:en:Fortune_(magazine)|Fortune]]'s [[:en:40_Under_40|40 Under 40]] (2021). &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vineeta Singh, Kaushik Mukherjee - India's Young &amp; Brightest Entrepreneurs in 40 Under 40 2021 |url=https://www.fortuneindia.com/40under40/vineeta-singh-kaushik-mukherjee?year=2021 |access-date=5 February 2023 |website=Fortune India}}&lt;/ref&gt;
* [[ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆ|ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ]] ಯುವ ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕತ್ವ ಪಟ್ಟಿ (2022). &lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 April 2022 |title=Meet the 2022 Class of Young Global Leaders. |url=https://www.weforum.org/press/2022/04/from-entrepreneurs-to-scientists-meet-the-2022-class-of-young-global-leaders/ |access-date=5 February 2023 |website=World Economic Forum}}&lt;/ref&gt;
* 2001–2005ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ 4 ಇಂಟರ್ ಐಐಟಿ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್‌ಗಾಗಿ 2 ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು 2 ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |editor-last=Tripathi |editor-first=Anuj |title=Vineeta Singh |url=https://in.linkedin.com/in/vineetasingh |url-status=live |access-date=14 February 2023 |website=Linkedin}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ವಿನೀತಾ ಸಿಂಗ್ ಕೌಶಿಕ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Srivastava |first=Arushi |date=18 April 2022 |title=Shark Tank India: From an athlete to business leader under 40, lesser-known facts about Vineeta Singh |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/shark-tank-india-athlete-business-leader-under-40-lesser-known-facts-about-vineeta-singh-1068792 |access-date=10 February 2023 |website=[[Pinkvilla]] |archive-date=6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206133100/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/shark-tank-india-athlete-business-leader-under-40-lesser-known-facts-about-vineeta-singh-1068792 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಐಐಎಂ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೌಶಿಕ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 August 2022 |title=SUGAR Cosmetics journey a part of IIM-A's case study, founders Kaushik Mukherjee &amp; Vineeta Singh over the moon |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/sugar-cosmetics-journey-a-part-of-iim-as-case-study-founders-kaushik-mukherjee-vineeta-singh-over-the-moon/articleshow/93677573.cms?from=mdR |access-date=10 February 2023 |website=Economic Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 November 2022 |title=PICS: Ashneer Grover to Vineeta Singh; sneak peek into the family life of Shark Tank India judges |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/pics-ashneer-grover-to-vineeta-singh-sneak-peek-into-the-family-life-of-shark-tank-india-judges/photostory/90016016.cms |access-date=10 February 2023 |website=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;

ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಟ್ರಯಥ್ಲೀಟ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಟ್ರಾಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಓಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ೨೦ ಮ್ಯಾರಥಾನ್‌ಗಳು, ಅಲ್ಟ್ರಾಮ್ಯಾರಥಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ೧೨ ಅರ್ಧ-ಮ್ಯಾರಥಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=S |first=Vidya |date=25 September 2021 |title=Run, Vineeta, Run |url=https://www.businesstoday.in/magazine/network/story/run-vineeta-run-307624-2021-09-25 |access-date=10 February 2023 |website=Business Today}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೧೨ ರಿಂದ ೨೦೧೪ ರವರೆಗೆ ೮೯-ಕಿಮೀ ಕಾಮ್ರೇಡ್ಸ್ ಮ್ಯಾರಥಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh Bhandari |first=Kabir |date=14 June 2022 |title=Shark Tank India's Vineeta Singh Has Amazing Stamina And Fitness |url=https://www.entrepreneur.com/en-in/lifestyle/shark-tank-indias-vineeta-singh-has-amazing-stamina-and/429442 |access-date=10 February 2023 |website=Entrepreneur}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ ೨೦೧೭ ಐರನ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ganesan Ram |first=Sharmila |date=22 October 2017 |title=Powai power couple on losing friends and becoming 'Iron Man' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/powai-power-couple-on-losing-friends-and-becoming-iron-man/articleshow/61168600.cms |access-date=10 February 2023 |website=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೮ ರ ಮುಂಬೈ ಮ್ಯಾರಥಾನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ೬ ತಿಂಗಳ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ 2:42:51 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೨೧ ಕಿಮೀ ಓಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Iyer |first=Sundari |date=22 January 2018 |title=Woman runs 21 km while being six months pregnant |url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/mumbai-marathon-woman-runs-21-km-while-being-six-months-pregnant-18962182 |access-date=10 February 2023 |website=Mid-day}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೮೩ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>8eaj5sff086xnkrmw9bqho0xusc268a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155652</id>
    <revision>
      <id>1428695</id>
      <parentid>1376295</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21109" sha1="cljrgwqh8h3q7r44uei02qq6gcc37o5" xml:space="preserve">'''ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢವು''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಇದು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಒಂಬತ್ತನೇ ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ] ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 30 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಹದಿನೇಳನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Chhattisgarh Population 2020/2021|url=https://www.populationu.com/in/chhattisgarh-population|access-date=22 August 2021|website=www.populationu.com|archive-date=11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411061048/https://www.populationu.com/in/chhattisgarh-population|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ರಾಜ್ಯವು ಅನೇಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

==ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು==
*1.ಡೊಮ್ಕಾಚ್
*2.ಜುಮೈರ್/ಜುಮೈರ್
*3.ಪೈಕಿ ನೃತ್ಯ
*4. ರೌತ್ ನಾಚಾ
==ಡೊಮ್ಕಾಚ್==

'''ಡೊಮ್ಕಾಚ್''' ಅಥವಾ '''ದಮ್ಕಾಚ್''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ]] [[ಬಿಹಾರ]], [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ಮತ್ತು ಮಾಧೇಶ್ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ]], ಮಿಥಿಲಾ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆ|ಭೋಜ್‌ಪುರಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://folklibrary.com/index.php/folkform/?catid=210&amp;child=Domkach&amp;color=&amp;id=211-domkach&amp;parent=|title=Domkach|website=Folklibrary.com|access-date=18 December 2018|archive-date=21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190221224111/http://folklibrary.com/index.php/folkform/?catid=210&amp;child=Domkach&amp;color=&amp;id=211-domkach&amp;parent=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹಬ್ಬ.&lt;ref name=&quot;KumarPrakash2018&quot;&gt;{{cite book|author1=Rajesh Kumar|author2=Om Prakash|title=Language, Identity and Contemporary Society|url=https://books.google.com/books?id=Ddl9DwAAQBAJ&amp;pg=PA97|access-date=18 December 2018|date=30 November 2018|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-5275-2267-1|page=97}}&lt;/ref&gt;ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಇದು ನಾಗಪುರಿ ಜನರ ಜಾನಪದ [[ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು [[ಜನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು|ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|title=Out of the Dark|website=democratic world.in|access-date=2024-03-01|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042927/http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಧು ಮತ್ತು ವರನ ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಸೊಂಟವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅರ್ಧವೃತ್ತವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ವ್ಯಂಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ನಾಗ್ಪುರಿ ಡೊಮ್ಕಾಚ್ ಅನ್ನು ಎಖಾರಿಯಾ ಡೊಮ್ಕಾಚ್, ದೋಹ್ರಿ ಡೊಮ್ಕಾಚ್ ಮತ್ತು ಜುಮ್ಟಾ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ezccindia.org/jharkhand.html|title=Easrern Zonal Cultural Centre|website=Ezccindia.org|access-date=18 December 2018|archive-date=5 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180405094015/http://www.ezccindia.org/jharkhand.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ಈ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಡಂಬೃ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ (ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್) ದೇವತಾನದ ನಂತರ ಮದುವೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದ ಆರಂಭವಾದ ಆಷಾಢ ಮಾಸದಲ್ಲಿ (ಜೂನ್-ಜುಲೈ) ರಥಯಾತ್ರೆಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9S1pEAAAQBAJ&amp;pg=SA4-PA9|title=Jharkhand General Knowledge 2022|publisher=Prabhat Prakashan|author=Manish Ranjan|page=4.9|year=2022|isbn=978-9354883002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wdFHDwAAQBAJ&amp;pg=PT55|title=JHARKHAND KE PARVA-TYOHAR, MELE AUR PARYATAN STHAL|publisher=Prabhat Prakashan|author=Sanjay Krishna|page=55|year=2013|isbn=978-9350485286}}&lt;/ref&gt;
==ಜುಮರ್ ನೃತ್ಯ==
[[Image:Tea Tribe Dance of Assam.jpg|thumb|right|200px|ಜುಮರ್ ನೃತ್ಯ]]
ಜುಮೈರ್ ಅಥವಾ ಜುಮಾರ್ ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನ ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jhumar of the West Bengal highlands |url=http://www.indianculture.gov.in/jhumar-west-bengal-highlands |access-date=2022-03-25 |website=INDIAN CULTURE |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jhumur Song: a Geo – Environmental Analysis - Ignited Minds Journals |url=http://ignited.in/a/57671 |access-date=2022-03-25 |website=ignited.in |language=en-us |archive-date=2022-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007055802/http://ignited.in/a/57671 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jhumur and Nachni in the Folk Songs of Purulia |hdl=10603/300904 |url=http://hdl.handle.net/10603/300904 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sinha |first=Manik Lal |url=http://archive.org/details/dli.ministry.15085 |title=Jhumar of the West Bengal highlands |date=1974 |publisher=Sangeet Natak Akademi, New Delhi}}&lt;/ref&gt;ಇದು ಮೂಲತಃ ಚೋಟಾ ನಾಗ್ಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ (ಸದನ್) ಜನರ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. &lt;ref name=&quot;democratic world&quot;&gt;{{Cite web|url=http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|title=Out of the Dark|website=democratic world|access-date=2024-03-01|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042927/http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|title=talk on nagpuri folk music at ignca|website=daily Pioneer|access-date=2024-03-01|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042823/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Prabhat Prakashan 2022&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9S1pEAAAQBAJ&amp;pg=SA2-PA1|title=JHARKHAND GENERAL KNOWLEDGE 2021|author= Manish Ranjan|publisher=Prabhat Prakashan|date=2022|isbn=9789354883002}}&lt;/ref&gt; ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/gumla/happy-holi-2021-fag-and-jhumar-dance-are-no-longer-visible-they-are-losing-their-momentum-smj|title=अब नहीं दिखती फाग और झूमर नृत्य, खो रही है अपनी धाक|website=prabhatkhabar|date=29 March 2021|access-date=6 April 2022}}&lt;/ref&gt;ಮದಲ್ (ಮಂದಾರ) ಧೋಲ್, ನಾಗರ ಡ್ರಮ್ (ನಾಗರಾ), ಬಾನ್ಸುರಿ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;democratic world&quot;/&gt;ಈ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯು ಸಾಧಕರು ಸಾಲಾಗಿ ಕೈ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ದ್ವಿಪದಿಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುವುದು, ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ತೂಗಾಡುವುದು, ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಜಿಗಿಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. చేతులు చప్పట్లు కొట్టడం మరియు అప్పుడప్పుడు కుప్పిచ్చి గెంతడంలాంటివి వంటివి ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gupta |first=Shobhna |url=https://books.google.com/books?id=7KeAES9dsUcC |title=Dances of India |date=2002 |publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-0866-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;
ಈ ಜುಮೈರಿ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gupta |first=Shobhna |url=https://books.google.com/books?id=7KeAES9dsUcC |title=Dances of India |date=2002 |publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-0866-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;
===ಛೋಟಾನಾಗ್‌ಪುರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜುಮಾರ್ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯದ್ದಾಗಿದೆ===
*ಖೋರ್ತಾ ಜುಮರ್&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/jharkhand/bokaro/karma-puja-2021-mla-lambodar-mahto-said-in-karam-festival-language-and-culture-is-the-basic-identity-of-jharkhand-grj|title= करम महोत्सव में बोले विधायक लंबोदर महतो, भाषा व संस्कृति है झारखंड की मूल पहचान|website=prabhatkhabar|date=17 September 2021|access-date=6 April 2022}}&lt;/ref&gt;
*ಕುರ್ಮಾಲಿ ಜುಮಾರ್&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://lagatar.in/jhummar-sandhya-held-at-devgaon-on-mansa-puja-santosh-and-urmila-tie-the-knot-jhumme-audience/|title=मनसा पूजा पर देवगांव में झूमर संध्या का आयोजन, संतोष व उर्मिला ने समां बांधा, झूमे दर्शक|website=lagatar|date=20 September 2021|access-date=6 April 2022|archive-date=7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007062819/https://lagatar.in/jhummar-sandhya-held-at-devgaon-on-mansa-puja-santosh-and-urmila-tie-the-knot-jhumme-audience/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*ಪಾಂಚ್ ಪರ್ಗರ್ನಿಯಾ ಜುಮಾರ್
*ನಾಗಪುರಿ ಜುಮರ್
*ಜನನಿ ಜುಮಾರ್
*ಮರ್ದಾನಿ ಜುಮರ್
==ಮರ್ದಾನಿ ಜುಮರ್==
ಮರ್ದಾನಿ ಜುಮರ್ ( 'ಮರ್ದನಾ ಜುಮರ್ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ನಾಗಪುರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ನಂತರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9S1pEAAAQBAJ&amp;pg=SA4-PA10|title=Jharkhand General Knowledge 2022|publisher=Prabhat Prakashan|author=Manish Ranjan|page=4.10|year=2022|isbn=978-9354883002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indiantribalheritage.org/?p=3935|title=Nagpuri harvest songs and instrumental music – Maharashtra|date=10 September 2022|access-date=24 September 2022|archive-date=24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924083403/https://indiantribalheritage.org/?p=3935|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪುರುಷರು ಗೊಂಗ್ರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುರಾಣಿ ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಮದಲ್, ನಖರೆ (ನಗರ), ಢಕ್ (ವಾದ್ಯ) ಮತ್ತು ಶೆಹನಾಯಿ ಅಥವಾ ಬಾನ್ಸುರಿ (ಬನ್ಸಿ). ನೃತ್ಯ ಚಲನೆಯು ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.india9.com/i9show/Mardana-Jhumar-Dance-57694.htm|title=Mardana Jhumar Dance in India|website=india9.com|accessdate=20 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520021020/http://www.india9.com/i9show/Mardana-Jhumar-Dance-57694.htm|archive-date=2012-05-20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಕ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ತ್ರೀ ನರ್ತಕಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. 
====ಈ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಅನೇಕ ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ====
*ಗೋವಿಂದ್ ಸರನ್ ಲೋಹ್ರಾ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದ
*ಮುಕುಂದ್ ನಾಯ್ಕ್ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದ

==ಪೈಕಾ/ಪೈಕಿ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ==
ಪೈಕಾ ( ಪೈಂಕಿ ಮತ್ತು ಪೈಕಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನಾಗಪುರಿಯ ನಾಗಪುರಿ (ಸದನಿ) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮರ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಚೋಟಾನಾಗ್‌ಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;bhaskar&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/gumla/news/go-on-the-trail-as-told-by-saqar-mundal-singh-062023-4307550.html|title=बख्तर साय मुंडल सिंह के बताए राह पर चलें|website=bhaskar|access-date=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lP1ZEAAAQBAJ&amp;pg=PA184|title=Jharkhand Digdarshan|author=Vinay Sinha|publisher=Arihant Publications India limited|isbn=978-9352032211|access-date=3 November 2022}}&lt;/ref&gt;ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜನರು ನವಿಲು ಗರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಪೇಟವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಖರೆ (ನಗರ), ಢಕ್ (ವಾದ್ಯ), ಶೆಹನಾಯಿ ಮತ್ತು ನಖರೆ (ನಗರ) ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. &lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;/&gt;ಇದು ಪುರುಷರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;caleidoscope&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.caleidoscope.in/art-culture/dances-of-jharkhand|title=Folk Dances of Jharkhand – True Essence of Folk Culture|website=caleidoscope|access-date=30 September 2022|archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930024032/https://www.caleidoscope.in/art-culture/dances-of-jharkhand|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;etvbharat&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.etvbharat.com/hindi/jharkhand/videos/city/folk-artists-of-jharkhand-performed-paika-dance-in-national-tribal-dance-festival/jh20191228130738881|title=आदिवासी नृत्य महोत्सव में झारखंड की गूंज, पाइका लोक नृत्य की शानदार प्रस्तुति|publisher=etvbharat|date=28 December 2019|access-date=30 September 2022}}&lt;/ref&gt; ಪೈಕ್‌ಗಳು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿದ್ದರು.ಚೋಟಾನಾಗ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚೋಟಾನಾಗ್‌ಪುರದ ನಾಗವಂಶಿ (ನಾಗವಂಶಿ ರಾಜವಂಶ) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿದ್ದ ರೌಟಿಯ (ರೌಟಿಯ) ಜಾತಿಯವರು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. &lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.academia.edu/44314956|title=Military Technology of Medieval India -Special Emphasis on Prior of the Mughal Empire|author=Ranjit Biswas|publisher=academia.edu|date=2020|access-date=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;caleidoscope&quot;/&gt;  ಇದನ್ನು ಖುಂಟಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಮುಂಡಾ ಮತ್ತು ಮಯೂರ್‌ಭಂಜ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು ಸಹ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. &lt;ref name=&quot;bhaskar&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-peg-russia-accepted-the-iron-of-peg-39-s-paika-dance-6115470.html|title=खूंटी : खूंटी की पाइका नृत्य का रूस ने माना था लोहा|website=livehindustan|date=27 March 2022|access-date=30 September 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=N |first1=Eshani |last2=y |title=Paika Dance of the Munda Tribe |url=https://www.auchitya.com/paika-dance-of-the-munda-tribe/ |access-date=2022-09-30 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ರಾವುತ್ ನಾಚಾ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ==
[[File:Raut Nacha.jpg|thumb| 200pxǀ]]
ರಾವುತ್ ನಾಚಾ ಎಂಬುದು ರಾವುತ್ (ಜಾತಿ) ಜನರು ನಡೆಸುವ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ಇದು ಕೃಷ್ಣನ ಆರಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಅವರು 'ದೇವ್ ಉದ್ನಿ ಏಕಾದಶಿ' ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗ (ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್) ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ದೇವರುಗಳು ಏಳುವ ಸಮಯ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Culture &amp; Heritage {{!}} District DURG, Government of Chhattisgarh {{!}} India|url=https://durg.gov.in/culture-heritage/|access-date=2021-11-21|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Agrawal|first=Prof Vidya Singh, Ar Neeta Mishra, Ar Arpita Maji Das &amp; Ar Smita|url=https://books.google.com/books?id=e9k2EAAAQBAJ|title=An approach to better quality of life in villages of Chhattisgarh - &quot;A case study of math village&quot;|date=2021-04-28|publisher=Walnut Publication|isbn=978-93-91145-47-7|language=en}}&lt;/ref&gt;
== ಇವುಗಳನ್ನೂ ಓದಿ==
* [[ಕೇರಳದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]]
*[[ಕಾಶ್ಮೀರದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]]
*[[ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]]

== ಇವುಗಳನ್ನೂ ಓದಿ==
* [[ಕೇರಳದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]]
*[[ಕಾಶ್ಮೀರದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ: ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]]</text>
      <sha1>cljrgwqh8h3q7r44uei02qq6gcc37o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೀಕಾಕ್ ಲಾಮೆಂಟ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160966</id>
    <revision>
      <id>1428701</id>
      <parentid>1353410</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T19:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12380" sha1="ejnfswncjxi5zoyc2ju9jhxo3rxpxmp" xml:space="preserve">'''''ಪೀಕಾಕ್ ಲಾಮೆಂಟ್''''' (ಸಿಂಹಳೀಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: ''ವಿಹಂಗ ಪ್ರೇಮಯ),'' 2022 ರ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಸಿಂಹಳೀಯ ಭಾಷೆಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಜೀವ ಪುಷ್ಪಕುಮಾರ ರವರು ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಿಲ್ಗ್ರಿಮ್‌ನ ಚಿಯಾರಾ ಬಾರ್ಬೋ ರವರು ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ඉතාලියේ රිදී තිරයට ගිය 'විහඟ ප්‍රේමය' (Peacock Lament) |url=https://sinhala.adaderana.lk/news/188691 |access-date=2024-11-22 |website=sinhala.adaderana.lk |language=en}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 2022 ರಲ್ಲಿ 35 ನೇ ಟೋಕಿಯೋ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=【Peacock Lament】｜ 35th Tokyo International Film Festival(2022) |url=https://2022.tiff-jp.net/en/lineup/film/3501CMP12 |access-date=2024-11-22 |website=2022.tiff-jp.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=‘Peacock Lament’ competes in Tokyo |url=https://www.sundaytimes.lk/221016/magazine/peacock-lament-competes-in-tokyo-498703.html |access-date=2024-11-22 |website=Print Edition - The Sunday Times, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾರಾಂಶ ==
[[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ 19 ವರ್ಷದ ಹುಡುಗ ಅಮಿಲ(ಅಕಲಂಕ ಪ್ರಭಾಶ್ವರ)ನ ಕಥೆ. ಆಘಾತಕಾರಿ ಘಟನೆಗಳ ಸರಣಿಯ ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ದ್ರಢ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇವರು ತನ‍್ನ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರ ಜೀವನ ಅನಾಥ ಹಾಗೂ ಅಸಹಾಯಕವಾಗಿ ಬಿಡುವುದು. ನಂತರ, ಅವರು ಗಗನಚುಂಬಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಬಲಿಷ್ಠ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಕೊಲಂಬೊ|ಕೊಲಂಬೋ]] ನಗರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಮುನ್ನೋಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ ಕಷ್ಟಕರ ಹಾಗೂ ಗೊಂದಲಪೂರ್ಣ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದ ಕಲಿತ ಜೀವನ ಪಾಠಗಳ ನಂತರ, ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೊಲಂಬೋಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದರು. ಅವನು ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಕಿರಿಯ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ ಮಾಡಲು ಈ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಸಹೋದರಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಇನೋಕಾರವರು ಟೆಟ್ರಾಲಜಿ ಆಫ್ ಫಾಲೋಟ್ ಎಂಬ ಜನ್ಮಜಾತ ಹೃದಯ ದೋಷದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು. ತುರ್ತು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವಂತೆ ವೈದ್ಯರು ಅಮಿಲಾಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು, ಇದನ್ನು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hallas |first=Roger |date=2023-08-16 |title=PEACOCK LAMENT • Syracuse Univeristy Human Rights Film Festival |url=https://suhrff.syr.edu/peacock-lament/ |access-date=2024-11-22 |website=Syracuse Univeristy Human Rights Film Festival |language=en-US |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203042308/https://suhrff.syr.edu/peacock-lament/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-31 |title=Tokyo Film Festival Review: Peacock’s Lament |url=https://www.backseatmafia.com/tokyo-film-festival-review-peacocks-lament/ |access-date=2024-11-22 |website=Backseat Mafia |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

ಅಮಿಲಾ [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ $15,000 ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಚೀನಾದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೆಲಸಗಾರನಾಗಿ ಅವನ ಕೆಲಸವು ಅವನಿಗೆ ಅಷ್ಟು [[ಸಂಬಳ|ವೇತನ]]ವನ್ನು ಕೇಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಅವನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಮಧ್ಯೆ, ಅಮಿಲನಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಆತನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವ ಮೂಲಕ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು. ದಿನಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹದಗೆಡುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಒಮ್ಮೆ 55 ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆ ಮಾಲಿನಿ(ಸಬಿತಾ ಪೆರೆರಾ) ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಅವರು ಭರವಸೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮಾಲಿನಿಯವರು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಮಿಲನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆ ಕೆಲಸವು ನೈತಿಕ ಪರಿಗಣನೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅಮಿಲಾ ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಹಾಬ್ಸನ್‌ನ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಅವಕಾಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಮಿಲಾ ನಂತರ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಹಣ ಗಳಿಸಲು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅವನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotzathanasis |first=Panos |date=2023-11-30 |title=Film Review: Peacock Lament (2022) by Sanjeewa Pushpakumara |url=https://asianmoviepulse.com/2023/11/film-review-peacock-lament-2022-by-sanjeewa-pushpakumara/ |access-date=2024-11-22 |website=Asian Movie Pulse |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://mubi.com/en/lk/films/peacock-lament |title=Peacock Lament (2022) {{!}} MUBI |language=en |access-date=2024-11-22 |via=mubi.com}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಸಂತ್ರಸ್ತ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನುಅಪಾಯದಿಂದ ಪಾರಾಗಿಸಲು ನದೀ (ದಿನಾರಾ ಪುಂಚಿಹೆವಾ) ಎಂಬ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ.

== ಪಾತ್ರ ==
* ಅಮಿಲನಾಗಿ ಅಕಲಂಕ ಪ್ರಭಾಶ್ವರ
* ಮಾಲಿನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಬೀತಾ ಪೆರೇರಾ
* ದಿನಾರಾ ಪುಂಚಿಹೆವಾ ನದೀ ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ 
* ಮಹೇಂದ್ರ ಪೆರೇರಾ
* ಲೊರೆಂಜೊ ಅಕ್ವಾವಿವಾ
* ಅಮಿತ ವೀರಸಿಂಗ್
== ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ==
ನವೆಂಬರ್ 2023 ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 54 ನೇ ಗೋವಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೋವಾ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=‘Peacock Lament’ goes to Goa IFF |url=https://www.sundaytimes.lk/231119/magazine/peacock-lament-goes-to-goa-iff-538621.html |access-date=2024-11-22 |website=Print Edition - The Sunday Times, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು  35 ನೇ ಟೋಕಿಯೊ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು. ಹಾಗೂ ಎರಡು ಪತ್ರಿಕಾ, ಉದ್ಯಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Noh2022-09-21T14:21:00+01:00 |first=Jean |title=Tokyo International Film Festival unveils line-up for first full-scale physical edition in three years |url=https://www.screendaily.com/news/tokyo-international-film-festival-unveils-line-up-for-first-full-scale-physical-edition-in-three-years/5174679.article |access-date=2024-11-22 |website=Screen |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವರ್ಕ್ ಇನ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಕೋಲೋನ್ (EWIP) ನ ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ 24 ಚಲನಚಿತ್ರ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 2022 ರಲ್ಲಿ 35 ನೇ ಟೋಕಿಯೊ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ide2022-11-02T15:36:00+00:00 |first=Wendy |title=‘Peacock Lament’: Tokyo Review |url=https://www.screendaily.com/reviews/peacock-lament-tokyo-review/5176100.article |access-date=2024-11-22 |website=Screen |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

==External links==
* {{IMDb title|tt16997704}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:2020s biographical films]]
[[ವರ್ಗ:2020s drama films]]
[[ವರ್ಗ:2020s survival films]]
[[ವರ್ಗ:Sri Lankan drama films]]
[[ವರ್ಗ:2020s Sinhala-language films]]
[[ವರ್ಗ:2022 films]]
[[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪]]</text>
      <sha1>ejnfswncjxi5zoyc2ju9jhxo3rxpxmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172186</id>
    <revision>
      <id>1428704</id>
      <parentid>1427560</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T22:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45425" sha1="3ji4tda8icvwdecqe7zox16et72edjk" xml:space="preserve">[[File:Prime Minister Manmohan Singh in WEF ,2009 (cropped).jpg|thumb|upright|೨೦೦೯ರ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್]]
'''[[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]]''' ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಸತತ ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ (೨೦೦೪-೦೯ ಮತ್ತು ೨೦೦೯-೧೪) [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Tenure&quot;&gt;{{Cite web |title=Dr. Manmohan Singh -May 22, 2004 – May 26, 2014 |url=http://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/dr-manmohan-singh-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110120830/http://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/dr-manmohan-singh-2/ |archive-date=10 January 2018 |access-date=13 January 2018 |publisher=[[Prime Minister's Office (India)]]}}&lt;/ref&gt; ಸಿಂಗ್ ಅವರು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;positions&quot;&gt;{{Cite web |title=Detailed Profile: Dr. Manmohan 77777Singh |url=https://archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113150453/https://archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=2 |archive-date=13 January 2018 |access-date=13 January 2018 |publisher=[[National Portal of India]]}}&lt;/ref&gt; ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದ [[ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ, [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ]] ಗವರ್ನರ್ ಮತ್ತು [[ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ|ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ]] ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Profile: Manmohan Singh |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-19700141 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180202132515/http://www.bbc.com/news/world-asia-india-19700141 |archive-date=2 February 2018 |access-date=13 January 2018 |work=British Broadcasting Corporation (BBC) |publisher=[[Broadcasting House]] |issue=11 March 2015 |ref=BBC |agency=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಿವಿ ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ, ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಉದಾರೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಹಲವಾರು ರಚನಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;rao ministry&quot;&gt;{{Cite web |title=Rao Ministry |url=http://www.indiancabinet.com/rao-ministry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113150603/http://www.indiancabinet.com/rao-ministry/ |archive-date=13 January 2018 |access-date=13 January 2018 |publisher=indiancabinet}}&lt;/ref&gt; ಸಿಂಗ್ ಅವರು 2009 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ನಂತರ ಪೂರ್ಣ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ ಅವರು.&lt;ref name=&quot;First&quot;&gt;{{Cite news |last=Singh |first=Hemant |date=22 May 2020 |title=Manmohan Singh: Biography, Political career, Books and Education |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/manmohan-singh-the-first-sikh-prime-minister-of-india-1398162937-1 |access-date=26 April 2021 |publisher=Dainik Jagran |agency=Jagran Prakashan Limited |archive-date=26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426142842/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/manmohan-singh-the-first-sikh-prime-minister-of-india-1398162937-1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸಿಂಗ್ ಅವರು [[ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಅಧಿಕಾರವನ್ನು]] ಹಿಡಿದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಸಿಖ್ ಜನಾಂಗದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ.

೧೯೩೨ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೬ರಂದು ಜನಿಸಿದ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಮೃತಸರದ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಪಂಜಾಬಿನ ಅಮೃತ್‌ಸರಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿತು. ೧೯೬೬ರಿಂದ ೧೯೬೯ರವರೆಗೆ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ (UNCTAD) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Turner2016&quot;&gt;{{Cite book |last=B. Turner |url=https://books.google.com/books?id=YtvMDQAAQBAJ&amp;pg=PA606 |title=The Statesman's Yearbook 2015: The Politics, Cultures and Economies of the World |date=27 December 2016 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] UK |isbn=978-1-349-67278-3 |page=606 |access-date=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602150311/https://books.google.com/books?id=YtvMDQAAQBAJ&amp;pg=PA606 |archive-date=2 June 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;  ೧೯೬೯ರಿಂದ ೧೯೭೧ರವರೆಗೆ ದೆಹಲಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Ashoka&quot;&gt;{{Cite web |title=The Papers of Dr. Manmohan Singh |url=https://ashoka.edu.in/static/doc_uploads/file_1577170604.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606135526/https://ashoka.edu.in/static/doc_uploads/file_1577170604.pdf |archive-date=6 June 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=[[Ashoka University]]}}&lt;/ref&gt; ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ [[ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ೧೯೮೦ರಿಂದ ೧೯೮೨ರವರೆಗೆ ಭಾರತದ [[ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;1980-82&quot;&gt;{{Cite web |title=The Indian Economy Since Independence |url=http://home.fau.edu/sghosh/web/images/India%20talk.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215075812/http://home.fau.edu/sghosh/web/images/India%20talk.pdf |archive-date=15 December 2017 |access-date=13 January 2018 |publisher=[[Florida Atlantic University]]}}&lt;/ref&gt; ೧೯೮೨ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬ರಿಂದ ೧೪ನೇ ಜನವರಿ ೧೯೮೫ರವರೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Governor&quot;&gt;{{Cite web |title=Past Governors and Deputy Governors |url=https://rbi.org.in/Scripts/AboutUsDisplay.aspx?pg=PastGovernors.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180114020336/https://rbi.org.in/Scripts/AboutUsDisplay.aspx?pg=PastGovernors.htm |archive-date=14 January 2018 |access-date=13 January 2018 |publisher=[[Reserve Bank of India]]}}&lt;/ref&gt;

ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ೧೯೮೫ರಿಂದ ೧೯೮೭ರವರೆಗೆ, ಅವರು ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;planning 1985&quot;&gt;{{Cite web |title=Nirmala Sitharaman meets former PM Manmohan Singh days ahead of her first Budget |url=http://www.ficci.in/ficci-in-news-page.asp?nid=17795 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531200424/http://www.ficci.in/ficci-in-news-page.asp?nid=17795 |archive-date=31 May 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=The Federation of Indian Chambers of Commerce and Industry}}&lt;/ref&gt; 1987 ರಿಂದ 1990 ರವರೆಗೆ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಜಿನಿವಾ|ಜಿನೀವಾ]] ಮೂಲದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತಕರ ಚಾವಡಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಯೋಗ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Sitapati2016&quot;&gt;{{Cite book |last=Vinay Sitapati |url=https://books.google.com/books?id=R2yCDAAAQBAJ&amp;pg=PT108 |title=Half – Lion: How P.V. Narasimha Rao Transformed India |date=27 June 2016 |publisher=[[Penguin Random House]] India Private Limited |isbn=978-93-86057-72-3 |page=108 |access-date=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603025607/https://books.google.com/books?id=R2yCDAAAQBAJ&amp;pg=PT108 |archive-date=3 June 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sitapati2018&quot;&gt;{{Cite book |last=Vinay Sitapati |url=https://books.google.com/books?id=oUxUDwAAQBAJ&amp;pg=PA114 |title=The Man who Remade India: A Biography of P.V. Narasimha Rao |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2018 |isbn=978-0-19-069285-8 |page=114 |access-date=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602111938/https://books.google.com/books?id=oUxUDwAAQBAJ&amp;pg=PA114 |archive-date=2 June 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗ|ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅನುದಾನ ಆಯೋಗ(ಯುಜಿಸಿ)]]ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹರಾವ್|ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] ಅವರು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ [[ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ]]ಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸಿಂಗ್ ಅವರು ೧೯೯೬ರವರೆಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಬಲವಾದ ವಿರೋಧದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ, ಅವರು ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಉದಾರೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;BBC Profile&quot;&gt;{{Cite news |date=11 March 2015 |title=Profile: Manmohan Singh |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-19700141 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811141101/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-19700141 |archive-date=11 August 2020 |access-date=27 April 2020 |work=[[British Broadcasting Corporation]] (BBC)}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ, [[ಸೈಪ್ರಸ್|ಸೈಪ್ರಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಭೆ ಮತ್ತು ವಿಯೆನ್ನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶ್ವ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಿಯೋಗಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.

ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಮನೆಯಾದ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸಕಾಂಗದಿಂದ  ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ೧೯೯೫, ೨೦೦೧, ೨೦೦೭, ೨೦೧೩ ಮತ್ತು ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.&lt;ref name=&quot;RS 1991&quot;&gt;{{Cite news |date=19 August 2019 |title=Manmohan Singh elected unopposed to Rajya Sabha |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/manmohan-singh-elected-unopposed-to-rajya-sabha/article29148008.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531081002/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/manmohan-singh-elected-unopposed-to-rajya-sabha/article29148008.ece |archive-date=31 May 2020 |access-date=27 April 2020 |work=Press Trust of India |publisher=Business Line |agency=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RS 1995&quot;&gt;{{Cite news |date=9 August 2019 |title=Manmohan Singh elected unopposed to Rajya Sabha |url=https://www.livemint.com/news/india/manmohan-singh-elected-unopposed-to-rajya-sabha-1566216404761.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531192917/https://www.livemint.com/news/india/manmohan-singh-elected-unopposed-to-rajya-sabha-1566216404761.html |archive-date=31 May 2020 |access-date=27 April 2020 |work=[[Live Mint]] |agency=HT Media}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RS 2001&quot;&gt;{{Cite news |last=Joy |first=Shemin |date=23 August 2019 |title=Manmohan Singh takes oath as RS MP for sixth time |url=https://www.deccanherald.com/national/national-politics/manmohan-singh-takes-oath-as-rs-mp-for-sixth-time-756358.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603045926/https://www.deccanherald.com/national/national-politics/manmohan-singh-takes-oath-as-rs-mp-for-sixth-time-756358.html |archive-date=3 June 2020 |access-date=27 April 2020 |work=[[Deccan Herald]] |agency=The Printers (Mysore) Private Limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RS 2007&quot;&gt;{{Cite news |last=Anad |first=Manoj |date=28 April 2019 |title=Manmohan Singh may not get Assam Rajya Sabha berth |url=https://www.asianage.com/india/politics/280419/manmohan-singh-may-not-get-assam-rajya-sabha-berth.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602055204/https://www.asianage.com/india/politics/280419/manmohan-singh-may-not-get-assam-rajya-sabha-berth.html |archive-date=2 June 2020 |access-date=27 April 2020 |work=[[The Asian Age]] |agency=Deccan Chronicle Holdings Limited}}&lt;/ref&gt; 2004 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಮುಂದಾಳತ್ವದ ಯುಪಿಎ, [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]ವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ೨೨ನೇ ಮೇ ೨೦೦೪ರಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕಿ [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]] ಅವರು ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು. ಸಿಂಗ್, [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದ ೧೩ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ]]ಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[೨೦೦೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೧೫ನೇ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಯುಪಿಎ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಿಂಗ್ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ೨೨ನೇ ಮೇ ೨೦೦೯ರಂದು ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೬, ೨೦೨೪ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.

== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ರಿಬ್ಬನ್
! ಅಲಂಕಾರ
! width=&quot;100px&quot; | ದೇಶ
! width=&quot;100px&quot; | ದಿನಾಂಕ
! width=&quot;300px&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿ
! Ref.
|-
|[[ಚಿತ್ರ:Padma_Vibhushan_Ribbon.svg|100x100px]]
| '''[[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]]'''
|{{flag|ಭಾರತ}}
| ೧೯೮೭
| ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ.
| &lt;ref name=&quot;padma&quot;&gt;{{Cite web |last= |first= |title=Manmohan Singh receives Padma Vibhushan |url=https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/dr-manmohan-singh-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025044729/https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/dr-manmohan-singh-2/ |archive-date=25 October 2019 |access-date=5 April 2020 |website= |publisher=[[Prime Minister's Office (India)]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RGF&quot;&gt;{{Cite web |title=The Hon'ble Dr. Manmohan Singh |url=http://rgfindia.org/our-board-rajiv-gandhi-foundation/manmohan-singh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810020447/https://rgfindia.org/our-board-rajiv-gandhi-foundation/manmohan-singh/ |archive-date=10 August 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=[[Rajiv Gandhi Foundation]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Home&quot;&gt;{{Cite web |title=Previous Awardees |url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181015000149/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/ |archive-date=15 October 2018 |access-date=27 April 2020 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CFR&quot;&gt;{{Cite web |title=A Conversation with Prime Minister Dr. Manmohan Singh |url=https://www.cfr.org/event/conversation-prime-minister-dr-manmohan-singh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601230126/https://www.cfr.org/event/conversation-prime-minister-dr-manmohan-singh |archive-date=1 June 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=[[Council on Foreign Relations]]}}&lt;/ref&gt;
|}

== ವಿದೇಶಿ ಗೌರವಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ರಿಬ್ಬನ್
! ಅಲಂಕಾರ
! width=&quot;100px&quot; | ದೇಶ
! width=&quot;100px&quot; | ದಿನಾಂಕ
! width=&quot;300px&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿ
! ಉಲ್ಲೇಖ.
|-
|[[ಚಿತ್ರ:SA_Order_of_King_Abdulaziz_1kl_rib.png|100x100px]]
| '''ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಕಿಂಗ್ ಅಬ್ದುಲಜೀಜ್''' 
|{{Flag|Saudi Arabia}}
| ೨೦೧೦
| ''ವಿಶೇಷ ವರ್ಗ'', ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ.
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh being felicitated by the King of Saudi Arabia Abdullah bin Abdul Aziz Al Saud, in Riyadh, Saudi Arabia on February 28, 2010. |url=https://archive.pib.gov.in/photo//2010/Mar/l2010030127562.jpg |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113142939/https://archive.pib.gov.in/photo//2010/Mar/l2010030127562.jpg |archive-date=13 November 2022 |access-date=15 October 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ಚಿತ್ರ:JPN_Toka-sho_BAR.svg|100x100px]]
| '''ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಪೌಲೋನಿಯಾ ಫ್ಲವರ್ಸ್'''
|{{flag|ಜಪಾನ್}}
| ೨೦೧೪
| ''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ಡನ್'', ಜಪಾನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ.
| &lt;ref name=&quot;Japan&quot;&gt;{{Cite web |last= |first= |title=Japan awards civilian honour to Manmohan Singh |url=http://www.pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2014PR1874 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030181811/http://www.pibmumbai.gov.in/scripts/detail.asp?releaseId=E2014PR1874 |archive-date=30 October 2020 |access-date=5 April 2020 |website= |publisher=[[Press Information Bureau]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh Japan&quot;&gt;{{Cite web |last=Rashith |first=Rahimah |date=5 February 2016 |title=Japan Awards Lee Kuan Yew With Highest Honours For Foreign Leaders |url=https://mustsharenews.com/lee-kuan-yew-awarded-japan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531144427/https://mustsharenews.com/lee-kuan-yew-awarded-japan/ |archive-date=31 May 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=MS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PM Singh&quot;&gt;{{Cite news |date=6 November 2018 |title=Malaysia PM Mahathir receives one of Japan's highest awards for strengthening relations |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/malaysia-mahathir-receives-one-of-japans-highest-awards-10902164 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604143035/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/malaysia-mahathir-receives-one-of-japans-highest-awards-10902164 |archive-date=4 June 2020 |access-date=27 April 2020 |work=CNA (news channel) |agency=Mediacorp TV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh Cordon&quot;&gt;{{Cite news |date=6 November 2018 |title=Dr M conferred Japan's highest award |url=https://www.nationthailand.com/breakingnews/30357992 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605002443/https://www.nationthailand.com/breakingnews/30357992 |archive-date=5 June 2020 |access-date=27 April 2020 |work=The Star Asia News Network |publisher=[[The Nation (Thailand)]] |agency=Nation Multimedia Group}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ಚಾನ್ಸೆಲರ್, ಸಂದರ್ಶಕ, ಗವರ್ನರ್, ರೆಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ವರ್ಷ
!ಫೆಲೋಶಿಪ್
!ಸಂಸ್ಥೆ
!ದೇಶ
!ಉಲ್ಲೇಖ
|-
|೧೯೫೭
|ರೆನ್‌ಬರಿ ಸ್ಕಾಲರ್
|[[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]
|{{Flag|United Kingdom}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;BhushanKatyal2004&quot;&gt;{{Cite book |last=K. Bhushan |url=https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&amp;pg=PA1 |title=Manmohan Singh: Visionary to Certainty |last2=G. Katyal |publisher=APH Publishing |year=2004 |isbn=978-81-7648-694-1 |pages=1–2 |access-date=26 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603074015/https://books.google.com/books?id=QEaDKgzcs3gC&amp;pg=PA1 |archive-date=3 June 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|೧೯೭೬
|ಗೌರವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
|[[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|ಭಾರತ}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Professorship&quot;&gt;{{Cite news |date=5 November 2014 |title=School of protest revives professor in PM |url=https://www.telegraphindia.com/india/school-of-protest-revives-professor-in-pm/cid/839301 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602085705/https://www.telegraphindia.com/india/school-of-protest-revives-professor-in-pm/cid/839301 |archive-date=2 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=[[The Telegraph (Kolkata)]] |agency=ABP Group}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೧೯೮೨
|ಗೌರವ ಫೆಲೊ
|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬ್ಯಾಂಕರ್ಸ್
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Bankers&quot;&gt;{{Cite web |title=About The Author |url=http://www.mea.gov.in/images/main_2007.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200720104018/http://www.mea.gov.in/images/main_2007.pdf |archive-date=20 July 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=Ministry of External Affairs}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಗೌರವ ಫೆಲೊ
|ಸೈಂಟ್ ಜಾನ್'ಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್
|{{Flag|United Kingdom}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;St John&quot;&gt;{{Cite web |title=The Dr Manmohan Singh Scholarship |url=https://www.joh.cam.ac.uk/dr-manmohan-singh-scholarship |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511215055/https://www.joh.cam.ac.uk/dr-manmohan-singh-scholarship |archive-date=11 May 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=[[St John's College, Cambridge|St John's College, University of Cambridge]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|೧೯೮೫
|ಅಧ್ಯಕ್ಷ
|ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಘ
| rowspan=&quot;3&quot; |{{Flag|ಭಾರತ}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Vellore&quot;&gt;{{Cite web |date=19 November 2018 |title=Former Presidents of IEA include former Prime Minister Dr. Manmohan Singh |url=https://vit.ac.in/dr-g-viswanathan-unanimously-elected-indian-economic-association-conference-president |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603045929/https://vit.ac.in/dr-g-viswanathan-unanimously-elected-indian-economic-association-conference-president |archive-date=3 June 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=[[Vellore Institute of Technology]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|೧೯೮೬
|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫೆಲೋ
|[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪರಿಷತ್ತು]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;VEPACHEDU&quot;&gt;{{Cite web |title=Prof. Manmohan Singh |url=https://www.vepachedu.org/msingh.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324072121/https://www.vepachedu.org/msingh.html |archive-date=24 March 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=Vepachedu Educational Foundation}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೧೯೯೪
| rowspan=&quot;2&quot; |ಗೌರವ ಫೆಲೋ
|ಅಖಿಲ ಭಾರತ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಘ
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;AIMA&quot;&gt;{{Cite news |date=19 May 2004 |title=Sometimes Nice Guys Finish First |url=https://www.outlookindia.com/website/story/sometimes-nice-guys-finish-first/223953 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605002443/https://www.outlookindia.com/website/story/sometimes-nice-guys-finish-first/223953 |archive-date=5 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=Outlook (Indian magazine)}}&lt;/ref&gt;
|-
|ನುಫೀಲ್ಡ್ ಕಾಲೆಜ್, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|United Kingdom}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Centenary&quot;&gt;{{Cite web |title=Manmohan Singh – Honorary Fellow |url=https://www.nuffield.ox.ac.uk/people/profiles/manmohan-singh/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531192920/https://www.nuffield.ox.ac.uk/people/profiles/manmohan-singh/ |archive-date=31 May 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=[[Nuffield College, Oxford|Nuffield College]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|ವಿಶಿಷ್ಟ ಫೆಲೋ
|[[ಲಂಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;LSE&quot;&gt;{{Cite web |title=Dr Manmohan Singh |url=http://www.lse.ac.uk/asiaResearchCentre/people/bios/SinghManmohan.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429122842/http://www.lse.ac.uk/asiaResearchCentre/people/bios/SinghManmohan.aspx |archive-date=29 April 2019 |access-date=26 April 2020 |publisher=LSE Asia Research Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
|೧೯೯೬
|ಗೌರವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
|ದೆಹಲಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕಾನಮಿಕ್ಸ್
| rowspan=&quot;3&quot; |{{Flag|India}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;VITAE&quot;&gt;{{Cite web |title=Dr. Manmohan Singh Prime Minister of India |url=http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124024215/http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM |archive-date=24 January 2012 |access-date=26 April 2020 |website=csir.res.in}}&lt;/ref&gt;
|-
|೧೯೯೯
|ಫೆಲೋ
|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;NAAS&quot;&gt;{{Cite web |title=Dr. Manmohan Singh |url=http://naasindia.org/detail.php?id=278 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030181846/http://naasindia.org/detail.php?id=278 |archive-date=30 October 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=[[National Academy of Agricultural Sciences]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|೨೦೦೫
|ಗೌರವ ಫೆಲೋ
|[[ಅಖಿಲಭಾರತ ವೈದ್ಯವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;honorary&quot;&gt;{{Cite web |title=Golden Jubilee of AIMS Commence |url=https://pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=12227 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601235723/https://pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=12227 |archive-date=1 June 2020 |access-date=25 April 2020 |publisher=Press Information Bureau}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ವರ್ಷ
! ಪದವಿ
! ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
! ದೇಶ
! Ref.
|-
| 1983
| ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್
| [[ಪಂಜಾಬ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
|{{Flag|ಭಾರತ}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 April 2018 |title=Manmohan at PU: 5 minutes bring back memories of 50 years ago |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/manmohan-at-pu-5-minutes-bring-back-memories-of-50-years-ago/articleshow/63720611.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715015633/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/manmohan-at-pu-5-minutes-bring-back-memories-of-50-years-ago/articleshow/63720611.cms |archive-date=15 July 2020 |access-date=12 June 2020 |publisher=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1997
| ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲಾ
| ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
|{{Flag|ಕೆನಡಾ}}
|
|-
| 2005
| rowspan=&quot;2&quot; | ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಾ
| ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|United Kingdom}}
|
|-
| 2006
| [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
|
|-
| 2007
| rowspan=&quot;5&quot; | ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್
| ಜಮ್ಮು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
| rowspan=&quot;3&quot; |{{Flag|ಭಾರತ}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Jammu&quot;&gt;{{Cite web |title=Manmohan to get his 17th D.Litt from JU |url=http://earlytimesnews.com/newsdet.aspx?q=15588 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083240/http://earlytimesnews.com/newsdet.aspx?q=15588 |archive-date=2 June 2020 |access-date=5 May 2020 |publisher=Early Times}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2008
| [[ಮದ್ರಾಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 September 2008 |title=Madras University honours Manmohan, Sonia |url=https://www.hindustantimes.com/india/madras-university-honours-manmohan-sonia/story-4vbUCm98AgNUu8YuiRtzFM.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612110344/https://www.hindustantimes.com/india/madras-university-honours-manmohan-sonia/story-4vbUCm98AgNUu8YuiRtzFM.html |archive-date=12 June 2020 |access-date=12 June 2020 |publisher=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 March 2008 |title=Manmohan Singh becomes 'doctor' |url=https://www.hindustantimes.com/india/manmohan-singh-becomes-doctor/story-s1d4nBkKS13PUsZOHw3LIM.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612110354/https://www.hindustantimes.com/india/manmohan-singh-becomes-doctor/story-s1d4nBkKS13PUsZOHw3LIM.html |archive-date=12 June 2020 |access-date=12 June 2020 |publisher=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2010
| ಕಿಂಗ್ ಸೌದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
|{{Flag|Saudi Arabia}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 March 2010 |title=Manmohan conferred honorary doctorate by King Saud University |url=https://www.thehindu.com/news/national/Manmohan-conferred-honorary-doctorate-by-King-Saud-University/article16462408.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124044217/http://www.thehindu.com/news/national/article124297.ece |archive-date=24 January 2016 |access-date=12 June 2020 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಮಾಸ್ಕೋ ಸ್ಟೇಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್
|{{Flag|ರಷ್ಯಾ}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 October 2013 |title=Prime Minister Manmohan Singh conferred Honorary Doctorate by Russian institute |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/prime-minister-manmohan-singh-conferred-honorary-doctorate-by-russian-institute/articleshow/24484817.cms?from=mdr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030181816/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/prime-minister-manmohan-singh-conferred-honorary-doctorate-by-russian-institute/articleshow/24484817.cms?from=mdr |archive-date=30 October 2020 |access-date=12 June 2020 |publisher=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಇತರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Year
!Award
!Country/Organisation
!Notes
!Ref.
|-
|1952
|University Medal
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ಪಂಜಾಬ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|Panjab University]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |For standing first in B.A. Honors (Economics)
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Medal&quot;&gt;{{Cite news |date=28 November 2017 |title=Oxford University Press to publish Manmohan Singh's collective works |url=https://www.financialexpress.com/india-news/oxford-university-press-to-publish-manmohan-singhs-collective-works/951187/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602172725/https://www.financialexpress.com/india-news/oxford-university-press-to-publish-manmohan-singhs-collective-works/951187/ |archive-date=2 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=[[The Financial Express (India)]] |agency=The Indian Express Group}}&lt;/ref&gt;
|-
|1954
|Uttar Chand Kapur Medal
| style=&quot;text-align: center;&quot; |For standing first in M.A. (Economics)
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Mahajan2005&quot;&gt;{{Cite book |last=V.S. Mahajan |url=https://books.google.com/books?id=DDA5Yk-0Fm4C&amp;pg=PA16 |title=Manmohan S Dream India |publisher=Deep &amp; Deep Publications |year=2005 |isbn=978-81-7629-631-1 |pages=16– |access-date=26 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601232809/https://books.google.com/books?id=DDA5Yk-0Fm4C&amp;pg=PA16 |archive-date=1 June 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|1955
|Wright Prize for Distinguished Performance
|St John's College, Cambridge
| rowspan=&quot;9&quot; |
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;BhushanKatyal2004&quot;/&gt;
|-
|1956
|Adam Smith Prize
|[[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|University of Cambridge]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;AdamSmith&quot;&gt;{{Cite news |last=Sharma |first=Ashish |date=21 July 2008 |title=The three at the centre of attention |url=https://www.livemint.com/Politics/lpwsAJFfA09xzrU20fbZZJ/The-three-at-the-centre-of-attention.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604142557/https://www.livemint.com/Politics/lpwsAJFfA09xzrU20fbZZJ/The-three-at-the-centre-of-attention.html |archive-date=4 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]] |agency=HT Media}}&lt;/ref&gt;
|-
|1995
|Jawaharlal Nehru Birth Centenary Award
|Indian Science Congress Association
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Personal Profile&quot;&gt;{{Cite web |title=Dr. Manmohan Singh Prime Minister of India Personal Profile |url=https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/pmsprofile.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403010109/https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/pmsprofile.php |archive-date=3 April 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=PMO India}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1997
|Nikkei Asia prize for Regional Growth
|Nihon Keizai Shimbun Inc.
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Nikkei&quot;&gt;{{Cite news |date=13 June 2018 |title=Sulabh founder honoured with Japan's Nikkei Asia Prize |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/sulabh-founder-honoured-with-japan-s-nikkei-asia-prize-1259082-2018-06-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601232804/https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/sulabh-founder-honoured-with-japan-s-nikkei-asia-prize-1259082-2018-06-13 |archive-date=1 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=Press Trust of India |publisher=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|Justice K. S. Hegde Award
|Justice K. S. Hegde Foundation
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;DNA resume&quot; /&gt;
|-
|Lokmanya Tilak Award
|Lokmanya Tilak Smarak Mandir Trust
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;LT Award&quot;&gt;{{Cite web |last=Pandit |first=Srimoyee |date=9 October 2010 |title=Lokmanya Tilak Awarad |url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/lokmanya-tilak-awarad-1286615825-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604050423/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/lokmanya-tilak-awarad-1286615825-1 |archive-date=4 June 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=Jagran Josh}}&lt;/ref&gt;
|-
|1999
|H.H. Kanchi Shri Paramacharya Award for Excellence
|Ramaswamy Venkataraman Centenarian Trust
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;DNA resume&quot;&gt;{{Cite news |date=14 May 2014 |title=A look at India's Prime Minister Manmohan Singh's impressive resume |url=https://www.dnaindia.com/india/report-a-look-at-india-s-prime-minister-manmohan-singh-s-impressive-resume-as-he-bids-farewell-1988281 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602034810/https://www.dnaindia.com/india/report-a-look-at-india-s-prime-minister-manmohan-singh-s-impressive-resume-as-he-bids-farewell-1988281 |archive-date=2 June 2020 |access-date=25 April 2020 |work=[[Daily News and Analysis|DNA]] |agency=Dainik Jagran}}&lt;/ref&gt;
|-
|2000
|Annasaheb Chirmule Award
|Annasaheb Chirmule Trust
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Chirmule&quot;&gt;{{Cite web |title=Dr. Manmohan Singh – Academic Record |url=http://www.visvabharati.ac.in/files/6340200114_Manmohan.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101072430/http://www.visvabharati.ac.in/files/6340200114_Manmohan.pdf |archive-date=1 November 2019 |access-date=25 April 2020 |publisher=Visva Bharati}}&lt;/ref&gt;
|-
|2002
|Outstanding Parliamentarian Award
|Indian Parliamentary Group
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;parliamentary&quot;&gt;{{Cite web |title=Outstanding Parliamentarian Award |url=http://ipg.nic.in/FunctionOPA.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410060313/http://ipg.nic.in/FunctionOPA.aspx |archive-date=10 April 2020 |access-date=25 April 2020 |publisher=Indian Parliamentary Group}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|World Statesman Award
|Appeal of Conscience Foundation
| style=&quot;text-align: center;&quot; |Singh was honoured with the World Statesman Award at a ceremony at New York on 21 September 2010.
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref name=&quot;statesman&quot;&gt;{{Cite web |title=Press Release on conferment of Appeal of Conscience Foundation Annual Statesman Award 2010 |url=https://www.indianembassyusa.gov.in/ArchivesDetails?id=1312 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200602105511/https://www.indianembassyusa.gov.in/ArchivesDetails?id=1312 |archive-date=2 June 2020 |access-date=23 April 2020 |publisher=Embassy of India, Washington, DC}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ
! ಸಂಸ್ಥೆ
! Ref.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1993
| ವರ್ಷದ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ
| ಯುರೋಮನಿ
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;euromoney&quot;&gt;{{Cite web |date=September 2015 |title=Previous Finance Minister of the Year award recipients |url=https://www.euromoney.com/article/b12kjxbl3r0bpm/previous-finance-minister-of-the-year-award-recipients |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530213248/https://www.euromoney.com/article/b12kjxbl3r0bpm/previous-finance-minister-of-the-year-award-recipients |archive-date=30 May 2020 |access-date=26 April 2020 |publisher=[[Euromoney]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ವರ್ಷದ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ
| rowspan=&quot;2&quot; | ಏಷ್ಯಾಮನಿ
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Mahajan2005&quot;/&gt;
|-
| 1994
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref name=&quot;finance 1994&quot;&gt;{{Cite news |date=22 July 2004 |title=One of the more non-political faces of Indian politics, Dr Manmohan Singh is best known as the &quot;liberator&quot; of Indian economy. |url=https://www.hindustantimes.com/india/manmohan-singh/story-GqXL3ZcH3byRCFVwqEc6EL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601024206/https://www.hindustantimes.com/india/manmohan-singh/story-GqXL3ZcH3byRCFVwqEc6EL.html |archive-date=1 June 2020 |access-date=26 April 2020 |work=[[Hindustan Times]] |agency=HT Media Ltd}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2005
| ವಿಶ್ವದ 100 ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
| ಸಮಯ
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The 2005 TIME 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,1972656,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531045415/http://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,1972656,00.html |archive-date=31 May 2020 |access-date=27 April 2020 |publisher=[[Time (magazine)|Time]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2006
| ವರ್ಷದ ಭಾರತೀಯ
| CNN-IBN
|
|-
| 2009
| ವಿಶ್ವದ 36 ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2010
| ವಿಶ್ವದ 18 ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Forbes list 2011: Hu tops list of world's most powerful person; Sonia ranks 9th |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/forbes-list-2011-hu-tops-list-of-worlds-most-powerful-person-sonia-ranks-9th/articleshow/7669110.cms |access-date=10 July 2024 |publisher=Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ವಿಶ್ವದ 100 ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
| ಸಮಯ
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The 2010 TIME 100 |url=https://content.time.com/time/specials/packages/completelist/0,29569,1984685,00.html |access-date=10 July 2024 |publisher=[[Time (magazine)|Time]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2011
| ವಿಶ್ವದ 19 ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ
| rowspan=&quot;3&quot; | ಫೋರ್ಬ್ಸ್
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Obama tops Forbes power list; Sonia, Manmohan in top 20 |url=https://www.thehindu.com/news/obama-tops-forbes-power-list-sonia-manmohan-in-top-20/article2594394.ece/ |access-date=10 July 2024 |publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012
| ವಿಶ್ವದ 20 ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sonia, Manmohan in top 20; Obama most powerful person: Forbes 2012 power list |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sonia-manmohan-in-top-20-obama-most-powerful-person-forbes-2012-power-list/articleshow/17502346.cms |access-date=10 July 2024 |publisher=Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013
| ವಿಶ್ವದ 28 ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The World’s Most Powerful People, 2013 |url=https://genius.com/Forbes-magazine-the-worlds-most-powerful-people-2013-annotated |access-date=10 July 2024 |publisher=Genius.com}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>3ji4tda8icvwdecqe7zox16et72edjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೈಮ್ಸ್ನಿಬ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172652</id>
    <revision>
      <id>1428698</id>
      <parentid>1376814</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9492" sha1="k0z0577ioc7ymk7wq7o67pck4dquewt" xml:space="preserve">{{Infobox Newspaper
&lt;!--Please do not remove the blank entries.
Leave them for others to add info in the future.--&gt;
| name                 = ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್ (Timesnib)
|image = [[ಚಿತ್ರ:Timesnib.png|155px]]
| type                 = ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮ
| format               = ಅಂತರ್ಜಾಲ
| owners               = ಸತೀಶ್ ರಾಜ್ ಗೊರವಿಗೆರೆ
| founder              = &lt;!--Do not remove. Add info if you know--&gt;
| publisher            = ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‍ವರ್ಕ್
| editor               = ಸತೀಶ್ ರಾಜ್ ಗೊರವಿಗೆರೆ
| chiefeditor          = 
| assoceditor          = 
| maneditor            = 
| newseditor           = 
| managingeditordesign = 
| campuseditor         = 
| campuschief          = 
| opeditor             = 
| sportseditor         = 
| photoeditor          = 
| staff                = &lt;!--Not the number. Names of staff writers--&gt;
| foundation           = ಜನವರಿ 2025
| political            = 
| language             = ಆಂಗ್ಲ
| headquarters         = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]
| edition      = ಬೆಂಗಳೂರು, ಮಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು 
| website      = {{cite web|url=https://timesnib.com/|title=ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್|access-date=2025-01-31|archive-date=2025-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115085211/https://timesnib.com/|url-status=dead}}
}}

'''ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್''' ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ [[ಅಂತರ್ಜಾಲ]] ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸುದ್ದಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್ ಅನ್ನು [[ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ]] ಸುದ್ದಿ ತಾಣದ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸತೀಶ್ ರಾಜ್ ಗೊರವಿಗೆರೆ ಇದರ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Vijaya Prabha&quot;&gt;{{cite news 
|title=ಜನವರಿ 2026ರಲ್ಲಿ ಸಾಧನಾ ಹೈಪರ್-ಲೋಕಲ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಆರಂಭ; ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಟ್ಟದ ವರದಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಗೌರವ
|url=https://vijayaprabha.com/latest-news/sadhana-hyper-local-journalism-awards-to-launch-in-january-2026/
|publisher=Vijaya Prabha
|date=January 20, 2025
|language=kn 
|access-date=January 27, 2025
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;India Shorts&quot;&gt;{{cite news 
|title=Breaking Barriers in Journalism: Course for Aspiring Reporters Across India
|url=https://indiashorts.com/breaking-barriers-in-journalism-course-for-aspiring-reporters-across-india/241393/
|publisher=India Shorts
|date=January 24, 2025
|language=en 
|access-date=January 27, 2025
}}&lt;/ref&gt;

[[ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ]], [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಓದುಗರ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್ ಮೂಲಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ರಿಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಎಐ ಬಳಕೆದಾರರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Business Upturn&quot;&gt;{{cite news 
|title=Revolutionizing Indian News: AI Anchors Leading the Realism Wave
|url=https://www.businessupturn.com/technology/internet/revolutionizing-indian-news-ai-anchors-leading-the-realism-wave/ 
|publisher=Business Upturn
|date=January 24, 2025
|language=en 
|access-date=January 27, 2025
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Money Nomical&quot;&gt;{{cite news 
|title=AI Anchors Transforming Indian News: A Leap Towards Realism
|url=https://moneynomical.com/ai-anchors-transforming-indian-news-a-leap-towards-realism/3652/
|publisher=Money Nomical
|date=January 24, 2025
|language=en 
|access-date=January 27, 2025
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Merchant Circle&quot;&gt;{{cite news 
|title=Kannada Digital Media Embraces AI Innovation with Realistic AI
|url=https://www.merchantcircle.com/blogs/blogwi/2025/1/Kannada-Digital-Media-Embraces-AI-Innovation-with-Realistic-AI-/2887076
|publisher=Merchant Circle
|date=January 19, 2025
|language=en 
|access-date=January 27, 2025
}}&lt;/ref&gt;

ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್ ಹೈಪರ್-ಲೋಕಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ, ಈ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಪರ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;India CSR&quot;&gt;{{cite news 
|title=Hyper-Local Journalism Takes Center Stage: Sadhana Awards Debut in January 2026
|url=https://indiacsr.in/hyper-local-journalism-takes-center-stage-sadhana-awards-debut-in-january-2026/
|publisher=India CSR
|date=January 21, 2025
|language=en 
|access-date=January 27, 2025
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Mango Bunch&quot;&gt;{{cite news 
|title=Debut of Sadhana Hyper-Local Journalism Awards to Celebrate Grassroots Media in 2026
|url=https://mangobunch.in/tech/debut-of-sadhana-hyper-local-journalism-awards-to-celebrate-grassroots-media-in-2026/
|publisher=Mango Bunch
|date=January 24, 2025
|language=en 
|access-date=January 27, 2025
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;The Democrat&quot;&gt;{{cite news
|title=Celebrating Grassroots Media: The Inaugural Sadhana Hyper-Local Journalism Awards!
|url=https://www.thedemocrat.in/article/15568/sadhana-hyper-local-journalism-awards
|publisher=The Democrat
|date=January 25, 2025
|language=en
|access-date=January 27, 2025
|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 7, 2025
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250407111846/https://www.thedemocrat.in/article/15568/sadhana-hyper-local-journalism-awards
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Ground News&quot;&gt;{{cite news 
|title=Hyper-Local Journalism Takes Center Stage: Sadhana Awards Debut in January 2026
|url=https://ground.news/article/hyper-local-journalism-takes-center-stage-sadhana-awards-debut-in-january-2026
|publisher=Ground News
|date=January 21, 2025
|language=en 
|access-date=January 27, 2025
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Business News Matters&quot;&gt;{{cite news
|title=Sadhana to Launch Hyper-Local Journalism Awards in January 2026
|url=https://businessnewsmatters.com/news/sadhana-to-launch-hyper-local-journalism-awards-in-january-2026/
|publisher=Business News Matters
|date=January 20, 2025
|language=en
|access-date=January 27, 2025
|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 7, 2025
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250407104139/https://businessnewsmatters.com/news/sadhana-to-launch-hyper-local-journalism-awards-in-january-2026/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Bangalore News Network&quot;&gt;{{cite news 
|title=Sadhana to Launch Hyper-Local Journalism Awards in January 2026
|url=https://www.bangalorenewsnetwork.com/m/news_detail.php?f_news_id=2564
|publisher=Bangalore News Network
|date=January 18, 2025
|language=en 
|access-date=January 27, 2025
}}&lt;/ref&gt;

==ಇತಿಹಾಸ==

ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್ (Timesnib) ಸುದ್ದಿ ತಾಣ [[ಆಂಗ್ಲ]] ಭಾಷೆಯ ಓದುಗರ ಮೂಲವಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್ ಪ್ರಸಾರ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ ಸುದ್ದಿತಾಣದ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.
&lt;ref name=&quot;Nagpur Today&quot;&gt;{{cite news
|title=Free Journalism Course Aims to Empower Aspiring Reporters Across India
|url=https://www.nagpurtoday.in/free-journalism-course-aims-to-empower-aspiring-reporters-across-india/01201842
|publisher=Nagpur Today
|date=January 20, 2025
|language=en
|access-date=January 27, 2025
|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 7, 2025
|archive-url=https://web.archive.org/web/20250407100731/https://www.nagpurtoday.in/free-journalism-course-aims-to-empower-aspiring-reporters-across-india/01201842
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Timesnib&quot;&gt;{{cite news 
|title=About Us - Timesnib
|url=https://timesnib.com/about-us/
|publisher=Timesnib
|language=en 
|access-date=January 27, 2025
}}&lt;/ref&gt;

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[https://timesnib.com/ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್ ಸುದ್ದಿ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115085211/https://timesnib.com/ |date=2025-01-15 }}
*[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.app.timesnib ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌]
*[https://www.facebook.com/timesnib/ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ಖಾತೆ]
*[https://twitter.com/timesnib/ ಎಕ್ಸ್ ಖಾತೆ]
*[https://kannadanews.today/ ಸಹಯೋಗ ತಾಣ]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು]]</text>
      <sha1>k0z0577ioc7ymk7wq7o67pck4dquewt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮಹಿಳೆ (ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಕಥೆ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172759</id>
    <revision>
      <id>1428769</id>
      <parentid>1381498</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T08:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24250" sha1="eyv9nsjiwbp26zlrfla85foiwg6sea8" xml:space="preserve">'''ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮಹಿಳೆ''' ಎಂಬುದು  [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಭಾರತೀಯ [[ಭಾರತದ ಜಾನಪದ|ಜಾನಪದ ಕಥೆ]]. ಈ ಕಥೆಯು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ನೆ-ಥಾಂಪ್ಸನ್-ಉಥರ್ ಸೂಚ್ಯಂಕ &quot;ದಿ ಲವ್ ಫಾರ್ ಥ್ರೀ ಆರೆಂಜಸ್&quot; ಎಂಬ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಎಟಿಯು 408ರ ಸ್ಥಳೀಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ದಿ ಥ್ರೀ ಆರೆಂಜ್ಸ್ನಂತೆ, ಈ ಕಥೆಯು ಹಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುವ ವಧುವಿನ (ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುವ ವಧುವಿನ) ರಾಜಕುಮಾರನ ಹುಡುಕಾಟದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಸುಳ್ಳು ವಧುವಿನಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಮತ್ತು ಅವಳು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ವಾಸ್ತವಿಕ ದೈಹಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ಹಲವು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಕತೆಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಧುವಿನ ಕತೆಯಾಗಿ ಹಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

== ಮೂಲ ==
ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಬಸ್ಸಿ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪಾರ್ವತಿ ಎಂಬ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನಿ]] ಕಥೆಗಾರರಿಂದ &quot;[[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಉಪಭಾಷೆ&quot; ಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hower |first=Edward |title=The Pomegranate Princess: And Other Tales from India |url=https://archive.org/details/pomegranateprinc00howe |date=1991 |publisher=Wayne State University Press |location=Detroit |pages=[https://archive.org/details/pomegranateprinc00howe/page/n15 12], 22 and 130 (source and teller)}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾರಾಂಶ ==
ಏಳು ರಾಜಕುಮಾರರಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯನಾದ ರಾಜಕುಮಾರ ಅಲೋಕ್ ತನಗಾಗಿ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.ಅಲೋಕ್ ತನ್ನ ಅತ್ತಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ತನಗೆ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಬರುವವಳು ತನಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ಬಯಕೆಯಿಂದ  ಆತ ಮದುವೆಯಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.. ಒಂದು ದಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಬ್ಬ [[ಸಾಧು]]ವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ಕೊರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾಧು ಯುವಕನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] ತೋಟದಿಂದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ತರಲು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಜಕುಮಾರ ಅಲೋಕ್ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಗೊಂಚಲಿನಿಂದ ಒಂದು ಹಣ್ಣನ್ನು ಬಡಿದು ನಂತರ ಇನ್ನೊಂದು ಹಣ್ಣನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಮೊದಲನೆಯದು ಮತ್ತೆ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಜಿಗಿಯುತ್ತದೆ. ರಾಜಕುಮಾರನು ಖಾಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಾಧುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಸಾಧು ಕೇವಲ ಒಂದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಬಾರಿ ರಾಜಕುಮಾರನು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ತಂದು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.  ಅದು ಅವನಿಗೆ ಸುಂದರವಾದ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಧು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

ರಾಜಕುಮಾರನು ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕುಂಬಾರನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುವಾಗ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಕೆಂಪು [[ಸೀರೆ]] ಧರಿಸಿರುವ ಸುಂದರ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಂಬಾರನ ಹೆಂಡತಿ ತನ್ನ ಕಳಪೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಗಳಿ  ಅವಳ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತನಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ವಧು ಕುಂಬಾರನ ಹೆಂಡತಿ ಕೇಳಿದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ದುಷ್ಟ  ಕುಂಬಾರನ ಹೆಂಡತಿ ಉಪಕಾರ ಸ್ಮರಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಒಳಗಿರುವ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಲು ಹೊರಗೆ ಎಳೆಯುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಹಣ್ಣಿನ ಕನ್ಯೆ ತಾನೇ ಎಂದು ನಟಿಸುತ್ತಾ ಅವಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ರಾಜಕುಮಾರ ಅಲೋಕ್ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ತಪ್ಪು ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ರಾತ್ರೆ ನಡೆದ ದುಷ್ಟ ಕೆಲಸಗಳ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಆತ ವಧುವಿನ ವೇಷ ಧರಿಸಿರುವ ಕುಂಬಾರನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು  ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅರಮನೆಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಬಾವಿಗೆ ಬಿದ್ದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ.   ಆ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಹೂವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅರಮನೆಗೆ ತರುತ್ತಾನೆ. ಸುಳ್ಳು ವಧುವು ಅದರ ದಳಗಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾಳೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅಮರಂಥಸ್ ಮರವು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸುಳ್ಳು ವಧುವು ಅದರ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಅಡುಗೆಯವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಹುರಿದು ಅಡಿಗೆ ಮಾಡಲು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಆ ಎಲೆಗಳು ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವನು, ಭಯಭೀತರಾಗಿ ಆ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತೋಟದಲ್ಲಿ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ತೋಟದಲ್ಲಿ ಎಸೆದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ತೆಂಗಿನ ಮರವು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತದೆ. ದನಗಳನ್ನು ಸಾಕುವ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಂಗಸೊಬ್ಬಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನ ತಾಯಿಯು ಅದನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.

ಒಂದು ದಿನ ಅಲೋಕ್ನ ಕುದುರೆಯು ಜಾನುವಾರು ಸಾಕುವ ಕುಟುಂಬದ ಬಳಿ ಮೇಯುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮಹಿಳೆ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಓಡಿಸುವ ಬದಲು, ಅದನ್ನು ಸಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಪ್ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಚಿನ್ನದ ಕೈ ಮುದ್ರಣದ ಅಚ್ಚು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಕುದುರೆಯು ತನ್ನ ಯಜಮಾನನ ಬಳಿಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ. ಅಲೋಕ್ ಕೈ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಜಾನುವಾರು ಪಾಲಕರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆತನು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವನ್ನು ತನಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಎಂದಿನಂತೆ ಸುಂದರವಾದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕುಂಬಾರನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಜಕುಮಾರ ಅಲೋಕ್ ಆ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಆಕೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hower |first=Edward |title=The Pomegranate Princess: And Other Tales from India |url=https://archive.org/details/pomegranateprinc00howe |date=1991 |publisher=Wayne State University Press |location=Detroit |pages=[https://archive.org/details/pomegranateprinc00howe/page/62 61]–65 (text for tale nr. 6)}}&lt;/ref&gt;

== ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ==

=== ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ===
ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ನೆ-ಥಾಂಪ್ಸನ್-ಉಥರ್ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರವಾದ ATU 408, &quot;ದಿ ಥ್ರೀ ಆರೆಂಜಸ್&quot; ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Aarne, Antti; Thompson, Stith. ''The types of the folktale: a classification and bibliography''. Folklore Fellows Communications FFC no. 184. Helsinki: Academia Scientiarum Fennica, 1961. pp.&amp;nbsp;135-137.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Thompson |first1=Stith |title=Types of Indic Oral Tales: India, Pakistan, And Ceylon |last2=Roberts |first2=Warren Everett |date=1960 |publisher=Suomalainen Tiedeakatemia |location=Helsinki |page=60}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Uther |first1=Hans-Jörg |author-link=Hans-Jörg Uther |title=The Types of International Folktales: A Classification and Bibliography, Based on the System of Antti Aarne and Stith Thompson |date=2004 |publisher=Suomalainen Tiedeakatemia, Academia Scientiarum Fennica |isbn=978-951-41-0963-8 |pages=241–243}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Goldberg |first=Christine |title=The Tale of the Three Oranges |date=1997 |publisher=Suomalainen tiedeakatemia |isbn=9789514108112 |page=142 (entry &quot;Ind 9&quot;)}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಯಕನು ತನ್ನ ಅತ್ತಿಗೆಯಂದಿರ ಹಾಸ್ಯವನ್ನೇ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಒಬ್ಬ  ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ, ಅವಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.  ಅವಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕೊಳಕು ಮಹಿಳೆಯು ಅವಳನ್ನು ಕೊಂದು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ರೂಪಾಂತರಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಾಳೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Goldberg |first=Christine |title=The Tale of the Three Oranges |date=1997 |publisher=Suomalainen tiedeakatemia |pages=140–141}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mayeda, Noriko; Brown, W. Norman. ''Tawi Tales; Folk Tales From Jammu''. American Oriental Society New Haven, Connecticut, 1974. p. 537.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Goldberg |first=Christine |title=The Tale of the Three Oranges |date=1997 |publisher=Suomalainen tiedeakatemia |pages=140–141}}&lt;/ref&gt;

ಎಂಜೈಕ್ಲೋಪಾಡಿ ಡೆಸ್ ಮರ್ಚೆನ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ವಿದ್ವಾಂಸ ಕ್ರಿಸ್ಟೀನ್ ಶೋಜಾಯಿ ಕಾವನ್ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಆರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 3 ರಿಂದ 5 ಭಾಗಗಳು ಕಥೆಯ &quot;ಕೋರ್&quot; ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆಃ

* (1) ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಫಲವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಒಬ್ಬ ವೃದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಶಾಪ
* (2) ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ
* (3) ರಾಜಕುಮಾರನು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು) ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊರಗೆ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಮೂರನೆಯದು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ.
* (4) ರಾಜಕುಮಾರನು ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಬುಗ್ಗೆ ಅಥವಾ  ತೊರೆಯೊಂದರ ಬಳಿ ಮರದ ಮೇಲೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ ಅಥವಾ ಸೇವಕ/ಕಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
* (5) ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುಲಾಮ ಅಥವಾ ಸೇವಕನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ (ರೂಪಾಂತರದ ಅನುಕ್ರಮ) 
* (6) ಹಣ್ಣು ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರನು ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ವಧುವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಉದ್ದೇಶಗಳು ===

==== ಹುಡುಗಿಯ ನೋಟ ====
ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿನ ಕಥೆಯ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಿತ್ತಳೆ ಮತ್ತು ನಿಂಬೆಹಣ್ಣಿನಂತಹ ಸಿಟ್ರಸ್ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮೊದಲನೆಯದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವಳು ದಾಳಿಂಬೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಜಾತಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದಲೂ ಹೊರಬರಬಹುದು.. ಸ್ಟಿತ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಜೋನಾಸ್ ಬಾಲಿಸ್ [ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್] ಅವರ ಓರಲ್ ಟೇಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು&lt;ref&gt;&quot;D211. Transformation: man to fruit&quot;&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Thompson |first=S. |title=The oral tales of India |url=https://archive.org/details/oraltalesofindia0000stit |last2=Balys |first2=J. |date=1958 |publisher=[[Indiana University Press]] |location=Bloomington |page=[https://archive.org/details/oraltalesofindia0000stit/page/101 101]}}.&lt;/ref&gt;

==== ರೂಪಾಂತರಗಳು ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ವಧು ====
ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರವು ಸುಳ್ಳು ವಧುವಿಗೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸುಳ್ಳು ವಧುವು (ಮಾಟಗಾತಿ ಅಥವಾ ಗುಲಾಮಳು) ಕನ್ಯೆಯ ತಲೆ ಅಥವಾ ಕೂದಲಿಗೆ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಪಿನ್ ಅನ್ನು ಅಂಟಿಸಿದಾಗ ಅವಳು ಪಾರಿವಾಳವಾಗುತ್ತಾಳೆ.[ಎ] ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ್ ಶೋಜಾಯಿ-ಕಾವನ್, ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಬಾವಿಯಲ್ಲಿನ ಹಣ್ಣಿನ ಕನ್ಯೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ತನ್ನದೇ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸುವ ಸುಳ್ಳು ವಧುವಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.{{Efn|&quot;The motif of a woman stabbed in her head with a pin occurs in AT 403 (in India) and in AT 408 (in the Middle East and southern Europe).&quot;&lt;ref&gt;Goldberg, Christine. [Reviewed Work: The New Comparative Method: Structural and Symbolic Analysis of the Allomotifs of &quot;Snow White&quot; by Steven Swann Jones] In: ''The Journal of American Folklore'' 106, no. 419 (1993): 106. Accessed June 14, 2021. doi:10.2307/541351.&lt;/ref&gt;}} ಬದಲಿಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಅವನನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಲು ನೀರು ತರಲು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಕೆಳಜಾತಿಯ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಹಣ್ಣಿನ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಅವಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಇತರ ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ಯೆಯು ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ನಂತರ ರೂಪಾಂತರಗಳ ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ದೇಹವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ.[ಬಿ] ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ್ ಶೋಜಾಯಿ-ಕಾವನ್ ಅವರ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ್ ಗೋಲ್ಡ್ಬರ್ಗ್ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಎರಡು ರೂಪಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{Efn|As Hungarian-American scholar [[Linda Dégh]] put it, &quot;(...) the Orange Maiden (AaTh 408) becomes a princess. She is killed repeatedly by the substitute wife's mother, but returns as a tree, a pot cover, a rosemary, or a dove, from which shape she seven times regains her human shape, as beautiful as she ever was&quot;.&lt;ref&gt;Dégh, Linda. ''American Folklore and the Mass Media''. Indiana University Press. 1994. p. 94. {{ISBN|0-253-20844-0}}.&lt;/ref&gt;}} ಎಎಟಿಎಚ್ 408ಎ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಉಪಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ, ಹಣ್ಣಿನ ಮೊದಲನೆಯದು ರೂಪಾಂತರದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ (ಮೀನು-ಮರ-ಮಾನವ-ಗೋಲ್ಡ್ಬರ್ಗ್ &quot;ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಿಂದ ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ಗೆ&quot; ಗುರುತಿಸುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ. ಎರಡನೇ ಉಪಪ್ರಕಾರವಾದ ಏಏಟಿಎಚ್ 408ಬಿ ಯಲ್ಲಿ, ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಸೂಜಿ ಪಾರಿವಾಳವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಂಶೋಧಕ ನೋರಿಕೊ ಮಯೇಡಾ ಮತ್ತು ಇಂಡಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ನಾರ್ಮನ್ ಬ್ರೌನ್, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಹಣ್ಣು ಕನ್ಯೆಯು ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಹೂವು, ನಂತರ ಮರಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಹಣ್ಣಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾನವ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.

== ರೂಪಾಂತರಗಳು ==

=== ಭಾರತ ===
ಇಂಡಿಕ್ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವಾಗ, ಸ್ಟಿತ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಮತ್ತು ವಾರೆನ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಅವರು &quot;ಬದಲಿ ವಧು&quot; ಯ ವಿಷಯದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ 403, &quot;ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಅಂಡ್ ದಿ ವೈಟ್ ಬ್ರೈಡ್&quot; ಮತ್ತು 408, &quot;ದಿ ಥ್ರೀ ಆರೆಂಜ್ಸ್&quot; ನಡುವಿನ ನಿಕಟ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಇಬ್ಬರು ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಾಯಕಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಮಹಿಳಾ ಎದುರಾಳಿಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಥಾಂಪ್ಸನ್ ಅವರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಪ್ರಕಾರ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಎರಡನೇ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯು ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]] ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ 408ರ 17 ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. ಕೆಲವು ಭಾರತೀಯ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯು ಫಲದಿಂದ ಹೊರಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸುಳ್ಳು ವಧುವಿನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಈ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಅದೇ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸೂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Goldberg |first=Christine |title=The Tale of the Three Oranges |date=1997 |publisher=Suomalainen tiedeakatemia |isbn=9789514108112 |pages=140–148}}&lt;/ref&gt;

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==

* ಬೆಲ್ಬತಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ
* ದಾಳಿಂಬೆ ಫೇರಿ (ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಕಥೆ)

== ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]]</text>
      <sha1>eyv9nsjiwbp26zlrfla85foiwg6sea8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸತೀಶ್ ರಾಜ್ ಗೊರವಿಗೆರೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174486</id>
    <revision>
      <id>1428714</id>
      <parentid>1366092</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T02:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13988" sha1="qtyyielc784bsadm5ezojxw1e4h3rjk" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name          = ಸತೀಶ್ ರಾಜ್ ಗೊರವಿಗೆರೆ
| image = Satish_Raj_Goravigere.png
| alt = Journalist Satish Raj Goravigere
| caption = Satish Raj Goravigere
| birth_name    = ಸತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಜಿ.ಆರ್
| birth_date    = 21 ಫೆಬ್ರವರಿ 1984
| birth_place   = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], 
[[ಭಾರತ]]
| occupation    = ಪತ್ರಕರ್ತ, ಬರಹಗಾರ, ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| genre = ಸುದ್ದಿಜಾಲ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ
| awards = 
&lt;ul&gt;
  &lt;li&gt;ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸುದ್ದಿ ಮೂಲ (ಜನಪದ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಘ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]])&lt;/li&gt;
  &lt;li&gt;ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಗೌರವ (2023)&lt;/li&gt;
  &lt;li&gt;ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಾಧಕ (2024)&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
| website       = https://kannadanews.today
}}

ಸತೀಶ್ ರಾಜ್ ಗೊರವಿಗೆರೆ (ಜನನ: 21 ಫೆಬ್ರವರಿ 1984) ಭಾರತೀಯ [[ಪತ್ರಕರ್ತ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಧ್ಯಮ]] ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು &lt;ref&gt;{{cite web |title=Satish Raj Goravigere Receives the Outstanding Media Contributor Award |url=https://www.ahmedabadmirror.com/satish-raj-goravigere-receives-the-outstanding-media-contributor-award/81892126.html |website=Ahmedabad Mirror |date=May 28, 2025 |access-date=May 28, 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;{{cite web
|title=Satish Raj Goravigere – IMDb
|url=https://www.imdb.com/name/nm17268936/
|website=IMDb
|access-date=2025-05-15
|language=en
}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಮೂಲತಃ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮೂಲದವರು. ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ 2019ರಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=Regional digital media platform receives recognition for its contribution
 |url=https://www.business-standard.com/content/press-releases-ani/regional-digital-media-platform-receives-recognition-for-its-contribution-125042201126_1.html
 |work=Business Standard
 |date=22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025
 |language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
 |access-date=15 ಮೇ 2025
}}&lt;/ref&gt; [[ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ]] &lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=Kannada News Today Marks Six Years of Regional Journalism Excellence
 |url=https://theentrepreneurpost.com/kannada-news-today-marks-six-years-of-regional-journalism-excellence/
 |work=The Entrepreneur Post
 |date=7 ಮೇ 2025
 |language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
 |access-date=15 ಮೇ 2025
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=Kannada News Today Celebrates 6 Years of Journalism &amp; Future Plans
 |url=https://quoramagazine.com/kannada-news-today-celebrates-6-years-of-journalism-future-plans/
 |work=Quora Magazine
 |date=9 ಮೇ 2025
 |language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
 |access-date=15 ಮೇ 2025
}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ 2025ರಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=Karnataka’s Digital Media Begin US-Focused Expansion
 |url=https://tedxmagazine.com/karnatakas-digital-media-begin-us-focused-expansion/
 |work=TedXMagazine
 |date=9 ಮೇ 2025
 |language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
 |access-date=15 ಮೇ 2025
}}&lt;/ref&gt; [[ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್]] ಎಂಬ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2012ರಿಂದ [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
&lt;ref&gt;{{Cite news
|url=https://msnweekly.com/karnatakas-digital-media-eyes-global-reach-with-us-focused-initiative/
|title=Karnataka’s digital media eyes global reach with US-focused initiative
|work=MSN Weekly
|date=2025-05-09
|language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
|access-date=2025-05-15
}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==

ಸತೀಶ್ ರಾಜ್ ಗೊರವಿಗೆರೆ ({{lang-en| Satish Raj Goravigere}}) ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಮ್ಮದೇ [[ಮಾಧ್ಯಮ]] ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವರು. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Satish Raj Goravigere Receives the Outstanding Media Contributor Award |url=https://www.ahmedabadmirror.com/satish-raj-goravigere-receives-the-outstanding-media-contributor-award/81892126.html |website=Ahmedabad Mirror |date=May 28, 2025 |access-date=May 28, 2025}}&lt;/ref&gt; ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಕೃತಕ ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆ ಮೂಲಕ ಸುದ್ದಿ ನಿರೂಪಕರನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲಿಗರು. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Revolutionizing Indian News: AI Anchors Leading the Realism Wave |url=https://www.businessupturn.com/technology/internet/revolutionizing-indian-news-ai-anchors-leading-the-realism-wave/ |website=Business Upturn |date=2025-01-24 |access-date=2025-05-15}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=AI Anchors Transforming Indian News: A Leap Towards Realism |url=https://moneynomical.com/ai-anchors-transforming-indian-news-a-leap-towards-realism/ |website=Moneynomical |date=2025-01-24 |access-date=2025-05-15}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಹಾಗೂ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸುದ್ದಿಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಮಿನಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡವರು.&lt;ref&gt;{{Cite news
|url=https://upchronicle.com/media-literacy-campaign-gains-ground-in-karnataka-under-journalists-leadership/
|title=Media literacy campaign gains ground in Karnataka under journalists' leadership
|work=Up Chronicle
|date=2025-05-09
|language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
|access-date=2025-05-15
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=Breaking Barriers in Journalism: Course for Aspiring Reporters Across India |url=https://indiashorts.com/breaking-barriers-in-journalism-course-for-aspiring-reporters-across-india/241393/ |website=India Shorts |date=2025-01-24 |access-date=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ==
* ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಗೌರವ (2023) – ''ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ವೇದಿಕೆ'' ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರದಾನ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Satish Raj Goravigere Receives the Outstanding Media Contributor Award |url=https://www.ahmedabadmirror.com/satish-raj-goravigere-receives-the-outstanding-media-contributor-award/81892126.html |website=Ahmedabad Mirror |date=May 28, 2025 |access-date=May 28, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Journalist Satish Raj Goravigere honoured for media contributions |url=https://www.apnnews.com/journalist-satish-raj-goravigere-honoured-for-media-contributions/ |website=APN News |date=May 25, 2025 |access-date=May 28, 2025}}&lt;/ref&gt;

* ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಾಧಕ (2024) – ''ಕರ್ನಾಟಕ ಮೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಫೋರಮ್ (ಕೆಎಂಸಿಎಫ್)'' ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರದಾನ. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Journalist Satish Raj Goravigere honoured for media contributions |url=https://www.apnnews.com/journalist-satish-raj-goravigere-honoured-for-media-contributions/ |website=APN News |date=May 25, 2025 |access-date=May 28, 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=Satish Raj Goravigere awarded for journalism efforts in Karnataka |url=https://english.loktej.com/article/18875/satish-raj-goravigere-awarded-for-journalism-efforts-in-karnataka |website=Loktej English |date=May 25, 2025 |access-date=May 28, 2025}}&lt;/ref&gt;

* ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪರವಾಗಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಜನಪದ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಘ ವತಿಯಿಂದ &quot;ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸುದ್ದಿ ಮೂಲ&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿ.&lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=Regional digital media platform receives recognition for its contribution
 |url=https://www.aninews.in/news/business/regional-digital-media-platform-receives-recognition-for-its-contribution20250422165703/
 |work=ANI News
 |date=22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025
 |language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
 |access-date=15 ಮೇ 2025
 |archive-date=2025-04-22
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250422175203/https://www.aninews.in/news/business/regional-digital-media-platform-receives-recognition-for-its-contribution20250422165703/
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=Local News Platform Earns Statewide Recognition for Public-Focused Coverage
 |url=https://delhiscanner.com/local-news-platform-earns-statewide-recognition-for-public-focused-coverage/
 |work=DelhiScanner
 |date=6 ಮೇ 2025
 |language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
 |access-date=15 ಮೇ 2025
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=Regional digital media platform receives recognition for its contribution
 |url=https://theprint.in/ani-press-releases/regional-digital-media-platform-receives-recognition-for-its-contribution/2598954/
 |work=ThePrint
 |date=22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025
 |language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
 |access-date=15 ಮೇ 2025
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=Kannada News Today Honoured for Public-Focused Journalism in Karnataka
 |url=https://hindustanreporter.com/kannada-news-today-honoured-for-public-focused-journalism-in-karnataka/
 |work=Hindustan Reporter
 |date=5 ಮೇ 2025
 |language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
 |access-date=15 ಮೇ 2025
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kannada News Today Receives 'Best Regional News Source' Award for Its Impactful Journalism |url=https://indian-xpress.com/kannada-news-today-receives-best-regional-news-source-award-for-its-impactful-journalism/ |website=Indian Xpress |date=2025-04-23 |access-date=2025-05-15}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kannada News Today Recognized as Leading Regional News Source in Journalism Excellence |url=https://xpresstimes.in/kannada-news-today-recognized-as-leading-regional-news-source-in-journalism-excellence/ |website=Xpress Times |date=2025-04-25 |access-date=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Digital Media Platform Receives Recognition
|url=https://www.tribuneindia.com/news/business/regional-digital-media-platform-receives-recognition-for-its-contribution/
 |work=The Tribune
 |date=2025-04-22
 |language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
 |access-date=2025-05-15
}}&lt;/ref&gt;

* ನಕಲಿ ಸುದ್ದಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಕಾಲೇಜುಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯದಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news
|url=https://upchronicle.com/media-literacy-campaign-gains-ground-in-karnataka-under-journalists-leadership/
|title=Media literacy campaign gains ground in Karnataka under journalists' leadership
|work=Up Chronicle
|date=2025-05-09
|language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
|access-date=2025-05-15
}}&lt;/ref&gt;

* ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಲಯದ ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ “ಸಾಧನಾ ಹೈಪರ್ ಲೋಕಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ”ಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news
|url=https://vijayaprabha.com/latest-news/sadhana-hyper-local-journalism-awards-to-launch-in-january-2026/
|title=ಜನವರಿ 2026ರಲ್ಲಿ ‘ಸಾಧನಾ ಹೈಪರ್-ಲೋಕಲ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ ಆರಂಭ
|work=Vijaya Prabha
|date=2025-01-20
|language=ಕನ್ನಡ
|access-date=2025-05-15
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news
 |title=Hyper-Local Journalism Takes Center Stage: Sadhana Awards Debut in January 2026
 |url=https://indiacsr.in/hyper-local-journalism-takes-center-stage-sadhana-awards-debut-in-january-2026/
 |work=India CSR
 |date=22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025
 |language=ಇಂಗ್ಲಿಷ್
 |access-date=15 ಮೇ 2025
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Nagpur Today&quot;&gt;{{Cite news
 |title=Free Journalism Course Aims to Empower Aspiring Reporters Across India
 |url=https://www.nagpurtoday.in/free-journalism-course-aims-to-empower-aspiring-reporters-across-india/01201842
 |publisher=Nagpur Today
 |date=2025-01-20
 |language=en
 |access-date=2025-05-15
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=Debut of Sadhana Hyper-Local Journalism Awards to Celebrate Grassroots Media in 2026 |url=https://mangobunch.in/tech/debut-of-sadhana-hyper-local-journalism-awards-to-celebrate-grassroots-media-in-2026/ |website=Mango Bunch |date=2025-01-24 |access-date=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://kannadanews.today ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ – ಅಧಿಕೃತ ಸುದ್ದಿತಾಣ]
* [https://timesnib.com ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್ – ಅಧಿಕೃತ ಸುದ್ದಿತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250115085211/https://timesnib.com/ |date=2025-01-15 }}
* [https://kannadanews.today/author/satish-raj-goravigere ಲೇಖಕರ ಪುಟ]

== ಮೂಲಗಳು ==
{{reflist}}


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು]]</text>
      <sha1>qtyyielc784bsadm5ezojxw1e4h3rjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಹರಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175736</id>
    <revision>
      <id>1428715</id>
      <parentid>1380024</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20421" sha1="5xr0u8zx60mclwu8a250zrvsa8gewuv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ಹರಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ
| image       = Harilal Mohandas Gandhi in 1910.jpg
| image_size     = 250px
| caption      = ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ ಹರಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ
| other_names    = ಹೀರಾಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ&lt;br&gt;ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಗಾಂಧಿ
| birth_name     = ಹೀರಾಲಾಲ್ ಮೋಹನದಾಸ ಗಾಂಧಿ
| birth_date     = {{Birth date|df=yes|1888|08|23}}
| birth_place    = [[ರಾಜ್‌ಕೋಟ್]], [[ರಾಜ್‌ಕೋಟ್ ರಾಜ್ಯ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]]
| death_date     = {{death date and age|1948|06|18|1888|08|23|df=yes}}
| death_place    = [[ಮುಂಬೈ|ಬಾಂಬೆ]], [[ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ|ಬಾಂಬೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]], [[ಭಾರತದ ಡೊಮಿನಿಯನ್|ಭಾರತ]]
| nationality    = 
| alma_mater     = 
| occupation     = 
| spouse       = ಗುಲಾಬ್ ಗಾಂಧಿ
| children      = 5
| parents      = {{ubl|[[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]] (ತಂದೆ)|[[ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ]] (ತಾಯಿ)}}
| signature     = 
}}

'''ಹೀರಾಲಾಲ್ ಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ''' (ಜನನ '''ಹರಿಲಾಲ್ ಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ''' ; ೨೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೮೮೮– ೧೮ ಜೂನ್ ೧೯೪೮) '''ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಗಾಂಧಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]] ಮತ್ತು [[ಕಸ್ತೂರಬಾ ಗಾಂಧಿ|ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ಹಿರಿಯ ಮಗ. ಇವರಿಗೆ ಮೂವರು [[ಮಣಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ]], [[ರಾಮದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ]] ಮತ್ತು [[ದೇವದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ]] ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರು ಇದ್ದರು .

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಹರಿಲಾಲ್ ೧೮೮೮ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೩ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು, ಅವರ ತಂದೆ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ]] ತೆರಳುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು. &lt;ref name=&quot;Gandhiserve&quot;&gt;{{Cite web |title=The Collected Works of Mahatma Gandhi |url=https://www.gandhiservefoundation.org/about-mahatma-gandhi/collected-works-of-mahatma-gandhi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044204/https://www.gandhiservefoundation.org/about-mahatma-gandhi/collected-works-of-mahatma-gandhi/ |archive-date=6 March 2019 |access-date=4 March 2019 |website=www.gandhiservefoundation.org |publisher=Gandhiserve foundation (Berlin)}}&lt;/ref&gt; ಹರಿಲಾಲ್ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಹರಿಲಾಲ್ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೯೦೮ ಮತ್ತು ೧೯೧೧ ರ ನಡುವೆ ಆರು ಬಾರಿ [[ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ|ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಯಾಗಿ]] ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದರು &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Gandhi, Rajmohan |title=Gandhi : the man, his people and the empire |url=https://archive.org/details/gandhimanhispeop0000gand_d1p1 |date=August 2015 |publisher=Arabia Books |isbn=9781910376263 |oclc=936199613}}&lt;/ref&gt; ಈ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ಅವರಿಗೆ 'ಛೋಟೆ (ಪುಟ್ಟ) ಗಾಂಧಿ' ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;


ಅವರೂ ಸಹ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಅವರ ತಂದೆಯಂತೆ ಒಮ್ಮೆ ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ತಂದೆ ಇದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಯ ಶಿಕ್ಷಣವು ಸಹಾಯಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು, ಇದು ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಗನ ನಡುವೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;Opposition&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 July 2007 |title=The Mahatma and his son |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/article2275430.ece |access-date=6 August 2016 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ನಿರ್ಧಾರದ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದ ಹರಿಲಾಲ್ 1911 ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.


೧೯೦೬ ರಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Desai |first=Sukrat |date=2 May 2015 |title=Mahatma Gandhi opposed son marrying young |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mahatma-Gandhi-opposed-son-marrying-young/articleshow/47126787.cms |access-date=3 April 2019 |website=Times of India}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಗುಲಾಬ್ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು, ಅವರಿಗೆ ಐದು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು: ರಾಮಿ ಮತ್ತು ಮನು ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು; ಮತ್ತು ಕಾಂತಿಲಾಲ್, ರಸಿಕ್ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಲಾಲ್ ಎಂಬ ಮೂವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು. ರಸಿಕ್ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಲಾಲ್ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ರಾಣಿ ಮೂಲಕ ನಾಲ್ಕು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು (ಅನುಶ್ರಯ, ಪ್ರಬೋಧ್, ನೀಲಂ ಸೋಲಂಕಿ, ಮತ್ತು ನವಮಾಲಿಕಾ), ಕಾಂತಿಲಾಲ್ ಮೂಲಕ ಇಬ್ಬರು ( ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್) ಮತ್ತು ಮನು ಮೂಲಕ ಒಬ್ಬ (ಉರ್ಮಿ) ಇದ್ದರು. ೧೯೧೮ ರ ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಸ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬ್ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, ಹರಿಲಾಲ್ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು. ಬಾಲ್ಯ ವಿಧವೆಯಾಗಿದ್ದ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ಸಹೋದರಿ ಕುಮಿ ಅದಲಾಜಾಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಇದು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಹರಿಲಾಲ್‌ ಅವರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂತತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಕ್ರಮೇಣ ಮದ್ಯವ್ಯಸನಿಯಾದನು.

೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಹರಿಲಾಲ್ ಅವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ''ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಟೋರ್ಸ್'' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ಹೆಸರನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಲ್ಯಾಲ್ಪುರದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಗಿದ್ದರು, ಇದು ನಕಲಿ ಮೇಳ ಎಂದು ಅವರು ಭಯಪಟ್ಟರು. ಅವರು ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾಗೆ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ ಕಳುಹಿಸಿದರು, ಅದರ ಸಂಪಾದಕರು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ. ಗಾಂಧಿಯವರು 'ಹರಿಲಾಲ್ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವರ ಮಗ ಆದರೆ ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಆದರ್ಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ೧೯೧೫ ರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ' ಎಂದು [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧಿಯವರು]] ಉತ್ತರಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Guha |first=Ramchandra |title=Gandhi: The Years That Changed the World |url=https://archive.org/details/gandhiyearsthatc0000guha_r7g4 |publisher=Penguin Allen Lane |year=2018 |isbn=978-0670083886 |pages=[https://archive.org/details/gandhiyearsthatc0000guha_r7g4/page/233 233]}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೧೯೪೭ ರವರೆಗೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರಿಚಿತ ಜನರ ಮೂಲಕ, ತಮ್ಮ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿರಳವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Gandhi |first=Tushar |title=The truth behind news report suggesting Mahatma Gandhi accused his son Harilal of raping his own daughter: Tushar Gandhi's open letter to media |url=https://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-the-truth-behind-news-report-suggesting-mahatma-gandhi-accused-his-son-harilal-of-raping-his-own-daughter-tushar-gandhi-s-open-letter-to-media-1988627 |access-date=4 March 2019 |publisher=DNA}}&lt;/ref&gt; ಹರಿಲಾಲ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರನ್ನು ಕೆಲವರು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ.


ಹರಿಲಾಲ್ ಅವರ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವರಾದ ರಾಣಿಬೆನ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ನೀಲಂ ಪಾರಿಖ್, ನಂತರ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ''&quot;ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಕಳೆದುಹೋದ ಆಭರಣ: ಹರಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ&quot;'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದರು.


== ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತಾಂತರಗಳು ==
ಮೇ ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ, ಹರಿಲಾಲ್ ಅವರ ೪೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂಗೆ]] ಮತಾಂತರಗೊಂಡು ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಗಾಂಧಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೆ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ]] ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;hg&quot;&gt;{{Cite web |title=Watching 'Gandhi my Father' was painful: Tushar |url=http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IE420070727015933&amp;Title=Features+-+People+%26+Lifestyle&amp;rLink=0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528111907/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IE420070727015933&amp;Title=Features%2B-%2BPeople%2B&amp;%2BLifestyle&amp;rLink=0 |archive-date=28 May 2008}}&lt;/ref&gt;

== ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪತ್ರಗಳು ==
ಜೂನ್ ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಹರಿಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ &quot;ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ದುರಾಚಾರ&quot; ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಒಂದು ಪತ್ರ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Tribune, Chandigarh, India - Main News |url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140512/main8.htm |website=www.tribuneindia.com}}&lt;/ref&gt; ಬರೆದರು. ಆ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, &lt;ref name=&quot;Gandhi letters&quot;&gt;{{Cite web |title=Gandhi three autograph letters signed to his son |url=http://www.mullocksauctions.co.uk/lot-668278-gandhi_three_autograph_letters_signed_his_son.html?p=32 |access-date=19 September 2016 |website=Mullock's Auctions}}&lt;/ref&gt; ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟಕ್ಕಿಂತ ಹರಿಲಾಲ್ ಅವರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ತಮಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿಯವರು ಹರಿಲಾಲ್ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಆರೋಪವನ್ನೂ ಹೊರಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;w922&quot;&gt;{{Cite web |last=Standard |first=Business |date=2014-05-15 |title=Tushar Gandhi contradicts reports on Mahatma's letter to son |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/tushar-gandhi-contradicts-reports-on-mahatma-s-letter-to-son-114051501638_1.html |access-date=2025-08-27 |website=Business Insider}}&lt;/ref&gt;೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ಹರಿಲಾಲ್‌ಗೆ ಬರೆದ ಮೂರು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹರಾಜಿಗೆ ಇಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sinha |first=Kounteya |date=22 May 2014 |title=Gandhi's letters accusing son of raping grand daughter find no buyer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Gandhis-letters-accusing-son-of-raping-grand-daughter-find-no-buyer/articleshow/35487219.cms |access-date=3 April 2019 |website=Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=15 May 2014 |title=Lost in translation, says Mahatma kin |url=https://www.telegraphindia.com/india/lost-in-translation-says-mahatma-kin/cid/182298 |access-date=3 April 2019 |website=Telegraph of India}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾವು ==
ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಹತ್ಯೆಯ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ೧೯೪೮ ರ ಜೂನ್ ೧೮ ರ ರಾತ್ರಿ, ಹರಿಲಾಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ 59 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈನ]] ಪುರಸಭೆಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ (ಈಗ ಸೇವ್ರಿ ಟಿಬಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ) ಹರಿಲಾಲ್ ಕ್ಷಯರೋಗದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ವಕೋಲಾದ ಬೃಹನ್ಮುಂಬೈ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ಆರ್ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕಾಮಾಟಿಪುರ, ಮುಂಬೈ|ಕಾಮತಿಪುರದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹರಿಲಾಲ್ ಅವರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mishra |first=Lata |title=OLD HOSPITAL RECORDS REVEAL LONELY DEATH OF GANDHI'S SON |url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/Old-hospital-records-reveal-lonely-death-of-Gandhis-son/articleshow/17863394.cms |access-date=5 February 2017 |publisher=Mumbai Mirror |archive-date=6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170206111959/http://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/Old-hospital-records-reveal-lonely-death-of-Gandhis-son/articleshow/17863394.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹರಿಲಾಲ್ ಅವರು ಗಾಂಧಿಯವರ ಮಗ ಎಂದು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರವೇ ಅವರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mishra |first=Lata |date=15 December 2012 |title=Old hospital records reveal lonely death of Gandhi's son |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/old-hospital-records-reveal-lonely-death-of-gandhis-son/articleshow/17863394.cms |access-date=3 April 2019 |website=Mumbai Mirror |archive-date=3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403153418/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/old-hospital-records-reveal-lonely-death-of-gandhis-son/articleshow/17863394.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ''ಗಾಂಧಿ, ನನ್ನ ತಂದೆ'' ==
ಹರಿಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆಯ ನಡುವಿನ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಸಂಬಂಧವು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ''ಗಾಂಧಿ, ಮೈ ಫಾದರ್'' ನಾಟಕದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಾಂತರವು ಆಗಸ್ಟ್ 3, 2007 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಫಿರೋಜ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಖಾನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಹರಿಲಾಲ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಕ್ಷಯ್ ಖನ್ನಾ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಖಾನ್ ಅವರ ನಾಟಕ, ''ಮಹಾತ್ಮ vs. ಗಾಂಧಿ'', &lt;ref name=&quot;Mahatma vs. Gandhi&quot;&gt;{{Cite web |title=Feroz Khan- A Distinguished Indian Theatre Director of highly acclaimed plays |url=http://www.ferozkhan.com/fz_mahatmasynopsis.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206002842/http://www.ferozkhan.com/fz_mahatmasynopsis.htm |archive-date=6 February 2012 |access-date=2012-08-04}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಆದರೆ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. 


''ಗಾಂಧಿ ವಿರೋಧಿ ಗಾಂಧಿ'' ಎಂಬ [[ಮರಾಠಿ]] ನಾಟಕವೂ ಇದೆ.

== ಕುಟುಂಬ ==
{{Ahnentafel-compact5|1. '''ಹರಿಲಾಲ್ ಗಾಂಧಿ'''|2. [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್ ಕರಮಚಂದ್ ಗಾಂಧಿ]]|3. [[ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಗಾಂಧಿ|ಕಸ್ತೂರಬಾ ಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಗಾಂಧಿ]]|4. [[ಕರಮಚಂದ್ ಉತ್ತಮಚಂದ್ ಗಾಂಧಿ|ಕರಮಚಂದ್ ಗಾಂಧಿ]]|5. ಪುತ್ಲಿಬಾಯಿ ಗಾಂಧಿ}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ ==

* ''Harilal Gandhi: What Life''&lt;ref name=&quot;Vedamsbooks&quot;&gt;{{Cite web |title=Vedams eBooks |url=https://www.vedamsbooks.com/no49306.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928055510/https://www.vedamsbooks.com/no49306.htm |archive-date=28 September 2007 |access-date=22 July 2007 |website=www.vedamsbooks.com}}&lt;/ref&gt; by Chandulal Bhagubhai Dalal
* ''Gandhiji's Lost Jewel: Harilal Gandhi''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Prodigal Who Didn't Return |url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/the-prodigal-who-didnt-return/235415 |access-date=6 August 2016}}&lt;/ref&gt; by Nilam Parikh, grand daughter of Harilal Gandhi
* {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Dinkar Joshi |author-link=Dinkar Joshi |url=https://books.google.com/books?id=_Py65JgGBLQC |title=Mahatma Vs Gandhi |date=1 January 2007 |publisher=Jaico Publishing House |isbn=978-81-7992-700-7}}
* {{Cite journal|last=Gandhi|first=Gopalkrishna|title=Review: A Son's Story: Harilal Gandhi: A Life|journal=Economic and Political Weekly|date=28 April 2007|volume=42|issue=17|page=1501&lt;!--|pages=3--&gt;|jstor=4419514}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೯೪೮ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:೧೮೮೮ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು]]</text>
      <sha1>5xr0u8zx60mclwu8a250zrvsa8gewuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಗ್ನೆಸ್ ಜೆ. ಕ್ವಿರ್ಕ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178870</id>
    <revision>
      <id>1428772</id>
      <parentid>1378630</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T09:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9535" sha1="pbrl2p36qmk1mwvvl87ycf6j0zob1dm" xml:space="preserve">[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
{{Short description|ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಸ್ಯ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ (1884–1974)}}
{{Use dmy dates|date=March 2026}}

{{Infobox scientist
| name        = ಅಗ್ನೆಸ್ ಜೆ. ಕ್ವಿರ್ಕ್
| image       = Agnes J. Quirk.jpg
| caption     = 1932ರಲ್ಲಿ ಕ್ವಿರ್ಕ್
| birth_date  = 1884
| death_date  = 1974
| fields      = ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಲಜಿ, ಸಸ್ಯ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ
| workplaces  = ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ
}}

'''ಅಗ್ನೆಸ್ ಜೆ. ಕ್ವಿರ್ಕ್''' (1884–1974) ಅವರು ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಲಜಿಸ್ಟ್, ಸಸ್ಯ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರಕಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;news1932&quot;&gt;{{cite news |title=See Them Now |newspaper=The Portsmouth Times |date=24 January 1932 |url=https://news.google.com/newspapers?id=PSpBAAAAIBAJ&amp;pg=6928,2359767}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;padgett1916&quot;&gt;{{cite news |title=Women who do unusual work for Uncle Sam |newspaper=Sunday Vindicator |date=30 July 1916}}&lt;/ref&gt;

1952ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪೆನಿಸಿಲಿನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;patent1952&quot;&gt;{{cite book |title=Official Gazette of the United States Patent Office |year=1952 |publisher=United States Patent Office}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ==
ಅಗ್ನೆಸ್ ಕ್ವಿರ್ಕ್ ಅವರು USDAಯ ಸಸ್ಯ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎರ್ವಿನ್ ಫ್ರಿಂಕ್ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;ainsworth1981&quot;&gt;{{cite book |title=Introduction to the History of Plant Pathology |url=https://archive.org/details/introductiontohi0000ains_w8x9 |publisher=Cambridge University Press |year=1981 |author=Geoffrey C. Ainsworth}}&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು:
* ಕ್ರೌನ್ ಗಾಲ್ ರೋಗ  
* ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು  
* ಸಸ್ಯ ರೋಗಕಾರಕಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ  

ಅವರು ನೆಲ್ಲಿ ಎ. ಬ್ರೌನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;ainsworth1981&quot;/&gt;

1923ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಡ್ನಾ ಹೆಚ್. ಫಾಸೆಟ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಐಯಾನ್ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;quirk1923&quot;&gt;{{cite book |title=Hydrogen-ion concentration vs. titratable acidity in culture mediums |year=1923 |author=Agnes J. Quirk}}&lt;/ref&gt;

1928ರಿಂದ 1948ರವರೆಗೆ ಅವರು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Agnes J. Quirk |url=https://www.sciencesource.com/archive/Agnes-J--Quirk--American-Bacteriologist-SS21872183.html}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
* ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಆಧಾರಿತ ಆಗರ್ ಮಾಧ್ಯಮ  
* ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ವಿಧಾನಗಳು  

ಅವರು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=33rd Annual Meeting |journal=Journal of Bacteriology |year=1931 |volume=23}}&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ದಾಖಲೆಗಳು ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Smithsonian Archives |url=https://siarchives.si.edu/blog/quirk-chase-and-power-crowd}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಮತಾಧಿಕಾರ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು.

== ಆಯ್ದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ==
== ಆಯ್ದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು (Selected publications) ==

* Quirk, A.J. &amp; Fawcett, E. H. (1923). ''ಹೈಡ್ರೋಜನ್-ಐಯಾನ್ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಟೈಟ್ರೇಟಬಲ್ ಆಸಿಡಿಟಿ (Hydrogen-ion concentration vs. titratable acidity in culture mediums).''  
ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬಳಸುವ ಕೃಷಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್-ಅಯಾನ್ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲೀಯತೆಯ ಮಾಪನದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Quirk1923&quot;&gt;{{cite book
 |author=Agnes J. Quirk
 |title=Hydrogen-ion concentration vs. titratable acidity in culture mediums
 |url=https://books.google.com/books?id=Rm0GHAAACAAJ
 |year=1923
}}&lt;/ref&gt;

* Quirk, A.J. &amp; Smith, E.F. (1926). ''ಕ್ರೌನ್ ಗಾಲ್ ರೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧ ಹೊಂದಿದ ಬೇಗೋನಿಯಾ ಸಸ್ಯ (A Begonia Immune to Crowngall).''  
ಈ ಕೃತಿಯು ಕ್ರೌನ್ ಗಾಲ್ ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಅಥವಾ ಅರೆ-ರೋಗನಿರೋಧಕ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಸ್ಯ ನಿರೋಧಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century
 |publisher=Routledge
 |year=2003
 |isbn=9781135963422
 |first1=Marilyn
 |last1=Ogilvie
 |first2=Joy
 |last2=Harvey
}}&lt;/ref&gt;

* ಬ್ರೌನ್, ಎನ್. ಎ., &amp; ಕ್ವಿರ್ಕ್, ಎ. ಜೆ.(1929). ''ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್‌ನ ಪ್ರಭಾವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಟ್ಯೂಮೆಫಾಸಿಯನ್ಸ್ ಮೇಲೆ (Influence of bacteriophage on Bacterium tumefaciens).''  
ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸಸ್ಯ ರೋಗಕಾರಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೊಫೇಜ್ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಶೋಧನೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

* ಕ್ವಿರ್ಕ್, ಎ.ಜೆ. (1931).&quot;ಶುದ್ಧ (Pure), ಸ್ಮೂತ್ ಮತ್ತು ರಫ್ ಕಾಲೋನಿ ಪ್ರಕಾರಗಳು (Smooth and Rough Colony Types at Will).&quot; ''Science'', Vol. 74, No. 1923.  
ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ವಸಾಹತು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ.

* ಕ್ವಿರ್ಕ್, ಎ.ಜೆ. (1931). (1934). ''ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ವರ್ತನೆಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ (Correlation of Animal and Plant Bacterial Behavior in Culture Medium Environment).'' ''Journal of Bacteriology'', 27(1):22.  
ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ನಡವಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕೃಷಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹೇಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಪ್ರಬಂಧವು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |title=The Correlation of Animal and Plant Bacterial Behavior and Imposed Culture Medium Environment
 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_1934_27_1-6/page/22
 |journal=Journal of Bacteriology
 |year=1934
 |volume=27
 |issue=1
 |pages=22
}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Quirk, Agnes J.}}
[[Category:1884 ಜನನಗಳು]]
[[Category:1974 ಮರಣಗಳು]]
[[Category:ಅಮೇರಿಕಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]
[[Category:ಸಸ್ಯ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]
[[Category:ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>pbrl2p36qmk1mwvvl87ycf6j0zob1dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಗ್ರೇಸಿ (ಬರಹಗಾರರು)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180212</id>
    <revision>
      <id>1428797</id>
      <parentid>1427333</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 3 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6295" sha1="i30y8fjixthqf0l88g1cf0l978heb1q" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Message box/ambox.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''ಗ್ರೇಸಿ''' ಮಲಯಾಳಂ ಲೇಖಕಿ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Natarajan |first=Nalini |title=Handbook of twentieth-century literatures of India |url=https://archive.org/details/handbookoftwenti0000unse |last2=Emmanuel Sampath Nelson |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |year=1996 |isbn=978-0-313-28778-7 |pages=[https://archive.org/details/handbookoftwenti0000unse/page/198 198]–199}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮೊದಲ ಸಣ್ಣ ಕಥಾ ಸಂಕಲನ, ''ಪಡಿಯಿರಂಗಿಪ್ಪಾಯ ಪಾರ್ವತಿ'', 1991 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Jain |first=Jasbir |title=Growing up as a woman writer |url=https://archive.org/details/growingupaswoman0000unse |publisher=[[Sahitya Akademi]] |year=2007 |isbn=978-81-260-2547-3 |page=[https://archive.org/details/growingupaswoman0000unse/page/352 352]}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಲಲಿತಾಂಬಿಕಾ ಅಂತರ್ಜನಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1995), ತೊಪ್ಪಿಲ್ ರವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1997), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಲಯಾಳಂ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಾಗಿ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1998) ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2000) ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Dharmarajan |first=Geeta |title=Katha prize stories, Volume 8 |url=https://archive.org/details/kathaprizestorie0008unse |publisher=[[Katha Books]] |year=1998 |isbn=978-81-85586-85-4 |page=305}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು ನರಕವಾತಿಲ್, ರಂಡು ಸ್ವಪ್ನ ದರ್ಶಿಕಲ್, ಕಾವೇರಿಯುಡೆ ನೇರು, ಈಜ್ಬು ಪೆಂಕಥಕಲ್, ಪಣಿಕ್ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹ, ಗ್ರೇಸಿಯುಡೆ ಕಥಕಲ್. ಅವರ ಕಥೆಗಳು [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ಒಡಿಯಾ|ಒರಿಯಾ]] ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ಅವರು  ಅಲ್-ಅಮೀನ್ ಕಾಲೇಜು, ಎಡತಾಲ, ಆಲುವಾದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.

ಅವರ 'ಬೇಬಿ ಡಾಲ್' ಕಥೆಯು, ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವದಿಂದ ದೂರವಿಡಲು ಬಯಸುವ ತಾಯಿಯ ಭಾವಾತಿರೇಕದ ಪ್ರಲಾಪಗಳನ್ನು ತೊರಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anantharaman |first=Latha |date=14 May 2021 |title=Book review: 'Baby Doll' by Gracy |url=https://www.indiatoday.in/magazine/leisure/story/20210524-book-review-baby-doll-by-gracy-1802653-2021-05-14 |access-date=2021-10-02 |website=India Today |language=en |location=New Delhi}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==

# 1995: ಲಲಿತಾಂಬಿಕಾ ಅಂತರ್ಜನಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1995)
# 1997: ತೊಪ್ಪಿಲ್ ರವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ''ಭ್ರಾಂತನ್ ಪೂಕ್ಕಲ್''
# 1998: ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಲಯಾಳಂ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಾಗಿ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - &quot;ಪಾಂಚಾಲಿ&quot;
# 2000: ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ) - ''[[:ml:രണ്ട്_സ്വപ്നദർശികൾ|ರಂಡು ಸ್ವಪ್ನ ದರ್ಶಿಕಲ್]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=---::: KERALA SAHITYA AKADEMI :::--- |url=http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw1.htm |website=www.keralasahityaakademi.org}}&lt;/ref&gt;
# ೨೦೨೦: &quot; [[:ml:വാഴ്ത്തപ്പെട്ട_പൂച്ച|ವಜ್ತಪ್ಪೆಟ್ಟ ಪೂಚ]] &quot; (ಅನುವಾದ: &quot;Blessed Cat&quot;) ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 July 2021 |title=Gracy bags Bal Sahitya Puraskar; Abin Joseph wins Yuva Puraskar. |url=https://english.mathrubhumi.com/features/books/gracy-bags-bal-sahitya-puraskar-abin-joseph-wins-yuva-puraskar-1.5836738 |access-date=13 December 2022 |website=www.english.mathrubhumi.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=16 July 2021 |title=അബിന്‍ ജോസഫിന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി യുവ പുരസ്‌കാരം |url=https://www.kairalinewsonline.com/2021/07/16/424545.html |work=Kairali News {{!}} Kairali News Live l Latest Malayalam News |access-date=12 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |archive-date=19 ಜುಲೈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719052550/https://www.kairalinewsonline.com/2021/07/16/424545.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==

# ಪಡಿಯಿರಂಗಿಪ್ಪೊಯ ಪಾರ್ವತಿ (1991)
# ನರಕವಾತಿಲ್
# ರಂಡು ಸ್ವಪ್ನ ದರ್ಶಿಕಲ್
# ಭ್ರಾಂತನ್ ಪೂಕ್ಕಲ್
# ಕಾವೇರಿಯುಡೆ ನೇರು
# ಎಜು ಪೆಂಕಥಕಲ್ (ಸಂಪಾದಕರು)
# ಪಣಿಕ್ಕಣ್ಣು
# ಗ್ರೇಸ್ಯುಡೆ ಕಥಕಲ್
# ಮೂತ್ರತಿಕ್ಕರ
# ಒರು ಚೆರಿಯ ಜೀವಿತಥಿಂಟೆ ಸಿರೊರೆಖಕಲ್ (ಆತ್ಮಕಥನ)
# ಉಡಲ್ ವಝೀಕಲ್ (ಕಥೆಗಳು)
# ಆಪಾದ ಸಂಚಾರಿಕಲ್‌ಕು ಓರು ಕೈಪುಸ್ತಕಂ (ನೆನಪುಗಳು)
# ವಾಜ಼ತ್ತಪ್ಪೆಟ್ಟ ಪೂಚ (ಬಾಲಸಾಹಿತ್ಯಂ)

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Malayalam Literature|state=collapsed}}{{Authority control}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>i30y8fjixthqf0l88g1cf0l978heb1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180254</id>
    <revision>
      <id>1428732</id>
      <parentid>1384324</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14530" sha1="keax46qkfom62vt9fv9rqtmu9g0xojg" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ
| native_name = St. Francis Church
| image = 
| caption = ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್
| coordinates = {{coord|9|57|57|N|76|14|28|E|region:IN-KL|display=inline,title}}
| location = ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ, ಕೊಚ್ಚಿ, ಕೇರಳ, ಭಾರತ
| country = ಭಾರತ
| denomination = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್
| previous_denominations = ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್&lt;br /&gt;ಡಚ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ಡ್ ಚರ್ಚ್
| founded_date = 1503
| consecrated_date = 1506
| completed_date = 1516
| diocese = ಕೊಚ್ಚಿ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ
| style = 
| architect = 
| groundbreaking = 
| construction_cost = 
}}

'''ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್''' ({{lang-en|Church of Saint Francis}}) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. 1503ರಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಚರ್ಚ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಭಾರತದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;NationalPortal&quot;&gt;{{cite web
|title=St. Francis Church, Kochi
|url=http://india.gov.in/spotlight/spotlight_details.php?spotlight_id=86
|publisher=Government of India
|access-date=9 January 2010
|archive-date=21 ಜುಲೈ 2011
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721175715/http://india.gov.in/spotlight/spotlight_details.php?spotlight_id=86
|url-status=bot: unknown
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KeralaTourism1&quot;&gt;{{cite web
|title=St. Francis Church, Fort Kochi, Vasco da Gama, Mortal remains, Ernakulam, Kerala, India
|url=https://www.keralatourism.org/destination/st-francis-church-kochi/84
|publisher=Kerala Tourism
|access-date=10 August 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KeralaTourism2&quot;&gt;{{cite web
|title=St. Francis CSI Church, Kochi | Mural Paintings in Kerala Churches | Christianity in Kerala
|url=https://www.keralatourism.org/christianity/st-francis-church
|publisher=Kerala Tourism
|access-date=10 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಅನ್ವೇಷಕ '''ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ''' 1524ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದಾಗ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಇದೇ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಲಿಸ್ಬನ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳನ್ನು ನಂತರ ಜೆರೋನಿಮಸ್ ಮಠದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;WebIndia123&quot;&gt;{{cite web
|title=St. Francis Church
|url=https://www.webindia123.com/kerala/fortkochi/church/stfrancis.htm
|publisher=WebIndia123
|access-date=21 February 2008
}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KeralaTourism1&quot;/&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==

1498ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಕೋಜಿಕ್ಕೋಡ್ ಸಮೀಪದ ಕಪ್ಪಾಡ್‌ಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ಅವರ ನಂತರ ಪೆದ್ರೊ ಆಲ್ವಾರೆಸ್ ಕಬ್ರಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಫೊನ್ಸೊ ಡಿ ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು.&lt;ref name=&quot;WebIndia123&quot;/&gt;

ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಯ ರಾಜನಿಂದ ಅನುಮತಿ ದೊರೆತ ನಂತರ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಸಮೀಪ '''ಫೋರ್ಟ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್''' ಎಂಬ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಗೆ ಮರದಿಂದ ಒಂದು ಚರ್ಚ್ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದನ್ನು '''ಸೇಂಟ್ ಬಾರ್ಥೊಲೊಮ್ಯೂ'''ಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;WebIndia123&quot;/&gt;

1506ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವೈಸರಾಯ್ '''ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಡಿ ಅಲ್ಮೇಡಾ''' ಅವರಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಯ ರಾಜನು ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾರೆಯಿಂದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು. ಇದರ ನಂತರ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೂಲ ಮರದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾರೆಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;WebIndia123&quot;/&gt;

ಚರ್ಚ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣವು 1503ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು 1516ರಲ್ಲಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;NationalPortal&quot;/&gt;

1524ರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಮೊದಲು ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಲಿಸ್ಬನ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಚರ್ಚ್‌ನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;WebIndia123&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ayub&quot;&gt;{{cite book
|editor-last=Ayub
|editor-first=Akber
|title=Kerala: Maps &amp; More
|url=https://archive.org/details/kerala0000unse
|edition=2006
|year=2007
|publisher=Stark World Publishing
|location=Bangalore
|pages=[https://archive.org/details/kerala0000unse/page/20 20]–24
|isbn=81-902505-2-3
}}&lt;/ref&gt;

=== ಡಚ್ ಕಾಲ ===

ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕನ್ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಚರ್ಚ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು 1663ರವರೆಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1663ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಪಡೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಚರ್ಚ್ ಡಚ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;WebIndia123&quot;/&gt;

ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಡಚ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತವು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಡಚ್‌ರು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಅನೇಕ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪುನರ್‌ನವೀಕರಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿ ಬಳಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;WebIndia123&quot;/&gt;

=== ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲ ಮತ್ತು ನಂತರ ===

ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ ಚರ್ಚ್ ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು.

ಇಂದು ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ '''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್'''ಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಕೊಚ್ಚಿ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;KeralaTourism2&quot;/&gt;

== ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ==

ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಭಾವ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾರೆಯಿಂದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;NationalPortal&quot;/&gt;

ಚರ್ಚ್‌ನ ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಹೊರಭಾಗವು ಹಲವು ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುನರ್‌ನವೀಕರಣಗಳು ನಡೆದವು.&lt;ref name=&quot;KeralaTourism2&quot;/&gt;

ಚರ್ಚ್‌ನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಅವರ ಮೂಲ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;KeralaTourism1&quot;/&gt;

== ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಅವರ ಸಮಾಧಿ ==

ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ 24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1524ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1538ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;WebIndia123&quot;/&gt;

ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ಚರ್ಚ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಲಿಸ್ಬನ್‌ನ ಜೆರೋನಿಮಸ್ ಮಠಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಅವರ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಬಂಧದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Ayub&quot;/&gt;

== ಆಡಳಿತ ==

ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಪ್ರಸ್ತುತ '''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್'''ಗೆ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು '''ಕೊಚ್ಚಿ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ'''ದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;KeralaTourism2&quot;/&gt;

== ಮಹತ್ವ ==

ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಭಾರತದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಕೊಚ್ಚಿಯ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;NationalPortal&quot;/&gt;

ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಈ ಚರ್ಚ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ ಇದನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;KeralaTourism1&quot;/&gt;

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ
* ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್
* ಕೊಚ್ಚಿ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ
* ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ
* ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ
* ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

{{reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ==

* [https://www.keralatourism.org/destination/st-francis-church-kochi/84 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ — ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್]
* [https://www.keralatourism.org/christianity/st-francis-church ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ — ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ CSI ಚರ್ಚ್]
* [https://www.webindia123.com/kerala/fortkochi/church/stfrancis.htm WebIndia123 — ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:St._Francis_Church,_Kochi Wikimedia Commons — ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ]</text>
      <sha1>keax46qkfom62vt9fv9rqtmu9g0xojg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತೀಯ ಲೀಪಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180255</id>
    <revision>
      <id>1428780</id>
      <parentid>1382138</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7903" sha1="kthg7r9lqctjd1t8mto6ain04bizqf4" xml:space="preserve">{{Short description|Genus of amphibians}}
{{redirect|Indian frog|all of the frogs that are found in the country of India|Frogs of India}}
{{Use dmy dates|date=January 2020}}
{{Use Indian English|date=January 2020}}
{{Automatic taxobox
| image = Shola talakaverifrog.jpg
| image_caption =  ''ಇಂದಿರಾನಾ ಸೆಮಿಪಾಲ್ಮಾಟಾ''
| taxon = ಇಂದಿರಾನಾ
| authority = [[Raymond Ferdinand Laurent|Laurent]], 1986
| type_species=''[[Indirana beddomii|Polypedates beddomii]]''
| type_species_authority= [[Albert Günther|Günther]], 1876
| diversity = 14 species (see [[#Species|text]])
}}

[[File:Tadpole iruppu.jpg|thumb|ಟ್ಯಾಡ್‌ಪೋಲ್ (ಪೊಳ್ಳುಗಪ್ಪೆ ಮರಿ); 'ಸೆಮಿಪಾಲ್ಮಾಟಾ']]
[[File:Indirana spp.jpg|thumb]]

'''ಭಾರತೀಯ ಲೀಪಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು (Indirana)''' ಎಂಬುದು Ranixalidae ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಪ್ಪೆಗಳ ಒಂದು ಕುಲವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾರತೀಯ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. Ranixalidae ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೀಪಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=VittCaldwell&gt;{{cite book|title=Herpetology: An Introductory Biology of Amphibians and Reptiles |url=https://archive.org/details/herpetologyintro0000vitt |edition=4th |first1=Laurie J.|last1= Vitt|first2=Janalee P. |last2=Caldwell|publisher=Academic Press|year=2014|page=[https://archive.org/details/herpetologyintro0000vitt/page/503 503]}}&lt;/ref&gt;

ಇಂದಿರಾನಾ ಕುಲವು ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಕಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇವು ಇತರ ಕಪ್ಪೆಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದಿರಾನಾ Indirana gundia ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಭಯಚರಗಳ (EDGE) ಪ್ರಮುಖ 100 ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=EDGE&gt;{{cite web |url=http://www.edgeofexistence.org/amphibians/species_info.php?id=632 |title=Gundia Indian Frog (''Indirana gundia'') |work=EDGE of Existence programme |publisher=Zoological Society of London |access-date=1 June 2014 |archive-date=5 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605052238/http://www.edgeofexistence.org/amphibians/species_info.php?id=632 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal| doi = 10.1670/08-158.1| title = Jumping behavior of semiterrestrial tadpoles of ''Indirana beddomii'' (Günth.): relative importance of tail and body size| journal = Journal of Herpetology| volume = 43| issue = 4| pages = 680–684| year = 2009| last1 = Veeranagoudar | first1 = D. K. | last2 = Radder | first2 = R. S. | last3 = Shanbhag | first3 = B. A. | last4 = Saidapur | first4 = S. K. | s2cid = 86364626}}&lt;/ref&gt;

'''ವಿವರಣೆ'''
ಇಂದಿರಾನಾ ಕುಲದ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಮತ್ತು ತೆಳ್ಳನೆಯ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಡಿನ ನೆಲದಲ್ಲಿರುವ ಒಣ ಎಲೆಗಳ ಪದರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಳೆಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಕುಲದ ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಇತರ ಅನೇಕ ಕಪ್ಪೆಗಳ ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಹಿಂಬದಿಯ ಕಾಲುಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಾಲಕ್ಕೆ ರೆಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ತೆಳುವಾದ ಫಿನ್‌ಗಳಿಲ್ಲ. ಅಪಾಯ ಎದುರಾದಾಗ ಈ ಗೊದಮೊಟ್ಟೆಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಜಿಗಿದು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.

== ವರ್ಗೀಕರಣ ==
ಇಂದಿರಾನಾ ಕುಲದ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು Ranidae ಕುಟುಂಬದ Ranixalinae ಉಪಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು Nyctibatrachidae ಮತ್ತು Petropedetidae ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು Ranixalidae ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಮುಖ ಕುಲವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;zootaxa&quot;&gt;{{cite journal|author1=Michael F. Barej |author2=Mark-Oliver Rödel |author3=Legrand Nono Gonwouo |author4=Olivier S.G. Pauwels |author5=Wolfgang Böhme |author6=Andreas Schmitz |year=2010|title=Review of the genus ''Petropedetes'' Reichenow, 1874 in Central Africa with the description of three new species (Amphibia: Anura: Petropedetidae)|journal=Zootaxa|issue=2340|pages=1&amp;ndash;49}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಭೇದಗಳು ==
ಇಂದಿರಾನಾ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಗುರುತಿಸಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ 
ಇಂದಿರಾನಾ ಬೆಡ್ಡೋಮಿ, ಭದ್ರಾಯಿ, ಬ್ರಾಚಿಟಾರ್ಸಸ್, ಚಿರವಾಸಿ, ಡುಬೋಸಿ, ಗುಂಡಿಯಾ, ಲೀಥಿ, ಲಾಂಗಿಕ್ರಸ್, ಪರಮಕ್ರಿ, ಸಲೇಲ್ಕರಿ, ಸರೋಜಮ್ಮ, ಸೆಮಿಪಾಲ್ಮಾಟಾ, ಟೈಸೋನಿ ಮತ್ತು ಯಡೆರಾ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Newly discovered frog species named after Goan forest officer|url = http://www.business-standard.com/article/pti-stories/newly-discovered-frog-species-named-after-goan-forest-officer-115072901262_1.html|access-date = 2015-08-02 |work=Business Standard |date=2015-07-29|agency = Press Trust of India}}&lt;/ref&gt;

2015ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾದ ನೇತ್ರಾವಳಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ  ಇಂದಿರಾನಾ Indirana salelkari ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾನಾ ಕುಲದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==</text>
      <sha1>kthg7r9lqctjd1t8mto6ain04bizqf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180350</id>
    <revision>
      <id>1428782</id>
      <parentid>1382668</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10030" sha1="29o7yeyte5kz1qvlu2roci5q955ut6c" xml:space="preserve">{{Short description|Genus of amphibians}}
{{Use dmy dates|date=January 2020}}
{{Use Indian English|date=January 2020}}
{{Automatic taxobox
| image =
| taxon = ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್
| authority = [[Edward Harrison Taylor|Taylor]], 1960
| subdivision_ranks = [[Species]]
| subdivision = 2 species (see [[#Species|text]])
| type_species = ''[[
ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್‌ಬೈ]]''
| type_species_authority = Taylor, 1960
}}
'''ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ (Indotyphlus)''' ಎಂಬುದು ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಸೋನಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರಗಳ ಒಂದು ಕುಲವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರಗಳು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಕುಲವು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್ಬಿಯ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Giri et al. 2004&quot;&gt;{{cite journal |last1=Giri |first1=V. B. |author2=M. Wilkinson |author3=D. J. Gower  |name-list-style=amp |year=2004 |title=A new species of ''Indotyphlus'' Taylor (Amphibia: Gymnophiona: Caeciliidae) from the Western Ghats, India |journal=Zootaxa |volume=739 |pages=1–19 |doi=10.11646/zootaxa.739.1.1 |url=http://www.mapress.com/zootaxa/2004f/z00739f.pdf}}&lt;/ref&gt;


== ವಿವರಣೆ ==
ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಕುಲದ ಸದಸ್ಯಗಳು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕುಲದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾದರಿಯು ಹೆಣ್ಣು ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್ಬಿಯೈ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರ ಒಟ್ಟು ದೇಹದ ಉದ್ದ 24 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ.

ಇವುಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮೂಳೆಯ ಕೆಳಗೆ ಅಡಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕಣ್ಣಿನ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಕುಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಂಪೋರಲ್ ಫಾಸೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಮೆಸೆಥ್ಮಾಯ್ಡ್ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕಾಣಿಸದಿರುವುದು, ಸ್ಪ್ಲೀನಿಯಲ್ ಹಲ್ಲುಗಳು, ದ್ವಿತೀಯ ಚರ್ಮದ ಚಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Nussbaum and Wilkinson 1989&quot;&gt;{{cite journal |last1=Nussbaum |first1=Ronald A. |last2=Wilkinson |first2=Mark |name-list-style=amp |title=On the classification and phylogeny of caecilians (Amphibia: Gymnophiona), a critical review |journal=Herpetological Monographs |date=1989 |volume=3 |pages=1–42 |doi=10.2307/1466984 |jstor=1466984}}&lt;/ref&gt;

ಇವುಗಳ ಸ್ಪರ್ಶಾಂಗದ ರಂಧ್ರವು ಬಾಹ್ಯ ಮೂಗಿನ ರಂಧ್ರಕ್ಕಿಂತ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ವಿಭಜನೆಯಾಗದ ಅಂತಿಮ ಗುರಾಣಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಮೂಗಿನ ಮುಚ್ಚಳಗಳಿರುತ್ತವೆ. ವೋಮರೈನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಲಟೈನ್ ಹಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆ ಅಂತರವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೀಲಿನಂತಹ ರಚನೆಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಇವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಬಹುಶಃ ನೇರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಜಲವಾಸಿ ಮರಿಹಂತವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

== ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ==
ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಕುಲವು ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕುಲದ ಎರಡೂ ಪ್ರಭೇದಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತೆರೆದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಕಡಿಮೆ ಆಳದ ಮಣ್ಣಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘವಾದ ಶುಷ್ಕ ಋತುವುಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Vitt and Caldwell 2014&quot;&gt;{{cite book|title=Herpetology: An Introductory Biology of Amphibians and Reptiles |url=https://archive.org/details/herpetologyintro0000vitt |edition=4th |first1=Laurie J. |last1=Vitt |first2=Janalee P. |last2=Caldwell |name-list-style=amp |publisher=Academic Press |year=2014 |pages=[https://archive.org/details/herpetologyintro0000vitt/page/447 447], 454}}&lt;/ref&gt;

ಇದು ಇತರ ಅನೇಕ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ.

== ಪ್ರಭೇದಗಳು ==
'''ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಎರಡು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸೇರಿವೆ:'''2

* ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್ಬಿಯೈ — ಟೇಲರ್, 1960	ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್ಬಿಯ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರ
* ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಿಯೆನ್ಸಿಸ್ — ಗಿರಿ, ವಿಲ್ಕಿನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಗೋವರ್, 2004	ಹುಂಬರ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರ
* ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್ಬಿಯೈ

ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್ಬಿಯ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರ (Indotyphlus battersbyi) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ ತೆಳ್ಳನೆಯ ದೇಹದ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ದೇಹವು ಮಾಂಸದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಎರೆಹುಳಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

== ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಿಯೆನ್ಸಿಸ್ ==
ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಿಯೆನ್ಸಿಸ್ 2004ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರದ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಕುಲದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಎರಡನೇ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.

ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾತಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಂಬರ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹುಂಬರ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣ ಬಾಲರಹಿತ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

== ವರ್ಗೀಕರಣ ==
ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಕುಲವು ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಸೋನಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಈ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಭಾರತ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸೆಶೆಲ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಲವು ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಉಭಯಚರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಸೋನಿಡೀ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಿಡೀ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗೆಜೆನಿಯೊಫಿಸ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಸೋನಿಯಾ, ಹೈಪೋಜಿಯೋಫಿಸ್, ಇಡಿಯೋಕ್ರೇನಿಯಮ್, ಪ್ರಾಸ್ಲಿನಿಯಾ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ವಕೈಸಿಲಿಯಾ ಮುಂತಾದ ಕುಲಗಳು ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಸೋನಿಡೀ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

== ಗಮನಿಸಿ ==
ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ Indotyphlus ಗೆ “ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್” ಎಂಬ ಲಿಪ್ಯಂತರವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಅದೇ ರೀತಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಬ್ಯಾಟರ್ಸ್ಬಿಯೈ ಮತ್ತು ಇಂಡೋಟೈಫ್ಲಸ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಿಯೆನ್ಸಿಸ್ ಎಂದು ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==</text>
      <sha1>29o7yeyte5kz1qvlu2roci5q955ut6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶಬರಿಮಲೆ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180396</id>
    <revision>
      <id>1428790</id>
      <parentid>1427509</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141534" sha1="5whk9a3rt6em2bpa49rkcpuf8za8l7y" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name              = ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕೇರಳಂ
| image             = Sabarimala 2.jpg
| caption           = ಶಬರಿಮಲ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯ
| pushpin_map       = India Kerala#India
| pushpin_caption   = ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನ (ಕೇರಳ)
| coordinates       = {{coord|9|26|04.6|N|77|04|53.0|E|display=inline,title}}
| country           = [[ಭಾರತ]]
| state             = [[ಕೇರಳಂ]]
| district          = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]]
| location          = [[ಶಬರಿಮಲ]]
| elevation_m       = 1260
| deity             = [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]]
| festival          = [[ಮಕರವಿಳಕ್ಕು]], [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] (14 ಜನವರಿ)
| architecture      = [[ಕೇರಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ)
| temple_board      = [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]]
| temple_quantity   = 
| monument_quantity = 
| completed         = 11ನೇ ಶತಮಾನ (ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಳ)
| creator           = ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಆರ್ಯನ್ ಕೇರಳ ವರ್ಮ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ), ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ
| website           = {{URL|https://sabarimala.kerala.gov.in/}}
| functional_status = ಸಕ್ರಿಯ (ನಿಯಂತ್ರಿತ ಯಾತ್ರಾ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ)
}}

'''ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home {{!}} Sabarimala |url=https://sabarimala.kerala.gov.in/ |access-date=2024-01-21 |website=sabarimala.kerala.gov.in}}&lt;/ref&gt; (മലയാളം: ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം) ({{IPA|ml|ʃabəɾimala}}) [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾ]] ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ|ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರು [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹಿನಿ]] ([[ವಿಷ್ಣು]] ದೇವರ ಸ್ತ್ರೀ [[ಅವತಾರ]]) ದೇವತೆಗಳ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |date=2019-08-04 |title=Mohini – The Only Female Avatar of Lord Vishnu |url=https://vedicfeed.com/mohini-female-avatar-of-lord-vishnu/ |publisher=Vedicfeed}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಶಬರಿಮಲ (ಸ್ಥಳ)|ಶಬರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಪೆರಿಯಾರ್ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ 18 ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Story Of Sabarimala: Origin, Beliefs And Controversy Over Women Entry |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/the-story-of-sabarimala-origin-beliefs-and-controversy-on-women-entry-1933477 |access-date=2023-11-02 |website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt; ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾರ್ಷಿಕ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 10 ರಿಂದ 15 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-15 |title=Why millions throng Sabarimala shrine |newspaper=DailyBhaskar |url=http://daily.bhaskar.com/article/NAT-TOP-why-millions-throng-sabarimala-shrine-1755207.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116063414/http://daily.bhaskar.com/article/NAT-TOP-why-millions-throng-sabarimala-shrine-1755207.html |url-status=dead |archive-date=16 January 2011 |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Indo-Americans shocked at Sabarimala tragedy |newspaper=Sify |url=http://www.sify.com/news/indo-americans-shocked-at-sabarimala-tragedy-news-international-lbpqadcabij.html |url-status=dead |access-date=2016-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515015423/http://www.sify.com/news/indo-americans-shocked-at-sabarimala-tragedy-news-international-lbpqadcabij.html |archive-date=2011-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2014-12-27 |title=Record collection at Sabarimala |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/record-collection-at-sabarimala/article6730315.ece
|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021232303/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/record-collection-at-sabarimala/article6730315.ece
|archive-date=2018-10-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-09-28 |title=Women to enter Sabarimala temple today: Weird laws against women from all over the world |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/sabarimala-temple-ends-ban-on-women-kerala-1351711-2018-09-28 |publisher=India Today}}&lt;/ref&gt;

ದೇವಾಲಯವು ''ಮಂಡಲ ಪೂಜಾ'' ದಿನಗಳಲ್ಲಿ (ಸರಿಸುಮಾರು 15 ನವೆಂಬರ್ ರಿಂದ 26 ಡಿಸೆಂಬರ್),&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://chennaivision.com/sabarimala-temple-opening-dates-2018/ |title=Sabarimala Temple Opening Dates 2018 to 2019 – Chennaivision |date=2018-01-01 |work=Chennaivision |access-date=2018-01-16 |archive-date=13 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113035503/https://chennaivision.com/sabarimala-temple-opening-dates-2018/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''[[ಮಕರವಿಳಕ್ಕು]]'' ಅಥವಾ [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] (14 ಜನವರಿ), ಮಹಾ ತಿರುಮಲ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ (14 ಏಪ್ರಿಲ್), ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳ]] ಮೊದಲ ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪೂಜೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಾರತೀಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=CK |first=Faisal |date=2018-11-20 |title=Sabarimala epitomises confluence of various faiths in India |url=https://www.nationalheraldindia.com/opinion/sabarimala-epitomises-confluence-of-various-faiths-in-india |access-date=2023-11-02 |website=National Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಗಳು ==

''[[ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ]]''ದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನ]] ಪ್ರಸಂಗದ ನಂತರ, ಹಿಂದೂ ದೇವರು [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿ [[ವೈಕುಂಠ]]ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ದೇವರು [[ವಿಷ್ಣು]] ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]]ಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಶಿವನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ [[ಮೋಹಿನಿ]] ಅವತಾರವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಕೇಳಿದನು. ವಿಷ್ಣು ಮೋಹಿನಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡನು, ಮತ್ತು ಶಿವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವಳತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತನಾದನು. ಮೋಹಿನಿ ಓಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು, ಮತ್ತು ಶಿವನು ಅವಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದನು. ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟವು [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶಾಸ್ತಾ]] ದೇವರ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅದರ ನಂತರ, ಶಿವನು ಆ ಕಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿ ನಂತರ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಶಾಸ್ತಾವನ್ನು ಹರಿಹರಪುತ್ರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಮತ್ತು ಹರ (ಶಿವ) ಅವರ ಪುತ್ರ. ಶಾಸ್ತಾ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಹಿನಿಯ ತೊಡೆಯಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ ಏಕೆಂದರೆ ಮೋಹಿನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಗರ್ಭವಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rao |first=T.A. Gopinath |title=Elements of Hindu Iconography |year=1914 |publisher=Dalcassian Publishing Company |location=Delhi |pages=Vol.Two, Part II, p.486–487}}&lt;/ref&gt; ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಶಾಸ್ತಾದ ಒಂದು ರೂಪ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jayashankar |first=S |title=Temples of Kerala |year=1997 |publisher=Directorate of Census Operations |location=Trivandrum |pages=159}}&lt;/ref&gt;

ಶಾಸ್ತಾ ಪೂಜೆಯು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;''Asian Mythologies'' |Yves Bonnefoy |University of Chicago Press, 15 May 1993&lt;/ref&gt; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/shrines-for-sastha-in-eight-forms/article5425348.ece |title=Shrines for Sastha, in eight forms |newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt;

[[ಕುಳತ್ತುಪುಳ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕುಳತ್ತುಪುಳ]], [[ಆರ್ಯಂಕಾವು ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಆರ್ಯಂಕಾವು]], [[ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅಚಂಕೋವಿಲ್]], ಶಬರಿಮಲ, ಮತ್ತು [[ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು|ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಐದು ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ [[ಪರಶುರಾಮ]]ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Vaidyanathan |first=K.R |title=Temple and Legends of Kerala |publisher=BHARATIYA VIDYA BHAVAN |year=1982 |pages=70–75}}&lt;/ref&gt; ಕುಳತ್ತುಪುಳದಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತಾವನ್ನು ಬಾಲ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಯಂಕಾವು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಅವನನ್ನು ಹದಿಹರೆಯದ ''[[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ]]'' ಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ದೇವಾಲಯವು ದೇವರ [[ಗೃಹಸ್ಥ]] ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಪುಷ್ಕಲ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣರೊಂದಿಗೆ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ದೇವರ [[ವಾನಪ್ರಸ್ಥ]] ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು ಅಥವಾ ಕಾಂತಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ದೇವರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ''[[ಯೋಗಿ]]'' ಆಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sekar |first=Radhika |title=The Sabarimalai Pilgrimage ad Ayyappan Cultus |publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private limited |year=1992 |isbn=81-208-1056-2 |edition=1st |location=Delhi |pages=19}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಣಿಕಂಠನ ದಂತಕಥೆ ===
ಋಷಿ ಸೂತರು ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಹೇಗೆ ಜನಿಸಿದರು ಎಂಬ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು, ಇದು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಒಂದು ಪಠ್ಯವಾದ ''ಭೂತ್ನಾಥೋಪಾಖ್ಯಾನಂ'' ಪ್ರಕಾರ. ದೇವಿ [[ದುರ್ಗಾ]] ರಾಕ್ಷಸ [[ಮಹಿಷಾಸುರ]]ನನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ, ಅವನ ಸಹೋದರಿ [[ಮಹಿಷಿ]] ''ದೇವ''ರ (ದೇವತೆಗಳು) ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗಮಿಸಿದಳು. ಮಹಿಷಿಯು ತೀವ್ರವಾದ [[ತಪಸ್ಯೆ]]ಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, [[ಬ್ರಹ್ಮ]] ಅವಳಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ಮಹಿಷಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಅಜೇಯಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವರಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರ ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು ಎಂಬ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವ ಎಂದಿಗೂ ಮಗುವನ್ನು ಹೆರುತ್ತಾರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮಹಿಷಿ ಅಹಂಕಾರಿಯಾದಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಳು, ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಎಲ್ಲರನ್ನು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಕೊಂದಳು. ದೇವತೆಗಳು ಭಯಭೀತರಾದರು ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕರಾದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು. ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ಅವತಾರವನ್ನು ತಾಳಿದ ವಿಷ್ಣು ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಮಣಿಕಂಠನ (ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವನು) ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು.

ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಂಪಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲಾಯಿತು. ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಪಾಂತಳಂ ರಾಜವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜಶೇಖರನು ಈ ಮಗುವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ರಾಣಿ ಮಗುವನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು. ಅವನು ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು, ಹುಲಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ತಾನು ಗುಣಮುಖಳಾಗಬಲ್ಲೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡನು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಮಣಿಕಂಠನು ತನ್ನ ದತ್ತು ತಾಯಿಗಾಗಿ ಹುಲಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಾಡಿನತ್ತ ಸಾಗಿದನು. ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಮಹಿಷಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಮಹಿಷಿಯ ಮರಣಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. [[ಇಂದ್ರ]], [[ಅಗ್ನಿ]], [[ವರುಣ]], [[ವಾಯು]] ಮತ್ತು [[ಕುಬೇರ]] ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ಹುಲಿಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡವು, ಅದನ್ನು ಮಣಿಕಂಠನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಬಳಸಿದನು. ರಾಜಶೇಖರನು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಹುಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದಾದನು, ಆದರೆ ಮಣಿಕಂಠನು ಅವನನ್ನು ತಡೆದು, ಮಹಿಷಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ದೈವಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಾನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ರಾಜಶೇಖರನು ನಂತರ ಮಣಿಕಂಠನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು, ಅವನು ವಾಸಿಸಲು ದೇವಾಲಯವು ಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಮಣಿಕಂಠನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು. ಮಣಿಕಂಠನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾಣವನ್ನು ಎಸೆದನು. ಬಾಣವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಣಿಕಂಠನು ರಾಜನು ನೆಲದಿಂದ ಶಿಖರದವರೆಗೆ ಕೇವಲ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರಿದನು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sekar |first=Radhika |title=The Sabarimali Pilgrimage and Ayyappan Cultus |publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited |year=1992 |isbn=81-208-1056-2 |edition=1st |location=Delhi |pages=15–16}}&lt;/ref&gt;

ರಾಜಶೇಖರನು ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ನೆಲದಿಂದ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. [[ಪರಶುರಾಮ]]ನು ಅವನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪರಶುರಾಮನು ಮಣಿಕಂಠನ ಪವಿತ್ರ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ವಿಗ್ರಹವು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಯೋಗದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಅವನ ಬಲಗೈ [[ಅಭಯಮುದ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಎಡಗೈ ಎಡ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಕಾಲುಗಳು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದೆ.

=== ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಂತಕಥೆಗಳು ===
[[File:Sabarimala temple during Periyar butterfly survey at Sabarimala, 2014 (5).jpg|thumb|ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ &amp; ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮಾರ್ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯ]]

''ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' (ಹಿರಿಯ ಕಡುತ ಸ್ವಾಮಿ) ಮತ್ತು ''ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' (ಕಿರಿಯ ಕಡುತ ಸ್ವಾಮಿ), ಇಬ್ಬರೂ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸೇನಾಪತಿಗಳು. ವಲಿಯಕಡುತ್ತರ್ ಪಂಡಾಳಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು, ಆದರೆ ಕೊಚುಕಡುತ್ತರ್, ಇಂಜಿಪರೈ ಕಳರಿಯ ಕುಶಲ ಯೋಧ, ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾದರು. ಒಟ್ಟಿಗೆ, ಅವರು ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿ, ಕರಿಮಲ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಉದಯನ ಇಂಜಿಪರೈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಮಾಧಿಗೆ ಮರಳಿದಾಗ, ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=வலியகடுத்த சுவாமி மற்றும் கொச்சுகடுத்த சுவாமி {{!}} சபரிமலையின் துணிச்சலான படைவீரகள் |url=https://www.keralatourism.org/sabarimala/ |access-date=2025-12-30 |website=Sabarimala |language=ta}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ದೇವಾಲಯವು ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |last=ഓണ്‍ലൈന്‍ |first=ജന്മഭൂമി |date=2024-11-15 |title=പുണ്യദര്‍ശന പാതയില്‍ പമ്പ മുതല്‍ സന്നിധാനം വരെ |url=https://janmabhumi.in/2024/11/15/3306446/samskriti/from-pampa-to-sannidhanam-on-punyadarshan-path/ |access-date=2025-12-30 |website=Janmabhumi |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ದೇವಾಲಯವು ''ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ'' (ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ) ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |title=Upadevadhas {{!}} Sabarimala |url=https://sabarimala.kerala.gov.in/index.php/upadevadhas |access-date=2025-12-30 |website=sabarimala.kerala.gov.in}}&lt;/ref&gt;{{AI-retrieved source|date=December 2025}}

''ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ'' ಮತ್ತು ''ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮ'' ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ''ಉದಯನ''ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವು ''ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ''ಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

=== ರಾಮನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ ===
[[File:Sabaripeedam 1.jpg|thumb|ಶಬರೀಪೀಠಂ, ಭಗವಾನ್ ರಾಮನಿಂದ ಶಬರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆತ ಸ್ಥಳ]]
[[ಶಬರಿ]] [[ರಾಮಾಯಣ]]ದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಮನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಕ್ತಳು. ಶಬರಿಮಲ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಷರಶಃ &quot;ಶಬರಿಯ ಬೆಟ್ಟ&quot; ಎಂದು ಅರ್ಥ.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |date=2018-10-18 |title=What you might want to know about Sabarimala |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/et-explains/what-you-might-want-to-know-about-sabarimala/articleshow/66273712.cms |access-date=2023-03-20 |issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt;

ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಬರಿಯು ಋಷ್ಯಮೂಕ ಪರ್ವತದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಋಷಿ ಮತಂಗನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಳು. ಅವನು ಅವಳ ಗುರುಗಳಾದನು, ಮತ್ತು ಅವಳು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಮತಂಗನು ತನ್ನ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ರಾಮನು ಅವಳಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಬರುತ್ತಾನೆಂದು ಮುನ್ನುಡಿದನು. ರಾಮನ ಆಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವಂತೆ ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ, ಶಬರಿಯು ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರತಿದಿನ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಒಂದನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು, ಅದನ್ನು ರುಚಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಮತ್ತು ಅದು ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ತನ್ನ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಕಹಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮನಿಗೆ ಸಿಹಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಅವಳು ಬಯಸಿದ್ದಳು. ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವಾಗ, ರಾಮನು ಶಬರಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಶಬರಿಯು ತಾನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸಿದಳು.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |title=Why Lord Ayyappa shrine is called Sabarimala temple |url=https://www.indiatoday.in/india/story/why-lord-ayyappa-shrine-is-called-sabarimala-temple-1390621-2018-11-17 |access-date=2023-03-20 |website=India Today |date=17 November 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt; ರಾಮನು ಶಬರಿಗೆ [[ಮೋಕ್ಷ]]ವನ್ನು ನೀಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ''ಶಬರೀ ಪೀಠಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=It's pure spiritual bliss to trek from Pampa to Sabarimala |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2022/11/29/sabarimala-pilgrimage-all-you-need-to-know-about-the-spiritual-trek-live.html |access-date=2025-12-23 |website=onmanorama.com |language=en |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106060902/https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2022/11/29/sabarimala-pilgrimage-all-you-need-to-know-about-the-spiritual-trek-live.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ರಾಮನು ಒಬ್ಬ ದೈವಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಯಾರೆಂದು ಹೇಳಲು ಶಬರಿಗೆ ಕೇಳಿದನು. ಅದು ಶಾಸ್ತಾ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ಎಂದು ಶಬರಿ ಹೇಳಿದಳು. [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶಾಸ್ತಾ]] ಕೂಡ ರಾಮನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿವಂದಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

== ದೇವಾಲಯ ==

{{multiple image
 | align = right
 | direction = vertical
 | width = 
 | background color = #FFFFFF
 | header = ಶಬರಿಮಲ ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ
 | image1 = Sannidhanam sabarimala.jpg
 | caption1 = ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ
 | image2 = Sabaripeedam at sabarimala.jpg
 | width2 = 
 | caption2 = ಶಬರೀಪೀಠಂ
 | width3 = 
 | border = 2px
 | header_align = center
 | image4 = 18 steps at sabarimala.jpg
 | width4 = 
 | caption4 = ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿ, ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು
 | width5 = 
 | caption5 = ತಿರುಮುಟ್ಟಂ
 | image6 = Sabarimala Garbhagudi.jpg
 | width6 = 
 | caption6 = ಗರ್ಭಗುಡಿ
 | total_width = 
 | alt1 = 
}}

=== ಇತಿಹಾಸ ===
ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ.

[[ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜವಂಶ|ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ ಕುಟುಂಬ]]ವು 1793 ರಲ್ಲಿ ಅಡಮಾನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಅದು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆದಾಯದ ಆದಾಯವನ್ನು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತೆಯಿಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;Pandalam adamaanam, Malayalam year 969, in T.K. Velupillai, Travancore&lt;/ref&gt; ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು 1818 ರ ಹಿಂದಿನವು, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಬಿ. ಎಸ್. ವಾರ್ಡ್ ದೇವಾಲಯದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 10,000–15,000 ಭಕ್ತರು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇವಾಲಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{cite news |last=Shenoy Karun |first= |date=24 October 2018 |title=Sabarimala temple: Popularity began to grow only in 1930s |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/popularity-began-to-grow-in-1930s/articleshow/66340490.cms |access-date=30 December 2025 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memoir of the Survey of the Travancore and Cochin States |url=https://www.theweek.in/news/india/2018/11/22/british-era-survey-report-says-sabarimala-ban-existed-even-200-years-ago.amp.html |access-date=30 December 2025 |publisher=Kerala Gazetteers Department (reprint) }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 1863 ರಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕಾನರ್ ಶಬರಿಮಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book |author1=Benjamin Swain Ward |author2=Peter Eyre Conner |title=Memoir of the survey of Travancore and Cochin states, Vol. 1 |year=1863 |pages=136 |language=English}}&lt;/ref&gt;

1902 ರಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಬೆಂಕಿ ಅಪಘಾತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಪೊಲಾಚಿರಾಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಕೊಚುಮ್ಮೆನ್ ಮುತ್ತಾಳಿ, ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ನಿವಾಸಿಗೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Balslev |first=Anindita N.|author-link=Anindita Balslev |title=On World Religions: Diversity, not Dissension |publisher=Sage Publications India Pvt. Ltd. |year=2014 |isbn=9788132118343 |edition=1st |pages=218 |language=English}}&lt;/ref&gt; ನಂತರದ ಉಲ್ಲೇಖವು [[ವಿ. ನಾಗಮ್ ಅಯ್ಯ]] ಸಂಕಲಿಸಿದ ಮತ್ತು 1906 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಂಡಲ ಪೂಜಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಶಬರಿಮಲಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Aiya |first=V. Nagam |url=https://printing.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2018/07/Travancore-State-Manual-1906.pdf |title=The Travancore State Manual, Volume II |publisher=Travancore Government Press |year=1906 |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt; 1929 ರಲ್ಲಿ, ದಿವಾನ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಎಲ್. ಎ. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ''ಶಾಸ್ತಾ ಪೂಜೆಯ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು'' ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮಕರವಿಳಕ್ಕಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 40,000 ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

1950 ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಂಕಿಯ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;MenonReport&quot;&gt;{{cite book |last1=Menon |first1=K Kesava |url=http://firstministry.kerala.gov.in/wp-content/uploads/pdf/bills/Reports/tmple_arsn.pdf |title=Sabarimala Temple Arson Case |date=1950 |publisher=Government Press |location=Trivandrum |access-date=8 January 2020 |archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191126233732/http://firstministry.kerala.gov.in/wp-content/uploads/pdf/bills/Reports/tmple_arsn.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಯಾವುದೇ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ,&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Jeffrey |first1=Robin |date=1980 |title=What the Statues Tell: The Politics of Choosing Symbols in Trivandrum |url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_fall-1980_53_3/page/494 |journal=Pacific Affairs |volume=53 |issue=3 |page=494 |doi=10.2307/2757305 |jstor=2757305}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ [[ಪಂಚಲೋಹ]] (ಐದು ಲೋಹಗಳ ಮಿಶ್ರಲೋಹ) ವಿಗ್ರಹದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.

ಕೇರಳದ ಚೆಂಗನ್ನೂರಿನ ತಟ್ಟಾವಿಲ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಾದ ನೀಲಕಂಠ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ದೇವರ ಮೂಲ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಂಚಲೋಹ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ರಾಜಪ್ರಮುಖ ಶ್ರೀ ಚಿತ್ತಿರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ ಅವರು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರದ ಎಡವಾಂಕಡನ್ ಟಿ.ಎನ್. ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಆಚಾರಿಯವರನ್ನು ಹೊಸ ವಿಗ್ರಹದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |date=24 December 2018 |title=Adivasis stake a claim on Sabarimala |url=https://www.forwardpress.in/2018/12/adivasis-stake-a-claim-on-sabarimala/}}&lt;/ref&gt; 1950 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಪಿ. ಟಿ. ರಾಜನ್]] ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಂಚಲೋಹ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಶಬರಿಮಲೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;faces_of_murukan&quot;&gt;{{cite book |last=Clothey |first=Fred W. |title=The Many Faces of Murukan̲: The History and Meaning of a South Indian God |url=https://archive.org/details/manyfacesofmuruk0000clot |author2=A. K. Ramanujan |publisher=Walter De Gruyter |year=1978 |isbn=978-90-279-7632-1 |page=[https://archive.org/details/manyfacesofmuruk0000clot/page/201 201]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;palanivelrajan_obituary1&quot;&gt;{{cite news |last=Kumar |first=S. Vijay |date=21 May 2006 |title=Madurai mourns its colossal boss |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2006/05/21/stories/2006052106160400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070514063306/http://www.hindu.com/2006/05/21/stories/2006052106160400.htm |archive-date=14 May 2007}}&lt;/ref&gt;

1969 ರಲ್ಲಿ, ಧ್ವಜಸ್ತಂಭವನ್ನು (''[[ಧ್ವಜ|ಧ್ವಜಸ್ತಂಭ]]'') ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/my-choroonu-was-in-sabarimala-on-my-mothers-lap-tka-nair/articleshow/66003421.cms |title=My 'choroonu' was in Sabarimala on my mother's lap: TKA Nair |access-date=5 March 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು ===

''ಸನ್ನಿಧಾನಂ'' (ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ) ಸುಮಾರು 40 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Master Plan for Sabarimala Built Fabric Analysis Module |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/Reports/sabarimala/Vol2_Mod4_Built_frabric_analysis_module.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sanidhanam&quot;&gt;{{Cite web |url=http://lordayyappa.com/sabarimala/sannidhanam-sabarimala.php |title=Sannidhanam sabarimala meaning {{!}} Brief on sabarimala sannidhanam |website=lordayyappa.com |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mala&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.sabarimala.org/sannidhanam.htm |title=Sabarimala-The pilgrimage is a symbol of love, equality, and devotion |website=www.sabarimala.org |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt; ದೇವಾಲಯವು ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಚಿನ್ನದ ಕಳಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಗರ್ಭಗುಡಿ]], ಎರಡು ''ಮಂಡಪಂ''ಗಳು, ಮತ್ತು ಬಲಿಪೀಠವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ಬಲಿಕಲ್ಪುರ''ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Sabarimala Temple's Mandala-Makaravilakku season: The significance of the temple among the pilgrims |url=https://www.news9live.com/knowledge/sabarimala-temple-mandala-makaravilakku-season-the-significance-of-the-temple-among-the-pilgrims-2352719 |access-date=2023-12-07 |website=News9live |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

[[ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿ|ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ]], 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು. ಅನುಸರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು&quot; ಇಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಯು 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 1985 ರಲ್ಲಿ, 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು [[ಪಂಚಲೋಹ]]ದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಹಾಯಕರ ದೇವಾಲಯಗಳು, ''ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ''ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ &amp; ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮ'' ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; 1991 ರ [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ತೀರ್ಪಿನಂತೆ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, &quot;ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು&quot; ಹೊಂದಿರದವರಿಗೆ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರವು ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;khc91&quot;&gt;Kerala High Court (5 April 1991) Bench: K Paripoornan, K B Marar; Source: [https://indiankanoon.org/doc/1915943/] (accessed Sunday 1 May 2016)&lt;/ref&gt;

ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸಹೋದರ [[ಗಣೇಶ|ಕಣ್ಣಿಮೂಲ ಗಣಪತಿ]]ಯ ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಭಕ್ತರು ಒಡೆದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ (ನೇಯ್ತೆಂಗ) ಭಾಗವನ್ನು ಬೆಂಕಿಗುಂಡಿಗೆ (ಅಳಿ) ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಣಪತಿ [[ಯಜ್ಞ|ಹೋಮ]]ವು ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;mala&quot; /&gt; ''[[ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ]]''ನ ದೇವಾಲಯವು, ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ, ಸನ್ನಿಧಾನಂನಿಂದ ಕೆಲವು ಗಜಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತನ್ನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ''ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ'' ಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಕಿ ಹಾನಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಮಾಳಿಕಾಪುರಂನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪೀಠ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ (ಪವಿತ್ರ ಆಸನ) ಇತ್ತು. ಬ್ರಹ್ಮಶ್ರೀ ಕಂಡರಾರು ಮಹೇಶ್ವರಾರು ತಂತ್ರಿ ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ದೇವತೆಯು [[ಶಂಖ]], [[ಚಕ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಮುದ್ರೆ|ವರದ ಅಭಯ ಮುದ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ವಿಗ್ರಹವು ಈಗ ಚಿನ್ನದ ಗೋಲಕದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ''ಸೋಪಾನಂ'' ಸಹ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref name=&quot;amma&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.vaikhari.org/malikappurathamma.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604233409/http://www.vaikhari.org/malikappurathamma.html |url-status=usurped |archive-date=4 June 2016 |title=Malikappurathamma Malikappuram Temple Sabarimala |website=www.vaikhari.org |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt;

[[File:ശബരിമല2.JPG|thumb|ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿನ ನಾಗರಾಜ ದೇವಾಲಯ]]

ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಮೂಲ ಗಣಪತಿಯ ದರ್ಶನದ ನಂತರ, ನಾಗರಾಜನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. ನಾಗರಾಜನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಣಿಮಂಡಪದ ಮುಂದೆ ಇವೆ. ಬೆಟ್ಟದ ದೇವತೆಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂದೆ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=കാനനവാസനെ വണങ്ങി... |url=https://www.manoramaonline.com/news/sunday/2017/11/11/Sabarimala-pilgrim-center.html |access-date=2025-12-31 |website=ManoramaOnline}}&lt;/ref&gt;

''ಮಣಿಮಂಡಪ''ವು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಎಸೆದ ಬಾಣವು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಅವನು ತನ್ನ ನಿವಾಸವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಫಲಕಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮಣಿಮಂಡಪವು ಮಕರ ವಿಳಕ್ಕು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಆರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭಕ್ತರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manimandapam {{!}} The Sacred Spot of Lord Ayyappa at Sabarimala |url=https://www.keralatourism.org/sabarimala/ |access-date=2025-12-31 |website=Sabarimala |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ಆಡಳಿತ==

ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]] (TDB) ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ, ಇದು 1950 ರ ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ XV ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವೈಧಾನಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮಂಡಳಿಯು ದೇವಾಲಯದ ಆಸ್ತಿಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Travancore Devaswom Board |url=https://travancoredevaswomboard.org/about/? |access-date=30 December 2025 |website=Travancore Devaswom Board}}&lt;/ref&gt;{{AI-retrieved source|date=December 2025}}

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[ಮಲಯಾರಾಯ|ಮಲ ಅರಾಯ]] ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತರ ಆಗಮನದ ಮೊದಲು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕರ ಪ್ರಕಾರ, 19 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮಲ ಅರಾಯರು ''ಥೇನಾಭಿಷೇಕಂ'' (ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಜೇನುತುಪ್ಪದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು) ಮತ್ತು ''ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿ'' ಬೆಳಗಿಸುವಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ನಂತರ ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಥಾಳಮನ್ ಮಾಡೋಮ್ ಕುಟುಂಬದ ಪುರೋಹಿತರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆಚರಣಾ ರೂಪಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |last= |first= |title=Sabarimala: Kerala's Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/sabarimala-belonged-us-kerala-s-mala-araya-tribe-challenge-thantri-family-91167 |work=The News Minute |date=2018-11-08 |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt; ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮಲ ಅರಾಯ ಸಮುದಾಯವು 1800 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ನಂತರ ಆಚರಣೆಗಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಕರಣವು ಅನುಸರಿಸಿತು, ಈ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಥಾಳಮನ್ ಕುಟುಂಬವು ಪುರೋಹಿತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ameerudheen |first=TA |title=Twist in Sabarimala tale: Kerala's Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://scroll.in/article/900283/twist-in-sabarimala-tale-keralas-mala-araya-adivasi-tribe-claims-ownership-of-the-hill-shrine |work=Scroll.in |date=4 Nov 2018 |access-date=30 December 2025}}&lt;/ref&gt; ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ [[ಥಾಳಮನ್ ಮಾಡೋಮ್]] ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪುರೋಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. [[ತಂತ್ರಿ|ತಂತ್ರಿ]] ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪುರೋಹಿತ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಕುಟುಂಬದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ [[ಪೂಜೆ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಪೂಜೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಿಗಳು ಇರಬೇಕು.&lt;ref&gt;{{cite news |last= |first= |date=18 October 2018 |title=This word means Travancore Devaswom Board, erstwhile Pandalam royal family, Thazhamon family |url=https://indianexpress.com/article/explained/this-word-means-travancore-devaswom-board-erstwhile-pandalam-royal-family-thazhamon-family-5417041/? |access-date=30 December 2025 |work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;{{AI-retrieved source|date=December 2025}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2019-01-09 |title=Kerala govt has no control over priest, says tanthri family |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/govt-has-no-control-over-priest-says-tanthri-family/articleshow/city/thiruvananthapuram/govt-has-no-control-over-priest-says-tanthri-family/articleshow/67443763.cms |access-date=2025-12-30 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್ 2025 ರಂತೆ, ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದಂತೆ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ (TDB) ದಿನಕ್ಕೆ 5000 ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |date=2025-11-20 |title=After Kerala HC order, Travancore Devaswom Board caps Sabarimala spot bookings at 5,000 per day |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/after-kerala-hc-order-travancore-devaswom-board-caps-sabarimala-spot-bookings-at-5000-per-day/article70302319.ece |access-date=2025-12-30 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

==ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು==

===ಹರಿವರಾಸನಂ: ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯ ಲಾಲಿ===

[[ಹರಿವರಾಸನಂ]] ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ದೇವಾಲಯವು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಹಾಡಲಾಗುವ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯ ಲಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವರನ್ನು ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಲಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತೀಕೃತ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಅಷ್ಟಕಂ|ಅಷ್ಟಕ]] (ಎಂಟು ಪದ್ಯ) ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite news |title=Travancore Devaswom Board To Rerecord Lord Ayyappa's Lullaby |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/travancore-devaswom-board-to-rerecord-lord-ayyappas-lullaby-1777404 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109035204/https://www.ndtv.com/kerala-news/travancore-devaswom-board-to-rerecord-lord-ayyappas-lullaby-1777404 |archive-date=2020-11-09 |access-date=2025-12-31 |work=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;

ಮುಖ್ಯ ಪುರೋಹಿತರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಡಕ್ಕತ್ತಿಲ್ಲಾತು ಈಶ್ವರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ, 1950 ರಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಹಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ''ಅതಾ಴ಪೂಜೆ''ಯ ನಂತರ, ಅವರು ''ಹರಿವರಾಸನಂ'' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ''ಉറക്കുപಟ್ಟು'' (ಲಾಲಿ) ಯ ಪಠಣವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಪಠಣವು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಂಬಂಕುಡಿ ಸುಂದರಂ ಕುಳತ್ತು ಅಯ್ಯರ್ ರಚಿಸಿದ ಶಾಸ್ತಸ್ತುತಿ ಕದಂಬಂ ಎಂಬ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಹಾಡು ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಹರಿಹರಪುತ್ರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಇವರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವರು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=JITHEESH |first=P.M |title=Sabarimala - Social History of a temple in Kerala |publisher=LeftWord |year=2022 |isbn=978-81-940778-3-1 |pages=86–89 |language=English}}&lt;/ref&gt;

===ನೇಯ್ಯಾಭಿಷೇಕಂ: ದೇವರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಅರ್ಪಣೆಗಳು===

ಈ ಮಹತ್ವದ ಆಚರಣೆಯು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ''ಪಳ್ಳಿಕೆಟ್ಟು'' ಅಥವಾ ''ಇರುಮುಡಿ'' (ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೈಯಿಂದ ನೇಯ್ದ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎರಡು-ವಿಭಾಗದ ಚೀಲ, ಅದನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ) ಯಲ್ಲಿ ತಂದ ಪವಿತ್ರ [[ತುಪ್ಪ]]ವನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ವಿಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಜೀವ|ಜೀವಾತ್ಮ]]ವು [[ಪರಮಾತ್ಮ]]ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಗುವುದನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.

===ಪ್ರಸಾದ: ಪವಿತ್ರ ಆಹಾರದ ವಿತರಣೆ===
[[File:Aravana Payasam.png |alt=Aravana Payasam|thumb |ಅರವಣ ಪಾಯಸಂ]]

ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಸಾದ]]ವು [[ಪಾಯಸ|''ಅರವಣ ಪಾಯಸ'']] ಮತ್ತು ''[[ಅಪ್ಪಂ]]'' ಆಗಿದೆ. 'ಅಪ್ಪಂ' ಎಂಬುದು ಅಕ್ಕಿ, ಕದಳಿಪ್ಪಾ಴ಂ, ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಿಹಿಯಾದ ಉಂಡೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ 'ಅರವಣ'ವು ದಟ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾದ ಸಿಹಿಭಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018-04-29 |title=Sabarimala prasadam to get 'makeover' with CFTRI touch |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-prasadam-to-get-makeover-with-cftri-touch/articleshow/63960227.cms |access-date=2023-11-09 |issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt; ಅರವಣ ಎಂಬ ಪದವು 'ಅರ' (ಅಕ್ಕಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ), 'ವಾ' (ನೀರಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ), ಮತ್ತು 'ಣ' (ತುಪ್ಪಕ್ಕೆ ಮಲಯಾಳಂ) ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನಂತರ 'ಣ' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=TV9 |first=Malayalam |date=2025-11-17 |title=അരി, വെള്ളം, നെയ്യ് ചേർന്ന്... എങ്ങനെ അരവണ ഉണ്ടായി ? {{!}} Aravana Payasam at Sabarimala Origin: From Simple Offering to Signature Prasad |url=https://www.malayalamtv9.com/lifestyle/food/aravana-payasam-at-sabarimala-origin-from-simple-offering-to-signature-prasad-2162554.html |access-date=2025-12-31 |website=Malayalam TV9 |language=ml}}&lt;/ref&gt;

[[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರು, ಮಂಡಳಿಯು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರವಣ, ಅಪ್ಪಂ, ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಸಾದ ತಯಾರಿಕೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನ]] [[ಕೇಂದ್ರ ಆಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು (CFTRI) ಸಲಹೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article3731927.ece |title= CFTRI to monitor quality of Sabarimala prasadom | date= 6 August 2012}}&lt;/ref&gt;

===ಹಬ್ಬ===
====ಮಕರವಿಳಕ್ಕು: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬದ ದೀಪೋತ್ಸವ====

''ಮಕರವಿಳಕ್ಕು'' ಕೇರಳದ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಂದು ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ''ಮಕರ ವಿಳಕ್ಕು'' ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ''ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ'' ಎಂದರೆ ಮಕರ ರಾಶಿಯ ಹಬ್ಬ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಈ ಹಬ್ಬವು ''ತಿರುವಾಭರಣ'' (ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವರ ಪವಿತ್ರ ಆಭರಣಗಳು) ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲದ ಬೆಟ್ಟದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಂದಾಜು ಅರ್ಧ ದಶಲಕ್ಷ ಭಕ್ತರು ಈ ದಿನ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಶಬರಿಮಲಗೆ ಹರಿದು ಬರುತ್ತಾರೆ.

====ಮಕರಜ್ಯೋತಿ: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮಕರ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಕಾಶ ದೀಪ====

[[ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿ]] ಎಂಬುದು ಆಕಾಶ ನಕ್ಷತ್ರ [[ಸಿರಿಯಸ್]]ಗೆ ನೀಡಿದ ಹೆಸರು. ಇದು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡುದಲ್ಲಿ ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಯಾತ್ರೆ ===
[[File:pathanamthitta-to-sabarimala.jpg |thumb |right |200px |ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಫಲಕ. ಬಹುಭಾಷಾ ಫಲಕವನ್ನು [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ (ಆ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ) ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.]]
[[File:Sabarimala pilgrims.jpg |right|thumb |ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಜನಸಮೂಹ ನಿರ್ವಹಣೆ.]]

====ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 41 ದಿನಗಳ ಯಾತ್ರೆ====

ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆಯ ಅವಧಿಯು ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಯಾತ್ರೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=P.M |first=Jitheesh |title=Sabarimala - Social History Of a Temple in Kerala |publisher=LeftWord |year=2022 |isbn=978-81-940778-3-1 |edition=1st |location=New Delhi |pages=127 |language=English}}&lt;/ref&gt;

ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆಯು [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]]ನ ವೃಶ್ಚಿಕ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ದಿನದಂದು ([[ವೃಶ್ಚಿಕ ರಾಶಿ|ವೃಶ್ಚಿಕ]] ರಾಶಿಯೊಂದಿಗೆ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಧನು ಮಾಸದ 11 ನೇ ದಿನದಂದು ([[ಧನು ರಾಶಿ|ಧನು]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ) ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 41 ದಿನಗಳ ಈ ಯಾತ್ರೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ''ಮಂಡಲ'' (ಋತು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]]ನ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=nedunal |date=2017-02-14 |title=Sabarimala Opening Dates 2020 |url=https://nedunal.com/sabarimala-temple-opening-dates/ |access-date=2020-01-02 |website=nedunal |archive-date=2 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102054151/https://nedunal.com/sabarimala-temple-opening-dates/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ''[[ವ್ರತ]]''ವನ್ನು (41-ದಿನಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಅವಧಿ) ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.haindavakeralam.com/HKPage.aspx?PageID=12948&amp;SKIN=D |title=Hainda vakeralam |access-date=23 July 2011 |archive-date=2 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002214507/http://www.haindavakeralam.com/HKPage.aspx?PageID=12948&amp;SKIN=D |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url=https://dheivegam.com/sabarimala-temple-opening-dates/ | title=Sabarimala Temple Opening Dates 2018 to 2019 | date=16 March 2020 | publisher=Dheivegam}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/sabarimala-temple-here-is-why-devotees-of-lord-ayyappa-are-protesting-in-delhi-1368109-2018-10-15 |title=Sabarimala temple: Here is why devotees of Lord Ayyappa are protesting in Delhi |date=15 October 2018 |first=Ram Kinkar |last=Singh |website=India Today |access-date=2019-11-13}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರುದ್ರಾಕ್ಷ]] ಅಥವಾ [[ತುಳಸಿ]] ಮಣಿಗಳ ವಿಶೇಷ ''ಮಾಲೆ'' (ಸರ) ಧರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಇತರ ರೀತಿಯ ಸರಗಳು ಸಹ ಲಭ್ಯವಿವೆ. 41 ದಿನಗಳ ಭಕ್ತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು [[ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರ|ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]] ಆಹಾರ (ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯಾಹಾರವು ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ), [[ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ]], [[ಮದ್ಯಪಾನ ನಿಷೇಧ]], ಯಾವುದೇ ಅಶ್ಲೀಲ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸದಿರುವುದು, ಕೋಪವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಉಗುರುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸದೆ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ಅವರು ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಸರಳವಾದ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Rituals {{!}} Sabarimala |url=https://www.sabarimala.kerala.gov.in/rituals |access-date=2023-12-07 |website=www.sabarimala.kerala.gov.in |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180606/https://www.sabarimala.kerala.gov.in/rituals |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಇನ್ನೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರ್ವತ ಅರಣ್ಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು (ಸುಮಾರು 61 ಕಿ.ಮೀ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಎರುಮೇಲಿ ಮಾರ್ಗವು ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಆಳುಧಾ ನದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕರಿವಿಳಾಂ ತೋಡನ್ನು ತಲುಪಲು ಆಳುಧಾ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಈಗ ಪವಿತ್ರ ಕರಿಮಲ ದಾಟುವಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಚೇರಿಯನವಟ್ಟೋಂ, ವಳ್ಳಿಯನವಟ್ಟೋಂ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಪಂಪಾ ನದಿ]]. ನಂತರ ಅವರು ನೀಲಿಮಲವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಗಣೇಶ-ಬೆಟ್ಟಂ, ಶ್ರೀರಾಮ-ಬೆಟ್ಟಾ ಪಾದಂ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು. ನಂತರ [[ಅರನ್ಮುಳ ಕೊಟ್ಟಾರಂ]] ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಯಾಣದ ''ತಿರುವಾಭರಣ ಘೋಷಯಾತ್ರೆಯ'' (ದೈವಿಕ ಆಭರಣಗಳ ಭವ್ಯವಾದ ಮೆರವಣಿಗೆ) ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

ಈ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತನ ಪ್ರಕಾರ [[ಎರುಮೇಲಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು [[ಮಸೀದಿ]]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Mosque of Vavar in Sabrimala |date=2020-02-21 |title=Mosque of vavar |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/before-arriving-at-sabarimala-temple-in-kerala-devotees-visit-a-mosque/articleshow/50334905.cms |newspaper=Economic Times}}&lt;/ref&gt;

[[File:Pilgrims trekking on the path through forests leading to Sabarimala temple.jpg|thumb|ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಸಾಗುವ ಕಾಡಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು]]
{{Infobox hiking trail
| name         = ಶಬರಿಮಲೆ ಒರಪ್ಪನವಿಲೈ
| caption      =
| designation  = 
| location     = [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]
| length       = {{convert|46|km}}
| trailheads   = 
| use          = [[ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್]]
| website      = 
| highest_name = ಕರಿಮಲ
| lowest_name  =
| difficulty   = ಸುಲಭದಿಂದ ಕಠಿಣದವರೆಗೆ
| season       = ಮಂಡಲ - ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಅವಧಿ
| sights       = 
| hazards      = ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳು &lt;br /&gt;ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳು&lt;br /&gt;[[ಜಿಗಣೆ]]ಗಳು&lt;br /&gt;[[ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವು]]ಗಳು&lt;br /&gt;[[ಆನೆ]]ಗಳು&lt;br /&gt;[[ಹುಲಿ]]ಗಳು&lt;br /&gt;[[ಕಾಡು ಹಂದಿ]]ಗಳು
}}

'''ಶಬರಿಮಲೆ ಟ್ರೆಕ್''' ಎಂಬುದು [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]]ನ ನೆಲೆಯಾದ ಸನ್ನಿಧಾನಂಗೆ ಸಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು {{convert|46|km}} ದೂರವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತನ್ನ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಿಷಿ (ಮಹಿಷಾಸುರನ ಸಹೋದರಿ)|ಮಹಿಷಿ]] ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ, [[ಶಬರಿಮಲೆ]]ಗೆ ತೆರಳುವ ಅನೇಕ ಯಾತ್ರಿಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕೇರಳ]], [[ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಯಾತ್ರಿಕರು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

===ಪಂಪಾಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು===

====ಎರುಮೇಲಿ====
ಇದು ಟ್ರೆಕ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಕ್ತರು ಎರುಮೇಲಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ವಾವರ್]] ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಸೀದಿ/ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಎರುಮೇಲಿ]] ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಭಕ್ತರನ್ನು ವಾವರ್ ಸ್ವಾಮಿ (ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತ) ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sabarimala.org/trek-routes.htm|title=Trek routes - Sabarimala|website=www.sabarimala.org}}&lt;/ref&gt;

====ಪೆರೂರ್ಥೋಡು====
ಪೆರೂರ್ಥೋಡು ಒಂದು ಹೊಳೆ-ದಾಟುವಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|4|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮಾರ್ಗದ ಮೊದಲ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ''ಕಣ್ಣಿಯಪ್ಪ''ಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು &quot;ಮಲರ್ಪೊಡಿ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಅರಿಪೊಡಿ&quot; ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಈ ಸ್ಥಳವು [[ಶಬರಿಮಲೆ (ಸ್ಥಳ)|ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ]] ಹತ್ತುವಿಕೆಯ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ಇಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ದಾನ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಾಚೆಗಿನ ಕಾಡನ್ನು ''ಪೂಂಗವನಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು 'ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ತೋಟ' ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; 

====ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ====
[[File:Kalaketty Temple - കാളകെട്ടി അമ്പലം.jpg|thumb|ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ]]

[[ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ]] ಪೆರುರ್ತೋಡುವಿನಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|6|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನು [[ಮಹಿಷಿ (ರಾಕ್ಷಸಿ)|ಮಹಿಷಿ]]ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ [[ಶಿವ|ಭಗವಾನ್ ಶಿವ]] ಮತ್ತು ದೇವಿ [[ಪಾರ್ವತಿ]] ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವೇ ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ನಂದಿ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ನಂದಿಯನ್ನು]] [[ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟೋನಿಯಾ|ಅಂಜಿಲಿ]] ಮರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ഓണ്‍ലൈന്‍ |first=ജന്മഭൂമി |date=2023-11-28 |title=കാനനപാതയിലെ കാളകെട്ടി |url=https://janmabhumi.in/2023/11/28/3139750/samskriti/sabarimala-bullock-on-kananapatha/ |access-date=2025-12-30 |website=Janmabhumi |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

====ಅಳುಥ====
[[ಪಂಬಾ ನದಿ]]ಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಅಳುಥವು ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೇವಲ {{convert|2|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ, ಅಳುಥವನ್ನು ''ಆಲಂಬ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮಲ ಅರಯ ಸಮುದಾಯವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2023-11-01 |title=Avoid restrictions on forest route to Sabarimala: Mala Araya Maha Sabha |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Nov/01/avoid-restrictions-on-forest-route-tosabarimala-mala-araya-maha-sabha-2628850.html |access-date=2025-12-30 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ, ಇಂಚಿಪ್ಪರ ಮತ್ತು ಮುಕ್ಕುಝಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ದೂರದ ನದಿ ದಡವನ್ನು &quot;ಅಳುಥ ಮೇಡು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ.

ಯಾತ್ರಿಕರು ನದಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=A trip along the path to Sabarimala |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/11/11/a-trip-along-the-path-to-sabarimala.html |access-date=2025-12-30 |website=ONmanorama |language=en |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106072402/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/11/11/a-trip-along-the-path-to-sabarimala.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

====ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನು====
ಕಡಿದಾದ ಅಳುಥ ಮೇಡು ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನುನ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪದ್ಧತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಭಕ್ತರು ಅಳುಥ ನದಿಯಿಂದ ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನುನಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮಹಿಷಿಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಮಹಿಷಿಯ ನಶ್ವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ [[ಕರ್ಪೂರ]]ವನ್ನೂ ಸುಡುತ್ತಾರೆ.

====ಇಂಚಿಪ್ಪರಕೋಟ====
ಇದು ಕರುಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿಯ (ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನಾನಿಗಳು) ಮತ್ತು ಉದಯನನ ಕಳ್ಳರ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉದಯನನ ಸಹಾಯಕನಾದ ಪುತ್ತುಸ್ಸೇರಿ ಮುಂಡನನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನೆಯು ಕೊಂದ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ಉದಯನ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಟೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಕಾಡುಗಳ ರಕ್ಷಕನಾದ ''ಇಂಚಿಪ್ಪರ ಮೂಪನ''ನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಕೋಟ್ಟಾಯಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ ಎಂಬ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.

====ಮುಕ್ಕುಝಿ====
ಮುಕ್ಕುಝಿ ಒಂದು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇನೆಯು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳವಿದು.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ಇಲ್ಲಿ 2 ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ - ಒಂದು ಶಾಸ್ತನಿಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಭಗವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಭಗವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 'ಮಲಯಾರಯ ಮಹಾಸಭ'ವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದಣಿದ ಮತ್ತು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಇದು [[ಕೊರುತೋಡು]] ಪಂಚಾಯತ್ನ ಕುಝಿಮಾವು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪವಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಕುಝಿಮಾವುವಿನಿಂದ, ಪಂಪಾ/ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಕುಝಿಮಾವುವಿನಿಂದ [[ಮುಂಡಕಯಂ]]ಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.

====ಕರಿಮಲ====
ಮುಕ್ಕುಝಿಯಿಂದ ಹೊರಟ ನಂತರ, ಯಾತ್ರಿಕರು ಕರಿಮಲದ ಕಡಿದಾದ ಹತ್ತುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ''ಕರಿಯಿಲಂಥೋಡು'' ಹೊಳೆಯನ್ನು ದಾಟಬೇಕು.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ಕರಿಮಲ (ಕಪ್ಪು ಬೆಟ್ಟ / ಆನೆಯ ಬೆಟ್ಟ ('ಕರಿ': ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಆನೆ)) ಎಂಬುದು ಅನೇಕ ಆನೆಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಜಾಡಿನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಲು ಕರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಳಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಶುದ್ಧ ನೀರಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ''ನಾಳಿಕ್ಕಿನಾರ್'' (ಬಾವಿಯೊಳಗಿನ ಬಾವಿ) ಇದೆ. ಅವರು ಅಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ''ಕರಿಮಲನಾಥನ್'' (ಕರಿಮಲದ ರಕ್ಷಕ), ''ಕರಿಮಲ ಭಗವತಿ'' (ಶಿಖರದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ''ಕೊಚು ಕದುತ''ರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sabarimala.com/trek-routes.htm|website=www.sabarimala.com|title=Trek Routes - Sabarimala|access-date=2016-11-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪವೇ ''ಕರಿಮಲ ಅರಯನ''ನ ಸಮಾಧಿಯಿದೆ, ಇವರು ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯದ ಮೊದಲ ಅರ್ಚಕರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇವರೇ ಎಂದೂ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2022-12-29 |title=കരിമല അരയന്‍റെ കല്ലറ തകര്‍ത്ത സംഭവം; അന്വേഷണം വേണമെന്ന് മലഅരയ മഹാസഭ |url=https://www.etvbharat.com/malayalam/kerala/state/kottayam/mala-arayan-mahasabha-want-probe-on-karimala-arayans-tomb-broken-incident/kerala20221229111620250250983 |access-date=2025-12-31 |website=ETV Bharat News |language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ameerudheen |first=T. A. |date=2018-11-04 |title=Twist in Sabarimala tale: Kerala’s Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://scroll.in/article/900283/twist-in-sabarimala-tale-keralas-mala-araya-adivasi-tribe-claims-ownership-of-the-hill-shrine |access-date=2025-12-31 |website=Scroll.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

====ವಲಿಯನವಟ್ಟೋಂ &amp; ಚೆರಿಯನವಟ್ಟೋಂ====
ಕಡಿದಾದ ಕರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟವು ಕಾಡು ಆನೆಗಳ ನೆಲೆಯಾದ ''ವಲಿಯನವಟ್ಟೋಂ''ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತಮ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಟ್ರೆಕ್ ಅನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯಾಣದ ಮುಂದಿನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪಂಬಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ''ಚೆರಿಯನವಟ್ಟೋಂ'' ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== ಪಂಪಾದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದವರೆಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ===

==== ಪಂಬಾ ನದಿ &amp; ತ್ರಿವೇಣಿ ====
[[File:River Pambar in 2016.jpg|thumb|ಪಂಬಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತರು]]
[[ಪಂಬಾ ನದಿ]] ಶಬರಿಮಲೆ ಯಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನದಿಯು ನೀಲಿಮಲದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪವಿತ್ರ ಜಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಸ್ನಾನವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಠಿಣ ಟ್ರೆಕ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭಕ್ತರು ನದಿಯು ಈ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಪಂಬಾ, [[ಕಲ್ಲಾರ್ ನದಿ|ಕಲ್ಲಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಞುಂಗಾರ್]] ನದಿಗಳು ಸಂಗಮಿಸುವ ತ್ರಿವೇಣಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಗಮವು ಅದರ ನೀರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ನಂತರ ಭಕ್ತರು ''ಪಂಬಾ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ''ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಯಾತ್ರಿಕರು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ತಂದೆಯಾದ ಪಂಡಲಂ ರಾಜನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=A Pleasureful, Yet Sacred Trail |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/01/14/sabarimala-pilgrimage-stages-ayyappan.html |access-date=2025-12-31 |website=Kerala Tourism |language=en |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106134540/https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/01/14/sabarimala-pilgrimage-stages-ayyappan.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಂಬಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಅರ್ಪಣಾ ಆಚರಣೆಗಳು ತ್ರಿವೇಣಿಯಲ್ಲಿ ''ಮರವ'' ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಯೋಧರಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ನಡೆಸಿದ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಲಾದ ಐತಿಹ್ಯವು ಪಂಡಲಂ ರಾಜ ರಾಜಶೇಖರನು ಪಂಬಾ ದಡದಲ್ಲಿ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಶಿಶು ಮಾಣಿಕಂಡನನ್ನು—ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ—ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==== ನೀಲಿಮಲ ====
ಈ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಋಷಿ ಮಥಂಗನ ಸೇವಕಿ ನೀಲಿಯ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ರಾಮನ ಉತ್ಕಟ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದಳು.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

==== ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡು ====
[[File:Appachimedu.jpg|thumb|ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡು]]
''ನೀಲಿಮಲ''ದ ಕಠಿಣ ಹತ್ತುವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಯಾತ್ರಿಕರು ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡುವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ''ಕದುರವನ'' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ, ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಕ್ತ ಅನುಯಾಯಿ ಅಥವಾ ಸಹಾಯಕನು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟು ಯಾತ್ರಿಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಕಮರಿಗಳಿಂದ—''ಅಪ್ಪಾಚಿ'' ಮತ್ತು ''ಎಪಾಚಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ—ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ, ಭಕ್ತರು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಲಾದ ''ಭೂತಗಣಂಗಳ''ನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಈ ಕಮರಿಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

==== ಶಬರಿಪೀಠಂ ====
[[File:Sabaripeedam 1.jpg|thumb|ಶಬರಿಪೀಠಂ, ಶಬರಿಯು ಭಗವಾನ್ ರಾಮನಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದ ಸ್ಥಳ]]
ಶಬರಿ ಪೀಠವು ಶಬರಿಮಲೆ ಟ್ರೆಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಭಗವಾನ್ ರಾಮನು ತಪಸ್ವಿ ಭಕ್ತೆ [[ಶಬರಿ]]ಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು (ವಿಮೋಚನೆ) ನೀಡಿದನು, ಇದು ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಮೊದಲು ಪೂಜೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

==== ಸರಂಕುತಿ ====
ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇನೆಯು ದರೋಡೆಕೋರ ''ಉದಯನನ'' ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ, ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಬರುವ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ಯಾತ್ರಿಕರು ಸನ್ನಿಧಾನಂ, ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಮೊದಲು ತಾವು ಒಯ್ಯುವ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಮಾಳಿಕಾಪುರತಮ್ಮ|ಮಾಳಿಕಾಪುರತಮ್ಮ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ಯಾತ್ರಿಕ (''ಕಣ್ಣಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್'') ಶಬರಿಮಲೆ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮಾಡಿದ ಭರವಸೆಯಾಗಿದೆ. ಸರಂಕುತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾದ ಬಾಣಗಳ ಸಮೂಹವು ಅವಳ ಶಾಶ್ವತ ಕಾಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ, ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗವು [[ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯ|ಶಬರಿಮಲೆ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

===ಉಲ್ಲೇಖಗಳು===
{{Wikivoyage|Sabarimala}}

====ಸಣ್ಣ ಯಾತ್ರೆ====

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಪಂಪಾ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪಂಪಾದಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಶಬರಿ ಮಲದವರೆಗೆ ನೀಲಿ ಮಲದ ಕಡಿದಾದ ಪರ್ವತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾರ್ಗವು ಈಗ ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ, ತುರ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಹತ್ತುವಾಗ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಿಂದೆ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಕೇವಲ ಹಾದಿಯಾಗಿತ್ತು. ವಯಸ್ಸಾದ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ಬಿದಿರಿನ ಕುರ್ಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ, ಶುಲ್ಕಕ್ಕಾಗಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=For Sabarimala's dolly bearers, the demanding work is also a godsend |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/dec/16/for-sabarimalas-dolly-bearers-the-demanding-work-is-also-a-godsend-2528568.html |access-date=2023-12-07 |website=The New Indian Express |date=15 December 2022 }}&lt;/ref&gt; [[File:Pilgrims trekking on the path through forests leading to Sabarimala temple.jpg|thumb|ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು]]

==ಸಾರಿಗೆ==
[[File:Doli service in Sabarimala.jpg |thumb|ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ಡೋಲಿ ಸೇವೆ]]
[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|KSRTC]] ಬಸ್ಸುಗಳು ಚೆಂಗನ್ನೂರು, ತಿರುವಲ್ಲ &amp; ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿವೆ.

===ವಾಯು===

ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{convert |170 |km}}) ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ {{convert |160 |km}}). ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ [[ಶಬರಿಮಲ ಗ್ರೀನ್ಫೀಲ್ಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert |50 |km}}) ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಸಹ ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |author=((Zee Media Bureau))|date=31 December 2022 |title=Kerala to have new airport near Sabarimala temple, govt approves land acquisition |work=Zeenews.India.Com |url=https://zeenews.india.com/aviation/kerala-to-have-new-airport-near-sabarimala-temple-govt-approves-land-acquisition-2556143.html |access-date=31 December 2022}}&lt;/ref&gt;

===ರೈಲ್ವೆ===

ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಶಬರಿಮಲದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆಂಗನ್ನೂರು]]. {{rws|ಚೆಂಗನ್ನೂರು}} (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert|85|km}}), {{rws|ತಿರುವಲ್ಲ}} (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert|87|km}}), {{rws|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ}} (ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ {{convert|96|km}}) ಶಬರಿಮಲದಿಂದ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು.

ರೈಲು [[ಕೊಲ್ಲಂ–ಸೆಂಗೊಟ್ಟೈ ಕಾರ್ಡ್ ಲೈನ್|ಶೆಂಗೊಟ್ಟೈ - ಕೊಲ್ಲಂ ಮಾರ್ಗ]]ದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋದರೆ, [[ಪುನಲೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುನಲೂರು]] ({{convert|101|km}}) ಹತ್ತಿರದ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

===ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಬಸ್===

ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಪೂಜೆಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2022-11-17 |title=Buses to Sabarimala from TN |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/buses-to-sabarimala-from-tn/articleshow/95568641.cms |access-date=2023-11-21 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-11-14 |title=All arrangements in place for Sabarimala pilgrimage |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/all-arrangements-in-place-for-sabarimala-pilgrimage/article67532686.ece |access-date=2023-11-21 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

===ರೋಪ್ವೇ===

2011 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಯೋಜನೆಯಾದ ಶಬರಿಮಲ ರೋಪ್ವೇ, ಭಾರತದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿ]] (NBWL) ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref name=sabr1&gt;[https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Aug/27/sabarimala-ropeway-project-nears-final-clearance-4 Sabarimala ropeway project nears final clearance], New Indian Express, 27 Aug 2025.&lt;/ref&gt;

==ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ==

===ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳತನ ===

'''ಶಬರಿಮಲ ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳತನದ ವಿವಾದ'''ವು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಾಲಯದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಸುಮಾರು 4.5–12 ಕೆಜಿ ಚಿನ್ನದ (ಸುಮಾರು ₹100 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ) ದುರ್ವಿನಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]] (TDB) ಭಕ್ತರ ಅರ್ಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. 2019 ಮತ್ತು 2025 ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ದುರಸ್ತಿಗಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ತಾಮ್ರದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ತೂಕ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು, ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮಸುಕಾದ ಲೇಪನ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಪ್ರಾಯೋಜಕ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪೊಟ್ಟಿ (ಪೊಟ್ಟಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ) ಪುನಃ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ; 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರಂದು, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಎರಡು ಪೀಠಗಳನ್ನು ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿನ ಪೊಟ್ಟಿಯ ಸಹೋದರಿಯ ನಿವಾಸದಿಂದ ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು, ಅವರು ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯ ನಡುವೆ. ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅರ್ಜಿಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ TDB ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಆರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿತ ಕಳ್ಳತನಕ್ಕಿಂತ &quot;ಸಣ್ಣ ಅಪಹರಣ&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತು, ಆದರೆ '''ಶಬರಿಮಲ ಕರ್ಮ ಸಮಿತಿ''' (SKS) ಪ್ರತ್ಯೇಕ FIR ಅನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತು ಮತ್ತು ದರೋಡೆಕೋರತನದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (UDF) ಮತ್ತು [[BJP]] ಆಡಳಿತಾರೂಢ [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (LDF) ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ರಹಸ್ಯ ಸುತ್ತುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದವು—[[ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|CBI]] ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜೀನಾಮೆಗಳನ್ನು ಬೇಡಿದವು—ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಆಂದೋಲನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಆದರೆ LDF ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮುನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರದ ಪ್ರೇರಿತ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಂತೆ, [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ರಂದು ಮಾಜಿ [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ|SP]] ಎಸ್. ಶಶಿಧರನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ|ADGP]] ಎಚ್. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಪ್ತ ''[[ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (ಭಾರತ)|ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ]]'' (SIT) ರಚಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದೆ, ಇದು 1998 ರಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಬಳಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು; ಆರು ವಾರಗಳೊಳಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ SIT, ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ (5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ರಂದು ಪೊಟ್ಟಿಯ ಹೇಳಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ), ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಬಂಧನಗಳು ವರದಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕಳ್ಳತನದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಈ ವಿವಾದವು ಕೇರಳದ ಧ್ರುವೀಕೃತ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸಿದೆ, ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ತಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲದ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;[https://theprint.in/politics/poll-season-on-horizon-sabarimala-gold-theft-stirs-the-pot-in-kerala-udf-takes-on-ruling-ldf/2759431/ Poll season on horizon, Sabarimala gold ‘theft’ stirs the pot in Kerala. UDF takes on ruling LDF], The Print, 8 Oct 2025.&lt;/ref&gt; ಮಾಜಿ ತಿರುವಿಥಾಂಕೂರ್ ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಶ್ರೀ ಎನ್. ವಾಸು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಎ. ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

ಕೇರಳ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (SIT) ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ''ಶ್ರೀಕೋವಿಲ್'' ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಚಿನ್ನ ಕಾಣೆಯಾದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಾಜಿ ''ತಂತ್ರಿ'' (ಮುಖ್ಯ ಪುರೋಹಿತ) ಕಂದರಾರು ರಾಜೀವರು ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಜಿಲೆನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಈ ಕ್ರಮವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ರಾಜೀವರು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |title=How gold worth Rs 4.5 cr vanished from one of India's richest temples |url=https://timesofindia.indiatimes.com/toi-plus/crime/how-gold-worth-rs-4-5-cr-vanished-from-one-of-indias-richest-temples/articleshow/126529164.cms |access-date=2026-01-16 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳು 2019 ರಲ್ಲಿ ಲೇಪನಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ''ದ್ವಾರಪಾಲಕ'' ವಿಗ್ರಹಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಇದು ದುರ್ವಿನಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯ ಕಳ್ಳತನದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

=== ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತರ ಪ್ರವೇಶ ===
{{see also|ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶ|ರೆಡಿ ಟು ವೇಯ್ಟ್ ಅಭಿಯಾನ}}

ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯು 10 ರಿಂದ 50 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇವರ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.

== ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನ ==
[[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಪದಾತಿದಳದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ಗಳಾದ ಲೇಖಕರು ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯ ನಂತರ 1820 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಇದನ್ನು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ 1893 ಮತ್ತು 1901 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವ ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ಮುನ್ನದ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇವರ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಇರುವ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/india/2018/11/22/british-era-survey-report-says-sabarimala-ban-existed-200-years-ago.html|title=British era survey report says Sabarimala ban existed 200 years ago|website=The Week}}&lt;/ref&gt;

1991 ರವರೆಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ. 50 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳಾ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಶುಗಳ ಮೊದಲ ಅನ್ನ ಪ್ರಾಶನ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ([[ಅನ್ನಪ್ರಾಶನ|ಚೊರೂನು]]) ನಡೆಸಲು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Tarabout&quot;&gt;{{cite book |author1=Gilles Tarabout |editor1-last=Berti |editor1-first=Daniella |editor2-last=Good |editor2-first=Anthony |editor3-last=Tarabout |editor3-first=Gilles |title=Of Doubt and Proof. Legal and Ritual Practices of Judgmen |date=2015 |publisher=Ashgate |isbn=978-1-4724-3451-7 |pages=70–71 |chapter-url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01246885/document |access-date=29 October 2018 |chapter=Religious Uncertainty, Astrology and the Courts in South India}}&lt;/ref&gt;

1991 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಕೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣನ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಬಾಲನಾರಾಯಣ ಮಾರಾರ್, ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ತಮ್ಮ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, 10 ರಿಂದ 50 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದರು, ಅಂತಹ ನಿರ್ಬಂಧವು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;khc91&quot; /&gt; ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಆ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;khc91&quot;/&gt; ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು &quot;ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಭಾಗದ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ವರ್ಗದ ನಡುವೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು (ಶಬರಿಮಲ) ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಆದರೆ ನಿಷೇಧವು ಮಹಿಳೆಯರ ವರ್ಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಯಸ್ಸಿನ ಗುಂಪಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿತು.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 4-1 ಬಹುಮತದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ (4 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪ್ಯಾನಲ್) ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;SC-2018-Sep-28&quot;&gt;{{cite web |last1=The Registrar |first1=SCI |title=Writ petition (civil) no. 373 of 2006 |url=https://www.sci.gov.in/supremecourt/2006/18956/18956_2006_Judgement_28-Sep-2018.pdf |website=Supreme Court of India |access-date=15 December 2018 |archive-date=19 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019154645/https://www.sci.gov.in/supremecourt/2006/18956/18956_2006_Judgement_28-Sep-2018.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NDTV.com&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.ndtv.com/india-news/keralas-sabarimala-temple-must-allow-women-of-all-ages-says-supreme-court-ending-restriction-1923556 |title=Women Of All Ages Can Enter Sabarimala Temple, Says Top Court, Ending Ban |work=NDTV.com |access-date=2018-09-28}}&lt;/ref&gt; ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, [[ದೀಪಕ್ ಮಿಶ್ರಾ]], ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಆಯ್ದ ನಿಷೇಧವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ &quot;ಅಗತ್ಯ ಭಾಗ&quot; ಅಲ್ಲ ಆದರೆ &quot;ಧಾರ್ಮಿಕ [[ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವ]]&quot;ದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;SC-2018-Sep-28&quot; /&gt; ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಧನಂಜಯ ಯ. ಚಂದ್ರಚೂಡ್]] ಅವರು ನಿಷೇಧವು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು &quot;ಕಳಂಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್&quot; ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು &quot;ಪುರುಷರ [[ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ]]ದ ಹೊರೆಯನ್ನು&quot; ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;SC-2018-Sep-28&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sabarimala-temple-entry-live-updates/article25066336.ece|title=SC allows entry of women of all ages to worship at Sabarimala, other places of their choice|website=The Hindu|date=28 September 2018|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ [[ಇಂದು ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ]] ಅವರು ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ &quot;ಅಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಎಂಬುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯ&quot; ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವಲ್ಲ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು. &quot;ಧರ್ಮದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ತರ್ಕಬದ್ಧತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಅವರು ಸೇರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;SC-2018-Sep-28&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-verdict-justice-indu-malhotra-dissents-cant-invoke-rationality-in-religion-5378873/ |title=Sabarimala verdict: Justice Indu Malhotra dissents — Can't invoke rationality in religion |date=2018-09-29 |work=The Indian Express |access-date=2018-11-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sabarimala-verdict-5-key-reasons-why-justice-indu-malhotra-differed-with-majority-view/articleshow/65997997.cms |title=Sabarimala verdict: 5 key reasons why Justice Indu Malhotra differed with majority view - Times of India |work=The Times of India |access-date=2018-11-24}}&lt;/ref&gt; ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ, ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳು ನಡೆದವು. ಈ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಭಕ್ತರು ಸುಮಾರು 65 ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆದೇಶಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಸತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-11-13 |title=Supreme Court verdict tomorrow on plea challenging Sabarimala ruling |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-will-tomorrow-decide-review-petitions-on-entry-of-women-into-sabarimala-temple-rafale-deal/story-trKUAzgAC0kFGkCpG3qucJ.html |access-date=2023-02-28 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತೆರೆದಾಗ 17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 ರಂದು ನಿಲಕ್ಕಲ್ ಮತ್ತು ಪಂಪಾ ತಳ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಮಹಿಳಾ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದರು, ಅವರ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಕದ್ದರು, ಮತ್ತು ವಾಹನವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲೂ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ಇದ್ದರು, ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ತಡೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://m.hindustantimes.com/india-news/tension-mounts-in-kerala-as-sabarimala-set-to-open-today/story-YRZuiWacJvlZc8Agn1gfJK.html |title=Sabarimala row: Devotees attack journalists, stop women from approaching temple |work=Hindustan Times |access-date=17 October 2018 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45885996 |title=Sabarimala: Mobs attack women near India Hindu temple |work=BBC |access-date=17 October 2018}}&lt;/ref&gt; ಪೊಲೀಸರು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೋಟಾರ್ ಬೈಕ್ಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದ ವರದಿಗಳೂ ಇದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/watch-kerala-cops-vandalise-parked-vehicles-near-sabarimala-1933642 |title=Watch: Kerala Cops Vandalise Parked Vehicles Near Sabarimala |work=NDTV.com |access-date=2018-11-15}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕಗಳಲ್ಲೂ ಭಕ್ತರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/021018/peaceful-protests-against-supreme-court-judgment.html |title='Peaceful' protests against Supreme Court judgment |date=2018-10-02 |website=Deccan Chronicle |access-date=2019-06-21}}&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ, 26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, ಭಕ್ತರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ 6 ರಿಂದ 6:30 ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 765 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ 'ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಜ್ಯೋತಿ' ಬೆಳಗಿಸಿದರು. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2018/12/26/ayyappa-jyothi-sabarimala-karma-samithi-kerala.html |title=Massive participation of women in 765-km Ayyappa Jyothi |website=OnManorama |access-date=2019-06-21}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹಲ್ಲೆಗೆ ಒಳಗಾದರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು 1400 ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/cases-filed-against-1400-people-who-took-part-ayyappa-jyothi-event-kerala-94219 |title=Cases filed against 1400 people who took part in Ayyappa Jyothi event in Kerala |website=www.thenewsminute.com |date=30 December 2018 |access-date=2019-06-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಜನರು ಭಕ್ತರ ಕಾರಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಪ್ರಮುಖ [[ಜೈನಾಚಾರ್ಯ ಯುಗಭೂಷಣ್ ಸುರೀಶ್ವರ್ಜಿ|ಜೈನ ಆಚಾರ್ಯ ಯುಗಭೂಷಣ್ ಸುರಿ ಮಹಾರಾಜ್]], ಪಂಡಿತ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಪವಿತ್ರತೆಯು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಮೂಲಭೂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-should-not-enter-sabarimala-jain-acharya-pandit-maharaj-1370232-2018-10-18 |title=Women should not enter Sabarimala: Jain acharya Pandit Maharaj |author=Pankaj P. Khelkar |date=18 October 2018 |magazine=India Today |access-date=2019-03-04 }}&lt;/ref&gt; ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿವಾದದ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಪಂಡಿತ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಇಂಡಿಯಾಟುಡೇಗೆ &quot;ಅದು ಶಬರಿಮಲ ಅಥವಾ ಜಾರ್ಖಂಡ್ನ ಶಿಖರ್ಜಿ ಆಗಿರಲಿ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಪವಿತ್ರತೆಗಾಗಿ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, &quot;ಧರ್ಮವು ಆಂತರಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ನಾನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಥವಾ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿರುದ್ಧ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು.&quot; ಅಲ್ಲದೆ, [[ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಫೌಂಡೇಶನ್|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್]] ಸ್ಥಾಪಕ [[ರವಿ ಶಂಕರ್ (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ)|ರವಿ ಶಂಕರ್]] ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/tradition-must-be-followed-sri-sri-ravi-shankar-on-sabarimala-row-1382273-2018-11-04 |title=Tradition must be followed: Sri Sri Ravi Shankar on Sabarimala row |newspaper=India Today |access-date=2019-03-04 |agency=Ist}}&lt;/ref&gt;

ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು 19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 ರಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಸುಮಾರು 100 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ತಡೆದರು. [[ತಂತ್ರಿ]] ಮಹಿಳೆಯರು 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sabarimala-women-entry-issue-protests-continue/article25258611.ece |title=Sabarimala protests: Women descend the hill without darshan following protests |work=The Hindu |access-date=19 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Two Indian women become first to enter temple after centuries-old ban overturned |last1=Berlinger |first1=Joshua |url=https://www.cnn.com/2019/01/01/asia/india-kerala-chain-intl/index.html |date=2 January 2019 |work=CNN |last2=Pokharel |first2=Sugam |last3=Suri |first3=Manveena}}&lt;/ref&gt;

2 ಜನವರಿ 2019 ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 3:45 ಕ್ಕೆ, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, 40 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ಪೊಲೀಸರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಆರೋಪದ ಪ್ರಕಾರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಹಿಂಭಾಗದ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ. ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, [[ಪಿಣರಾಯಿ ವಿಜಯನ್]], ಅವರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಅದರ ನಂತರ, ಪುರೋಹಿತರು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಒಂದು ಗಂಟೆ [[ಆಚರಣಾ ಶುದ್ಧೀಕರಣ#ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಆಚರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು]] ಮುಚ್ಚಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಮಂಡಲ ಕಾಲಂ ಅಥವಾ 41-ದಿನಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಅವಧಿ/ವ್ರತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/two-women-below-50-claim-they-entered-keralas-sabarimala-temple/articleshow/67343779.cms |title=Two women below 50 claim they entered Kerala's Sabarimala temple - Times of India ► |website=The Times of India |date=2 January 2019 |access-date=2019-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/two-women-below-50-enter-keralas-sabarimala-temple-1971204 |title=2 Women Below 50 Enter Sabarimala, Temple Reopens After &quot;Purification&quot; |website=NDTV.com |access-date=2019-01-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.oneindia.com/india/sabarimala-temple-entry-case-jayamala-s-bold-claim-that-stoked-controversy-in-2006-2784013.html |title=Sabarimala Temple entry case: Jayamala's bold claim that stoked controversy in 2006 |last=P |first=Chennabasaveshwar |date=28 September 2018 |work=OneIndia |access-date=24 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indiatoday1995&quot;&gt;{{cite web |last1=M.G |first1=Radhakrishnan |title=Ban on women of prohibited age group visiting Sabarimala shrine comes under scrutiny |url=https://www.indiatoday.in/magazine/religion/story/19950115-ban-on-women-of-prohibited-age-group-visiting-sabarimala-shrine-comes-under-scrutiny-806703-1995-01-15 |website=India Today |date=15 January 1995 |access-date=20 October 2018}}&lt;/ref&gt;

ಫೆಬ್ರವರಿ 2019 ರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಹೊಸದಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ಶ್ರೀ ರಂಜನ್ ಗೊಗೊಯ್ ನೇತೃತ್ವದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಏಳು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ದೊಡ್ಡ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

===ಪರಿಸರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು===
[[File:NoPlastic@Sabarimala.JPG |thumb|ಶಬರಿಮಲದ ನಡಪ್ಪಂತಲ್ ಬಳಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಫಲಕ, ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕೈಜೋಡಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ.]]

ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mathrubhuminews.in/ee/ReadMore/22360/sabarimala-news/E |title=ശബരിമലയില്‍ ചത്ത മ്ലാവിന്റെ വയറ്റില്‍ കിലോക്കണക്കിന് പ്ലാസ്റ്റിക്ക് |website=mathrubhuminews.in |access-date=2016-12-02 |archive-date=14 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314131309/http://mathrubhuminews.in/ee/ReadMore/22360/sabarimala-news/E |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.firstpost.com/india/going-green-keralas-sabarimala-temple-rules-against-the-use-of-plastics-2585534.html |title=Going green? Kerala's Sabarimala temple rules against the use of plastics – Firstpost |date=2016-01-15 |newspaper=Firstpost |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.deccanchronicle.com/160107/nation-current-affairs/article/kerala-high-court-seeks-probe-deer-death |title=Kerala High Court seeks probe into deer death |date=2016-01-07 |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/plumage/sabarimala-and-periyar-eternal-yet-threatened/ |title=Sabarimala and Periyar eternal yet threatened |date=2014-06-22 |newspaper=Times Of India Blogs |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt; ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 'ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು' ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/-irumudikkettu-should-not-contain-plastic-materials-hc-english-news-1.737230 |title='Irumudikkettu' should not contain plastic materials: HC |newspaper=Mathrubhumi |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt; ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ &quot;ಪುಣ್ಯಂ ಪೂಂಕಾವನಂ&quot; ನಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://english.mathrubhumi.com/features/specials/-punyam-poonkavanam-to-cleanse-sabarimala-english-news-1.673800 |title='Punyam Poonkavanam' to cleanse Sabarimala |last=Vijayan |first=P |newspaper=Mathrubhumi |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt; [[ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ ಮಠ]]ವು ಶಬರಿಮಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡಲು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.ndtv.com/south/sabarimala-clean-up-35-000-bags-of-garbage-collected-505984 |title=Sabarimala clean-up: 35,000 bags of garbage collected |newspaper=NDTV.com |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/200-foreigners-take-part-in-cleaning-drive-at-sabarimala/article2609299.ece |title=200 foreigners take part in cleaning drive at Sabarimala |last=Kuttoor |first=Radhakrishnan |newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt; ಪಂಪಾ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಶಬರಿಮಲ ಸನ್ನಿಧಾನಂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/pampa-to-be-included-in-punyam-poonkavanam/article6610924.ece |title=Pampa to be included in Punyam Poonkavanam |author=((Special Correspondent))|newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt; ವಿಶಾಲವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೆಂದರೆ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಹರಡುವುದು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/ayyappa-seva-samajam-conducts-cleaning-operation-in-sabarimala/other/news/351754.html|title=Ayyappa Seva Samajam conducts cleaning operation in Sabarimala|accessdate=17 April 2023}}&lt;/ref&gt;

&quot;''ಪುಣ್ಯಂ ಪೂಂಕಾವನಂ''&quot; ಯೋಜನೆಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.punyampoonkavanam.org/vm.php |title=Welcome to Official Site of Punyam Poonkavanam |website=www.punyampoonkavanam.org |access-date=2016-12-02 |archive-date=2017-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170507063856/http://www.punyampoonkavanam.org/vm.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
# ಪವಿತ್ರ ಪಂಪಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಸೋಪು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸದಿರುವುದು. [[ಪವಿತ್ರ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎಸೆಯದಿರುವುದು.
# ಯಾವುದೇ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ [[ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆ|ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯ]] ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ''ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು'' ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು.
# ಯಾತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲ ಸನ್ನಿಧಾನಂ, ಪಂಪಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮೀಸಲಿಡುವುದು.

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==

* ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯ
** [[ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ]], ಶಬರಿಮಲ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ
** [[ಶಬರಿಮಲ ಟ್ರೆಕ್]], ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗ
** [[ವಾವರ್]], ಶಬರಿಮಲದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತ, ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ
* [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]
** [[ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು]]
** [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Commons category |Sabarimala}}
{{Wikivoyage}}
* [http://www.sabarimala.kerala.gov.in/ ಶಬರಿಮಲದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121032033/http://www.sabarimala.kerala.gov.in/ |date=2010-11-21 }}

{{ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು}}
{{Portal bar |ಭಾರತ |ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ |ಧರ್ಮ}}
{{Authority control}}

[[ವರ್ಗ:ಶಬರಿಮಲ| ]]
[[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪಂಪಾ ನದಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಸಮುದಾಯಗಳು]]</text>
      <sha1>5whk9a3rt6em2bpa49rkcpuf8za8l7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180460</id>
    <revision>
      <id>1428783</id>
      <parentid>1383254</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59290" sha1="ay7s9va2mfucvpjw13wrltxfi8nlfrr" xml:space="preserve">{{short description|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ}}
{{Use dmy dates|date=December 2022}}
{{Use Indian English|date=December 2022}}
{{Infobox historic site
| name = ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ
| native_name =
| native_language =
| image = File:Alauddin's Madrasa (3362834285).jpg
| caption = ಮದರಸಾ
| designation1 = WHS
| designation1_date = 1993 &lt;small&gt;(17ನೇ [[World Heritage Committee|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮಿತಿಯ ಅಧಿವೇಶನ]])&lt;/small&gt;
| designation1_partof = [[Qutb Minar complex|[[ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ |ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]]]]
| designation1_number =
| designation1_criteria = iv
| designation1_type = Cultural
| designation1_free1name = ಪ್ರದೇಶ
| designation1_free1value = [[List of World Heritage Sites in India|ಭಾರತ]]
| location = [[[[ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್|ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣ]]]], ದೆಹಲಿ, [[ಭಾರತ]]
| built = [[1315]]
| rebuilt =
| architect =
| coordinates = {{coord|28|31|26|N|77|11|04|E|display=inline,title}}
| locmapin =
}}

'''ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ''' ಭಾರತದ ದೆಹಲಿಯ ಮೆಹ್ರೌಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ''ಮದರಸಾ'' (ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ) ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಖಿಲ್ಜಿ ವಂಶದ ಸುಲ್ತಾನನಾದ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ 1315ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಸಮಾಧಿಯು ಈ ಮದರಸಾದೊಳಗೇ ಇದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮದರಸಾದೊಳಗೆ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಹಿನ್ನೆಲೆ==

ಈ ಮದರಸಾವನ್ನು ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ (1296|1316) 1315ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;SP&quot;/&gt; ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಸಮಾಧಿಯು ದೆಹಲಿಯ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ L-ಆಕಾರದ ಮದರಸಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಮಧ್ಯದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;AK&quot;&gt;{{cite book |author1=Ranjan Kumar Singh |title=The Islamic Monuments of Delhi |date=2016 |publisher=Patridge Publishing |isbn=9781482873146 |url=https://books.google.com/books?id=hfalDAAAQBAJ&amp;q=alauddin+tomb&amp;pg=PT57}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಇದು ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಕುವ್ವತುಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ಮಸೀದಿಯ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Ala-ud-din's Madrasa and Tomb |url=http://qutubminardelhi.com/ala-ud-dins-madrasa-and-tomb/ |publisher=Qutub Minar Delhi |accessdate=25 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150725155557/http://qutubminardelhi.com/ala-ud-dins-madrasa-and-tomb/ |archivedate=25 July 2015}}&lt;/ref&gt;

ಅನೇಕ ''ಮಲ್ಫೂಝಾತ್'' (ಸೂಫಿ ಸಂತರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು)ಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಮಾಧಿಯು ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಆಶಯಗಳು ಈಡೇರಲೆಂದು ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ದಾರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;IE&quot;/&gt; ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ 2018ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''Padmaavat'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಸಮಾಧಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who was Dilli's Khulji? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/who-was-dillis-khilji/articleshow/62778192.cms |work=[[The Times of India]] |accessdate=25 April 2019 |date=5 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415082015/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/who-was-dillis-khilji/articleshow/62778192.cms |archive-date=15 April 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lal |first1=Nikharika |title=Delhi's new-found interest in Alauddin Khilji's tomb: Yeh kya 'Padmavati' wala Khujli hai?, ask visitors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/delhis-new-found-interest-in-alauddin-khiljis-tomb-yeh-kya-padmavati-wala-khilji-hai/articleshow/61962708.cms |work=[[The Times of India]] |accessdate=25 April 2019 |date=8 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507205658/https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/delhis-new-found-interest-in-alauddin-khiljis-tomb-yeh-kya-padmavati-wala-khilji-hai/articleshow/61962708.cms |archive-date=7 May 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ==

ಈ ಮದರಸಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪೂರ್ವ-ಮೊಘಲ್ ಕಾಲದ ಮದರಸಾಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;SP&quot;&gt;{{cite book |author1=Subhash Parihar |title=Some Aspects of Indo-Islamic Architecture |url=https://archive.org/details/someaspectsofind0000pari |date=1999 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170173816 |page=[https://archive.org/details/someaspectsofind0000pari/page/166 166]}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಚತುರ್ಭುಜ ಆವರಣದ ಸುತ್ತಲೂ L-ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಆವರಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Sharma2002|p=70}}

ಮದರಸಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಣ್ಣ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಎತ್ತರದ ಗುಮ್ಮಟದ ಕೋಣೆಗಳಿವೆ. ಈ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಎತ್ತರದ ಡ್ರಮ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳ ಕೆಳಗೆ ಕಾರ್ಬೆಲ್ ಕಮಾನುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಈ ಕೋಣೆಗಳ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಬೆಲ್ ಮಾಡಿದ ಪೆಂಡೆಂಟಿವ್‌ಗಳು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪೆಂಡೆಂಟಿವ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆ ಇದೇ ಆಗಿದೆ. ಈ ಸಣ್ಣ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಬಹುಶಃ ವಸತಿ ಕೋಣೆಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Sharma2002|p=70}}

ಮದರಸಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕೋಣೆಗಳಿವೆ. ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಸಮಾಧಿಯು ಮಧ್ಯದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಮಧ್ಯದ ಕೋಣೆಯ ಅಳತೆ {{convert|16|x|12|ft|m}} ಆಗಿದೆ. ಕೋಣೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವು ಬಹುತೇಕ ಸವೆದುಹೋಗಿವೆ. ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಂಚಿನ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IE&quot;&gt;{{cite web |last1=Jagdish |first1=Sudhakar |title=Herein lies a king: A day in the life of Alauddin Khilji's tomb |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/herein-lies-a-king-a-day-in-the-life-of-alauddin-khiljis-tomb-padmaavat-5058948/ |publisher=[[The Indian Express]] |accessdate=25 April 2019 |date=11 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425111500/https://indianexpress.com/article/cities/delhi/herein-lies-a-king-a-day-in-the-life-of-alauddin-khiljis-tomb-padmaavat-5058948/ |archive-date=25 April 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಕೋಣೆಯ ಗುಮ್ಮಟ ನಾಶವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಮಧ್ಯದ ಕೋಣೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಅಥವಾ ಕಿರಿದಾದ ದಾರಿಗಳು ಅದನ್ನು ಮದರಸಾದ ಇತರ ಕೋಣೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;AK&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಸಮಾಧಿಯ ಅಳತೆ {{convert|7|x|4|ft|m}} ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;IE&quot; /&gt; ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಾಧಿಶಿಲೆ ಅಥವಾ ಶಾಸನವಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;AK&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smith |first1=R.V. |title=In search of 'Second Alexander' |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/In-search-of-%E2%80%98Second-Alexander%E2%80%99/article16715474.ece |work=[[The Hindu]] |accessdate=25 April 2019 |date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129162938/http://www.thehindu.com/society/history-and-culture/In-search-of-%E2%80%98Second-Alexander%E2%80%99/article16715474.ece |archive-date=29 November 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಾಧಿಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದವು. ಮದರಸಾದೊಳಗೆ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ನಿರ್ಮಾಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ವಿನ್ಯಾಸವು ಬಹುಶಃ ಗ್ರೇಟ್ ಸೆಲ್ಜುಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರಬಹುದು.{{sfn|Sharma2002|p=71}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ==

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾ ದೆಹಲಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಹ್ರೌಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕುತುಬ್ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ದೆಹಲಿಯ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

ಮದರಸಾವು ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಕುವ್ವತುಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ಮಸೀದಿಯ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಕುತುಬ್ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಳಗಿನ ವಿವಿಧ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಡುವೆ ಇದರ ಸ್ಥಾನವು ಆ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಗೋಪುರ ಅಥವಾ ಮಸೀದಿಯ ಸಮೂಹವಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿ, ಮಿನಾರ್, ಸಮಾಧಿಗಳು, ದ್ವಾರಗಳು, ಮದರಸಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು ಒಂದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. UNESCOಯ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಸಮೂಹವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ ರೂಪುಗೊಂಡ ಆರಂಭಿಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಈ ವಿಶಾಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು.

==ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ==

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಖಿಲ್ಜಿ ವಂಶದ ಪ್ರಮುಖ ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿ 1296ರಿಂದ 1316ರವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದವು.

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಯೋಜನೆಗಳು ಕುತುಬ್ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. UNESCOಯ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ 1296ರಿಂದ 1311ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಕುತುಬ್ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅಲಾಯಿ ದರ್ವಾಜಾ ಮತ್ತು ಮದರಸಾ ಈ ನಿರ್ಮಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.

ಮದರಸಾವನ್ನು 1315ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಂತಿಮ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅವನ ಮರಣವು 1316ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು.

ಮದರಸಾದೊಳಗೆ ಇರುವ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವ ಶಿಲಾಶಾಸನ ಅಥವಾ ಸಮಾಧಿಶಿಲೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಸಮಾಧಿ''' ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಮದರಸಾದ ಉದ್ದೇಶ==

ಮದರಸಾಗಳು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಕಾನೂನು, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿದ್ಯಾಶಾಖೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾದಲ್ಲಿಯೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಡರು ವಾಸಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮದರಸಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಬಹುಶಃ ವಸತಿ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಯನದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಮದರಸಾದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕೇವಲ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಆವರಣದ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳು, ಗುಮ್ಮಟದ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ದಾರಿಗಳಿರುವ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಅದರ ಬಳಕೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

==ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ==

ಮದರಸಾವು L-ಆಕಾರದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಒಂದು ಚತುರ್ಭುಜ ಆವರಣದ ಸುತ್ತಲೂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದಿಗೆ ಆ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಚನೆ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

L-ಆಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಮದರಸಾದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುಮ್ಮಟದ ಕೋಣೆಗಳ ಸರಣಿ ಇದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕೋಣೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದ ಕೋಣೆಯು ಸಮಾಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

ಈ ರೀತಿಯ ಯೋಜನೆಯು ಕಟ್ಟಡದ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಆವರಣದ ಸುತ್ತಲೂ ಸಂಘಟಿಸುತ್ತದೆ. ಆವರಣವು ಬೆಳಕು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿರಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಮದರಸಾದ ಕೋಣೆಗಳು ಆವರಣದೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದವು.

==ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಕೋಣೆಗಳು==

ಮದರಸಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಅದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಎತ್ತರದ ಗುಮ್ಮಟದ ಕೋಣೆಗಳಿವೆ.

ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಬಹುಶಃ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ನಿವಾಸಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಣೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಮದರಸಾದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಜೊತೆಗೆ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕೋಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದ ಗುಮ್ಮಟಗಳಿವೆ. ಈ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಎತ್ತರದ ಡ್ರಮ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುಮ್ಮಟಗಳ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬೆಲ್ ಕಮಾನುಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪ್ರವೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಗುಮ್ಮಟಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬೆಲ್ ಮಾಡಿದ ಪೆಂಡೆಂಟಿವ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನವು ಚೌಕಾಕಾರದ ಅಥವಾ ಬಹುಭುಜಾಕಾರದ ಕೆಳಭಾಗದಿಂದ ಗುಮ್ಮಟದ ವಕ್ರಾಕೃತಿಗೆ ಸಾಗುವ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

==ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ==

ಮದರಸಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕೋಣೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದ ಕೋಣೆಯು ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸಮಾಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.

ಮಧ್ಯದ ಕೋಣೆಯ ಅಳತೆ ಸುಮಾರು {{convert|16|x|12|ft|m}} ಆಗಿದೆ. ಕೋಣೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಹಳಷ್ಟು ಸವೆದುಹೋಗಿದೆ.

ಕೋಣೆಯ ಗುಮ್ಮಟವೂ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಾಶವಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಸಮಾಧಿಯ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಮಧ್ಯದ ಕೋಣೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಅಥವಾ ಕಿರಿದಾದ ದಾರಿಗಳಿವೆ. ಇವು ಮಧ್ಯದ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಮದರಸಾದ ಇತರ ಕೋಣೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಮಾಧಿಯ ಕೋಣೆಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸಮಾಧಿಯ ಅಳತೆ ಸುಮಾರು {{convert|7|x|4|ft|m}} ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಶಿಲಾಶಾಸನ ಅಥವಾ ಸಮಾಧಿಶಿಲೆ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಾಧಿಯ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

==ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸಮಾಧಿ==

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳವು ಮದರಸಾದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ರಾಜರು ಅಥವಾ ಗಣ್ಯರ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ಮಸೀದಿ, ಮದರಸಾ ಅಥವಾ ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವವಿದೆ.

UNESCOಯ ಕುತುಬ್ ಸಂಕೀರ್ಣದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾವನ್ನು ಸಮೂಹದ ಪ್ರಮುಖ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಇಲ್ತುತ್ಮಿಶ್ ಸಮಾಧಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮಾಧಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸಮಾಧಿಯ ಗುರುತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ದೃಢೀಕರಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕಟ್ಟಡದ ಪರಂಪರೆಯ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಸಮಾಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಸಮಾಧಿ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅದು ಮದರಸಾದ ಕಟ್ಟಡದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯೇ ಸ್ಮಾರಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

==ಉತ್ಖನನ ಮತ್ತು ಪತ್ತೆ==

ಮದರಸಾದ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಉತ್ಖನನಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿತು.

ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಕಾರಣ ಅವುಗಳ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಉಳಿದ ಗೋಡೆಗಳು, ಕೊಠಡಿಗಳು, ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕಟ್ಟಡದ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪುನರ್‌ರಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮದರಸಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರಚನೆಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ. ಗುಮ್ಮಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಾಶದ ಗುರುತುಗಳಿವೆ.

==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಹತ್ವ==

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾವು ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ-ಮೊಘಲ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಮದರಸಾ, ವಸತಿ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದರ L-ಆಕಾರದ ಯೋಜನೆ, ಕೇಂದ್ರ ಆವರಣ, ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳು, ಗುಮ್ಮಟದ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೆಲ್ ಕಮಾನುಗಳು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಾತ್ಮಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಪೆಂಡೆಂಟಿವ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ. ಇವು ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕೋಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಮದರಸಾದ ಗುಮ್ಮಟಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ತಂತ್ರದ ಬಳಕೆ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವೆಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಕಟ್ಟಡದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ನಂತರದ ಮೊಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಪೂರ್ವ-ಮೊಘಲ್ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಪರಂಪರೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಸೆಲ್ಜುಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸಾಧ್ಯ ಪ್ರಭಾವ==

ಮದರಸಾದೊಳಗೆ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ವಿಧಾನವು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಕೆಲವು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪರಂಪರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೆಲ್ಜುಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಭಾವದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸೆಲ್ಜುಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮದರಸಾಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಒಂದೇ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು.

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರೂಪಗಳು ಬಂದಾಗ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕುತುಬ್ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ.

==ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ==

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾವನ್ನು ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್, ಕುವ್ವತುಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ಮಸೀದಿ, ಅಲಾಯಿ ದರ್ವಾಜಾ, ಇಲ್ತುತ್ಮಿಶ್ ಸಮಾಧಿ, ಅಲಾಯಿ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ.

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳು ನಡೆದವು. UNESCOಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವನ ನಿರ್ಮಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ರಾಜನ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲಾಯಿ ದರ್ವಾಜಾ ಮತ್ತು ಮದರಸಾ ಅವನ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮದರಸಾವು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅವಶೇಷವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೊಡ್ಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

==ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸ್ಥಾನಮಾನ==

ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು UNESCO 1993ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು. ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮಿತಿಯ 17ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಈ ತಾಣವನ್ನು ಮಾನದಂಡ (iv) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.

UNESCOಯ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುತುಬ್ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಾಧನೆಗಳ ಮಹತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಕೀರ್ಣದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯಾ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು UNESCO ಹೇಳುತ್ತದೆ.

UNESCO ಗುರುತಿಸಿರುವ ಆಸ್ತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾವೂ ಸೇರಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮದರಸಾದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಮೌಲ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

1993ರ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ UNESCO ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ತಾಣವನ್ನು ಮಾನದಂಡ (iv) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

==ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿ==

ಮದರಸಾದ ಇಂದಿನ ರೂಪವು ಅದರ ಮೂಲ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲದ ಹವಾಮಾನ, ಬಳಕೆ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸವೆತದಿಂದ ಕಟ್ಟಡದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ.

ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಚನೆ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಸಹ ನಾಶವಾಗಿವೆ. ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸವೆತದ ಗುರುತುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, L-ಆಕಾರದ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳ ಸರಣಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಕೋಣೆಗಳು ಕಟ್ಟಡದ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಆಸ್ತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯ ಪಾತ್ರವಿದೆ. UNESCOಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಆಸ್ತಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

==ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹತ್ವ==

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸಮಾಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳೂ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ''ಮಲ್ಫೂಝಾತ್'' ಅಥವಾ ಸೂಫಿ ಸಂತರ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಯಾತ್ರೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಜನರು ತಮ್ಮ ಆಶಯಗಳು ಈಡೇರಲೆಂದು ಸಮಾಧಿಯ ಬಳಿ ದಾರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ರೀತಿಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಮಾಧಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ರೂಪುಗೊಂಡ ಜನಪದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಸಮಾಧಿಯ ಗುರುತು ಕುರಿತು ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ''ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ'' ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಪದಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.

==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ==

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಭಾರತೀಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 2018ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''Padmaavat'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಸಮಕಾಲೀನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸಮಾಧಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಬಹುದು. ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.

==ಮದರಸಾ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು==

ಮದರಸಾದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು:

L-ಆಕಾರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಯೋಜನೆ.

ಚತುರ್ಭುಜ ಆವರಣದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸ.

ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಅವಶೇಷಗಳು.

ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳು.

ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಎತ್ತರದ ಗುಮ್ಮಟದ ಕೋಣೆಗಳು.

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಕೋಣೆಗಳು.

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಮಧ್ಯದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಸಮಾಧಿ.

ಕಾರ್ಬೆಲ್ ಕಮಾನುಗಳ ಬಳಕೆ.

ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಪೆಂಡೆಂಟಿವ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ.

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಳು.

ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಶಾಸನ ಅಥವಾ ಸಮಾಧಿಶಿಲೆಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ.

ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಸಮೂಹವು ಮದರಸಾವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲದೆ, ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನ, ಸಮಾಧಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಮರಣೆಯ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಸ್ಥಳವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

==ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ==

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಮದರಸಾವನ್ನು ಒಂದೇ ಕಟ್ಟಡ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಇದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದ ವಿಶಾಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಮದರಸಾದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳು, ಆವರಣ, ಗುಮ್ಮಟದ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯ ಸ್ಥಳಮಾನವು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಬಹುಮುಖ ಬಳಕೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

==ಇಂಡೋ-ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ==

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ರೂಪಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ಕುತುಬ್ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. UNESCO ಕೂಡ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಾಧನೆಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ.

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗುಮ್ಮಟ, ಕಾರ್ಬೆಲ್ ಕಮಾನು, ಪೆಂಡೆಂಟಿವ್ ಮತ್ತು ಆವರಣಾಧಾರಿತ ಯೋಜನೆಗಳು ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿವೆ.

ಇದು ನಂತರದ ಮೊಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೊಡ್ಡ ಸಮಾಧಿ-ಉದ್ಯಾನಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೆಹಲಿಯ ಸಮಾಧಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗಲೂ ಇದರ ಮಹತ್ವವಿದೆ.

==ಇತರೆ ಸ್ಮಾರಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ==

ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಒಂದು ಮಿನಾರ್ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಕುವ್ವತುಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ ಮಸೀದಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ತುತ್ಮಿಶ್ ಸಮಾಧಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಮಾಧಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲಾಯಿ ದರ್ವಾಜಾ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ದ್ವಾರವಾಗಿದೆ.

ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾವು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

ಈ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಗತ್ಯಗಳು ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡವು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆಯಂತಹ ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಥವಾ ಸಂಯೋಜಿತ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅಧ್ಯಯನದ ಮಹತ್ವ==

ಮದರಸಾದ ಇಂದಿನ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳು ನಾಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಉಳಿದಿರುವ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಣೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡದ ರೂಪವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಸಮಾಧಿಗಳ ಮಾಹಿತಿ, ಕೋಣೆಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಇದರ ಮೂಲ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಇಂತಹ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಟ್ಟಡದ ಭೌತಿಕ ಅವಶೇಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಳತೆಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣ ವಸ್ತುಗಳು, ಗೋಡೆಗಳ ದಪ್ಪ, ಗುಮ್ಮಟಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕೊಠಡಿಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತವೆ.

==ಇಂದಿನ ಮಹತ್ವ==

ಇಂದು ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಸಂಕೀರ್ಣವು ದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಮದರಸಾದ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆವರಣ, ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳು, ಗುಮ್ಮಟದ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯ ಕೋಣೆ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣದ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸ್ಮಾರಕದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೀರಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. UNESCOಯ ಪ್ರಕಾರ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ರಚನೆಗಳು ಆಸ್ತಿಯೊಳಗೆ ಸೇರಿವೆ.

==ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ==

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳು, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನಾಶವಾಗಿರುವ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮೂಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸುವ ಬದಲು ಉಳಿದಿರುವ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಆಸ್ತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UNESCO ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಈ ಆಸ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಚಾರ, ಪರಿಸರದ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸವೆತವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಇಂತಹ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

==ಸಾರಾಂಶ==

ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮದರಸಾ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. 1315ರಲ್ಲಿ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಮದರಸಾವು L-ಆಕಾರದ ಯೋಜನೆ, ಕೇಂದ್ರ ಆವರಣ, ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುಮ್ಮಟದ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಮದರಸಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಮಧ್ಯದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಶಾಸನ ಅಥವಾ ಸಮಾಧಿಶಿಲೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಟ್ಟಡದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಬೆಲ್ ಕಮಾನುಗಳು, ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಂಡೆಂಟಿವ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಇಂಡೋ-ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ಮದರಸಾವು ಭಾರತದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ. UNESCO 1993ರಲ್ಲಿ ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದು, ಮಾನದಂಡ (iv) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.


==ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ==

&lt;gallery&gt;
File:Alauddin Khalji's Tomb 02.jpg|ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸಮಾಧಿ
File:Tomb of Alauddin Khilji, Qutub Minar complex, Delhi.jpg|ಖಿಲ್ಜಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕೋಣೆ
File:Alauddin Khalji's Madrasa 09.jpg|ಆವರಣದಿಂದ ಕಾಣುವ ಮದರಸಾ
&lt;/gallery&gt;ಮದರಸಾವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.

==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು==

{{reflist}}

===ಉಲ್ಲೇಖಗಳು===

*{{citation|title=Qutb Minar &amp; adjoining monuments|first=Y.D.|last=Sharma|year=2002|publisher=[[Archeological Survey of India]]|isbn=9788187780076}}

{{Qutb complex}}

{{DEFAULTSORT:Madrasa and tomb of Alauddin Khalji}}

[[Category:Alauddin Khalji]]
[[Category:Tombs in Delhi]]
[[Category:Architecture of the Khalji dynasty]]
[[Category:Tourist attractions in Delhi]]
[[Category:Mehrauli]]
[[Category:World Heritage Sites in India]]
[[Category:Buildings and structures completed in 1315]]</text>
      <sha1>ay7s9va2mfucvpjw13wrltxfi8nlfrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕರಡು:ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು</title>
    <ns>118</ns>
    <id>180480</id>
    <revision>
      <id>1428679</id>
      <parentid>1383538</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T12:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>34672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ಯಂತ್ರಾನುವಾದ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು</comment>
      <origin>1428679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30519" sha1="kmz64ijs70h8gnh7xspyxui7589anjd" xml:space="preserve">{{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}}
'''ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು''' [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ]] ಮೂರು [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ]] ದೇವಾಲಯಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು]] ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮನಾಥಪುರ, [[ಬೇಲೂರು]] ಮತ್ತು [[ಹಳೇಬೀಡು]] ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು 12 ನೇ ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು . &lt;ref name=&quot;The-Hindu1&quot;&gt;{{Cite web |date=18 September 2023 |title=Three Hoysala temples of Karnataka inscribed as UNESCO World Heritage sites |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/three-hoysala-temples-of-karnataka-inscribed-as-unesco-world-heritage-sites/article67321126.ece |access-date=19 September 2023 |website=www.thehindu.com |publisher=The Hindu |language=en-IN |location=Mysuru}}&lt;/ref&gt; ''ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಸಮೂಹಗಳು'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು 2023 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಅವುಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಅತಿ-ವಾಸ್ತವಿಕ [[ಶಿಲ್ಪ|ಶಿಲ್ಪಗಳು]] ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗಾಗಿ .ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು: ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ

2023 ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಉಪಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಸರಣಿ ಆಸ್ತಿಯು ಮೂರು ಅನುಕರಣೀಯ ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಸೋಮನಾಥಪುರ, ಬೇಲೂರು ಮತ್ತು ಹಳೇಬೀಡು. ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 12 ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ರಚನೆಗಳು, ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಶಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. &lt;ref name=&quot;indianexpress1&quot;&gt;{{Cite web |last=A |first=Divya |date=18 September 2023 |title=Karnataka's sacred ensembles of Hoysalas inscribed on UNESCO world heritage list |url=https://indianexpress.com/article/india/karnatakas-sacred-ensembles-of-hoysalas-inscribed-on-unesco-world-heritage-list-8945731/ |access-date=19 September 2023 |website=www.indianexpress.com |publisher=The Indian Express |language=en |location=New Delhi}}&lt;/ref&gt;

ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಹೊಯ್ಸಳ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜವಂಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನವೀನ ಪವಿತ್ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;hindustantimes1&quot;&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Rahul Sunilkumar |date=18 September 2023 |title=Hoysala Temples in Karnataka now India's 42nd UNESCO's World Heritage site; PM Modi says 'more pride' |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/hoysala-temples-in-karnataka-now-unesco-world-heritage-sites-101695047144534.html |access-date=19 September 2023 |website=www.hindustantimes.com |publisher=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 September 2023 |title=Karnataka's Hoysala temples get World Heritage tag |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/try-this/learn/sacred-ensembles-of-the-hoysalas-becomes-indias-42nd-world-heritage-site/cid/1967693 |access-date=21 September 2023 |website=www.telegraphindia.com}}&lt;/ref&gt; ಆ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

* [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]] (ರಾಜ [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ).
* [[ಹಳೇಬೀಡು|ಹಳೇಬೀಡುನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] (ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ನಿರ್ಮಿಸಿದ).
* ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]] (ರಾಜ ನರಸಿಂಹ III ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥ ನಿರ್ಮಿಸಿದ).

== ಸ್ಥಳ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Location map/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿವೆ, [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ದೇವಾಲಯವಿದೆ. {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |title=Nomination Dossier – Sacred Ensembles of the Hoysalas |publisher=Department of Archaeology, Museums and Heritage |pages=41–136}}&lt;/ref&gt;

[[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಇದು ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯ ಶೈಲಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅವಧಿಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳ ಮೇಲೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರಾಚೆಗಿನ ಎರಡೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವುಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸ್ಥಳ, ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ, ಆಸ್ತಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ.]]

[[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು]] [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿನಲ್ಲಿದೆ]], ಸುಮಾರು 35 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (22&amp;nbsp;ಮೈ) [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾದ [[ಹಾಸನ]] ಪಟ್ಟಣದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 16 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (9.9&amp;nbsp;ಮೈ) [[ಹಳೇಬೀಡು]] ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ದೂರ. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಇಲ್ಲಿಂದ 220 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.&amp;nbsp;ಕಿಮೀ (137&amp;nbsp;ಮೈ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 75 ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಸುಮಾರು 3.5 ಗಂಟೆಗಳ ದೀರ್ಘ ಡ್ರೈವ್. &lt;ref name=&quot;Subramanian&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=V. K. Subramanian |url=https://books.google.com/books?id=LcMhnC9sYS8C |title=Art Shrines of Ancient India |publisher=Abhinav Publications |year=2003 |isbn=978-81-7017-431-8 |pages=75–77}}&lt;/ref&gt; [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹಳೇಬೀಡು]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 30 ಆಗಿದೆ&amp;nbsp;ಹಾಸನದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಕಿ.ಮೀ (19 ಮೈ) ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 16&amp;nbsp;ಬೇಲೂರು ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕಿಮೀ (9.9 ma). ದೇವಾಲಯವನ್ನು 210 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ತಲುಪಬಹುದು.&amp;nbsp;ಕಿಮೀ (130&amp;nbsp;ಮೈ) ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 75 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4 ಗಂಟೆಗಳ ದೀರ್ಘ ಡ್ರೈವ್. &lt;ref name=&quot;Subramanian&quot; /&gt; ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ನಗರ [[ಹಾಸನ]], ಇದು [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಆಧಾರಿತ ಕರ್ನಾಟಕದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ]] ರೈಲು ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.

[[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು]] ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು 38 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (24&amp;nbsp;ಮೈ) [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾದ [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ. &lt;ref&gt;[http://ignca.nic.in/kts_about.htm Keshava Temple, Somnathpura, Karnataka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023021528/http://ignca.nic.in/kts_about.htm |date=23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017 }}, Government of Karnataka, India&lt;/ref&gt;

11 ರಿಂದ 14 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಇಂದಿನ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜವಂಶವು ಆಳಿತು. 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ, ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ಕಲೆ, [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] ಮತ್ತು [[ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯದ]] ಪೋಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೊಸ ರೂಪವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ನವೀನ ದೇವಾಲಯ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯು ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನವೀನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. &lt;ref name=&quot;Nomination-Dossier&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |title=Nomination Dossier – Sacred Ensembles of the Hoysalas |publisher=Department of Archaeology, Museums and Heritage |pages=41–136}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;''Nomination Dossier – Sacred Ensembles of the Hoysalas''. Department of Archaeology, Museums and Heritage. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;41–&lt;/span&gt;136.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು]] ಕ್ರಿ.ಶ. 1110 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅವರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1117 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರ ಪರಂಪರೆಯ &quot;ಐದು ಅಡಿಪಾಯ&quot; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.   [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿನ]] ಮುಖ್ಯ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, ಆದರೂ ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೇತಮಲ್ಲ ಕ್ರಿ.ಶ.1150ರಲ್ಲಿ [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1121 ರಲ್ಲಿ [[ಶಿವ]] ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ರಾಜನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದನೆಂದು ಅದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂ ದೇವರು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು]] ಕ್ರಿ.ಶ. 1258 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಸೋಮನಾಥನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನು ಆ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಇವು ಈಗ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿವೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರು ಹೊಸ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡಮ್ ಹಾರ್ಡಿ ''ಕರ್ಣಾಟ ದ್ರಾವಿಡ'' ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

 ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ|ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿಯ]] [[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ]] ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು 1326 AD ಯಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ [[ಮಹಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್|ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್]] ನ ಮತ್ತೊಂದು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ನಾಶಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದವು. &lt;ref name=&quot;Rice2001p353&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=B. L. Rice |url=https://books.google.com/books?id=p0wSoEIub1YC&amp;pg=PA353 |title=Gazetteer of Mysore |publisher=Asian Educational Services |year=2001 |isbn=978-81-206-0977-8 |pages=353–354}}&lt;/ref&gt;

15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವೂ]] ಸಹ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಅನುದಾನದೊಂದಿಗೆ ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ''ವರಾಂಡಾ'' ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಗಳ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟವು ದುರಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು, ನಂತರ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವು]] ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=M.H. Krishna |url=https://archive.org/stream/MysoreArchaeologicalDepartment1932/Mysore%20Archaeological%20Department%201932 |title=Annual report of the Mysore Archeological Department |publisher=University of Mysore |year=1965 |pages=18–19}}&lt;/ref&gt;

== ದೇವಾಲಯಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ದೇವಾಲಯಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರೀಕರಣ ವರ್ಷಗಳು
! ಅನುಕ್ರಮ
! ಆಧುನಿಕ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಸರು
! ಧರ್ಮ
! ದೇವತೆ
! ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರು&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (ಸಿಇ)
! class=&quot;unsortable&quot; | ಚಿತ್ರ
|-
| 1
| [[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]]
| ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
| ವಿಷ್ಣು
| 1117 ಕನ್ನಡ
|[[ಚಿತ್ರ:Chennakeshava_Temple_at_Belur.jpg|100x100px]]
|-
| 2
| [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]]
| ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
| [[ಶಿವ]]
| 1160 #1160
|[[ಚಿತ್ರ:Halebeedu-main.jpg|100x100px]]
|-
| 3
| [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]]
| ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
| [[ವಿಷ್ಣು]]
| 1258 #1
|[[ಚಿತ್ರ:Chennakesava_Temple-Somanathapura.jpg|100x100px]]
|}
ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1117 CE ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಮತ್ತು ಅವನ ಪ್ರಧಾನ ರಾಣಿ ಶಾಂತಲಾ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.  ಕ್ಲೋರಿಟಿಕ್ ಶಿಲೆಯಿಂದ (ಸೋಪ್‌ಸ್ಟೋನ್) ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರಚನೆಯು ದೇವಾಲಯದ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಎತ್ತರದ, ಐದು-ಪದರದ ''ಜಗತಿ'' (ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆ) ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಇದು ''[[ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ]]'' (ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ) ಗಾಗಿ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ಮದನಿಕಾಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆವರಣ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು,'' ''ಹಿಂದೂ'' ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ನಿರೂಪಣಾ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ''ಜಾಲಿಗಳು'' (ರಂಧ್ರ ಕಲ್ಲಿನ ಪರದೆಗಳು) ಸೇರಿದಂತೆ ಕಲ್ಲಿನ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದರ ''ಅಧಿಷ್ಠಾನ'' (ಸ್ತಂಭ)ವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮಾನವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ನಿರಂತರ ಸಮತಲವಾದ ಅಲಂಕರಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ''ರಾಮಾಯಣ'' ಮತ್ತು ''ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು'' ಆಧರಿಸಿದ ನಿರೂಪಣಾ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಕ್ರಿಯ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ದತ್ತಿ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಹಳೇಬೀಡುನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ದೋರಸಮುದ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  1121 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.  ಈ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ಆಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೇತಮಲ್ಲ ದಂಡನಾಯಕನು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಮತ್ತು ಅವನ ರಾಣಿ ಶಾಂತಲಾದೇವಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ದ್ವಿಕೂಟ'' (ಅವಳಿ-ದೇವಾಲಯ) ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ''ಜಗತಿಯ'' ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ರಚನೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಂಚಿಕೆಯ ''[[ಮಂಟಪ (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ)|ಮಂಟಪದಿಂದ]]'' ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ 16-ಬಿಂದುಗಳ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ''[[ಗರ್ಭಗೃಹ|ಗರ್ಭಗೃಹಗಳನ್ನು]]'' ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಶಾಂತಲೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಎರಡು [[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿವೆ. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಈ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ''ದಿಷ್ಟಾನ'' (ಸ್ತಂಭ)ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಎಂಟು ಸಮತಲವಾದ ಫ್ರೈಜ್ ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ''ಮಕರಗಳು'', ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ''ರಾಮಾಯಣ'', ''ಮಹಾಭಾರತ'' ಮತ್ತು ''ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಂತಹ'' ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ವೈಷ್ಣವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. 1268 CE ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ನರಸಿಂಹ III ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದ ಸೋಮನಾಥ ದಂಡನಾಯಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Inscription as Serial Nomination of Sacred Ensembles of Hoysala for inclusion on UNESCO World Heritage List |url=https://whc.unesco.org/document/192643 |url-status=live |access-date=5 August 2026}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/document/192643 &quot;Inscription as Serial Nomination of Sacred Ensembles of Hoysala for inclusion on UNESCO World Heritage List&quot;]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;5 August&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Cite web|cite web]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: url-status ([[:Category:CS1 maint: url-status|link]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 maint: url-status]]&lt;/ref&gt; ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ರೂಪಗಳಾದ ಕೇಶವ, ಜನಾರ್ಧನ ಮತ್ತು ವೇಣುಗೋಪಾಲರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ''ತ್ರಿಕೂಟ'' (ತ್ರಿಕೋಶ) ರಚನೆಯಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ - ಪ್ರತಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು 16-ಬಿಂದುಗಳ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ( ''ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ'' ) ನೆಲದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಕೇಂದ್ರ ರಚನೆಯು 56 ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪರಿಧಿಯ ಗ್ಯಾಲರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಗೋಡೆಯ ಸಂಯುಕ್ತದಿಂದ ( ''ಪ್ರಕಾರ'' ) ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ (ASI) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kumaran|first=R. N.|last2=Saranya|first2=M.|date=17 November 2022|title=Sacred Ensembles of Hoysalas|url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume10/4.pdf|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=10|issue=2022-23|pages=82-109}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKumaranSaranya2022&quot;&gt;Kumaran, R. N.; Saranya, M. (17 November 2022). [https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume10/4.pdf &quot;Sacred Ensembles of Hoysalas&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology''. '''10''' (&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2022–&lt;/span&gt;23): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;82–&lt;/span&gt;109.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://whc.unesco.org/en/list/1670 ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು] - ಯುನೆಸ್ಕೋ
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>kmz64ijs70h8gnh7xspyxui7589anjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428680</id>
      <parentid>1428679</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T13:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>34672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mahaveer Indra [[ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು]] ಪುಟವನ್ನು [[ಕರಡು:ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಯಂತ್ರಾನುವಾದ ಮಾಡಿ ಬರಹವನ್ನ ಹಾಗೇ ಲೈವ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಬರಹದಿಂದ ಓದುಗರಿಗೆ ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬರಹ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುವವರೆಗೆ ಕರಡಿನಲ್ಲಿ ಇಡುವುದು ಸೂಕ್ತ</comment>
      <origin>1428679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30519" sha1="kmz64ijs70h8gnh7xspyxui7589anjd" xml:space="preserve">{{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}}
'''ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು''' [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ]] ಮೂರು [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ]] ದೇವಾಲಯಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು]] ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮನಾಥಪುರ, [[ಬೇಲೂರು]] ಮತ್ತು [[ಹಳೇಬೀಡು]] ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು 12 ನೇ ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು . &lt;ref name=&quot;The-Hindu1&quot;&gt;{{Cite web |date=18 September 2023 |title=Three Hoysala temples of Karnataka inscribed as UNESCO World Heritage sites |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/three-hoysala-temples-of-karnataka-inscribed-as-unesco-world-heritage-sites/article67321126.ece |access-date=19 September 2023 |website=www.thehindu.com |publisher=The Hindu |language=en-IN |location=Mysuru}}&lt;/ref&gt; ''ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಸಮೂಹಗಳು'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು 2023 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಅವುಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಅತಿ-ವಾಸ್ತವಿಕ [[ಶಿಲ್ಪ|ಶಿಲ್ಪಗಳು]] ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗಾಗಿ .ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು: ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ

2023 ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಉಪಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಸರಣಿ ಆಸ್ತಿಯು ಮೂರು ಅನುಕರಣೀಯ ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಸೋಮನಾಥಪುರ, ಬೇಲೂರು ಮತ್ತು ಹಳೇಬೀಡು. ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 12 ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ರಚನೆಗಳು, ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಶಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. &lt;ref name=&quot;indianexpress1&quot;&gt;{{Cite web |last=A |first=Divya |date=18 September 2023 |title=Karnataka's sacred ensembles of Hoysalas inscribed on UNESCO world heritage list |url=https://indianexpress.com/article/india/karnatakas-sacred-ensembles-of-hoysalas-inscribed-on-unesco-world-heritage-list-8945731/ |access-date=19 September 2023 |website=www.indianexpress.com |publisher=The Indian Express |language=en |location=New Delhi}}&lt;/ref&gt;

ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಹೊಯ್ಸಳ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು - ಇದು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜವಂಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನವೀನ ಪವಿತ್ರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;hindustantimes1&quot;&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Rahul Sunilkumar |date=18 September 2023 |title=Hoysala Temples in Karnataka now India's 42nd UNESCO's World Heritage site; PM Modi says 'more pride' |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/hoysala-temples-in-karnataka-now-unesco-world-heritage-sites-101695047144534.html |access-date=19 September 2023 |website=www.hindustantimes.com |publisher=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 September 2023 |title=Karnataka's Hoysala temples get World Heritage tag |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/try-this/learn/sacred-ensembles-of-the-hoysalas-becomes-indias-42nd-world-heritage-site/cid/1967693 |access-date=21 September 2023 |website=www.telegraphindia.com}}&lt;/ref&gt; ಆ ದೇವಾಲಯಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

* [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]] (ರಾಜ [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ).
* [[ಹಳೇಬೀಡು|ಹಳೇಬೀಡುನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] (ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ನಿರ್ಮಿಸಿದ).
* ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]] (ರಾಜ ನರಸಿಂಹ III ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥ ನಿರ್ಮಿಸಿದ).

== ಸ್ಥಳ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Location map/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿವೆ, [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ದೇವಾಲಯವಿದೆ. {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |title=Nomination Dossier – Sacred Ensembles of the Hoysalas |publisher=Department of Archaeology, Museums and Heritage |pages=41–136}}&lt;/ref&gt;

[[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಇದು ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯ ಶೈಲಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅವಧಿಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳ ಮೇಲೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರಾಚೆಗಿನ ಎರಡೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವುಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸ್ಥಳ, ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ, ಆಸ್ತಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ.]]

[[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು]] [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿನಲ್ಲಿದೆ]], ಸುಮಾರು 35 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (22&amp;nbsp;ಮೈ) [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾದ [[ಹಾಸನ]] ಪಟ್ಟಣದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 16 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (9.9&amp;nbsp;ಮೈ) [[ಹಳೇಬೀಡು]] ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ದೂರ. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಇಲ್ಲಿಂದ 220 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.&amp;nbsp;ಕಿಮೀ (137&amp;nbsp;ಮೈ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 75 ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಸುಮಾರು 3.5 ಗಂಟೆಗಳ ದೀರ್ಘ ಡ್ರೈವ್. &lt;ref name=&quot;Subramanian&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=V. K. Subramanian |url=https://books.google.com/books?id=LcMhnC9sYS8C |title=Art Shrines of Ancient India |publisher=Abhinav Publications |year=2003 |isbn=978-81-7017-431-8 |pages=75–77}}&lt;/ref&gt; [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹಳೇಬೀಡು]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 30 ಆಗಿದೆ&amp;nbsp;ಹಾಸನದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಕಿ.ಮೀ (19 ಮೈ) ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 16&amp;nbsp;ಬೇಲೂರು ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕಿಮೀ (9.9 ma). ದೇವಾಲಯವನ್ನು 210 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ತಲುಪಬಹುದು.&amp;nbsp;ಕಿಮೀ (130&amp;nbsp;ಮೈ) ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 75 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4 ಗಂಟೆಗಳ ದೀರ್ಘ ಡ್ರೈವ್. &lt;ref name=&quot;Subramanian&quot; /&gt; ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ನಗರ [[ಹಾಸನ]], ಇದು [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಆಧಾರಿತ ಕರ್ನಾಟಕದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ]] ರೈಲು ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.

[[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು]] ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು 38 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (24&amp;nbsp;ಮೈ) [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾದ [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ. &lt;ref&gt;[http://ignca.nic.in/kts_about.htm Keshava Temple, Somnathpura, Karnataka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023021528/http://ignca.nic.in/kts_about.htm |date=23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017 }}, Government of Karnataka, India&lt;/ref&gt;

11 ರಿಂದ 14 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಇಂದಿನ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜವಂಶವು ಆಳಿತು. 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ, ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ಕಲೆ, [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] ಮತ್ತು [[ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯದ]] ಪೋಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೊಸ ರೂಪವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ನವೀನ ದೇವಾಲಯ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯು ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನವೀನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. &lt;ref name=&quot;Nomination-Dossier&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |title=Nomination Dossier – Sacred Ensembles of the Hoysalas |publisher=Department of Archaeology, Museums and Heritage |pages=41–136}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;''Nomination Dossier – Sacred Ensembles of the Hoysalas''. Department of Archaeology, Museums and Heritage. pp.&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;41–&lt;/span&gt;136.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು]] ಕ್ರಿ.ಶ. 1110 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅವರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1117 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರ ಪರಂಪರೆಯ &quot;ಐದು ಅಡಿಪಾಯ&quot; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.   [[ಬೇಲೂರು|ಬೇಲೂರಿನ]] ಮುಖ್ಯ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, ಆದರೂ ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವು ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೇತಮಲ್ಲ ಕ್ರಿ.ಶ.1150ರಲ್ಲಿ [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1121 ರಲ್ಲಿ [[ಶಿವ]] ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ರಾಜನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದನೆಂದು ಅದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂ ದೇವರು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು]] ಕ್ರಿ.ಶ. 1258 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಸೋಮನಾಥನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನು ಆ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಇವು ಈಗ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿವೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರು ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರು ಹೊಸ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡಮ್ ಹಾರ್ಡಿ ''ಕರ್ಣಾಟ ದ್ರಾವಿಡ'' ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

 ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ|ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿಯ]] [[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ]] ಸೈನ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು 1326 AD ಯಲ್ಲಿ ಸುಲ್ತಾನ್ [[ಮಹಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್|ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್]] ನ ಮತ್ತೊಂದು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ನಾಶಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದವು. &lt;ref name=&quot;Rice2001p353&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=B. L. Rice |url=https://books.google.com/books?id=p0wSoEIub1YC&amp;pg=PA353 |title=Gazetteer of Mysore |publisher=Asian Educational Services |year=2001 |isbn=978-81-206-0977-8 |pages=353–354}}&lt;/ref&gt;

15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವೂ]] ಸಹ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಅನುದಾನದೊಂದಿಗೆ ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ''ವರಾಂಡಾ'' ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಗಳ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟವು ದುರಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು, ನಂತರ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವು]] ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=M.H. Krishna |url=https://archive.org/stream/MysoreArchaeologicalDepartment1932/Mysore%20Archaeological%20Department%201932 |title=Annual report of the Mysore Archeological Department |publisher=University of Mysore |year=1965 |pages=18–19}}&lt;/ref&gt;

== ದೇವಾಲಯಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ದೇವಾಲಯಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರೀಕರಣ ವರ್ಷಗಳು
! ಅನುಕ್ರಮ
! ಆಧುನಿಕ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಸರು
! ಧರ್ಮ
! ದೇವತೆ
! ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರು&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (ಸಿಇ)
! class=&quot;unsortable&quot; | ಚಿತ್ರ
|-
| 1
| [[ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಬೇಲೂರು|ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]]
| ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
| ವಿಷ್ಣು
| 1117 ಕನ್ನಡ
|[[ಚಿತ್ರ:Chennakeshava_Temple_at_Belur.jpg|100x100px]]
|-
| 2
| [[ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]]
| ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
| [[ಶಿವ]]
| 1160 #1160
|[[ಚಿತ್ರ:Halebeedu-main.jpg|100x100px]]
|-
| 3
| [[ಶ್ರೀ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ]]
| ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
| [[ವಿಷ್ಣು]]
| 1258 #1
|[[ಚಿತ್ರ:Chennakesava_Temple-Somanathapura.jpg|100x100px]]
|}
ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1117 CE ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಮತ್ತು ಅವನ ಪ್ರಧಾನ ರಾಣಿ ಶಾಂತಲಾ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.  ಕ್ಲೋರಿಟಿಕ್ ಶಿಲೆಯಿಂದ (ಸೋಪ್‌ಸ್ಟೋನ್) ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರಚನೆಯು ದೇವಾಲಯದ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಎತ್ತರದ, ಐದು-ಪದರದ ''ಜಗತಿ'' (ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆ) ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಇದು ''[[ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ]]'' (ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ) ಗಾಗಿ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ಮದನಿಕಾಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆವರಣ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು,'' ''ಹಿಂದೂ'' ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ನಿರೂಪಣಾ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ''ಜಾಲಿಗಳು'' (ರಂಧ್ರ ಕಲ್ಲಿನ ಪರದೆಗಳು) ಸೇರಿದಂತೆ ಕಲ್ಲಿನ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದರ ''ಅಧಿಷ್ಠಾನ'' (ಸ್ತಂಭ)ವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮಾನವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ನಿರಂತರ ಸಮತಲವಾದ ಅಲಂಕರಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ''ರಾಮಾಯಣ'' ಮತ್ತು ''ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು'' ಆಧರಿಸಿದ ನಿರೂಪಣಾ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಕ್ರಿಯ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ದತ್ತಿ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಹಳೇಬೀಡುನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ದೋರಸಮುದ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  1121 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.  ಈ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ಆಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೇತಮಲ್ಲ ದಂಡನಾಯಕನು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಮತ್ತು ಅವನ ರಾಣಿ ಶಾಂತಲಾದೇವಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ದ್ವಿಕೂಟ'' (ಅವಳಿ-ದೇವಾಲಯ) ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ''ಜಗತಿಯ'' ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ರಚನೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಂಚಿಕೆಯ ''[[ಮಂಟಪ (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ)|ಮಂಟಪದಿಂದ]]'' ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ 16-ಬಿಂದುಗಳ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ''[[ಗರ್ಭಗೃಹ|ಗರ್ಭಗೃಹಗಳನ್ನು]]'' ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹೊಯ್ಸಳೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಶಾಂತಲೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಎರಡು [[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಶಿವಲಿಂಗಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿವೆ. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಈ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ''ದಿಷ್ಟಾನ'' (ಸ್ತಂಭ)ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಎಂಟು ಸಮತಲವಾದ ಫ್ರೈಜ್ ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ''ಮಕರಗಳು'', ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ''ರಾಮಾಯಣ'', ''ಮಹಾಭಾರತ'' ಮತ್ತು ''ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಂತಹ'' ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ವೈಷ್ಣವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. 1268 CE ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜ ನರಸಿಂಹ III ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದ ಸೋಮನಾಥ ದಂಡನಾಯಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Inscription as Serial Nomination of Sacred Ensembles of Hoysala for inclusion on UNESCO World Heritage List |url=https://whc.unesco.org/document/192643 |url-status=live |access-date=5 August 2026}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/document/192643 &quot;Inscription as Serial Nomination of Sacred Ensembles of Hoysala for inclusion on UNESCO World Heritage List&quot;]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;5 August&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Cite web|cite web]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: url-status ([[:Category:CS1 maint: url-status|link]])&lt;/span&gt;
[[Category:CS1 maint: url-status]]&lt;/ref&gt; ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ರೂಪಗಳಾದ ಕೇಶವ, ಜನಾರ್ಧನ ಮತ್ತು ವೇಣುಗೋಪಾಲರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ''ತ್ರಿಕೂಟ'' (ತ್ರಿಕೋಶ) ರಚನೆಯಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ - ಪ್ರತಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು 16-ಬಿಂದುಗಳ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ( ''ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ'' ) ನೆಲದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಕೇಂದ್ರ ರಚನೆಯು 56 ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪರಿಧಿಯ ಗ್ಯಾಲರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಗೋಡೆಯ ಸಂಯುಕ್ತದಿಂದ ( ''ಪ್ರಕಾರ'' ) ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ (ASI) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kumaran|first=R. N.|last2=Saranya|first2=M.|date=17 November 2022|title=Sacred Ensembles of Hoysalas|url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume10/4.pdf|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=10|issue=2022-23|pages=82-109}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKumaranSaranya2022&quot;&gt;Kumaran, R. N.; Saranya, M. (17 November 2022). [https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume10/4.pdf &quot;Sacred Ensembles of Hoysalas&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology''. '''10''' (&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2022–&lt;/span&gt;23): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;82–&lt;/span&gt;109.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://whc.unesco.org/en/list/1670 ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು] - ಯುನೆಸ್ಕೋ
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>kmz64ijs70h8gnh7xspyxui7589anjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180581</id>
    <revision>
      <id>1428798</id>
      <parentid>1383798</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4876" sha1="n74scu84voeoo2tv6zj4lju8m8q54u4" xml:space="preserve">[[File:Charles_VI_de_France_-_Dialogues_de_Pierre_Salmon_-_Bib_de_Genève_MsFr165f4.jpg|thumb|ಡಾಯಲಾಗ್ಸ್ ಆಫ಼್ ಪಿಯೇರ್ ಸ್ಯಾಲ್ಮನ್‍ನಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ VI]]

'''ಚಾರ್ಲ್ಸ್ VI''' 1380-1422ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] [[ಅರಸ|ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದವ]]. ಈತ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ೫ (ಫ್ರಾನ್ಸ್)|ಐದನೆಯ ಚಾರ್ಲ್ಸನ]] ಮಗನಾಗಿದ್ದನು. ಈತ 1368ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು.{{sfn|Roux|2009|p=244}} ಈತ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಇನ್ನೂ ಎಳೆಯನಾಗಿದ್ದ. ರಾಜನ ಸಂಬಂಧಿಗಳೂ ಕೆಲವು ಗಣ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತರೂ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಈತ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಲೇ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಅನೇಕ [[ನಗರ|ನಗರಗಳು]] ಭಾರಿ ಕರಭಾರದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬಂಡೆದ್ದುವು. [[:en:Flanders|ಫ್ಲಾಂಡರ್ಸಿನ]] ನಗರಗಳಿಗೆ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡು]] ನೆರವು ಕಳುಹಿಸಿತು. 1392ರಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸನಿಗೆ [[ಹುಚ್ಚು]] ಹಿಡಿಯಿತು. [[:en:Burgundy|ಬರ್ಗಂಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಆರ್ಲಿಂಯನ್ಸ್ ಡ್ಯೂಕರು|ಆರ್ಲಿಯನ್ಸಿನ ಡ್ಯೂಕರ]] ನಡುವಣ [[ಅಸೂಯೆ|ಈರ್ಷ್ಯೆಯು]] [[ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಂತಃಕಲಹಕ್ಕೆ]] ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಈ ಕಲಹದಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಬ್ರಿಟನ್‍ಗೆ]] ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. [[:en:John_the_Fearless|ಬರ್ಗಂಡಿಯ ಡ್ಯೂಕನಾದ ಜಾನ್]] ಈ ಕಲಹದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ನೆರವು ಕೇಳಿದ. 1407ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಡ್ಯೂಕನ [[ಕೊಲೆ|ಕೊಲೆಯಾಯಿತು]]. ಅವನ [[ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ]] ಆರ್ಮಾನ್ಯಾಕ್ ಎಂಬ ಪಕ್ಷ ಕಟ್ಟಿದ. [[:en:Henry_V_of_England|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ 5ನೆಯ ಹೆನ್ರಿ]] ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದ. [[:en:Battle_of_Agincourt|ಎಜಿನ್‌ಕೋರ್ಟ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಚಾರ್ಲ್ಸನ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಮಕ್ಕಳು ತೀರಿಕೊಂಡರು (1415). ಬರ್ಗಂಡಿಯವರು ರಾಜನ ಮಿತ್ರರಾದ ಆರ್ಮಾನ್ಯಾಕ್ ಪಕ್ಷದವರ ಮೇಲೆ [[ಸೇಡು]] ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[:en:Isabeau_of_Bavaria|ರಾಣಿ ಇಸಬೆಲ್ಲಳನ್ನು]] ಬಂಧಿಸಿ 1418ರಲ್ಲಿ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸನ್ನು]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. 5ನೆಯ ಹೆನ್ರಿ [[:en:Normandy|ನಾರ್ಮಂಡಿಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದ.{{sfn|Allmand|1992|p=134}} 1420ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ [[:en:Treaty_of_Troyes|ಟ್ರೂವ ಒಪ್ಪಂದ]] ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಹೆನ್ರಿಯನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ರಾಜ್ಯರಕ್ಷಕನೆಂದು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದಳು. ಚಾರ್ಲ್ಸನ ಹುಚ್ಚು ಹೋಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಹುಚ್ಚ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಎಂದೇ ಇವನಿಗೆ ಹೆಸರಾಯಿತು. 1422ರಲ್ಲಿ ಈತ ತೀರಿಕೊಂಡ.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=William W. Kibler |url=https://books.google.com/books?id=MQoKeohhNkMC&amp;pg=PA379 |title=Medieval France: An Encyclopedia |author2=Grover A. Zinn |publisher=Psychology Press |year=1995 |isbn=978-0-8240-4444-2 |page=379}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==
* {{Cite book |last=Roux |first=Simone |title=Paris in the Middle Ages |publisher=University of Pennsylvania Press |year=2009 |translator-last=McNamara |translator-first=Jo Ann}}
* {{Cite book |last=Allmand |first=Christopher |title=Henry V |url=https://archive.org/details/henryv0000allm |publisher=Methuen London |year=1992 |isbn=9780413532800 |location=London}}


{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಲ್ರ್ಸ್‌ (ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ದೊರೆಗಳು)}}
[[ವರ್ಗ:ಅರಸರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>n74scu84voeoo2tv6zj4lju8m8q54u4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180717</id>
    <revision>
      <id>1428743</id>
      <parentid>1384368</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6189" sha1="qsvu4ux2t9oy0qyn58vbx9vb2k87yll" xml:space="preserve">[[File:KarlVII.jpg|thumb|ಜೀನ್ ಫ಼ೂಕೆ ಬಿಡಿಸಿದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನ ಭಾವಚಿತ್ರ, ಸು.೧೪೪೫-೧೪೫೦]]

'''ಚಾರ್ಲ್ಸ್ VII''' 1422-61ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ]] [[ಅರಸ|ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದನು]]. '''ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಸ್''' ಎಂದು ಇವನ ಹೆಸರು.{{Sfn|Wagner|2006|p=89}} ಇವನು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ VI|ಆರನೆಯ ಚಾರ್ಲ್ಸನ]] ಐದನೆಯ ಮಗ. 1403ರಲ್ಲಿ ಇವನ ಜನನವಾಯಿತು.{{Sfn|Wylie|1914|p=441}} ಇವನು 1416ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ [[ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ|ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ]], 1418ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯರಕ್ಷಕನಾಗಿಯೂ (regent) ಆಯ್ಕೆಯಾದ.{{Sfn|Sumption|2015|p=615}} 1420ರ [[:en:Treaty_of_Troyes|ಟ್ರೂವ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ]] ಅವನು ಪಟ್ಟದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ. ತಂದೆಯ ಮರಣಾನಂತರ [[:en:Loire|ಲ್ವಾರ್ ನದಿಯ]] ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಈತ [[:en:Bourges|ಬೂರ್ಜ್]] [[ನಗರ|ನಗರದ]] ದೊರೆಯೆಂದೇ ಹೆಸರು ಹೊಂದಿದ್ದ. ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ನಡುವಣ ಕಲಹಗಳಿಂದಾಗಿ ಈತ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ]] ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿ [[:en:John_of_Lancaster,_Duke_of_Bedford|ಬೆಡ್‌ಫರ್ಡ್ ಡ್ಯೂಕ್]] ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿ [[:en:Orléans|ಆರ್ಲಿಯನ್ಸನ್ನು]] ಗೆಲ್ಲಲು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದಾಗ [[ಜೋನ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕ್|ಜೋನ್ (ಆಫ್ ಆರ್ಕ್)]] ಎಂಬ ದೇಶಭಕ್ತೆ ನಗರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದಳು (1429). ಮುಂದೆ ಅದೇ ವರ್ಷ [[:en:Reims|ರೀಮ್ಸ್]] [[ಪಟ್ಟಣ|ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ]] ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಗೆ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆಯಾಯಿತು. 1435ರಲ್ಲಿ ಬೆಡ್‌ಫರ್ಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ತೀರಿಕೊಂಡ. ಅದೇ ವರ್ಷ ಚಾರ್ಲ್ಸನೊಂದಿಗೆ [[:en:Duke_of_Burgundy|ಬರ್ಗಂಡಿಯ ಡ್ಯೂಕ್]] [[ಒಪ್ಪಂದ]] ಮಾಡಿಕೊಂಡ.{{sfn|Brady|Oberman|Tracy|1994|p=373}} 1436ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸನ ವಶವಾಯಿತು. [[ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ]] ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ತರಲು ಯತ್ನಗಳಾದುವು. ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ರಾಜವಂಶದವರೂ, ರಾಜಪುತ್ರ [[:en:Louis_XI|ಲೂಯಿಯೂ]] ಬಂಡಾಯದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು (1440). ಆದರೆ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ ಕೆಲವು ನಾಯಕರನ್ನು ದಾನನೀತಿಯಿಂದ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. 1444ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಇಂಗ್ಲಿಷರನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸಿನಿಂದ ಅಟ್ಟಿದ. [[:en:Calais|ಕ್ಯಾಲೆ]] ಪಟ್ಟಣವೊಂದೇ ಅದರ ವಶದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿತ್ತು.{{sfn|Brady|Oberman|Tracy|1994|p=373}} 1446ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ ಲೂಯಿ ಮತ್ತೆ ಬಂಡೆದ್ದು [[:en:Dauphiné|ಡಾಫಿನಾದಲ್ಲಿ]] ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜನಂತೆ ಇರತೊಡಗಿದ. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಾವಿನ ತನಕ ನಾನಾ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲ್ಸನಿಗೆ ಲೂಯಿ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ. [[:en:Hundred_Years'_War|ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧವನ್ನು]] ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸಿನಿಂದ ಅಟ್ಟಿದ್ದು ಚಾರ್ಲ್ಸನ ಹಿರಿಯ ಸಾಧನೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==
* {{Cite book |last=Wagner |first=J. |title=Encyclopedia of the Hundred Years War |url=https://archive.org/details/encyclopediaofhu0000wagn |date=2006 |publisher=[[Greenwood Publishing Group|Greenwood Press]] |isbn=978-0-3133-2736-0 |location=Westport, CN}}
* {{Cite book |last=Wylie |first=James Hamilton |author-link=James Hamilton Wylie |title=The Reign of Henry the Fifth: 1413–1415 |url=https://archive.org/details/reignofhenryfift03wyliuoft |date=1914 |publisher=Cambridge University Press}}
* {{cite book |last=Sumption |first=Jonathan |author-link=Jonathan Sumption, Lord Sumption |title=The Hundred Years War, Volume IV: Cursed Kings |publisher=Faber &amp; Faber |year=2015 |ISBN=9780571274543 |location=London}}
* {{Cite book |title=Handbook of European History 1400–1600: Late Middle Ages, Renaissance, and Reformation |publisher=E. J. Brill |year=1994 |isbn=90-04-09760-0 |editor-last1=Brady |editor-first1=Thomas A. |volume=1 |location=Leiden |editor-last2=Oberman |editor-first2=Heiko A. |editor-last3=Tracy |editor-first3=James D.}}


{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಲ್ರ್ಸ್‌ (ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ದೊರೆಗಳು)}}

[[ವರ್ಗ:ಅರಸರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>qsvu4ux2t9oy0qyn58vbx9vb2k87yll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸಾಮೂಹಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ಮೂಲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180735</id>
    <revision>
      <id>1428802</id>
      <parentid>1384500</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T11:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18097" sha1="cj8koovvnml9a1udu4pdavlll27eqp2" xml:space="preserve">&quot; '''ಸಾಮೂಹಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ಮೂಲ''' &quot; ಎಂಬ ಪದವು ಬಳಕೆದಾರರ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಾಹಿತಿ, ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಅಂತರಜಾಲ|ಅಂತರ್ಜಾಲ]]ದ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ambrosi de la Cadena|first=Marco|title=Knowledge commons: an alternative to proprietary knowledge|journal=Maskana|date=2017|volume=8|issue=1|pages=43–59|doi=10.18537/mskn.08.01.04}}&lt;/ref&gt;   ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಕಳೆಯಲಾಗದವು ಎಂಬ ಅಂಶವೇ ಸಾಮೂಹಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಯ ಭೌತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mansell|first=Robin|date=2013-08-29|title=Employing digital crowdsourced information resources: Managing the emerging information commons|journal=International Journal of the Commons|volume=7|issue=2|pages=255|doi=10.18352/ijc.395|issn=1875-0281|bibcode=2013IJCom...7..255M}}&lt;/ref&gt; ಅಂದರೆ, ಒಂದೇ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹು ಬಳಕೆದಾರರು ಬಳಸಿದರೂ, ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;ostrom&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Hess |first=Charlotte |url=https://direct.mit.edu/books/edited-volume/3807/Understanding-Knowledge-as-a-CommonsFrom-Theory-to |title=Understanding Knowledge as a Commons - From Theory to Practice |last2=Ostrom, Elinor |publisher=Massachusetts Institute of Technology |year=2007 |isbn=978-0-262-08357-7 |location=Cambridge |pages=12–13}}&lt;/ref&gt;

== ಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
'ಕಾಮನ್ಸ್' ಎಂಬ ಪದವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ''ಕಾಮನ್ಸ್‌''ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Citation |last=Potts |first=Jason |title=Innovation Commons |date=2019-08-22 |pages=109–152 |chapter=Rules of the Innovation Commons |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/oso/9780190937492.003.0006 |isbn=978-0-19-093749-2 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ಸಾಮೂಹಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ಮೂಲವು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.  ಅವುಗಳಲ್ಲಿ MIT ಓಪನ್‌ಕೋರ್ಸ್‌ವೇರ್‌ನಂತಹ ಮುಕ್ತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ|ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಂತಹ]] ಉಚಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮ,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sampsel|first=Laurie J.|date=2017-10-02|title=Finding Open Educational Resources for Music: OER Commons, MERLOT II, Openstax CNX, and MIT OpenCourseWare|url=http://dx.doi.org/10.1080/10588167.2017.1364608|journal=Music Reference Services Quarterly|volume=20|issue=3–4|pages=224–226|doi=10.1080/10588167.2017.1364608|issn=1058-8167}}&lt;/ref&gt; ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಕಲೆ, ಮುಕ್ತ ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆ,  ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನದಂತಹ ಮುಕ್ತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಗ್ರಹಗಳು, ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ವಿನ್ಯಾಸ ಸೇರಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Citation |last=Schweik |first=Charles M. |title=Understanding Knowledge as a Commons |date=2006 |pages=277–310 |access-date=2021-05-24 |chapter=Free/Open-Source Software as a Framework for Establishing Commons in Science |chapter-url=https://doi.org/10.7551/mitpress/6980.001.0001 |publisher=The MIT Press |doi=10.7551/mitpress/6980.003.0014 |isbn=978-0-262-25634-6}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Fernandez |first=Peter D. |title=Applying library values to emerging technology : decision-making in the age of open access, maker spaces, and the ever-changing library |url=https://archive.org/details/applyinglibraryv0000unse |last2=Tilton |first2=Kelly |publisher=Association of College and Research Libraries, a division of the American Library Association |year=2018 |isbn=978-0-8389-8939-5 |oclc=1024320754}}&lt;/ref&gt; ಷಾರ್ಲೆಟ್ ಹೆಸ್ ಮತ್ತು ಎಲಿನರ್ ಓಸ್ಟ್ರೋಮ್ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, &lt;ref name=&quot;ostrom&quot; /&gt; ಸಾಮೂಹಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಎರಡು ಬೌದ್ಧಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಖಾಸಗೀಕರಣದಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಯಿಂದ  &quot;ಮನಸ್ಸಿನ ಅಮೂರ್ತ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು&quot; ಆವರಣದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Boyle|first=James|year=2003|title=The Second Enclosure Movement and the Construction of the Public Domain|url=http://www.law.duke.edu/journals/66LCPBoyle|journal=Law and Contemporary Problems|volume=66|issue=1–2|pages=33–74|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101123190230/http://www.law.duke.edu/journals/66LCPBoyle/|archivedate=2010-11-23}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=http://dx.doi.org/10.4337/9781789903997.00077 |title=Research Handbook on the Economics of Intellectual Property Law |date=2019 |isbn=9781789903997 |pages=655 |chapter=Knowledge Commons |doi=10.4337/9781789903997.00077 |doi-broken-date=12 July 2025 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;  ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಇದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಮುಕ್ತ ಮಾತು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸ್ಥಳವೆಂದು ನೋಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Lozano |first=Rosina |title=An American Language |date=2018-04-24 |access-date=2021-05-24 |chapter=The United States Sees Language |chapter-url=http://dx.doi.org/10.1525/california/9780520297067.003.0006 |publisher=University of California Press |doi=10.1525/california/9780520297067.003.0006 |isbn=978-0-520-29706-7}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದು ಪಟ್ಟಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಕೃತಿಗಳ ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮುಕ್ತ ವಿಜ್ಞಾನ, ಮುಕ್ತ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿದೆ. &lt;ref name=&quot;ostrom&quot; /&gt;

ಸಾಮೂಹಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಮೂಹದ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ.  ಜ್ಞಾನ ಕಮ್ಯುನಿಸಂಗೆ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mouzouni|first=Charafeddine|date=2018-03-14|title=The Wisdom Of Crowds: When Collective Intelligence Surpasses Individual Intelligence|url=http://dx.doi.org/10.31988/scitrends.12858|journal=Science Trends|doi=10.31988/scitrends.12858}}&lt;/ref&gt; ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ರಾಬರ್ಟ್ ಕೆ. ಮೆರ್ಟನ್, 'ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತಾರೆ' ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kampf|first=Roger|title=From data to wisdom: the contribution of intellectual property rights to the knowledge pyramid|url=http://dx.doi.org/10.4337/9781783470488.00019|journal=Access to Information and Knowledge|year=2013|pages=235–257|doi=10.4337/9781783470488.00019|isbn=9781783470488}}&lt;/ref&gt;

&quot;ಸಾಮೂಹಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ಮೂಲ&quot; ಪದವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವಾಗ &quot;ಮಾಹಿತಿ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಜ್ಞಾನ&quot; ವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಫೆರೆಂಕ್ ಗ್ಯುರಿಸ್ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Citation |last=Győri |first=Róbert |title=Geographies of Knowledge and Power |date=2015 |volume=7 |pages=203–233 |url=http://dx.doi.org/10.1007/978-94-017-9960-7_10 |access-date=2021-05-24 |series=Knowledge and Space |chapter=Knowledge and Power in Sovietized Hungarian Geography |place=Dordrecht |publisher=Springer Netherlands |doi=10.1007/978-94-017-9960-7_10 |isbn=978-94-017-9959-1 |last2=Gyuris |first2=Ferenc |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;   &quot;ಜ್ಞಾನವು ಹಂಚಿಕೆಯಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ&quot;.   ಮಾಹಿತಿಯು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ 'ಜ್ಞಾನ'ವಾಗಿ ಆಂತರಿಕಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಇಚ್ಛಿಸುವಂತಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ''&quot;ಆದ್ದರಿಂದ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಜ್ಞಾನವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಿಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.&quot;'' &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gyuris|first=Ferenc|year=2014|title=Basic education in communist Hungary. A commons approach|journal=International Journal of the Commons|volume=8|issue=2|pages=531–553|doi=10.18352/ijc.458|bibcode=2014IJCom...8..531G}}&lt;/ref&gt;

== ಮುಕ್ತ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕು ==
ಮುಕ್ತ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕು ಪರವಾನಗಿಗಳು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sen|first=Ravi|last2=Subramaniam|first2=Chandrasekar|last3=Nelson|first3=Matthew L.|date=December 2011|title=Open source software licenses: Strong-copyleft, non-copyleft, or somewhere in between?|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.dss.2011.07.004|journal=Decision Support Systems|volume=52|issue=1|pages=199–206|doi=10.1016/j.dss.2011.07.004|issn=0167-9236}}&lt;/ref&gt; ಪರವಾನಗಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಭವಿಷ್ಯದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಷರತ್ತಿನಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮುಕ್ತ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕು ಪರವಾನಗಿಗಳು ಪರವಾನಗಿದಾರರಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ, ಬಳಸುವ, ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮತ್ತು ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕಿನಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Stewart|first=Daxton|date=2021|title=Rise of the Copyleft Trolls: When Photographers Sue After Creative Commons Licenses Go Awry|url=http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3844180|journal=SSRN Electronic Journal|doi=10.2139/ssrn.3844180|issn=1556-5068}}&lt;/ref&gt;  'ಮುಕ್ತ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕು' ತತ್ವದ ಜನಪ್ರಿಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳೆಂದರೆ [[ಗ್ನು|ಜಿಎನ್‍ಯು]] ತಂತ್ರಾಂಶ ಪರವಾನಗಿಗಳು ( ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದಿಂದ ಜಿಪಿಎಲ್, ಎಲ್‌ಜಿಪಿಎಲ್ ಮತ್ತು ಜಿಎಫ್‌ದಿಎಲ್) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಪರವಾನಗಿ|ಶೇರ್-ಅಲೈಕ್]] ಪರವಾನಗಿಗಳು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Carver|first=Brian W.|date=2018-08-15|title=Share and Share Alike: Understanding and Enforcing Open Source and Free Software Licenses|url=http://dx.doi.org/10.31228/osf.io/p327s|journal=Berkeley Technology Law Journal|volume=20|issue=443|doi=10.31228/osf.io/p327s|accessdate=2021-05-24}}&lt;/ref&gt;

== ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ ==
* [[:en:Commons|ಕಾಮನ್ಸ್]]
* [[:en:Commons-based peer production|ಕಾಮನ್ಸ್-ಆಧಾರಿತ ಪೀರ್ ಉತ್ಪಾದನೆ]]
* [[:en:Digital commons (economics)|ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾಮನ್ಸ್ (ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ)]]
* [[:en:Information commons|ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ]]
* [[:en:Open content|ವಿಷಯವನ್ನು ತೆರೆಯಿರಿ]]
* [[:en:Open Knowledge Foundation|ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ]]
* [[ಮುಕ್ತ ತಂತ್ರಾಂಶ|ಮುಕ್ತ ಮೂಲ]]
* [[:en:Open source appropriate technology|ಮುಕ್ತ ಮೂಲ ಸೂಕ್ತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]
* [[:en:Open-design movement|ಮುಕ್ತ-ವಿನ್ಯಾಸ ಚಳುವಳಿ]]
* [[:en:OpenCourseWare|ಓಪನ್‌ಕೋರ್ಸ್‌ವೇರ್]]
* [[:en:Public ownership|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಲೀಕತ್ವ]]
* [[:en:Robert K. Merton|ರಾಬರ್ಟ್ ಕೆ. ಮೆರ್ಟನ್]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* {{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=H3N9Gb3bKzQ  |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/H3N9Gb3bKzQ |archive-date=2021-12-15 |url-status=live|title=Commons in Action: Knowledge Commons |publisher=[[International Association for the Study of the Commons]] |date=3 September 2014 |via=YouTube}}{{cbignore}}
* {{Cite journal |last=Ioannidis |first=Yannis |date=July 2006 |title=From Digital Libraries to Knowledge Commons |url=http://www.ercim.eu/publication/Ercim_News/enw66/ioannidis.html |journal=ERCIM News |publisher=ERCIM |issue=66}}
* {{Cite book |last=Abrell |first=Elan |url=http://www.idlo.int/publications/TraditionalKnowledge.pdf |title=Imagining a Traditional Knowledge Commons: A community approach to sharing traditional knowledge for non-commercial research |date=October 2009 |editor-last=Dunlop |editor-first=Scott |display-authors=etal |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017012523/https://www.idlo.int/publications/TraditionalKnowledge.pdf |archive-date=2013-10-17}}
* {{Cite web |url=http://www.knowledgecommons.org/ |title=Open Knowledge Commons |website=KnowledgeCommons.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20121231084634/http://www.knowledgecommons.org/ |archive-date=2012-12-31}}
* [http://biogov.uclouvain.be/iasc/ First Thematic Conference on the Knowledge Commons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120914045009/http://biogov.uclouvain.be/iasc/ |date=2012-09-14 }} held in 2012 on the theme of &quot;Governing Pooled Knowledge Resources: Building Institutions for Sustainable Scientific, Cultural and Genetic Resource Commons&quot;
* [http://floksociety.org/ Free/Libre Open Knowledge Society, designing a world for the commons.]: A Free, Libre, Open Knowledge society is about to be built in Ecuador.
* ''Governing Knowledge Commons''. 2014. Edited by Brett M. Frischmann, Michael J. Madison, and Katherine J. Strandburg. Oxford University Press.
* &quot;[https://www.science.org/doi/10.1126/science.aaw0911 Tragedy revisited]&quot; by Robert Boyd, Peter J. Richerson, Ruth Meinzen-Dick, Tine De Moor, Matthew O. Jackson, Kristina M. Gjerde, Harriet Harden-Davies,   Brett M. Frischmann, Michael J. Madison, Katherine J. Strandburg, Angela R McLean, Christopher Dye. ''Science'', 14 Dec 2018, 362:6420, pp.&amp;nbsp;1236-1241. DOI: 10.1126/science.aaw0911
*[http://halduskultuur.eu/journal/index.php/HKAC/article/view/228/177 How to Reap the Benefits of the “Digital Revolution”? Modularity and the Commons]. 2019. By Vasilis Kostakis, published in ''Halduskultuur: The Estonian Journal of Administrative Culture and Digital Governance'', Vol 20(1):4–19.

[[ವರ್ಗ:ಪಬ್ಲಿಕ್ ಕಾಮನ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಕಾನೂನು]]
[[ವರ್ಗ:ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಜ್ಞಾನ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಮುಕ್ತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಳುವಳಿ]]</text>
      <sha1>cj8koovvnml9a1udu4pdavlll27eqp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187166</id>
    <revision>
      <id>1428770</id>
      <parentid>1427815</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T08:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 12 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546771" sha1="kg5t5sguyfidmvbx8k2c6zrwpa2zjn1" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Infobox country
| common_name                 = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್
| linking_name                = ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್&lt;!--Note: &quot;the&quot; required here as this entry used to create wikilinks--&gt;
| conventional_long_name      = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್
| image_flag                  = Flag of the United Kingdom (1-2).svg
| flag_type                   = ಧ್ವಜ
| alt_flag                    = ಬಿಳಿ ಅಂಚಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಅಡ್ಡ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಓರೆ ಅಡ್ಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧ್ವಜ, ಇವೆರಡೂ ಬಿಳಿ ಅಂಚನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನೀಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಓರೆ ಅಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ
| image_coat                  =
| other_symbol                = [[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg|250px]]&lt;br /&gt;[[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] (ಬಲ) ಮತ್ತು ಇತರೆಡೆ (ಎಡ) ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ
| other_symbol_type           = ಲಾಂಛನ:
| national_anthem             = &quot;[[God Save the King]]&quot;{{Efn|&quot;God Save the King&quot; ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾಗಿದೆ, ಕಾನೂನಿನಿಂದಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಪದ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪದ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=National Anthem |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |access-date=10 April 2024 |website=The Royal Family |archive-date=20 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520130352/https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಸಲಾಗುವ King, he, him, his ಪದಗಳನ್ನು ರಾಣಿಯು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿರುವಾಗ Queen, she, her ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.}}&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg|God Save the King / Queen &lt;!-- Do not change file name due to computer error without ensuring that the file is playable. --&gt;]]&lt;/div&gt;
| image_map                   = {{Switcher|[[File:Europe-UK (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|ಗ್ಲೋಬ್ ತೋರಿಸು|[[File:Europe-UK.svg|upright=1.15|frameless]]|ಯುರೋಪ್ನ ನಕ್ಷೆ ತೋರಿಸು|[[File:United Kingdom (+overseas territories and crown dependencies) in the World (+Antarctica claims).svg|upright=1.15|frameless]]|[[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|[[File:Territorial waters - United Kingdom.svg|upright=1.15|frameless]]|ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸು|default=1}}
| map_caption                 =
| capital                     = [[ಲಂಡನ್]]
| coordinates                 = {{Coord|51|30|N|0|7|W|type:city(9,100,000)_region:GB-LND}}
| largest_city                = ರಾಜಧಾನಿ
| languages_type              = [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆ]]
| languages                   = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ &lt;!--Note: Just English, don't add &quot;British English&quot;.--&gt;
| languages2_type             = ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳು{{Efn|ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ವೆಲ್ಶ್, ಕಾರ್ನಿಶ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಅನ್ನು [[ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]]ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಿಗಾಗಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚಾರ್ಟರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;reglang&quot;&gt;{{Cite web |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 |url=http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&amp;NT=148&amp;VL=1 |access-date=12 December 2013 |publisher=[[Council of Europe]] |archive-date=12 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&amp;NT=148&amp;VL=1 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇವುಗಳು ಆ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Welsh language on GOV.UK – Content design: planning, writing and managing content – Guidance |url=https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |access-date=3 August 2018 |website=gov.uk |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014121/https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014119/https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |url-status=live |postscript=;}} {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802010917/https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ. ವೆಲ್ಶ್ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ''ಡಿ ಜ್ಯೂರ್'' ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಒದಗಿಸಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.}}
| languages2                  = {{Hlist
 &lt;!--Anglic--&gt;
 | ಸ್ಕಾಟ್ಸ್
 | ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್
 &lt;!--Brittonic--&gt;
 | ವೆಲ್ಶ್
 | ಕಾರ್ನಿಶ್
 &lt;!--Goidelic--&gt;
 | ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್&lt;!--Keep &quot;Scottish Gaelic&quot;; people will find &quot;Gaelic&quot; confusing, as the Irish language is also commonly called &quot;Gaelic&quot;--&gt;
 | ಐರಿಶ್
 &lt;!--BANZSL--&gt;
 | ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್
 }}
| ethnic_groups               = {{unbulleted list
 | 83.1% ಬಿಳಿಯರು
 | 8.6% ಏಷ್ಯನ್
 | 3.7% ಕಪ್ಪು
 | 2.7% ಮಿಶ್ರ
 | 2.0% ಇತರೆ
 }}
| ethnic_groups_year          = 2021
| ethnic_groups_ref           = {{Efn|name=UK-wide2021|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು ಈ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು &quot;ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಜನಗಣತಿಗಳನ್ನು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ UK ಜನಗಣತಿ ಡೇಟಾವು ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.}}&lt;ref name=Ethnicity2021&gt;{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 06: UK06 - Ethnic group by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| religion                    = {{unbulleted list
 | 46.6% ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ
 | 37.6% ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ
 | 6.0% ಇಸ್ಲಾಂ
 | 1.6% ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
 | 2.2% ಇತರೆ
 | 5.9% ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ
 }}
| religion_year               = 2021
| religion_ref                = {{Efn|name=UK-wide2021}}&lt;ref name=Religion2021&gt;{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/censusbasedstatisticsuk2021|title=Table 07: UK07 - Religion by sex by age, United Kingdom|work=Census-based statistics UK: 2021|publisher=Office for National Statistics|date=27 June 2025|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| demonym                     = {{hlist |ಬ್ರಿಟಿಷ್ |ಬ್ರಿಟನ್ |ಬ್ರಿಟ್ (ಆಡುಮಾತಿನ) }}
| government_type             = ಏಕೀಕೃತ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ನೋಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರರ ಜೊತೆಗೆ [[Vernon Bogdanor]] ರಿಂದ ಮುಂದಿಡಲಾದ UK ಒಂದು &quot;ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯ&quot; ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯ ವಿವರಣೆಯು,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bradbury |first=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&amp;q=%2522union+state%2522+UK+unitary&amp;pg=PA19 |title=Constitutional Policy and Territorial Politics in the UK: Volume 1: Union and Devolution 1997–2012 |date=2021 |publisher=Policy Press |isbn=978-1-5292-0588-6 |pages=19–20 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204328/https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&amp;q=%2522union+state%2522+UK+unitary&amp;pg=PA19#v=onepage&amp;q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&amp;f=false |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Leith |first=Murray Stewart |url=https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&amp;q=Uk+%2522unitary+state%2522&amp;pg=PA39 |title=Political Discourse and National Identity in Scotland |date=2012 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-8862-3 |page=39 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204223/https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&amp;q=Uk+%2522unitary+state%2522&amp;pg=PA39#v=onepage&amp;q=Uk%20%2522unitary%20state%2522&amp;f=false |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಜ್ಯವು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅದರ ಘಟಕ ಭಾಗಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Gagnon |first1=Alain-G. |url=https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&amp;q=%2522union+state%2522+UK+unitary&amp;pg=PA47 |title=Multinational Democracies |last2=Tully |first2=James |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-80473-8 |page=47 |access-date=3 October 2021 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002204329/https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&amp;q=%2522union+state%2522+UK+unitary&amp;pg=PA47#v=onepage&amp;q=%2522union%20state%2522%20UK%20unitary&amp;f=false |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Bogdanor |first=Vernon |title=Constitutional Reform in the United Kingdom: Practice and Principles |date=1998 |publisher=Hart Publishing |isbn=978-1-901362-84-8 |editor-last=Beatson |editor-first=Jack |location=Oxford |page=18 |chapter=Devolution: the Constitutional Aspects |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YEEgDsCYmbQC&amp;q=%2522union+state%2522+UK+unitary&amp;pg=PA18}}&lt;/ref&gt;}}
| leader_title1               = ರಾಜ
| leader_name1                = [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III]]
| leader_title2               = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ
| leader_name2                = [[ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್]]
| legislature                 = ಸಂಸತ್ತು
| upper_house                 = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್
| lower_house                 = ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್
| sovereignty_type            = ಸ್ಥಾಪನೆ
| established_event1          = ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಗಳು
| established_date1           = 1535 ಮತ್ತು 1542
| established_event2          = ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ
| established_date2           = 24 ಮಾರ್ಚ್ 1603
| established_event3          = ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ
| established_date3           = 22 ಜುಲೈ 1706
| established_event4          = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು
| established_date4           = 1 ಮೇ 1707
| established_event5          = ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು
| established_date5           = 1 ಜನವರಿ 1801
| established_event6          = ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ
| established_date6           = 6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1922
| area_label                  = ಒಟ್ಟು{{efn|name=ONSArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, 'ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ'. ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}}
| area_km2                    = 244376
| area_footnote               = &lt;ref name=&quot;ONS Standard Area Measurement&quot;&gt;{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |title=Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=31 May 2024 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=7 June 2024 |archive-date=7 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240607052407/https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area_rank                   = 78ನೇ
| area_sq_mi                  = auto
| area_label2                 = ಭೂಮಿ{{efn|name=ONSLandArea|ONS ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಪನ, &quot;ಒಳನಾಡಿನ ನೀರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶ&quot;. ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.}}
| area_data2                  = {{convert|{{UK subdivision area|GSS=K02000001}}|km2|sqmi|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;ONS mid-year pop est&quot; /&gt;
| percent_water               =
| population_estimate         = {{IncreaseNeutral}} {{UK subdivision population|GSS=K02000001}}&lt;ref name=&quot;ONS mid-year pop est&quot;&gt;{{UK subdivision statistics citation}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year    = {{UK subdivision statistics year}}
| population_estimate_rank    = 20ನೇ
| population_census           = {{IncreaseNeutral}} 66,912,637{{Efn|name=UK-wide2021}}&lt;ref name=Ethnicity2021/&gt;
| population_census_year      = 2021
| population_census_rank      =
| population_density_km2      = {{UK subdivision density|GSS=K02000001}}
| population_density_sq_mi    = auto
| population_density_rank     = 48ನೇ
| pop_den_footnote            = &lt;ref name=&quot;ONS mid-year pop est&quot; /&gt;
| GDP_PPP                     = {{increase}} $4.721&amp;nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್&lt;ref name=&quot;IMFWEO.UK&quot;&gt;{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year                = 2026
| GDP_PPP_rank                = 10ನೇ
| GDP_PPP_per_capita          = {{increase}} $67,585&lt;ref name=&quot;IMFWEO.UK&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank     = 33ನೇ
| GDP_nominal                 = {{increase}} $4.265&amp;nbsp;ಟ್ರಿಲಿಯನ್&lt;ref name=&quot;IMFWEO.UK&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year            = 2026
| GDP_nominal_rank            = 5ನೇ
| GDP_nominal_per_capita      = {{increase}} $61,056&lt;ref name=&quot;IMFWEO.UK&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 21ನೇ
| Gini                        = 35.4
| Gini_year                   = 2021
| Gini_change                 = decrease
| Gini_ref                    = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |access-date=12 February 2024 |website=OECD Data |publisher=[[OECD]] |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701171540/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| HDI                         = 0.946&lt;!--number only--&gt;
| HDI_year                    = 2023&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year.--&gt;
| HDI_change                  = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                     = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    = 13ನೇ
| currency                    = ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್&lt;!--The currency is simply called 'sterling' (see its article); originally, the penny (not the pound) was the primary unit. Internationally it is known as 'pound sterling' so the familiar unit is mentioned.--&gt;{{Efn|ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಪೌಂಡ್&quot; (ಅದರ ಮೂಲ ಘಟಕದ ಹೆಸರು) ಅಥವಾ &quot;ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದೇಶಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನೋಟುಗಳು ಅಥವಾ ಕರೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕರೆನ್ಸಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿ.}} ([[£]])
| currency_code               = GBP
| utc_offset                  = +0
| time_zone                   = GMT
| utc_offset_DST              = +1
| time_zone_DST               = BST{{Efn|ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಸಹ ಗಮನಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಯ ನೋಡಿ.}}
| DST_note                    =
| date_format                 = {{Abbr|dd|ದಿನ}}/{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}/{{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}} (AD){{efn|ಯುಕೆ ಸರ್ಕಾರವು ಯಂತ್ರ-ಓದಬಲ್ಲ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ISO 8601]] ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, {{Abbr|yyyy|ವರ್ಷ}}-{{Abbr|mm|ತಿಂಗಳು}}-{{Abbr|dd|ದಿನ}}.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Formatting dates and times in data |url=https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |date=9 August 2022 |website=[[gov.uk]] |publisher=HM Government |access-date=1 June 2024 |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509092813/https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಸಮಯ ಸಂಕೇತ ನೋಡಿ.}}
| calling_code                = +44{{Efn|ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ನೋಡಿ.}}
| cctld                       = [[.uk]]{{Efn|[[.gb]] ಡೊಮೇನ್ ಸಹ UK ಗಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.}}
}}

'''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''', ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್''' ('''UK''') ಅಥವಾ '''ಬ್ರಿಟನ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,&lt;!--DO NOT CHANGE ORDER OF INTRO WITHOUT CONSENSUS--&gt;{{Efn|ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ. ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]''&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2021-04-23 |title=Guardian style guide: U |url=https://www.theguardian.com/guardian-style-guide-u |access-date=2025-12-29 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್''&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-07-25 |title=Places |url=https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |access-date=2025-12-29 |work=The Telegraph |language=en-GB |issn=0307-1235 |archive-date=17 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117111222/https://www.telegraph.co.uk/style-book/places/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ''ಬ್ರಿಟನ್'' ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಚೇರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇವೆಯ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Style guide - A to Z - Guidance - GOV.UK |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |access-date=2026-01-02 |website=www.gov.uk |language=en |archive-date=22 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z#great-britain |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[gov.uk]] ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ: &quot;ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ಗಿಂತ UK ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ (UK ವ್ಯಾಪಾರ, UK ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ, ರಾಯಭಾರಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಆಯುಕ್ತ). ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದೂತಾವಾಸ, UK ದೂತಾವಾಸ ಅಲ್ಲ.&quot;}} ಇದು ವಾಯುವ್ಯ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದೆ, ಖಂಡದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]], [[ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,{{efn|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಸಿ]] ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು UK ಯ ಭಾಗವಲ್ಲ.}} 2024 ರಲ್ಲಿ 69 ಮಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. UK ಯು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ, ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.{{efn|name=ONSArea}} ಇದು ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ, ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆ, ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು UK ನ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವು [[ಲಂಡನ್]] ಆಗಿದೆ; [[ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್]], [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್]] ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು ನವಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. AD 43 ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ನರ ಬ್ರಿಟನ್ ವಶ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 383 ಮತ್ತು 410 ರ ನಡುವಿನ ರೋಮನ್ನರ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರ ಸುಮಾರು 450 ರಿಂದ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1066 ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜತ್ವದ ಪಾತ್ರವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ. 1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಒಂದಾಯಿತು. 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು 1801 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಗಿ UK ಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು 1927 ರ ರಾಯಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಕಾಯಿದೆವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.

UK ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು 19 ನೇ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1815 ಮತ್ತು 1914 ರ ನಡುವಿನ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಅದರ ಕೃಷಿ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ, ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಗಮನಾರ್ಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಲಂಡನ್ನ ಏರಿಕೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಿಶ್ವದ ಭೂಭಾಗ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ಅಲೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

UK ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ{{Efn|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕೃತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪುಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=What is the UK Constitution? |date=9 August 2018 |url=https://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/what-uk-constitution/what-uk-constitution |publisher=The Constitution Unit of UCL |access-date=6 February 2020 |archive-date=7 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107060057/http://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/whatis/uk-constitution |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} ಆಗಿದ್ದು, ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಸುಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ನಾಮಮಾತ್ರ GDP ಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರರು ಮತ್ತು ಆಮದುದಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪರಮಾಣು ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಬಲ ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ನಲ್ಲಿ; ಅದರ ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವವು ಅನೇಕ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ರಫ್ತು, ಸಾಹಿತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಸಿನೆಮಾ, ಸಂಗೀತ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ, UK ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಭಾಷೆ ==
{{Anchor|Etymology}}&lt;!--linked--&gt;
{{See also|Britain (place name)|Terminology of the British Isles}}

1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು &quot;ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು.{{Efn|1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಎರಡರ ವಿಭಾಗ 1 ರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ: &quot;ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ... ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು&quot;.}}&lt;ref name=&quot;Acts of Union 1707&quot;&gt;{{Cite web |title=The Treaty (act) of the Union of Parliament 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=23 August 2011 |publisher=Scots History Online |postscript=;}} {{Cite book |last1=Barnett, Hilaire |url=https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&amp;pg=PA165 |title=Constitutional &amp; Administrative Law |last2=Jago, Robert |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-0-415-56301-7 |edition=8th |location=Abingdon |page=165 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140722/https://books.google.com/books?id=LYc1tSYonrQC&amp;pg=PA165 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್&quot; ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, 1707 ರಿಂದ 1800 ರವರೆಗೆ ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಕೇವಲ &quot;ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್&quot; ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;&quot;1707 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಆಯಿತು&quot;, ''ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪೇಜೆಂಟ್, ಸಂಪುಟ 1'', ಸೆಂಗೇಜ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ (2012); &quot;1707 ರಿಂದ 1801 ರವರೆಗೆ ''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್'' ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು&quot;. ''ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ವರ್ಕ್: ಫಾರ್ ದಿ ಹೋಮ್, ಸ್ಕೂಲ್ ಅಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಸಂಪುಟ 3'', ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಮೆಲ್ವಿನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ (1921); &quot;1707 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೇಲೆ, 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1801 ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು&quot;. ''ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಸರಣಿ ಸೆಟ್, ಸಂಚಿಕೆ 10; ಸಂಚಿಕೆ 3265'' (1895); {{Cite web |last=Gascoigne, Bamber |author-link=Bamber Gascoigne |title=History of Great Britain (from 1707) |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |access-date=18 July 2011 |publisher=History World |archive-date=27 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527205230/http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು 1922 ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಇದು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತು, 1927 ರಲ್ಲಿ ಹೆಸರನ್ನು &quot;ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್&quot; ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cottrell, P. |url=https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573 |title=The Irish Civil War 1922–23 |year=2008 |isbn=978-1-84603-270-7 |page=[https://archive.org/details/irishcivilwar00cott_573/page/n85 85] |publisher=Bloomsbury USA |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ದೇಶಗಳು ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Citation |last1=S. Dunn |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |year=2000 |place=[[Lewiston, New York]] |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |quote=One specific problem – in both general and particular senses – is to know what to call Northern Ireland itself: in the general sense, it is not a country, or a province, or a state – although some refer to it contemptuously as a statelet: the least controversial word appears to be jurisdiction, but this might change. |last2=H. Dawson |postscript=;}} {{Cite web |date=15 December 2011 |title=Changes in the list of subdivision names and code elements |url=http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |access-date=28 May 2012 |website=ISO 3166-2 |publisher=International Organization for Standardization |archive-date=19 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919073956/http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; UK ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು &quot;ದೇಶದೊಳಗಿನ ದೇಶಗಳು&quot; ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಬಳಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;page823&quot;&gt;{{Cite web |date=10 January 2003 |title=Countries within a country |url=http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-date=9 September 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Prime Minister's Office}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಾರಾಂಶಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು NUTS 1 ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಂತಹವು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು &quot;ಪ್ರದೇಶಗಳು&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statistical bulletin: Regional Labour Market Statistics |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224045523/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |archive-date=24 December 2014 |access-date=5 March 2014 |postscript=;}} {{Cite web |title=13.4% Fall In Earnings Value During Recession |url=http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103194604/http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-date=3 January 2014 |access-date=5 March 2014}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು &quot;ಪ್ರಾಂತ್ಯ&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Dunn, Seamus |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |last2=Dawson, Helen |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |year=2000 |isbn=978-0-7734-7711-7 |location=[[Lewiston, New York]] |postscript=;}} {{Cite book |last=Murphy, Dervla |title=A Place Apart |url=https://archive.org/details/placeapart0000murp |publisher=Penguin |year=1979 |isbn=978-0-14-005030-1 |location=London}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಹೆಸರು &quot;ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರಬಹುದು, ಆಯ್ಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ರಾಜಕೀಯ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Whyte |first1=John |title=Interpreting Northern Ireland |last2=FitzGerald |first2=Garret |publisher=Clarendon Press |year=1991 |isbn=978-0-19-827380-6 |location=Oxford |author-link=John Henry Whyte |author-link2=Garret FitzGerald}}&lt;/ref&gt;

&quot;ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್&quot; ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 December 2008 |title=Guardian Unlimited Style Guide |publisher=Guardian News and Media Limited |location=London |url=https://www.theguardian.com/styleguide/page/0,,184840,00.html |access-date=23 August 2011 |postscript=;}} {{Cite news |date=19 August 2002 |title=BBC style guide (Great Britain) |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |access-date=23 August 2011 |archive-date=15 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215074832/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Key facts about the United Kingdom |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archive-date=15 October 2012 |access-date=8 March 2015 |website=Government, citizens and rights |publisher=HM Government}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಡಿಲವಾದ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[[ನ್ಯೂ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ]]: &quot;ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಘಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; ''ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ UK ಹೊರಗಿನ ಜನರು ಮಾಡುವ ತಪ್ಪು.&lt;ref&gt;&quot;ಜನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು - ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲ.&quot; — {{Citation |last=George Mikes |title=How To Be An Alien |year=1946 |publisher=Penguin}} {{ISBN|978-0-582-41686-4|postscript=;}} {{Cite web |title=England OR United Kingdom (UK)? {{!}} Vocabulary {{!}} EnglishClub |url=https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |access-date=16 October 2022 |website=englishclub.com |archive-date=16 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016192638/https://www.englishclub.com/vocabulary/cw-uk-england.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&quot;ಬ್ರಿಟನ್&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Britain Meaning in the Cambridge English Dictionary |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |website=dictionary.cambridge.org |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024348/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/britain |url-status=live |postscript=;}} {{Cite web |title=Definition of Britain in English by Oxford Dictionaries |url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926204707/https://en.oxforddictionaries.com/definition/britain |archive-date=26 September 2016 |website=Oxford Dictionaries – English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britain-Col&quot;&gt;{{Cite web |title=Britain definition and meaning |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |website=collinsdictionary.com |publisher=Collins English Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024837/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britain |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೂ ಸಹ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Britain – Definition for English-Language Learners |url=http://learnersdictionary.com/definition/Britain |website=learnersdictionary.com |publisher=Merriam-Webster's Learner's Dictionary |access-date=19 June 2018 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620024648/http://learnersdictionary.com/definition/Britain |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britain-Col&quot; /&gt; ಬಳಕೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ: UK ಸರ್ಕಾರದ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು &quot;ಬ್ರಿಟನ್&quot; ಅಥವಾ &quot;ಬ್ರಿಟಿಷ್&quot; (ದೂತಾವಾಸಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ{{Efn|&quot;UK&quot; ದೂತಾವಾಸಗಳು 1961 ರಲ್ಲಿ &quot;ಬ್ರಿಟಿಷ್&quot; ದೂತಾವಾಸಗಳಾದವು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 October 1961 |title='Cold U.K.' Becomes British |work=[[The Times]] |page=8}}&lt;/ref&gt;}}) &quot;UK&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 November 2024 |orig-date=23 February 2016 |title=Style guide: A to Z |url=https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122222025/https://www.gov.uk/guidance/style-guide/a-to-z |archive-date=22 November 2024 |publisher=UK Government}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆಡೆ &quot;ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ&quot;ವನ್ನು &quot;ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸರ್ಕಾರ&quot;ದಂತೆಯೇ ಕನಿಷ್ಠ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;PCGN-uk-guide&quot;&gt;{{Cite web |last=Permanent Committee on Geographical Names |title=Toponymic guidelines for the United Kingdom |url=https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |website=gov.uk |date=17 May 2023 |publisher=UK Government |access-date=17 June 2018 |archive-date=17 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617165832/https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |url-status=live}}&lt;/ref&gt; UK ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೆಸರುಗಳ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯು ತನ್ನ ಸ್ಥಳನಾಮ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪದಗಳಾಗಿ &quot;ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್&quot;, &quot;UK&quot; ಮತ್ತು &quot;U.K.&quot; ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು &quot;ಬ್ರಿಟನ್&quot; ಅನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ &quot;ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುವ 'ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್' ಎಂಬ ಏಕೈಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಾಮಮಾತ್ರ ಪದವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;PCGN-uk-guide&quot; /&gt; [[BBC]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಗೆ ಮಾತ್ರ &quot;ಬ್ರಿಟನ್&quot; ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೈಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯು &quot;ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್&quot; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC News style guide – Names |url=https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110082858/https://www.bbc.co.uk/academy/en/articles/art20130702112133537 |archive-date=10 November 2019 |access-date=9 November 2019 |website=BBC Academy |publisher=BBC |postscript=;}} {{Cite web |title=Alphabetical checklist |url=https://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180326162901/http://www.bbc.co.uk/academy/journalism/news-style-guide/article/art20130702112133551 |archive-date=26 March 2018 |access-date=17 June 2018 |website=BBC News |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

&quot;ಬ್ರಿಟಿಷ್&quot; ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು UK ಪೌರತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bradley, Anthony Wilfred |url=https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&amp;pg=PA36 |title=Constitutional and administrative law |last2=Ewing, Keith D. |publisher=Pearson Longman |year=2007 |isbn=978-1-4058-1207-8 |edition=14th |volume=1 |location=Harlow |page=36 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=HT_GS2zgN5QC&amp;pg=PA36 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Efn|ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ''ಬ್ರಿಟಿಷ್'' ಎಂಬ ಪದವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಒಳಗಿನ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. UK ಸರ್ಕಾರವು 1961 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಅದರ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮೊದಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯನ್ನು ಕೋರಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Curran |first1=James |title=The Unknown Nation: Australia after Empire |url=https://archive.org/details/unknownnationaus0000curr |last2=Ward |first2=Stuart |date=2010 |publisher=Melbourne University Publishing |isbn=978-0-522-85645-3 |location=Carlton, Vic |pages=[https://archive.org/details/unknownnationaus0000curr/page/26 26]–7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ward |first=Stuart |title=Untied kingdom: A Global History of the End of Britain |date=2023 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-14599-3 |at=Chapter 1}}&lt;/ref&gt;}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಜನರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಸ್ಕಾಟಿಶ್, ವೆಲ್ಶ್, ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಅಥವಾ ಐರಿಶ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು;&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2010 |title=Which of these best describes the way you think of yourself? |url=http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |access-date=1 July 2010 |website=Northern Ireland Life and Times Survey 2010 |publisher=ARK&amp;nbsp;– Access Research Knowledge |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175111/http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ethnicity and National Identity in England and Wales |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |access-date=25 June 2020 |website=Office for National Statistics |archive-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121012603/https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/ethnicity/articles/ethnicityandnationalidentityinenglandandwales/2012-12-11 |url-status=live |postscript=;}} {{Cite book |last=Schrijver, Frans |url=https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&amp;pg=PA275 |title=Regionalism after regionalisation: Spain, France and the United Kingdom |publisher=Amsterdam University Press |year=2006 |isbn=978-90-5629-428-1 |pages=275–277 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140905/https://books.google.com/books?id=u8gZklxHTMUC&amp;pg=PA275#v=onepage&amp;q&amp;f=false |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==


=== ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ===


[[File:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|ವಿಲ್ಟ್ಶೈರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೋನ್ಹೆಂಜ್ ಕಲ್ಲುಗಳ ಉಂಗುರವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸುಮಾರು {{Cvt|13|ft|0|order=flip}} ಎತ್ತರ, {{Cvt|7|ft|0|order=flip}} ಅಗಲ ಮತ್ತು 25 ಟನ್, 2400–2200 BC ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]]
ಕ್ರೋ-ಮ್ಯಾಗ್ನನ್ಗಳು ಈಗ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm &quot;ಪ್ರಾಚೀನ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರವು 'ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯದು'&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213081240/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/south_west/7069001.stm |date=13 February 2021}}&quot;. [[BBC News]]. 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007. 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಸುಮಾರು 11,500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಕೊನೆಯ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯಿಂದ ದ್ವೀಪವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 February 2018 |title=A 12,000-year story - revealing the history of settlers in Britain from the end of the Ice Age to the present day {{!}} University of Oxford |url=https://www.ox.ac.uk/news/2018-02-09-12000-year-story-revealing-history-settlers-britain-end-ice-age-present-day |access-date=6 July 2025 |website=ox.ac.uk |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇನ್ಸುಲರ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಗೇಲಿಕ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Koch, John T. |url=https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128 |title=Celtic culture: A historical encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2006 |isbn=978-1-85109-440-0 |location=Santa Barbara, CA |page=[https://archive.org/details/celticculturehis00koch_128/page/n1016 973] |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;

AD 43 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ರೋಮನ್ ವಿಜಯ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನ 400-ವರ್ಷಗಳ ರೋಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಜರ್ಮಾನಿಕ್ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಸುವವರ ಆಕ್ರಮಣವು ನಡೆಯಿತು, ಇದು ಬ್ರಿಟೋನಿಕ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್, ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನೆಲೆಯ ಅಂತಿಮ ಹಂತಗಳವರೆಗೆ, ಹೆನ್ ಒಗ್ಲೆಡ್ (ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು) ಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales |url=https://archive.org/details/welshacademyency0000unse |publisher=University of Wales Press |year=2008 |isbn=978-0-7083-1953-6 |editor-last=Davies |editor-first=John |editor-link=John Davies (historian) |location=Cardiff |page=[https://archive.org/details/welshacademyency0000unse/page/915 915] |editor-last2=Jenkins |editor-first2=Nigel |editor-link2=Nigel Jenkins |editor-last3=Baines |editor-first3=Menna |editor-last4=Lynch |editor-first4=Peredur I. |editor-link4=Peredur Lynch}}&lt;/ref&gt; ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು ನೆಲೆಸಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು 10 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಏಕೀಕೃತವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=Short Athelstan biography |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |magazine=BBC History |access-date=9 April 2013 |archive-date=13 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070213191353/http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ವಾಯುವ್ಯ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಿಕರು (ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 5 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mackie, J.D. |url=https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 |title=A History of Scotland |publisher=Penguin |year=1991 |isbn=978-0-14-013649-4 |location=London |pages=[https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 18–19] |author-link=J.D. Mackie |postscript=;}} {{Cite book |last=Campbell |first=Ewan |title=Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots |url=https://archive.org/details/saintsseakingsfi0000camp |publisher=Canongate |year=1999 |isbn=978-0-86241-874-8 |location=Edinburgh |pages=[https://archive.org/details/saintsseakingsfi0000camp/page/8 8]–15}}&lt;/ref&gt; 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪಿಕ್ಟ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Haigh |first=Christopher |url=https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 |title=The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |isbn=978-0-521-39552-6 |page=[https://archive.org/details/cambridgehistori0000unse_a9n8/page/30 30]}}&lt;/ref&gt;

[[File:Roman Baths in Bath Spa, England - July 2006.jpg|alt=Photograph of the Baths showing a rectangular area of greenish water surrounded by yellow stone buildings with pillars. In the background is the tower of the abbey.|thumb|ಬಾತ್, ಸೊಮರ್ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ರೋಮನ್ ಬಾತ್ಗಳು ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಥರ್ಮೇ'' ಆಗಿದೆ.]]

1066 ರಲ್ಲಿ, ನಾರ್ಮನ್ನರು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು ವೇಲ್ಸ್ನ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಂತ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್-ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತಂದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ganshof, F.L. |url=https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5 |title=Feudalism |publisher=University of Toronto |year=1996 |isbn=978-0-8020-7158-3 |page=165 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ಆಂಗ್ಲೋ-ನಾರ್ಮನ್ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕೃತವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chibnall, Marjorie |url=https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&amp;pg=PA115 |title=The Debate on the Norman Conquest |publisher=Manchester University Press |year=1999 |isbn=978-0-7190-4913-2 |pages=115–122 |author-link=Marjorie Chibnall |access-date=20 March 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164802/https://books.google.com/books?id=qJl5Jm-IndUC&amp;pg=PA115 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ನಂತರದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು ವೇಲ್ಸ್ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. 1320 ರ ಅರ್ಬ್ರೋತ್ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಅದರ ನಂತರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ನಿರಂತರ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 June 2023 |title=The Declaration of Arbroath |url=https://www.nms.ac.uk/past-exhibitions/the-declaration-of-arbroath |access-date=6 July 2025 |website=NMS |language=en}}&lt;/ref&gt;

1215 ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಗ್ನಾ ಕಾರ್ಟಾ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನಿಗಿಂತ ಮೇಲಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk}} {{Cite web |title=The contents of Magna Carta |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |access-date=27 May 2024 |publisher=parliament.uk |archive-date=28 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828101448/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/originsofparliament/birthofparliament/overview/magnacarta/magnacartaclauses/ |url-status=live}} {{Cite web |title=Magna Carta Key Facts |url=https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527191804/https://www.britannica.com/summary/Magna-Carta-Key-Facts |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಾಜರು, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಿರೀಟದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ರಾಜರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;Keen, Maurice. [https://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml &quot;ದಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214092949/http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml |date=14 December 2013 }}. BBC History.&lt;/ref&gt; ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟನ್ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ರಾಜ್ಯ ಚರ್ಚುಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150515015218/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland |date=15 May 2015 }} ಮತ್ತು [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಸುಧಾರಣೆಯ ಅವಧಿ &amp; ಎಲಿಜಬೆತ್ I ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150521133445/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period |date=21 May 2015 }}, ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್ಲೈನ್.&lt;/ref&gt; ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುಧಾರಣೆಯು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್. ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಆದರೆ ಆಳವಾಗಿ, ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=English Reformation c1527-1590 |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |access-date=20 January 2023 |website=The National Archives |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202002512/https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-english-reformation-c1527-1590/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು,&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date=5 November 2009 |title=British History in Depth&amp;nbsp;– Wales under the Tudors |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |magazine=BBC History |access-date=21 September 2010 |archive-date=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207145836/http://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಿರೀಟದೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nicholls |first=Mark |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000nich |title=A history of the modern British Isles, 1529–1603: The two kingdoms |publisher=Blackwell |year=1999 |isbn=978-0-631-19334-0 |location=Oxford |pages=171–172 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕುಲೀನರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಿರೀಟವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ನೆಲೆಸುವವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Canny |first=Nicholas P. |url=https://archive.org/details/makingirelandbri00cann |title=Making Ireland British, 1580–1650 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-925905-2 |pages=189–200 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

[[File:Adam de Colone (c.1572-1651) - James VI and I (1566–1625), King of Scotland (1567–1625), King of England and Ireland (1603–1625) - PG 2172 - National Galleries of Scotland.jpg|thumb|right|ಜೇಮ್ಸ್ VI, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜ, 1603 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.]]

ಕಿರೀಟಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವು 1603 ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜೇಮ್ಸ್ VI ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಿಂಹಾಸನಗಳನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಾಗ, ನಂತರ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನಿಂದ ಲಂಡನ್ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಏಕೀಕೃತ ರಾಜನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು, ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸತ್ತುಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;Ross, D. (2002). ''ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲಗಣನೆ''. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ: ಗೆಡ್ಡೆಸ್ &amp; ಗ್ರಾಸೆಟ್. ಪು. 56. {{ISBN|978-1-85534-380-1}}; Hearn, J. (2002). ''ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಕೋರುವುದು: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಉದಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ''. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ಪು. 104. {{ISBN|978-1-902930-16-9}}.&lt;/ref&gt;

17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೂರೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಸಂಪರ್ಕಿತ ಯುದ್ಧಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವು, ಇದು ರಾಜತ್ವದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆಗೆ, ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ I ರ ವಧೆಗೆ, ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಏಕೀಕೃತ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=English Civil Wars |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |access-date=28 April 2013 |archive-date=2 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502204708/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |url-status=live}}; {{Cite web |date=14 March 2010 |title=Scotland and the Commonwealth: 1651–1660 |url=http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |access-date=9 March 2015 |publisher=Archontology.org |archive-date=16 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716194016/http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ರಾಜತ್ವವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಂತರಿಕಾಲದ ಜೊತೆಗೆ 1688 ರ ಗ್ಲೋರಿಯಸ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಂತರದ 1689 ರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 1689 ರ ಹಕ್ಕಿನ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ ಯುರೋಪಿನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ರಾಜ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಘೋಷಿತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lodge |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |title=The History of England&amp;nbsp;– From the Restoration to the Death of William III (1660–1702) |publisher=Read Books |year=2007 |isbn=978-1-4067-0897-4 |page=8 |orig-date=1910 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328140723/https://books.google.com/books?id=EBSpvBxGyqcC |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1660 ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ನೌಕಾ ಶಕ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯು ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103013901/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-date=3 November 2011 |access-date=8 March 2015 |website=Royal Navy History |url-status=usurped |publisher=Institute of Naval History}}; {{Cite book |last=Canny |first=Nicholas |url=https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |title=The Origins of Empire, The Oxford History of the British Empire Volume I |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924676-2 |ref=refOHBEv1 |access-date=29 September 2020 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111135256/https://books.google.com/books?id=eQHSivGzEEMC |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1606, 1667 ಮತ್ತು 1689 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಳಗೆ ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದರೂ, 1705 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರಯತ್ನವು 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಎರಡೂ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸಿದವು.
{{Clear left}}

=== ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಒಕ್ಕೂಟ ===

[[File:Articles of Union between England and Scotland 28 Jan 1707.png|thumb|right|170px|ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿತು]]
1 ಮೇ 1707 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ 1707 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Articles of Union with Scotland 1707 |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |access-date=19 October 2008 |publisher=UK Parliament |archive-date=8 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608152446/http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |url-status=live}}; {{Cite web |title=Acts of Union 1707 |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny |access-date=6 January 2011 |publisher=UK Parliament |archive-date=27 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227033859/http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Treaty (act) of Union 1706 |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |archive-date=27 May 2019 |access-date=3 February 2011 |publisher=Scottish History online}}&lt;/ref&gt; 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ವಾಲ್ಪೋಲ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಅವರನ್ನು 1721 ರಿಂದ 1742 ರವರೆಗಿನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾಕೋಬೈಟ್ ದಂಗೆಗಳ ಸರಣಿಯು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಹಾನೋವರ್ ಮನೆಯನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮನೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. 1746 ರಲ್ಲಿ, ಕುಲೋಡೆನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜಾಕೋಬೈಟ್ಗಳು ಸೋತರು, ನಂತರ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಕುಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಾಮಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಏಷ್ಯಾ ಕಡೆಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿತು.&lt;ref&gt;ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, [https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&amp;pg=PA73 ''ದಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್ ಅಬ್ರಾಡ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240328140724/https://books.google.com/books?id=BQDgr_XvsHoC&amp;pg=PA73 |date=28 March 2024 }}, ಪು. 73.&lt;/ref&gt;

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1662 ಮತ್ತು 1807 ರ ನಡುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ವಸಾಹತು ಗುಲಾಮ ಹಡಗುಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಸುಮಾರು 3.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&amp;pg=PA12 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, USA |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=12 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&amp;pg=PA12#v=onepage&amp;q&amp;f=false |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಗುಲಾಮರನ್ನು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Morgan |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&amp;pg=PA15 |title=Slavery and the British Empire: From Africa to America |publisher=Oxford University Press, US |year=2007 |isbn=978-0-19-156627-1 |page=15 |access-date=5 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141229/https://books.google.com/books?id=SGcwgJz5rQMC&amp;pg=PA15#v=onepage&amp;q&amp;f=false |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ಮೂಲನವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ, ಸಂಸತ್ತು 1807 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು, 1833 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಿಗ್ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಸರಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನೌಕಾಯಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103004954/https://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml |date=3 November 2008 }}. BBC Devon. 2007.; {{Cite book |last=Lovejoy |first=Paul E. |url=https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 |title=Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=978-0-521-78012-4 |edition=2nd |location=New York |page=[https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 290]}}&lt;/ref&gt;

=== ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ===

[[File:Victoria in her Coronation robes.jpg|upright|thumb|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿಯಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು.]]
1800 ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು, ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ 1 ಜನವರಿ 1801 ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Act of Union |url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415061235/http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-date=15 April 2012 |access-date=15 May 2006 |publisher=Act of Union Virtual Library}}&lt;/ref&gt;

ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳ (1792–1815) ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು (ಸುಮಾರು 1830 ರಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಲಂಡನ್ ಜೊತೆಗೆ).&lt;ref&gt;Tellier, L.-N. (2009). ''ಅರ್ಬನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಆನ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್''. ಕ್ಯೂಬೆಕ್: PUQ. ಪು. 463. {{ISBN|978-2-7605-1588-8}}.&lt;/ref&gt; ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸವಾಲಿಲ್ಲದ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ನಂತರ ''ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ'' (&quot;ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಾಂತಿ&quot;) ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಶಾಂತಿಯ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ (1815–1914), ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜಾಗತಿಕ ಆಧಿಪತ್ಯವಾಯಿತು&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mathias |first=P. |title=The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |url=https://archive.org/details/firstindustrialn00unse |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-26672-7 |location=London}}; {{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |url=https://archive.org/details/empire00nial |title=Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |publisher=Basic Books |year=2004 |isbn=978-0-465-02328-8 |location=New York |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=20th-century international relations |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |access-date=6 May 2023 |last=McDougall |first=Walter A. |date=4 May 2023 |author-link=Walter A. McDougall |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712124130/https://www.britannica.com/topic/20th-century-international-relations-2085155 |archive-date=12 July 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;Sondhaus, L. (2004). ''ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಗಳು''. ಲಂಡನ್: ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಬುಕ್ಸ್. ಪು. 9. {{ISBN|978-1-86189-202-7}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=332 |ref=refOHBEv3}}&lt;/ref&gt; 1853 ರಿಂದ 1856 ರವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಇದು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಜಾರ್ ರಷ್ಯಾದ ಜೊತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Benn |first=David Wedgwood |title=The Crimean War and its lessons for today |journal=International Affairs |volume=88 |issue=2 |date=March 2012 |pages=387–391 |jstor=41428613 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1111/j.1468-2346.2012.01078.x}}&lt;/ref&gt; 1857 ರ ಭಾರತೀಯ ದಂಗೆಯ ನಂತರ ಲಾರ್ಡ್ ಪಾಮರ್ಸ್ಟನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ತನ್ನದೇ ಆದ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿದ ಔಪಚಾರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Porter |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=oo3F2X8IDeEC |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924678-6 |page=8 |ref=refOHBEv3}}; {{Cite book |last=Marshall |first=P.J. |url=https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |title=The Cambridge Illustrated History of the British Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-00254-7 |pages=156–157 |ref=refMarshall |access-date=29 September 2020 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116094154/https://books.google.com/books?id=S2EXN8JTwAEC |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದ (1837–1901) ಉದ್ದಕ್ಕೂ ರಾಜಕೀಯ ಮನೋಭಾವಗಳು ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ''ಲೈಸೆಜ್-ಫೇರ್'' ನೀತಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. 1832 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಸಂಸತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ವಿಲಿಯಂ ಗ್ಲಾಡ್ಸ್ಟೋನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ 1884 ರ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಾಟಕೀಯ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ವೇಗದ ನಗರೀಕರಣ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Tompson |first=Richard S. |url=https://books.google.com/books?id=H5kcJqmXk2oC&amp;pg=PA63 |title=Great Britain: a reference guide from the Renaissance to the present |publisher=Facts on File |year=2003 |isbn=978-0-8160-4474-0 |location=New York |page=63}}&lt;/ref&gt; 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ವೇಳೆಗೆ, ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಡಿಸ್ರೇಲಿ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಸಾಲಿಸ್ಬರಿ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದವು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಂದ &quot;ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ&quot; ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದವು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದವು, ಇದು ಗ್ರೇಟ್ ಗೇಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Fromkin |first=David |date=1980 |title=The Great Game in Asia |url=https://www.jstor.org/stable/20040512 |journal=Foreign Affairs |volume=58 |issue=4 |pages=936–951 |doi=10.2307/20040512 |jstor=20040512 |issn=0015-7120 |access-date=4 June 2023 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412053528/https://www.jstor.org/stable/20040512 |url-status=live |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hosch, William L. |title=World War I: People, Politics, and Power |publisher=Britannica Educational Publishing |year=2009 |isbn=978-1-61530-048-8 |series=America at War |location=New York |page=21}}&lt;/ref&gt; 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಿಂದ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Zarembka |first=Paul |url=https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&amp;pg=PP1 |title=Contradictions: Finance, Greed, and Labor Unequally Paid |date=2013 |publisher=Emerald Group Publishing |isbn=978-1-78190-670-5 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಯುಗ (1901–1910) ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತವು ಪ್ರಮುಖ ದೇಶೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದವು, ಆದರೆ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1900 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಮತಾಧಿಕಾರ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;ಸೋಫಿಯಾ ಎ. ವಾನ್ ವಿಂಗರ್ಡೆನ್, ''ದಿ ವಿಮೆನ್ಸ್ ಸಫ್ರೇಜ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಬ್ರಿಟನ್, 1866–1928'' (1999) ಅಧ್ಯಾಯ 1.&lt;/ref&gt;

=== ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆ ===

[[File:Wreaths Are Laid at the Cenotaph, London During Remembrance Sunday Service MOD 45152052.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನ ವೈಟ್ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿನ ಸೆನೋಟಾಫ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಭಾನುವಾರ ಸೇವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]]
[[File:Spitfire and Hurricane in the Battle of Britain Memorial Flight.jpg|thumb|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿದ ಸ್ಪಿಟ್ಫೈರ್ ಮತ್ತು ಹರಿಕೇನ್]]

ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (1914–1918) ಕೇಂದ್ರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಫ್ರೆಂಚ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು (1917 ರ ನಂತರ) ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಹವರ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ,&lt;ref&gt;Turner, John (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಲಂಡನ್: ಅನ್ವಿನ್ ಹೈಮನ್. pp. 22–35. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Westwell&amp;Cove&quot; /&gt; ಅಗೆದಾಟದ ಯುದ್ಧದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಪೀಳಿಗೆಯ ಪುರುಷರ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟನ್ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬೃಹತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Westwell&amp;Cove&quot;&gt;Westwell, I.; Cove, D. (eds) (2002). ''History of World War I, Volume 3''. ಲಂಡನ್: ಮಾರ್ಷಲ್ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್. pp. 698, 705. {{ISBN|978-0-7614-7231-5}}.&lt;/ref&gt;

ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು 1918 ರ ಜನರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಕ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Westwell&amp;Cove&quot; /&gt; ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಮಾಜಿ ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಡೇವಿಡ್ ಲಾಯ್ಡ್ ಜಾರ್ಜ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಭೂಮಿಯ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;Turner, J. (1988). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಸ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 41. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.&lt;/ref&gt;

1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[BBC]] ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 June 2020 |title=100 years of radio since Marconi's big breakthrough |url=https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |access-date=17 November 2020 |website=Ofcom |archive-date=4 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804031332/https://www.ofcom.org.uk/about-ofcom/latest/features-and-news/100-years-of-radio |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History of the BBC: The origins of BBC Local Radio |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |last=Linfoot |first=Matthew |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920232207/https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/local-radio/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಗಳು 1929 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ನಿಗದಿತ BBC ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವೆ 1936 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History of the BBC: 1920s |url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |access-date=18 September 2022 |website=[[BBC]] |archive-date=26 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926064808/https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಐರಿಶ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸ್ವಯಂ-ಆಡಳಿತದ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಳಗಿನ ವಿವಾದಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1921 ರಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.&lt;ref&gt;[[SR&amp;O 1921]]/533 of 3 May 1921.&lt;/ref&gt; ಈಗ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 1920 ರಿಂದ ಜೂನ್ 1922 ರವರೆಗೆ ಸಂಘರ್ಷದ ಅವಧಿಯು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಐರಿಶ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ 1922 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು 1931 ರಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Anglo-Irish Treaty, 6&amp;nbsp;December 1921 |url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |access-date=15 May 2006 |website=CAIN Web Service |archive-date=14 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514145108/http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1928 ರ ಸಮಾನ ಮತಾಧಿಕಾರ ಕಾಯಿದೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಮತದಾನದ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 1920 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಕರಗಳು 1926 ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡವು. ಇನ್ನೂ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಿಟನ್, ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಿಂದ (1929–1932) ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು, ಸುಮಾರು 3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರುದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿತು. ಒಂದು ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು 1931 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;Rubinstein, W.D. (2004). ''Capitalism, Culture, and Decline in Britain, 1750–1990''. ಅಬಿಂಗ್ಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ಪು. 11. {{ISBN|978-0-415-03719-8}}.&lt;/ref&gt;

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು &quot;ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ, ತನ್ನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದೆ&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Edgerton2012&quot;&gt;{{Cite book |last=Edgerton |first=David |date=2012 |title=Britain's War Machine |url=https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |access-date=10 May 2020 |publisher=Penguin |postscript=none |archive-date=28 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428080558/https://www.penguin.co.uk/books/55731/britain-s-war-machine/9780141026107.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Britain's War Machine: Weapons, Resources and Experts in the Second World War |url=https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |access-date=10 May 2020 |website=[[Reviews in History]] |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612173058/https://reviews.history.ac.uk/review/1114 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1939 ರಲ್ಲಿ ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿ ಪೋಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟನ್ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೋಲಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Edgerton2012&quot; /&gt;

1940 ರಲ್ಲಿ, ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ''ಲುಫ್ಟ್ವಾಫೆ'' ಅನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಯುಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿತು. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬ್ಲಿಟ್ಜ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಹಾ ಮೈತ್ರಿ 1941 ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಅಕ್ಷ ಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕದನ, ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಭಿಯಾನ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಹೋರಾಟದ ವಿಜಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು 1944 ರ ನಾರ್ಮಂಡಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ವಿಮೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯು ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಬರ್ಮಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಫ್ಲೀಟ್ ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇದರ ಕಾರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಆಯುಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Septimus H. Paul |url=https://books.google.com/books?id=fSZpgW-N628C&amp;pg=PA1 |title=Nuclear Rivals: Anglo-American Atomic Relations, 1941–1952 |publisher=Ohio State U.P. |year=2000 |isbn=978-0-8142-0852-6 |pages=1–5}}&lt;/ref&gt;

=== ಯುದ್ಧಾನಂತರದ 20 ನೇ ಶತಮಾನ ===

[[File:British Empire 1921.png|thumb|right|upright=1.4|1921 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ) ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಅವರು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಭೇಟಿಯಾದರು;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Doenecke |first1=Justus D. |url=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&amp;pg=PA62 |title=Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945 |last2=Stoler |first2=Mark A. |year=2005 |publisher=Rowman &amp; Littlefield |isbn=978-0-8476-9416-7 |access-date=19 March 2016 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141231/https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&amp;pg=PA62#v=onepage&amp;q&amp;f=false |url-status=live|author-link=Justus Drew Doenecke}}; {{Cite book |last=Kelly |first=Brian |url=https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |title=The Four Policemen and Postwar Planning, 1943–1945: The Collision of Realist and Idealist Perspectives |publisher=Indiana University of Pennsylvania |access-date=25 August 2015 |archive-date=22 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022125442/https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಐದು ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ, ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 July 2010 |title=The &quot;Special Relationship&quot; between Great Britain and the United States Began with FDR |work=Roosevelt Institute |url=http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-url=https://web.archive.org/web/20180125021103/http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr |archive-date=25 January 2018 |access-date=24 January 2018 |quote=and the joint efforts of both powers to create a new post-war strategic and economic order through the drafting of the Atlantic Charter; the establishment of the International Monetary Fund and the World Bank; and the creation of the United Nations.}}; {{Cite press release |title=Remarks by the President Obama and Prime Minister Cameron in Joint Press Conference |date=22 April 2016 |publisher=The White House |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |quote=That's what we built after World War II. The United States and the UK designed a set of institutions – whether it was the United Nations, or the Bretton Woods structure, IMF, World Bank, NATO, across the board. |access-date=24 January 2018 |archive-date=8 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608110653/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಯುದ್ಧವು UK ಅನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 December 2006 |title=Britain to make its final payment on World War II loan from U.S. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |access-date=25 August 2011 |archive-date=20 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170820022220/http://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಅದು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಅನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Reynolds |first=David |date=17 April 2011 |title=Britain's War Machine by David Edgerton – review |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |access-date=10 May 2020 |archive-date=12 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612130213/https://www.theguardian.com/books/2011/apr/17/britains-war-machine-david-edgerton-review |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ತಕ್ಷಣದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಟ್ಲೀ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Francis |first=Martin |title=Ideas and policies under Labour, 1945–1951: Building a new Britain |publisher=Manchester University Press |year=1997 |isbn=978-0-7190-4833-3 |pages=225–233}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lee |first=Stephen J. |url=https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees |title=Aspects of British political history, 1914–1995 |publisher=Routledge |year=1996 |isbn=978-0-415-13103-2 |location=London; New York |pages=[https://archive.org/details/aspectsbritishpo00lees/page/n183 173]–199 |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಏರಿಕೆಯು ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಅದರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಗ್ಗಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಮೋಚನೆಯ ನೀತಿಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=Judith |author-link=Judith M. Brown |url=https://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |title=The Twentieth Century, The Oxford History of the British Empire Volume IV |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-924679-3 |ref=refOHBEv4 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103114315/http://books.google.com/books?id=CpSvK3An3hwC |archive-date=3 January 2014 |url-status=live}} p. 319.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Louis |first=Wm. Roger |url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez and Decolonization |publisher=I.B. Tauris |year=2006 |isbn=978-1-84511-347-6 |ref=refLouis2006 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222045215/https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC |archive-date=22 February 2017 |url-status=live}} p. 337.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Abernethy |first=David |url=https://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |title=The Dynamics of Global Dominance, European Overseas Empires 1415–1980 |publisher=Yale University Press |year=2000 |isbn=978-0-300-09314-8 |ref=refAbernethy2000 |access-date=22 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214082531/http://books.google.com/books?id=ennqNS1EOuMC |archive-date=14 December 2011 |url-status=live}} p. 146.&lt;/ref&gt; 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Larres |first=Klaus |url=https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&amp;pg=PA118 |title=A companion to Europe since 1945 |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-0612-2 |location=Chichester |page=118 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=7D66_9YOof4C&amp;pg=PA118 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮುಂದಿನ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸಾಹತುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಅನೇಕವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ನ ಸದಸ್ಯರಾದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 March 2009 |title=Country List |url=http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&amp;load=countrylist |archive-url=https://web.archive.org/web/20130506071236/http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&amp;load=countrylist |archive-date=6 May 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=[[Commonwealth Secretariat]]}}&lt;/ref&gt;

UK ಪರಮಾಣು ಆಯುಧಗಳ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಮೂರನೇ ದೇಶವಾಗಿದೆ, 1952 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಆಪರೇಷನ್ ಹರಿಕೇನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾತ್ರದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು 1956 ರ ಸೂಯೆಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ UK ಹೆಚ್ಚು ಬಹುಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾಜವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Julios |first=Christina |url=https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&amp;pg=PA84 |title=Contemporary British identity: English language, migrants, and public discourse |publisher=Ashgate |year=2008 |isbn=978-0-7546-7158-9 |series=Studies in migration and diaspora |location=Aldershot |page=84 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141350/https://books.google.com/books?id=s3RQ4dsFEkoC&amp;pg=PA84 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1950 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1960 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯು ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ನಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು. 1969 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ತನ್ನ ಮತದಾನದ ವಯಸ್ಸನ್ನು 18 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Loughran |first1=Thomas |last2=Mycock |first2=Andrew |last3=Tonge |first3=Jonathan |date=3 April 2021 |title=A coming of age: how and why the UK became the first democracy to allow votes for 18-year-olds |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |journal=Contemporary British History |volume=35 |issue=2 |pages=284–313 |doi=10.1080/13619462.2021.1890589 |issn=1361-9462 |s2cid=233956982 |access-date=24 May 2024 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604093606/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13619462.2021.1890589 |url-status=live |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

ಯುರೋಪಿಯನ್ ಏಕೀಕರಣದ ದಶಕಗಳ-ದೀರ್ಘ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ UK 1954 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1960 ರಲ್ಲಿ UK ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (EFTA) ನ ಏಳು ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ 1973 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತೊರೆದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು (EC) ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. 1975 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ 67 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಅದರಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=1975: UK embraces Europe in referendum |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |access-date=8 March 2015 |archive-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620044520/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; EC 1993 ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ಆದಾಗ, UK 12 ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.

1960 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅರೆಸೈನಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ UK ಯ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಇದನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1998 ರ ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ &quot;ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ&quot; ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Aughey |first=Arthur |url=https://archive.org/details/politicsnorthern00augh |title=The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0-415-32788-6 |location=London |page=[https://archive.org/details/politicsnorthern00augh/page/n15 7] |url-access=limited}}; &quot;ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಮುಗಿದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕೊಲೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಕೆಲವು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.&quot; {{Cite book |last=Holland |first=Jack |url=https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 |title=Hope against History: The Course of Conflict in Northern Ireland |publisher=Henry Holt |year=1999 |isbn=978-0-8050-6087-4 |location=New York |page=[https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 221]}}; Elliot, Marianne (2007). ''ದಿ ಲಾಂಗ್ ರೋಡ್ ಟು ಪೀಸ್ ಇನ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್: ಪೀಸ್ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಅಟ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ.'' ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಐರಿಶ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 2. {{ISBN|978-1-84631-065-2}}.&lt;/ref&gt; 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಲಹದ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್ ನೇತೃತ್ವದ 1980 ರ ದಶಕದ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾನಿಟರಿಸಂ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಮುಕ್ತೀಕರಣ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ವಲಯದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1986 ರಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಾರಾಟ (ಖಾಸಗೀಕರಣ), ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dorey |first=Peter |title=British politics since 1945 |url=https://archive.org/details/britishpoliticss0000dore |publisher=Blackwell |year=1995 |isbn=978-0-631-19075-2 |series=Making contemporary Britain |location=Oxford |pages=[https://archive.org/details/britishpoliticss0000dore/page/164 164]–223}}&lt;/ref&gt;

1982 ರಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ದಕ್ಷಿಣ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು, ಇದು 10-ವಾರಗಳ ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ ಪಡೆಗಳು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ದ್ವೀಪಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು 2013 ರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 1984 ರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಗಣನೀಯ ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ತೈಲ ಆದಾಯದ ಒಳಹರಿವಿನಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Griffiths, Alan |url=http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |title=Applied Economics |last2=Wall, Stuart |publisher=Financial Times Press |year=2007 |isbn=978-0-273-70822-3 |edition=11th |location=Harlow |page=6 |access-date=26 December 2010 |archive-date=23 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823124048/http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್,&lt;ref&gt;{{cite wikisource |title=Peace and Friendship Treaty of Utrecht between Spain and Great Britain}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಮುಖ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ; 2002 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.

20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ UK ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=1 January 1998 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |journal=Publius: The Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |pages=217–234 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}&lt;/ref&gt; ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸೇರ್ಪಡೆಯು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ ನಡೆಯಿತು. UK ಜಾಗತಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು NATO ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;David M. McCourt&quot;&gt;{{Cite book |last=McCourt |first=David |url=https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&amp;q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |title=Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=2014 |isbn=978-0-472-07221-7 |access-date=21 October 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141741/https://books.google.com/books?id=lwpOnwEACAAJ&amp;q=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 21 ನೇ ಶತಮಾನ ===

[[File:Johnson signed Brexit Withdrawal Agreement.jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಬೋರಿಸ್ ಜಾನ್ಸನ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು EU ನಿಂದ UK ಅನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]]
21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ &quot;ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ&quot;ಕ್ಕೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ ವಿಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McSmith |first=Andy |date=5 July 2016 |title=The inside story of how Tony Blair led Britain to war in Iraq |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |access-date=17 February 2022 |archive-date=4 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160704200931/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/chilcot-report-iraq-war-inquiry-tony-blair-george-bush-us-uk-what-happened-a7119761.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದವು, ಆದರೆ ಇರಾಕ್ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಮಿಲಿಟರಿ ನಿಯೋಜನೆಯು ವಿವಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಇದು ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Adams |first=Tim |date=11 February 2023 |title='A beautiful outpouring of rage': did Britain's biggest ever protest change the world? |work=The Observer |location=London |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |access-date=5 June 2023 |archive-date=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406052000/https://www.theguardian.com/uk-news/2023/feb/11/slugs-iraq-war-london-protest-2003-legacy |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ (2007–2010) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು,&lt;ref name=&quot;Latest UK GDP data&quot;&gt;{{cite web |date=20 December 2013 |title=Quarterly National Accounts – National accounts aggregates (ABMI Gross Domestic Product: chained volume measures: Seasonally adjusted £m, constant prices) |url=http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&amp;dataset=qna&amp;table-id=A2 |publisher=Office for National Statistics |access-date=28 July 2023 |archive-date=29 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929150429/http://www.ons.gov.uk/ons/datasets-and-tables/data-selector.html?cdid=ABMI&amp;dataset=qna&amp;table-id=A2 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಂತರ ದುರ್ಬಲ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲತೆಯ ಅವಧಿಯುಂಟಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harari |first=Daniel |date=16 July 2024 |title=Low growth: The economy's biggest challenge |url=https://commonslibrary.parliament.uk/low-growth-the-economys-biggest-challenge/#:~: |access-date=16 April 2025 |website=House of Commons Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Rees |first1=Tom |last2=Atkinson |first2=Andrew |last3=Aldrick |first3=Philip |date=12 March 2023 |title=A Lost Decade Worse Than Japan's Threatens to Change UK Forever |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |access-date=16 April 2025 |work=[[Bloomberg News]] |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313051724/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-12/a-lost-decade-worse-than-japan-s-threatens-to-change-uk-forever |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2010 ರ ಕ್ಯಾಮರೂನ್-ಕ್ಲೆಗ್ ಮೈತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರವು ಗಣನೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಮಿತವ್ಯಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 November 2022 |title=What is austerity and where could 'eye-watering' cuts fall now? |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/63304224 |access-date=28 July 2023 |archive-date=28 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728105646/https://www.bbc.com/news/63304224 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತದಾರರು 55.3 ರಿಂದ 44.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮತಗಳಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scottish independence referendum – Results |url=https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |access-date=18 February 2022 |website=BBC News |archive-date=18 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140918212409/https://www.bbc.co.uk/news/events/scotland-decides/results |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2016 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 51.9 ಪ್ರತಿಶತ ಮತದಾರರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (EU) ತೊರೆಯಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 June 2016 |title=In stunning decision, Britain votes to leave the E.U. |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |access-date=24 June 2016 |first1=Griff |last1=Witte |first2=Karla |last2=Adam |first3=Dan |last3=Balz |archive-date=30 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130215030/https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; UK 2020 ರಲ್ಲಿ EU ಅನ್ನು ತೊರೆದಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 January 2021 |title=Brexit: New era for UK as it completes separation from European Union |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |access-date=18 February 2022 |archive-date=14 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114212309/https://www.bbc.com/news/uk-politics-55502781 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1 ಮೇ 2021 ರಂದು EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದ, UK ಮತ್ತು EU ನಡುವಿನ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದವು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;commission.europa.eu&quot;&gt;{{Cite web |title=The EU-UK Trade and Cooperation Agreement |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325155905/https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-non-eu-countries/relations-united-kingdom/eu-uk-trade-and-cooperation-agreement_en |archive-date=25 March 2023 |access-date=25 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |access-date=12 September 2025 |title=Free Trade Agreements EU-UK |url=https://rtais.wto.org/UI/PublicShowRTAIDCard.aspx?rtaid=1137}}&lt;/ref&gt;

COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು 2020 ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ದೂರಗಾಮಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿತು.&lt;ref name=&quot;GOVUK&quot;&gt;{{cite web |url=https://coronavirus.data.gov.uk/ |title=Coronavirus (COVID-19) in the UK |website=[[gov.uk]] |publisher=Government of the United Kingdom |access-date=15 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501022145/https://coronavirus.data.gov.uk/ |archive-date=1 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Coronavirus and the impact on output in the UK economy: April 2020 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |access-date=2 August 2020 |publisher=Government of the United Kingdom |website=ons.gov.uk |archive-date=2 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031859/https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/articles/coronavirusandtheimpactonoutputintheukeconomy/april2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Walker |first=Andrew |date=10 June 2020 |title=Coronavirus: UK economy could be among worst hit of leading nations, says OECD |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-52991913 |access-date=2 August 2020 |archive-date=18 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818031423/https://www.bbc.com/news/business-52991913 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅನುಮೋದಿತ COVID-19 ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ದೇಶವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ವಿತರಣೆಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿರಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Landmark moment as first NHS patient receives COVID-19 vaccination |url=https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194320/https://www.england.nhs.uk/2020/12/landmark-moment-as-first-nhs-patient-receives-covid-19-vaccination/ |archive-date=25 February 2023 |website=NHS |date=8 December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Oxford University/AstraZeneca COVID-19 vaccine approved |url=https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225194442/https://www.gov.uk/government/news/oxford-universityastrazeneca-covid-19-vaccine-approved |archive-date=25 February 2023 |website=UK Government}}&lt;/ref&gt;

== ಭೂಗೋಳ ==

[[File:MODIS - Great Britain and Northern Ireland - 2012-06-04 during heat wave (cropped).jpg|thumb|upright|ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ]]
ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸರಿಸುಮಾರು {{Convert|244376|km2|sqmi|order=flip}},{{efn|name=ONSArea}}&lt;ref name=&quot;ONS Standard Area Measurement&quot; /&gt; ಇದರ ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು {{convert|242741|km2|sqmi|order=flip}} ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ONS Standard Area Measurement&quot; /&gt; ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ&lt;ref&gt;[[ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು]]: &quot;ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು: ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅವುಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಕರಾವಳಿ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪದ.&quot;&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ಈಶಾನ್ಯ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅಂದರೆ ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ONS Geography Guide&quot;&gt;{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/d1f39e20edb940d58307a54d6e1045cd/about |title=A Beginner's Guide to UK Geography (2023) |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=4 February 2025 |website=Open Geography Portal |publisher=Office for National Statistics |access-date=14 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ನಡುವೆ ಇದೆ, ಇದರ ಆಗ್ನೇಯ ಕರಾವಳಿಯು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ {{Convert|35|km|mi|0|order=flip}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{Cite web |title=United Kingdom |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |access-date=21 January 2007 |website=[[The World Factbook]] |publisher=Central Intelligence Agency |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಹತ್ತಿರದ ದ್ವೀಪ ರಾಜಕೀಯ ಘಟಕಗಳಾದ ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಜರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಗುರ್ನ್ಸಿ ಗಳು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೂರು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರ ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪದ ನಡುವೆ ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಉತ್ತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ.

ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಲ್ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವನ್ನು 1884 ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮೆರಿಡಿಯನ್ ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ROG Learning Team |date=23 August 2002 |title=The Prime Meridian at Greenwich |url=http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107023957/http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |archive-date=7 November 2015 |access-date=11 September 2012 |website=Royal Museums Greenwich}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13 August 2015 |title=Greenwich Royal Observatory: How the Prime Meridian line is actually 100 metres away from where it was believed to be |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |access-date=13 December 2018 |archive-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323081414/https://www.independent.co.uk/news/science/greenwich-royal-observatory-how-the-prime-meridian-line-is-actually-100-metres-away-from-where-it-10452386.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

UK 49° ಮತ್ತು 61° N ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು 9° W ಮತ್ತು 2° E ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ {{Convert|499|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt; ಮತ್ತು {{Convert|650|km|mi|0|adj=on|order=flip}} ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;NI coastline&quot;&gt;{{Cite web |title=Northern Ireland Coastal and Marine Forum |url=https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123094028/https://library2.nics.gov.uk/pdf/dard/2014/EEUD.pdf |archive-date=23 November 2024 |access-date=13 March 2025 |publisher=Northern Ireland Coastal and Marine Forum}}&lt;/ref&gt; ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ದ್ವೀಪಗಳ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದವು ಸುಮಾರು {{Convert|31368|km|mi|0|order=flip}} ಉದ್ದವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದ್ವೀಪ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನ ಕರಾವಳಿಯು {{Convert|17820|km|mi|0|order=flip}} ಆಗಿದೆ,&lt;ref name=&quot;UK coastline&quot;&gt;{{Cite web |last=Darkes |first=Giles |date=January 2008 |title=How long is the UK coastline? |url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522042745/http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |archive-date=22 May 2012 |access-date=24 January 2015 |publisher=The [[British Cartographic Society]]}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಕರಾವಳಿ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಕಾರಣ ಅಳತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಗಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Weiner |first=Sophie |date=3 March 2018 |title=Why it's Impossible to Accurately Measure a Coastline |url=https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |access-date=29 June 2024 |website=Popular Mechanics |archive-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629025825/https://www.popularmechanics.com/science/environment/a19068718/why-its-impossible-to-accurately-measure-a-coastline/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಖಂಡದ ಯುರೋಪ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು {{Convert|50|km|mi|0|order=flip}} ({{Convert|38|km|mi|0|order=flip}} ನೀರೊಳಗೆ) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ನೀರೊಳಗಿನ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Channel Tunnel |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218114514/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archive-date=18 December 2010 |access-date=8 March 2015 |publisher=Eurotunnel}}&lt;/ref&gt;

UK ನಾಲ್ಕು ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅಗಲ-ಎಲೆಗಳ ಕಾಡುಗಳು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತಗ್ಗುನೆಲ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳು, ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೇವಾಂಶ ಮಿಶ್ರ ಕಾಡುಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯನ್ ಕೋನಿಫರ್ ಕಾಡುಗಳು.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Dinerstein |first1=Eric |last2=Olson |first2=David |last3=Joshi |first3=Anup |last4=Vynne |first4=Carly |last5=Burgess |first5=Neil D. |last6=Wikramanayake |first6=Eric |last7=Hahn |first7=Nathan |last8=Palminteri |first8=Suzanne |last9=Hedao |first9=Prashant |last10=Noss |first10=Reed |last11=Hansen |first11=Matt |last12=Locke |first12=Harvey |last13=Ellis |first13=Erle C |last14=Jones |first14=Benjamin |last15=Barber |first15=Charles Victor |display-authors=1 |year=2017 |title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm |journal=BioScience |volume=67 |issue=6 |pages=534–545 |doi=10.1093/biosci/bix014 |issn=0006-3568 |pmc=5451287 |pmid=28608869 |doi-access=free |last16=Hayes |first16=Randy |last17=Kormos |first17=Cyril |last18=Martin |first18=Vance |last19=Crist |first19=Eileen |last20=Sechrest |first20=Wes |last21=Price |first21=Lori |last22=Baillie |first22=Jonathan E. M. |last23=Weeden |first23=Don |last24=Suckling |first24=Kierán |last25=Davis |first25=Crystal |last26=Sizer |first26=Nigel |last27=Moore |first27=Rebecca |last28=Thau |first28=David |last29=Birch |first29=Tanya |last30=Potapov |first30=Peter |last31=Turubanova |first31=Svetlana |last32=Tyukavina |first32=Alexandra |last33=de Souza |first33=Nadia |last34=Pintea |first34=Lilian |last35=Brito |first35=José C. |last36=Llewellyn |first36=Othman A. |last37=Miller |first37=Anthony G. |last38=Patzelt |first38=Annette |last39=Ghazanfar |first39=Shahina A. |last40=Timberlake |first40=Jonathan |last41=Klöser |first41=Heinz |last42=Shennan-Farpón |first42=Yara |last43=Kindt |first43=Roeland |last44=Lillesø |first44=Jens-Peter Barnekow |last45=van Breugel |first45=Paulo |last46=Graudal |first46=Lars |last47=Voge |first47=Maianna |last48=Al-Shammari |first48=Khalaf F. |last49=Saleem |first49=Muhammad}}&lt;/ref&gt; UK ನಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು 2023 ರಲ್ಲಿ 3.25 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅದರ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ 13 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |title=Woodland Statistics, Key findings |work=Forest Research |access-date=8 July 2023 |archive-date=2 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230802030149/https://www.forestresearch.gov.uk/tools-and-resources/statistics/statistics-by-topic/woodland-statistics/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ಹವಾಮಾನ ===

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಂಪಾದ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt; ತಾಪಮಾನವು ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಪರೂಪವಾಗಿ {{Convert|0|C|lk=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ {{Convert|30|C}} ಮೇಲೆ ಏರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hottest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=16 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616173152/https://www.trevorharley.com/hottest-day-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Coldest day of each year from 1900 |url=https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |website=trevorharley.com |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709173537/https://www.trevorharley.com/coldest-days-of-each-year-from-1900.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಉಪಧ್ರುವೀಯ ಸಾಗರಿಕ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರಗಳು ಖಂಡಾಂತರ ಉಪಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳು ತುಂಡ್ರಾ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 August 2016 |title=English: A map of Köppen climate types in the United Kingdom (SVG version) |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |access-date=23 November 2019 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709202702/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:UK_K%C3%B6ppen.svg |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಚಲಿತ ಗಾಳಿಯು ನೈಋತ್ಯದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದಿಂದ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ತೇವದ ಹವಾಮಾನದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt; ಆದರೂ ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ, ಪೂರ್ವದ ಭಾಗಗಳು ಶುಷ್ಕವಾಗಿವೆ. ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ನಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೌಮ್ಯ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತೇವವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು. ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಹಿಮಪಾತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಆಳಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Atlantic Ocean Circulation (Gulf Stream) |url=http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |access-date=8 March 2015 |website=UK Climate Projections |publisher=Met Office |archive-date=17 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017162552/http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1971 ಮತ್ತು 2000 ರ ನಡುವೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು 1,339.7 ಗಂಟೆಗಳು.&lt;ref name=&quot;ukaverages&quot;&gt;{{cite web |title=UK 1971–2000 averages |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705140124/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/areal/uk.html |archive-date=5 July 2009 |access-date=4 August 2007 |publisher=Met Office}}&lt;/ref&gt; ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಗಂಟೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 1,200 ರಿಂದ ಸುಮಾರು 1,580 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;met off climate series&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |title=UK temperature, rainfall and sunshine time series |website=Met Office |access-date=31 December 2022 |archive-date=17 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017203556/https://www.metoffice.gov.uk/research/climate/maps-and-data/uk-temperature-rainfall-and-sunshine-time-series |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯು ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. 2023 ರಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Smeeton |first1=George |title=Families hit by £605 food bill as extreme weather and energy crisis bites |url=https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |website=Energy &amp; Climate Intelligence Unit |date=28 November 2023 |access-date=19 July 2024 |archive-date=16 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716124143/https://eciu.net/media/press-releases/2023/families-hit-by-605-food-bill-as-extreme-weather-and-energy-crisis-bites |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2024 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಪರಿಸರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 180 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 5 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2024 Environmental Performance Index |url=https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |access-date=27 May 2025 |website=Environmental Performance Index |language=en |archive-date=10 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710023935/https://epi.yale.edu/measure/2024/EPI |url-status=live }}&lt;/ref&gt; UK ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು 2050 ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಕಾನೂನನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UK net zero target |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainers/net-zero-target#:~:text=In%20June%202019%2C%20parliament%20passed,to%201990%20levels%20by%202050.&amp;text=Prior%20to%20this%2C%20the%20UK,1990%20levels%2C%20also%20by%202050. |access-date=20 March 2024 |website=Institute for Government |date=20 April 2020|last=Shepheard|first=Marcus}}&lt;/ref&gt;{{Update after|2050|01|01|category|reason=2024 ರಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ! ನೀವು ಇದನ್ನು ಓದುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆ ಕಾನೂನು 30 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಳೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. UK ಆ ನಿವ್ವಳ ಶೂನ್ಯ GHG ಗುರಿಯನ್ನು ಎಂದಾದರೂ ತಲುಪಿದೆಯೇ ಎಂದು ನೀವು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದೇ?}}

=== ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ===
[[File:uk topo en.jpg|thumb|right|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ]]
ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 53 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|130395|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 February 2010 |title=England&amp;nbsp;– Profile |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/7327029.stm |access-date=9 October 2010 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415064122/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/7327029.stm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶವು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,&lt;ref name=&quot;Atlapedia&quot;&gt;{{Cite web |last=Latimer Clarke Corporation Pty Ltd |title=United Kingdom – Atlapedia Online |url=http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |access-date=26 October 2010 |website=Atlapedia.com |archive-date=21 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321191308/http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು UK ಅನ್ನು ತಗ್ಗುನೆಲ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಟೀಸ್-ಎಕ್ಸೆ ರೇಖೆಯ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಗ್ಗುನೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್, ನ್ಯೂ ಫಾರೆಸ್ಟ್, ಸೌತ್ ಡೌನ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಫೋಲ್ಕ್ ಬ್ರೋಡ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, ಪೆನ್ನೈನ್ಸ್, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಡೇಲ್ಸ್, ಎಕ್ಸ್ಮೂರ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಟ್ಮೂರ್ ಸೇರಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಳಿವೆಗಳು ಥೇಮ್ಸ್, ಸೆವರ್ನ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವು ಸ್ಕಾಫೆಲ್ ಪೈಕ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಲೇಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ನಲ್ಲಿ {{Convert|978|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ; ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವು ಐಲ್ ಆಫ್ ವೈಟ್ ಆಗಿದೆ.

ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ಯ 32 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|78772|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scotland Facts |url=http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621045248/http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |archive-date=21 June 2008 |access-date=16 July 2008 |publisher=Scotland Online Gateway}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸುಮಾರು 800 ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Winter |first=Jon |date=1 June 2000 |title=The complete guide to the ... Scottish Islands |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |access-date=8 March 2015 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164423/http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್, ಓರ್ಕ್ನಿ ಮತ್ತು ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಅತ್ಯಂತ ಪರ್ವತಮಯ ಘಟಕ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿನ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪರ್ವತಮಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಒರಟಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರ್ನ್ಗಾರ್ಮ್ಸ್, ಲಾಕ್ ಲೊಮಂಡ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೊಸಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು {{Convert|1345|m|ft|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 March 2016 |title=Great Britain's tallest mountain is taller |work=Ordnance Survey Blog |url=https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller |access-date=9 September 2018 |publisher=Ordnance Survey |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000504/https://www.ordnancesurvey.co.uk/blog/2016/03/britains-tallest-mountain-is-taller/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಬೆನ್ ನೆವಿಸ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ben Nevis Weather |url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510193022/http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |archive-date=10 May 2012 |access-date=26 October 2008 |publisher=Ben Nevis Weather}}&lt;/ref&gt;

ವೇಲ್ಸ್ UK ಯ 9 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, {{Convert|20779|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 June 2010 |title=Profile: Wales |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |access-date=7 November 2010 |archive-date=26 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826085704/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು ಸ್ನೋಡೋನಿಯಾದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೋಡೋನ್ ({{Langx|cy|Yr Wyddfa}}) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು {{Convert|1085|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Atlapedia&quot; /&gt; ವೇಲ್ಸ್ ಪೆಂಬ್ರೋಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ {{Convert|1680|mi|0|abbr=off}} ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;UK coastline&quot; /&gt; ವೇಲ್ಸ್ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಹಲವಾರು ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಆಂಗ್ಲೆಸೀ (''Ynys Môn'').

ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, {{Convert|14160|km2|sqmi|order=flip|-1}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು {{Convert|388|km2|sqmi|order=flip|0}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾದ ಲಾಕ್ ನಿಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Geography of Northern Ireland |url=http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |access-date=22 May 2006 |publisher=University of Ulster |archive-date=18 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118133131/http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಲಾಕ್ ಎರ್ನ್, ಇದು 150 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು [[UNESCO]] ದಿಂದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಜೈಂಟ್ಸ್ ಕಾಸ್ವೇ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವು ಮೌರ್ನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ {{Convert|852|m|ft|0}} ನಲ್ಲಿ ಸ್ಲೀವ್ ಡೊನಾರ್ಡ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Atlapedia&quot; /&gt;

== ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ==

| direction         = horizontal
| align             = right
| caption_align     = center
| total_width       = 320
| image1            = King Charles III (July 2023).jpg
| image2            = Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg
| caption1          = {{nowrap|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III}}&lt;br&gt;ರಾಜ
| caption2          = {{nowrap|ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್}}&lt;br&gt;{{nowrap|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ}}
| alt1              =
| alt2              =
}}
ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜತ್ವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ, &quot;ವಾಟ್ ಈಸ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಮೊನಾರ್ಕಿ?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604151257/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx|date=4 June 2019}}. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ; [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ &quot;ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/|date=9 January 2021}} CIA ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಬುಕ್''. 17 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ &quot;ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂಸದೀಯ ರಾಜತ್ವ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stepan |first1=Alfred |last2=Linz |first2=Juan J. |last3=Minoves |first3=Juli F. |date=2014 |title=Democratic Parliamentary Monarchies |url=http://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |journal=Journal of Democracy |volume=25 |issue=2 |pages=35–36 |doi=10.1353/jod.2014.0032 |issn=1086-3214 |s2cid=154555066 |url-access=subscription |archive-date=31 January 2026 |access-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131155632/https://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_democracy/v025/25.2.stepan.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ, ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lewer |first=Andrew |date=5 May 2021 |title=The UK is one of the most centralised advanced democracies – it's time that changed |url=https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |access-date=3 July 2023 |website=[[New Statesman]] |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703131907/https://www.newstatesman.com/spotlight/2021/05/the-uk-is-one-of-the-most-centralised-advanced-democracies-its-time-that-changed |url-status=live|author-link=Andrew Lewer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Centralisation Nation: Britain's system of local government and its impact on the national economy |url=https://www.centreforcities.org/?post_type=publication&amp;p=40951 |access-date=3 July 2023 |website=Centre for Cities |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141833/https://www.centreforcities.org/publication/centralisation-nation/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Parliamentary Sovereignty |url=https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=11 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811195135/https://www.parliament.uk/site-information/glossary/parliamentary-sovereignty/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಸಂಸತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್, ನೇಮಕಗೊಂಡ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟವನ್ನು (ರಾಜನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತಗೊಳಿಸಿದಂತೆ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{Efn|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವು ಕಿರೀಟದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ರಾಜನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಏಕೈಕ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಮೂಲಕ ಸಂಸತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮೌರಿಸ್ ಸುಂಕಿನ್ ಅವರು ಕಿರೀಟವು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ &quot;...ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವು ಬೇರೆಡೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |title=Relationship between UK Crown and law in focus as Carolean era begins |author=Polly Botsford |publisher=International Bar Association |publication-date=22 September 2022 |access-date=4 July 2023 |archive-date=6 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506211218/https://www.ibanet.org/Relationship-between-UK-Crown-and-law-in-focus-as-Carolean-era-begins |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರಾಜನನ್ನು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ &quot;ಸಾರ್ವಭೌಮ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |title=Interpretation Act 1978 (c. 30, s. 10) |publisher=The National Archives |access-date=4 July 2023 |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730073659/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1978/30/section/10 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;parliament.uk&quot;&gt;{{Cite web |title=Parliament |url=https://www.parliament.uk/about/how/role |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=18 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218150954/https://www.parliament.uk/about/how/role/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಸಂಸತ್ತಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯವು ಎರಡು ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;parliament.uk&quot; /&gt; ಆದರೆ ಮಸೂದೆಯು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆ (ಅಂದರೆ, ವಿಧಿಶಾಸ್ತ್ರ) ಆಗಲು ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Royal Assent |url=https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]] |archive-date=16 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716022947/https://www.parliament.uk/about/how/laws/passage-bill/lords/lrds-royal-assent/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನವು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸದೀಯ ವಿಧಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಿನ್ನವಾದ ಲಿಖಿತ ಮೂಲಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Carter, Sarah |title=A Guide To the UK Legal System |url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505115306/http://www.llrx.com/features/uk2.htm |archive-date=5 May 2012 |access-date=16 May 2006 |publisher=[[University of Kent]] at Canterbury}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವಂತಹ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂವಿಧಾನದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ನೋಡಿ ''[[R (Miller) v Prime Minister]]'' [2019] UKSC 41 (ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ), ''[[R (UNISON) v Lord Chancellor]]'' [2017] [http://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html UKSC 51] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230104095357/https://www.bailii.org/uk/cases/UKSC/2017/51.html|date=4 January 2023}}, [67] ff (ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ), ''[[R (Animal Defenders International) v Secretary of State for Culture Media and Sport]]'' [2008] UKHL 15, [48] (ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ), ''[[R v Lyons]]'' [2002] [https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html UKHL 44] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230122064021/https://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/2002/44.html|date=22 January 2023}}, [27] (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು).&lt;/ref&gt;

ರಾಜ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ III ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು 14 ಇತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು &quot;ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಿಯಾಲ್ಮ್ಗಳು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅವತಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು &quot;UK ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಮೂಲಭೂತ&quot; ಆಗಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |title=The Constitutional Role and Working of the Monarchy in the United Kingdom |author=Robert Blackburn |journal=Jahrbuch des Öffentlichen Rechts der Gegenwart |series=Neue Folge |year=2022 |volume=70 |pages=181–201 |editor=O. Lepsius |editor2=A. Nußberger |editor3=C. Schönberger |editor4=C. Waldhoff |editor5=C. Walter |name-list-style=amp |publisher=Mohr Siebeck |doi=10.1628/joer-2022-0009 |s2cid=257830288 |publication-date=2 June 2022 |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619174428/https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/the-constitutional-role-and-working-of-the-monarchy-in-the-united |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಜ ಸವಲತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಂತಹ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತದಾರರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಕಿರೀಟದ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಚಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ &quot;ಸಮಾಲೋಚಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕು&quot; ಇದೆ.&lt;ref&gt;ಬೇಜ್ಹಾಟ್, ವಾಲ್ಟರ್ (1867). ''ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್''. ಲಂಡನ್: ಚಾಪ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಲ್. ಪು. 103.&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ರಾಜನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತನ್ನ ವಿಲೇವಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.{{Efn|ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಾಜನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉಡುಗೊರೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ, ರಾಜನು ಸಂಸತ್ತಿನ ವಿಸರ್ಜನೆ ಅಥವಾ ಮುಂದೂಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ರಾಜ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಅಕ್ರಮ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು, ಇತರ ಮೀಸಲು ಅಧಿಕಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |title=The Crown and the Constitution |author=David Torrance |publisher=House of Commons Library |publication-date=11 January 2023 |access-date=19 June 2023 |pages=22 |archive-date=2 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302033737/https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8885/CBP-8885.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Government, Prime Minister and Cabinet |url=http://direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921004951/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/UKgovernment/Centralgovernmentandthemonarchy/DG_073444 |archive-date=21 September 2012 |access-date=9 March 2015 |website=Public services all in one place |publisher=[[Directgov]]}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಹಿರಿಯ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ, ವಿಧಿಗತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |title=Cabinet |author=Tim Durrant |date=25 March 2020 |publisher=Institute for Government |publication-date=25 March 2020 |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/cabinet |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |title=Parliament and Government |publisher=UK Parliament |access-date=4 July 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704112925/https://www.parliament.uk/about/how/role/relations-with-other-institutions/parliament-government/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=mN6SzMefot4C |title=The Monarchy and the Constitution, Chapter 3 – The Basic Constitutional Rules: Influence and the Prerogative |author=Vernon Bogdanor |year=1995 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-829334-7 |publication-date=1995 |access-date=4 July 2023}}&lt;/ref&gt; ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Blick |first1=Andrew |last2=Jones |first2=George |date=1 January 2012 |title=The Institution of Prime Minister – History of government |url=https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=21 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721060401/https://history.blog.gov.uk/2012/01/01/the-institution-of-prime-minister/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 1905 ರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಟ್ರೆಷರಿಯ ಮೊದಲ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Brown |first=Jack |title=The Prime Ministers |publisher=[[Hodder &amp; Stoughton]] |year=2020 |isbn=978-1-5293-1214-0 |editor-last=Dale |editor-first=Iain |page=303}}&lt;/ref&gt; 1968 ರಿಂದ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಾ ಸಚಿವ ಆಗಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Minister for the Civil Service |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=2 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902233116/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-civil-service |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2019 ರಿಂದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಚಿವ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Woodcock |first=Andrew |date=26 July 2021 |title=Boris Johnson accused of 'cynical rebranding' after appointing himself 'Minister for the Union' |work=Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |access-date=19 July 2021 |archive-date=27 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727080405/https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/boris-johnson-minister-union-scotland-independence-referendum-snp-a9022356.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Minister for the Union |url=https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |archive-date=19 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719053618/https://www.gov.uk/government/ministers/minister-for-the-union |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ರಾಜನಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಸಮಾವೇಶದಂತೆ, ಒಬ್ಬ MP, ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ, ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 2011 |title=The Cabinet Manual |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |access-date=19 July 2021 |website=[[gov.uk]] |pages=7, 21 |archive-date=15 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180415090557/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/60641/cabinet-manual.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Norton |first=Philip |title=Governing Britain: Parliament, Ministers and Our Ambiguous Constitution |publisher=[[Manchester University Press]] |year=2020 |isbn=978-1-5261-4545-1 |page=130}}&lt;/ref&gt; 20 ಜುಲೈ 2026 ರಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ನಾಯಕ ಆಂಡಿ ಬರ್ನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಜರ್ಸಿ, ಗುರ್ನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ನ ಮೂರು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ 14 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Palan |first=Rolen |editor-last1=Palan |editor-first1=Rolen |editor-last2=Halperin |editor-first2=Sandra |chapter=The second British Empire and the re-emergence of global finance |chapter-url=https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&amp;dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&amp;pg=PA48 |title=Legacies of Empire: Imperial Roots of the Contemporary Global Order |year=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-10946-9 |page=48 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212946/https://books.google.com/books?id=76QyCgAAQBAJ&amp;dq=%22British+overseas+territories%22+%22crown+dependencies%22+UK+%22British+crown%22&amp;pg=PA48#v=onepage&amp;q=%22British%20overseas%20territories%22%20%22crown%20dependencies%22%20UK%20%22British%20crown%22&amp;f=false |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2026 ರ V-Dem ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವರದಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;j496&quot;&gt;{{cite web | title=Democracy Report 2026, Unraveling The Democratic Era? | url=https://v-dem.net/documents/75/V-Dem_Institute_Democracy_Report_2026_lowres.pdf | access-date=2026-03-17}}&lt;/ref&gt;{{Relevance inline|date=August 2026|discuss=ಒಂದು ದೇಶವು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ವತಃ ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲ, ಬದಲಾವಣೆಯು ಅಸಮಾನವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ದೇಶವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿತಿಗಿಂತ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಜಾರದಿದ್ದರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಿಶ್ರ ಆಡಳಿತವಾಗಿ). ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವೇ? ಹೌದು ಎಂದಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ, UK ನ ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಅವಲೋಕನ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬಹುಶಃ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು.}}

===ಚುನಾವಣೆಗಳು===
[[File:Houses of Parliament in 2022 (cropped).jpg|thumb|upright=1.25|alt=Large sand-coloured building of Gothic design beside brown river. The building has several large towers, including large clock tower.|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅರಮನೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡೂ ಸದನಗಳ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.]]
ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ (ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು), ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅನ್ನು 650 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಒಬ್ಬ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ (MP) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;parliament.uk-2&quot;&gt;{{Cite web |title=General elections |url=https://www.parliament.uk/about/how/elections-and-voting/general |access-date=19 July 2021 |website=[[parliament.uk]]}}&lt;/ref&gt; MP ಗಳು ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಬಯಸಿದರೆ ಮರು-ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.&lt;ref name=&quot;parliament.uk-2&quot; /&gt; ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಟೋರಿ ಪಾರ್ಟಿ ಅಥವಾ ಟೋರೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ದೇಶದ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಾಗಿವೆ, ಇದು UK ಅನ್ನು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1920 ರ ದಶಕದಿಂದ ಇತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ, ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ಸ್ ಅಥವಾ ಲೇಬರ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Raymond |first=C |date=2016 |title=Why British Politics is Not a Two-Party System |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |website=Queen's University Belfast |access-date=3 July 2023 |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709172832/https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/107735631/The_United_Kingdom_is_Not_a_Two_Party_System.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2020 ರ ದಶಕವು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸವೆತ ಮತ್ತು ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-08 |title=Sir John Curtice: Election results show politics in the UK has fragmented |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce8p4yn448vo |access-date=2026-05-09 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು ===

[[File:United Kingdom labelled map7 vector.svg|thumb|upright=0.8|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳು]]

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕೌಂಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಶೈರ್ಗಳಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;ಹ್ಯಾಕ್ವುಡ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ವಿಲಿಯಂ: ''ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಶೈರ್, ಬೀಯಿಂಗ್ ದಿ ಲೋರ್, ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೌಂಟಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್'' (1851)&lt;/ref&gt; ಚುನಾಯಿತ ಮಂಡಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು, ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಯಿದೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು: ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ 1888 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1889 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 1898 ರಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=United Nations Economic and Social Council |author-link=United Nations Economic and Social Council |date=August 2007 |title=Ninth UN Conference on the standardization of Geographical Names |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/report%20of%209th%20uncsgn%20n0750902%20en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091211213055/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/9th-UNCSGN-Docs/E-CONF-98-48-Add1.pdf |archive-date=11 December 2009 |access-date=21 October 2008 |publisher=UN Statistics Division}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಭಿನ್ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Dewart |first1=Megan |url=https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |title=The Scottish Legal System |date=2019 |publisher=[[Bloomsbury Academic]] |isbn=978-1-5265-0633-7 |location=London |page=57 |quote=ದಿ ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ಲೀಗಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ವೇರ್ ನಾಟ್ ಮರ್ಜ್ಡ್ ಬೈ ದಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ 1707. ದಸ್, ದೇ ರಿಮೇನ್ ಸೆಪರೇಟ್ 'ಲಾ ಏರಿಯಾಸ್', ವಿತ್ ಸೆಪರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ (ಆಸ್ ಡಸ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್), ಅಂಡ್ ಇಟ್ ಈಸ್ ನೆಸೆಸರಿ ಟು ಡಿಸ್ಟಿಂಗ್ವಿಶ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಲಾ ಅಂಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲಾ (ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರಿಶ್ ಲಾ). |access-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704040048/https://books.google.com/books?id=XW_EtwEACAAJ |archive-date=4 July 2023 |url-status=live}}; {{Cite web |title=The justice system and the constitution |url=https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/#:~:text=The%20United%20Kingdom%20has%20three,of%20Union%201707%20and%201800. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521180341/https://www.judiciary.uk/about-the-judiciary/our-justice-system/jud-acc-ind/justice-sys-and-constitution/ |archive-date=21 May 2023 |access-date=13 June 2023 |publisher=Courts and Tribunals Judiciary |quote=ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ತಲಾ ಒಂದು. ಇದು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 1707 ಮತ್ತು 1800 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ನಂತರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.}}&lt;/ref&gt; 19 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Barlow |first=I.M. |title=Metropolitan Government |url=https://archive.org/details/metropolitangove0000barl |publisher=Routledge |year=1991 |isbn=978-0-415-02099-2 |location=London}}&lt;/ref&gt;

ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ವಿಭಾಗಗಳು ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Welcome to the national site of the Government Office Network |url=http://www.gos.gov.uk/national |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606073647/http://www.gos.gov.uk/national |archive-date=6 June 2009 |access-date=3 July 2008 |publisher=Government Offices}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್, 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲದ ನಂತರ 2000 ರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಮೇಯರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A short history of London government |url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421023053/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |archive-date=21 April 2008 |access-date=4 October 2008 |publisher=Greater London Authority}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, ಅಬರ್ಡೀನ್ ಮತ್ತು ಡಂಡೀ ನಗರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ಕೇವಲ 200,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;political-studies-association&quot;&gt;{{Cite web |title=STV in Scotland: Local Government Elections 2007 |url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222124635/http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |archive-date=22 February 2011 |access-date=2 August 2008 |publisher=Political Studies Association}}&lt;/ref&gt;

ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಫ್, ಸ್ವಾನ್ಸೀ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ನಗರಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಅವುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;unitary&quot;&gt;{{Cite web |year=2014 |title=Unitary authorities |url=http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310210146/http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |archive-date=10 March 2015 |access-date=9 March 2015 |publisher=Welsh Government}}&lt;/ref&gt; ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಫಸ್ಟ್-ಪಾಸ್ಟ್-ದಿ-ಪೋಸ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;unitary&quot; /&gt;

ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಜಿಲ್ಲಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಅಧಿಕಾರಗಳು ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ನಾಯಿ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಶಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Devenport&quot;&gt;{{Cite news |last=Devenport |first=Mark |date=18 November 2005 |title=NI local government set for shake-up |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |access-date=15 November 2008 |archive-date=12 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081212221731/http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1973 ರಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 26 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ 2008 ರ ನಿರ್ಧಾರದ ನಂತರ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite press release |title=Foster announces the future shape of local government |date=13 March 2008 |publisher=Northern Ireland Executive |url=http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |access-date=20 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725002254/http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |archive-date=25 July 2008}}&lt;/ref&gt;

=== ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ===

[[File:Council of Nations and Regions (54059219744) (cropped).jpg|thumb|right|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಂಡಳಿ ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.]]

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಾಲ್ಕು UK ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರಕ್ಕೆ - ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ - ಹಾಗೆಯೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದೆ, ಇವುಗಳು 1999 ರಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718065448/https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |archive-date=18 July 2013 |access-date=17 April 2013 |publisher=United Kingdom Government |quote=ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಸತ್ತಿನ ಎರಡು ಸದನಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿ ಕಾರ್ಯಾಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ...}}; {{Cite web |title=Country Overviews: United Kingdom |url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100404062853/http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |archive-date=4 April 2010 |access-date=28 March 2010 |url-status=usurped |publisher=Transport Research Knowledge Centre}}&lt;/ref&gt; ಈ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ, ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ) ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ: ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Le Sueur |first1=Andrew |last2=Sunkin |first2=Maurice |last3=Murkens |first3=Jo Eric Khushal |title=Public Law: Text, Cases, and Materials |year=2023 |edition=5th |isbn=978-0-19-287061-2 |publisher=Oxford University Press |page=147 |url=https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&amp;dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&amp;pg=PR3 |access-date=13 April 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002213048/https://books.google.com/books?id=6sLDEAAAQBAJ&amp;dq=Le+sueur+Public+Law%C2%A0fifth+edition&amp;pg=PR3#v=onepage&amp;q=Le%20sueur%20Public%20Law%C2%A0fifth%20edition&amp;f=false |url-status=live}}&lt;/ref&gt; UK ಯಾದ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು &quot;ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The progress of devolution - Erskine May - UK Parliament |url=https://erskinemay.parliament.uk/section/4537/the-progress-of-devolution |website=erskinemay.parliament.uk |access-date=1 March 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=David Mundell speech: 20 years of Scottish devolution |url=https://www.gov.uk/government/news/david-mundell-speech-20-years-of-scottish-devolution |website=GOV.UK |access-date=1 March 2025}}&lt;/ref&gt;

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಷಯಗಳು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, UK ಸಂಸತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು, ಸೆನೆಡ್ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Burrows |first=N. |year=1999 |title=Unfinished Business: The Scotland Act 1998 |journal=The Modern Law Review |volume=62 |issue=2 |pages=241–260 [p. 249] |doi=10.1111/1468-2230.00203 |quote=UK ಸಂಸತ್ತು ಸಾರ್ವಭೌಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಅಧೀನವಾಗಿದೆ. ವೈಟ್ ಪೇಪರ್ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಜನರ ಸ್ಥಾಯೀಕೃತ ಇಚ್ಛೆ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬಾರದು ಆದರೆ ಅದರ ಉನ್ನತ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧೀನತೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಈ ತರ್ಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಶಾಸನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು...}}; {{Cite journal |last=Elliot |first=M. |year=2004 |title=United Kingdom: Parliamentary sovereignty under pressure |journal=International Journal of Constitutional Law |volume=2 |issue=3 |pages=545–627, 553–554 |doi=10.1093/icon/2.3.545 |quote=ಯೋಜನೆಗಳ ನಡುವೆ ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ UK ಸಂಸತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ... ಆದರೆ &quot;ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದೆ... ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ, ಆದ್ದರಿಂದ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು... |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2017 ರ ವೇಲ್ಸ್ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರ &quot;ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಭಾಗ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Scotland Act 2016 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |website=Gov.uk |access-date=28 June 2024 |archive-date=28 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240628211304/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2016/11/part/1/crossheading/the-scottish-parliament-and-the-scottish-government#:~:text=(1)The%20Scottish%20Parliament%20and,the%20United%20Kingdom's%20constitutional%20arrangements. |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Wales Act 2017 |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |access-date=13 July 2024 |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212916/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2017/4/section/1/enacted |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದ�ಕೆಂದರೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gamble |first=A. |year=2006 |title=The Constitutional Revolution in the United Kingdom |journal=Publius |volume=36 |issue=1 |pages=19–35 [p. 29] |doi=10.1093/publius/pjj011 |quote=ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳ ಬಹುಮತದ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು ಅನುಮೋದಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಜನರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮತದಾನದ ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೇರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸರಳ ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ UK ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಹೇರಿದ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Meehan |first=E. |year=1999 |title=The Belfast Agreement – Its Distinctiveness and Points of Cross-Fertilization in the UK's Devolution Programme |journal=Parliamentary Affairs |volume=52 |issue=1 |pages=19–31 [p. 23] |doi=10.1093/pa/52.1.19 |quote=[T]ಎರಡು ಸರ್ಕಾರಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮೀಕರಿಸಬಹುದಾದರೆ, ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ ನಡುವಿನ ಅಧಿಕಾರದ ವಿತರಣೆಯು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ವಿಭಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಬಹುದು...ಒಪ್ಪಂದವು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ನ 'ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಗಳು' 'ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲದೆ' ಉಳಿದಿವೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಮೀಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಥವಾ ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವಾಪಸು ಪಡೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು. ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂಸದೀಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮರುಮಾತುಕತೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; UK ಸಂಸತ್ತು 2020 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;UKIM&quot; /&gt;

==== ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ====
ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ,&lt;ref&gt;{{cite web |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |publisher=Institute for Government |access-date=30 August 2024 |date=21 June 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830150949/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution#:~:text=After%201997%20Labour%20governments%20devolved,assembly%20were%20created%20in%202000. |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಬದಲಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 1998 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Devolution explained |url=https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |publisher=Local Government Association |access-date=30 August 2024 |archive-date=30 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830152450/https://www.local.gov.uk/topics/devolution/devolution-hub/devolution-explained |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 1998 ರಲ್ಲಿ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ಗಾಗಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ರಾಜಕೀಯ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಲಂಡನ್ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ವಿಧಾನಸಭೆ, ಇದು ಮೇಯರ್ ಮೇಲೆ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2009 ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಒಂದು ವಿಧದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. CA ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಲುಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕೆಲವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2023 |title=English devolution |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |access-date=4 February 2024 |publisher=Institute for Government |archive-date=2 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212917/https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/english-devolution |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಸಂಯೋಜಿತ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು 2023 ರ ಲೆವೆಲ್ಲಿಂಗ್-ಅಪ್ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್ ಹೊರಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ರಚಿಸಬಹುದು: ಕೌಂಟಿ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 April 2023 |title=Combined County Authorities – key differences to Combined Authorities |url=https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |access-date=4 February 2024 |website=Local Government Lawyer |archive-date=4 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240204170903/https://www.localgovernmentlawyer.co.uk/governance/314-governance-a-risk-articles/53464-combined-county-authorities-key-differences-to-combined-authorities |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ====

[[File:First Minister meets Prime Minister (53840421342).jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ನ ಬ್ಯೂಟ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.]]
1999 ರಿಂದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Scottish Parliament&quot;&gt;{{cite web |title=Devolved and Reserved Powers |url=https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |website=parliament.scot |publisher=Scottish Parliament |access-date=28 December 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920053732/https://www.parliament.scot/about/how-parliament-works/devolved-and-reserved-powers |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 April 1999 |title=Scotland's Parliament&amp;nbsp;– powers and structures |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=18 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218234816/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಕ್ರೌನ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಯೋಜನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ಶಾಸಕಾಂಗ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Devolved and Reserved Matters - Visit &amp; Learn Scottish Parliament |url=http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722092046/http://www.parliament.scot/visitandlearn/Education/18642.aspx |url-status=dead |archive-date=22 July 2017 |access-date=1 March 2025 |date=22 July 2017}}&lt;/ref&gt;

2012 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು 2016 ರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲವು ತೆರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಗಳು, ಉದ್ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯದ ಮೇಲೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಭೂ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಹಿವಾಟು ತೆರಿಗೆ, ಭೂತುಂಬುವ ತೆರಿಗೆ, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಸುಂಕ, ವಿಮಾನ ನಿರ್ಗಮನ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ರೆವೆನ್ಯೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಹಾಗೆಯೇ ಶಕ್ತಿ ಜಾಲದ ಅಂಶಗಳು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Devolved Matters in Scotland&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |title=What the Scottish Government does |publisher=Scottish Government |access-date=8 August 2019 |archive-date=8 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708045359/https://www.gov.scot/about/what-the-government-does/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scottish Parliament&quot; /&gt; ಆರ್ಥಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಅಧಿಕಾರವು 2020 ರಲ್ಲಿ UK ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{refn|name=UKIM|&lt;ref name=&quot;Keating21&quot;&gt;{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |date=2 February 2021 |title=Taking back control? Brexit and the territorial constitution of the United Kingdom |journal=[[Journal of European Public Policy]] |location=Abingdon |publisher=[[Taylor &amp; Francis]] |volume=28 |issue=4 |pages=6–7 |doi=10.1080/13501763.2021.1876156 |quote=ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ನಾಲ್ಕು ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಾದ್ಯಂತ ಪರಸ್ಪರ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇವುಗಳು EU ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿವೆ. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರವೇ, ಮಸೂದೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ಸೆವೆಲ್ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನ) ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಥವಾ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಇವು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. |hdl-access=free |hdl=1814/70296 |s2cid=234066376}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KenMcEw21&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Kenny |first1=Michael |author-link=Michael Kenny (political scientist) |last2=McEwen |first2=Nicola |author-link2=Nicola McEwen |date=1 March 2021 |title=Intergovernmental Relations and the Crisis of the Union |journal=Political Insight |publisher=[[SAGE Publishing]] |volume=12 |issue=1 |pages=12–15 |doi=10.1177/20419058211000996 |quote=ಆ ಹಂತದ ಜಂಟಿ ಕೆಲಸವು ಜಾನ್ಸನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ಯುಕೆ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು...ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |doi-access=free |s2cid=232050477}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WolffeDevol&quot;&gt;{{Cite journal |last=Wolffe |first=W James |author-link=James Wolffe |date=7 April 2021 |title=Devolution and the Statute Book |url=https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |journal=[[Statute Law Review]] |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/slr/hmab003 |access-date=18 April 2021 |quote=ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಸೂದೆ - ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ತಮ್ಮ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಸೂದೆ; ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ EU ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳ 4 ಮತ್ತು 6 ನೇ ವಿಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳು...ಯುಕೆ ಸಂಸತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ (ವಾಪಸಾತಿ ಒಪ್ಪಂದ) ಕಾಯಿದೆ 2020 ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆ 2020 ಅನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಮೂರು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ. |archive-date=21 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421145355/https://academic.oup.com/slr/advance-article/doi/10.1093/slr/hmab003/6213886 |url-status=live |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wincott21&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Wincott |first1=Daniel |author-link=Daniel Wincott |last2=Murray |first2=C. R. G. |last3=Davies |first3=Gregory |date=17 May 2021 |title=The Anglo-British imaginary and the rebuilding of the UK's territorial constitution after Brexit: unitary state or union state? |journal=Territory, Politics, Governance |location=Abingdon/Brighton |publisher=[[Taylor &amp; Francis]]; [[Regional Studies Association]] |volume=10 |issue=5 |pages=696–713 |doi=10.1080/21622671.2021.1921613 |quote=ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅದು ಬದಲಾಯಿಸಿದ EU ಏಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಭರವಸೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ. ಮೊದಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ಲಾರ್ಡ್ ಹೋಪ್, ಶಾಸನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವಂತೆ ಕಂಡರು: 'ಈ ಸಂಸತ್ತು ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ'. |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DouganMcEwen20&quot;&gt;{{Cite report |url=https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |title=UK and the Internal Market, Devolution and the Union |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hayward |first2=Katy |date=2020 |publisher=[[University of Edinburgh]]; [[University of Aberdeen]] |pages=2–3 |last3=Hunt |first3=Jo |last4=McEwen |first4=Nicola |last5=McHarg |first5=Aileen |last6=Wincott |first6=Daniel |author-link=Michael Dougan |author-link2=Katy Hayward |access-date=16 October 2020 |author-link4=Nicola McEwen |author-link6=Daniel Wincott |department=Centre on Constitutional Change |archive-date=18 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018185830/https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union |url-status=live |archivedate=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201018185830/https://www.centreonconstitutionalchange.ac.uk/publications/uk-and-internal-market-devolution-and-union }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dougan20Brief&quot;&gt;{{Cite report |url=https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |title=Briefing Paper. United Kingdom Internal Market Bill: Implications for Devolution |last=Dougan |first=Michael |date=2020 |publisher=[[University of Liverpool]] |location=Liverpool |pages=4–5 |author-link=Michael Dougan |access-date=15 October 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026161836/https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf |url-status=live |archivedate=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026161836/https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/law/2-research/eull/UKIM,Briefing,Paper,-,Prof,Michael,Dougan,15,September,2020.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DouHu22&quot;&gt;{{cite journal |last1=Dougan |first1=Michael |last2=Hunt |first2=Jo |last3=McEwen |first3=Nicola |last4=McHarg |first4=Aileen |author-link1=Michael Dougan |author-link3=Nicola McEwen |title=Sleeping with an Elephant: Devolution and the United Kingdom Internal Market Act 2020 |journal=[[Law Quarterly Review]] |date=2022 |url=https://dro.dur.ac.uk/35167/ |location=London |publisher=[[Sweet &amp; Maxwell]] |ssrn=4018581 |via=Durham Research Online |access-date=4 March 2022 |quote=ಕಾಯಿದೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತ – ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಾನಿಕಾರಕ – ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ...ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಶಾಸನದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅಂಶವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ...ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು UK ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. |issn=0023-933X |archive-date=2 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802185022/https://dro.dur.ac.uk/35167/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}

ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯ (SNP) ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Humza Yousaf's precarious position puts the SNP – and Scotland – at a crossroads |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |website=Institute for Government |access-date=26 April 2024 |date=26 April 2024 |archive-date=26 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426221203/https://www.instituteforgovernment.org.uk/comment/humza-yousaf-snp-scotland-crossroads |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾನ್ ಸ್ವಿನ್ನಿ, SNP ಯ ನಾಯಕ. 2014 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯಿತು, 55.3 ಪ್ರತಿಶತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು 44.7 ಪ್ರತಿಶತ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 32 ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಅವರಲ್ಲಿ 1,223 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;political-studies-association&quot; /&gt;

ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ. ಇದು 129 ಚುನಾಯಿತ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ (MSPs) ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಕಾನೂನು ರಚನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು, ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಶಾಸನದ ಯಾವುದೇ ತುಣುಕನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Devolved Matters in Scotland&quot;/&gt;

==== ವೇಲ್ಸ್ ====
1999 ರಿಂದ ವೇಲ್ಸ್ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸೆನೆಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2026 ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸದಸ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದವು, ನಂತರ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಪಟ್ಟಿ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 60 ರಿಂದ 96 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಇದು 16 ಆರು-ಸದಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆನೆಡ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 April 1999 |title=Structure and powers of the Assembly |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |access-date=21 October 2008 |archive-date=7 February 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040207162926/http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/wales_99/the_welsh_assembly/309033.stm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸೆನೆಡ್ ಸಿಮ್ರು ಕಾಯಿದೆಗಳ ಮೂಲಕ UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೀಸಲಿರದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸನ ಮಾಡಬಹುದು. ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ಲೈಡ್ ಸಿಮ್ರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ, ರುನ್ ಅಪ್ ಐಯೋರ್ವರ್ತ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

==== ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ====
ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ವರೂಪವು 1998 ರ ಗುಡ್ ಫ್ರೈಡೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇದು ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ 30-ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಟ್ರಬಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆ ವರ್ಷ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಹಂಚಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Good Friday Agreement: What is it? |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |website=BBC News |date=3 April 2023 |access-date=11 April 2024 |archive-date=15 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515131233/https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61968177 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಏಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 May 2019 |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |url=https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |access-date=11 June 2024 |website=GOV.UK |archive-date=7 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307093336/https://www.gov.uk/guidance/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಕಾರ್ಯಾಂಗವು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದ್ವಿರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;northernireland1&quot;&gt;{{Cite web |date=25 September 2015 |title=Your Executive |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |publisher=Northern Ireland Executive |access-date=14 August 2016 |archive-date=21 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821135048/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಉಪ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಯುಕ್ತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Stormont: Why were NI leaders given unequal job titles? |work=BBC News |date=15 May 2022 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-61393736 |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202190001/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-61393736 |archive-date=2 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Northern Ireland Executive: Ministerial Code |date=28 September 2015 |url=https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |access-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202191115/https://www.northernireland.gov.uk/topics/your-executive/ministerial-code |archive-date=2 February 2024}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು 2015 ರಿಂದ 11 ಮಂಡಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸೀಮಿತ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Devenport&quot; /&gt;

=== ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ===

[[File:Trump-Starmer bilateral 2025-02-27-16-07.jpg|thumb|right|ಯುಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೀರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೈಕುಲುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ &quot;ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು&quot; ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.]]

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟೋ, ಆಕಸ್, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್, ಜಿ7, ಜಿ20, OECD, WTO, ಯುರೋಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮತ್ತು OSCE ಗಳ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=May |first=Theresa |author-link=Theresa May |date=29 March 2017 |title=Prime Minister's letter to Donald Tusk triggering Article 50 |url=https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |via=Gov.uk |access-date=19 June 2017 |archive-date=5 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605184239/https://www.gov.uk/government/publications/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50/prime-ministers-letter-to-donald-tusk-triggering-article-50 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. UK ಗಣನೀಯ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;PaulWirtz2004&quot;&gt;{{cite book |last1=Paul |first1=T.V. |url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&amp;pg=PA59 |title=Balance of Power: Theory and Practice in the 21st century |last2=Wirtz |first2=James |last3=Fortmann |first3=Michel |date=2004 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-5017-2 |page=59}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 May 2012 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |access-date=6 July 2025 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=3 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103160059/https://www.bbc.com/news/world-europe-18023389 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ &quot;ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧವನ್ನು&quot; ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - &quot;ಎಂಟೆಂಟೆ ಕಾರ್ಡಿಯಾಲ್&quot; - ಮತ್ತು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಮಾಣು ಆಯುಧ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Swaine |first=Jon |date=13 January 2009 |title=Barack Obama presidency will strengthen special relationship, says Gordon Brown |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-access=subscription |access-date=30 May 2011 |website=The Telegraph |publication-place=[[London]] |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704192159/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/4226246/Barack-Obama-presidency-will-strengthen-special-relationship-says-Gordon-Brown.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Kirchner |first1=Emil Joseph |title=Global Security Governance: Competing Perceptions of Security in the 21st century |url=https://archive.org/details/globalsecuritygo0000unse |last2=Sperling |first2=James |publisher=[[Routledge]] |year=2007 |isbn=978-0-415-39162-7 |edition=illustrated |location=London |page=[https://archive.org/details/globalsecuritygo0000unse/page/100 100]}}&lt;/ref&gt; ಆಂಗ್ಲೋ-ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬದ್ಧವಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೈತ್ರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ; ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಐರಿಶ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮೂಲಕ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟನ್ನ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳು, ಅಧಿಕೃತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೆರವು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=The Committee Office, House of Commons |date=19 February 2009 |title=DFID's expenditure on development assistance |url=http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112222226/http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200809/cmselect/cmintdev/220/22007.htm |archive-date=12 January 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಿಲಿಟರಿ ===

[[File:United Kingdom overseas military installations and operations.png|thumb|upright=1.4|
{{Legend|#0000FF|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ವಿದೇಶಿ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಘಟಕಗಳು}}
{{Legend|#F0002B|2000 ರಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು: ಪಲ್ಲಿಸರ್ (ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್); ಹೆರಿಕ್ (ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ); ಎಂಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಫ್ರೀಡಮ್ (ಹಾರ್ನ್ ಆಫ್ ಆಫ್ರಿಕಾ); ಟೆಲಿಕ್ (ಇರಾಕ್); ಎಲ್ಲಾಮಿ (ಲಿಬಿಯಾ); ಮತ್ತು ಶೇಡರ್ (ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಲೆವಂಟ್).}}]]

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಮೂರು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವಾ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಮರೀನ್ಸ್ (ನೌಕಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ), ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ministry of Defence |url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/Home |access-date=21 February 2012 |publisher=Ministry of Defence |archive-date=19 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219194140/http://mod.uk/DefenceInternet/Home/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ ಆಗಿದ್ದು, ಪಡೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 March 2012 |title=Speaker addresses Her Majesty Queen Elizabeth II |url=http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen |access-date=28 April 2013 |publisher=UK Parliament |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501221305/http://www.parliament.uk/business/news/2012/march/speaker-addresses-hm-the-queen/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, UK ನ ಜಾಗತಿಕ ಭದ್ರತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಕಾಯುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ನ್ಯಾಟೋ (ಮೈತ್ರಿ ವೇಗದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ದಳ ಸೇರಿದಂತೆ), ಐದು ಶಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ರಿಂಪ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮೈತ್ರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಾಗಿವೆ. ವಿದೇಶಿ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಸೆನ್ಶನ್ ದ್ವೀಪ, ಬಹ್ರೈನ್, ಬೆಲೀಜ್, ಬ್ರೂನೈ, ಕೆನಡಾ, ಸೈಪ್ರಸ್, ಡಿಯಾಗೋ ಗಾರ್ಸಿಯಾ, ಫಾಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಜರ್ಮನಿ, ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್, ಕೀನ್ಯಾ, ಒಮಾನ್, ಖತಾರ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=House of Commons Hansard |url=https://publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&amp;STEMMER=en&amp;WORDS=raf%20diego%20garcia&amp;ALL=RAF&amp;ANY=&amp;PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&amp;CATEGORIES=&amp;SIMPLE=&amp;SPEAKER=&amp;COLOUR=red&amp;STYLE=s&amp;ANCHOR=50221w33.html_spnew0&amp;URL=/pa/cm200405/cmhansrd/vo050221/text/50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309114107/http://www.publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&amp;STEMMER=en&amp;WORDS=raf%20diego%20garcia&amp;ALL=RAF&amp;ANY=&amp;PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&amp;CATEGORIES=&amp;SIMPLE=&amp;SPEAKER=&amp;COLOUR=red&amp;STYLE=s&amp;ANCHOR=50221w33.html_spnew0&amp;URL=%2Fpa%2Fcm200405%2Fcmhansrd%2Fvo050221%2Ftext%2F50221w33.htm#50221w33.html_spnew0 |archive-date=9 March 2009 |access-date=23 October 2008 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite web |title=House of Commons Hansard Written Answers for 17 Jun 2013 (pt 0002) |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214025754/http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmhansrd/cm130617/text/130617w0002.htm#13061746000236 |archive-date=14 February 2015 |access-date=4 March 2015 |publisher=Publications.parliament.uk}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 2026|title=Trends in Military Expenditure 2025|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-04/2604_milex_2025.pdf#page=2|access-date=31 May 2026|publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Military Balance 2026: Global defence spending|url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/2026/the-military-balance-2026/global-defence-spending/|access-date=2026-05-31|website=IISS|language=en}}&lt;/ref&gt; UK 2025 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಆರನೇ-ಅಥವಾ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಿಲಿಟರಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚವು ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ 2.3 ಪ್ರತಿಶತ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rishi Sunak vows to boost UK defence spending to 2.5% of GDP by 2030 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |access-date=24 April 2024 |publisher=BBC News |date=24 April 2024 |archive-date=23 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240423233438/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-68880171 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಶೀತಲ ಸಮರದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯು &quot;ಅತ್ಯಂತ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು&quot; ಮೈತ್ರಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಊಹೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;''UK 2005: ದಿ ಆಫಿಷಿಯಲ್ ಇಯರ್ಬುಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್''. ಆಫೀಸ್ ಫಾರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್. ಪು. 89.&lt;/ref&gt;

=== ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ===
&lt;!-- Copyedit done to here --&gt;

[[File:Middlesex Guildhall (cropped).jpg|thumb|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.]]
ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಒಂದೇ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ 1706 ರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದವು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;Acts of Union 1707&quot; /&gt; UK ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು. 2009 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಹೊಸ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ನ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 October 2009 |title=UK Supreme Court judges sworn in |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |access-date=6 October 2009 |archive-date=7 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207160453/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8283939.stm |url-status=live}}; {{Cite web |date=July 2003 |title=Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom |url=http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090117132005/http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-date=17 January 2009 |access-date=13 May 2013 |publisher=Department for Constitutional Affairs}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಮಿತಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಂತೆಯೇ ಅದೇ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Role of the JCPC |url=http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |access-date=28 April 2013 |publisher=Judicial Committee of the Privy Council |archive-date=14 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140114165910/http://www.jcpc.uk/about/role-of-the-jcpc.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು ಎರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು (ಅಥವಾ ಮಾದರಿ ಕಾನೂನು) ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bainham |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&amp;pg=PA298 |title=The international survey of family law: 1996 |publisher=Martinus Nijhoff |year=1998 |isbn=978-90-411-0573-8 |location=The Hague |page=298 |access-date=29 September 2020 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328141743/https://books.google.com/books?id=AF303DEl0MkC&amp;pg=PA298#v=onepage&amp;q&amp;f=false |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Common Law |url=https://www.britannica.com/topic/common-law |access-date=27 May 2024 |publisher=Britannica |date=19 May 2024 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506134920/https://www.britannica.com/topic/common-law |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಹಿರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕ್ರೌನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Australian courts and comparative law |url=http://www.alpn.edu.au/node/66 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414202207/http://alpn.edu.au/node/66 |archive-date=14 April 2013 |access-date=9 March 2015 |publisher=Australian Law Postgraduate Network}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್-ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸೆಷನ್&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Court of Session&amp;nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080731094308/http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp |archive-date=31 July 2008 |access-date=8 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಷಿಯರಿ ಆಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=High Court of Justiciary&amp;nbsp;– Introduction |url=http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080912204821/http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp |archive-date=12 September 2008 |access-date=9 March 2015 |publisher=Scottish Courts}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=House of Lords&amp;nbsp;– Practice Directions and Standing Orders Applicable to Civil Appeals |url=https://publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206120915/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm |archive-date=6 December 2013 |access-date=8 March 2015 |publisher=UK Parliament}}&lt;/ref&gt; ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೆಲವು ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಶಿಕ್ಷೆ ದರಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಳಂಬಗಳಿಂದ ಗುಣಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;s576&quot;&gt;{{cite journal | last1=Lovett | first1=Jo | last2=Hales | first2=Gavin | last3=Kelly | first3=Liz | last4=Khan | first4=Aneela | last5=Hardiman | first5=Margaret | last6=Trott | first6=Louise | title=What can We Learn from Police Data About Timeliness in Rape and Serious Sexual Offence Investigations in England and Wales? | journal=International Criminology | volume=2 | issue=3 | date=2022 | issn=2662-9976 | doi=10.1007/s43576-022-00069-8 | pages=286–298| pmc=9527390 }}&lt;/ref&gt;

ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧವು 1981 ಮತ್ತು 1995 ರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಆ ಉತ್ತುಂಗದಿಂದ 1995 ರಿಂದ 2015 ರವರೆಗೆ ದಾಖಲಾದ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ 66% ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |title=Crime in England and Wales, Year Ending June 2015 |publisher=Office for National Statistics |website=UK Government Web Archive |access-date=16 March 2023 |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316221317/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_419450.pdf |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; UK ಅಪರಾಧ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ.

UK ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನ, ಕನಿಷ್ಠ 28 ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ರಜೆ, ಪೋಷಕ ರಜೆ, ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಅನಾರೋಗ್ಯ ವೇತನ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಉದ್ಯೋಗ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸಲಿಂಗ ವಿವಾಹವು 2014 ರಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2020 ರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Wratten |first1=Marcus |title=Tom Allen to host vital new BBC show marking 10th anniversary of same-sex marriage |url=https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |website=PinkNews |date=3 July 2023 |access-date=2 September 2023 |archive-date=2 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902195143/https://www.thepinknews.com/2023/07/03/tom-allen-bbc-my-big-gay-wedding-same-sex-marriage/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ LGBT ಸಮಾನತೆಯು ಆಧುನಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 June 2023 |title=The 203 Worst (&amp; Safest) Countries for LGBTQ+ Travel in 2023 |url=https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |access-date=20 August 2023 |website=Asher &amp; Lyric |archive-date=10 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910063408/https://www.asherfergusson.com/lgbtq-travel-safety/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=R. Flores |first1=Andrew |title=Social Acceptance of LGBTI People in 175 Countries and Locations |url=https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |website=Williams Institute |access-date=11 September 2023 |archive-date=13 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913091254/https://williamsinstitute.law.ucla.edu/publications/global-acceptance-index-lgbt/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

EU ಅನ್ನು ತೊರೆದ ನಂತರ UK-EU ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಲೋಚನೆಯು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷವು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ವಿನಂತಿಸಬಹುದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೀಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ PCA ನಲ್ಲಿ.&lt;ref name=&quot;commission.europa.eu&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Disputes under the Trade and Cooperation Agreement |date=November 2021 |url=https://www.instituteforgovernment.org.uk/explainer/disputes-trade-and-cooperation-agreement |access-date=26 January 2025 |publisher=Institute for Government}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sandeel fishing ban to remain in place |date=2 May 2025 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/ckgrwxxzxkjo |website=BBC |access-date=4 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504203005/https://www.bbc.com/news/articles/ckgrwxxzxkjo |archive-date=4 May 2025}}&lt;/ref&gt; EU-UK ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದವು UK ಮತ್ತು EU ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ 'ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸದ್ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ' ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Good Faith in Public Law |date=20 January 2022 |url=https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |website=ox.ac.uk |access-date=13 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513165454/https://www.law.ox.ac.uk/news/2022-01-20-good-faith-public-law |archive-date=13 May 2025}}&lt;/ref&gt; ವಿಂಡ್ಸರ್ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, EU ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಷಯಗಳು ECJ ಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸ್ಟಾರ್ಮಾಂಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹೊಸ EU ನಿಯಮಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು.

== ಆರ್ಥಿಕತೆ ==


[[File:Bank junction - 2020-09-20 (2).jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜಂಕ್ಷನ್ ನಿಂದ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಕ್ಷಿತಿಜ. ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yanatma |first=Servet |date=16 March 2024 |title=Europe's top financial centres: Where's best to do business? |url=https://www.euronews.com/business/2024/03/16/europes-top-financial-centres-wheres-best-to-do-business |access-date=16 August 2025 |publisher=[[Euronews]] |quote=ಯುಎಸ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಲಂಡನ್ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.}}&lt;/ref&gt;]]

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Thane |first1=Pat |year=2019 |title=The Origins of the British Welfare State |journal=The Journal of Interdisciplinary History |volume=50 |issue=3 |pages=427–433 |doi=10.1162/jinh_a_01448 |s2cid=208223636 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ftms&quot;&gt;{{cite web |last1=Griffiths |first1=Alan |last2=Wall |first2=Stuart |date=16 July 2011 |title=Applied Economics |url=http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620120524/http://www.ftms.edu.my/pdf/Download/UndergraduateStudent/BusinessEconomics/BC215001S%20-%20BE%20Key%20Text%20-%20Applied%20Economics.pdf |archive-date=20 June 2013 |access-date=25 September 2014}}&lt;/ref&gt; 2025 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ನಾಮಮಾತ್ರ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದೊಂದಿಗೆ (GDP) £2.819 ಟ್ರಿಲಿಯನ್,&lt;ref name=&quot;IMFWEO.UK&quot; /&gt; ಇದು ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕರೆನ್ಸಿ, ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿ-ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುವ ಕರೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೀಸಲು ಕರೆನ್ಸಿ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್, ಯುರೋ ಮತ್ತು ಯೆನ್ ನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves |url=https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |access-date=10 October 2021 |website=IMF Data |archive-date=12 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512202858/https://data.imf.org/regular.aspx?key=41175 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ತನ್ನ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಔಪಚಾರಿಕ ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಮಮಾತ್ರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2022 ರಿಂದ UK ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exports of goods and services (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.GNFS.CD?end=2024&amp;most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]]}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಮದುದಾರ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Imports of goods and services (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=22 September 2025 |website=[[World Bank]] |archive-date=13 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913065521/https://data.worldbank.org/indicator/NE.IMP.GNFS.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಆಗಿದೆ. [[OECD]] ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Francis-Devine |first1=Brigid |title=House of Commons Research Briefing on Income inequality in the UK. |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210104536/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-7484/ |archive-date=10 February 2022 |access-date=1 July 2023 |website=UK Parliament}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inequality – Income inequality – OECD Data |url=http://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629183322/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-date=29 June 2023 |access-date=3 July 2023 |website=theOECD}}&lt;/ref&gt; UK ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ HDI ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿದಾಗ. 2025 ರಂತೆ UK ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು 4.7% ಆಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Labiak |first1=Mitchell |last2=Smith |first2=Oliver |date=17 July 2025 |title=UK jobs market weakens as unemployment rate rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |access-date=25 September 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB |archive-date=15 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250915184829/https://www.bbc.com/news/articles/cg754negn75o |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ನೈಜ GDP ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 1.1% ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;f919&quot;&gt;{{cite web | title=GDP quarterly national accounts, UK | website=Office for National Statistics | date=2026 | url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/bulletins/quarterlynationalaccounts/octobertodecember2025 | access-date=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;

ಎಚ್ಎಮ್ ಟ್ರೆಜರಿ, ಟ್ರೆಜರಿ ಚಾನ್ಸೆಲರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ UK ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ನೋಟುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮೀಸಲು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಷರತ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.

=== ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು ===
[[File:Bank-of-England.jpg|thumb|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.]]
[[File:British Airways Concorde G-BOAC 03.jpg|thumb|ಕಾಂಕಾರ್ಡ್ ಒಂದು ಸುಪರ್ಸಾನಿಕ್ ವಿಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ದಾಟುವ ಹಾರಾಟದ ಸಮಯವನ್ನು 8 ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 3.5 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Celebrating Concorde |url=https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317103939/https://www.britishairways.com/en-gb/information/about-ba/history-and-heritage/celebrating-concorde |archive-date=17 March 2023 |access-date=30 March 2023}}&lt;/ref&gt;]]

ಸೇವಾ ವಲಯವು 2023 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ ಸುಮಾರು 80 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hutton |first=Georgina |date=3 October 2024 |title=Industries in the UK |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |access-date=19 May 2025 |website=UK Parliament: House of Commons Library |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007134640/https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-8353/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2023 ರಂತೆ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೇವೆಗಳ ರಫ್ತುದಾರ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Service exports (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&amp;year_high_desc=false |access-date=19 May 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317140633/https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&amp;year_high_desc=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2024 ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿವ್ವಳ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 January 2025 |title=UK leads world in financial services trade surplus |url=https://www.thecityuk.com/news/uk-leads-world-in-financial-services-trade-surplus/ |access-date=2 June 2025 |website=TheCityUK |language=en}}&lt;/ref&gt; ಲಂಡನ್ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ, 2022 ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಹಿವಾಟಿನ 37.8 ಪ್ರತಿಶತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 September 2025 |title=BIS Triennial Survey of Foreign Exchange and Over-The-Counter Interest Rate Derivatives Markets in April 2025 – UK Data |url=https://www.bankofengland.co.uk/news/2025/september/bis-triennial-survey-of-foreign-exchange-and-over-the-counter-interest-rate-derivatives-markets |access-date=7 December 2025 |publisher=Bank of England}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Florida |first=Richard |date=16 March 2017 |title=The Economic Power of Cities Compared to Nations |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308074221/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-03-16/top-metros-have-more-economic-power-than-most-nations |archive-date=8 March 2024 |access-date=22 February 2024 |website=Bloomberg}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜೊತೆಗೆ, ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World Cities 2024 |url=https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |access-date=21 September 2025 |website=GaWC |language=en-US |archive-date=3 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703071437/https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;www.longfinance.net&quot;&gt;{{Cite web |title=GFCI 36 Rank - Long Finance |url=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |access-date=19 May 2025 |website=www.longfinance.net |archive-date=25 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925155927/https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, UK ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರ, ಅದೇ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 29 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;www.longfinance.net&quot; /&gt;

UK ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2024 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ 10 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World Bank Open Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=5 August 2025 |website=World Bank Open Data |archive-date=7 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2024 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ 8 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 8.6 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 May 2025 |title=Manufacturing industries: Economic indicators |url=https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/sn05206/ |access-date=1 June 2025 |website=House of Commons Library}}&lt;/ref&gt; 2017 ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದಂತೆ ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (ಕ್ರಮವಾಗಿ 12.6 ಮತ್ತು 11.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಲಂಡನ್ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು 2.8 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;Hennik Research. [http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf ''ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವರದಿ: 2017'' (ಡಿಸೆಂ. 2016)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131192050/http://www.themanufacturer.com/wp-content/uploads/2017/01/Annual-Manufacturing-Report-2017-Final-Version.pdf|date=31 January 2017}}&lt;/ref&gt;

ದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ;&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Chan |first1=Kelvin |date=25 April 2023 |title=King Charles' coronation is bringing millions of tourists and a cash infusion to London but it probably won't save the British economy |url=https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502144950/https://fortune.com/2023/04/25/king-charles-coronation-tourists-money-london-british-economy/ |archive-date=2 May 2023 |access-date=9 May 2023 |website=[[fortune.com]] |agency=The Associated Press}}&lt;/ref&gt; ಸೃಜನಶೀಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು 2019 ರಲ್ಲಿ UK ನ GVA ಯ 5.9 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದ್ದವು,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=DCMS Economic Estimates 2019 (provisional): Gross Value Added |url=https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |access-date=31 January 2023 |website=gov.uk |archive-date=31 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131001226/https://www.gov.uk/government/statistics/dcms-economic-estimates-2019-gross-value-added/dcms-economic-estimates-2019-provisional-gross-value-added |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ £111 ಶತಕೋಟಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2020 |title=UK's Creative Industries contributes almost £13 million to the UK economy every hour |url=https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |access-date=21 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=21 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221131518/https://www.gov.uk/government/news/uks-creative-industries-contributes-almost-13-million-to-the-uk-economy-every-hour |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಲಾಯ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಲಂಡನ್, ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಿಮೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lloyd's of London – value proposition |url=https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227100951/https://www.lloyds.com/about-lloyds/value-proposition-coverholder |archive-date=27 February 2023 |website=Lloyd's of London}}&lt;/ref&gt; WPP ಪಿಎಲ್ಸಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಾಹೀರಾತು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rankings 2025 - Creative 100 |url=https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |website=WARC |access-date=12 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612162216/https://www.warc.com/creative/rankings/creative-100 |archive-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt; UK ಯುರೋಪ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |access-date=18 January 2024 |title=Retail |publisher=great.gov.uk |archive-date=18 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118084416/https://www.great.gov.uk/international/content/investment/sectors/retail/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2023 ರಲ್ಲಿ US$2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖರೀದಿ ವೆಚ್ಚಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Households and NPISHs Final consumption expenditure (current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |access-date=17 August 2024 |website=World Bank Group |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143614/https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.CD?year_high_desc=true |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಜಾನ್ ಲೂಯಿಸ್ UK ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |access-date=18 January 2024 |title=Employee owned businesses - What the evidence tells us |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202155249/https://employeeownership.co.uk/resources/what-the-evidence-tells-us/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮವು £47 ಶತಕೋಟಿ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು (UK ನ ಒಟ್ಟು ಸರಕು ರಫ್ತಿನ 12 ಪ್ರತಿಶತ) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Auto Output 2025&quot; /&gt; 2024 ರಲ್ಲಿ UK 779,584 ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು 125,649 ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು; UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 10 ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ 8 ರಫ್ತಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Auto Output 2025&quot;&gt;{{Cite web |date=15 May 2025 |title=SMMT Motor Industry Facts 2025 |url=https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |access-date=26 May 2025 |website=SMMT |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526074751/https://www.smmt.co.uk/smmt-motor-industry-facts-2025/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟನ್ ಮಿನಿ ಮತ್ತು ಜಾಗ್ವಾರ್ ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2020 |title=Best British cars: Top 50 all-time greatest British-built cars revealed - page 2 |url=https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |access-date=9 March 2024 |website=Auto Express |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316184015/https://www.autoexpress.co.uk/best-cars-vans/351729/best-british-cars-top-50-all-time-greatest-british-built-cars-revealed/page-2 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೆಯೇ ರೋಲ್ಸ್-ರಾಯ್ಸ್, ಬೆಂಟ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೇಂಜ್ ರೋವರ್ ನಂತಹ ಐಷಾರಾಮಿ ಕಾರುಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. UK ಎಂಜಿನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ: 2024 ರಲ್ಲಿ 1.59 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂಜಿನ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Auto Output 2025&quot; /&gt; ಇದು 2023 ರಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಎಂಜಿನ್ ರಫ್ತುದಾರ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Combustion Engines |url=https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |access-date=26 May 2025 |website=OEC - The Observatory of Economic Complexity |archive-date=26 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526073421/https://oec.world/en/profile/hs/combustion-engines |url-status=live}}&lt;/ref&gt; UK ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಉದ್ಯಮವು ಸುಮಾರು £10 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2020 |title=UK motorsport industry in pole position for F1's 70th anniversary |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |access-date=19 February 2023 |publisher=UK Government |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219100712/https://www.gov.uk/government/news/uk-motorsport-industry-in-pole-position-for-f1s-70th-anniversary |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಹನ್ನೊಂದು ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು UK ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ, ಅವುಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾ�ಕ್ಲಾರೆನ್, ಆಸ್ಟನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ಲೋಟಸ್ ನಿಂದ ಸೂಪರ್ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಹೈಪರ್ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Efn|ಇಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಲವಾರು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಬೇಸ್, ಉತ್ಪಾದನಾ ಸ್ಥಳ, ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಸ್ಥಳ, UK ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಂಪನಿ (ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಹ).}} UK ನ ವಾಯುಯಾನ ಉದ್ಯಮವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{cite web |title=United Kingdom - Country Commercial Guide: Aerospace and Defense |url=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |website=[[International Trade Administration]] |date=3 November 2023 |access-date=17 December 2024 |archive-date=12 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612142750/https://www.trade.gov/country-commercial-guides/united-kingdom-aerospace-and-defense |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸುಮಾರು £30 ಶತಕೋಟಿ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tovey |first=Alan |date=29 June 2016 |title=Britain's aerospace sector soars amid fears Brexit could clip its wings |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉದ್ಯಮವು 2020/21 ರಲ್ಲಿ £17.5 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 48,800 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.ukspace.org/uk-space-sector-income-reaches-17-5-billion-as-jobs-and-services-grow/ |website=UKspace |date=27 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UK space sector income reaches £17.5 billion as jobs and services grow |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-space-sector-income-reaches-175-billion-as-jobs-and-services-grow |website=gov.uk |date=29 March 2023 |access-date=10 August 2025}}&lt;/ref&gt; UK ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2023 ರಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ-ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ £1.6 ಶತಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power |title=New funding to support space exploration using Moon resources and nuclear power |access-date=11 March 2023 |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311195622/https://www.gov.uk/government/news/new-funding-to-support-space-exploration-using-moon-resources-and-nuclear-power}} &lt;!-- (last checked 2023-03-11) --&gt;&lt;/ref&gt;

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೃಷಿ ಉದ್ಯಮವು ತೀವ್ರ, ಹೆಚ್ಚು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 73 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸುಮಾರು 0.9 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು (292,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UK Food Security Index 2024 |url=https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food &amp; Rural Affairs |archive-date=18 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518072412/https://www.gov.uk/government/publications/uk-food-security-index-2024/uk-food-security-index-2024 |url-status=live}};{{Cite web |title=Agricultural workforce in England at 1 June 2023 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |access-date=19 May 2024 |publisher=Department for the Environment Food &amp; Rural Affairs |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519211112/https://www.gov.uk/government/statistics/agricultural-workforce-in-england-at-1-june/agricultural-workforce-in-england-at-1-june-2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. UK ಗಣನೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 2020 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 49 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು UK ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://jncc.gov.uk/our-work/ukbi-b2-sustainable-fisheries |title=Sustainable fisheries: fish stocks harvested within safe limits |website=JNCC |access-date=14 December 2024}}&lt;/ref&gt; UK ಸಮುದ್ರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂಡವಾಳದ ಸ್ವತ್ತುಗಳು 2021 ರಲ್ಲಿ £211 ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Marine accounts, natural capital, UK: 2021 |date=6 April 2021 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |website=ONS |access-date=21 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521071820/https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/bulletins/marineaccountsnaturalcapitaluk/2021 |archive-date=21 May 2025}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ತವರ, ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು, ಉಪ್ಪು, ಜೇಡಿಮಣ್ಣು, ಸೀಮೆಸುಣ್ಣ, ಜಿಪ್ಸಮ್, ಸೀಸ, ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕೃಷಿ ಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/mines/coal/home.html |title=Coal |website=BGS Minerals UK |access-date=7 July 2015 |archive-date=26 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426141109/http://www.bgs.ac.uk/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ===

[[File:Cambridge Science Park Napp.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=WIPO |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |title=Global Innovation Index 2022, 15th Edition |publisher=World Intellectual Property Organization |year=2022 |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=16 November 2022 |archive-date=3 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203061259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2021 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021 |access-date=5 March 2022 |website=[[World Intellectual Property Organization]] |publisher=[[United Nations]] |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305010458/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ |url-status=live}}; {{Cite web |title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation? |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603121259/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=Global Innovation Index 2019 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |access-date=2 September 2021 |website=World Intellectual Property Organization |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101818/https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |url-status=live}}; {{Cite web |title=RTD – Item |url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |access-date=2 September 2021 |website=ec.europa.eu |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902140715/https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]
17 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;Gascoin, J. &quot;ಎ ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ ಆಫ್ ದಿ ರೋಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್&quot;, in Lindberg, David C. and Westman, Robert S., eds (1990), ''ರಿಯಾಪ್ರೈಸಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 248. {{ISBN|978-0-521-34804-1}}.&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ 18 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.&lt;ref&gt;Reynolds, E.E.; Brasher, N.H. (1966). ''ಬ್ರಿಟನ್ ಇನ್ ದಿ ಟ್ವೆಂಟೀತ್ ಸೆಂಚುರಿ, 1900–1964''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 336. {{OCLC|474197910}}&lt;/ref&gt; 17 ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಾಧಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ;&lt;ref&gt;Burtt, E.A. (2003) 1924.[https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&amp;pg=PA207 ''ದಿ ಮೆಟಾಫಿಸಿಕಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಸೈನ್ಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=G9WBMa1Rz_kC&amp;pg=PA207 |date=26 March 2023 }}. Mineola, NY: ಕೊರಿಯರ್ ಡೋವರ್. ಪು. 207. {{ISBN|978-0-486-42551-1}}.&lt;/ref&gt; 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್, ಅವರ ವಿಕಾಸದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್, ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾಕಿಂಗ್, ಅವರು ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕುಳಿಗಳ ತನಿಖೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.&lt;ref&gt;Hatt, C. (2006). [https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC ''ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದೇರ್ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=BVBvehqrAPQC |date=26 March 2023 }}. ಲಂಡನ್: ಇವನ್ಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್. pp. 16, 30 and 46. {{ISBN|978-0-237-53195-9}}.&lt;/ref&gt;

ವಿಜ್ಞಾನ, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ (DSIT) UK ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಅನೇಕವು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;Castells, M.; Hall, P.; Hall, P.G. (2004). ''ಟೆಕ್ನೋಪೋಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್: ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫಸ್ಟ್-ಸೆಂಚುರಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಸ್''. ಲಂಡನ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. pp. 98–100. {{ISBN|978-0-415-10015-1}}.&lt;/ref&gt; 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ವಿಶ್ವದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳ 6.0 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ 8.8 ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು &lt;abbr&gt;G7&lt;/abbr&gt; ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಚೀನಾ, ಭಾರತ, ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. UK ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್-ವೇಯ್ಟೆಡ್ ಸಿಟೇಶನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಗಾಗಿ 1 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International comparison of the UK research base, 2025 |url=https://www.gov.uk/government/publications/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025/international-comparison-of-the-uk-research-base-2025 |access-date=2025-12-07 |website=GOV.UK |language=en}}&lt;/ref&gt; UK ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ''ನೇಚರ್'', ''ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=McCook, Alison |year=2006 |title=Is peer review broken? |url=http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |journal=The Scientist |volume=20 |issue=2 |page=26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816230933/http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |archive-date=16 August 2011 |access-date=22 June 2011}}&lt;/ref&gt;

2024 ರ ವೇಳೆಗೆ UK ಟೆಕ್ ವಲಯವು US$1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿತು, ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ವಲಯಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Greenberg |first=Elizabeth |date=2025-01-14 |title=UK Innovation Economy Worth a Combined $1.2 trillion |url=https://www.digit.fyi/uk-innovation-economy-worth-a-combined-1-2-trillion/ |access-date=2026-05-26 |publisher=Digit News |language=en |quote=ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ $1.2 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ, UK ನಾವೀನ್ಯತೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.}}&lt;/ref&gt; ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಅನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ನಂಬರ್ ಒನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UK tech sector retains #1 spot in Europe and #3 in world as sector resilience brings continued growth |date=21 December 2022 |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |website=gov.uk |access-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527173044/https://www.gov.uk/government/news/uk-tech-sector-retains-1-spot-in-europe-and-3-in-world-as-sector-resilience-brings-continued-growth |archive-date=27 May 2025}}&lt;/ref&gt; UK ನ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಉದ್ಯಮವು ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 June 2024 |title=UK AI sector most valuable in Europe, new report reveals |url=https://www.holyrood.com/news/view,uk-ai-sector-most-valuable-in-europe-new-report-reveals |access-date=20 July 2025 |website=Holyrood |language=en}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2026 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶವು ಐದನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Which countries are leading in AI? {{!}} Stanford HAI |url=https://hai.stanford.edu/ai-index/global-vibrancy-tool |access-date=2026-05-09 |website=hai.stanford.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; UK 2025 ರ ಜಾಗತಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ 6 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems &amp; Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/united-kingdom |access-date=16 October 2025 |website=WIPO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |last2=Lanvin |first2=Bruno |publisher=[[World Intellectual Property Organization]] |year=2025 |isbn=978-92-805-3797-0 |page=19 |language=en |doi=10.34667/tind.58864 |access-date=17 October 2025}}&lt;/ref&gt;

=== ಸಾರಿಗೆ ===


[[File:An LNER Azuma train on the East Coast Railway Line, geograph 6275180 by Walter Baxter.jpg|thumb|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನಾರ್ಥಂಬರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗ ರೈಲು]]
[[File:London City Airport Sunset.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ ಸಿಟಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಏರುವ ವಿಮಾನ. ಲಂಡನ್ನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.]]

UK ನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಚಾರವು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ದೂರ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಮೈಲುಗಳು, ಗಜಗಳು ಮತ್ತು ಮೈಲುಗಳು ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ (mph) ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಹನಗಳು ವಾಹನದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತ್ರಿಜ್ಯಾಕಾರದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವು {{Convert|29145|mi|km}} ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು, {{Convert|2173|mi|km}} ಮೋಟಾರ್ವೇಗಳು ಮತ್ತು {{Convert|213750|mi|km}} ಪಕ್ಕಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt; ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ M25, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಬೈಪಾಸ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Moran |first=Joe |url=https://archive.org/details/readingeveryday00mora |title=Reading the Everyday |date=16 November 2005 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-37216-4 |page=[https://archive.org/details/readingeveryday00mora/page/n107 95] |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 41.7 ಮಿಲಿಯನ್ ನೋಂದಾಯಿತ ವಾಹನಗಳಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=General facts and figures about roads and road use |url=https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility |access-date=31 May 2025 |archive-date=18 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518191035/https://www.racfoundation.org/motoring-faqs/mobility}}&lt;/ref&gt;

UK {{Convert|10072|mi|0|abbr=out}} ವ್ಯಾಪಕವಾದ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು 1994 ಮತ್ತು 1997 ರ ನಡುವೆ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ರೈಲು ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜಿತ ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK 2017 ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೈಲ್ವೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯ ತೀವ್ರತೆ, ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Sylvain Duranton |last2=Agnès Audier |last3=Joël Hazan |last4=Mads Peter Langhorn |last5=Vincent Gauche |date=18 April 2017 |title=The 2017 European Railway Performance Index |url=https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |publisher=Boston Consulting Group |access-date=4 February 2019 |archive-date=31 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531104458/https://www.bcg.com/en-ch/publications/2017/transportation-travel-tourism-2017-european-railway-performance-index.aspx |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಒಂದು ರೈಲು ನೇರವಾಗಿ ಲಂಡನ್ನಿಂದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ಗೆ ಓಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=London to Paris Trains |url=https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |access-date=11 May 2024 |publisher=Eurostar |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511114452/https://www.eurostar.com/uk-en/train/london-to-paris |archive-date=11 May 2024}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಯುರೋಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಲುವೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಾನಲ್ ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ. 23.5 ಮೈಲುಗಳ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಸಮುದ್ರತಳದ ಸುರಂಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Channel Tunnel, Tunnel, Europe |url=https://www.britannica.com/topic/Channel-Tunnel |access-date=11 May 2024 |publisher=Britannica |date=10 May 2024}}&lt;/ref&gt; ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ಗೆ ಕಾರು ಸೇವೆಯೂ ಇದೆ, ಇದನ್ನು ಲೆಶಟಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನ್ ನಡುವೆ ಓಡುವ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಾದ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2022 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 January 2012 |title=Crossrail's giant tunnelling machines unveiled |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-16289051 |access-date=20 June 2018 |archive-date=10 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410034914/http://www.bbc.co.uk/news/uk-16289051 |url-status=live}}; {{Cite news |last=Leftly |first=Mark |date=29 August 2010 |title=Crossrail delayed to save £1bn |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |access-date=22 August 2017 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116062835/https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Crossrail to become the Elizabeth line in honour of Her Majesty the Queen |url=https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225110413/https://tfl.gov.uk/info-for/media/press-releases/2016/february/crossrail-to-become-the-elizabeth-line-in-honour-of-her-majesty-the-queen |archive-date=25 February 2023 |website=Transport for London}}&lt;/ref&gt; ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ 2 (HS2), 2019 ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು. ಇದು ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗೆ 225 ಮೈಲುಗಳ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is HS2 |url=https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2 |website=HS2 |access-date=22 June 2022 |archive-date=21 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621190841/https://www.hs2.org.uk/what-is-hs2/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=HS2 Trains |url=https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |website=HS2 |access-date=24 February 2023 |archive-date=24 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224183953/https://www.hs2.org.uk/building-hs2/trains/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2023 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ 4 ಶತಕೋಟಿ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣಗಳಿದ್ದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1.8 ಶತಕೋಟಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 Domestic Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-domestic-travel |website=gov.uk |access-date=14 March 2025}}&lt;/ref&gt; ಕೆಂಪು ಡಬಲ್-ಡೆಕ್ಕರ್ ಬಸ್ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಐಕಾನ್ ಆಗಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Our Collection |url=http://www.icons.org.uk/theicons/index.html |access-date=16 August 2014 |publisher=icons.org.uk}}&lt;/ref&gt; ಲಂಡನ್ ಬಸ್ ಜಾಲವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ವಾರದ ದಿನದಂದು 6,800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಗದಿತ ಸೇವೆಗಳು ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು 700 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.tfl.gov.uk/corporate/modesoftransport/1548.aspx ಲಂಡನ್ ಬಸ್ಗಳು], ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಫಾರ್ ಲಂಡನ್. 10 ಮೇ 2007 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

2024 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸುಮಾರು 292.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;caastats&quot;&gt;{{Cite web |title=Size of Reporting Airports 2024 |url=https://www.caa.co.uk/Documents/Download/11910/4d230d1f-dab6-4c1a-992a-431b9cca89a2/16918 |access-date=17 January 2025 |publisher=Civil Aviation Authority}}&lt;/ref&gt; ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (83.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು), ಗ್ಯಾಟ್ವಿಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (43.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು) ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (30.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು).&lt;ref name=&quot;caastats&quot; /&gt; ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ರಾಜಧಾನಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{Convert|15|mi|km|}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ-ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=25 June 2008 |title=Heathrow 'needs a third runway' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7472432.stm |access-date=17 October 2008}}; {{Cite press release |title=Statistics: Top 30 World airports |date=July 2008 |publisher=Airports Council International |url=http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_International%20Passengers_2007.pdf |access-date=15 October 2008}}&lt;/ref&gt; ಇದು UK ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್, ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಜಿನ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗೆ ಹಬ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 October 2008 |title=BMI being taken over by Lufthansa |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7697261.stm |access-date=23 December 2009}}&lt;/ref&gt; 2023 ರಲ್ಲಿ, 18.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 18.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Transport Statistics Great Britain: 2023 International Travel |date=19 December 2024 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/transport-statistics-great-britain-2024/transport-statistics-great-britain-2023-international-travel |website=gov.uk |access-date=4 March 2025}}&lt;/ref&gt;

=== ಶಕ್ತಿ ===


2021 ರಲ್ಲಿ UK ವಿಶ್ವದ 14 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;United Kingdom Energy Profile&quot;&gt;{{Cite web |title=United Kingdom Energy Profile |url=https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228165225/https://www.eia.gov/international/overview/country/GBR |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=U.S. Energy Information Administration}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಇಂಧನ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ - [[BP]] ಮತ್ತು ಶೆಲ್.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mason |first=Rowena |date=24 October 2009 |title=Let the battle begin over black gold |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=26 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |last=Heath |first=Michael |date=26 November 2010 |title=RBA Says Currency Containing Prices, Rate Level 'Appropriate' in Near Term |work=Bloomberg |location=New York |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-11-25/rba-s-stevens-says-inflation-unlikely-to-fall-much-further.html |access-date=26 November 2010}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ardrossan's fan club. - panoramio.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಅರ್ಡ್ರೋಸನ್ ಮೇಲೆ ಗಾಳಿ ಟರ್ಬೈನ್ಗಳು. UK ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 September 2023 |title='Success story': Which European countries are leading the way on wind? |url=https://www.euronews.com/green/2023/09/13/winds-of-change-which-european-countries-are-generating-the-most-energy-from-wind |access-date=15 August 2025 |website=[[Euronews]] |language=en}}&lt;/ref&gt;]]

ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲಗಳು 2024 ರಲ್ಲಿ UK ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ನ 51 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯು 2024 ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, UK ನ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ನ 30 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;2024 Energy&quot;&gt;{{Cite report |title=Britain's Electricity Explained: 2024 Review |url=https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126085830/https://www.neso.energy/news/britains-electricity-explained-2024-review |archive-date=26 January 2025 |access-date=26 January 2025 |publisher=NESO}}&lt;/ref&gt; UK ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕರಾವಳಿ ಗಾಳಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite report |date=14 June 2021 |title=Wind energy in the UK: June 2021 |work=UK Government |url=https://www.ons.gov.uk/economy/environmentalaccounts/articles/windenergyintheuk/june2021 |access-date=8 May 2023}}&lt;/ref&gt;

2023 ರಲ್ಲಿ UK ಒಂಬತ್ತು ಪರಮಾಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, UK ನ ವಿದ್ಯುತ್ನ ಸುಮಾರು 15 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;coal-ref&quot;&gt;{{Cite web |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228175735/https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/united-kingdom.aspx |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=World Nuclear Association}}&lt;/ref&gt; ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 2013 |title=Nuclear Power in the United Kingdom |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130214061431/http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |archive-date=14 February 2013 |access-date=9 April 2013 |publisher=World Nuclear Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Nuclear energy: What you need to know |url=https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228181113/https://www.gov.uk/government/news/nuclear-energy-what-you-need-to-know |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |publisher=UK Government}}&lt;/ref&gt; 1990 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು UK ನ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 25 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಇದು ಕ್ರಮೇಣ ಕುಸಿಯಿತು. UK ಸರ್ಕಾರವು ಸಣ್ಣ ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಅವು ಪರಮಾಣು ವಿದಳನದ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು 2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಲು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, &quot;2040 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಗ್ರಿಡ್-ಸಿದ್ಧ ಸಮ್ಮಿಳನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್&quot; ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=UKAEA implementing the UK's fusion energy strategy |work=Open Access Government |date=7 March 2024 |url=https://www.openaccessgovernment.org/ukaea-implementing-the-uks-fusion-energy-strategy/174384/ |access-date=27 May 2024 |last1=Belderbos |first1=Harriet}};{{Cite magazine |title=UK nuclear fusion reactor sets new world record for energy output |url=https://www.newscientist.com/article/2415909-uk-nuclear-fusion-reactor-sets-new-world-record-for-energy-output/ |magazine=New Scientist |access-date=27 May 2024}}&lt;/ref&gt;

2023 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ 1.1 ಬಿಲಿಯನ್ ತೈಲ ಸಮಾನ ಬ್ಯಾರೆಲ್ಗಳು &quot;ಸಾಬೀತಾದ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಸಂಭವನೀಯ&quot; ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು 2.3 ಬಿಲಿಯನ್ boe &quot;ಸಾಬೀತಾದ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಸಂಭವನೀಯ&quot; ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿವೆ, ಇದು ಇಂಧನ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಆಮದುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite report |title=UK Oil and Gas Reserves and Resources |url=https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113172052/https://www.nstauthority.co.uk/media/vtjkyqnf/uk-reserves-and-resources-report-as-at-end-2023.pdf |archive-date=13 January 2025 |access-date=1 February 2025 |publisher=North Sea Transition Authority}}&lt;/ref&gt; UK ನ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ನಿಯಂತ್ರಕ ಪ್ರಕಾರ UK ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ದ್ರವೀಕೃತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲಕ್ಕಿಂತ (LNG) ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=North Sea oil and gas claims fact-checked |work=BBC |date=22 January 2024 |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-67945281 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182137/https://www.bbc.com/news/science-environment-67945281 |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025}}&lt;/ref&gt;

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು, ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು UK ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲವಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;2024 Energy&quot; /&gt; UK ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪೂರೈಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಶೇಲ್ ಅನಿಲಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಫ್ರಾಕಿಂಗ್ (ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ಒಡೆಯುವಿಕೆ) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=UK's last fracking wells to be filled with cement despite dwindling gas stocks |date=29 January 2025 |url=https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201182917/https://www.cityam.com/uks-last-fracking-wells-to-be-filled-with-cement-despite-dwindling-gas-stocks/ |archive-date=1 February 2025 |access-date=1 February 2025 |work=City AM}}&lt;/ref&gt;

=== ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ===

UK ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ 96 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಒಳಚರಂಡಿ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/69582/pb6655-uk-sewage-treatment-020424.pdf |title=Sewage Treatment in the UK |publisher=DEFRA |website=assets.publishing.service.gov.uk |date=March 2022 |page=3 |id=PB 6655 |access-date=8 April 2023}}&lt;/ref&gt; ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಾರ, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು ನೀರು ಸೆಳೆಯುವಿಕೆಯು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 16,406 ಮೆಗಾಲೀಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Environment Agency |url=http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125040346/http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-date=25 November 2009}}&lt;/ref&gt;

ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು 10 ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು 13 ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಖಾಸಗಿ &quot;ನೀರು ಮಾತ್ರ&quot; ಕಂಪನಿಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಯಾದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಾಟರ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕವಾದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ವಾಟರ್ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About Us |url=https://www.niwater.com/about |access-date=29 August 2020 |publisher=niwater.com}}&lt;/ref&gt;

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==

[[File:Elderly British Couple.jpg|thumb|261x261px|ವಯಸ್ಸಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಪತಿಗಳು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 24% ಜನರು 60 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-03-31 |title=Age groups |url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/demographics/age-groups/latest/#main-facts-and-figures |access-date=2026-08-16 |website=www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk |language=en}}&lt;/ref&gt;]]
2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಗಳು ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದರೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದಿಂದಾಗಿ 2022 ರವರೆಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು UK ಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರ ಜೋಡಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ UK ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದರೆ 66,912,637 ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.&lt;ref name=Ethnicity2021/&gt; UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 22 ನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. 2012 ಮತ್ತು 2013 ರಲ್ಲಿ ಜನನಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು, ಆದರೆ 2014 ಮತ್ತು 2015 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;pop2015&quot;&gt;{{Cite web |date=23 June 2016 |title=Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2015 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=Office for National Statistics}}&lt;/ref&gt; 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ನಡುವೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ 0.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;2011census&quot;&gt;{{Cite web |date=21 December 2022 |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2021 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/mid2021 |access-date=16 April 2025 |publisher=Office for National Statistics}}&lt;/ref&gt; 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಕಳೆದ 100 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, 0–14 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 31 ರಿಂದ 18 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು 65 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವು 5 ರಿಂದ 16 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;2011census&quot; /&gt; 2018 ರಲ್ಲಿ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 41.7 ವರ್ಷಗಳು.&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt; 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 5.48 ಮಿಲಿಯನ್, ವೇಲ್ಸ್ನದು 3.1 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನದು 1.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;2011census&quot; /&gt;

&lt;!-- Self-maintaining population table --&gt;
{{UK population table}}

2021 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 56 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಇದು UK ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 84 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;2011census&quot; /&gt; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ-ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, 2021 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 434 ಜನರು,&lt;ref name=&quot;2011census&quot; /&gt; ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2012-05-10 |title=United Kingdom country profile |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 |access-date=2026-07-24 |work=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=United Kingdom - Country Profile {{!}} OpenFactBook World Factbook |url=https://openfactbook.org/countries/united-kingdom/ |access-date=2026-07-24 |website=openfactbook.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=16 September 2008 |title=England is most crowded country in Europe |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918221002/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |archive-date=18 September 2008 |access-date=5 September 2009 |work=The Telegraph |location=London}}&lt;/ref&gt; ಲಂಡನ್ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, 2024 ರಲ್ಲಿ 14.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Major Agglomerations |url=http://citypopulation.de/en/world/agglomerations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004094531/https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |archive-date=4 October 2023 |access-date=16 October 2023}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ({{UK subdivision statistics year}})&lt;ref name=&quot;ONS mid-year pop est&quot; /&gt;
|-
! Rowspan=2 | ಪ್ರದೇಶ
! Colspan=2 | ಭೂ ಪ್ರದೇಶ
! Colspan=2 | ಜನಸಂಖ್ಯೆ
! Rowspan=2 | ಸಾಂದ್ರತೆ&lt;br /&gt;(/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
|-
! (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! (%)
! ಜನರು
! (%)
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ಈಶಾನ್ಯ
| 8,581
| 6%
| 2,683,040
| 5%
| 313
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ವಾಯುವ್ಯ
| 14,108
| 11%
| 7,516,113
| 13%
| 533
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು ಹಂಬರ್
| 15,404
| 12%
| 5,541,262
| 10%
| 360
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ಪೂರ್ವ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್
| 15,624
| 12%
| 4,934,939
| 9%
| 316
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್
| 12,998
| 10%
| 6,021,653
| 11%
| 463
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ಪೂರ್ವ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್
| 19,116
| 15%
| 6,398,497
| 11%
| 335
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್
| 1,572
| 1%
| 8,866,180
| 15%
| 5,640
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ಆಗ್ನೇಯ
| 19,072
| 15%
| 9,379,833
| 16%
| 492
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | ನೈಋತ್ಯ
| 23,836
| 18%
| 5,764,881
| 10%
| 242
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್
! style=&quot;text-align:right;&quot; | 130,310
! style=&quot;text-align:right;&quot; | 100%
! style=&quot;text-align:right;&quot; | 57,106,398
! style=&quot;text-align:right;&quot; | 100%
! style=&quot;text-align:right;&quot; | 438
|}

2021 ರಲ್ಲಿ UK ಯಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ದರವು ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 1.53 ಮಕ್ಕಳು,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vital statistics: population and health reference tables |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/vitalstatisticspopulationandhealthreferencetables |access-date=6 March 2018 |website=Office for National Statistics}}&lt;/ref&gt; ಇದು 1964 ರಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಉತ್ಕರ್ಷದ ಉತ್ತುಂಗದ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.95 ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Boseley |first=Sarah |date=14 July 2008 |title=The question: What's behind the baby boom? |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/jul/14/familyandrelationships.women |access-date=28 August 2009 |work=The Guardian |location=London |page=3}}&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ 1815 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 6.02 ಮಕ್ಕಳ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ&lt;ref&gt;{{Citation |last=Roser |first=Max |title=Total Fertility Rate around the world over the last centuries |date=2014 |work=[[Our World in Data]], [[Gapminder Foundation]] |url=https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&amp;country=GBR |access-date=10 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705121623/https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&amp;country=GBR |archive-date=5 July 2019}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಬದಲಿ ದರ 2.1 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 2011 ರಲ್ಲಿ, UK ಯಲ್ಲಿ 47.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನನಗಳು ಅವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;plugin=0&amp;language=en&amp;pcode=tps00018 ಟೇಬಲ್ಸ್, ಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (TGM) ಟೇಬಲ್]. ಯುರೋಸ್ಟಾಟ್ (26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013). 12 ಜುಲೈ 2013 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿಯು 2015 ರಲ್ಲಿ 16 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 1.7 ಪ್ರತಿಶತವು ಸಲಿಂಗ, ಲೆಸ್ಬಿಯನ್ ಅಥವಾ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ (2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1.5 ಪ್ರತಿಶತ ಮಹಿಳೆಯರು); 4.5 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು &quot;ಇತರೆ&quot;, &quot;ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 October 2016 |title=Sexual identity, UK: 2015 – Experimental Official Statistics on sexual identity in the UK in 2015 by region, sex, age, marital status, ethnicity and NS-SEC |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/sexuality/bulletins/sexualidentityuk/2015 |access-date=19 January 2017 |publisher=[[Office for National Statistics]]}}&lt;/ref&gt; UK ನಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2001 ಮತ್ತು 2008 ರ ನಡುವಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ 65,000 ರಿಂದ 300,000 ರ ನಡುವೆ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Research report 27: Trans research review |url=http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706020643/http://www.equalityhumanrights.com/about-us/our-work/key-projects/trans-inequalities-reviewed/introduction-to-the-review |archive-date=6 July 2015 |access-date=26 November 2021 |website=equalityhumanrights.com |page=v}}&lt;/ref&gt;
{{Largest Urban Areas of the United Kingdom}}

=== ಜನಾಂಗೀಯತೆ ===
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಸೆಲ್ಟ್ಸ್, ರೋಮನ್ನರು, ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಗಳು, ನಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್ನರು. ವೆಲ್ಶ್ ಜನರು UK ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಆಗಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 June 2012 |title=Welsh people could be most ancient in UK, DNA suggests |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-18489735 |access-date=28 April 2013 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt; UK ಗೆ ಅಶ್ವೇತ ವಲಸೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ, ಲಿವರ್ಪೂಲ್ 1730 ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಪ್ಪು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Winder |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=7ORcaQIgdcEC&amp;q=combed&amp;pg=PT94 |title=Bloody Foreigners: The Story of Immigration to Britain |date=2010 |publisher=Little, Brown Book |isbn=978-0-7481-2396-4}}; {{Cite book |last=Costello |first=Ray |title=Black Liverpool: The Early History of Britain's Oldest Black Community 1730–1918 |url=https://archive.org/details/blackliverpoolea0000cost |date=2001 |publisher=Picton Press |isbn=978-1-873245-07-1 |location=Liverpool}}&lt;/ref&gt; ಇದು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಯುರೋಪ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚೀನೀ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Culture and Ethnicity Differences in Liverpool&amp;nbsp;– Chinese Community |url=http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090724204513/http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |archive-date=24 July 2009 |access-date=9 March 2015 |publisher=Chambré Hardman Trust}}&lt;/ref&gt;

2021 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 83.1 ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಬಿಳಿಯರು, 8.6 ಪ್ರತಿಶತ ಏಷ್ಯನ್ ಅಥವಾ ಏಷ್ಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್, 3.7 ಪ್ರತಿಶತ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬ್ರಿಟಿಷ್, 2.7 ಪ್ರತಿಶತ ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗೀಯತೆ, ಮತ್ತು 2.0 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=Ethnicity2021/&gt; ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು UK ಯಾದ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. 2021 ರಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 46.2 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಶ್ವೇತ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ ಬಂದವರು,&lt;ref name=Regionaldiversity&gt;{{cite news|url=https://www.ethnicity-facts-figures.service.gov.uk/uk-population-by-ethnicity/national-and-regional-populations/regional-ethnic-diversity/latest/|title=Regional ethnic diversity|publisher=Office for National Statistics|date=22 December 2022|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ನೈಋತ್ಯ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ, ವೇಲ್ಸ್,&lt;ref name=Regionaldiversity/&gt; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/census-results/at-a-glance/ethnicity/|title=Ethnicity|publisher=National Records of Scotland|date=4 February 2025|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx|title=MS-B01: Ethnic group|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt; 10 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.

=== ಭಾಷೆ ===

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ'' ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=English language&amp;nbsp;– Government, citizens and rights |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-date=15 October 2012 |access-date=23 August 2011 |website=[[Directgov]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mac Sithigh |first=Daithí |date=17 May 2018 |title=Official status of languages in the UK and Ireland |url=https://pureadmin.qub.ac.uk/ws/portalfiles/portal/141540053/Status_OA_Feb_2018.pdf |journal=Common Law World Review |publisher=Queen's University, Belfast |volume=47 |issue=1 |pages=77–102 |doi=10.1177/1473779518773642 |s2cid=219987922}}&lt;/ref&gt; UK ಭಾಷೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, UK ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು, ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು.&lt;ref&gt;ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ {{Cite web |title=British Council &amp;#124; the UK's international culture and education organisation |url=https://www.britishcouncil.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201181104/https://www.britishcouncil.org/ |archive-date=1 February 2023 |access-date=5 December 2018}} (last checked 6 February 2023)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About BBC Learning English |url=https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204204233/https://www.bbc.com/learningenglish/english/hygiene |archive-date=4 February 2023 |access-date=9 February 2023 |website=BBC}}&lt;/ref&gt;

UK ನಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರಿಸೀವ್ಡ್ ಪ್ರನನ್ಸಿಯೇಶನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=British English Pronunciations |url=https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20250605075115/https://www.oed.com/information/understanding-entries/pronunciation/british-english-pronunciations/?tl=true |archive-date=5 June 2025 |access-date=5 June 2025 |website=OED}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ವೆಲ್ಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್. ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು
ಬ್ರಮ್ಮಿ, ಕಾಕ್ನಿ, ಜಾರ್ಡಿ, ಮ್ಯಾಂಕ್ಯೂನಿಯನ್, ಸ್ಕೌಸ್, ವೆಸ್ಟ್ ಕಂಟ್ರಿ, ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್ ಮತ್ತು MLE (ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಂಡನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=10 British dialects you need to know |url=https://www.ef.com/wwen/blog/language/british-dialects-you-need-to-know/ |website=EF |access-date=5 June 2025}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bilingual welcome sign Newry.jpg|thumb|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ನ್ಯೂರಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಫಲಕ (ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್)]]ಮೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು UK ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ವೆಲ್ಶ್, ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ನಿಲುಗಡೆಗೊಂಡ ಕಾರ್ನಿಶ್ ಅನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನ ಎರಡನೇ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Track |first1=Robert Lawrence |url=https://books.google.com/books?id=oLx9AgAAQBAJ&amp;q=%E2%80%9Cthese+people+speak+the+dead+language+as+a+second+language%E2%80%9D&amp;pg=PA63 |title=Language and Linguistics: The Key Concepts |last2=Stockwell, Peter |date=2007 |isbn=978-0-415-41358-9 |page=63 |publisher=Routledge |access-date=4 August 2019}}; {{Cite web |title=Framework Convention for the Protection of National Minorities, Strasbourg, 1.II.1995 |url=http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/157.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=22 February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222193410/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/treaties/Html/157.htm |url-status=dead}}; {{Cite web |title=European Charter for Regional or Minority Languages, Strasbourg, 5.XI.1992 |url=http://conventions.coe.int/treaty/en/Treaties/Html/148.htm |access-date=9 March 2015 |publisher=Council of Europe |archive-date=26 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226052008/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/HTML/148.htm |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reglang&quot; /&gt; 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 538,300 (17.8 ಪ್ರತಿಶತ) ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 December 2022 |title=Welsh language in Wales (Census 2021) |url=https://gov.wales/welsh-language-wales-census-2021-html |access-date=6 December 2022 |website=gov.wales}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು 200,000 ವೆಲ್ಶ್ ಭಾಷಿಕರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wynn Thomas |first=Peter |date=March 2007 |title=Welsh today |url=https://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml |access-date=5 July 2011 |website=Voices |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; 2021 ರ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 12.4 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಐರಿಶ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು 10.4 ಪ್ರತಿಶತವು ಅಲ್ಸ್ಟರ್-ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Census 2021: Main statistics for Northern Ireland |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240210110853/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-language.pdf |archive-date=10 February 2024 |access-date=10 February 2024}}&lt;/ref&gt;

2001 ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ 92,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗೇಲಿಕ್ ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ 72 ಪ್ರತಿಶತ ಔಟರ್ ಹೆಬ್ರಿಡೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scotland's Census 2001&amp;nbsp;– Gaelic Report |url=http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |archive-date=22 May 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=General Register Office for Scotland}}&lt;/ref&gt; ವೆಲ್ಶ್ ಅಥವಾ ಸ್ಕಾಟಿಶ್ ಗೇಲಿಕ್ ಕಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 February 2009 |title=Local UK languages 'taking off' |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm |work=BBC News}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಕಾಟ್ಸ್, ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಿಂದ ಬಂದ ಭಾಷೆ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬದ್ಧತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ.&lt;ref name=&quot;reglang&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language Data&amp;nbsp;– Scots |url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=2449&amp;Itemid=52&amp;lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070623185445/http://eurolang.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=2449&amp;Itemid=52&amp;lang=en |archive-date=23 June 2007 |access-date=2 November 2008 |publisher=European Bureau for Lesser-Used Languages}}&lt;/ref&gt; ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 ರಂತೆ UK ನಲ್ಲಿ ಕಿವುಡ ಜನರು ಬಳಸುವ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ (BSL) ನ ಸುಮಾರು 151,000 ಬಳಕೆದಾರರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Brown |first=Hannah |date=23 April 2020 |title='People are dying because of this': Calls for UK Gov to follow Scotland with sign language interpreter at Covid-19 briefing |url=https://www.scotsman.com/news/politics/people-are-dying-because-calls-uk-gov-follow-scotland-sign-language-interpreter-covid-19-briefing-2547989 |access-date=19 December 2021 |work=The Scotsman}}&lt;/ref&gt;

2013 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 95 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಏಕಭಾಷಿಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಿಕರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;BBC languages&quot;&gt;{{Cite web |title=Languages across Europe: United Kingdom |url=https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/uk.shtml |access-date=4 February 2013 |website=BBC}}&lt;/ref&gt; 2013 ರಲ್ಲಿ, 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಲಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ UK ಗೆ ತಂದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;BBC languages&quot; /&gt; ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಭಾಷೆಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿ, ಉರ್ದು, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಸಿಲ್ಹೆಟಿ, ಹಿಂದಿ, ಪಹಾರಿ-ಪೊತ್ವಾರಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;Carl Skutsch (2013). ''ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಮೈನಾರಿಟೀಸ್''. pp.1261. Routledge. 3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಷ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು, 546,000 ಭಾಷಿಕರೊಂದಿಗೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Booth |first=Robert |date=30 January 2013 |title=Polish becomes England's second language |url=https://www.theguardian.com/uk/2013/jan/30/polish-becomes-englands-second-language |access-date=4 February 2012 |work=The Guardian |location=London}}&lt;/ref&gt; 2019 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮುಕ್ಕಾಲು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 April 2019 |title=The teenagers who translate for their parents |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-47982494 |access-date=23 April 2019 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

=== ಧರ್ಮ ===
[[File:Westminster_Abbey_St_Peter.jpg|thumb|ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆ. ಇದು 1100 ರಿಂದ 40 ರಾಜರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ, 18 ರಾಜ ಸಮಾಧಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 16 ರಾಜ ವಿವಾಹಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.]]

ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವು 1,400 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;Cannon, John, ed. (2nd edn., 2009). [https://books.google.com/books?id=TYnfhTq2M7EC&amp;pg=PA144 ''ಎ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'']. ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 144. {{ISBN|978-0-19-955037-1}}.&lt;/ref&gt; ಬಹುಪಾಲು ನಾಗರಿಕರು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ನಿಯಮಿತ ಚರ್ಚ್ ಹಾಜರಾತಿಯು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ,&lt;ref&gt;Field, Clive D. (November 2009). [http://www.brin.ac.uk/wp-content/uploads/2011/12/development-of-religious-statistics.pdf &quot;ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಿಲಿಜನ್ ಇನ್ ನಂಬರ್ಸ್&quot;]. BRIN ಚರ್ಚಾ ಸರಣಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ಚರ್ಚಾ ಪ್ರಬಂಧ 001. 7 ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಯು ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಇತರ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;Yilmaz, Ihsan (2005). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&amp;pg=PA291 ''ಮುಸ್ಲಿಂ ಲಾಸ್, ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಮಾಡರ್ನ್ ನೇಷನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್: ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲೀಗಲ್ ಪ್ಲುರಲಿಸಂಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಟರ್ಕಿ, ಅಂಡ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ'']. ಆಲ್ಡರ್ಶಾಟ್: ಅಶ್ಗೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್. pp. 55–56. {{ISBN|978-0-7546-4389-0}}.&lt;/ref&gt; ಇದು ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಿಗೆ UK ಅನ್ನು ಬಹು-ನಂಬಿಕೆಯ,&lt;ref&gt;Brown, Callum G. (2006). [https://books.google.com/books?id=ryrD2YODzxUC&amp;pg=PA291 ''ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಟ್ವೆಂಟೀತ್-ಸೆಂಚುರಿ ಬ್ರಿಟನ್'']. ಹಾರ್ಲೋ: ಪಿಯರ್ಸನ್ ಎಜುಕೇಶನ್. ಪು. 291. {{ISBN|978-0-582-47289-1}}.&lt;/ref&gt; ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ,&lt;ref&gt;Norris, Pippa; Inglehart, Ronald (2004). [https://books.google.com/books?id=dto-P2YfWJIC&amp;pg=PA84 ''ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುಲರ್: ರಿಲಿಜನ್ ಅಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ವೈಡ್'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 84. {{ISBN|978-0-521-83984-6}}.&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಂತರದ ಸಮಾಜ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Fergusson, David (2004). [https://books.google.com/books?id=Owz4aBSEINgC&amp;pg=PA94 ''ಚರ್ಚ್, ಸ್ಟೇಟ್ ಅಂಡ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಪು. 94. {{ISBN|978-0-521-52959-4}}.&lt;/ref&gt;

2021 ರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 46.2 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು ತಾವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು, ನಂತರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಇಸ್ಲಾಂ (6.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ (1.7 ಪ್ರತಿಶತ), ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ (0.9 ಪ್ರತಿಶತ), ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ (0.5 ಪ್ರತಿಶತ), ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳು (0.6 ಪ್ರತಿಶತ). ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ, 37.2 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ತಾವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತಷ್ಟು 6.0 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಐಚ್ಛಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021|title=Religion, England and Wales: Census 2021|publisher=Office for National Statistics|first=Michael|last=Roskams|date=29 November 2022|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 42.3 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 37.7% ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 1.3 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು, 17.4 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದವರು ಮತ್ತು 1.6 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b19.xlsx|title=MS-B19: Religion|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|date=30 November 2023}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ 2022 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 51.1 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ, 20.4 ಪ್ರತಿಶತ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್, 13.3 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 5.1 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, 2.2 ಪ್ರತಿಶತ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು 0.6 ಪ್ರತಿಶತ ಹಿಂದೂ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ, 1.2 ಪ್ರತಿಶತ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಮತ್ತು 6.2 ಪ್ರತಿಶತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-reports/scotland-s-census-2022-ethnic-group-national-identity-language-and-religion/|title=Scotland's Census 2022 - Ethnic group, national identity, language and religion|publisher=National Records of Scotland|date=21 May 2024|access-date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;

2007 ರ ಟಿಯರ್ಫಂಡ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚ್ಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 April 2007 |title=United Kingdom: New Report Finds Only One in 10 Attend Church |url=http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213155625/http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archive-date=13 December 2011 |access-date=9 March 2015 |website=News.adventist.org}}&lt;/ref&gt; 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ಜನಗಣತಿಗಳ ನಡುವೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ 12 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡುವ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತು, ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 5 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Philby |first=Charlotte |date=12 December 2012 |title=Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html |work=Independent |location=London}}&lt;/ref&gt;

ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2004 |title=The History of the Church of England |url=http://www.cofe.anglican.org/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100221212004/http://www.cofe.anglican.org/about/history |archive-date=21 February 2010 |access-date=23 November 2008 |website=The Church of England}}&lt;/ref&gt; ಇದು UK ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಅದರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Queen and Church of England |url=http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20061008203611/http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archive-date=8 October 2006 |access-date=5 June 2010 |publisher=British Monarchy Media Centre}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಪ್ರವೇಶದ ಮೇಲೆ &quot;ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು&quot; ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Queen and the Church |url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605025533/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |archive-date=5 June 2011 |publisher=The British Monarchy (Official Website)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reglang&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 February 2010 |title=Our structure |url=https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125192732/https://www.churchofscotland.org.uk/about-us/our-structure |archive-date=25 January 2020 |website=churchofscotland.org.uk}}&lt;/ref&gt; ವೇಲ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ವಿಭಜನೆಗೆ ಮೊದಲು 1870 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್ ಇಲ್ಲ.&lt;ref&gt;Weller, Paul (2005). [https://books.google.com/books?id=tHc88PzAPLMC&amp;pg=PA80 ''ಟೈಮ್ ಫಾರ್ ಎ ಚೇಂಜ್: ರೀಕಾನ್ಫಿಗರಿಂಗ್ ರಿಲಿಜನ್, ಸ್ಟೇಟ್, ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ'']. ಲಂಡನ್: ಕಾಂಟಿನ್ಯೂಮ್. pp. 79–80. {{ISBN|978-0-567-08487-3}}.&lt;/ref&gt; 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಂಥಗಳ ಅನುಸರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಡೇಟಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, 62 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್, 13.5 ಪ್ರತಿಶತ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, 6 ಪ್ರತಿಶತ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್, ಮತ್ತು 3.4 ಪ್ರತಿಶತ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇತರ ಪಂಥಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ.&lt;ref&gt;Peach, Ceri, [https://books.google.com/books?id=i6ER_z8gcD4C &quot;ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಎ ಮೇಜರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್&quot;], in H. Knippenberg. ed. (2005). ''ದಿ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಕೇಪ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪ್''. ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್: ಹೆಟ್ ಸ್ಪಿನ್ಹುಸ್. pp. 44–58. {{ISBN|978-90-5589-248-8}}.&lt;/ref&gt;

=== ವಲಸೆ ===

{{See also|Foreign-born population of the United Kingdom}}

[[File:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|upright=1.35|ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 2008 ರವರೆಗೆ ಜನ್ಮ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅಂದಾಜು ವಿದೇಶಿ-ಜನಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]]
[[File:British expats countrymap.svg|thumb|upright=1.35|2006 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರ ಅಂದಾಜು ಸಂಖ್ಯೆ:
{{legend|#002255|1,000,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಸಮಾನ}}
{{legend|#003380|500,000 - 999,999}}
{{legend|#0044aa|100,000 - 499,999}}
{{legend|#0055d4|50,000 - 99,999}}
{{legend|#0066ff|10,000 - 49,999}}
{{legend|#2a7fff|5,000 - 9,999}}
{{legend|#5599ff|1,000 - 4,999}}
{{legend|#80b3ff|100 - 999}}
{{legend|#afc6e9|100 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲ}}
{{legend|#000000|UK}}
]]
ವಲಸೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 August 2008 |title=Immigration and births to non-British mothers pushes British population to record high |url=https://www.standard.co.uk/news/immigration-and-births-to-nonbritish-mothers-pushes-british-population-to-record-high-6816318.html |work=London Evening Standard}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-23-05-2024&quot;&gt;{{cite news |title=Migration: How many people come to the UK and how are the salary rules changing? |url=https://www.bbc.com/news/uk-48785695 |work=BBC News |date=23 May 2024}}&lt;/ref&gt; 1991 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಆಗಮನಗಳು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ UK-ಜನಿತ ಮಕ್ಕಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2014 ರಲ್ಲಿ UK ನೇರ ಜನನಗಳಲ್ಲಿ 27 ಪ್ರತಿಶತವು UK ಹೊರಗೆ ಜನಿಸಿದ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 July 2015 |title=Births in England and Wales: 2014 |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/vsob1/birth-summary-tables--england-and-wales/2014/index.html |website=Office for National Statistics }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 208,000 ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕೀಕರಣಗೊಂಡರು, ಇದು 1962 ರಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2014 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 125,800 ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು. 2009 ಮತ್ತು 2013 ರ ನಡುವೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೌರತ್ವಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 195,800 ಆಗಿತ್ತು. 2024 ರಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗೀಕರಣಗೊಂಡವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ, ಭಾರತೀಯ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಇಟಾಲಿಯನ್, ಟರ್ಕಿಶ್, ರೊಮೇನಿಯನ್ ಮತ್ತು ಇರಾನಿಯನ್. ಪೌರತ್ವವನ್ನು ನೀಡದೆ UK ನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸವನ್ನು ನೀಡುವ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಯ ಅನುದಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=11 June 2014 |title=Settlement in the UK |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906232123/http://migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |archive-date=6 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}&lt;/ref&gt; 2013 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 154,700 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Blinder2015&quot;&gt;{{Cite web |last=Blinder |first=Scott |date=27 March 2015 |title=Naturalisation as a British Citizen: Concepts and Trends |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916052200/http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |archive-date=16 September 2015 |access-date=1 August 2015 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford}}&lt;/ref&gt; ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ (ವಲಸೆ ಬರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಲಸೆ ಹೋಗುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೈನಸ್ ಮಾಡಿದಾಗ) 2023 ರಲ್ಲಿ 860,000 ರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು, 1.326 ಮಿಲಿಯನ್ ವಲಸೆ ಮತ್ತು 466,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, 2024 ರಲ್ಲಿ ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆಯು 431,000 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, 948,000 ವಲಸೆ ಮತ್ತು 517,000 ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Long-term international migration, provisional: year ending December 2024 |date=22 May 2025 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/bulletins/longterminternationalmigrationprovisional/yearendingdecember2024 |website=gov.uk |access-date=22 May 2025}}&lt;/ref&gt;

ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. 1815 ಮತ್ತು 1930 ರ ನಡುವೆ, ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 11.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಿಂದ 7.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hammar |first=Tomas |url=https://www.cambridge.org/core/books/european-immigration-policy/10B639425685B0C101619FA11522C409 |title=European Immigration Policy: A Comparative Study |date=1985 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-12437-9 |series=Comparative Ethnic and Race Relations |location=Cambridge}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;richards-2018&quot;&gt;{{Cite book |last=Richards |first=Eric |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvnb7rj2 |title=The genesis of international mass migration: The British case, 1750-1900 |date=2018 |publisher=Manchester University Press |edition=1 |jstor=j.ctvnb7rj2}}&lt;/ref&gt; 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 300 ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಮೂಲದ ಜನರು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;richards-2018&quot; /&gt; 2006 ರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 5.5 ಮಿಲಿಯನ್ UK-ಜನಿತ ಜನರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು,&lt;ref name=&quot;BritsAbroad&quot;&gt;{{Cite web |last1=Sriskandarajah |first1=Dhananjayan |last2=Drew |first2=Catherine |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration |url=http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070828011816/http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-date=28 August 2007 |access-date=9 March 2015 |publisher=Institute for Public Policy Research}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Brits Abroad: world overview |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm |access-date=20 April 2007 |publisher=BBC}}; {{Cite news |last=Casciani |first=Dominic |date=11 December 2006 |title=5.5&amp;nbsp;m Britons 'opt to live abroad' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm |access-date=20 April 2007}}&lt;/ref&gt; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಸ್ಪೇನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ.&lt;ref name=&quot;BritsAbroad&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 December 2006 |title=Brits Abroad: Country-by-country |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6161705.stm |work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

=== ಶಿಕ್ಷಣ ===


ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸುಮಾರು 38 ಪ್ರತಿಶತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಕಾಲೇಜು ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 September 2012 |title=The Most Educated Countries in the World |url=https://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html;_ylt=AlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG;_ylu=X3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--;_ylg=X3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--;_ylv=3?page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204213400/http://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html%3B_ylt%3DAlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG%3B_ylu%3DX3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--%3B_ylg%3DX3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--%3B_ylv%3D3?page=1 |archive-date=4 February 2016 |access-date=20 April 2016 |website=Yahoo Finance }}; {{Cite magazine |date=27 September 2012 |title=And the World's Most Educated Country Is... |url=https://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |magazine=Time |location=New York |access-date=20 April 2016 |archive-date=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430040213/http://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; UK ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸೇರಿವೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Times Higher Education World University Rankings 2024 |date=25 September 2023 |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2024/world-ranking |access-date=17 April 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=QS World University Rankings 2024 |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2024 |access-date=17 April 2024}}&lt;/ref&gt;

ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶಿಕ್ಷಣವು UK ನ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಬೋಧನಾ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಎಲ್ಲಾ UK ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರಿಷ್ಠ ವಾರ್ಷಿಕ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೇತನ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವವರು ಮಾತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Repaying your student loan |url=https://www.gov.uk/repaying-your-student-loan/what-you-pay |website=gov.uk |access-date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುವ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಗರಿಷ್ಠ ಶುಲ್ಕ ಅಥವಾ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು NHS ಕೋರ್ಸ್ಗಳು ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ವೇತನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ತರಬೇತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ £230,000 ಸಬ್ಸಿಡಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 October 2014 |title=Undergraduate Tuition Fess and Student Loans |url=https://www.ucas.com/money-and-student-life/money/student-finance/undergraduate-tuition-fees-and-student-loans |access-date=24 February 2024 |website=UCAS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=More undergraduate medical education places |url=https://www.gov.uk/government/news/more-undergraduate-medical-education-places |access-date=24 February 2024 |website=gov.uk}}&lt;/ref&gt;

2022 ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು (PISA) 15 ವರ್ಷದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುವಿಕೆ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 14 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು 494 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇದು [[OECD]] ಸರಾಸರಿ 478 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PISA 2022 UK Results |url=https://www.oecd.org/publication/pisa-2022-results/country-notes/united-kingdom-9c15db47#chapter-d1e11 |access-date=24 February 2024 |website=OECD |date=4 December 2023}}&lt;/ref&gt;

=== ಆರೋಗ್ಯ ===

[[File:QEUH.jpg|thumb|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಯುರೋಪಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆವರಣವಾಗಿದೆ]]

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ (NHS) ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 1948 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The foundation of the NHS |url=https://www.nationalarchives.gov.uk/explore-the-collection/stories/the-foundation-of-the-nhs/ |access-date=6 July 2026 |publisher=The National Archives}}&lt;/ref&gt; NHS ನ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಇದನ್ನು &quot;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧರ್ಮ&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gill |first=Martha |date=9 July 2023 |title=To those who claim the NHS has turned into a British religion, I say: keep the faith |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2023/jul/09/nhs-british-religion-keep-faith-nhs-at-75 |access-date=16 July 2023 |work=The Observer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 April 2020 |title=Is the NHS our new national religion? – Religion Media Centre |url=https://religionmediacentre.org.uk/news/is-the-nhs-our-new-national-religion/ |access-date=16 July 2023 |website=religionmediacentre.org.uk}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ (NHS ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು NHS ವೇಲ್ಸ್) ತನ್ನದೇ ಆದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಖಾಸಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ UK ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು, 2000 ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದನೇ-ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/worldhealthrepor00worl |title=The world health report 2000&amp;nbsp;– Health systems: improving performance |publisher=World Health Organization |date=2000 |isbn=978-92-4-156198-3 |editor-last=Haden |editor-first=Angela |location=Geneva |access-date=5 July 2011 |editor-last2=Campanini |editor-first2=Barbara}}; {{Cite web |last=World Health Organization |author-link=World Health Organization |title=Measuring overall health system performance for 191 countries |url=http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |access-date=5 July 2011 |publisher=New York University}}&lt;/ref&gt;

1979 ರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Fisher |first=Peter |title=The NHS from Thatcher to Blair |url=http://www.healthp.org/node/71 |journal=NHS Consultants Association |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120124807/http://www.healthp.org/node/71 |archive-date=20 November 2018 |access-date=19 December 2018 |quote=ದಿ ಬಜೆಟ್... NHS ಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಣದುಬ್ಬರ ದರಕ್ಕಿಂತ 7.4 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ GDP ಯ 9.4 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ EU ಸರಾಸರಿ.}}&lt;/ref&gt; 2018 ರ [[OECD]] ಡೇಟಾವು, UK ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾದ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ, UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £3,121 ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 September 2019 |title=Swindells: They aren't 'your' patients |url=https://www.hsj.co.uk/policy-and-regulation/swindells-they-arent-your-patients/7025988.article? |access-date=19 November 2019 |publisher=Health Service Journal}}&lt;/ref&gt; 2017 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £2,989 ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ, ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಸರಾಸರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 August 2019 |title=How does UK healthcare spending compare with other countries? |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/healthandsocialcare/healthcaresystem/articles/howdoesukhealthcarespendingcomparewithothercountries/2019-08-29 |access-date=5 October 2019 |publisher=Office of National Statistics}}&lt;/ref&gt;

ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿ, ನರ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ವೈಫರಿ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮುಂತಾದ UK-ವ್ಯಾಪಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು UK ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯು ವೆಲ್ಶ್ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 August 2008 |title='Huge contrasts' in devolved NHS |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm |work=BBC News}}; {{Cite news |last=Triggle |first=Nick |date=2 January 2008 |title=NHS now four different systems |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm}}&lt;/ref&gt;

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ದ್ವೀಪ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅದರ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕದ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು, ಇದು ಆಂಗ್ಲೋಸ್ಫಿಯರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Julian Go |title=Constitutionalism and political reconstruction |date=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-15174-1 |editor-last=Arjomand |editor-first=Saïd Amir |pages=92–94 |chapter=A Globalizing Constitutionalism?, Views from the Postcolony, 1945–2000 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kYmmnYKEvE0C&amp;pg=PA94}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Ferguson|2004|p=307}} ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಜಿ ವಸಾಹತುಗಳು ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ದೇಶಗಳಾಗಿವೆ, ಇವು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Commonwealth |url=https://www.mfat.govt.nz/en/peace-rights-and-security/the-commonwealth/ |access-date=8 January 2024 |website=[[New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade]] |language=en-NZ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Commonwealth of Nations |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/parliament-and-empire/contemporary-context/ |access-date=2026-02-22 |publisher=UK Parliament |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Mazrui |first1=Ali Al Amin |title=Anglo-African Commonwealth |url=https://archive.org/details/angloafricancomm0000mazr |last2=Taylor |first2=D. |last3=Bradley |first3=Kenneth |date=1967 |publisher=Pergamon |isbn=978-0-08-012253-3 |pages=[https://archive.org/details/angloafricancomm0000mazr/page/40 40]–41 |quote=...ಅಂತಿಮ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್-ನೆಸ್ನ ಬಂಧಗಳಲ್ಲದೆ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ನವರು ಜಮೈಕಾದವರು ಅಥವಾ ಜಾಂಬಿಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏನನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು?}}&lt;/ref&gt; 2024 ರ ಜಾಗತಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು UK ಅನ್ನು 'ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ದೇಶಗಳ' ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಂತರ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Influential Countries |url=https://www.usnews.com/news/best-countries/most-influential-countries |access-date=22 September 2025 |website=[[U.S. News &amp; World Report]]}}&lt;/ref&gt;

=== ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ===

&lt;div style=&quot;float:right; margin-left:1em; width:320px;&quot;&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot; widths=&quot;160&quot;&gt;
File:PG 1063Burns Naysmith.jpg|ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ (1759–1796)
File:William Shakespeare by John Taylor, edited.jpg|ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ (1564–1616)
&lt;/gallery&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;&gt;
ಬರ್ನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾನಲ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿದೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ, UK ನಲ್ಲಿ 669 ಮಿಲಿಯನ್ ಭೌತಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು, ಇದು ಎಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UK publishing industry reports record-breaking year in 2022 |url=https://www.theguardian.com/books/2023/apr/17/uk-publishing-industry-reports-record-breaking-year-in-2022 |access-date=9 May 2024 |work=[[The Guardian]] |date=17 April 2023}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟನ್ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ; ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಡೆಫೊ, ರಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್, ಲೆವಿಸ್ ಕರೋಲ್ ಮತ್ತು ಬಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಪಾಟರ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಹ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಎ.ಎ. ಮಿಲ್ನೆ, ಎನಿಡ್ ಬ್ಲೈಟನ್, ಜೆ.ಆರ್.ಆರ್. ಟೋಲ್ಕಿನ್, ರೋಲ್ಡ್ ಡಾಲ್, ಟೆರ್ರಿ ಪ್ರಾಚೆಟ್ ಮತ್ತು ಜೆ.ಕೆ. ರೌಲಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Best-selling Book Series Of All Time |url=https://wordsrated.com/best-selling-book-series-of-all-time-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=20 July 2023}}&lt;/ref&gt;

ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದುವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=William Shakespeare (English author) |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare |access-date=26 February 2006 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]]}}; {{Cite encyclopedia |title=MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |access-date=26 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |archive-date=9 February 2006}}; {{Cite web |title=William Shakespeare |work=TheFreeDictionary.com |publisher=Columbia Electronic Encyclopedia |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William |access-date=26 February 2006}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ನಾಟಕವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನವೋದಯದಿಂದ ನಾಟಕದ ರೋಮಾಂಚಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ''ದಿ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಟೇಲ್ಸ್'' ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಜೆಫ್ರಿ ಚಾಸರ್, ಕವಿ ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್ವರ್ತ್, ಮತ್ತು ಇತರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕವಿಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿಕನ್ಸ್, ಎಚ್.ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್, ಆಲ್ಡಸ್ ಹಕ್ಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಪರಾಧ ಬರಹಗಾರ ಅಗಾಥಾ ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 December 2005 |title=Mystery of Christie's success is solved |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}&lt;/ref&gt; BBC ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬರಹಗಾರರ 100 ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ 25 ರಲ್ಲಿ 12 ಅನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಎಲಿಯಟ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್, ಚಾರ್ಲೊಟ್ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಎಮಿಲಿ ಬ್ರಾಂಟೆ, ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲಿ, ಜೇನ್ ಆಸ್ಟಿನ್, ಡೋರಿಸ್ ಲೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೇಡಿ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ciabattari |first=Jane |date=December 2015 |title=The 25 greatest British novels |work=BBC Culture |url=https://www.bbc.com/culture/article/20151204-the-25-greatest-british-novels |access-date=29 December 2021}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಆರ್ಥರ್ ಕೋನನ್ ಡಾಯ್ಲ್ (ಷರ್ಲಾಕ್ ಹೋಮ್ಸ್ ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ), ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಜೆ.ಎಂ. ಬ್ಯಾರಿ, ರಾಬರ್ಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸನ್ (ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ''ಟ್ರೆಷರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್'' ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಲ್ಗಳ್ಳರ ಚಿತ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು), ಮತ್ತು ಕವಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವರನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹ್ಯೂ ಮ್ಯಾಕ್ಡಿಯರ್ಮಿಡ್ ಮತ್ತು ನೀಲ್ ಎಂ. ಗನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನವೋದಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು, ಇಯಾನ್ ರಾಂಕಿನ್ ಮತ್ತು ಇಯಾನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಕಠಿಣ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ UNESCO ನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಗರ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2004 |title=Edinburgh, United Kingdom, UNESCO City of Literature |url=http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528152834/http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh |archive-date=28 May 2013 |url-status=dead |access-date=9 March 2015 |work=Unesco}}&lt;/ref&gt;

ವೆಲ್ಶ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಬ್ರಿಟನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ''ವೈ ಗೊಡೊಡಿನ್'', ಬಹುಶಃ 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂಬ್ರಿಕ್ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ವೆಲ್ಶ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ ಆರ್ಥರ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಿಳಿದಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Early Welsh poetry |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/language_poetry.shtml |access-date=29 December 2010 |work=BBC Wales}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ಥೂರಿಯನ್ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಮೊನ್ಮೌತ್ನ ಜೆಫ್ರಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lang, Andrew |url=https://books.google.com/books?id=dKJiPyyTevgC |title=History of English Literature from Beowulf to Swinburne |publisher=Wildside Press |year=2003 |isbn=978-0-8095-3229-2 |location=Holicong, PA |page=42 |orig-date=1913}}&lt;/ref&gt; ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ (''fl.''&amp;nbsp;1320–1370) ಅವರನ್ನು ಅವರ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2011 |title=Dafydd ap Gwilym |url=http://www.academi.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324034938/http://www.literaturewales.org/dafydd-ap-gwilym-eng |archive-date=24 March 2012 |url-status=dead |access-date=3 January 2011 |website=Academi.org |quote=ಡಫಿಡ್ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್ ಅವರನ್ನು ವೆಲ್ಶ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.}}&lt;/ref&gt; ಡೇನಿಯಲ್ ಓವೆನ್ ಅವರು 1885 ರಲ್ಲಿ ''ರೈಸ್ ಲೆವಿಸ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ವೆಲ್ಶ್-ಭಾಷಾ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಂಗ್ಲೋ-ವೆಲ್ಶ್ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಡೈಲನ್ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್. ಎಸ್. ಥಾಮಸ್, ಇವರನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವೆಲ್ಶ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ರಿಚರ್ಡ್ ಲೆವೆಲ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಕೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://newsalerts.bbc.co.uk/1/low/wales/551486.stm |title=True birthplace of Wales's literary hero |archive-url=https://web.archive.org/web/20200316173733/http://newscdn.bbc.net.uk/2/hi/uk_news/wales/551486.stm |archive-date=16 March 2020 |url-status=dead |website=BBC News |date=5 December 1999 |access-date=28 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kate Roberts: Biography |url=https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |url-status=dead |access-date=19 February 2017 |website=BBC Wales |archive-url=https://web.archive.org/web/20130308000646/https://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |archive-date=8 March 2013}}&lt;/ref&gt;

ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಾರ ಸಿ.ಎಸ್. ಲೂಯಿಸ್, ಅವರು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ದಿ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ನಿಯಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Chronicles of Narnia Book Series Statistics |url=https://wordsrated.com/the-chronicles-of-narnia-book-series-statistics/ |access-date=18 May 2024 |publisher=Wordsrated |date=19 July 2023}}&lt;/ref&gt; ಎಲ್ಲಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಐರಿಶ್ ಬರಹಗಾರರು ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Varty |first=Anne |title=A Preface to Oscar Wilde |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-89231-1 |pages=[https://books.google.com/books?id=A9YFBAAAQBAJ&amp;pg=PA231 231–232]}}; {{Cite encyclopedia |title=Oscar Wilde |encyclopedia=[[Encyclopedia.com]] |publisher=[[Cengage]] |url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/english-literature-19th-cent-biographies/oscar-wilde |access-date=10 December 2019}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಾಮ್ ಸ್ಟೋಕರ್ (''ಡ್ರಾಕುಲಾ'' ಅನ್ನು ಬರೆದವರು)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Moss |first=Joyce |url=https://archive.org/details/isbn_9780787637286 |title=British and Irish Literature and Its Times: The Victorian Era to the Present (1837–) |publisher=Gale Group |year=2001 |isbn=978-0-7876-3729-3 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780787637286/page/107 107] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಷಾ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Holroyd |first=Michael |url=https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 |title=Bernard Shaw, Volume 2: 1898–1918: The Pursuit of Power |publisher=Chatto &amp; Windus |year=1989 |isbn=978-0-7011-3350-4 |page=[https://archive.org/details/bernardshaw00holr/page/384 384]}}; {{Cite web |title=G B Shaw |url=https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |access-date=10 December 2019 |website=Discovering Literature: 20th century |publisher=[[British Library]] |archive-date=9 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809155152/https://www.bl.uk/people/g-b-shaw |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಹೊರಗಿನ ಮೂಲದವರಾದ ಆದರೆ UK ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಬರಹಗಾರರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾನ್ರಾಡ್,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Middleton |first=Tim |url=https://books.google.com/books?id=Azd1f8NBpUoC&amp;pg=PA159 |title=Joseph Conrad |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-26851-6 |page=159}}&lt;/ref&gt; ಟಿ.ಎಸ್. ಎಲಿಯಟ್,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cooper |first=John Xiros |url=https://books.google.com/books?id=XqmNjQzhwV4C&amp;pg=PA111 |title=The Cambridge Introduction to T. S. Eliot |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-45790-3 |page=111}}&lt;/ref&gt; ಕಾಜುವೊ ಇಷಿಗುರೊ,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sim |first=Wai-chew |url=https://books.google.com/books?id=WcKLAgAAQBAJ&amp;pg=PT201 |title=Kazuo Ishiguro |date=2009 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-19867-1 |page=201}}&lt;/ref&gt; ಸರ್ ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದಿ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Salman Rushdie |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100433765 |access-date=10 December 2019 |website=Oxford Reference |publisher=[[Oxford University Press]]}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Campbell |first=James |date=17 May 2008 |title=Home from home |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/17/poetry3 |access-date=10 December 2019}}; {{Cite book |last=Nadel |first=Ira |url=https://books.google.com/books?id=ECiGDAAAQBAJ&amp;pg=PA90 |title=Ezra Pound: A Literary Life |date=2004 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-37881-0 |page=90}}&lt;/ref&gt;

=== ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ===

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ &quot;ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದ&quot; ಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಅನುಭವದಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರ ಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ', ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 'ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದ ಶಾಲೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |title=A bibliography of Scottish common sense philosophy: Sources and origins |publisher=Thoemmes Press |year=2000 |editor-last=Fieser, James |location=Bristol |access-date=17 December 2010 |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409171906/https://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜಾನ್ ಲಾಕ್, ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ಕ್ಲಿ{{Efn|ಬರ್ಕ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಐರಿಶ್ ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಗ ಗಣರಾಜ್ಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವು UK ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು 'ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅನುಭವವಾದಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.}} ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್; ಆದರೆ ಡಗಾಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ಥಾಮಸ್ ರೀಡ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ &quot;ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ&quot; ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟನ್ನರು ನೈತಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾದ ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಮೊದಲು ಜೆರೆಮಿ ಬೆಂಥಮ್ ಬಳಸಿದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಜಾನ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಮಿಲ್ ಅವರ ''ಉಪಯುಕ್ತತಾವಾದ'' ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ನೈತಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Palmer, Michael |url=https://books.google.com/books?id=s7y5MJOuN30C&amp;pg=PA66 |title=Moral Problems in Medicine: A Practical Coursebook |publisher=Lutterworth Press |year=1999 |isbn=978-0-7188-2978-0 |location=Cambridge |page=66}}; {{Cite book |last=Scarre, Geoffrey |url=https://books.google.com/books?id=8A4xLnzfqYwC&amp;pg=PA82 |title=Utilitarianism |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=978-0-415-12197-2 |location=London |page=82}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಾಧ್ಯಮ ===

1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[BBC]], ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ ರೇಡಿಯೋ, ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರಸಾರ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;MediaNewsline&quot;&gt;{{Cite web |title=BBC: World's largest broadcaster &amp; Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005004930/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=5 October 2010 |access-date=23 September 2010 |publisher=Media Newsline}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ProspectMag&quot;&gt;{{Cite web |title=Digital license |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/?p=64654 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107024637/http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/07/digitallicense |archive-date=7 November 2011 |access-date=9 March 2015 |publisher=Prospect}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AboutBBC&quot;&gt;{{Cite news |title=About the BBC&amp;nbsp;– What is the BBC |work=BBC Online |url=https://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116202334/http://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |archive-date=16 January 2010}}&lt;/ref&gt; ಇದು UK ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ದೇಶೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ದೂರದರ್ಶನ ಪರವಾನಗಿಯಿಂದ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=13 August 2009 |title=BBC: World's largest broadcaster &amp; Most trusted media brand |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |journal=Media Newsline |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510090842/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archive-date=10 May 2011 |access-date=19 June 2011}}; {{Cite web |date=April 2010 |title=TV Licence Fee: facts &amp; figures |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427080539/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |archive-date=27 April 2011 |publisher=BBC Press Office}}&lt;/ref&gt; BBC ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸ್ BBC ಯ ಒಡೆತನದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Microsoft Word – The Work of the BBC World Service 2008–09 HC 334 FINAL.doc |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021001645/https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf |archive-date=21 October 2020 |access-date=16 February 2011}}&lt;/ref&gt; ಇದು 40 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಸುದ್ದಿ, ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=News in your language – BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/ws/languages |website=BBC}}; {{Cite web |title=BBC World Service |url=https://www.facebook.com/pages/category/Media-News-Company/bbcworldservice/about |website=Facebook.com}}&lt;/ref&gt;

UK ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಆಟಗಾರರು ITV ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ITV ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ 15 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಕಗಳಲ್ಲಿ 11 ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Publications &amp; Policies: The History of ITV |url=http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-url=https://web.archive.org/web/20110411224117/http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies |archive-date=11 April 2011 |website=ITV.com}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸ್ಕೈ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Direct Broadcast Satellite Television |url=http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |journal=News Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604095622/http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |archive-date=4 June 2011}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ''ಡೈಲಿ ಮೇಲ್'', ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ''ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್'', ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮತ್ತು ''ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 October 2008 |title=ABCs: National daily newspaper circulation September 2008 |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing |access-date=17 October 2008}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ''ದಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್'', ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್'', ''ನ್ಯೂ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್'' ಮತ್ತು ''ರೇಡಿಯೋ ಟೈಮ್ಸ್'' ಸೇರಿವೆ.

[[File:Media City Footbridge and BBC Offices (geograph 2685261).jpg|thumb|ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನ ಸಾಲ್ಫೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]]ಲಂಡನ್ UK ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಲಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಡಿಯಾಸಿಟಿಯುಕೆ ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;William, D. (2010). [https://books.google.com/books?id=7yg45P35KDMC ''ಯುಕೆ ಸಿಟೀಸ್: ಎ ಲುಕ್ ಅಟ್ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಮೇಜರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್'']. ಈಸ್ಟ್ಬೋರ್ನ್: ಗಾರ್ಡ್ನರ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್. {{ISBN|978-9987-16-021-1}}, pp. 22, 46, 109 and 145.&lt;/ref&gt; ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಡೇಟಾಬೇಸ್ಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಧ್ಯಮ, ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ UK ಪ್ರಕಾಶನ ವಲಯವು ಸುಮಾರು £20 ಶತಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 167,000 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Publishing |url=http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110505104322/http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |archive-date=5 May 2011 |publisher=Department of Culture, Media and Sport}}&lt;/ref&gt; 2015 ರಲ್ಲಿ UK ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ 2,710 ಪುಸ್ತಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದು ಯಾವುದೇ ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಇತರ ಆಂಗ್ಲೋಫೋನ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2016 |title=Annual Report 2015–2016 |url=https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |access-date=14 January 2021 |website=internationalpublishers.org |publisher=International Publishers Association |page=16 |archive-date=31 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230831205753/https://www.internationalpublishers.org/images/reports/Annual_Report_2016/IPA_Annual_Report_2015-2016_interactive.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2010 ರಲ್ಲಿ, UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 82.5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 20 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Top 20 countries with the highest number of Internet users |url=http://www.internetworldstats.com/top20.htm |journal=Internet World Stats |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610104435/http://www.internetworldstats.com/top20.htm |archive-date=10 June 2011 |access-date=19 June 2011}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉದ್ಯಮವು ಯುರೋಪ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2022 ರಿಂದ UK ಮಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪ್ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dring |first=Christopher |date=12 January 2023 |title=European console and PC game sales fall 7.1% in 2022 |url=https://www.gamesindustry.biz/european-console-and-pc-game-sales-fall-71-over-2021 |access-date=30 September 2023 |website=GamesIndustry.biz}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About UK Video Games Industry |url=https://tiga.org/about-tiga-and-our-industry/about-uk-video-games-industry |access-date=6 June 2023 |website=TIGA}}&lt;/ref&gt;

=== ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ ===

[[File:Angel of the North - 6150534524.jpg|thumb|ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ ಅವರ ಏಂಜೆಲ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ಶಿಲ್ಪವು ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.]]
ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಲಾವಿದರು ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್, ಜಾನ್ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಪಾಮರ್, ಮತ್ತು ಜೆ.ಎಂ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಟರ್ನರ್; ಭಾವಚಿತ್ರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು ಸರ್ ಜೋಶುವಾ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೂಸಿಯನ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್; ಭೂದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಥಾಮಸ್ ಗೇನ್ಸ್ಬರೋ ಮತ್ತು ಎಲ್.ಎಸ್. ಲೌರಿ; ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ವಿಲಿಯಂ ಮೋರಿಸ್; ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಕಾರ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬೇಕನ್; ಪಾಪ್ ಕಲಾವಿದರು ಪೀಟರ್ ಬ್ಲೇಕ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನಿ; ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಕಲೆ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಆರ್ಟ್ &amp; ಲಾಂಗ್ವೇಜ್;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tate |title=Art &amp; Language – Art Term {{!}} Tate |work=Tate |url=https://www.tate.org.uk/art/art-terms/a/art-language |access-date=8 September 2018}}&lt;/ref&gt; ಸಹಯೋಗಿ ಜೋಡಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್; ಅಮೂರ್ತ ಕಲಾವಿದ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಹಾಡ್ಕಿನ್; ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್ಲಿ, ಅನೀಶ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ ಮೂರ್. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ಸಾಚಿ ಗ್ಯಾಲರಿ &quot;ಯುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಹು-ಪ್ರಕಾರದ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು: ಡೇಮಿಯನ್ ಹಿರ್ಸ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ ಆಫಿಲಿ, ರೇಚೆಲ್ ವೈಟ್ರೀಡ್, ಟ್ರೇಸಿ ಎಮಿನ್, ಮಾರ್ಕ್ ವಾಲಿಂಗರ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮ্যাক್ವೀನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಟೇಲರ್-ವುಡ್ ಮತ್ತು ಚಾಪ್ಮನ್ ಸಹೋದರರು ಈ ಸಡಿಲವಾದ ಮೈತ್ರಿಯ ಚಳವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚು-ಪರಿಚಿತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿನ ರಾಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ನಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲೆಗಳು: ಲಂಡನ್ ಕಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಆರು-ಶಾಲೆಗಳು), ಇದರಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ಸೇರಿವೆ; ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ಸ್, ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ; ಸ್ಲೇಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ನ ಭಾಗ); ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್; ಮತ್ತು ದಿ ರಸ್ಕಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ (ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಗ). ಕೋರ್ಟಾಲ್ಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಬೋಧನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. UK ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಟೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಮತ್ತು ಟೇಟ್ ಮಾಡರ್ನ್ (ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಆಧುನಿಕ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 4.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂದರ್ಶಕರೊಂದಿಗೆ).&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bayley |first=Stephen |date=24 April 2010 |title=The startling success of Tate Modern |work=[[The Times]] |location=London |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429173928/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |url-status=dead |archive-date=29 April 2011 |access-date=19 January 2011}} {{Subscription required}}&lt;/ref&gt;

=== ಸಂಗೀತ ===

&lt;!----Caution should be taken to ensure that the sections are not simply a listing of names or mini biographies of individuals accomplishments.----&gt;
[[File:Royal Albert Hall, BBC Proms 2017.jpg|thumb|ದಿ ಪ್ರಾಮ್ಸ್ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಹೆನ್ರಿ ವುಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ನ ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಯೋಜಕರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತದೆ.]]
ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವು UK ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ, ವೇಲ್ಸ್ನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ನ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಸೇರಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಬಲವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ನೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪಿಡುಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Songs of England |url=https://www.english-heritage.org.uk/visit/inspire-me/songs-of-england}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಜಾನಪದವು ಚುರುಕಾದ ಟೆಂಪೋಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಟ್ಯೂನ್ಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=The influence of traditional Scottish Music |url=https://www.visitscotland.com/things-to-do/events/music-festivals/traditional-folk}}&lt;/ref&gt; ವೆಲ್ಶ್ ಜಾನಪದವು ವೇಲ್ಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವ ಸಮೂಹ ಗಾಯನ ಮತ್ತು ಗೀತ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Celtic connections: the story of folk music in Wales |date=17 February 2020 |url=https://www.wales.com/culture-and-sport/music-and-performance/roots-and-shoots-welsh-folk-music}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಐರಿಶ್ ಜಾನಪದವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಪಿಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |access-date=15 September 2025 |title=Why you should experience traditional music in Ireland |url=https://www.ireland.com/en-us/magazine/music/traditional-music/}}&lt;/ref&gt;

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಟ್ಯೂಡರ್ ಅವಧಿಯ ನವೋದಯ ಸಂಗೀತ ಇದೆ, ಥಾಮಸ್ ಟಾಲಿಸ್, ಜಾನ್ ಟೇವರ್ನರ್, ವಿಲಿಯಂ ಬೈರ್ಡ್, ಓರ್ಲ್ಯಾಂಡೊ ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಡೌಲ್ಯಾಂಡ್ ಅವರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಮ್ಯಾಡ್ರಿಗಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಟ್ ಸಂಗೀತ. ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಸೆಲ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ನಾಟಕೀಯ ಮಾಸ್ಕ್ಗಳು, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಧುರಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು, ನಂತರ ಥಾಮಸ್ ಆರ್ನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. ಜಾರ್ಜ್ ಫ್ರಿಡೆರಿಕ್ ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ ಜಾರ್ಜ್ II ರ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ''ಜಡೋಕ್ ದಿ ಪ್ರೀಸ್ಟ್'' ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು; ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜರ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾರಂಭದ ಸಂಗೀತವಾಯಿತು. ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ನ ಅನೇಕ ಆರಾಧನಾ ಸಂಗೀತಗಳು, ಅವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''ಮೆಸ್ಸಿಯಾ'' ನಂತಹವು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 July 2009 |title=British Citizen by Act of Parliament: George Frideric Handel |url=http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326164147/http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archive-date=26 March 2010 |access-date=9 March 2015 |publisher=UK Parliament}}; {{Cite news |last=Andrews |first=John |date=14 April 2006 |title=Handel all'inglese |work=Playbill |location=New York |url=http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |access-date=11 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516210558/http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |archive-date=16 May 2008}}&lt;/ref&gt;

19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥರ್ ಸುಲ್ಲಿವಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಎಸ್. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ತಮ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಸವೊಯ್ ಒಪೆರಾಗಳನ್ನು ಬರೆದರು, ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗರ್ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಸಂಯೋಜಕರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಮತ್ತು ಅದರ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುಸ್ತಾವ್ ಹೋಲ್ಸ್ಟ್, ರಾಲ್ಫ್ ವಾನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಒಪೆರಾದ ಪ್ರವರ್ತಕ. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಗೀತದ ಗುರುತಿನ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್ ಡೇವಿಸ್ (ಓರ್ಕ್ನಿ), ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಬರ್ಟ್ವಿಸಲ್ (ಪೌರಾಣಿಕ), ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಟೇವನರ್ (ಧಾರ್ಮಿಕ).&lt;ref&gt;{{Cite Grove |title=Great Britain |first1=Nicholas |last1=Iemperley |date=2002 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.O006236 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=England (i) |date=2001 |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40044 |url-access=subscription |first1=Stephen |last1=Banfield |first2=Ian |last2=Russell}}; {{Cite Grove |title=Wales |date=2001 |first1=Geraint |last1=Lewis |first2=Lyn |last2=Davies |first3=Phyllis |last3=Kinney |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.41108 |url-access=subscription}}; {{Cite Grove |title=Scotland |first1=Kenneth |last1=Elliott |first2=Francis |last2=Collinson |first3=Peggy |last3=Duesenberry |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.40113 |url-access=subscription |date=2001}}; {{Cite Grove |title=Ireland |first1=Harry |last1=White |first2=Nicholas |last2=Carolan |url=https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.13901 |url-access=subscription |date=2011}}; {{Cite web |title=British 20th century composers |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zdjw7p3/revision/1 |access-date=21 April 2022 |website=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; ಇತ್ತೀಚಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕರು ಆಲ್ಫಿ ಬೊ, ಬ್ರಿನ್ ಟೆರ್ಫೆಲ್, ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಜೆಂಕಿನ್ಸ್, ಮೈಕೆಲ್ ಬಾಲ್, ರೋಡರಿಕ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ರಸೆಲ್ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಾ ಬ್ರೈಟ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ನಿಕೋಲಾ ಬೆನೆಡೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಿಗೆಲ್ ಕೆನಡಿ ತಮ್ಮ ಪಿಟೀಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 June 2022 |title=30 of the greatest violinists on record |url=https://www.gramophone.co.uk/features/article/30-of-the-greatest-violinists-on-record |access-date=4 March 2024 |website=Gramophone}};{{Cite web |date=1 January 2020 |title=Katherine Jenkins has officially sold the most classical albums this century |url=https://www.classicfm.com/radio/shows-presenters/classic-fm-chart/katherine-jenkins-most-classical-albums/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=6 May 2023 |title=Who is Roderick Williams, the British baritone and composer at the King's coronation? |url=https://www.classicfm.com/discover-music/roderick-williams-composer-baritone-singing-roles/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=23 February 2024 |title=Michael Ball |url=https://www.eno.org/artists/michael-ball-2/ |access-date=4 March 2024 |website=English National Opera}};{{Cite web |title=Alfie Bow |url=https://www.classicfm.com/artists/alfie-boe/ |access-date=4 March 2024 |website=Classic FM}};{{Cite web |date=11 July 2023 |title=Sarah Brightman facts |url=https://www.smoothradio.com/news/music/sarah-brightman-age-husband-songs/ |access-date=4 March 2024 |website=Smooth Radio}}&lt;/ref&gt;

''ದಿ ನ್ಯೂ ಗ್ರೋವ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಷಿಯನ್ಸ್'' ಪ್ರಕಾರ &quot;ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ&quot; ಎಂಬ ಪದವು 1950 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಅಂಡ್ ರೋಲ್ ನ &quot;ಹೊಸ ಯುವ ಸಂಗೀತ&quot; ದೊಂದಿಗಿನ ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬ್ರಿಟನ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;R. Middleton, et al., [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo &quot;ಪಾಪ್&quot;], ''ಗ್ರೋವ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆನ್ಲೈನ್'', 14 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113160329/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_gmo|date=13 January 2011}}&lt;/ref&gt; ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್'' ಬೀಟಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ನಂತಹ ಕಲಾವಿದರು 1960 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತಳ್ಳಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;&quot;ಪಾಪ್&quot;, [http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237 ''ದಿ ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್''], 9 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112170116/http://www.oxfordmusiconline.com/public/book/omo_t237|date=12 November 2017}}&lt;/ref&gt; ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು, ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬಾತ್ 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Birmingham, England ... the unlikely birthplace of heavy metal |work=CNN |date=1 July 2011 |first1=Laura |last1=Allsop |url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/europe/07/01/birmingham.home.of.metal/index.html |access-date=28 February 2022 |postscript=;}} {{Cite web |last=Bentley |first=David |date=4 June 2013 |title=Midlands rocks! How Birmingham's industrial heritage made it the birthplace of heavy metal |url=http://www.birminghampost.co.uk/whats-on/music/birmingham-birthplace-of-heavy-metal-4031445 |access-date=28 February 2022 |website=[[Birmingham Post]]}}&lt;/ref&gt; ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Rolling Stones {{!}} Biography &amp; History |url=https://www.allmusic.com/artist/the-rolling-stones-mn0000894465/biography |access-date=22 July 2020 |website=AllMusic}}&lt;/ref&gt; ರಾಗ ರಾಕ್, ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Tom Larson |url=https://books.google.com/books?id=vGJ7XmA8rjIC&amp;pg=PA183 |title=History of Rock and Roll |publisher=Kendall/Hunt Pub. |year=2004 |isbn=978-0-7872-9969-9 |pages=183–187}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಪೇಸ್ ರಾಕ್, ಗ್ಲಾಮ್ ರಾಕ್,&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=Glam Rock |url=http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |access-date=21 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828224412/http://encarta.msn.com/dictionary_561509274/glam_rock.html |archive-date=28 August 2009 |encyclopedia=[[Encarta]]}}&lt;/ref&gt; ಗೋಥಿಕ್ ರಾಕ್,&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2004 |title=NME Originals: Goth |url=https://www.nme.com/originals/4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080126150121/http://www.nme.com/originals/4 |archive-date=26 January 2008 |access-date=30 September 2013 |website=[[NME]]}}&lt;/ref&gt; ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ರಾಕ್&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pop/Rock » Psychedelic/Garage |url=https://www.allmusic.com/subgenre/psychedelic-garage-ma0000002800 |access-date=6 August 2020 |publisher=[[AllMusic]]}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite magazine |author1=Charles M. Young |title=Rock is Sick and Living in London |url=https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |magazine=Rolling Stone |access-date=23 February 2026 |date=20 October 1977 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328094721/https://www.rollingstone.com/feature/a-report-on-the-sex-pistols-119989/ |archive-date=28 March 2025}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ನಿಯೋ ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;Henderson, Alex (1 August 2003). [https://web.archive.org/web/20101104165122/http://allmusic.com/explore/essay/british-soul-t2160 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೋಲ್]. Allmusic. 6 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.; [http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465 AllMusic – ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923151236/http://www.allmusic.com/style/dubstep-ma0000004465|date=23 September 2017}} &quot;ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಡ್ರಮ್'ನ್' ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಡಬ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸಿದೆ&quot;; {{Cite news |last=Goldman |first=Vivien |date=31 January 2012 |title=Local Groove Does Good: The Story Of Trip-Hop's Rise From Bristol |work=NPR |url=https://www.npr.org/sections/therecord/2012/01/31/142607358/local-groove-does-good-the-story-of-trip-hops-rise-from-bristol}}&lt;/ref&gt; UK ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ರಾಪರ್ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಝಿ, ಕಾನೊ, ಯ್ಯಾಂಗ್ ಬೇನ್, ರಾಮ್ಜ್, ಲಿಟಲ್ ಸಿಮ್ಜ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೆಪ್ಟಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |title=5 U.K. Rappers Primed to Take Over America in 2018 |url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/uk-rappers-to-watch-2018-8097878/ |magazine=Billboard |access-date=18 June 2018}}&lt;/ref&gt;

[[File:The SSE Hydro arena - geograph.org.uk - 6725739.jpg|thumb|right|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ಒವಿಒ ಹೈಡ್ರೋ, 14,500 ಆಸನಗಳ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಅತಿಬಿಡಿಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ&lt;ref&gt;{{cite web |title=OVO Hydro {{!}} SEC |url=https://www.sec.co.uk/organise-an-event/event-spaces/the-ovo-hydro |website=www.sec.co.uk |access-date=9 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;]]

ಬೀಟಲ್ಸ್ 1 ಶತಕೋಟಿ ಘಟಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Beatles sales&quot;&gt;{{Cite web |title=1960–1969 |url=http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/# |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425011032/http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969 |archive-date=25 April 2014 |access-date=9 March 2015 |publisher=EMI Group}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McCartney&quot;&gt;{{Cite magazine |date=8 June 1992 |title=Paul At Fifty |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |magazine=Time |location=New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206120350/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |archive-date=6 February 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guinness&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=rdU1xtIWJz0C ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಗುಂಪು] ''[[ದಿ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]]'' 1999, p. 230. 19 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=25 November 2010 |title=Beatles a big hit with downloads |work=Belfast Telegraph |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/news/beatles-a-big-hit-with-downloads-15013117.html |access-date=16 May 2011}}&lt;/ref&gt; ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಡುಗೆದಾರರು ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್, ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್, ಕ್ವೀನ್, ಲೆಡ್ ಝೆಪ್ಪೆಲಿನ್, ಬೀ ಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್, ಇವರೆಲ್ಲರೂ 200 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite press release |title=British rock legends get their own music title for PlayStation3 and PlayStation2 |date=2 February 2009 |publisher=[[EMI]] |url=http://www.emimusic.com/news/2009/singstar®-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |access-date=9 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423012539/http://www.emimusic.com/news/2009/singstar%C2%AE-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe |archive-date=23 April 2014}}; {{Cite news |last=Khan |first=Urmee |date=17 July 2008 |title=Sir Elton John honoured in Ben and Jerry ice cream |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730164432/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |archive-date=30 July 2008}}; {{Cite news |last=Alleyne |first=Richard |date=19 April 2008 |title=Rock group Led Zeppelin to reunite |work=The Telegraph |location=London |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=31 March 2010 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |archive-date=10 January 2022}}{{Cbignore}}; {{Cite news |date=11 July 2006 |title=Floyd 'true to Barrett's legacy' |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5170644.stm}}; {{Cite news |last=Holton |first=Kate |date=17 January 2008 |title=Rolling Stones sign Universal album deal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117 |access-date=26 October 2008}}; {{Cite news |last=Walker |first=Tim |date=12 May 2008 |title=Jive talkin': Why Robin Gibb wants more respect for the Bee Gees |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |access-date=26 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013215157/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |archive-date=13 October 2011}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು BPI ಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂದಾಹು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೊಡುಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಕೆಲವು ಸ್ವೀಕರ್ತರಲ್ಲಿ ದಿ ಹೂ, ಡೇವಿಡ್ ಬೋವಿ, ಎರಿಕ್ ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್, ರಾಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್, ದಿ ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೀಟ್ವುಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ (ಇವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/news/datablog/2012/feb/22/brit-awards-winners-list-2012 &quot;ಬ್ರಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ವಿಜೇತರ ಪಟ್ಟಿ 2012: 1977 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವಿಜೇತ&quot;]. ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' (ಲಂಡನ್). 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; &lt;!-- Please note that the following list of recent musicians and groups includes only those selling more than 30&amp;nbsp;million records. --&gt;ಇತ್ತೀಚಿನ UK ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್, ಓಯಸಿಸ್, ಸ್ಪೈಸ್ ಗರ್ಲ್ಸ್, ರೇಡಿಯೋಹೆಡ್, ಕೋಲ್ಡ್ಪ್ಲೇ, ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮಂಕೀಸ್, ರಾಬಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಏಮಿ ವೈನ್ಹೌಸ್, ಸುಸಾನ್ ಬೊಯ್ಲ್, ಅಡೆಲ್, ಎಡ್ ಶೀರನ್, ಲೆವಿಸ್ ಕಪಾಲ್ಡಿ, ವನ್ ಡೈರೆಕ್ಷನ್, ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡುವಾ ಲಿಪಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 January 2020 |title=Harry Styles Has Weathered the Post-Boy Band Storm Better Than Most |url=https://consequence.net/2020/01/harry-styles-solo-career/ |access-date=15 September 2020 |website=Consequence of Sound}}; {{Cite magazine |date=16 July 2020 |title=10 Years of One Direction: The Story of the World's Biggest Boy Band, Told With the Fans Who Made It Happen |magazine=Billboard |url=https://www.billboard.com/music/pop/one-direction-ten-year-anniversary-fan-interviews-9419436/ |access-date=15 September 2020}}; {{Cite news |last=Corner, Lewis |date=16 February 2012 |title=Adele, Coldplay biggest-selling UK artists worldwide in 2011 |work=Digital Spy |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a366130/adele-coldplay-biggest-selling-uk-artists-worldwide-in-2011.html |access-date=22 March 2012}}; {{Cite web |title=Ed Sheeran's career journey: From street busker to global superstar |url=https://planetradio.co.uk/hits-radio/entertainment/celebrity/ed-sheeran-career-timeline/ |access-date=7 January 2023 |website=PlanetRadio.co.uk |last=Magliola |first=Anna Sky |date=30 November 2022}}; {{Cite web |url=https://open.spotify.com/artist/6M2wZ9GZgrQXHCFfjv46we |title=Dua Lipa, 77.5M Monthly listeners |date=6 May 2024 |publisher=Spotify}}&lt;/ref&gt; 2024 ರಂತೆ UK ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ ಯುಎಸ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ನಂತರ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Paine |first=Andre |date=10 September 2024 |title=IFPI report reveals EU risks falling behind in global market - UK still among top music exporters |url=https://www.musicweek.com/labels/read/ifpi-report-reveals-eu-risks-falling-behind-in-global-market-uk-still-among-top-music-exporters/090424 |access-date=17 November 2025 |website=[[Music Week]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2021 ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ನಂತರ ಸಂಗೀತದ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Savage |first=Mark |date=16 June 2021 |title=British music exports reach a record high |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-57486272 |access-date=17 November 2025 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಗರಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಲಿವರ್ಪೂಲ್ನ ಕಲಾವಿದರು 54 UK ಚಾರ್ಟ್ ನಂಬರ್ 1 ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hughes |first=Mark |date=14 January 2008 |title=A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger |work=Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |access-date=2 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175425/https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |archive-date=18 June 2018}}&lt;/ref&gt; ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು [[UNESCO]] ನಿಂದ ಸಂಗೀತದ ನಗರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 August 2008 |title=Glasgow gets city of music honour |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm |access-date=2 August 2009}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ನಂತಹ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಹರಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ, ಬ್ರಿಟ್ಪಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ಉಪ-ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪ್ ಹಾಪ್ ನ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Out of the melting pot: The origins and evolution of drum'n'bass |url=https://www.redbull.com/gb-en/history-of-drum-and-bass-music |access-date=1 August 2021 |website=Red Bull |date=25 June 2020}}&lt;/ref&gt;

UK ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ಬ್ಲಾಕ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೌಂಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು 60 ಮತ್ತು 70 ರ ದಶಕಗಳ ನ್ಯೂ ಏಜ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ಲರ್ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 August 2023 |title=Parties, protest and police: the neglected histories of UK dance music |url=https://www.dazeddigital.com/music/article/60511/1/ed-gillet-new-book-party-lines-politics-history-uk-dance-music-clubbing |access-date=27 February 2024 |website=Dazed}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಶಿಕಾಗೋ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಟೆಕ್ನೋ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. 1980 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವು ರೇವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಫೋಟಗೊಂಡಿತು, ಇವುಗಳು ನವೀನ ರೆಕಾರ್ಡ್ಗಳೊಂದಿಗೆ (ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಇ'ಸ್ ಸೆಸೇಮ್ಸ್ ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಡಿಜಿಯ ಚಾರ್ಲಿ ನಂತಹವು) ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬಂದವು&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 January 2001 |title=Rave |url=https://www.oxfordmusiconline.com/search?q=rave |access-date=27 February 2024 |website=Oxford Music Online}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇಬಿಜಾ ಕ್ಲಬ್ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ತಂದ ಬಾಲೆರಿಕ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇದು ಯುಕೆ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಸ್ಪೀಡ್ ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್, ಜಂಗಲ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್, ಮತ್ತು ಡಬ್ಸ್ಟೆಪ್ ನಂತಹ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ 808 ಸ್ಟೇಟ್, ಆರ್ಬಿಟಲ್, ದಿ ಪ್ರೊಡಿಜಿ, ಅಂಡರ್ವರ್ಲ್ಡ್, ರೋನಿ ಸೈಜ್, ಲೆಫ್ಟ್ಫೀಲ್ಡ್, ಮ್ಯಾಸಿವ್ ಅಟ್ಯಾಕ್, ಗ್ರೂವ್ ಅರ್ಮಾಡಾ, ಫ್ಯಾಟ್ಬಾಯ್ ಸ್ಲಿಮ್, ಫೇತ್ಲೆಸ್, ಬೇಸ್ಮೆಂಟ್ ಜ್ಯಾಕ್ಸ್, ಕೆಮಿಕಲ್ ಬ್ರದರ್ಸ್, ಡಿಸ್ಕ್ಲೋಷರ್, ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ ಅಗೇನ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mixmag's Greatest Dance Act of all Time Revealed |date=19 January 2012 |url=http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed |archive-date=14 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414045620/http://www.mixmag.net/words/news/mixmags-greatest-dance-act-revealed}};{{Cite web |date=26 February 2024 |title=Fred Again: who is the DJ who has thousands queuing for a 'secret rave' at the Sydney Opera House? |url=https://www.theguardian.com/music/2024/feb/27/fred-again-dj-sydney-opera-house-secret-show-tickets-sell-out-profile-bio-details |access-date=27 February 2024 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ಇತರ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ UK ಡಿಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಡ್ಜ್ ಜೂಲ್ಸ್, ಪೀಟ್ ಟಾಂಗ್, ಕಾರ್ಲ್ ಕಾಕ್ಸ್, ಪಾಲ್ ಓಕೆನ್ಫೋಲ್ಡ್, ಜಾನ್ ಡಿಗ್ವೀಡ್ ಮತ್ತು ಸಾಷಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 100 DJs Poll results 2003 |url=http://djmag.com/top100chart.asp |archive-date=7 December 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031207071739/http://djmag.com/top100chart.asp}}&lt;/ref&gt;

=== ಚಲನಚಿತ್ರ ===

ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಹಿಚ್‌ಕಾಕ್, ಅವರ ''ವೆರ್ಟಿಗೋ'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 August 2012 |title=Vertigo is named 'greatest film of all time' |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19078948 |access-date=18 August 2012}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ''ಲಾರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅರೇಬಿಯಾ'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಡೇವಿಡ್ ಲೀನ್, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Directors' Top Ten Directors |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517155218/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |archive-date=17 May 2012 |publisher=British Film Institute}}&lt;/ref&gt; ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ನೋಲನ್, ಸ್ಯಾಮ್ ಮೆಂಡಿಸ್, ಸ್ಟೀವ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ವೀನ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಕರ್ಟಿಸ್, ಡ್ಯಾನಿ ಬಾಯಲ್, ಟೋನಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಮತ್ತು ರಿಡ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The 24 Best British Directors of All Time |date=13 May 2023 |url=https://movieweb.com/best-british-directors-of-all-time/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Movieweb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top 22 U.K. Film Directors |url=https://www.imdb.com/list/ls062383258/ |access-date=17 February 2024 |publisher=IMDb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=5 of the best ... Richard Curtis films |url=https://www.thetimes.com/culture/tv-radio/article/5-of-the-best-richard-curtis-films-tzxx9fv2h |work=The Times |access-date=4 June 2024 |date=17 April 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The UK's top 50 film directors |date=23 May 2012 |url=https://www.televisual.com/news/the-uk-s-top-50-film-directors_bid-357/ |access-date=17 February 2024 |publisher=Televisual}}&lt;/ref&gt; ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಟರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಗಳು (''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ಮತ್ತು ''ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್'') ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 September 2007 |title=Harry Potter becomes highest-grossing film franchise |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2007/sep/11/jkjoannekathleenrowling |access-date=2 November 2010}}&lt;/ref&gt;

2019 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಅವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು £10.3&amp;nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯದ ಶೇಕಡಾ 28.7ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UK Film Industry Statistics 2023 |date=10 April 2023 |url=https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217211749/https://www.socialfilms.co.uk/blog/uk-film-industry-statistics |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}&lt;/ref&gt; 2019ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಆದಾಯ ಒಟ್ಟು £1.25&amp;nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 176&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The UK box office in 2019 |url=https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217214846/https://www2.bfi.org.uk/sites/bfi.org.uk/files/downloads/bfi-uk-box-office-2019.pdf |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024}}&lt;/ref&gt; 2023ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಥಳದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 6.9&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಚದರ ಅಡಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UK Film and Television Studios Market Report |url=https://content.knightfrank.com/research/2439/documents/en/uk-film-and-television-studios-market-2023-10567.pdf |access-date=17 February 2024 |publisher=Knight Frank}}&lt;/ref&gt; ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 February 2001 |title=Baftas fuel Oscars race |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1190562.stm |access-date=14 February 2011}}&lt;/ref&gt;

=== ಪಾಕಪದ್ಧತಿ ===

[[File:Fish, chips and mushy peas.jpg|thumb|[[Fish and chips]], ನಿಂಬೆ, ಟಾರ್ಟರ್ ಸಾಸ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಶ್ಡ್ ಬಟಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರ]]

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅದರ ಭೂಮಿ, ವಸಾಹತುಗಳು, ಹೊಸ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರ ಆಗಮನ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆಹಾರವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸರಳ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Else |first=David |title=Inghilterra |publisher=EDT srl |date=2007 |isbn=978-88-6040-136-6 |page=76}}&lt;/ref&gt; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಮಾಂಸ, ಕುರಿಮಾಂಸ, ಕೋಳಿ ಅಥವಾ ಹಂದಿಮಾಂಸದ ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸ, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟ (ಮತ್ತು ಗೋಮಾಂಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನಿಸಲಾದ) ಮಾಂಸವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಂಸವನ್ನು ಹುರಿದ ಅಥವಾ ಬೇಯಿಸಿದ ತರಕಾರಿಗಳು, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸದ ಪೈಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯೂಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2019ರಲ್ಲಿ [[YouGov]] ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಅಳೆಯಲಾಯಿತು. ಶೇಕಡಾ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭಾನುವಾರದ ರೋಸ್ಟ್, ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್ ಪುಡಿಂಗ್, ಫಿಶ್ ಅಂಡ್ ಚಿಪ್ಸ್, ಕ್ರಂಪೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಪಾಹಾರವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://yougov.co.uk/topics/consumer/articles-reports/2019/06/12/classic-british-cuisine-ranked-britons |date=11 June 2019 |title=Classic British cuisine ranked by Britons }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ''[[The Good Food Guide]]'' ಮತ್ತು ''[[Harden's]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳಿವೆ. 2025ರಲ್ಲಿ 197 ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮಿಶೆಲಿನ್ ನಕ್ಷತ್ರ ಪಡೆದಿದ್ದವು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೂರು-ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/gb/restaurants/all-starred |title=United Kingdom |publisher=Michelin Guide |access-date=12 May 2025}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಆಹಾರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಇದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಚಹಾವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಾದ್ಯಂತದ ಚಹಾ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಲಘು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪರಂಪರೆಯು ಸುಮಾರು 1840ರವರೆಗೆ ಹಿಂದಿನದು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The tea-rific history of Victorian afternoon tea |work=The British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/blog/tea-rific-history-victorian-afternoon-tea |access-date=11 April 2023}}&lt;/ref&gt; ಜುಲೈ 2024ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾ 3ರಷ್ಟು ಜನರು ವೀಗನ್ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶೇಕಡಾ 6ರಷ್ಟು ಜನರು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 13ರಷ್ಟು ಜನರು ಫ್ಲೆಕ್ಸಿಟೇರಿಯನ್ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dietary choices of Brits (e.g. vegeterian, flexitarian, meat-eater etc) |url=https://yougov.co.uk/topics/society/trackers/dietery-choices-of-brits-eg-vegeterian-flexitarian-meat-eater-etc |access-date=26 November 2024 |date=8 July 2024 |website=YouGov.co.uk}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ &quot;ಬಲವಾದ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ&quot; ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹರಡಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಜನರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಚಿಕನ್ ಟಿಕ್ಕಾ ಮಸಾಲಾಯಂತಹ ಸಂಕರ ಆಹಾರಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 April 2001 |title=Robin Cook's chicken tikka masala speech |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2001/apr/19/race.britishidentity |access-date=7 September 2021}}; {{Cite news |last=BBC E-Cyclopedia |date=20 April 2001 |title=Chicken tikka masala: Spice and easy does it |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/02/99/e-cyclopedia/1285804.stm |access-date=28 September 2007}}&lt;/ref&gt;

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪಬ್‌ಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಇಂಡಿಯಾ ಪೇಲ್ ಏಲ್, ಬಿಟರ್, ಬ್ರೌನ್ ಏಲ್, ಪೋರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೌಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಬಿಯರ್ ಶೈಲಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬಿಯರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಬ್ರೂವರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A guide to British Beer |url=https://www.expatica.com/uk/lifestyle/food-drink/british-beer-469903/ |access-date=25 November 2024 |website=Expatica}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಮದ್ಯಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಚ್ ವಿಸ್ಕಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವೈನ್, ಜಿನ್, ಪೆರಿ ಮತ್ತು ಸೈಡರ್ ಸೇರಿವೆ.

=== ಕ್ರೀಡೆ ===

[[File:City vs United FA Cup final 2023.jpg|thumb|right|2023ರ ಎಫ್‌ಎ ಕಪ್ ಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ವೆಂಬ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯ]]
[[File:Old 18th tee lr.jpg|thumb|right|ಗಾಲ್ಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಓಲ್ಡ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅಟ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.]]

ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್, ಟೆನಿಸ್, ಟೇಬಲ್ ಟೆನಿಸ್, ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್, ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್, ರಗ್ಬಿ ಸೆವೆನ್ಸ್, ಗಾಲ್ಫ್, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್, ನೆಟ್‌ಬಾಲ್, ವಾಟರ್ ಪೋಲೊ, ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ, ಬಿಲಿಯರ್ಡ್ಸ್, ಡಾರ್ಟ್ಸ್, ರೋಯಿಂಗ್, ರೌಂಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಹಿತೆಗಳು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.{{efn|2012ರಲ್ಲಿ ಐಒಸಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾಕ್ ರೊಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: &quot;ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಈ ಮಹಾನ್ ದೇಶವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರೀಡಾಸ್ಫೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ಆಟದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |title=Opening Ceremony of the Games of the XXX Olympiad |website=Olympic.org |access-date=30 November 2013 |date=27 July 2012 |archive-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819135346/http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |title=Unparalleled Sporting History |work=Reuters |access-date=30 November 2013 |last=Mehaffey |first=John |location=London |archive-date=25 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525164121/http://uk.reuters.com/article/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}

2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;sports poll&quot;&gt;{{Cite web |date=22 December 2003 |title=Rugby Union 'Britain's Second Most Popular Sport' |url=http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/928/Rugby-Union-Britains-Second-Most-Popular-Sport.aspx |access-date=28 April 2013 |publisher=Ipsos-Mori}}&lt;/ref&gt; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅನ್ನು [[FIFA]] ಕ್ಲಬ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಎಬೆನೀಜರ್ ಕಾಬ್ ಮಾರ್ಲಿ ಅವರು 1863ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೂಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rudd |first=Alyson |date=7 April 2008 |title=The father of football deserves much more |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-access=subscription |access-date=29 January 2015 |archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604183514/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-status=dead}}; {{Cite web |date=24 October 2007 |title=Sheffield FC: 150 years of history |url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025033006/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |archive-date=25 October 2007 |access-date=29 January 2015 |publisher=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt; ನಾಲ್ಕು ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ಗಳಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಂಘ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಮತ್ತು ಲೀಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ FIFA ಜೊತೆಗೆ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಬೋರ್ಡ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗವಾದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ebner |first=Sarah |date=2 July 2013 |title=History and time are key to power of football, says Premier League chief |work=The Times |location=London |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/public/ceo-summit/article3804923.ece |url-access=subscription |access-date=30 November 2013}}&lt;/ref&gt; ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 30&amp;nbsp;ನವೆಂಬರ್ 1872ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ಆಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mitchell, Paul |author-link=Paul Mitchell (broadcaster) |date=November 2005 |title=The first international football match |url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0012/index.shtml |access-date=15 December 2013 |publisher=BBC Sport Scotland}}&lt;/ref&gt; ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Harlow |first=Phil |date=5 August 2008 |title=Why is there no GB Olympics football team? |work=[[BBC Sport]] |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7529807.stm |access-date=31 December 2010}}&lt;/ref&gt;

2003ರಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;sports poll&quot; /&gt; ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ವಾರ್ವಿಕ್‌ಶೈರ್‌ನ ರಗ್ಬಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ರಗ್ಬಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವು 27&amp;nbsp;ಮಾರ್ಚ್ 1871ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-coventry-warwickshire-25946757 |title=Six ways the town of Rugby helped change the world |work=BBC News |access-date=29 January 2015 |date=1 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Godwin |first1=Terry |last2=Rhys |first2=Chris |year=1981 |title=The Guinness Book of Rugby Facts &amp; Feats |url=https://archive.org/details/guinnessbookofru0000godw |page=[https://archive.org/details/guinnessbookofru0000godw/page/10 10] |publisher=Guinness Superlatives |isbn=978-0-85112-214-4}}&lt;/ref&gt; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಟಲಿ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾದ ಸಿಕ್ಸ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರೀಡಾ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Louw, Jaco |url=https://books.google.com/books?id=0-IiowvNomMC&amp;pg=PA95 |title=The Girlfriends Guide to Rugby |last2=Nesbit, Derrick |publisher=South Publishers |year=2008 |isbn=978-0-620-39541-0 |location=Johannesburg}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹೋಮ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್ ಲಯನ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು 1908, 1948 ಮತ್ತು 2012ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಈ ಮೂರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಲಂಡನ್ ಆತಿಥೇಯ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ 2022ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಒಂದು ದೇಶವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಏಳನೇ ಸಂದರ್ಭವಾಯಿತು (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಬಾರಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿವೆ).&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The journey of India in Commonwealth Games in 2022 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/allaboutsports/the-journey-of-india-in-commonwealth-games-in-2022-44477/ |access-date=29 June 2023}}&lt;/ref&gt;

=== ಚಿಹ್ನೆಗಳು ===

[[File:Queen Elizabeth II Platinum Jubilee 2022 - Platinum Pageant (52123378222).jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌ನ ದಿ ಮಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಧ್ವಜಗಳು]]
ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಧ್ವಜವನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Union Jack or Union Flag? |url=https://www.flaginstitute.org/wp/uk-flags/the-union-jack-or-the-union-flag |access-date=26 September 2022 |website=The Flag Institute}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು 1606ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ (ಇದು ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ)ಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1801ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=college-of-arms.gov.uk |url=https://www.college-of-arms.gov.uk/resources/union-flag-approved-designs |access-date=14 January 2022 |publisher=The College of Arms}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ರಚನೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ವೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅನುಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 November 2007 |title=Welsh dragon call for Union flag |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7114248.stm |access-date=17 October 2008}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ &quot;ಗಾಡ್ ಸೇವ್ ದಿ ಕಿಂಗ್&quot; ಆಗಿದೆ. ರಾಜರು ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಗೀತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ &quot;ಕಿಂಗ್&quot; ಬದಲಿಗೆ &quot;ಕ್ವೀನ್&quot; ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕೂಡ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಯುನಿಕಾರ್ನ್ ಹಾಗೂ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿಯಲ್ಲಿನ ವೆಲ್ಶ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಜೊತೆಗೆ, ಬುಲ್ಡಾಗ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Baker |first=Steve |title=Picturing the Beast |url=https://archive.org/details/picturingbeastan0000bake_x9v8 |publisher=University of Illinois Press |year=2001 |isbn=978-0-252-07030-3 |page=[https://archive.org/details/picturingbeastan0000bake_x9v8/page/52 52]}}&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟಾರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Britannia on British Coins |url=http://www.24carat.co.uk/britanniaframe.html |access-date=25 June 2006 |publisher=Chard}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Collins&quot;&gt;{{cite dictionary|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/britannia|dictionary=Collins Dictionary|title=Britannia|accessdate=14 February 2021}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಬುಲ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=&lt;!--Not stated--&gt; |title=Who is John Bull |url=https://www.loc.gov/wiseguide/jan04/johnbull.html |access-date=11 January 2022 |publisher=The Library of Congress}}&lt;/ref&gt;

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{Notelist}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Sister project links|auto=yes}}
* [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ನಿಂದ
* [https://web.archive.org/web/20260118175542/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]. ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಬುಕ್''. ಕೇಂದ್ರ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆ.
* [https://web.archive.org/web/20090406224510/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] — ''UCB Libraries GovPubs''ನಿಂದ (6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009ರಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ)
* {{Wikiatlas|United Kingdom}}
* {{OSM relation|62149}}
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GB ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು] — ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್ನಿಂದ

=== ಸರ್ಕಾರ ===
* [https://www.gov.uk/ HM ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]
* [https://www.royal.uk/ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]
* [https://www.gov.uk/government/organisations/prime-ministers-office-10-downing-street ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ಕಚೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]

=== ಪ್ರವಾಸ ===
* [http://www.visitbritain.com/en/ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ]

&lt;!-- ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ಚರ್ಚಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ – WP:EL ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಓದಲು ಮರೆಯಬೇಡಿ.--&gt;
{{United Kingdom topics}}
{{Navboxes
| list =
{{United Kingdom constituents and affiliations}}
{{British Isles}}
{{English official language clickable map}}
}}
{{Authority control}}

{{Coord|55|N|3|W|type:country_region:GB|display=title}}

 
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:G20 ಸದಸ್ಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:NATO ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:OECD ಸದಸ್ಯರು]]
[[ವರ್ಗ:1707 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1801 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1922 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]]</text>
      <sha1>kg5t5sguyfidmvbx8k2c6zrwpa2zjn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತ ಬೌದ್ಧ ಶಿಲೆಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187254</id>
    <revision>
      <id>1428779</id>
      <parentid>1427985</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21276" sha1="hzcmonlxla52m7c87vsdtz8vfbd0aoh" xml:space="preserve">{{Short description|Buddhist site in Chongqing, China}}
[[File:Baodingshan Cliff Carvings (50620551337).jpg|thumb|ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಬಂಡೆ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮಂಟಪ]]
ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತ (ಚೀನೀ: 寶頂山 / 宝顶山; ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತ, ಅಮೂಲ್ಯ ಶಿಖರ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಶಿಖರ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಚೀನಾದ ಚೋಂಗ್‌ಕಿಂಗ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಬೌದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

ಈ ಸ್ಥಳವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇದು ದಾಜು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ದಾಜು ಒಂದು ಪುರಾತನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಇತಿಹಾಸವು ಕ್ರಿ.ಶ. 758ನೇ ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಈ ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕ್ರಿ.ಶ. 892ರಿಂದ 1249ರವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Dazu xian zhi: Sichuan sheng (Dazu Gazetteer: Sichuan Province)|date=1976|publisher=Chengwen chuban she|location=Taipei}}&lt;/ref&gt;ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1127–1279) ನಡೆದವು. ಆದರೆ 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯುವವರೆಗೆ, ಇದು ಹೊರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿತ್ತು.

ಈ ಸ್ಥಳದ ಕುರಿತು ದೊರೆತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದಾಖಲಿತ ಸಂಶೋಧನೆಯು 1944ನೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yang|first1=Jialuo|title=The Discovery (1945) of 6216 Statues Carved on Rocks During the T'ang and Sung Dynasties at Ta Tsu|date=1968|publisher=Encyclopedia Sinica|location=Taipei}}&lt;/ref&gt; 1999ರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತವು ದಾಜು ಶಿಲಾ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಎಂಬ ಒಟ್ಟಾರೆ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತ ಇರುವ ದಾಜು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dazu Rock Carvings|url=https://whc.unesco.org/en/list/912/|website=UNESCO World Heritage Sites|accessdate=10 February 2016}}&lt;/ref&gt; ದಾಜು ಕೌಂಟಿ ಚೋಂಗ್‌ಕಿಂಗ್‌ನ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಚೆಂಗ್ಡುವಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 1,400 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. 960–1279), ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಚೆಂಗ್ಡು ಸಮತಟದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lo|first1=Winston W.|title=Szechwan in Sung China: A Case Study in the Political Integration of the Chinese Empire|date=1982|publisher=University of Chinese Culture Press|location=Taipei|page=11}}&lt;/ref&gt;
==ವಿವರಣೆ==
ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಶಿಲಾಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 6,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತವು ಚೀನಾದ ಇತರ ಬೌದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಬೌದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಕಥಾನಕ ದೃಶ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಹುವಾಯನ್, ಝಾನ್, ಪ್ಯೂರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಗೂಢ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬೌದ್ಧ ಚಿಂತನಾ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಳದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಕೇವಲ 70 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ಝಾವೊ ಝಿಫೆಂಗ್ ಅವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Art Museum of Dazu Stone Carvings of Chongqing and the Institute of Dazu  Stone Carvings Art of Sichuan Provincial Academy of Social Science|title=Dazu shike mingwen lu. (The Collected Inscriptions from the Dazu Stone Carvings)|date=1999|publisher=Chongqing chubanshe|location=Chongqing}}&lt;/ref&gt; ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತವು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಶೆಂಗ್‌ಶೌ ದೇವಾಲಯ (ಶೆಂಗ್‌ಶೌಸಿ, 圣寿寺 / 聖壽寺) ಎಂಬ ದೇವಾಲಯವು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. 
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವುದು ದಾಫೋವಾನ್ (大佛弯 / 大佛彎), ಅಂದರೆ “ಮಹಾ ಬುದ್ಧನ ತಿರುವು”. ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 31 ಕಥಾನಕ ಶಿಲ್ಪದೃಶ್ಯಗಳ ಅದ್ಭುತ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ.

ಈ ಶಿಲ್ಪದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬುದ್ಧನ ಪರಿನಿರ್ವಾಣ, ನರಕದ ವಿವಿಧ ದೃಶ್ಯಗಳು, ನವಿಲು ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಥಾನಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮರುಮುದ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಶಿಲ್ಪದೃಶ್ಯವೆಂದರೆ “ಕಾಡು ಎತ್ತನ್ನು ಪಳಗಿಸುವುದು”.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Kucera|first1=Karil J|title=Hoping for Heaven, Landing in Hell: Lessons Learned at a Medieval Chinese Grotto|journal=At the Interface: Probing the Boundaries|date=2006|volume=4|pages=261–282}}&lt;/ref&gt; ಮಹಾ ಬುದ್ಧನ ತಿರುವು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಬೌದ್ಧ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ನರಕದ ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾವಿರ ಕೈಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರ, ಅಂದರೆ ಗುವಾನ್‌ಯಿನ್, ಅವರ ಬೃಹತ್ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ.
ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಈ ಭಾಗವು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಆಕಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಶಿಲಾಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಾ ಬುದ್ಧನ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಶಿಲ್ಪದೃಶ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಶಿಲ್ಪದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳು 26 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 66 ಅಡಿ ಅಗಲದವರೆಗೆ ಇವೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಎರಡು ಗುಹೆಗಳ ನಡುವೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಒಟ್ಟು 30 ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಶಿಲ್ಪದೃಶ್ಯಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ನೋಡಲು ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಉದ್ದನೆಯ ಕೈಬರಹದ ಸುರುಳಿ ಚಿತ್ರಪಟದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Great Buddha Bend Interactive Tour|url=https://www.baodingshan.org|website=Baodingshan|accessdate=10 February 2016}}&lt;/ref&gt; ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮಹಾ ಬುದ್ಧನ ತಿರುವನ್ನು “ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಕಥಾಪುಸ್ತಕ”ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Paludan|first1=Ann|title=Enlightenment in stone: The buffalo carvings of Baodingshan,|journal=Apollo|date=February 1994|page=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Zhang|first1=Hua|date=Spring 1989|title=The Splendour of the Grotto Arts of the Later Period in China,|journal=Oriental Art|issue=35|page=17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kucera|first1=Karil J|title=Lessons in Stone: Baodingshan and its Hell Imagery|date=1995|publisher=MA thesis|location=University of Oregon}}&lt;/ref&gt; ಮಹಾ ಬುದ್ಧನ ತಿರುವು ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಇತರ ಗುಹಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ನಡುವಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬುದ್ಧನ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗುಹೆಗಳು ಅಥವಾ ಗುಹೆಯಂತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕೆತ್ತಿದ ಸ್ಥಳಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು.

ದುನ್‌ಹುವಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಯುಂಗಾಂಗ್‌ನಂತಹ ಬೌದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಗುಹೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭಕ್ತರು ಈ ಗುಹೆಗಳೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ “ಬುದ್ಧನ ಲೋಕ”ವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಬುದ್ಧನ ಶಿಲ್ಪದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುವುದು ಅಥವಾ ದೇವತಾ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಸಣ್ಣ ಬುದ್ಧನ ತಿರುವು (ಶಿಯಾವೊಫಾವಾನ್, 小佛弯 / 小佛彎). ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಾ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Howard|first1=Angela Falco|title=Summit of Treasures|url=https://archive.org/details/summitoftreasure0000howa|date=2001|publisher=Weatherhill|location=Trumbull, CT|pages=[https://archive.org/details/summitoftreasure0000howa/page/81 77]–84}}&lt;/ref&gt; ಸಣ್ಣ ಬುದ್ಧನ ತಿರುವಿನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಕರ ಪಗೋಡಾ ಇದೆ. ಇದು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ತಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಗೃಹಸ್ಥ ಸಾಧು ಲಿಯು ಅವರ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಹತ್ತು ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ತಪಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಿಚುವಾನ್‌ನ ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪಗೋಡಾದಲ್ಲಿ ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಝಾವೊ ಝಿಫೆಂಗ್ ಎಂಬ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಚಿತ್ರಣವೂ ಇದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪಗೋಡಾದ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಕೆತ್ತಿದ ಪಟ್ಟಿಯೂ ಇದೆ. ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಈ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದಾದ್ಯಂತ ಕಾಣುವ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯವಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1 = Kucera|first1 = Karil J|title = Ritual and Representation in Chinese Buddhism: Visualizing Enlightenment at Baodingshan from the 12th to the 21st Centuries|date = 2016|publisher = Cambria Press|location = Amherst, NY|pages = chapter 7|url = http://www.cambriapress.com/books/9781604979176.cfm}}&lt;/ref&gt; ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಲಕೀರ್ತಿ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮಂಟಪ ಸೇರಿವೆ. ವಿಮಲಕೀರ್ತಿ ಸಭಾಂಗಣವು ಪರ್ವತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರದಲ್ಲಿದೆ. ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮಂಟಪವು ಮಹಾ ಬುದ್ಧನ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಳಗಿಸುವ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.

ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಡೆದಿದೆ. ಚೋಂಗ್‌ಕಿಂಗ್‌ನಿಂದ ದಾಜುವರೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ಹೊಸ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ.

ಈ ಸ್ಥಳದ ಕುರಿತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನವೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 1980ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಚೀನಾದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರಾತತ್ವ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಂತಹ ಸೀಮಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಸ್ಥಳದ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಸಂಕಲನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|editor-last1=Liu|editor-first1=Changjiu|title=Dazu shike yanjiu (Research on Dazu Rock Carvings)|date=1985|publisher=Sichuan sheng shehui kexueyuan chubanshe|location=Chengdu}}&lt;/ref&gt; ಎಚ್. ಸೊರೆನ್ಸನ್, ಎ. ಹಾವರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಕುಚೆರಾ ಅವರು ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ನಂತರ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಪರ್ವತವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತವಾಗತೊಡಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ನಂತರ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆದಿರುವುದು ಈ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Sorensen|first1=Henrik H|title=A Study of the ‘Ox-Herding Theme’ as Sculptures at Mt.  Baoding in Dazu County, Sichuan.|journal=Artibus Asiae|date=1991|volume=2|pages=207–241}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Kucera|first1=Karil J|title=Lessons in Stone:  Baodingshan and Its Hell Imagery,|journal=The Bulletin of the Museum of Far Eastern Antiquities|date=1995|volume=67|pages=81–157}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kucera|first1=Karil J|title=Cliff Notes: Text and Image at Baodingshan|date=2002|publisher=PhD dissertation|location=University of Kansas}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Kucera|first1=Karil J|title=Baodingshan Beckons: Later Literati Impressions of a Song Dynasty Buddhist Site|journal=Proceedings from the 2009 International Academic Conference on the Rock Carvings of Dazu, Chongqing|date=2009|pages=463–469}}&lt;/ref&gt; ದಾಜು ಶಿಲಾ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಈಗ ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ಈ ಮಹತ್ವದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಮ್ಮೇಳನವು 2014ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.

==ಚಿತ್ರಶಾಲೆ==
&lt;br&gt;&lt;gallery class=center caption=&quot;ಬಾವೊಡಿಂಗ್&quot;&gt;
Dazu-Baoding Shan-106-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-128-No2-Waechter-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-134-No3-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-150-No5-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-160-No11-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-176-No12-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-182-No13-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-190-No14-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-196-No15-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-224-No17-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-232-No18-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-254-No20-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-282-No21-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-148-No5-2012-gje.jpg
Dazu-Baoding Shan-320-Tempel-2012-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

{{reflist}}

[[Category:Dazu Rock Carvings]]
[[Category:Tourist attractions in Chongqing]]</text>
      <sha1>hzcmonlxla52m7c87vsdtz8vfbd0aoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಚಾಂಗ್ ಜನರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187290</id>
    <revision>
      <id>1428760</id>
      <parentid>1428578</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T07:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12111" sha1="eshhn1n8bcqikikdl58o1sq7xpizna1" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = ಅಚಾಂಗ್
| image            = Achang woman brocade dress - Yunnan Nationalities Museum - DSC04291.JPG
| image_caption    = ಅಚಾಂಗ್ ಮಹಿಳೆಯ ಉಡುಪು
| population       = 43,775 (2020 census)
| popplace         = ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ) ಹಾಗೂ ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ
| langs            = ಅಚಾಂಗ್, ಕ್ಸಿಯಾನ್‌ಡಾವೊ (SIL, khan31tao31), ಬರ್ಮೀಸ್ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್
| rels             = ಥೇರವಾದ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ, ಟಾವೋ ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿವಾದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನೆಯ ಮಿಶ್ರಣ.
| related          = ಬಾಮಾರ್, ರಾಖೈನ್, ಯಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ ಭಾಷಿಕ ಜನರು
}}

ಅಚಾಂಗ್ ಜನರು (ಚೀನೀ: 阿昌族) ಒಂದು ಜನಾಂಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಗಾಚಾಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಟಿಬೆಟೋ-ಬರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 56 ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಚಾಂಗ್ ಜನರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ ಶಾನ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಮೈಂಗ್ತಾ ಮತ್ತು ಕಚಿನ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನ್ಗೋಚಾಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಚಾಂಗ್ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 43,775 ಆಗಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಚೀನಾದ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಡೆಹಾಂಗ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರದೇಶದ ಲಿಯಾಂಗ್ಹೆ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಚಾಂಗ್ ಜನರು ಬರ್ಮೀಸ್ ಭಾಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬರ್ಮಿಷ್ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿನ ಅಚಾಂಗ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಭಾಷೆಗೆ ಸ್ವಂತ ಲಿಪಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚೀನೀ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಅಚಾಂಗ್ ಜನರು ದೈ ಜನರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಲು ತೈ ಲ್ಯೂ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |year=2003 |title=Achang Ethnic Minority |url=http://www.chinaculture.org/gb/en_aboutchina/2003-09/24/content_23859.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203064030/http://www.chinaculture.org/gb/en_aboutchina/2003-09/24/content_23859.htm |archive-date=2007-02-03 |access-date=2007-01-21 |website=ChinaCulture.org |publisher=Ministry of Culture}}&lt;/ref&gt;

ಹುಸಾ ಅಚಾಂಗ್ ಜನರು (戶撒) ಕೂಡ ಡೆಹಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಲೋಂಗ್‌ಚುವಾನ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅಚಾಂಗ್ ಭಾಷೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಾಂಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಾಂಗವೆಂದು ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಅವರು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೂ ಅದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇತರ ಅಚಾಂಗ್ ಜನರಿಗಿಂತ ಹುಸಾ ಅಚಾಂಗ್ ಜನರು ಚೀನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆರೆತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪೂರ್ವಜರ ಸ್ಮರಣಾ ಫಲಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹುಸಾ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಥೇರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಟಾವೋ ಧರ್ಮದ ಮಿಶ್ರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==  
ಅಚಾಂಗ್ ಜನರು ಸುಮಾರು 2,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಿಚುವಾನ್ ಮತ್ತು ಗಾನ್ಸು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಿಯಾಂಗ್ (Qiang) ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1271–1368) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುನ್‌ಲಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=The Achang Ethnic Group – The Ballad Singers |url=https://gbtimes.com/the-achang-ethnic-group-the-ballad-singers |url-status= |access-date=2019-11-25 |website=gbtimes.com}}{{dead link|date=September 2023}}&lt;/ref&gt; ಅಚಾಂಗ್ ಜನರನ್ನು ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Deason |first=Rachel |date=2018-06-21 |title=An Introduction to China's Achang People |url=https://theculturetrip.com/asia/china/articles/an-introduction-to-chinas-achang-people/ |access-date=2019-11-25 |website=Culture Trip |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716194724/https://theculturetrip.com/asia/china/articles/an-introduction-to-chinas-achang-people/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರ ನಾಯಕ ಝಾವೊಗೈ (Zaogai), ಹಿಂದಿನ ನಾಯಕನ ಹಿರಿಯ ಮಗನೇ ಮುಂದಿನ ನಾಯಕನಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು. ಇದರಿಂದ ಅಚಾಂಗ್ ಸಮುದಾಯವು ಬಲಿಷ್ಠವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜಿಂಚಿ ಹಾಗೂ ಬೋ ಮುಂತಾದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಅಚಾಂಗ್ ಜನರು ಟಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದ ಶುಂಚುವಾನ್ ಜನರ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 1383ರಲ್ಲಿ, ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಹೋಂಗ್‌ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಜುವೋನ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಚಾಂಗ್ ಜನರು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ಹೋಂಗ್‌ವು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದುಆನ್‌ಬೋ ಎಂಬ ಹಾನ್ ಜನಾಂಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಯುನ್‌ಲಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರ ಅಚಾಂಗ್ ಜನರ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ನೆಲವನ್ನು ತೊರೆದು, ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಡೆಹಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಇಂದು ಸುಮಾರು 33,936 ಅಚಾಂಗ್ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇ.90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು, ನೈಋತ್ಯ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಡೆಹಾಂಗ್ ದೈ–ಜಿಂಗ್ಪೋ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ಲೋಂಗ್‌ಚುವಾನ್, ಲಿಯಾಂಗ್‌ಹೆ ಮತ್ತು ಲುಕ್ಸಿ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ಉಳಿದ ಅಚಾಂಗ್ ಜನರು ಪಕ್ಕದ ಬಾವೋಶಾನ್ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ಲೋಂಗ್‌ಲಿಂಗ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==  

ಅಚಾಂಗ್ ಜನರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಬಹುಪಾಲು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದು ಬಂದಿದೆ. ಸಂಗೀತವು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹಾಡು ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mackerras |first=Colin |title=China's Ethnic Minorities and Globalisation |url=https://archive.org/details/chinasethnicmino0000mack |publisher=Routledge |year=2003 |pages=[https://archive.org/details/chinasethnicmino0000mack/page/84 84]–86}}&lt;/ref&gt;

ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಚಾಂಗ್ ಜನರು ಸುಮಾರು 20 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಬಟ್ಟೆಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿಯೊಬ್ಬರು ಆ ಬಟ್ಟೆಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮೃತರ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅದರ ಅಂತಿಮ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದ ಕಡೆಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಮೃತರನ್ನು ಆಭರಣಗಳಂತಹ ಯಾವುದೇ ಲೋಹದ ವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವಸ್ತುಗಳು ಮುಂದಿನ ಪುನರ್ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Encyclopedia of China's Ethnic Minorities |publisher=Foreign Languages Press |year=2004 |pages=14–16}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Commons category}}
*[http://www.paulnoll.com/China/Minorities/min-Achang.html &quot;Achang Minority&quot;]
* http://www.ethnic-china.com/Achang/achangindex.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926151313/http://www.ethnic-china.com/Achang/achangindex.htm |date=2023-09-26 }}
* http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-achang.htm (Chinese government</text>
      <sha1>eshhn1n8bcqikikdl58o1sq7xpizna1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಲಾಹು ಜನರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187295</id>
    <revision>
      <id>1428775</id>
      <parentid>1428130</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T09:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16858" sha1="mf98n1xexzsvp8aamqp2h35n9h340v5" xml:space="preserve">{{Short description|Ethnic group of China and mainland Southeast Asia}}
{{Infobox ethnic group
| group            = ಲಾಹು ಜನರು &lt;br /&gt;{{linktext|拉|祜|族}}
| image            = Commerce équitable 11&amp;.jpg&lt;!--|image=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Lahu_tribe_depiction,_1900s.jpg/250px-Lahu_tribe_depiction,_1900s.jpg --&gt;
| population       = About 1,000,000&lt;ref name=&quot;Lexicon&quot;&gt;{{cite book
  | last = Matisoff
  | first = James A.
  | title = English-Lahu Lexicon
  | publisher = University of California Press
  | year = 2006
  | location = Google Books
  | pages = xi-xii
  | isbn = 9780520916111
 | url = https://books.google.com/books?id=DpPw5oNvKyQC&amp;q=Lahu+christian&amp;pg=RA1-PR12
}}&lt;/ref&gt;
| regions          = ಚೀನಾ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್
| tablehdr         = ''Significant Lahu diaspora populations in:''
&lt;!---
 Note to editors: If you wish to change the numbers or add a country to this section, PLEASE CITE SOURCES (i.e. use the ref1, ref2, etc parameters)
-----&gt;| region1          = {{flag|China}}
| pop1             = 499,167 (2020 census)
| ref1             = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Geographic Distribution and Population of Ethnic Minorities|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2021/indexeh.htm|website=China Statistical Yearbook 2021|access-date=4 February 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/china-ethnic-2020.htm|title=Ethnic composition of China 2020|website=pop-stat.mashke.org|accessdate=8 July 2025}}&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flag|Myanmar}}
| pop2             = 150,000
| ref2             = &lt;ref name=&quot;EthChLahu&quot;&gt;{{cite web |title=Lahu |url=http://www.ethnic-china.com/Lahu/lahuindex.htm |website=www.ethnic-china.com |access-date=6 June 2019 |archive-date=1 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701033336/http://www.ethnic-china.com/Lahu/lahuindex.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| region3          = {{flag|Thailand}}
| pop3             = 100,000
| ref3             = &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;'Chiang Mai's Hill Peoples' in: Forbes, Andrew, and Henley, David, ''Ancient Chiang Mai'' Volume 3. Chiang Mai, Cognoscenti Books, 2012.&lt;/ref&gt;
| region4          = {{flag|Laos}}
| pop4             = 19,187
| ref4             = &lt;ref name=&quot;Census2015&quot;&gt;{{cite web|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|title=Results of Population and Housing Census 2015|publisher=Lao Statistics Bureau|access-date=1 May 2020|archive-date=8 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308153132/https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region5          = {{flag|United States}}
| pop5             = 10,000
| ref5             = &lt;ref | name = Lexicon /&gt;
| region6          = {{flag|Vietnam}}
| pop6             = 12,113 (2019)
| langs            = [[Lahu language|Lahu]], [[Kucong language|Kucong]]
| rels             = [[Animism]], [[Buddhism]],&lt;ref name=&quot;The Lahu Ethnic Group&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/EthnicGroups/136927.htm |title=The Lahu Ethnic Group |website=China.org.cn |access-date=17 August 2018 |archive-date=23 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923221738/http://www.china.org.cn/english/features/EthnicGroups/136927.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Christianity]]
| related          = [[Akha people]], [[Karen people]], [[Hani people]]
}}
ಲಾಹು ಜನರು ಚೀನಾ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಒಂದು ಜನಾಂಗವಾಗಿದೆ. ಇವರನ್ನು ಲಾಹು ಅಥವಾ ಲಾಹುಜು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಾಹು ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

== ಪದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
{{See also|Graphic pejoratives in written Chinese}}

“ಲಾಹು” ಎಂಬ ಚೀನೀ ಹೆಸರು ಲಾಹು ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಕರೆಯುವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ “ಲಾ” ಎಂದರೆ “ಎಳೆಯುವುದು” ಮತ್ತು “ಹು” ಎಂದರೆ “ಆಶೀರ್ವಾದ ಅಥವಾ ಅನುಗ್ರಹ” ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ “ಲಾಹು” ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಲಾಹು ಜನರನ್ನು “ಲುವೋಹೇ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಆ ಹೆಸರಿನ ಬದಲಾಗಿ “ಲಾಹು” ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಚೀನೀ ಹೆಸರಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.

== ವಿತರಣೆ ==
ಲಾಹು ಜನರು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 56 ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7.2 ಲಕ್ಷ ಲಾಹು ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಲಾಂಕಾಂಗ್ ಲಾಹು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಾಹು ಜನರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಆರು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; ತೈ ಜನರು ಲಾಹು ಜನರನ್ನು “ಮುಸೋ” ಅಥವಾ “ಮುಸರ್” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪದದ ಅರ್ಥ “ಬೇಟೆಗಾರ” ಎಂದಾಗಿದೆ. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿ ಲಾಹು ಜನರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 54 ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಲೈ ಚೌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮುವಾಂಗ್ ತೇ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name = Lexicon /&gt;

ಲಾವೋಸ್‌ನ ಗೃಹಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಲಾಹು ಜನರನ್ನು ಹ್ಮಾಂಗ್, ಮಿಯೆನ್ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಲಾವೋ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದ CIA ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಥೆಟ್ ಲಾವೋ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ನೇಮಿಸಿತು. ಈ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು “ರಹಸ್ಯ ಯುದ್ಧ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 1975ರಲ್ಲಿ ಪಥೆಟ್ ಲಾವೋ ಲಾವೋಸ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದ ಲಾಹು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಜನರು ಪ್ರತೀಕಾರದ ಭಯದಿಂದ ನೆರೆಯ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ರಾಜಕೀಯ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಕೆಲವು ಸಾವಿರ ಲಾಹು ಜನರು ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಮಿನ್ನೇಸೋಟ, ನಾರ್ತ್ ಕ್ಯಾರೊಲೈನಾ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಮತ್ತು ಯೂಟಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-jul-07-mn-53665-story.html] &lt;/ref&gt;

==ಭಾಷೆ==
ಲಾಹು ಭಾಷೆಯು ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಲೋಲೋ-ಬರ್ಮೀಸ್ ಉಪಗುಂಪಿನ ಲೋಲೋಯಿಷ್ ಶಾಖೆಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ತೃ–ಕರ್ಮ–ಕ್ರಿಯಾಪದ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯಕ್ರಮವಿದೆ. ಲಾಹು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಸ್ವರಭೇದಗಳು (ಟೋನ್‌ಗಳು) ಇವೆ ಮತ್ತು ಪದಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಾಹು ಶಿ ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯು ಇತರ ಲಾಹು ಗುಂಪುಗಳ ಭಾಷೆಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಾಹು ನಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನಾಂಗಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಾಹು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೈಬಲ್ ಅನುವಾದದ ಮೂಲಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಗಳ ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಲಾಹು ಭಾಷೆಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಸ ಪದಗಳು ಭಾಷೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿವೆ.&lt;ref | name = Lexicon /&gt;

==Religion==
[[File:Elderly Lahu woman.jpg|thumb|ಒಬ್ಬ ವಯಸ್ಸಾದ ಲಾಹು ಮಹಿಳೆ]]

ಲಾಹು ಜನರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧರ್ಮವು ಬಹುದೇವತಾ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಅವರು ಅನೇಕ ದೇವರುಗಳನ್ನು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು ಲಾಹು ಜನರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯವಾಗಿ ನಂತರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿತು. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕ ಲಾಹು ಜನರು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;The Lahu Ethnic Group&quot; /&gt;{{fact|date=July 2024}}&lt;!--Applies to the suggestion that the number of Christians has been increasing ever since the introduction of Christianity.--&gt;{{clarify|date=July 2024}}&lt;!--This statement is either poorly formulated or irrelevant, since it makes a general claim about Burma without explicitly saying anything specifically about the Lahu people. The fact that there is a notable minority of Christians in Burma does not automatically mean that there is also a notable minority of Christians among every specific ethnicity found in Burma. If there are Christians (in noteworthy numbers) among the Lahu people, that should be stated explicitly and sourced.--&gt;

ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವು ಲಾಹು ಜನರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯವಾಗಿ ನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಡಿತು. ಈಶಾನ್ಯ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಲಾಹು ಜನರು 1930–1940ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಥೆರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅರಣ್ಯ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳನ್ನು (ತುಡಾಂಗ್ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು) ಭೇಟಿಯಾದರು. ಆ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕ ಮುನ್ ಭುರಿದತ್ತ ಅವರು ಕೆಲವು ಕಾಲ ಲಾಹು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದರು. ಆಗ ಲಾಹು ಜನರು ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತಹ ಒಂದು “ಗಾಥೆ” (ಪವಿತ್ರ ಮಂತ್ರ ಅಥವಾ ಪದ್ಯ)ವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಕೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;Forest Recollections, K. Tyavanich, Honolulu 1997, p.&amp;nbsp;163.&lt;/ref&gt;

==ಹೆಸರುಗಳು==
ಹಿಂದೆ ಲಾಹು ಜನರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಂತ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಚೀನೀ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು (surname) ನೀಡಿತು. ಲಾಹು ಜನರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90% ಜನರು ಲೀ (Lee) ಅಥವಾ ಝಾಂಗ್ (Zhang) ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚೀನೀ ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಲಾಹು ಜನರ ಸ್ವಂತ ಹೆಸರುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಸರು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನವನ್ನು, ರಾಶಿಚಕ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎತ್ತು ರಾಶಿಯ ದಿನ ಜನಿಸಿದ ಹುಡುಗನಿಗೆ “ಝಾನು” (Zanu) ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಗೆ “ನಾನು” (Nanu) ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog-en.namepedia.org/2015/03/lahu-names-china/|title=namepedia blog - All about names, without the gloves|website=Blog-en.namepedia.org|date=13 March 2015|access-date=17 August 2018|archive-date=21 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160521061904/http://blog-en.namepedia.org/2015/03/lahu-names-china/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{NoteFoot}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

=== ಮೂಲಗಳು ===
{{refbegin}}
* {{cite book
 | last       = Bradley
 | first      = David
 | author-link = David Bradley (linguist)
 | year       = 1979
 | title      = Lahu dialects
 | series     = Oriental monograph series #23
 | location   = Canberra, ACT
 | publisher  = Faculty of Asian Studies, Australian National University
 | oclc      = 6303582
}}
* {{cite book
 | last1 = Lewis
 | first1 = Paul
 | last2 = Lewis
 | first2 = Elaine
 | year = 1984
 | title = Peoples of the Golden Triangle
 | url = https://archive.org/details/peoplesofgoldent0000lewi
 | url-access = registration
 | publisher = Thames and Hudson Ltd.
 | location = London, England
 | isbn = 0-500-97472-1
}}
* {{cite book
 | last = Matisoff
 | first = James
 | year = 1982
 | title = The Grammar of Lahu
 | url = https://archive.org/details/grammaroflahu0000mati
 | publisher = University of California Press
 | location = Berkeley, California
 | isbn = 0-520-09467-0
}}
* Phạm Huy. 1997. ''Một phần chân dung: dân tộc La Hủ (nhật ký điền dã)''. Lai Châu: Sở Văn Hóa Thông Tin Lai Châu.
{{refend}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons category}}
* [https://web.archive.org/web/20080119104600/http://www.videodrom.org/article.php3?id_article=144 Video documentary about Lahu Opium People]
* [http://www.thailex.info/THAILEX/THAILEXENG/lexicon/Etnologie%20&amp;%20Bergvolkeren%20Tekst.htm#Lahu Lahu/Mussur in Thailand]
* [https://web.archive.org/web/20080321030304/http://www.myanmarbible.com/bible/Lahu/html/index.html Lahu Bible]
* [http://lahuradio.org/ Lahu Audio Resources FEBC]
* [http://blog-en.namepedia.org/2015/03/lahu-names-china/ Lanu names]
* [https://www.rehahnphotographer.com/ethnic-minorities-in-vietnam/ Lahu ethnic group in Vietnam]

{{-}}
{{CEG}}
{{Ethnic groups in Burma}}
{{Ethnic groups in Thailand}}
{{Ethnic groups in Vietnam}}
{{Ethnic groups in Laos}}</text>
      <sha1>mf98n1xexzsvp8aamqp2h35n9h340v5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕ್ರೈಯೊಲೈಟ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187320</id>
    <revision>
      <id>1428763</id>
      <parentid>1428326</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T07:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13567" sha1="b2t0ipymxu7w05rn0xfti3flt8zkzgx" xml:space="preserve">{{Infobox mineral 
| name = Cryolite
| category = [[Halide mineral]]
| boxwidth = 24
| boxbgcolor =
| image = 816- Ivigtut - cryolite.jpg
| caption = Cryolite from [[Ivittuut]], [[Greenland]]
| formula = Na&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;AlF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;
| molweight = 209.9 g mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
| IMAsymbol=Crl&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; 
| strunz = 3.CB.15
| dana = 11.6.1.1
| system = Monoclinic
| class = Prismatic (2/m) &lt;br/&gt;&lt;small&gt;(same [[H-M symbol]])&lt;/small&gt;
| symmetry  = ''P2''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;/n
| unit cell = a = 7.7564(3)&amp;nbsp;Å, &lt;br/&gt;b = 5.5959(2)&amp;nbsp;Å, &lt;br/&gt;c = 5.4024(2)&amp;nbsp;Å; β = 90.18°; Z&amp;nbsp;=&amp;nbsp;2
| color = Colorless to white, also brownish, reddish and rarely black
| habit = Usually massive, coarsely granular.  The rare crystals are equant and pseudocubic.
| lattice =
| twinning = Very common, often repeated or polysynthetic with simultaneous occurrence of several twin laws
| cleavage = None observed
| fracture = Uneven
| tenacity = Brittle
| mohs = 2.5 to 3
| luster = Vitreous to greasy, pearly on {001}
| refractive = n&lt;sub&gt;α&lt;/sub&gt; = 1.3385–1.339, n&lt;sub&gt;β&lt;/sub&gt; = 1.3389–1.339, n&lt;sub&gt;γ&lt;/sub&gt; = 1.3396–1.34
| opticalprop = Biaxial (+)
| birefringence = δ = 0.001
| dispersion = r &lt; v
| 2V = 43°
| pleochroism =
| streak = White
| gravity = 2.95 to 3.0.
| melt        = 1012 °C
| solubility = Soluble in AlCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; solution, soluble in H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; with the evolution of HF, which is poisonous. Insoluble in water.&lt;ref&gt;''CRC Handbook of Chemistry and Physics'', 83rd Ed., p. 4–84.&lt;/ref&gt;
| diaphaneity = Transparent to translucent
| other = Weakly thermoluminescent.  Small clear fragments become nearly invisible when placed in water, since its refractive index is close to that of water.  May fluoresce intense yellow under SWUV, with yellow phosphorescence, and pale yellow phosphorescence under LWUV.  Not radioactive.
| references = &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Gaines |first1=Richard V. |author2-link=H. Catherine W. Skinner |last2=Skinner |first2=H. Catherine W. |last3=Foord |first3=Eugene E. |last4=Mason |first4=Brian |last5=Rosensweig |first5=Abraham |title=Dana's new mineralogy : the system of mineralogy of James Dwight Dana and Edward Salisbury Dana. |url=https://archive.org/details/danasnewmineralo0000dana |date=1997 |publisher=Wiley |location=New York |isbn=978-0-471-19310-4 |edition=8th, entirely rewritten and greatly enl.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = mindat&gt;{{cite web |url=http://www.mindat.org/min-1161.html |title=Cryolite: Cryolite mineral information and data |website=Mindat.org |date=3 October 2010 |access-date=25 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = webmineral&gt;{{cite web |url=http://www.webmineral.com/data/Cryolite.shtml |title=Cryolite Mineral Data |website=Webmineral.com. |access-date=25 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = HOM&gt;{{cite web |url=http://rruff.geo.arizona.edu/doclib/hom/cryolite.pdf |title=Cryolite |website=Handbook of Mineralogy |access-date=25 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Hurlbut&gt;{{cite book |last1=Klein |first1=Cornelis |last2=Hurlbut |first2=Cornelius S. |title=Manual of mineralogy : (after James D. Dana) |url=https://archive.org/details/manualofmineralo00klei |date=1985 |publisher=Wiley |location=New York |isbn=0-471-80580-7 |edition=20th}}&lt;/ref&gt;
}}

'''ಕ್ರೈಯೊಲೈಟ್''' [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಸೋಡಿಯಂ]] ಲವಣಗಳ ಫ್ಲೂರೈಡ್. ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೂತ್ರ([[sodium|Na]]&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;[[aluminium|Al]][[fluorine|F]]&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;, [[sodium hexafluoroaluminate]]). ಇದು [[ಹರಳು (ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ)|ಹರಳು]]ಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾದ ಉಂಡೆಗಳಾಗಿ [[ನಿಸರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಖನಿಜಕಣ. [[ಗಾಜು|ಗಾಜಿ]]ನ ಅಥವಾ [[ಗೋಂದು|ಗೋಂದಿ]]ನ ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹರಳಿನ ಪದರಗಳ ಅಂಚುಗಳಿಗೆ [[ಮುತ್ತುಗಳು|ಮುತ್ತಿ]]ನ ಹೊಳಪಿದೆ. ಹರಳಿನ ಬಣ್ಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಣರಹಿತವಾದ ಅಥವಾ [[ಹಿಮ]]ಸದೃಶವಾದ ಬಿಳಿ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಂಪು, ಬೂದಿಗೆಂಪು, ಇಟ್ಟಿಗೆ-ಕೆಂಪು, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಸಹ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ರಿಫ್ರೇಕ್ಷಣಾಂಕ 1.388. ಅಂದರೆ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ರಿಫ್ರೇಕ್ಷಣಾಂಕದಷ್ಟಾಯಿತು. ಆದ ಕಾರಣ ಹರಳುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿದರೆ ಇದನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಮೋಹ್ಸ್‍ಮಾನಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಕಾಠಿಣ್ಯ 2.5. ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ 2.95. ಸೈಡರೈಟ್, ಗ್ಯಾಲಿನ ಮತ್ತು ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೇಟುಗಳೊಡನೆ ಕ್ರೈಯೊಲೈಟಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಇರುವುದನ್ನು [[ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಗ್ರೀನ್‍ಲೆಂಡಿ]]ನ ಈವಿಗ್‍ಟೂಟ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪರಿಶೋಧಿಸಲಾಯಿತು (1794).
==ಪರಿಶೋಧನೆ==
[[File:Peter Christian Abildgaard 01.jpg|thumb|left|upright|Peter Christian Abildgaard]]
ಯೋಲೈಟ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು 1798 ರಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪಶುವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯ (1740–1801),  ಸ್ಥಳೀಯ ಇನ್ಯೂಟ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ಬಂಡೆಯ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಿದರು , ಅವರು ತಮ್ಮ ಚರ್ಮವನ್ನು ತೊಳೆಯಲು ಖನಿಜವನ್ನು ಬಳಸಿದರು; ಅದಿರಿನ ನಿಜವಾದ ಮೂಲವನ್ನು ನಂತರ 1806 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಶೋಧಕ ಕಾರ್ಲ್ ಲುಡ್ವಿಗ್ ಗೀಸೆಕೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು .  ಅವರು ಇವಿಗ್ಟಟ್ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹತ್ತಿರದ ಅರ್ಸುಕ್ ಫ್ಜೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು [ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಓರೆಸಂಡ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಹೊರತೆಗೆಯಿತು .  ಈ ಹೆಸರು ಗ್ರೀಕ್ ಪದಗಳಾದ {{lang|el-Latn|cryos}} ( {{langx|el|κρύος|lit=frost}} ), ಮತ್ತು {{lang|el-Latn|lithos}} ( {{langx|el|λίθος|lit=stone|links=no}} ) ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. &amp;#x20;{{lang|el-Latn|cryos}}{{langx|el|κρύος|lit=frost}}{{lang|el-Latn|lithos}}{{langx|el|λίθος|lit=stone|links=no}}

ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಸಾಲ್ಟ್ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯು 19 ನೇ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ]]ದ ನ್ಯಾಟ್ರೋನಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ಕಾರ್ನ್‌ವೆಲ್ಸ್ ಹೈಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ಸಂಯೋಜಿತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿ [[ಹೈಡ್ರೊಫ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಹೈಡ್ರೋಫ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡಾ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲೋರಿನ್]] ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ರಯೋಲೈಟ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿತು .

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]]ನ ಅದಿರಿನಂತೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ -ಭರಿತ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅದಿರಿನ ಬಾಕ್ಸೈಟ್‌ನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ (ಇದು ಸ್ವತಃ ಗಿಬ್‌ಸೈಟ್ , ಬೋಹ್ಮೈಟ್ ಮತ್ತು ಡಯಾಸ್ಪೋರ್‌ನಂತಹ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಖನಿಜಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ ) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅದಿರುಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ದಿಂದ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಆಕ್ಸೈಡ್ ಖನಿಜ(ಗಳನ್ನು) ಕರಗಿಸಲು ಕ್ರಯೋಲೈಟ್ ಅನ್ನು ಫ್ಲಕ್ಸ್ ಆಗಿ ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ನಿವಾರಿಸಲಾಯಿತು.

ಶುದ್ಧ ಕ್ರಯೋಲೈಟ್ ಸ್ವತಃ 1012 °C (1285 K ) ನಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತದೆ , ಮತ್ತು ಇದು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕರಗಿಸಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ . ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಲು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಗಣನೀಯ ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ-ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕ್ರಯೋಲೈಟ್ ಈಗ ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲು ತುಂಬಾ ವಿರಳವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಸೋಡಿಯಂ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಫ್ಲೋರೈಡ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಖನಿಜ ಫ್ಲೋರೈಟ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .

೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು , [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] [[ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ ಇವಿಟೂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರಯೋಲೈಟ್ ಗಣಿಯನ್ನು ನಾಜಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬೀಳದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 

೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಇವಿಟ್ಟೂಟ್ ನಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅರಿಂದಮ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಯೋಲೈಟ್‌ನ ಶೋಷಣೆಯು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಸುಮಾರು ೫೪ ಬಿಲಿಯನ್ ಯುರೋಗಳಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ,  ಆದರೂ ಈ ಹಕ್ಕು ಬಲವಾಗಿ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ.
==ಉಪಯೋಗಗಳು==
ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅದುರನ್ನು ಜಾಗ್ರತೆ ಕರಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ ಲವಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಗಾಜುಗಳ ಮತ್ತು ಪಿಂಗಾಣಿ ಸಾಮಾನುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಯೊಲೈಟಿನ ಉಪಯೋಗವಿದೆ. ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಲೋಹದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕ್ರೈಯೊಲೈಟ್ ಒಂದು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತು. ಕ್ರೈಯೊಲೈಟ್ ಬಹಳ ವಿರಳ ವಸ್ತು. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್‍ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕ್ರೆಯೊಲೈಟಿನ ಗಣಿಗಳಿವೆ. ಕೃತಕ ಕ್ರೈಯೊಲೈಟಿನ ತಯಾರಿಕೆಯೂ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಯೊಲೈಟಿನ ಪೂರೈಕೆ ಗಣಿಗಳಿಂದಲ್ಲ, ಬದಲು ಅದರ ಆಮದಿನಿಂದ ಆಗುತ್ತಿದೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೈಯೊಲೈಟ್ }}
[[ವರ್ಗ:ಖನಿಜಗಳು]]</text>
      <sha1>b2t0ipymxu7w05rn0xfti3flt8zkzgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್‍ಟನ್ ಕ್ರೈಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187321</id>
    <revision>
      <id>1428781</id>
      <parentid>1428325</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10637" sha1="1yara3hlwfd7g0btiwdnvw8xu5mfcqy" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್‍ಟನ್ ಕ್ರೈಲ್
|image             = Portrait of George Washington Crile.jpg
|image_size        = 
|caption           = George Washington Crile
|birth_date        = November 11, 1864
|birth_place       = [[Chili, Ohio]], U.S.
|death_date        = {{death date and age|1943|01|07|1864|11|11}}
|death_place       = [[Cleveland, Ohio]], U.S.
|resting_place     = [[Lake View Cemetery]], [[Cleveland, Ohio]], U.S.
|children          = [[George Crile, Jr.]]
|relatives         = [[George Crile III]] (grandson), [[Rip Esselstyn]] (great-grandson)
|resting_place_coordinates = 
|citizenship       = 
|ethnicity         = 
|field             = [[Surgery]]
|workplaces        = 
|education         = Ohio Northern University; Wooster Medical College (now part of [[Case Western Reserve University School of Medicine]]
|doctoral_advisor  = 
|doctoral_students = 
|known_for         = [[Co-founder|Co-founding]] the [[Cleveland Clinic]]
|author_abbrev_bot = 
|author_abbrev_zoo = 
|influences        = 
|influenced        = 
|awards            = 
|footnotes         = 
|signature         = 
}}

'''ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್‍ಟನ್ ಕ್ರೈಲ್ '''1864-1943. ಅಮೆರಿಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಶಸ್ತ್ರವೈದ್ಯರು. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಆಘಾತವನ್ನು ಕುರಿತು ಈತ ಆಳವಾದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವರು (1897). ಅಲ್ಲದೆ ಶಸ್ತ್ರವೈದ್ಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡವನ್ನೂ (1903) ಆಘಾತದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನೂ (1909) ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಫಲವಾದ ಆಘಾತ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕ್ರೈಲ್ 1913ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಕ್ರೈಲ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮಾಡುವಾಗ ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ನರಗಳ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ತಡೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದನ್ನು 1906ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.
== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಕ್ರೈಲ್ ಓಹಿಯೋದ ಚಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು . ಅವರು 1885 ರಲ್ಲಿ ಓಹಿಯೋ ನಾರ್ದರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. &lt;ref name=&quot;eb1922&quot;&gt;{{Cite EB1922|wstitle=Crile, George Washington}}&lt;/ref&gt;  1887 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ವೂಸ್ಟರ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಎಂಡಿ ಪಡೆದರು, ಇದು ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಕೇಸ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರಿಸರ್ವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು .  ಅವರು [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯೆನ್ನಾ]], [[ಲಂಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ಅವರು 1889 ರಿಂದ 1900 ರವರೆಗೆ ವೂಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಿದರು. ಅವರು 1900 ರಿಂದ 1911 ರವರೆಗೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರಿಸರ್ವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;eb1922&quot; /&gt; ಅವರು 1910 ರಿಂದ 1924 ರವರೆಗೆ ಲೇಕ್‌ಸೈಡ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref name=&quot;casesurgery.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.casesurgery.com/residency/general/chair.htm |title=Case Surgery Department History, Dr. George Washington Crile |work=Department of Surgery, Case Western Reserve University |archive-url=https://web.archive.org/web/20090906212914/http://www.casesurgery.com/residency/general/chair.htm |archive-date=September 6, 2009 |quote=His interest in shock from blood loss culminated in the first local transfusion of whole blood in 1906 and his interest in trauma spurred the use of the new Roentgen X-ray machines. }}&lt;/ref&gt;&gt; 1906 ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಲ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಕ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೊಸ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;casesurgery.com&quot; /&gt;

ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೀಸಲು ದಳದ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೊದಲ್ಲಿ (1898) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರನ್ನು 1913 ರಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ FRCS (ಲಂಡನ್) ಆಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕ [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ , ಅವರು ವೈದ್ಯಕೀಯ OTC ಯಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು (1917–18). ಅವರು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ಪಡೆ (BEF) ನೊಂದಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು (1918–19). ಅವರನ್ನು ಜೂನ್ 1918 ರಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್-ಕರ್ನಲ್ ಆಗಿ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಕರ್ನಲ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;eb1922&quot; /&gt;

ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೊದಲು ಭಯದಂತಹ ಯಾವುದೇ ಬಲವಾದ ಭಾವನೆಯು ಆಘಾತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಅವರು , ಮಾನಸಿಕ ಸಲಹೆಯ ಮೂಲಕ ಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಅರಿವಳಿಕೆ, ಅರಿವಳಿಕಗಳು|ಅರಿವಳಿಕೆ]]ಗೆ ಒಳಗಾದಾಗಲೂ ಸಹ , ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮುನ್ನ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ, [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳವರೆಗೆ [[ಕೊಕೇನ್|ಕೊಕೇನ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಅರಿವಳಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ರೋಗಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ ಆಘಾತವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರಿವಳಿಕೆ ನೀಡಿದಾಗ ಪೀಡಿತ ಭಾಗ ಮತ್ತು [[ಮೆದುಳು|ಮೆದುಳಿ]]ನ ನಡುವಿನ ನರ ಸಂವಹನವು ಈಗಾಗಲೇ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಘಾತರಹಿತ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು 1917 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದರು. &lt;ref name=&quot;eb1922&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;eb1922&quot; /&gt;

65 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದಾಗ, ಕ್ರೈಲ್ ಖಾಸಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದರು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು . &lt;ref name=&quot;casesurgery.com&quot; /&gt;
== ಗೌರವಗಳು ==

* ಕ್ರೈಲ್ 1912 ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು 
* ಎಸ್‌ಎಸ್ ''ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ರೈಲ್'' ಎಂದು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.
* ಏಪ್ರಿಲ್ 21, 1944 ರಂದು ಓಹಿಯೋದ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯುಎಸ್ ಸೈನ್ಯದ ಕ್ರೈಲ್ ಜನರಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. 
* ಚಂದ್ರನ ಕ್ರೈಲ್ ಕುಳಿಯನ್ನು ಅವನ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=GPN&gt;{{gpn|1333|Crile|access-date=2026-07-14}}&lt;/ref&gt;
==ನಿಧನ==
ಅವರು ಜನವರಿ 7, 1943 ರಂದು ಕ್ಲೀವ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರನ್ನು ಓಹಿಯೋದ ಕ್ಲೀವ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಕ್ ವ್ಯೂ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Vigil |first=Vicki Blum |year=2007 |title=Cemeteries of Northeast Ohio: Stones, Symbols &amp; Stories |url=https://archive.org/details/cemeteriesofnort0000vigi |location= Cleveland |publisher=Gray &amp; Company Publishers |isbn=978-1-59851-025-6}}&lt;/ref&gt;
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರೈಲ್,ಚಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್‍ಟನ್ }}
[[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ]]
[[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯರು]]</text>
      <sha1>1yara3hlwfd7g0btiwdnvw8xu5mfcqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದಾಯಿ ಜನರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187328</id>
    <revision>
      <id>1428792</id>
      <parentid>1428334</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20260919)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1428792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43492" sha1="86tgnzcfqg0fqmn3zxpw7ljflpxchq7" xml:space="preserve">{{short description|Ethnic group of Asia}}
{{for|the ethnic group in Chin State, Myanmar|Daai Chin}} 
{{pp-extended|small=yes}}
{{cleanup|reason=Non-Chinese usage should be moved to [[Tai peoples]] and |date=February 2017}}
{{Infobox ethnic group
| group            = ದಾಯಿ ಜನರು&lt;br/&gt;&lt;small&gt;{{nobold|{{lang|zh-hans|傣族}}}}&lt;/small&gt;
| image            = 中国云南西双版纳1380傣历年 (253863837).jpeg
| caption          = ಯುನನ್‌ನ ಶಿಶುವಾಂಗ್‌ಬಾನಾದಲ್ಲಿ ಥಾಯ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ 1380ನೇ ಹೊಸ ವರ್ಷವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ದೈ (Dai) ಜನರು.
| population       = 1,329,985&lt;ref&gt;{{cite web|title=Geographic Distribution and Population of Ethnic Minorities|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/2021/indexeh.htm|website=China Statistical Yearbook 2021|access-date=4 February 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/china-ethnic-2020.htm|title=Ethnic composition of China 2020|website=pop-stat.mashke.org|accessdate=8 July 2025}}&lt;/ref&gt;[[File:Dai autonomous prefectures and counties in China.png|center|frameless|260x260px]]
ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಡೈ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆ
| langs            = [[Tai Lue language|Tai Lue]], [[Tai Nuea language|Tai Nuea]], [[Tai Dam language|Tai Dam]], [[Burmese language|Burmese]], [[Mandarin Chinese]], [[Vietnamese language|Vietnamese]], [[Lao language|Lao]], [[Thai language|Thai]]
| rels             = [[Theravada|Theravada Buddhism]]; minority [[Tai folk religion|Dai folk religion]]&lt;ref&gt;Haimei Shen. ''[https://www.questia.com/library/journal/1G1-345458425/risk-society-the-predicaments-of-folk-religion-and Risk Society, the Predicaments of Folk Religion and Experience of Modernity: The Guardian Spirits in the Mandi Dailue Ethnic Society of Xishuangbanna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201106073030/https://www.questia.com/library/journal/1G1-345458425/risk-society-the-predicaments-of-folk-religion-and |date=2020-11-06 }}''. China: An International Journal, Vol. 11, No. 2&lt;/ref&gt;{{•}}[[Islam]]&lt;ref name=&quot;hui&quot;/&gt;
| related          = [[Zhuang people]], [[Shan people]], [[Thai people]], [[Lao people]]
}}
ದೈ ಜನರು (ಬರ್ಮೀಸ್: ရှမ်းလူမျိုး; ತೈ ಲ್ಯೂ: ᨴᩱ/ᨴᩱ᩠ᨿ; ಲಾವೋ: ໄຕ; ಥಾಯ್: ไท; ಶಾನ್: တႆး, [tai˥˩]; ತೈ ನುವಾ: ᥖᥭᥰ, [tai˥]; ಚೀನೀ: 傣族; ಪಿನ್‌ಯಿನ್: Dǎizú) ಚೀನಾದ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕ್ಸಿಶುವಾಂಗ್‌ಬನ್ನಾ ದೈ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ದೆಹಾಂಗ್ ದೈ ಹಾಗೂ ಜಿಂಗ್‌ಪೋ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಲವು ತೈ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದೆ.ದೈ ಜನರು ಚೀನಾದ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 56 ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಸ್ತೃತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ದೈ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತೈ ಯಾಯ್, ಲ್ಯೂ, ಚೀನೀ ಶಾನ್, ತೈ ದಮ್, ತೈ ಖಾವೊ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೈ ಜನರನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಿದಾಗ, ಲಾವೋಸ್, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೂ ಈ ಪದವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಇತರ ಹೆಸರುಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ.


==ಹೆಸರಿನ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ==
{{Confusing section|date=November 2023|reason=the first paragraph}}
ದೈ ಜನರು ಲಾವೋಸ್ ಮತ್ತು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯವಾಗಿರುವ ಶಾನ್, ಲಾವೋ ಮತ್ತು ಥಾಯ್ ಜನರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲತಃ ತೈ ಅಥವಾ ದೈ ಜನರು ಇಂದಿನ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಟಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗಗಳ ಚಲನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವರ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಇಂದಿನ ಲಾವೋಸ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.

ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಹಲವು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಂತೆ (ಗಾವೋಶಾನ್ ಮತ್ತು ಯಾವೊ ನೋಡಿ), ‘ದೈ’ ಎಂಬ ಪದವು ಚೀನೀ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪದವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತೈ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದವಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ತೈ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೈ ಜನರು’ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕ ಪದಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತೈ ಲ್ಯೂ: tai˥˩; ಈ ಪದವು ಝುವಾಂಗ್ ಜನರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲ ದೈ ಜನರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ‘ಚೀನಾದಲ್ಲಿರುವ ತೈ ಜನರು’ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪದಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಥಾಯ್: ชาวไทในจีน) ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಇವೆರಡೂ ಝುವಾಂಗ್ ಜನರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ, ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.ಆದ್ದರಿಂದ[dubious – discuss], ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಯಾವೊ ಜನರ ಹೆಸರಿನಂತೆಯೇ ‘ದೈ’ ಎಂಬ ಪದವೂ ಮೂಲತಃ ಹಾನ್ ಚೀನೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್‌ನಂತಹ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಥಾಯ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ‘ದೈ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ತೈ ಲ್ಯೂ’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು; ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ, ಈ ಪದವು ಇತರ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಒಂದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡೂ ‘ಉತ್ತರ ತೈ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ‘ಲ್ಯೂ’ ಮತ್ತು ‘ನುವಾ’ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಒಂದೇ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದ ಸಂಬಂಧಿತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.

ಚೀನೀ ರಾಜ್ಯವು ಅವರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಒಂದೇ ಜನಾಂಗವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದರೂ, ಈ ತೈ ಜನರು ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ದೈ ಜನರ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳು ದೈ ಲ್ಯೂ (ಸಿಬ್ಸಾಂಗ್‌ಬನ್ನಾ ದೈ) ಮತ್ತು ದೈ ನುವಾ (ದೈಹಾಂಗ್ ದೈ) ಆಗಿವೆ. ದೈ ಜನರು ಬಳಸುವ ಇತರ ಎರಡು ಲಿಖಿತ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ ತೈ ಪೊಂಗ್ ಮತ್ತು ತೈ ದಮ್. ಇವೆಲ್ಲವೂ ತೈ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಥಾಯ್, ಲಾವೋ ಮತ್ತು ಝುವಾಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಬಂಧಿತ ಭಾಷೆಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ತೈ ಭಾಷೆಗಳು ತೈ–ಕಡೈ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ತೈ–ಕಡೈ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಸಾಂನಿಂದ ಚೀನಾದ ಹೈನಾನ್ ಮತ್ತು ಗುಯಿಜೌವರೆಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ದೈ ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧರ್ಮದ ಜೊತೆಗೆ ಥೇರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ತೈ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸಾಂಗ್‌ಕ್ರಾನ್‌ನಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಮುಖ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಸಾಮ್ಯತೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಥೇರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಾಮಮಾತ್ರವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ದೈ ಜನರೂ ಒಬ್ಬರು.ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ‘ತೈ’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ‘ದೈ’ ಜನಾಂಗದ ಹೆಸರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಥಾಯ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು, ಅಂದರೆ ನೈಋತ್ಯ ತೈ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುನ್ನಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಚೀನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ತೈ ಜನರನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲು ಕೆಲವರು ‘ದೈಜುರಿಯನ್’ (Daizurian) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪದವು ಚೀನೀ ಪದ 傣族人 (ಪಿನ್‌ಯಿನ್: Dǎizúrén) ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಶಾನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ တႆးၸူး (taj4 tsuu4) ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ‘ಒಗ್ಗೂಡಿರುವ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ತೈ ಜನರು’ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

==ಭಾಷೆಗಳು==
ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ದೈ ಜನಾಂಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನರು ಕೆಳಗಿನ ನೈಋತ್ಯ ತೈ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ:

* ತೈ ಲ್ಯೂ ಭಾಷೆ (傣仂语; Dǎilè Yǔ)
* ತೈ ನುವಾ ಭಾಷೆ (德宏傣语; Déhóng Dǎiyǔ; ಶಾನ್ ಭಾಷೆ)
* ತೈ ದಮ್ ಭಾಷೆ (傣哪语 / 傣担语; Dǎinǎ Yǔ / Dǎidān Yǔ)
* ತೈ ಯಾ ಭಾಷೆ (傣雅语; Dǎiyǎ Yǔ) ಅಥವಾ ತೈ ಹೋಂಗ್‌ಜಿನ್ (红金傣语; Hóngjīndǎi Yǔ)

ಯುನ್ನಾನ್ (1998:150)[೫] ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ತೈ ಭಾಷಾ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

* **ತೈ ಲ್ಯೂ ಭಾಷೆ (傣泐方言):** ಸಿಪ್ಸಾಂಗ್‌ಪನ್ನಾ, ಮೆಂಗ್‌ಲಿಯನ್ ಕೌಂಟಿ, ಜಿಂಗು ಕೌಂಟಿ, ಜಿಯಾಂಗ್‌ಚೆಂಗ್ ಕೌಂಟಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4,00,000 ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.
* **ತೈ ನುವಾ ಭಾಷೆ (傣纳方言):** ದೆಹಾಂಗ್, ಗೆಂಗ್ಮಾ, ಶುವಾಂಗ್‌ಜಿಯಾಂಗ್, ಟೆಂಗ್‌ಚೋಂಗ್, ಬಾವೊಶಾನ್, ಲಾಂಗ್‌ಲಿಂಗ್, ಚಾಂಗ್‌ನಿಂಗ್, ಕಾಂಗ್‌ಯುವಾನ್, ಲಾನ್‌ಚಾಂಗ್, ಝೆನ್‌ಕಾಂಗ್, ಜಿಂಗ್‌ಡಾಂಗ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4,00,000 ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.
* **ತೈ ರುಯಿ (傣端方言):** ಜಿನ್‌ಪಿಂಗ್, ಮಾಗುವಾನ್, ಮಾಲಿಪೊ ಕೌಂಟಿಗಳು ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40,000 ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.
* **ಟಿಯಾನ್‌ಶಿನ್ (田心方言):** ವೂಡಿಂಗ್, ಲುಚುವಾನ್, ಯೋಂಗ್‌ರೆನ್ ಮತ್ತು ದಯಾವೊ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20,000 ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಉಪಭಾಷೆ ಟಿಯಾನ್‌ಶಿನ್ (田心), ವೂಡಿಂಗ್ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Yunnan1998&quot;&gt;{{cite book|editor={{lang|zh-Hans|云南省地方志编纂委员会}} [Yunnan Gazetteer Commission] |year=1998 |trans-title=Yunnan Provincial Gazetteer, Vol. 59: Minority Languages Orthographies Gazetteer |script-title=zh:云南省志. 卷五十九, 少数民族语言文字志 |location=Kunming |publisher={{lang|zh-Hans|云南人民出版社}} [Yunnan People's Press]}}&lt;/ref&gt; 

== ಇತಿಹಾಸ ==

=== ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿ ===
[[File:1962-07 1962年 云南德宏傣族姑娘绕丝.jpg|thumb|ಯುನ್ನಾನ್‌ನ ಡೆಹಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ ನೇಯುತ್ತಿರುವ ಡೈ ಜನಾಂಗದ ಯುವತಿಯ 1962ರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]]
ಕ್ರಿ.ಪೂ. 109ರಲ್ಲಿ ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶವು ಯಿ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಿಝೌ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಇಂದಿನ ಯುನ್ನಾನ್, ಸಿಚುವಾನ್ ಮತ್ತು ಗುಯಿಜೌ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೈ–ಲ್ಯೂ ಅಥವಾ ತೈ–ಲ್ಯೂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ದೈ ಜನರು ಸಿಪ್ಸಾಂಗ್ ಪನ್ನಾ (ಇಂದಿನ ಕ್ಸಿಶುವಾಂಗ್‌ಬನ್ನಾ) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಿಂಗ್‌ಹಾಂಗ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಹಾಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಜಿಂಗ್‌ಹಾಂಗ್ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಚೀನೀಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾರ್ವಭೌಮರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿತ್ತು. ರಾಜನು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಲವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದ್ದನು.
&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of the World's Minorities|url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo0000unse_a9j4|publisher=Routledge|year=2005|isbn=1-57958-468-3|editor-last=Skutsch|editor-first=Carl|location=New York|pages=361, 362}}&lt;/ref&gt;

=== ಯುವಾನ್ ಮತ್ತು ಮಿಂಗ್ ಅವಧಿ ===
ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ದೈ ಜನರು ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಂಗೋಲರು ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಾಂಗಗಳ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ನಾಯಕರನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆ ಕಾಲದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜಮೀನುದಾರರು ತಮ್ಮದೇ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ, ಸೈನ್ಯ, ಕಾರಾಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ದೈ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾದ ವರ್ಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಾಜಕೀಯ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಇದ್ದವು. ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ದೈ ತುಸಿ (Tusi; ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು) ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಕನಿಷ್ಠ ಏಳನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೇ ಯುನ್ನಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದ್ದರೂ, ದೈ ಜನರು 15ನೇ ಮತ್ತು 16ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಥೇರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು.
&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Buddhism: The Basics|url=https://archive.org/details/buddhismbasics00cant|url-access=limited|last=Cantwell|first=Cathy|publisher=[[Routledge]]|year=2010|isbn=978-0-415-40880-6|location=New York|pages=[https://archive.org/details/buddhismbasics00cant/page/n156 148]|quote=Amongst the Dai minority nationality of Xishuangbanna...Theravada was established in the fifteenth century.}}&lt;/ref&gt;

=== ಕ್ವಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಚೀನಾ ===
ಚಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಯುವಾನ್ ಮತ್ತು ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಚಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ನೇರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸುಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು 1953ರಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು.1953ರಲ್ಲಿಯೇ ಜಿಂಗ್‌ಹಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಡಳಿತ ಕುಟುಂಬದ ಆಳ್ವಿಕೆಯೂ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಕೊನೆಯ ರಾಜ ಚಾವೊ ಹ್ಮೋಆಮ್ ಘಾಮ್ ಲೆ (Chao Hmoam Gham Le; ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದಾವೊ ಶಿಷುನ್, Dao Shixun) ಅವರು ಕ್ಸಿಶುವಾಂಗ್‌ಬನ್ನಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ಉಪಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು.
&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ಪಾಕಪದ್ಧತಿ ==
ದೈ ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಅಕ್ಕಿಯಾಗಿದೆ. ದೆಹಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದ ದೈ ಜನರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಪೋನಿಕಾ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.ಬಿದಿರು ಅಕ್ಕಿ ದೈ ಜನರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಪಾಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅಂಟು ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಬಿದಿರಿನ ಕೊಳವೆಯೊಳಗೆ ತುಂಬಿ, 15 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ, ನಂತರ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.[ಸೂಕ್ತ ಉಲ್ಲೇಖನ ಬೇಕು] ಅನಾನಸ್ ನೇರಳೆ ಅಕ್ಕಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೈ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಹಸಿ, ತಾಜಾ, ಹುಳಿ ಮತ್ತು ಖಾರವು ದೈ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಹುಳಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತವೆ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೈ ಜನರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಸಿಹಿ ಆಹಾರವು ಆಯಾಸವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಖಾರವು ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ದೈ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಳಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರವಾದ ಸುವಾಸನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹುಳಿ ಬಿದಿರು ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಹುಳಿ ಹಂದಿಮಾಂಸದಂತಹ ಅನೇಕ ಖಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಾಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹುಳಿ ರುಚಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
==ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ತೈ ಲೂ==
[[File:2013 Wat Rong Ngae 01.jpg|thumb|[[Thai temple art and architecture|Wat]] Rong Ngae is a Thai Lue temple in [[Pua District]], [[Nan Province]]]]  
ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೈ ಲ್ಯೂ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು:

* **ಚಿಯಾಂಗ್ ರೈ:** ಮೇ ಸಾಯಿ, ಚಿಯಾಂಗ್ ಖೋಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಿಯಾಂಗ್ ಸೇನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. (ಆಯುಥಿಯನ್–ಬರ್ಮೀಸ್ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಒಂದು ಭಾಗದ ಜನರು ಚಿಯಾಂಗ್ ರುಂಗ್‌ಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು.)
* **ಚಿಯಾಂಗ್ ಮಾಯ್:** ಸಾಮೋಯೆಂಗ್ ಮತ್ತು ದೋಯಿ ಸಾಕೆಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು.
* **ನಾನ್:** ಥಾ ವಾಂಗ್ ಫಾ, ಪುಆ, ಚಿಯಾಂಗ್ ಕ್ಲಾಂಗ್ ಮತ್ತು ತುಂಗ್ ಚಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. (ಸೈಯಾಬುರಿ ಮತ್ತು ಸಿಪ್ಸಾಂಗ್‌ಪನ್ನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದೆ.)
* **ಫಯಾವೊ:** ಚಿಯಾಂಗ್ ಮುಯಾನ್ ಮತ್ತು ಚಿಯಾಂಗ್ ಖಾಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. (ಇಲ್ಲಿ ಇವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.)
* **ಲಾಂಪಾಂಗ್:** ಮುಯಾಂಗ್ ಲಾಂಪಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮೇ ಥಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು.
* **ಲಾಂಫುನ್:** ಮುಯಾಂಗ್ ಲಾಂಫುನ್ ಮತ್ತು ಬಾನ್ ಥಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು.


==ಹಬ್ಬ==
 ದೈ ಜನರ ಹಬ್ಬಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚುವ ಹಬ್ಬ, ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸುವ ಹಬ್ಬ ಸೇರಿವೆ.

ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚುವ ಹಬ್ಬವನ್ನು ದೈ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ 15ನೇ ದಿನದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವ ಹಬ್ಬವನ್ನು ದೈ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ 15ನೇ ದಿನದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಹಬ್ಬಗಳ ದಿನದಂದು ಜನರು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಆಹಾರ, ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚುವ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವ ಹಬ್ಬಗಳ ನಡುವಿನ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ವರ್ಷದ ‘ಮುಚ್ಚಿದ’ ಅವಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ.

ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸುವ ಹಬ್ಬವು ದೈ ಜನರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಜೂನ್‌ನ ಹೊಸ ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ದೈ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ ಜುಲೈ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ವಿಂಗ್‌ಮಿಂಗ್ ಹಬ್ಬದ ಸುಮಾರು 10 ದಿನಗಳ ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ‘ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ದಿನ’ವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಹಬ್ಬದ ಮುಂಜಾನೆ ದೈ ಗ್ರಾಮದ ಜನರು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯದ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ನಂತರ ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಯುವತಿಯರು ಪರಸ್ಪರರ ಮೇಲೆ ನೀರು ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜನರ ಗುಂಪುಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ದಾರಿಹೋಕರ ಮೇಲೆ ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸಿ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಚರಣೆಗಳು ಶುಭಾಶಯ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==

=== ಧರ್ಮ ===
ದೈ ಜನರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಥೇರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೈ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನಿಮಿಸ್ಟಿಕ್ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ದೈ ಜನರು ಅನಿಮಿಸ್ಟ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಆತ್ಮಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವರ ನಂಬಿಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲೂ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡುರಿಂದ ಐದು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅನೇಕ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಾಶಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ಪೋಷಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 7ರಿಂದ 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ತಮ್ಮ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೌದ್ಧ ಮಠಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಅನನುಭವಿ ಭಿಕ್ಷುಗಳಾಗಿ (novices) ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಠದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹುಡುಗರು ಮೂರು ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದು, ಬರೆಯುವುದು, ಓದುವುದು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹುಡುಗರು ಅಥವಾ ಯುವಕರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವರು ಮಠಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದು ಪೂರ್ಣ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ ಭಿಕ್ಷುಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ದೈ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ದೈ ಲಿಪಿಯ ಜ್ಞಾನವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದೈ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ. 80ಕ್ಕಿಂತ ಹ
&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== ಇಸ್ಲಾಂ ====
ದೈ ಜನರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೈ ಜನರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ‘ದೈ ಪಾಕ್ಸಿ’ (Dai Paxi) ಅಥವಾ ‘ದೈ ಹುಯಿ’ (Dai Hui) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದಾಲಿ ಮತ್ತು ಯುನ್ನಾನ್‌ನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬಂದ ಹುಯಿ (ಚೀನೀ ಮುಸ್ಲಿಂ) ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕ್ಸಿಶುವಾಂಗ್‌ಬನ್ನಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ವಲಸಿಗರು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತುಹೋಗಿ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದೈ ಮತ್ತು ಚೀನಾ–ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾರ್ಶಿ ದೈ ಜನರ ಭೌತಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಅವರ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಸಮಾನ ರೀತಿಯ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
&lt;ref name=&quot;hui&quot;&gt;{{Cite book|title=Hui Muslims in China|last=Ma|first=Chuang|publisher=Leuven University Press|year=2016|isbn=978-94-6270-066-6|editor-last=Rong|editor-first=Gui|location=Leuven|pages=87–95|chapter=Changes of Intermarriage Circle of the Pashi Dai (Muslims in Dai Society): A Case Study in the Hui Village in Manluan}}&lt;/ref&gt;

=== ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ===
ದೈ ಜನರು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಮೃದ್ಧ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ದೈ ಜನರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಕ್ರಿ.ಶ. 638ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡುವ ಕುರಿತು ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ದೈ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು, ದಂತಕಥೆಗಳು, ಕಥೆಗಳು, ಕಾವ್ಯಗಳು, ನೀತಿಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆಗಳೂ ಸಹ ದೈ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ===
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೈ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನದಿಗಳು ಅಥವಾ ತೊರೆಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಿದಿರಿನ ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ದೈ ಜನರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮನೆಗಳು ಚೌಕಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಮನೆಗಳು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತನ್ನು ವಾಸಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಅಂತಸ್ತನ್ನು ಉಗ್ರಾಣವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಳಗಿನ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ಗೋಡೆಗಳೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ಆರ್ಥಿಕತೆ ===
ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅನೇಕ ದೈ ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯವು ಭತ್ತ, ಕಾಫಿ, ರಬ್ಬರ್, ಚಹಾ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಹಣ್ಣುಗಳ ಬೆಳೆಯುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ದೈ ಜನರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕರಕುಶಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನೇಯ್ಗೆ, ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುವುದು, ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಕೆಲಸಗಳು ಸೇರಿವೆ.1980ರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ, ಜಿಂಗ್‌ಹಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾಂಗ್ಶಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಕ್ಸಿಶುವಾಂಗ್‌ಬನ್ನಾದ ದೈ ಜನರಿಗೆ ಆದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇತರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಜನಾಂಗಗಳಿಗಿಂತ ದೈ ಜನರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚೀನೀ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆರೆತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.
.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ಗ್ಯಾಲರಿ==
&lt;gallery&gt;
File:Dai containers (silver) - Yunnan Provincial Museum- DSC02044.JPG|ಡೈ ಪಾತ್ರೆಗಳು (ಬೆಳ್ಳಿ). ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಲೋಹದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು.
File:Manuscripts in the Yunnan Nationalities Museum - DSC03951.JPG|ದೈ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ. ಯುನ್ನಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು / ಲಿಪಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು.
File:Musical instruments in the Yunnan Nationalities Museum - DSC03831.JPG|ಯುನ್ನಾನ್ ನ್ಯಾಷನಲಟೀಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿರುವ 'ಡೈ' ಸೋರೆಕಾಯಿ ಕೊಳವೆಗಳು (ಇವುಗಳನ್ನು 'ಹುಲುಸಿ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ).
File:Tools and utensils in the Yunnan Nationalities Museum - DSC03605.jpg|ದೈ (Dai) ಸಮುದಾಯದ ಬಿದಿರಿನ ಮನೆ. ಚೀನಾದ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕುನ್ಮಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯುನ್ನಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರೆಗಳು..
File:Folk Arts in the Yunnan Nationalities Museum - DSC03712.JPG|ಡೈ ಜನಾಂಗದ ಮಿಲನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು - ಯುನ್ನಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು.
File:Folk Arts in the Yunnan Nationalities Museum - DSC03729.JPG|ದೈ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ. ಯುನ್ನಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು.
File:Dai mask - Yunnan Provincial Museum- DSC02117.JPG|ಡೈ ಮುಖವಾಡ. ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತು.
File:2013 Wat Nong Bua Thai Lue Buddha.jpg|ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಥಾ ವಾಂಗ್ ಫಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮರದ ಥಾಯ್ ಲು ಬುದ್ಧನ ಪ್ರತಿಮೆ
&lt;/gallery&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[https://web.archive.org/web/20091224155102/http://picasaweb.google.com/walter.stanish/DaiTheravada Photos related to Dai Theravada Buddhism]
*[http://www.seasite.niu.edu/Tai/TaiDehong/ Site including information on some endangered Tai scripts]
*[https://web.archive.org/web/20120706192500/http://www.kepu.net.cn/english/banna/folk/fol107.html  Xishuangbanna Tropical Botanical Garden]
{{commons category|Dai people}}</text>
      <sha1>86tgnzcfqg0fqmn3zxpw7ljflpxchq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಾನ್ ಬೇಟ್ಸ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187364</id>
    <revision>
      <id>1428696</id>
      <parentid>1428675</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1428696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22481" sha1="nlhuk7h6xremawv3auitzysv45jhf62" xml:space="preserve">{{Infobox economist
| name             = ಜಾನ್ ಬೇಟ್ಸ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್
| school_tradition = [[Neoclassical economics]]

| image            = John Bates Clark.jpg
| image_size       =
| caption          =
| birth_date       = {{Birth date|1847|1|26|mf=y}}
| birth_place      = [[Providence, Rhode Island|Providence]], Rhode Island, US
| death_date       = {{Death date and age|1938|3|21|1847|1|26}}
| death_place      = New York City, US
| institution      = [[Carleton College]]&lt;br&gt;[[Johns Hopkins University]]&lt;br&gt;[[Columbia University]]
| field            =
| alma_mater       = [[Amherst College]]
| doctoral_advisor  = [[Karl Knies]]
| academic_advisors = 
| doctoral_students = [[Henry Ludwell Moore|Henry Moore]]&lt;br&gt;[[Alvin Saunders Johnson]]
| notable_students  = 
| influences       = [[Karl Knies]]
| contributions    =
| awards           =
| signature        = Signature of John Bates Clark (1847–1938).png
| repec_prefix =  | repec_id =
}}
'''ಜಾನ್ ಬೇಟ್ಸ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್'''  1847-1938. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಸೃಜನಶೀಲ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಸೀಮಾಂತುಪಯುಕ್ತತಾ-ಸೀಮಾಂತ ಉತ್ಪಾದಕಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿಶಿಷ್ಟರೂಪುರೇಷೆಯೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸಮತೋಲದಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ `ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿ' ಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಇದನ್ನನುಸರಿಸಿ, ಊಹಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ.ಇವನು ಅಮೆರಿಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Veblen |first=Thornstein |date=1908 |title=Professor Clark's Economics |url=https://www.jstor.org/stable/1883836 |journal=The Quarterly Journal of Economics |volume=22 |issue=2 |pages=147–195 |doi=10.2307/1883836 |jstor=1883836 |issn=0033-5533|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ==
ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪ್ಯೂರಿಟನ್ ವಂಶಸ್ಥ. ತಂದೆ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡಿನ ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಅನಂತರ ಅವನು ''ಕಾರ್ಲಿಸ್ ಎಂಜಿನ್ ವಕ್ರ್ಸ್'' ಎಂಬ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಲಹೆಗಾರನಾಗಿದ್ದ. ಕೊನೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಿನ್ನೆಸೋಟದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ನೇಗಿಲು ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಆಮ್‍ಅಸ್ರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ತಂದೆಯ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಅವನು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿತ್ತು. ತಂದೆ ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ ಆತ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಕ್ರಯಿಸಿದ. 1872ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನಿಗೆ ಪದವಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವ ವೇಳೆಗೆ ಅವನು ತನ್ನ ಜೊತೆಗಾರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಗಿದ್ದ, ಅನುಭವಿಯಾಗಿದ್ದ. ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬುದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವನು [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] ವ್ಯಾಸಂಗ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಆತನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ. [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಹೈಡಲ್‍ಬರ್ಗ್]] ಮತ್ತು ಜ್ಯೂರಿಕ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಕಾಲ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನ ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಗಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Henry|first=John F.|year=2016|title=John Bates Clark: The Making of a Neoclassical Economist|page=2|publisher=Springer |isbn=9781349131457|url=https://books.google.com/books?id=YNK-DAAAQBAJ&amp;pg=PA2}}&lt;/ref&gt; ಆಗ ಅವನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದವನು ಕಾರ್ಲ್ ಕ್ನೀಸ್. [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]] ಇತಿಹಾಸ ಪಂಥ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಆತನ ಸಾಮಾಜಿಕ-ನೈತಿಕ ದೃಷ್ಟಿ ರೂಪಿತವಾದ್ದು ಅದರಿಂದಾಗಿ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಸಮಾಜವಾದದಲ್ಲೂ ಅವನು ಆಸಕ್ತಿ ತಳೆದ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಮೇಲೆ ಅವನ ವಿವಾಹವಾಯಿತು. ಪತ್ನಿ ಮೈರ ಸ್ಮಿತ್. ಆಕೆಯೂ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನವಳೇ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅನೇಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ (1895-1923) ಬೋಧಿಸಿದ. 1895-1911ರಲ್ಲಿ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ ತ್ರೈಮಾಸಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿದ್ದ.'' ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ವೆಲ್ತ್'' (1895),'' ದಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ವೆಲ್ತ್'' (1899),'' ದಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ಸ್'' (1901), ''ದಿ ಪ್ರಾಬ್ಲೆಮ್ ಆಫ್ ಮನಾಪಲಿ ''(1904)-ಇವು ಆತನ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವು.
==ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳು==
ಜರ್ಮನ್ ಇತಿಹಾಸಪಂಥ ಕ್ಲಾರ್ಕನ ಮೇಲೆ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಒಂದನೆಯದಾಗಿ ಆ ಪಂಥದ ವಿಶ್ಲೇಷಣ ಸಲಕರಣೆಯಾದ ಸೀಮಾಂತ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲೂ ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಸಿದ್ದಾಂತ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ಅವನು ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದ. ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಸೀಮಾಂತ ಉಪಯುಕ್ತತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ರೂಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ. ಎರಡನೆಯದರಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಸೀಮಾಂತತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಉತ್ಪಾನೆ ವಿತರಣೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ. ಇದು ಅರ್ಥ ಮೀಮಾಂಸೆಗೆ ಅವನ ಮೂಲಭೂತ ಕಾಣಿಕೆಯೆನಿಸಿದೆ.

ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಅಭಿಜಾತ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದನ್ನು ಕಲಿತ. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಅಭಿಜಾತ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಐದು ಆಧಾರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಹಾಕದಿರುವುದು, ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಗತಿಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಮಾನವನ ಆಸೆ. ಆದರೆ ಕ್ಲಾರ್ಕನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೇ ಆಧಾರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ಸಾಲವು; ಇವಕ್ಕೆ ಇನ್ನು ಮೂರನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಒಂದನೆಯದಾಗಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮಾಜದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ; ಸಮಾಜ ಪರಸ್ಪರಾವಲಂಬಿಗಳಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಸಮಾಜದ ಮೌಲಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಒಪ್ಪುವಂತಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳು ಸಮಂಜಸವೆನಿಸುತ್ತವೆ. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಗತಿವಿಜ್ಞಾನಗಳೆಂಬ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಉಪಯೋಗ, ಕೊನೆಯ ಆಧಾರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಅವನಿಗೆ ಲಾಭಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾದರೆ, ಉಳಿದೆರಡು ಆಧಾರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವೆನಿಸಿದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅವನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದುವು.

ಕ್ಲಾರ್ಕನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ [[ಸಮಾಜ]] ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವೆನಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಯಾರು ಕಾರಣರೋ ಅವರಿಗೇ ಅವು ಸಿಕ್ಕಬೇಕಾದ್ದು ಧರ್ಮ. ಈ ಸೂತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವನು ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಲು ಅನುವಾಗುವಂಥ ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಆತ ಯಶಸ್ವಿಯೂ ಆದ. ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳ ಸಂಭಾವನೆ ಅವುಗಳ ಸೀಮಾಂತುತ್ಪಾದಕತೆಗೆ ಸಮನಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರತಿ ಕಾರ್ಮಿಕನ ವೇತನವೂ ಅವನ ಸೀಮಾಂತ ಉತ್ಪಾದಕತೆಗೆ ಸಮನಾಗಿರಬೇಕು. ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖ ಸೀಮಾಂತ ಪ್ರತಿಫಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಅಧಿಕಾಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ ಸೀಮಾಂತುತ್ಪಾದಕತೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದು ಕೊನೆಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತಪಡಿಸುವಂಥ ಒಂದು ವೇತನಮಟ್ಟ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೆಂದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇತನವನ್ನು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬೇಡಿದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಭವವುಂಟು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸೀಮಾಂತ ಉತ್ಪಾದಕತೆಗಿಂತ ಮೀರಿದ ವೇತನದರವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಸೀಮಾಂತ ಉತ್ಪಾದಕತಾ ವೇತನ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ಈಗಲೂ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಅಂಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸರಬರಾಯಿಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸುವ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ವೇತನ ನಿರ್ಣಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ಣ ವಿವರ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅನೇಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣರೂಪ ನೀಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇತರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸರಬರಾಯಿಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರಬರಾಯಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವೇತನದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಬಡ್ಡಿದರದ ನಿರ್ಣಯದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕ್ಲಾರ್ಕನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಇದೇ ಬಗೆಯದು. ವೇತನದಂತೆಯೇ ಬಡ್ಡಿದರವೂ ಬಂಡವಾಳದ ಸೀಮಾಂತ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಬಂಡವಾಳಕ್ಕಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಂಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗಮನಿಸಿದ್ದಾನೆಯೇ ಹೊರತು ಬಂಡವಾಳದ ಸರಬರಾಯಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನ ಲಾಭ ಹಾಗೂ ಗೇಣಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಗತಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ನೀಡಿರುವ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿವೆ. ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಗತಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ನಡುವೆ ಅವನು ಸೂಚಿಸಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಕಾಣಿಕೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಸ್ಥಿತಿಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗತಿಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ಬಗೆಯ ಗತ್ಯಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ: 1.ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ, 2.ಬಂಡವಾಳದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ, 3.ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿ, 4.ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ, 5.ಅನುಭೋಗಿಗಳ ಬಯಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ-ಇವೇ ಆ ಬದಲಾವಣೆಗಳು. ಇವುಗಳ ಪ್ರಭಾವವೇನೆಂಬುದನ್ನು ಅವನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನಿಗಮನಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅನುಗಮನ ಗತಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಿತಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಭದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳ ಸಂಭಾವನೆಯಗಳೆಂದರೆ ವೇತನ ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿ ಮಾತ್ರ. ಗೇಣಿಯೆಂಬುದು ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವಿರಳತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಳ ಸಂಭಾವನೆಯಷ್ಟೆ. ಆದರೆ ಗತಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಭ ಮೂಡಿ ಬರುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಹೀಗೆ ಸ್ಥಿತಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಕ ಕೇವಲ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ತನ್ನ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ವೇತನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆಯೇ ಹೊರತು ಲಾಭವನ್ನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳುಂಟಾದಾಗ ಸಂಘಟಕ ಹೊಸ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರಮ, ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತಿತರ ಉತ್ಪಾದನಾಂಗಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಗತಿಯನ್ನು ಬದಲಾದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಉತ್ಪಾದನಾಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಂಘಟಕನಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಸಂಭಾವನೆಯೇ ಲಾಭ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಲಾಭವೆಂಬುದು ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬರುವಂಥ ಅಂಶ.

ಕ್ಲಾರ್ಕನ ಅನಂತರ ಬಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು-ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಎಚ್.ನೈಟ್-ಅವನ ಈ ವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರಾದರೂ ಲಾಭ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲುಂಟಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಘಟಕನಿಗೆ ಕೊಡುವ ಸಂಭಾವನೆಯಲ್ಲವೆಂದೂ ಅದು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಡೆಯುವ ಸಂಭಾವನೆ ಎಂದೂ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತಾನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿರುವ ನಿಯಮಗಳು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ಎಸೆನ್ಷಿಯಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಥಿಯೊರಿ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

ಕ್ಲಾರ್ಕನಿಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಶ್ರದ್ಧೆ ಇತ್ತು. ಅವನು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಆಶಾವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ. ವಿಶ್ವಶಾಂತಿಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಆಸಕ್ತಿಯಿತ್ತು. 1935ರಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದ (ಎ ಟೆಂಡರ್ ಫಾರ್ ಪೀಸ್). 
==ನಿಧನ==
ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತನ್ನ 91ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಗಲು ಒಂದು ವರ್ಷ ಮುಂಚೆ (1938), ತೀರಿಕೊಂಡ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* {{Gutenberg author | id=34531| name=John Bates Clark}}
* {{Internet Archive author |sname=John Bates Clark |sopt=t}}
* [https://www.jstor.org/action/doBasicSearch?group=none&amp;so=rel&amp;wc=off&amp;hp=25&amp;fc=off&amp;acc=on&amp;Query=au:%22John+B.+Clark%22&amp;si=1 Works by John Bates Clark], at [[JSTOR]]
* [http://catalog.hathitrust.org/Search/Home?lookfor=%22Clark,%20John%20Bates,%201847-1938.%22&amp;type=author&amp;inst= Works by John Bates Clark], at [[HathiTrust]]
* [https://web.archive.org/web/20051201192813/http://cepa.newschool.edu/het/profiles/clark.htm New School: John Bates Clark, 1847–1938]
* {{Find a Grave}}
* [https://archivesspace.amherst.edu/repositories/2/resources/235 John Bates Clark (AC 1872) and Alden Hyde Clark (AC 1900) Family Papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230414071933/https://archivesspace.amherst.edu/repositories/2/resources/235 |date=2023-04-14 }} at the Amherst College Archives &amp; Special Collections
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಜಾನ್ ಬೇಟ್ಸ್‌}}

[[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>nlhuk7h6xremawv3auitzysv45jhf62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187365</id>
    <redirect title="ಕರಡು:ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು" />
    <revision>
      <id>1428681</id>
      <timestamp>2026-09-18T13:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>34672</id>
      </contributor>
      <comment>Mahaveer Indra [[ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು]] ಪುಟವನ್ನು [[ಕರಡು:ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಯಂತ್ರಾನುವಾದ ಮಾಡಿ ಬರಹವನ್ನ ಹಾಗೇ ಲೈವ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಬರಹದಿಂದ ಓದುಗರಿಗೆ ಯಾವ ಮಾಹಿತಿಯೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬರಹ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುವವರೆಗೆ ಕರಡಿನಲ್ಲಿ ಇಡುವುದು ಸೂಕ್ತ</comment>
      <origin>1428681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="8cohqvviouvbao9rl12u8trytity032" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ಕರಡು:ಹೊಯ್ಸಳರ ಪವಿತ್ರ ಮೇಳಗಳು]]</text>
      <sha1>8cohqvviouvbao9rl12u8trytity032</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187366</id>
    <revision>
      <id>1428682</id>
      <timestamp>2026-09-18T13:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sannidhishetty</username>
        <id>97139</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ಚೀನಾದ ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚಾವೊಝೌನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹ್ಯಾನ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 'ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ'ಯು (ಇದನ್ನು 'ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://ww...</comment>
      <origin>1428682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3598" sha1="7cq7bofrhe7ix5c9oak4jp8tzvcg1s5" xml:space="preserve">ಚೀನಾದ ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚಾವೊಝೌನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹ್ಯಾನ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 'ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ'ಯು (ಇದನ್ನು 'ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾದ ಈ ಸೇತುವೆಯು ಚೀನಾದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ; ಉಳಿದ ಮೂರು ಸೇತುವೆಗಳೆಂದರೆ ಝಾವೊಝೌ ಸೇತುವೆ, ಲುಗೌ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಲುವೊಯಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt;

&quot;ಚಾವೊಝೌಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನೋಡದಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಚಾವೊಝೌಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಗಾದೆ ಮಾತಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;ಸೇತುವೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಜ್ಞರಾದ ಮಾವೊ ಯಿಶೆಂಗ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: &quot;ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವು ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯ (ಪಾಂಟೂನ್ ಸೇತುವೆ) ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ತೆರೆದಾಗ, ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ದೋಣಿಗಳು ಹಾದುಹೋಗಲು ದಾರಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲೂಬಹುದು. ಹೀಗೆ ತೆರೆಯಲು ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಚೀನಾದ ಸೇತುವೆಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;http://www.luturen.com/scene-detail-6qumfjzcretoxcc7khqa.html&lt;/ref&gt; ಈ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಮಂಟಪಗಳಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ &quot;ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಮಂಟಪಗಳು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ&quot; ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾತಿದೆ. ಈ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕಾಲವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಜನರು &quot;ಸೇತುವೆಯ ಒಂದು 'ಲಿ' (ಚೀನಾದ ಅಳತೆಮಾನ) ಉದ್ದದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು 'ಲಿ' ಉದ್ದದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೇ ಇದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>7cq7bofrhe7ix5c9oak4jp8tzvcg1s5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428683</id>
      <parentid>1428682</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T13:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sannidhishetty</username>
        <id>97139</id>
      </contributor>
      <origin>1428683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14751" sha1="mftcl2u1b20kak4vsqgega504ra0l0r" xml:space="preserve">ಚೀನಾದ ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚಾವೊಝೌನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹ್ಯಾನ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 'ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ'ಯು (ಇದನ್ನು 'ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾದ ಈ ಸೇತುವೆಯು ಚೀನಾದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ; ಉಳಿದ ಮೂರು ಸೇತುವೆಗಳೆಂದರೆ ಝಾವೊಝೌ ಸೇತುವೆ, ಲುಗೌ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಲುವೊಯಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt;

&quot;ಚಾವೊಝೌಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನೋಡದಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಚಾವೊಝೌಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಗಾದೆ ಮಾತಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;ಸೇತುವೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಜ್ಞರಾದ ಮಾವೊ ಯಿಶೆಂಗ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: &quot;ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವು ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯ (ಪಾಂಟೂನ್ ಸೇತುವೆ) ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ತೆರೆದಾಗ, ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ದೋಣಿಗಳು ಹಾದುಹೋಗಲು ದಾರಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲೂಬಹುದು. ಹೀಗೆ ತೆರೆಯಲು ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಚೀನಾದ ಸೇತುವೆಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;http://www.luturen.com/scene-detail-6qumfjzcretoxcc7khqa.html&lt;/ref&gt; ಈ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಮಂಟಪಗಳಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ &quot;ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಮಂಟಪಗಳು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ&quot; ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾತಿದೆ. ಈ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕಾಲವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಜನರು &quot;ಸೇತುವೆಯ ಒಂದು 'ಲಿ' (ಚೀನಾದ ಅಳತೆಮಾನ) ಉದ್ದದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು 'ಲಿ' ಉದ್ದದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೇ ಇದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;
==ಇತಿಹಾಸ==
ಗ್ವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1170) ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಝೆಂಗ್ ವಾಂಗ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt;ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಲಾದ 86 ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಮೂಲ ಹೆಸರು 'ಕಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;http://gb.cri.cn/1321/2005/08/16/157@662055.htm&lt;/ref&gt;

ಕ್ರಿ.ಶ. 1174 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸೇತುವೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರ, ಚಾಂಗ್ ವೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮೂಲಕ ಇದರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು; ಪಶ್ಚಿಮ ದಡದಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಕೆಲಸ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1194 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಝು ಜಿಯಾಂಗ್, ವಾಂಗ್ ಝೆಂಗ್‌ಗಾಂಗ್, ಡಿಂಗ್ ಯಿನ್ಯುವಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಂಗ್ ಶುಜಿನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು 10 ಸೇತುವೆ ಕಂಬಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಡಿಂಗ್ ಯಿನ್ಯುವಾನ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು; ಅವರ ಈ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ, ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು 'ಡಿಂಗ್ ಗಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://www.xiangqiao.gov.cn/xqqly/xqjqjd/content/post_3439062.html&lt;/ref&gt; 1194 ರಲ್ಲಿ, ಶೆನ್ ಝಾಂಗ್ಯು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಒಬ್ಬರು ಪೂರ್ವ ದಡದಲ್ಲಿ ಮಂಟಪವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಸೇತುವೆಗೆ 'ಜಿಚುವಾನ್ ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. 1206 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಒಟ್ಟು 13 ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಸೇತುವೆಯ ತುದಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ದೋಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ 'ಬೀಮ್ ಸೇತುವೆ'  ಮತ್ತು 'ಪಾಂಟೂನ್ ಸೇತುವೆ' (ತೇಲುವ ಸೇತುವೆ) - ಎರಡರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಸೇತುವೆಯೊಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;http://wscz.chaozhou.gov.cn/whcz/whcz_detail.aspx?id=510&lt;/ref&gt;

ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸೇತುವೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1435 ರಲ್ಲಿ (ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ), ವಾಂಗ್ ಯುವಾನ್ ಎಂಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಇದರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://www.xiangqiao.gov.cn/xqqly/xqjqjd/content/post_3439062.html&lt;/ref&gt; ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದಾಗ, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಸೇತುವೆಯು 9 ಅಂತರಗಳನ್ನು  ಹೊತ್ತ 10 ಕಂಬಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಸೇತುವೆಯು 12 ಅಂತರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ 13 ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ 24 ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ 126 ಕೊಠಡಿಗಳಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;http://wscz.chaozhou.gov.cn/whcz/whcz_detail.aspx?id=510&lt;/ref&gt; ಈ ಸೇತುವೆಗೆ 'ಗ್ವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.

1513 ರಲ್ಲಿ (ಝೆಂಗ್‌ಡೆ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಎಂಟನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ), ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆದ ಟಾನ್ ಲುನ್ ಅವರು ಒಂದು ಕಂಬವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಆರು ದೋಣಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು; ಹೀಗಾಗಿ ಗ್ವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯು 18 ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು 24 ಕಂಬಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಜನರು ಇದನ್ನು &quot;ಹದಿನೆಂಟು ತೇಲುವ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳು&quot; (ಅಕ್ಷರಶಃ: ಹದಿನೆಂಟು ಸಂಚಾರಿ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ದ್ವೀಪಗಳು) ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://www.xiangqiao.gov.cn/xqqly/xqjqjd/content/post_3439062.html&lt;/ref&gt;

1724ರಲ್ಲಿ (ಯಾಂಗ್‌ಝೆಂಗ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಎರಡನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ), ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಗಿದ್ದ ಝಾಂಗ್ ಝಿಕ್ಸಿಯಾನ್ ಅವರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಎರಡು ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು (ಒಂದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಸೇತುವೆಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಪೂರ್ವದ ಸೇತುವೆಗೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt; 1842ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಹದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪೂರ್ವದ ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಯಿತು. ಈ ಕುರಿತು ಒಂದು ಜಾನಪದ ಗೀತೆಯೂ ಇದೆ; ಇದು ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ, 18 ದೋಣಿಗಳು, 24 ಕಂಬಗಳು, 24 ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಎರಕಹೊಯ್ದ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ 2 ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://bb.iyaya.com/xinzheng/biji-822806.html&lt;/ref&gt;

400 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಮಂಟಪಗಳು ಮಾಯವಾದವು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಕಂಬದ ಮೇಲಿದ್ದ ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಯಿತು. 1958ರಲ್ಲಿ, ತೇಲುವ ದೋಣಿ ಸೇತುವೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಕಿರಣದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು  ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ, ಚಾವೊಝೌ ಪುರಸಭೆಯು ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹಾಂಜಿಯಾಂಗ್ ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿ ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;https://www.br-cn.com/static/content/news/ch_news/2022-05-10/973651388846444544.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.chaoshang.net/show.asp?id=408&lt;/ref&gt; 1989ರ ನಂತರ ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯು ಸಾರಿಗೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೂ, 2003ರವರೆಗೂ ಅದರ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅದರ ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;https://news.sina.cn/sa/2007-06-19/detail-ikkntiam9235139.d.html&lt;/ref&gt;

ಚಾವೊಝೌನಲ್ಲಿ 'ಪೈಫಾಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' ಎಂಬ ಬೀದಿಯಿದೆ. ಈ ಬೀದಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆಯ ಅನೇಕ ಕಮಾನು ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಹಾನ್ ನದಿಯ ಉಕ್ಕಿಹರಿಯುವ ದೃಶ್ಯವು ಚಾವೊಝೌನ ಎಂಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://wscz.chaozhou.gov.cn/whcz/whcz_detail.aspx?id=510&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಈ ಸೇತುವೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಸಿಯಾಮೆನ್-ಶೆನ್‌ಝೆನ್ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಸೇತುವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಚಾವೊಝೌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.</text>
      <sha1>mftcl2u1b20kak4vsqgega504ra0l0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428685</id>
      <parentid>1428683</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T13:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sannidhishetty</username>
        <id>97139</id>
      </contributor>
      <origin>1428685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21310" sha1="c74cx4bgi5nkhk34ih5yhs4dpsbadjg" xml:space="preserve">ಚೀನಾದ ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚಾವೊಝೌನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹ್ಯಾನ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 'ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ'ಯು (ಇದನ್ನು 'ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾದ ಈ ಸೇತುವೆಯು ಚೀನಾದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ; ಉಳಿದ ಮೂರು ಸೇತುವೆಗಳೆಂದರೆ ಝಾವೊಝೌ ಸೇತುವೆ, ಲುಗೌ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಲುವೊಯಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt;

&quot;ಚಾವೊಝೌಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನೋಡದಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಚಾವೊಝೌಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಗಾದೆ ಮಾತಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;ಸೇತುವೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಜ್ಞರಾದ ಮಾವೊ ಯಿಶೆಂಗ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: &quot;ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವು ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯ (ಪಾಂಟೂನ್ ಸೇತುವೆ) ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ತೆರೆದಾಗ, ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ದೋಣಿಗಳು ಹಾದುಹೋಗಲು ದಾರಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲೂಬಹುದು. ಹೀಗೆ ತೆರೆಯಲು ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಚೀನಾದ ಸೇತುವೆಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;http://www.luturen.com/scene-detail-6qumfjzcretoxcc7khqa.html&lt;/ref&gt; ಈ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಮಂಟಪಗಳಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ &quot;ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಮಂಟಪಗಳು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ&quot; ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾತಿದೆ. ಈ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕಾಲವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಜನರು &quot;ಸೇತುವೆಯ ಒಂದು 'ಲಿ' (ಚೀನಾದ ಅಳತೆಮಾನ) ಉದ್ದದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು 'ಲಿ' ಉದ್ದದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೇ ಇದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;
==ಇತಿಹಾಸ==
ಗ್ವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1170) ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಝೆಂಗ್ ವಾಂಗ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt;ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಲಾದ 86 ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಮೂಲ ಹೆಸರು 'ಕಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;http://gb.cri.cn/1321/2005/08/16/157@662055.htm&lt;/ref&gt;

ಕ್ರಿ.ಶ. 1174 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸೇತುವೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರ, ಚಾಂಗ್ ವೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮೂಲಕ ಇದರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು; ಪಶ್ಚಿಮ ದಡದಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಕೆಲಸ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1194 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಝು ಜಿಯಾಂಗ್, ವಾಂಗ್ ಝೆಂಗ್‌ಗಾಂಗ್, ಡಿಂಗ್ ಯಿನ್ಯುವಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಂಗ್ ಶುಜಿನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು 10 ಸೇತುವೆ ಕಂಬಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಡಿಂಗ್ ಯಿನ್ಯುವಾನ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು; ಅವರ ಈ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ, ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು 'ಡಿಂಗ್ ಗಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://www.xiangqiao.gov.cn/xqqly/xqjqjd/content/post_3439062.html&lt;/ref&gt; 1194 ರಲ್ಲಿ, ಶೆನ್ ಝಾಂಗ್ಯು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಒಬ್ಬರು ಪೂರ್ವ ದಡದಲ್ಲಿ ಮಂಟಪವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಸೇತುವೆಗೆ 'ಜಿಚುವಾನ್ ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. 1206 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಒಟ್ಟು 13 ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಸೇತುವೆಯ ತುದಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ದೋಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ 'ಬೀಮ್ ಸೇತುವೆ'  ಮತ್ತು 'ಪಾಂಟೂನ್ ಸೇತುವೆ' (ತೇಲುವ ಸೇತುವೆ) - ಎರಡರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಸೇತುವೆಯೊಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;http://wscz.chaozhou.gov.cn/whcz/whcz_detail.aspx?id=510&lt;/ref&gt;

ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸೇತುವೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1435 ರಲ್ಲಿ (ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ), ವಾಂಗ್ ಯುವಾನ್ ಎಂಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಇದರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://www.xiangqiao.gov.cn/xqqly/xqjqjd/content/post_3439062.html&lt;/ref&gt; ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದಾಗ, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಸೇತುವೆಯು 9 ಅಂತರಗಳನ್ನು  ಹೊತ್ತ 10 ಕಂಬಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಸೇತುವೆಯು 12 ಅಂತರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ 13 ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ 24 ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ 126 ಕೊಠಡಿಗಳಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;http://wscz.chaozhou.gov.cn/whcz/whcz_detail.aspx?id=510&lt;/ref&gt; ಈ ಸೇತುವೆಗೆ 'ಗ್ವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.

1513 ರಲ್ಲಿ (ಝೆಂಗ್‌ಡೆ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಎಂಟನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ), ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆದ ಟಾನ್ ಲುನ್ ಅವರು ಒಂದು ಕಂಬವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಆರು ದೋಣಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು; ಹೀಗಾಗಿ ಗ್ವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯು 18 ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು 24 ಕಂಬಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಜನರು ಇದನ್ನು &quot;ಹದಿನೆಂಟು ತೇಲುವ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳು&quot; (ಅಕ್ಷರಶಃ: ಹದಿನೆಂಟು ಸಂಚಾರಿ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ದ್ವೀಪಗಳು) ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://www.xiangqiao.gov.cn/xqqly/xqjqjd/content/post_3439062.html&lt;/ref&gt;

1724ರಲ್ಲಿ (ಯಾಂಗ್‌ಝೆಂಗ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಎರಡನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ), ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಗಿದ್ದ ಝಾಂಗ್ ಝಿಕ್ಸಿಯಾನ್ ಅವರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಎರಡು ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು (ಒಂದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಸೇತುವೆಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಪೂರ್ವದ ಸೇತುವೆಗೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt; 1842ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಹದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪೂರ್ವದ ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಯಿತು. ಈ ಕುರಿತು ಒಂದು ಜಾನಪದ ಗೀತೆಯೂ ಇದೆ; ಇದು ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ, 18 ದೋಣಿಗಳು, 24 ಕಂಬಗಳು, 24 ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಎರಕಹೊಯ್ದ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ 2 ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://bb.iyaya.com/xinzheng/biji-822806.html&lt;/ref&gt;

400 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಮಂಟಪಗಳು ಮಾಯವಾದವು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಕಂಬದ ಮೇಲಿದ್ದ ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಯಿತು. 1958ರಲ್ಲಿ, ತೇಲುವ ದೋಣಿ ಸೇತುವೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಕಿರಣದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು  ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ, ಚಾವೊಝೌ ಪುರಸಭೆಯು ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹಾಂಜಿಯಾಂಗ್ ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿ ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;https://www.br-cn.com/static/content/news/ch_news/2022-05-10/973651388846444544.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.chaoshang.net/show.asp?id=408&lt;/ref&gt; 1989ರ ನಂತರ ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯು ಸಾರಿಗೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೂ, 2003ರವರೆಗೂ ಅದರ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅದರ ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;https://news.sina.cn/sa/2007-06-19/detail-ikkntiam9235139.d.html&lt;/ref&gt;

ಚಾವೊಝೌನಲ್ಲಿ 'ಪೈಫಾಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' ಎಂಬ ಬೀದಿಯಿದೆ. ಈ ಬೀದಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆಯ ಅನೇಕ ಕಮಾನು ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಹಾನ್ ನದಿಯ ಉಕ್ಕಿಹರಿಯುವ ದೃಶ್ಯವು ಚಾವೊಝೌನ ಎಂಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://wscz.chaozhou.gov.cn/whcz/whcz_detail.aspx?id=510&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಈ ಸೇತುವೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಸಿಯಾಮೆನ್-ಶೆನ್‌ಝೆನ್ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಸೇತುವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಚಾವೊಝೌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

==ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು==
ಈ ಸೇತುವೆಯು ಬೀಮ್ ಸೇತುವೆ, ಕಮಾನು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯ (ಪಾಂಟೂನ್ ಸೇತುವೆ) ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಇದನ್ನು ಚೀನಾದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಸಿದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳಿದ್ದವು, ಹಾಗೂ ಸೇತುವೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತುಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿದ್ದವು. ಜನರು ಇದರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು &quot;ಒಂದು 'ಲಿ' ಉದ್ದದ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು 'ಲಿ' ಉದ್ದದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೇ ಇದೆ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;

==ದಂತಕಥೆಗಳು==
ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಬಕ್ಕೂ (ಪಿಯರ್) ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಂಬವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಒಟ್ಟು 24 ಕಂಬಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವರ್ಷದವರೆಗೆ, ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು 300 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಸೀಮಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಜನರು ಇಷ್ಟು ಉದ್ದವಾದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಊಹಿಸಲೂ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂಬ ದಂತಕಥೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt;

ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ 'ಹಾನ್ ಯು' ಚಾವೊಝೌಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಿಜಿಯಾ ಪರ್ವತವನ್ನು (ಈಗ ಇದನ್ನು 'ಹಾನ್ ಪರ್ವತ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಏರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಿಂದ ನದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ದಾಟುವಲ್ಲಿನ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಅವರು, ತಮ್ಮ ಸೋದರಳಿಯ 'ಹಾನ್ ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ' ಮತ್ತು 'ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ' ಎಂಬ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುವಿಗೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;http://gb.cri.cn/1321/2005/08/16/157@662055.htm&lt;/ref&gt;ಹಾನ್ ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ ಪೂರ್ವದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಟು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಹಾನ್ ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ ಸ್ವತಃ ಚಾವೊಝೌನಲ್ಲಿರುವ ಫೆಂಗ್‌ಹುವಾಂಗ್ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋದರು. ಅವರು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪು ಹಂದಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಸೇತುವೆಯ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿಸಿದರು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಮಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದಳು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಕಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಬದಲಾದವು ಮತ್ತು ಚಲಿಸಲಾಗದಂತಾದವು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಕೆಲವು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು, ಜನರು ಇದಕ್ಕೆ 'ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;

ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಭಿಕ್ಷು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹದಿನೆಂಟು ಅರ್ಹತರನ್ನು (ಬೌದ್ಧ ಸಂತರನ್ನು) ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಅವರು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಸ್ಯಾನ್‌ಪು ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅವರು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ದನ ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಕರೆತಂದರು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ದುಷ್ಟ ಜಮೀನ್ದಾರನೊಬ್ಬನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು; ಆತ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಅವರ ದನ ಹಾಗೂ ಕುರಿಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಕೆಲವು ದನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೇತುವೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 'ಹೇ ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್‌ಗು' ಎಂಬ ದೇವತೆಯು ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಮಲದ ದಳವೊಂದನ್ನು ಎಸೆದಳು ಮತ್ತು ಅದು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ 18 ದೋಣಿಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ತಮ್ಮ ಕೋಲನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಲು ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>c74cx4bgi5nkhk34ih5yhs4dpsbadjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428686</id>
      <parentid>1428685</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T13:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sannidhishetty</username>
        <id>97139</id>
      </contributor>
      <origin>1428686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21806" sha1="s2sbalkyd2spisquf5yns5xpz5tqzyc" xml:space="preserve">
[[File:Chowchowfu, Kwangtung province, China. Wellcome V0037302.jpg|thumb|1869ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಅವರಿಂದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇತುವೆ.]]
[[File:CHAO-CHOW-FU BRIDGE.jpg|thumb|1869ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಅವರಿಂದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇತುವೆ.]]
ಚೀನಾದ ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚಾವೊಝೌನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹ್ಯಾನ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 'ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ'ಯು (ಇದನ್ನು 'ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾದ ಈ ಸೇತುವೆಯು ಚೀನಾದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಾಚೀನ ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ; ಉಳಿದ ಮೂರು ಸೇತುವೆಗಳೆಂದರೆ ಝಾವೊಝೌ ಸೇತುವೆ, ಲುಗೌ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಲುವೊಯಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt;

&quot;ಚಾವೊಝೌಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನೋಡದಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಚಾವೊಝೌಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಗಾದೆ ಮಾತಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;ಸೇತುವೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಜ್ಞರಾದ ಮಾವೊ ಯಿಶೆಂಗ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: &quot;ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವು ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯ (ಪಾಂಟೂನ್ ಸೇತುವೆ) ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ತೆರೆದಾಗ, ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ದೋಣಿಗಳು ಹಾದುಹೋಗಲು ದಾರಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲೂಬಹುದು. ಹೀಗೆ ತೆರೆಯಲು ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಚೀನಾದ ಸೇತುವೆಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;http://www.luturen.com/scene-detail-6qumfjzcretoxcc7khqa.html&lt;/ref&gt; ಈ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಮಂಟಪಗಳಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ &quot;ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಮಂಟಪಗಳು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ&quot; ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾತಿದೆ. ಈ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕಾಲವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಜನರು &quot;ಸೇತುವೆಯ ಒಂದು 'ಲಿ' (ಚೀನಾದ ಅಳತೆಮಾನ) ಉದ್ದದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು 'ಲಿ' ಉದ್ದದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೇ ಇದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;
==ಇತಿಹಾಸ==
ಗ್ವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1170) ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಝೆಂಗ್ ವಾಂಗ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt;ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಲಾದ 86 ದೊಡ್ಡ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಮೂಲ ಹೆಸರು 'ಕಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;http://gb.cri.cn/1321/2005/08/16/157@662055.htm&lt;/ref&gt;

ಕ್ರಿ.ಶ. 1174 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸೇತುವೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. ನಂತರ, ಚಾಂಗ್ ವೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮೂಲಕ ಇದರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು; ಪಶ್ಚಿಮ ದಡದಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಕೆಲಸ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1194 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಝು ಜಿಯಾಂಗ್, ವಾಂಗ್ ಝೆಂಗ್‌ಗಾಂಗ್, ಡಿಂಗ್ ಯಿನ್ಯುವಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಂಗ್ ಶುಜಿನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು 10 ಸೇತುವೆ ಕಂಬಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಡಿಂಗ್ ಯಿನ್ಯುವಾನ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು; ಅವರ ಈ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ, ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು 'ಡಿಂಗ್ ಗಾಂಗ್ ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://www.xiangqiao.gov.cn/xqqly/xqjqjd/content/post_3439062.html&lt;/ref&gt; 1194 ರಲ್ಲಿ, ಶೆನ್ ಝಾಂಗ್ಯು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಒಬ್ಬರು ಪೂರ್ವ ದಡದಲ್ಲಿ ಮಂಟಪವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಸೇತುವೆಗೆ 'ಜಿಚುವಾನ್ ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. 1206 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಒಟ್ಟು 13 ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಸೇತುವೆಯ ತುದಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ದೋಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ 'ಬೀಮ್ ಸೇತುವೆ'  ಮತ್ತು 'ಪಾಂಟೂನ್ ಸೇತುವೆ' (ತೇಲುವ ಸೇತುವೆ) - ಎರಡರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಸೇತುವೆಯೊಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;http://wscz.chaozhou.gov.cn/whcz/whcz_detail.aspx?id=510&lt;/ref&gt;

ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸೇತುವೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1435 ರಲ್ಲಿ (ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ), ವಾಂಗ್ ಯುವಾನ್ ಎಂಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಇದರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://www.xiangqiao.gov.cn/xqqly/xqjqjd/content/post_3439062.html&lt;/ref&gt; ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದಾಗ, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಸೇತುವೆಯು 9 ಅಂತರಗಳನ್ನು  ಹೊತ್ತ 10 ಕಂಬಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಸೇತುವೆಯು 12 ಅಂತರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ 13 ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ 24 ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ 126 ಕೊಠಡಿಗಳಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;http://wscz.chaozhou.gov.cn/whcz/whcz_detail.aspx?id=510&lt;/ref&gt; ಈ ಸೇತುವೆಗೆ 'ಗ್ವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.

1513 ರಲ್ಲಿ (ಝೆಂಗ್‌ಡೆ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಎಂಟನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ), ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆದ ಟಾನ್ ಲುನ್ ಅವರು ಒಂದು ಕಂಬವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಆರು ದೋಣಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು; ಹೀಗಾಗಿ ಗ್ವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯು 18 ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು 24 ಕಂಬಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಜನರು ಇದನ್ನು &quot;ಹದಿನೆಂಟು ತೇಲುವ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳು&quot; (ಅಕ್ಷರಶಃ: ಹದಿನೆಂಟು ಸಂಚಾರಿ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ದ್ವೀಪಗಳು) ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://www.xiangqiao.gov.cn/xqqly/xqjqjd/content/post_3439062.html&lt;/ref&gt;

1724ರಲ್ಲಿ (ಯಾಂಗ್‌ಝೆಂಗ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಎರಡನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ), ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಗಿದ್ದ ಝಾಂಗ್ ಝಿಕ್ಸಿಯಾನ್ ಅವರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಎರಡು ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು (ಒಂದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಸೇತುವೆಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಪೂರ್ವದ ಸೇತುವೆಗೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt; 1842ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಹದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪೂರ್ವದ ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಯಿತು. ಈ ಕುರಿತು ಒಂದು ಜಾನಪದ ಗೀತೆಯೂ ಇದೆ; ಇದು ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ, 18 ದೋಣಿಗಳು, 24 ಕಂಬಗಳು, 24 ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಎರಕಹೊಯ್ದ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ 2 ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://bb.iyaya.com/xinzheng/biji-822806.html&lt;/ref&gt;

400 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಮಂಟಪಗಳು ಮಾಯವಾದವು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಕಂಬದ ಮೇಲಿದ್ದ ಎತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಮೆ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಯಿತು. 1958ರಲ್ಲಿ, ತೇಲುವ ದೋಣಿ ಸೇತುವೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಕಿರಣದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು  ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ, ಚಾವೊಝೌ ಪುರಸಭೆಯು ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹಾಂಜಿಯಾಂಗ್ ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿ ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;https://www.br-cn.com/static/content/news/ch_news/2022-05-10/973651388846444544.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.chaoshang.net/show.asp?id=408&lt;/ref&gt; 1989ರ ನಂತರ ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯು ಸಾರಿಗೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೂ, 2003ರವರೆಗೂ ಅದರ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅದರ ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯು ಕೇವಲ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;https://news.sina.cn/sa/2007-06-19/detail-ikkntiam9235139.d.html&lt;/ref&gt;

ಚಾವೊಝೌನಲ್ಲಿ 'ಪೈಫಾಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' ಎಂಬ ಬೀದಿಯಿದೆ. ಈ ಬೀದಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆಯ ಅನೇಕ ಕಮಾನು ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಹಾನ್ ನದಿಯ ಉಕ್ಕಿಹರಿಯುವ ದೃಶ್ಯವು ಚಾವೊಝೌನ ಎಂಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://wscz.chaozhou.gov.cn/whcz/whcz_detail.aspx?id=510&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಈ ಸೇತುವೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಸಿಯಾಮೆನ್-ಶೆನ್‌ಝೆನ್ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಸೇತುವೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಚಾವೊಝೌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

==ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು==
ಈ ಸೇತುವೆಯು ಬೀಮ್ ಸೇತುವೆ, ಕಮಾನು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ತೇಲುವ ಸೇತುವೆಯ (ಪಾಂಟೂನ್ ಸೇತುವೆ) ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಇದನ್ನು ಚೀನಾದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಸಿದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳಿದ್ದವು, ಹಾಗೂ ಸೇತುವೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತುಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿದ್ದವು. ಜನರು ಇದರ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು &quot;ಒಂದು 'ಲಿ' ಉದ್ದದ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು 'ಲಿ' ಉದ್ದದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೇ ಇದೆ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;

==ದಂತಕಥೆಗಳು==
ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಬಕ್ಕೂ (ಪಿಯರ್) ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಂಬವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಒಟ್ಟು 24 ಕಂಬಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವರ್ಷದವರೆಗೆ, ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು 300 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಸೀಮಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಜನರು ಇಷ್ಟು ಉದ್ದವಾದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಊಹಿಸಲೂ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂಬ ದಂತಕಥೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.chinaculture.org/library/2008-02/15/content_32904.htm&lt;/ref&gt;

ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ 'ಹಾನ್ ಯು' ಚಾವೊಝೌಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಿಜಿಯಾ ಪರ್ವತವನ್ನು (ಈಗ ಇದನ್ನು 'ಹಾನ್ ಪರ್ವತ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಏರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಿಂದ ನದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ದಾಟುವಲ್ಲಿನ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಅವರು, ತಮ್ಮ ಸೋದರಳಿಯ 'ಹಾನ್ ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ' ಮತ್ತು 'ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ' ಎಂಬ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುವಿಗೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;http://gb.cri.cn/1321/2005/08/16/157@662055.htm&lt;/ref&gt;ಹಾನ್ ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ ಪೂರ್ವದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಟು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಹಾನ್ ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ ಸ್ವತಃ ಚಾವೊಝೌನಲ್ಲಿರುವ ಫೆಂಗ್‌ಹುವಾಂಗ್ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋದರು. ಅವರು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪು ಹಂದಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಸೇತುವೆಯ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿಸಿದರು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಮಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದಳು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಕಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಬದಲಾದವು ಮತ್ತು ಚಲಿಸಲಾಗದಂತಾದವು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಕೆಲವು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು, ಜನರು ಇದಕ್ಕೆ 'ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್‌ಜಿ ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.szdaily.com/content/2013-10/28/content_8673665.htm&lt;/ref&gt;

ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಭಿಕ್ಷು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹದಿನೆಂಟು ಅರ್ಹತರನ್ನು (ಬೌದ್ಧ ಸಂತರನ್ನು) ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಅವರು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಸ್ಯಾನ್‌ಪು ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅವರು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ದನ ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಕರೆತಂದರು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ದುಷ್ಟ ಜಮೀನ್ದಾರನೊಬ್ಬನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು; ಆತ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಅವರ ದನ ಹಾಗೂ ಕುರಿಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ಕೆಲವು ದನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೇತುವೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 'ಹೇ ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್‌ಗು' ಎಂಬ ದೇವತೆಯು ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಕಮಲದ ದಳವೊಂದನ್ನು ಎಸೆದಳು ಮತ್ತು ಅದು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ 18 ದೋಣಿಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಗುವಾಂಗ್‌ಜಿ ತಮ್ಮ ಕೋಲನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಲು ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.

{{wide image|Chaozhou Guangji Qiao 2013.10.27 10-11-18.jpg|1200px|}}
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>s2sbalkyd2spisquf5yns5xpz5tqzyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ZeeKannadaUpdates</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187367</id>
    <revision>
      <id>1428687</id>
      <timestamp>2026-09-18T13:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="395" sha1="mxvlwe8o46g9vhh493l4yh6u3lvhibw" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ZeeKannadaUpdates}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೯, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>mxvlwe8o46g9vhh493l4yh6u3lvhibw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187368</id>
    <revision>
      <id>1428688</id>
      <timestamp>2026-09-18T14:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಶರಣಪ್ಪ ನಾಯಕ</username>
        <id>98283</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನೆ.  ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಮಾನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ 1948 ರಲ್ಲಿ ರಜಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ವೀರ.  ಮೂಲ: ಈತ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರಟಗಿ ತಾಲ...</comment>
      <origin>1428688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="n8f9t0g43l6c7wua7t9rged7mnzo9zs" xml:space="preserve">ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನೆ.

ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಮಾನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ 1948 ರಲ್ಲಿ ರಜಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ವೀರ.

ಮೂಲ: ಈತ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರಟಗಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮರಲಾನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಯುವಕ. ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಂದಿರುತ್ತಿದ್ದ ಈತ ಊರಿನ ಮುಖಂಡನಾಗಿದ್ದ. ಸದಾ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರ ನೆರವಿಗೆ ದಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

ಮತ್ತು ಮುಂಡರಗಿ ಭೀಮರಾವ್ ರವರ ಜೊತೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಆಗಾಗ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಮತ್ತು ರಜಾಕರರ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ವೀರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ.

ಒಂದು ದಿನ ರಜಾಕರರು ಊರಿಗೆ ದಾಳಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ,ಆಗ ಜನರೆಲ್ಲ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಆದರೆ ವೀರನಾದ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಮನೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗದೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ.

ಏನು ತಿಳಿಯದ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ಊರಿನ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಪುಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಕಂಡ ರಜಾಕಾರರು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಮಾನ ಹರಣ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ ಆಗ ಆ ಮಹಿಳೆ ವೀರನಾದ ವೆಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನೆ ರವರ ಮನೆ ಕಡೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ವೆಂಕಪ್ಪಣ್ಣ ರಕ್ಷಿಸು ರಕ್ಷಿಸು ಎಂದು ಅಂಗಲಚುತ್ತಾಳೆ ವೀರನಾದ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನಿ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಆ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳ ರಕ್ಷಿಸಲು ರಜಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಅವಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ನಂತರ ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದ ರಜಾಕಾರರು ತಮ್ಮ ಬಂದೂಕಿನಿಂದ ಒಡೆದು ಆತನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಮನೆ ಅವರು ವೀರ ಮರಣವನ್ನು ಅಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.</text>
      <sha1>n8f9t0g43l6c7wua7t9rged7mnzo9zs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428689</id>
      <parentid>1428688</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T15:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಶರಣಪ್ಪ ನಾಯಕ</username>
        <id>98283</id>
      </contributor>
      <origin>1428689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3273" sha1="mbj8z3vx7ss7xilbqf8yc12pfe63qgj" xml:space="preserve">ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Kannada sahitya sammelan karategi Vedike Name.jpg|thumb|ಮರ್ಲನಹಳ್ಳಿ ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಂದ ಗೌರವ]]

ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಮಾನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ 1948 ರಲ್ಲಿ ರಜಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ವೀರ.

ಮೂಲ: ಈತ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರಟಗಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮರಲಾನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಯುವಕ. ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಂದಿರುತ್ತಿದ್ದ ಈತ ಊರಿನ ಮುಖಂಡನಾಗಿದ್ದ. ಸದಾ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರ ನೆರವಿಗೆ ದಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

ಮತ್ತು ಮುಂಡರಗಿ ಭೀಮರಾವ್ ರವರ ಜೊತೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಆಗಾಗ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಮತ್ತು ರಜಾಕರರ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ವೀರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ.

ಒಂದು ದಿನ ರಜಾಕರರು ಊರಿಗೆ ದಾಳಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ,ಆಗ ಜನರೆಲ್ಲ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಆದರೆ ವೀರನಾದ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಮನೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗದೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ.

ಏನು ತಿಳಿಯದ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ಊರಿನ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಪುಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಕಂಡ ರಜಾಕಾರರು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಮಾನ ಹರಣ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ ಆಗ ಆ ಮಹಿಳೆ ವೀರನಾದ ವೆಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನೆ ರವರ ಮನೆ ಕಡೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ವೆಂಕಪ್ಪಣ್ಣ ರಕ್ಷಿಸು ರಕ್ಷಿಸು ಎಂದು ಅಂಗಲಚುತ್ತಾಳೆ ವೀರನಾದ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನಿ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಆ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳ ರಕ್ಷಿಸಲು ರಜಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಅವಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ನಂತರ ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದ ರಜಾಕಾರರು ತಮ್ಮ ಬಂದೂಕಿನಿಂದ ಒಡೆದು ಆತನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಮನೆ ಅವರು ವೀರ ಮರಣವನ್ನು ಅಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>mbj8z3vx7ss7xilbqf8yc12pfe63qgj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428691</id>
      <parentid>1428689</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T15:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಶರಣಪ್ಪ ನಾಯಕ</username>
        <id>98283</id>
      </contributor>
      <origin>1428691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3633" sha1="749mg26z875lkpfvh1lwbtfjv2tx3ao" xml:space="preserve">ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Kannada sahitya sammelan karategi Vedike Name.jpg|thumb|ಮರ್ಲನಹಳ್ಳಿ ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಂದ ಗೌರವ]]

ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಮಾನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ 1948 ರಲ್ಲಿ ರಜಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ವೀರ.

ಮೂಲ: ಈತ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರಟಗಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮರಲಾನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಯುವಕ. ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಂದಿರುತ್ತಿದ್ದ ಈತ ಊರಿನ ಮುಖಂಡನಾಗಿದ್ದ. ಸದಾ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರ ನೆರವಿಗೆ ದಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

ಮತ್ತು ಮುಂಡರಗಿ ಭೀಮರಾವ್ ರವರ ಜೊತೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಆಗಾಗ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಮತ್ತು ರಜಾಕರರ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ವೀರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ.

ಒಂದು ದಿನ ರಜಾಕರರು ಊರಿಗೆ ದಾಳಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ,ಆಗ ಜನರೆಲ್ಲ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಆದರೆ ವೀರನಾದ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಮನೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗದೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ.

ಏನು ತಿಳಿಯದ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ಊರಿನ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಪುಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಕಂಡ ರಜಾಕಾರರು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಮಾನ ಹರಣ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ ಆಗ ಆ ಮಹಿಳೆ ವೀರನಾದ ವೆಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನೆ ರವರ ಮನೆ ಕಡೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ವೆಂಕಪ್ಪಣ್ಣ ರಕ್ಷಿಸು ರಕ್ಷಿಸು ಎಂದು ಅಂಗಲಚುತ್ತಾಳೆ ವೀರನಾದ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನಿ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಆ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳ ರಕ್ಷಿಸಲು ರಜಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಅವಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ನಂತರ ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದ ರಜಾಕಾರರು ತಮ್ಮ ಬಂದೂಕಿನಿಂದ ಒಡೆದು ಆತನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಮನೆ ಅವರು ವೀರ ಮರಣವನ್ನು ಅಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
* ಪತ್ರಿಕೆ: [ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹೆಸರು,ಕನ್ನಡಪ್ರಭ]
* ದಿನಾಂಕ: [೨೧,ಫೆಬ್ರುವರಿ,೨೦೨೬]
* ವರದಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: [ಮರಲಾನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ತೇರು ಎಳೆಯಲು ಕ್ಷಣಗಣನೆ]
* ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ: [೦೩]</text>
      <sha1>749mg26z875lkpfvh1lwbtfjv2tx3ao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428692</id>
      <parentid>1428691</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T16:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಶರಣಪ್ಪ ನಾಯಕ</username>
        <id>98283</id>
      </contributor>
      <origin>1428692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3742" sha1="ttmdlcfdbbr7yslfrjwgxh838pzfrxu" xml:space="preserve">ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Kannada sahitya sammelan karategi Vedike Name.jpg|thumb|ಮರ್ಲನಹಳ್ಳಿ ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಂದ ಗೌರವ]]

ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಮಾನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ 1948 ರಲ್ಲಿ ರಜಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ವೀರ.

ಮೂಲ: ಈತ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರಟಗಿ ತಾಲೂಕಿನ ಮರಲಾನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಯುವಕ. ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಂದಿರುತ್ತಿದ್ದ ಈತ ಊರಿನ ಮುಖಂಡನಾಗಿದ್ದ. ಸದಾ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರ ನೆರವಿಗೆ ದಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

ಮತ್ತು ಮುಂಡರಗಿ ಭೀಮರಾವ್ ರವರ ಜೊತೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಆಗಾಗ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ. ಮತ್ತು ರಜಾಕರರ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ವೀರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ.

ಒಂದು ದಿನ ರಜಾಕರರು ಊರಿಗೆ ದಾಳಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ,ಆಗ ಜನರೆಲ್ಲ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗಿ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಆದರೆ ವೀರನಾದ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಮನೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗದೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ.

ಏನು ತಿಳಿಯದ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ಊರಿನ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಪುಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಕಂಡ ರಜಾಕಾರರು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಮಾನ ಹರಣ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ ಆಗ ಆ ಮಹಿಳೆ ವೀರನಾದ ವೆಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನೆ ರವರ ಮನೆ ಕಡೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ವೆಂಕಪ್ಪಣ್ಣ ರಕ್ಷಿಸು ರಕ್ಷಿಸು ಎಂದು ಅಂಗಲಚುತ್ತಾಳೆ ವೀರನಾದ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಡಮನಿ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಆ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳ ರಕ್ಷಿಸಲು ರಜಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಅವಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ನಂತರ ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದ ರಜಾಕಾರರು ತಮ್ಮ ಬಂದೂಕಿನಿಂದ ಒಡೆದು ಆತನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಯಂಕಪ್ಪ ದೊಡ್ಮನೆ ಅವರು ವೀರ ಮರಣವನ್ನು ಅಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
* ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹೆಸರು:ಕನ್ನಡಪ್ರಭ
* ದಿನಾಂಕ:೨೧,ಫೆಬ್ರುವರಿ,೨೦೨೬
* ವರದಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ:ಮರಲಾನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ತೇರು ಎಳೆಯಲು ಕ್ಷಣಗಣನೆ
* ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ:೦೩
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು]]</text>
      <sha1>ttmdlcfdbbr7yslfrjwgxh838pzfrxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Chaitra madhu</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187369</id>
    <revision>
      <id>1428705</id>
      <timestamp>2026-09-18T22:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="391" sha1="211dc7ar49cynqgia2kzzegkuo0v14n" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Chaitra madhu}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೪:೨೩, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>211dc7ar49cynqgia2kzzegkuo0v14n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bheemappa M S</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187370</id>
    <revision>
      <id>1428710</id>
      <timestamp>2026-09-19T00:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="391" sha1="0bz8ugi8tt43538n5ppre49r6bed7ci" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Bheemappa M S}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೫೩, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>0bz8ugi8tt43538n5ppre49r6bed7ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Strait cognizance</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187371</id>
    <revision>
      <id>1428713</id>
      <timestamp>2026-09-19T01:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="395" sha1="03tqq1cmv07914j4fke5zqn7od9zyr4" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Strait cognizance}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೨೬, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>03tqq1cmv07914j4fke5zqn7od9zyr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187372</id>
    <revision>
      <id>1428716</id>
      <timestamp>2026-09-19T04:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1428716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16609" sha1="ltunc4nx9l4d6jg1onztj84ejlyiull" xml:space="preserve">{{Infobox economist
| name             = John Maurice Clark
| school_tradition = [[Institutional economics]]
| image            = John Maurice Clark.jpg
| birth_date       = November 30, 1884
| birth_place      = [[Northampton, Massachusetts]], U.S.
| death_date       = June 27, 1963
| death_place      = [[Westport, Connecticut]], U.S.
| institution      =
| field            = [[Political economics]]
| alma_mater       =
| influences       = [[Thorstein Veblen]]
| influenced       =
| contributions    =
| awards           =
}}
'''ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್''' 1884-1963. [[ಅಮೆರಿಕನ್ನರು|ಅಮೆರಿಕನ್]] ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಮೆರಿಕನ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನಿನ ಮೂವತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ. 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ==
ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‍ನ ನಾರ್ತಾಂಪ್ಟನಿನಲ್ಲಿ 1884ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಜೆ.ಎಸ್ ಮಿಲ್ ಮತ್ತು ಜೆ.ಎಂ.ಕೇನ್ಸರ ಹಾಗೆ ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ಮಗ. ಇವನ ತಂದೆ [[ಜಾನ್ ಬೇಟ್ಸ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್|ಜೆ.ಬಿ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್]].  ಆಮ್‍ಅಸ್ರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದಿ 1905ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದ ಅನಂತರ [[ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಾ]]ಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಎಂ.ಎ (1906) ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್.ಡಿ(1910) ಪಡೆದ. &lt;ref name=Miranti&gt;Paul J. Miranti, Jr., [https://egrove.olemiss.edu/acct_corp/168/ &quot;Clark, John Maurice (1884–1963).&quot;] In [[Michael Chatfield]] and [[Richard Vangermeersch]] (eds.), ''History of Accounting: An International Encyclopedia.'' New York: Garland Publishing. pp. 125–127.&lt;/ref&gt;
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
[[File:Clark - Studies in the economics of overhead costs, 1923 - 5213194.tif|thumb|''Studies in the economics of overhead costs'', 1923]]

ಈತ ಕಾಲೊರಾಡೋ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ [[ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಮಾಜಶಾಶ್ತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಕನಾದ್ದು 1908ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಈತ ಆಮ್‍ಅಸ್ರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದ 1910ರಲ್ಲಿ. 1915ರಲ್ಲಿ ಈತ [[ಷಿಕಾಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸೇರಿದ. 1926ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾದ..&lt;ref name=Miranti /&gt; He would remain at Columbia for the remaining three decades of his academic life, finally retiring in 1957.&lt;ref&gt;[http://www.answers.com/topic/john-maurice-clark  &quot;John Maurice Clark&quot;, Answers.com]&lt;/ref&gt; ಆ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು 1957ರಲ್ಲಿ. ಹೀಗೆ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಕಾಲ ಈತ ಸತತವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಬೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಸಾರ್ಥಕ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ. ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದು ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ''ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಓವರ್ ಹೆಸ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್'' (1923), ''ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ಸ್ ಇನ್ ಬಿಸನೆಸ್ ಸೈಕಲ್ಸ್'' (1934), ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ವಕ್ರ್ಸ್'' (1934), ''ಪ್ರಿಫೇಸ್ ಟು ಸೋಷಿಯಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್''(1936) ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಈತ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. 
==ನಿಧನ==
ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತೀರಿಕೊಂಡದ್ದು 1963ರಲ್ಲಿ.
==ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ==
1920 ಮತ್ತು 1930ರ ದಶಕಗಳು ಮೌಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ರೂಪಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ. ಈ ಅವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಂಡಿದ್ದ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತಗಳ ಆಧುನಿಕ [[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ|ಮೀಮಾಂಸೆ]]ಯ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳೆನಿಸಿದ ಗುಣಕ ಮತ್ತು ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನೂ ಒಬ್ಬ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕ್ರಯಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಏರಿಕೆಗೆ ಹಲವು ಮಡಿಯಾಗಿ ಆದಾಯ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಗುಣಕ ನಿಯಮ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಂಡ ನೆರವು ನೀಡಿಕೆ ನೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಈ ನಿಯಮಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾನನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಪಡೆದವರು ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಲ ತೀರಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಹಣ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಕ್ರಯಶಕ್ತಿ ಸೋರಿಹೋಗುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವನು ಜೆ.ಎಂ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲವಾದರೂ ಅವನು ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನೆಂದು ಪರಿಗಣಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಿಂತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಏರಿಳಿಯುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಜೆ.ಎಂ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ವಿಶದಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಈ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ. ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏರಿಳಿತಗಳಾಗಲು ಕಾರಣವಿಷ್ಟೆ; ಒಮ್ಮೆ ತಯಾರಾದ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳು, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಂತರ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇರುವುದು ಅವುಗಳ ಪುರಸ್ಸ್ಥಾಪನದ ಅಗತ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ; ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅವುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪರಿಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತಗಳುಂಟಾದರೆ ಉತ್ಪಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇಲುಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮ ಗುಣಕರೂಪದ್ದು. ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದಕರು ಸರಕುಗಳಿಗೆ(ಉದಾಹರಣೆ: ಯಂತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ) ಬೇಡಿಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳ ಪುನಸ್ಸ್ಥಾಪನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆದಾಯಗಳು ಅತಿಯಾದ ಏರಿಳಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತಗಳನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ-ಎಂದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ.

==ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ಎಂಬ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ==
ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತ, ಜಾಹೀರಾತು ಮುಂತಾದ ವೆಚ್ಚಗಳಿಂದಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆ ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪದಾರ್ಥದ ಅತಿಯಾದ ಭಿನ್ನತೆಯ ಕಾರಣ ಸರಾಸರಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಅಥವಾ ಬೇಡಿಕೆಯ ರೇಖೆ ಕೂಡ ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ್ದ. ಆದಕಾರಣ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಟ್ಟ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯದು ಎಂಬುದು ಜೇಂಬರ್ಲಿನನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತ, ಉತ್ಪಾದನ ವೆಚ್ಚ ಹಾಗೂ ಬೆಲೆನಿರ್ಧಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನಿತ್ತ. ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ರೇಖೆಗಳ ಅತಿಯಾದ ಕಡಿದುಗುಣದಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಆ ಬಗೆಯ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಸರಾಸರಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿ (ಬೇಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚದ ರೇಖೆಗಳು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ಕಡಿದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿನಿಧಾನ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ರೇಖೆಗೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಉಂಟಾಗಿ ಅದು ಮಟ್ಟಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುವುದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತರಣದಿಂದಲೇ ಹೊರತು ಇರುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನೇ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮೇಲುವೆಚ್ಚವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ-ಎಂಬುದನ್ನು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟು, ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿದಾಗಿರದೆ ಮಟ್ಟಸವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ. ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆಗಳು ಮಟ್ಟಸವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿಯ ಸಮತೋಲ ಉತ್ಪನ್ನ ಮೊತ್ತ, ಈ ರೇಖೆಗಳು ಕಡಿದಾಗಿದ್ದಾಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯ ಸಮತೋಲ ಉತ್ಪನ್ನ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ತೋರಿಸಿರುವಷ್ಟು ಕೀಳಲ್ಲ. ಅದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
==ಪರಂಪರೆ==
ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ಜೀವಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೂ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ಥಿತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಮೂರ್ತೀಕರಣಕ್ಕೂ ಗತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ವಾಸ್ತವತೆಗೂ ಇದ್ದ ಅಂತರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವತ್ತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನಾದರೂ, ವ್ಯಾಪಾರ ಆವರ್ತ, ಯುದ್ಧದ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚ, ಯುದ್ಧ ಕಾಲದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಲೇಖನಗಳ ಬಾಹುಳ್ಯ, ಗುಣ ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದಲೂ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಹಿರಿಯ ಮರ್ಯಾದೆಗಳೂ ಅವನಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾದುವು. ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಕ್ಲಾರ್ಕನಿಗೆ ಗೌರವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದುವು. ಅವನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವ ಆರ್ಥಿಕ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪಕನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೂ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸನೆಂದು ಅಪಾರವಾದ ಕೀರ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಒಬ್ಬ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್}}</text>
      <sha1>ltunc4nx9l4d6jg1onztj84ejlyiull</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428717</id>
      <parentid>1428716</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1428717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16610" sha1="k8gkhspn56tik8oh3smeab940x2vxnt" xml:space="preserve">{{Infobox economist
| name             = John Maurice Clark
| school_tradition = [[Institutional economics]]
| image            = John Maurice Clark.jpg
| birth_date       = November 30, 1884
| birth_place      = [[Northampton, Massachusetts]], U.S.
| death_date       = June 27, 1963
| death_place      = [[Westport, Connecticut]], U.S.
| institution      =
| field            = [[Political economics]]
| alma_mater       =
| influences       = [[Thorstein Veblen]]
| influenced       =
| contributions    =
| awards           =
}}

'''ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್''' 1884-1963. [[ಅಮೆರಿಕನ್ನರು|ಅಮೆರಿಕನ್]] ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಮೆರಿಕನ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನಿನ ಮೂವತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ. 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ==
ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‍ನ ನಾರ್ತಾಂಪ್ಟನಿನಲ್ಲಿ 1884ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಜೆ.ಎಸ್ ಮಿಲ್ ಮತ್ತು ಜೆ.ಎಂ.ಕೇನ್ಸರ ಹಾಗೆ ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ಮಗ. ಇವನ ತಂದೆ [[ಜಾನ್ ಬೇಟ್ಸ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್|ಜೆ.ಬಿ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್]].  ಆಮ್‍ಅಸ್ರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದಿ 1905ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದ ಅನಂತರ [[ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಾ]]ಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಎಂ.ಎ (1906) ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್.ಡಿ(1910) ಪಡೆದ. &lt;ref name=Miranti&gt;Paul J. Miranti, Jr., [https://egrove.olemiss.edu/acct_corp/168/ &quot;Clark, John Maurice (1884–1963).&quot;] In [[Michael Chatfield]] and [[Richard Vangermeersch]] (eds.), ''History of Accounting: An International Encyclopedia.'' New York: Garland Publishing. pp. 125–127.&lt;/ref&gt;
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
[[File:Clark - Studies in the economics of overhead costs, 1923 - 5213194.tif|thumb|''Studies in the economics of overhead costs'', 1923]]

ಈತ ಕಾಲೊರಾಡೋ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ [[ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಮಾಜಶಾಶ್ತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಕನಾದ್ದು 1908ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಈತ ಆಮ್‍ಅಸ್ರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದ 1910ರಲ್ಲಿ. 1915ರಲ್ಲಿ ಈತ [[ಷಿಕಾಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸೇರಿದ. 1926ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾದ..&lt;ref name=Miranti /&gt; He would remain at Columbia for the remaining three decades of his academic life, finally retiring in 1957.&lt;ref&gt;[http://www.answers.com/topic/john-maurice-clark  &quot;John Maurice Clark&quot;, Answers.com]&lt;/ref&gt; ಆ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು 1957ರಲ್ಲಿ. ಹೀಗೆ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಕಾಲ ಈತ ಸತತವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಬೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಸಾರ್ಥಕ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ. ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದು ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ''ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಓವರ್ ಹೆಸ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್'' (1923), ''ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ಸ್ ಇನ್ ಬಿಸನೆಸ್ ಸೈಕಲ್ಸ್'' (1934), ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ವಕ್ರ್ಸ್'' (1934), ''ಪ್ರಿಫೇಸ್ ಟು ಸೋಷಿಯಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್''(1936) ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಈತ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. 
==ನಿಧನ==
ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತೀರಿಕೊಂಡದ್ದು 1963ರಲ್ಲಿ.
==ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ==
1920 ಮತ್ತು 1930ರ ದಶಕಗಳು ಮೌಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ರೂಪಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ. ಈ ಅವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಂಡಿದ್ದ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತಗಳ ಆಧುನಿಕ [[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ|ಮೀಮಾಂಸೆ]]ಯ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳೆನಿಸಿದ ಗುಣಕ ಮತ್ತು ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನೂ ಒಬ್ಬ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕ್ರಯಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಏರಿಕೆಗೆ ಹಲವು ಮಡಿಯಾಗಿ ಆದಾಯ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಗುಣಕ ನಿಯಮ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಂಡ ನೆರವು ನೀಡಿಕೆ ನೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಈ ನಿಯಮಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾನನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಪಡೆದವರು ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಲ ತೀರಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಹಣ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಕ್ರಯಶಕ್ತಿ ಸೋರಿಹೋಗುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವನು ಜೆ.ಎಂ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲವಾದರೂ ಅವನು ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನೆಂದು ಪರಿಗಣಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಿಂತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಏರಿಳಿಯುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಜೆ.ಎಂ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ವಿಶದಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಈ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ. ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏರಿಳಿತಗಳಾಗಲು ಕಾರಣವಿಷ್ಟೆ; ಒಮ್ಮೆ ತಯಾರಾದ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳು, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಂತರ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇರುವುದು ಅವುಗಳ ಪುರಸ್ಸ್ಥಾಪನದ ಅಗತ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ; ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅವುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪರಿಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತಗಳುಂಟಾದರೆ ಉತ್ಪಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇಲುಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮ ಗುಣಕರೂಪದ್ದು. ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದಕರು ಸರಕುಗಳಿಗೆ(ಉದಾಹರಣೆ: ಯಂತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ) ಬೇಡಿಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳ ಪುನಸ್ಸ್ಥಾಪನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆದಾಯಗಳು ಅತಿಯಾದ ಏರಿಳಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತಗಳನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ-ಎಂದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ.

==ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ಎಂಬ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ==
ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತ, ಜಾಹೀರಾತು ಮುಂತಾದ ವೆಚ್ಚಗಳಿಂದಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆ ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪದಾರ್ಥದ ಅತಿಯಾದ ಭಿನ್ನತೆಯ ಕಾರಣ ಸರಾಸರಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಅಥವಾ ಬೇಡಿಕೆಯ ರೇಖೆ ಕೂಡ ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ್ದ. ಆದಕಾರಣ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಟ್ಟ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯದು ಎಂಬುದು ಜೇಂಬರ್ಲಿನನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತ, ಉತ್ಪಾದನ ವೆಚ್ಚ ಹಾಗೂ ಬೆಲೆನಿರ್ಧಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನಿತ್ತ. ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ರೇಖೆಗಳ ಅತಿಯಾದ ಕಡಿದುಗುಣದಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಆ ಬಗೆಯ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಸರಾಸರಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿ (ಬೇಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚದ ರೇಖೆಗಳು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ಕಡಿದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿನಿಧಾನ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ರೇಖೆಗೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಉಂಟಾಗಿ ಅದು ಮಟ್ಟಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುವುದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತರಣದಿಂದಲೇ ಹೊರತು ಇರುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನೇ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮೇಲುವೆಚ್ಚವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ-ಎಂಬುದನ್ನು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟು, ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿದಾಗಿರದೆ ಮಟ್ಟಸವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ. ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆಗಳು ಮಟ್ಟಸವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿಯ ಸಮತೋಲ ಉತ್ಪನ್ನ ಮೊತ್ತ, ಈ ರೇಖೆಗಳು ಕಡಿದಾಗಿದ್ದಾಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯ ಸಮತೋಲ ಉತ್ಪನ್ನ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ತೋರಿಸಿರುವಷ್ಟು ಕೀಳಲ್ಲ. ಅದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
==ಪರಂಪರೆ==
ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ಜೀವಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೂ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ಥಿತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಮೂರ್ತೀಕರಣಕ್ಕೂ ಗತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ವಾಸ್ತವತೆಗೂ ಇದ್ದ ಅಂತರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವತ್ತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನಾದರೂ, ವ್ಯಾಪಾರ ಆವರ್ತ, ಯುದ್ಧದ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚ, ಯುದ್ಧ ಕಾಲದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಲೇಖನಗಳ ಬಾಹುಳ್ಯ, ಗುಣ ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದಲೂ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಹಿರಿಯ ಮರ್ಯಾದೆಗಳೂ ಅವನಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾದುವು. ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಕ್ಲಾರ್ಕನಿಗೆ ಗೌರವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದುವು. ಅವನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವ ಆರ್ಥಿಕ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪಕನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೂ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸನೆಂದು ಅಪಾರವಾದ ಕೀರ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಒಬ್ಬ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್}}</text>
      <sha1>k8gkhspn56tik8oh3smeab940x2vxnt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428718</id>
      <parentid>1428717</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16677" sha1="pcla2uoy6rgo2vcjpdc4yqchxwcjoox" xml:space="preserve">{{Infobox economist
| name             = John Maurice Clark
| school_tradition = [[Institutional economics]]
| image            = John Maurice Clark.jpg
| birth_date       = November 30, 1884
| birth_place      = [[Northampton, Massachusetts]], U.S.
| death_date       = June 27, 1963
| death_place      = [[Westport, Connecticut]], U.S.
| institution      =
| field            = [[Political economics]]
| alma_mater       =
| influences       = [[Thorstein Veblen]]
| influenced       =
| contributions    =
| awards           =
}}

'''ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್''' 1884-1963. [[ಅಮೆರಿಕನ್ನರು|ಅಮೆರಿಕನ್]] ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಮೆರಿಕನ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನಿನ ಮೂವತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ. 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ==
ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‍ನ ನಾರ್ತಾಂಪ್ಟನಿನಲ್ಲಿ 1884ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಜೆ.ಎಸ್ ಮಿಲ್ ಮತ್ತು ಜೆ.ಎಂ.ಕೇನ್ಸರ ಹಾಗೆ ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ಮಗ. ಇವನ ತಂದೆ [[ಜಾನ್ ಬೇಟ್ಸ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್|ಜೆ.ಬಿ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್]].  ಆಮ್‍ಅಸ್ರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದಿ 1905ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದ ಅನಂತರ [[ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಾ]]ಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಎಂ.ಎ (1906) ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್.ಡಿ(1910) ಪಡೆದ. &lt;ref name=Miranti&gt;Paul J. Miranti, Jr., [https://egrove.olemiss.edu/acct_corp/168/ &quot;Clark, John Maurice (1884–1963).&quot;] In [[Michael Chatfield]] and [[Richard Vangermeersch]] (eds.), ''History of Accounting: An International Encyclopedia.'' New York: Garland Publishing. pp. 125–127.&lt;/ref&gt;
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
[[File:Clark - Studies in the economics of overhead costs, 1923 - 5213194.tif|thumb|''Studies in the economics of overhead costs'', 1923]]

ಈತ ಕಾಲೊರಾಡೋ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ [[ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಮಾಜಶಾಶ್ತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಕನಾದ್ದು 1908ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಈತ ಆಮ್‍ಅಸ್ರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದ 1910ರಲ್ಲಿ. 1915ರಲ್ಲಿ ಈತ [[ಷಿಕಾಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸೇರಿದ. 1926ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾದ..&lt;ref name=Miranti /&gt; He would remain at Columbia for the remaining three decades of his academic life, finally retiring in 1957.&lt;ref&gt;[http://www.answers.com/topic/john-maurice-clark  &quot;John Maurice Clark&quot;, Answers.com]&lt;/ref&gt; ಆ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು 1957ರಲ್ಲಿ. ಹೀಗೆ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಕಾಲ ಈತ ಸತತವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಬೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಸಾರ್ಥಕ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ. ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದು ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ''ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಓವರ್ ಹೆಸ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್'' (1923), ''ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ಸ್ ಇನ್ ಬಿಸನೆಸ್ ಸೈಕಲ್ಸ್'' (1934), ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ವಕ್ರ್ಸ್'' (1934), ''ಪ್ರಿಫೇಸ್ ಟು ಸೋಷಿಯಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್''(1936) ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಈತ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. 
==ನಿಧನ==
ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತೀರಿಕೊಂಡದ್ದು 1963ರಲ್ಲಿ.
==ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ==
1920 ಮತ್ತು 1930ರ ದಶಕಗಳು ಮೌಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ರೂಪಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ. ಈ ಅವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಂಡಿದ್ದ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತಗಳ ಆಧುನಿಕ [[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ|ಮೀಮಾಂಸೆ]]ಯ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳೆನಿಸಿದ ಗುಣಕ ಮತ್ತು ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನೂ ಒಬ್ಬ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕ್ರಯಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಏರಿಕೆಗೆ ಹಲವು ಮಡಿಯಾಗಿ ಆದಾಯ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಗುಣಕ ನಿಯಮ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಂಡ ನೆರವು ನೀಡಿಕೆ ನೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಈ ನಿಯಮಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾನನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಪಡೆದವರು ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಲ ತೀರಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಹಣ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಕ್ರಯಶಕ್ತಿ ಸೋರಿಹೋಗುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವನು ಜೆ.ಎಂ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲವಾದರೂ ಅವನು ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನೆಂದು ಪರಿಗಣಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಿಂತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಏರಿಳಿಯುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಜೆ.ಎಂ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ವಿಶದಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಈ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ. ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏರಿಳಿತಗಳಾಗಲು ಕಾರಣವಿಷ್ಟೆ; ಒಮ್ಮೆ ತಯಾರಾದ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳು, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಂತರ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇರುವುದು ಅವುಗಳ ಪುರಸ್ಸ್ಥಾಪನದ ಅಗತ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ; ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅವುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪರಿಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತಗಳುಂಟಾದರೆ ಉತ್ಪಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇಲುಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮ ಗುಣಕರೂಪದ್ದು. ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದಕರು ಸರಕುಗಳಿಗೆ(ಉದಾಹರಣೆ: ಯಂತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ) ಬೇಡಿಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳ ಪುನಸ್ಸ್ಥಾಪನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆದಾಯಗಳು ಅತಿಯಾದ ಏರಿಳಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತಗಳನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ-ಎಂದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ.

==ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ಎಂಬ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ==
ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತ, ಜಾಹೀರಾತು ಮುಂತಾದ ವೆಚ್ಚಗಳಿಂದಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆ ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪದಾರ್ಥದ ಅತಿಯಾದ ಭಿನ್ನತೆಯ ಕಾರಣ ಸರಾಸರಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಅಥವಾ ಬೇಡಿಕೆಯ ರೇಖೆ ಕೂಡ ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ್ದ. ಆದಕಾರಣ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಟ್ಟ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯದು ಎಂಬುದು ಜೇಂಬರ್ಲಿನನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತ, ಉತ್ಪಾದನ ವೆಚ್ಚ ಹಾಗೂ ಬೆಲೆನಿರ್ಧಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನಿತ್ತ. ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ರೇಖೆಗಳ ಅತಿಯಾದ ಕಡಿದುಗುಣದಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಆ ಬಗೆಯ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಸರಾಸರಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿ (ಬೇಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚದ ರೇಖೆಗಳು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ಕಡಿದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿನಿಧಾನ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ರೇಖೆಗೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಉಂಟಾಗಿ ಅದು ಮಟ್ಟಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುವುದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತರಣದಿಂದಲೇ ಹೊರತು ಇರುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನೇ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮೇಲುವೆಚ್ಚವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ-ಎಂಬುದನ್ನು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟು, ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿದಾಗಿರದೆ ಮಟ್ಟಸವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ. ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆಗಳು ಮಟ್ಟಸವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿಯ ಸಮತೋಲ ಉತ್ಪನ್ನ ಮೊತ್ತ, ಈ ರೇಖೆಗಳು ಕಡಿದಾಗಿದ್ದಾಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯ ಸಮತೋಲ ಉತ್ಪನ್ನ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ತೋರಿಸಿರುವಷ್ಟು ಕೀಳಲ್ಲ. ಅದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
==ಪರಂಪರೆ==
ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ಜೀವಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೂ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ಥಿತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಮೂರ್ತೀಕರಣಕ್ಕೂ ಗತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ವಾಸ್ತವತೆಗೂ ಇದ್ದ ಅಂತರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವತ್ತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನಾದರೂ, ವ್ಯಾಪಾರ ಆವರ್ತ, ಯುದ್ಧದ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚ, ಯುದ್ಧ ಕಾಲದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಲೇಖನಗಳ ಬಾಹುಳ್ಯ, ಗುಣ ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದಲೂ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಹಿರಿಯ ಮರ್ಯಾದೆಗಳೂ ಅವನಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾದುವು. ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಕ್ಲಾರ್ಕನಿಗೆ ಗೌರವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದುವು. ಅವನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವ ಆರ್ಥಿಕ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪಕನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೂ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸನೆಂದು ಅಪಾರವಾದ ಕೀರ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಒಬ್ಬ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್}}

[[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]</text>
      <sha1>pcla2uoy6rgo2vcjpdc4yqchxwcjoox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428719</id>
      <parentid>1428718</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16728" sha1="o7g98qk02i8lqdmhhbcux55kvhx5hyg" xml:space="preserve">{{Infobox economist
| name             = John Maurice Clark
| school_tradition = [[Institutional economics]]
| image            = John Maurice Clark.jpg
| birth_date       = November 30, 1884
| birth_place      = [[Northampton, Massachusetts]], U.S.
| death_date       = June 27, 1963
| death_place      = [[Westport, Connecticut]], U.S.
| institution      =
| field            = [[Political economics]]
| alma_mater       =
| influences       = [[Thorstein Veblen]]
| influenced       =
| contributions    =
| awards           =
}}

'''ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್''' 1884-1963. [[ಅಮೆರಿಕನ್ನರು|ಅಮೆರಿಕನ್]] ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಮೆರಿಕನ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನಿನ ಮೂವತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ. 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ==
ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‍ನ ನಾರ್ತಾಂಪ್ಟನಿನಲ್ಲಿ 1884ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಜೆ.ಎಸ್ ಮಿಲ್ ಮತ್ತು ಜೆ.ಎಂ.ಕೇನ್ಸರ ಹಾಗೆ ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ಮಗ. ಇವನ ತಂದೆ [[ಜಾನ್ ಬೇಟ್ಸ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್|ಜೆ.ಬಿ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್]].  ಆಮ್‍ಅಸ್ರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದಿ 1905ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದ ಅನಂತರ [[ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಾ]]ಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಎಂ.ಎ (1906) ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್.ಡಿ(1910) ಪಡೆದ. &lt;ref name=Miranti&gt;Paul J. Miranti, Jr., [https://egrove.olemiss.edu/acct_corp/168/ &quot;Clark, John Maurice (1884–1963).&quot;] In [[Michael Chatfield]] and [[Richard Vangermeersch]] (eds.), ''History of Accounting: An International Encyclopedia.'' New York: Garland Publishing. pp. 125–127.&lt;/ref&gt;
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
[[File:Clark - Studies in the economics of overhead costs, 1923 - 5213194.tif|thumb|''Studies in the economics of overhead costs'', 1923]]

ಈತ ಕಾಲೊರಾಡೋ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ [[ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಮಾಜಶಾಶ್ತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಕನಾದ್ದು 1908ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಈತ ಆಮ್‍ಅಸ್ರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದ 1910ರಲ್ಲಿ. 1915ರಲ್ಲಿ ಈತ [[ಷಿಕಾಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸೇರಿದ. 1926ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾದ..&lt;ref name=Miranti /&gt; He would remain at Columbia for the remaining three decades of his academic life, finally retiring in 1957.&lt;ref&gt;[http://www.answers.com/topic/john-maurice-clark  &quot;John Maurice Clark&quot;, Answers.com]&lt;/ref&gt; ಆ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು 1957ರಲ್ಲಿ. ಹೀಗೆ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಕಾಲ ಈತ ಸತತವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಬೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಸಾರ್ಥಕ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ. ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದು ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ''ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಓವರ್ ಹೆಸ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್'' (1923), ''ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ಸ್ ಇನ್ ಬಿಸನೆಸ್ ಸೈಕಲ್ಸ್'' (1934), ''ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ವಕ್ರ್ಸ್'' (1934), ''ಪ್ರಿಫೇಸ್ ಟು ಸೋಷಿಯಲ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್''(1936) ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಈತ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. 
==ನಿಧನ==
ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತೀರಿಕೊಂಡದ್ದು 1963ರಲ್ಲಿ.
==ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ==
1920 ಮತ್ತು 1930ರ ದಶಕಗಳು ಮೌಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ರೂಪಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ. ಈ ಅವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಂಡಿದ್ದ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತಗಳ ಆಧುನಿಕ [[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ|ಮೀಮಾಂಸೆ]]ಯ ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳೆನಿಸಿದ ಗುಣಕ ಮತ್ತು ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‍ನೂ ಒಬ್ಬ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಕ್ರಯಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಏರಿಕೆಗೆ ಹಲವು ಮಡಿಯಾಗಿ ಆದಾಯ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಗುಣಕ ನಿಯಮ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದ ಮಹಾ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಂಡ ನೆರವು ನೀಡಿಕೆ ನೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮ ಈ ನಿಯಮಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಾನನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಪಡೆದವರು ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಲ ತೀರಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಹಣ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಕ್ರಯಶಕ್ತಿ ಸೋರಿಹೋಗುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವನು ಜೆ.ಎಂ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಲ್ಲವಾದರೂ ಅವನು ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನೆಂದು ಪರಿಗಣಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಿಂತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಏರಿಳಿಯುವುದೆಂಬುದನ್ನು ಜೆ.ಎಂ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ವಿಶದಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಈ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷ ನಿಯಮವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ. ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏರಿಳಿತಗಳಾಗಲು ಕಾರಣವಿಷ್ಟೆ; ಒಮ್ಮೆ ತಯಾರಾದ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳು, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಂತರ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇರುವುದು ಅವುಗಳ ಪುರಸ್ಸ್ಥಾಪನದ ಅಗತ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ; ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅವುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪರಿಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತಗಳುಂಟಾದರೆ ಉತ್ಪಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇಲುಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮ ಗುಣಕರೂಪದ್ದು. ಅನುಭೋಗ ಸರಕುಗಳ ಉತ್ಪಾದಕರು ಸರಕುಗಳಿಗೆ(ಉದಾಹರಣೆ: ಯಂತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ) ಬೇಡಿಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕುಗಳ ಪುನಸ್ಸ್ಥಾಪನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ಪಾದಕ ಸರಕು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆದಾಯಗಳು ಅತಿಯಾದ ಏರಿಳಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಆವರ್ತಗಳನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ-ಎಂದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ.

==ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ಎಂಬ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ==
ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತ, ಜಾಹೀರಾತು ಮುಂತಾದ ವೆಚ್ಚಗಳಿಂದಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆ ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪದಾರ್ಥದ ಅತಿಯಾದ ಭಿನ್ನತೆಯ ಕಾರಣ ಸರಾಸರಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿ ಅಥವಾ ಬೇಡಿಕೆಯ ರೇಖೆ ಕೂಡ ಕಡಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ್ದ. ಆದಕಾರಣ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಟ್ಟ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯದು ಎಂಬುದು ಜೇಂಬರ್ಲಿನನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತ, ಉತ್ಪಾದನ ವೆಚ್ಚ ಹಾಗೂ ಬೆಲೆನಿರ್ಧಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನಿತ್ತ. ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ರೇಖೆಗಳ ಅತಿಯಾದ ಕಡಿದುಗುಣದಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಆ ಬಗೆಯ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಸರಾಸರಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿ (ಬೇಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚದ ರೇಖೆಗಳು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ಕಡಿದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿನಿಧಾನ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ರೇಖೆಗೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಉಂಟಾಗಿ ಅದು ಮಟ್ಟಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುವುದು ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತರಣದಿಂದಲೇ ಹೊರತು ಇರುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನೇ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮೇಲುವೆಚ್ಚವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ-ಎಂಬುದನ್ನು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟು, ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿದಾಗಿರದೆ ಮಟ್ಟಸವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ. ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚರೇಖೆಗಳು ಮಟ್ಟಸವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿಯ ಸಮತೋಲ ಉತ್ಪನ್ನ ಮೊತ್ತ, ಈ ರೇಖೆಗಳು ಕಡಿದಾಗಿದ್ದಾಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯ ಸಮತೋಲ ಉತ್ಪನ್ನ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ತೋರಿಸಿರುವಷ್ಟು ಕೀಳಲ್ಲ. ಅದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
==ಪರಂಪರೆ==
ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ಜೀವಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೂ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ಥಿತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಮೂರ್ತೀಕರಣಕ್ಕೂ ಗತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ವಾಸ್ತವತೆಗೂ ಇದ್ದ ಅಂತರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವತ್ತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನಾದರೂ, ವ್ಯಾಪಾರ ಆವರ್ತ, ಯುದ್ಧದ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚ, ಯುದ್ಧ ಕಾಲದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಲೇಖನಗಳ ಬಾಹುಳ್ಯ, ಗುಣ ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದಲೂ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಹಿರಿಯ ಮರ್ಯಾದೆಗಳೂ ಅವನಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾದುವು. ಅನೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಕ್ಲಾರ್ಕನಿಗೆ ಗೌರವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದುವು. ಅವನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವ ಆರ್ಥಿಕ ಪಂಥದ ಸ್ಥಾಪಕನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೂ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸನೆಂದು ಅಪಾರವಾದ ಕೀರ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರ್ಕನೂ ಒಬ್ಬ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಜಾನ್ ಮಾರಿಸ್}}

[[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>o7g98qk02i8lqdmhhbcux55kvhx5hyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಜೀಲಿಯಸ್ ಈಮ್ಯಾನ್ಯುಎಲ್ ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187373</id>
    <revision>
      <id>1428720</id>
      <timestamp>2026-09-19T04:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1428720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6665" sha1="jxhn3teekvud7dqc5iwrtcxqyfnil8k" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಜೀಲಿಯಸ್ ಈಮ್ಯಾನ್ಯುಎಲ್ ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್
|image             = Rudolf Clausius 01.jpg
|birth_name        = Rudolf Julius Emanuel Clausius
|birth_date        = {{birth date|1822|1|02|df=yes}}
|birth_place       = [[Koszalin|Köslin]], [[Province of Pomerania (1815–1945)|Province of Pomerania]], [[Kingdom of Prussia|Prussia]]
|death_date        = {{death date and age|1888|08|24|1822|1|02|df=yes}}
|death_place       = [[Bonn]], [[Rhine Province]], Prussia, [[German Empire]]
|ethnicity         = 
|field             = [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]
|workplaces        = 
|doctoral_advisor  = 
|doctoral_students = 
|known_for         = {{ubl|[[Chemical thermodynamics]]|[[First law of thermodynamics]]|[[Second law of thermodynamics]]|Originator of the concept of [[entropy]]|[[Entropy production]]|[[Disgregation]]|[[Ideal gas law]]|[[Kinetic theory of gases]]|[[Virial theorem]]|[[Real gas#Clausius model|Clausius model]]|[[Clausius theorem]]|[[Clausius–Mossotti relation]]|[[Clausius–Clapeyron relation]]|[[Clausius–Duhem inequality]]}}
|influences        = 
|influenced        = 
|awards            = {{ubl|[[Poncelet Prize]] (1882)|[[Copley Medal]] (1879)|[[List of fellows of the Royal Society A, B, C|ForMemRS]] (1868)}}
|signature         = Rudolf Clausius signature.svg
}}

'''ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಜೀಲಿಯಸ್ ಈಮ್ಯಾನ್ಯುಎಲ್ ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್''' 1822-1888. [[ಜರ್ಮನಿ]] ದೇಶದ [[ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]] 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ==
ಜನನ 1822ನೆಯ ಇಸವಿ ಜನವರಿ 2 ರಂದು. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪದವೀಧರನಾದ ಈತನಿಗೆ [[ಬರ್ಲಿನ್]] ನಗರದ ರಾಯಲ್ ಆರ್ಟಿಲರಿ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕತ್ವ ಲಭಿಸಿತು (1850). ಮುಂದೆ 1855ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯೂರಿಕ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜ್ಯೂರಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ 1867ರಲ್ಲಿ ವುಜ್ರ್ûಬರ್ಗಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ 1869ರಲ್ಲಿ ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಸೇರಿ ತನ್ನ ಮರಣದವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ.
==ವೃತ್ತಿ ಬದುಕು==
ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್ ಹೆಸರು ಪಡೆದದ್ದು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ. ಅಣುಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಈತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಕಾರ್ನೋ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬೇರೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿ ಉಷ್ಣಗತಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದವ ಈತನೆ. ಕ್ಲಾಷಿಯಸನ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ [[ಉಷ್ಣಗತಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಎರಡನೆಯ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ ಹೀಗಿದೆ : ತಣ್ಣಗಿರುವ ಕಾಯದಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ಕಾಯದ ಕಡೆಗೆ ಉಷ್ಣ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ಹರಿಯಲಾರದು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹಬೆಯಂತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಂಟ್ರೊಪಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಹಬೆಯಂತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾನೆ.

ಗತಿಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನಿಲಗಳ ಅಣುಚಲನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಈತ ಬೆಳೆಸಿದ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ [[ಅಣು]]ವಿನ ಸರಾಸರಿ ಮುಕ್ತಪಥವನ್ನು (ಮೀನ್ ಫ್ರೀ ಪಾತ್) ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕಿದ. [[ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿದ್ಯುಕ್ಷೇತ್ರ]] ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಣುಗಳಿಂದ ಅಣುಗಳಿಗೆ [[ಪರಮಾಣು]]ಗಳು ವಿನಿಮಯಗೊಳ್ಳುವುದೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದವನೂ ಈತನೆ. ಈ ಅಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಹೀನಿಯಸ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೀಯ ವಿಯೋಜನಾ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ (ಥಿಯೊರಿ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್). ಕ್ಲೇಪ್‍ಯಾರ್ನ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ 1834ರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದ ಬಾಷ್ಪಗುಪ್ತೋಷ್ಣ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಕ್ಕಿರುವ ಸಂಬಂಧದ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್ 1850ರಲ್ಲಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಈ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್-ಕ್ಲೇಪಿರಾನ್ ಸಮೀಕರಣವೆಂದು ಕರೆಯುವರು.
==ನಿಧನ==
ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್ 1888 ನೆಯ ಇಸವಿ ಆಗಸ್ಟ್ 24ರಂದು ಬಾನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಗತಿಸಿದ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[https://www.math.umd.edu/~lvrmr/History/Revival.html  Revival of Kinetic Theory by Clausius]
* {{MacTutor Biography|id= Clausius}}
*{{Cite EB1911|wstitle=Clausius, Rudolf Julius Emmanuel}}
*[https://www.ebsco.com/research-starters/history/clausius-and-second-law-thermodynamics EBSCO]
* {{Gutenberg author | id=35970| name=Rudolf Clausius}}
* {{Internet Archive author |sname=Rudolf Clausius}}
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್, ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಜೀಲಿಯಸ್ ಈಮ್ಯಾನ್ಯುಎಲ್}}</text>
      <sha1>jxhn3teekvud7dqc5iwrtcxqyfnil8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428721</id>
      <parentid>1428720</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6726" sha1="s506yu6hhqfzu4se3qpu7uff1h8ic53" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಜೀಲಿಯಸ್ ಈಮ್ಯಾನ್ಯುಎಲ್ ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್
|image             = Rudolf Clausius 01.jpg
|birth_name        = Rudolf Julius Emanuel Clausius
|birth_date        = {{birth date|1822|1|02|df=yes}}
|birth_place       = [[Koszalin|Köslin]], [[Province of Pomerania (1815–1945)|Province of Pomerania]], [[Kingdom of Prussia|Prussia]]
|death_date        = {{death date and age|1888|08|24|1822|1|02|df=yes}}
|death_place       = [[Bonn]], [[Rhine Province]], Prussia, [[German Empire]]
|ethnicity         = 
|field             = [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]
|workplaces        = 
|doctoral_advisor  = 
|doctoral_students = 
|known_for         = {{ubl|[[Chemical thermodynamics]]|[[First law of thermodynamics]]|[[Second law of thermodynamics]]|Originator of the concept of [[entropy]]|[[Entropy production]]|[[Disgregation]]|[[Ideal gas law]]|[[Kinetic theory of gases]]|[[Virial theorem]]|[[Real gas#Clausius model|Clausius model]]|[[Clausius theorem]]|[[Clausius–Mossotti relation]]|[[Clausius–Clapeyron relation]]|[[Clausius–Duhem inequality]]}}
|influences        = 
|influenced        = 
|awards            = {{ubl|[[Poncelet Prize]] (1882)|[[Copley Medal]] (1879)|[[List of fellows of the Royal Society A, B, C|ForMemRS]] (1868)}}
|signature         = Rudolf Clausius signature.svg
}}

'''ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಜೀಲಿಯಸ್ ಈಮ್ಯಾನ್ಯುಎಲ್ ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್''' 1822-1888. [[ಜರ್ಮನಿ]] ದೇಶದ [[ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]] 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ==
ಜನನ 1822ನೆಯ ಇಸವಿ ಜನವರಿ 2 ರಂದು. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪದವೀಧರನಾದ ಈತನಿಗೆ [[ಬರ್ಲಿನ್]] ನಗರದ ರಾಯಲ್ ಆರ್ಟಿಲರಿ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕತ್ವ ಲಭಿಸಿತು (1850). ಮುಂದೆ 1855ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯೂರಿಕ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜ್ಯೂರಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ 1867ರಲ್ಲಿ ವುಜ್ರ್ûಬರ್ಗಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ 1869ರಲ್ಲಿ ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಸೇರಿ ತನ್ನ ಮರಣದವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ.
==ವೃತ್ತಿ ಬದುಕು==
ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್ ಹೆಸರು ಪಡೆದದ್ದು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ. ಅಣುಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಈತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಕಾರ್ನೋ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬೇರೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿ ಉಷ್ಣಗತಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದವ ಈತನೆ. ಕ್ಲಾಷಿಯಸನ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ [[ಉಷ್ಣಗತಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಎರಡನೆಯ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ ಹೀಗಿದೆ : ತಣ್ಣಗಿರುವ ಕಾಯದಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ಕಾಯದ ಕಡೆಗೆ ಉಷ್ಣ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ಹರಿಯಲಾರದು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹಬೆಯಂತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಂಟ್ರೊಪಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಹಬೆಯಂತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾನೆ.

ಗತಿಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನಿಲಗಳ ಅಣುಚಲನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಈತ ಬೆಳೆಸಿದ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ [[ಅಣು]]ವಿನ ಸರಾಸರಿ ಮುಕ್ತಪಥವನ್ನು (ಮೀನ್ ಫ್ರೀ ಪಾತ್) ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕಿದ. [[ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿದ್ಯುಕ್ಷೇತ್ರ]] ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಣುಗಳಿಂದ ಅಣುಗಳಿಗೆ [[ಪರಮಾಣು]]ಗಳು ವಿನಿಮಯಗೊಳ್ಳುವುದೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದವನೂ ಈತನೆ. ಈ ಅಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಹೀನಿಯಸ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೀಯ ವಿಯೋಜನಾ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ (ಥಿಯೊರಿ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್). ಕ್ಲೇಪ್‍ಯಾರ್ನ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ 1834ರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದ ಬಾಷ್ಪಗುಪ್ತೋಷ್ಣ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಕ್ಕಿರುವ ಸಂಬಂಧದ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್ 1850ರಲ್ಲಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಈ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್-ಕ್ಲೇಪಿರಾನ್ ಸಮೀಕರಣವೆಂದು ಕರೆಯುವರು.
==ನಿಧನ==
ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್ 1888 ನೆಯ ಇಸವಿ ಆಗಸ್ಟ್ 24ರಂದು ಬಾನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಗತಿಸಿದ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[https://www.math.umd.edu/~lvrmr/History/Revival.html  Revival of Kinetic Theory by Clausius]
* {{MacTutor Biography|id= Clausius}}
*{{Cite EB1911|wstitle=Clausius, Rudolf Julius Emmanuel}}
*[https://www.ebsco.com/research-starters/history/clausius-and-second-law-thermodynamics EBSCO]
* {{Gutenberg author | id=35970| name=Rudolf Clausius}}
* {{Internet Archive author |sname=Rudolf Clausius}}
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್, ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಜೀಲಿಯಸ್ ಈಮ್ಯಾನ್ಯುಎಲ್}}

[[ವರ್ಗ:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>s506yu6hhqfzu4se3qpu7uff1h8ic53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428722</id>
      <parentid>1428721</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6774" sha1="nkslm83pt0sojfms2hv4w8s8kla7ufa" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಜೀಲಿಯಸ್ ಈಮ್ಯಾನ್ಯುಎಲ್ ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್
|image             = Rudolf Clausius 01.jpg
|birth_name        = Rudolf Julius Emanuel Clausius
|birth_date        = {{birth date|1822|1|02|df=yes}}
|birth_place       = [[Koszalin|Köslin]], [[Province of Pomerania (1815–1945)|Province of Pomerania]], [[Kingdom of Prussia|Prussia]]
|death_date        = {{death date and age|1888|08|24|1822|1|02|df=yes}}
|death_place       = [[Bonn]], [[Rhine Province]], Prussia, [[German Empire]]
|ethnicity         = 
|field             = [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]
|workplaces        = 
|doctoral_advisor  = 
|doctoral_students = 
|known_for         = {{ubl|[[Chemical thermodynamics]]|[[First law of thermodynamics]]|[[Second law of thermodynamics]]|Originator of the concept of [[entropy]]|[[Entropy production]]|[[Disgregation]]|[[Ideal gas law]]|[[Kinetic theory of gases]]|[[Virial theorem]]|[[Real gas#Clausius model|Clausius model]]|[[Clausius theorem]]|[[Clausius–Mossotti relation]]|[[Clausius–Clapeyron relation]]|[[Clausius–Duhem inequality]]}}
|influences        = 
|influenced        = 
|awards            = {{ubl|[[Poncelet Prize]] (1882)|[[Copley Medal]] (1879)|[[List of fellows of the Royal Society A, B, C|ForMemRS]] (1868)}}
|signature         = Rudolf Clausius signature.svg
}}

'''ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಜೀಲಿಯಸ್ ಈಮ್ಯಾನ್ಯುಎಲ್ ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್''' 1822-1888. [[ಜರ್ಮನಿ]] ದೇಶದ [[ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]] 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಂಗ==
ಜನನ 1822ನೆಯ ಇಸವಿ ಜನವರಿ 2 ರಂದು. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪದವೀಧರನಾದ ಈತನಿಗೆ [[ಬರ್ಲಿನ್]] ನಗರದ ರಾಯಲ್ ಆರ್ಟಿಲರಿ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕತ್ವ ಲಭಿಸಿತು (1850). ಮುಂದೆ 1855ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯೂರಿಕ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜ್ಯೂರಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ 1867ರಲ್ಲಿ ವುಜ್ರ್ûಬರ್ಗಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ 1869ರಲ್ಲಿ ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಸೇರಿ ತನ್ನ ಮರಣದವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ.
==ವೃತ್ತಿ ಬದುಕು==
ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್ ಹೆಸರು ಪಡೆದದ್ದು ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ. ಅಣುಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಈತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಕಾರ್ನೋ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬೇರೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿ ಉಷ್ಣಗತಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದವ ಈತನೆ. ಕ್ಲಾಷಿಯಸನ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ [[ಉಷ್ಣಗತಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಎರಡನೆಯ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ ಹೀಗಿದೆ : ತಣ್ಣಗಿರುವ ಕಾಯದಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ಕಾಯದ ಕಡೆಗೆ ಉಷ್ಣ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ಹರಿಯಲಾರದು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹಬೆಯಂತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಂಟ್ರೊಪಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಹಬೆಯಂತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾನೆ.

ಗತಿಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನಿಲಗಳ ಅಣುಚಲನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಈತ ಬೆಳೆಸಿದ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ [[ಅಣು]]ವಿನ ಸರಾಸರಿ ಮುಕ್ತಪಥವನ್ನು (ಮೀನ್ ಫ್ರೀ ಪಾತ್) ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕಿದ. [[ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿದ್ಯುಕ್ಷೇತ್ರ]] ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಣುಗಳಿಂದ ಅಣುಗಳಿಗೆ [[ಪರಮಾಣು]]ಗಳು ವಿನಿಮಯಗೊಳ್ಳುವುದೆಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದವನೂ ಈತನೆ. ಈ ಅಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಹೀನಿಯಸ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೀಯ ವಿಯೋಜನಾ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ (ಥಿಯೊರಿ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್). ಕ್ಲೇಪ್‍ಯಾರ್ನ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ 1834ರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದ ಬಾಷ್ಪಗುಪ್ತೋಷ್ಣ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಕ್ಕಿರುವ ಸಂಬಂಧದ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್ 1850ರಲ್ಲಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಈ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್-ಕ್ಲೇಪಿರಾನ್ ಸಮೀಕರಣವೆಂದು ಕರೆಯುವರು.
==ನಿಧನ==
ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್ 1888 ನೆಯ ಇಸವಿ ಆಗಸ್ಟ್ 24ರಂದು ಬಾನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಗತಿಸಿದ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[https://www.math.umd.edu/~lvrmr/History/Revival.html  Revival of Kinetic Theory by Clausius]
* {{MacTutor Biography|id= Clausius}}
*{{Cite EB1911|wstitle=Clausius, Rudolf Julius Emmanuel}}
*[https://www.ebsco.com/research-starters/history/clausius-and-second-law-thermodynamics EBSCO]
* {{Gutenberg author | id=35970| name=Rudolf Clausius}}
* {{Internet Archive author |sname=Rudolf Clausius}}
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲಾಷಿಯಸ್, ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಜೀಲಿಯಸ್ ಈಮ್ಯಾನ್ಯುಎಲ್}}

[[ವರ್ಗ:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>nkslm83pt0sojfms2hv4w8s8kla7ufa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕ್ಲೀವೈಟ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187374</id>
    <revision>
      <id>1428726</id>
      <timestamp>2026-09-19T05:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1428726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="spin2gvwr2e8t57olwucg9l0l50ex3k" xml:space="preserve">[[File:Clevite sample (35321726345).jpg|thumb|The cleveite sample from which Ramsay first purified helium, in the collection of [[University College London]]&lt;ref name=&quot;Kirk&quot;&gt;{{cite web|last1=Kirk|first1=Wendy L.|title=Cleveite [not Clevite] and helium|url=https://blogs.ucl.ac.uk/museums/2013/01/11/cleveite-and-helium-not-clevite/|website=Museums &amp; Collections Blog|publisher=[[University College London]]|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt;]]
'''ಕ್ಲೀವೈಟ್'''- [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]] [[ಲೋಹ]]ದ ಒಂದು [[ಖನಿಜ]]. [[ನಿಸರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಿಯಂ ಲೋಹದ ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಯುರೇನಿನೈಟ್ ಎಂಬುದು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ [[ಯುರೇನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]], ಪ್ರಥಮತಃ [[Uranium dioxide|UO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]ಆಗಿದ್ದು ಕ್ರಮೇಣ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಹೊಂದಿ [[Triuranium octoxide|U&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;]]ಆಗುವುದು. ಯುರೇನಿನೈಟ್ ವರ್ಗದ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಒಂದು. ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ [[ಥೋರಿಯಮ್|ಥೋರಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಸೀರಿಯಮ್|ಸೀರಿಯಂ]] ಶ್ರೇಣಿಯ ಲ್ಯಾಂಥನೈಡುಗಳು ಬೆರೆತಿರುವ ಯುರೇನಿನೈಟ್ ಖನಿಜವೇ ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯುರೇನಿಯಂ ಲೋಹದ [[ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವ|ವಿಕಿರಣ]]ಪಟುತ್ವದಿಂದಾಗಿ [[ರೇಡಿಯಮ್|ರೇಡಿಯಂ]] ಲೋಹ ಸದಾ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗುತ್ತಲಿದ್ದು ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಖನಿಜದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯಂ ಕೂಡ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟಾಂಶವಾಗಿರುವುದು ಸಹಜ. ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಖನಿಜವನ್ನು ಶೂನ್ಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಸಾರರಿಕ್ತ [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಸಲ್‍ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದೊಡನೆಯಾಗಲಿ ಕಾಸಿದಾಗ [[ಸಾರಜನಕ]]ವನ್ನು ಹೋಲುವಂಥ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಜಡವಾದ ಒಂದು ಅನಿಲ ಹೊರ ಸೂಸುವುದಾಗಿ ಬಲು ಹಿಂದೆಯೇ ತಿಳಿದುಬಂದಿತ್ತು. 1894ರಲ್ಲಿ ಈ ಜಡ ಅನಿಲದ ಪುನಃಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ 20% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸಾರಜನಕವಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಉಳಿದುದು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಸಾರಜನಕಕ್ಕಿಂತ ಜಡವಾದ ಒಂದು ಅನಿಲವೆಂದೂ ತಿಳಿಯಬಂದಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಆಗ ತಾನೆ ಇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಧಾತುವೇ ಎಂಬುದೂ ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ಲೀವೈಟ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ನಾರ್ವೆ]] ದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಘನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಫಟಿಕ ರಚನೆ ಉಂಟು. ಯುರೇನಿಯಮ್ಮಿನ ಪ್ರಮಾಣ 53.3%-66.4%, ಲ್ಯಾಂಥನೈಡುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ 5.17% ([[ಇಟ್ರಿಯಮ್|ಇಟ್ರಿಯಂ]], [[ಎರ್ಬಿಯಮ್|ಎರ್‍ಬಿಯಂ]], [[ಸೀರಿಯಮ್|ಸೀರಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಂಥಾನಮ್|ಲ್ಯಾಂಥನಂ,]] ಪ್ರಮಾಣ 0.5%-0.7% ವರೆಗಿರುತ್ತದೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೀವೈಟ್}}</text>
      <sha1>spin2gvwr2e8t57olwucg9l0l50ex3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428727</id>
      <parentid>1428726</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಲೋಹಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4172" sha1="p2ho6zwcrpgca7wp9vq3jc4xn3iepz7" xml:space="preserve">[[File:Clevite sample (35321726345).jpg|thumb|The cleveite sample from which Ramsay first purified helium, in the collection of [[University College London]]&lt;ref name=&quot;Kirk&quot;&gt;{{cite web|last1=Kirk|first1=Wendy L.|title=Cleveite [not Clevite] and helium|url=https://blogs.ucl.ac.uk/museums/2013/01/11/cleveite-and-helium-not-clevite/|website=Museums &amp; Collections Blog|publisher=[[University College London]]|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt;]]
'''ಕ್ಲೀವೈಟ್'''- [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]] [[ಲೋಹ]]ದ ಒಂದು [[ಖನಿಜ]]. [[ನಿಸರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಿಯಂ ಲೋಹದ ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಯುರೇನಿನೈಟ್ ಎಂಬುದು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ [[ಯುರೇನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]], ಪ್ರಥಮತಃ [[Uranium dioxide|UO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]ಆಗಿದ್ದು ಕ್ರಮೇಣ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಹೊಂದಿ [[Triuranium octoxide|U&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;]]ಆಗುವುದು. ಯುರೇನಿನೈಟ್ ವರ್ಗದ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಒಂದು. ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ [[ಥೋರಿಯಮ್|ಥೋರಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಸೀರಿಯಮ್|ಸೀರಿಯಂ]] ಶ್ರೇಣಿಯ ಲ್ಯಾಂಥನೈಡುಗಳು ಬೆರೆತಿರುವ ಯುರೇನಿನೈಟ್ ಖನಿಜವೇ ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯುರೇನಿಯಂ ಲೋಹದ [[ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವ|ವಿಕಿರಣ]]ಪಟುತ್ವದಿಂದಾಗಿ [[ರೇಡಿಯಮ್|ರೇಡಿಯಂ]] ಲೋಹ ಸದಾ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗುತ್ತಲಿದ್ದು ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಖನಿಜದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯಂ ಕೂಡ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟಾಂಶವಾಗಿರುವುದು ಸಹಜ. ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಖನಿಜವನ್ನು ಶೂನ್ಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಸಾರರಿಕ್ತ [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಸಲ್‍ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದೊಡನೆಯಾಗಲಿ ಕಾಸಿದಾಗ [[ಸಾರಜನಕ]]ವನ್ನು ಹೋಲುವಂಥ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಜಡವಾದ ಒಂದು ಅನಿಲ ಹೊರ ಸೂಸುವುದಾಗಿ ಬಲು ಹಿಂದೆಯೇ ತಿಳಿದುಬಂದಿತ್ತು. 1894ರಲ್ಲಿ ಈ ಜಡ ಅನಿಲದ ಪುನಃಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ 20% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸಾರಜನಕವಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಉಳಿದುದು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಸಾರಜನಕಕ್ಕಿಂತ ಜಡವಾದ ಒಂದು ಅನಿಲವೆಂದೂ ತಿಳಿಯಬಂದಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಆಗ ತಾನೆ ಇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಧಾತುವೇ ಎಂಬುದೂ ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ಲೀವೈಟ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ನಾರ್ವೆ]] ದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಘನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಫಟಿಕ ರಚನೆ ಉಂಟು. ಯುರೇನಿಯಮ್ಮಿನ ಪ್ರಮಾಣ 53.3%-66.4%, ಲ್ಯಾಂಥನೈಡುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ 5.17% ([[ಇಟ್ರಿಯಮ್|ಇಟ್ರಿಯಂ]], [[ಎರ್ಬಿಯಮ್|ಎರ್‍ಬಿಯಂ]], [[ಸೀರಿಯಮ್|ಸೀರಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಂಥಾನಮ್|ಲ್ಯಾಂಥನಂ,]] ಪ್ರಮಾಣ 0.5%-0.7% ವರೆಗಿರುತ್ತದೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೀವೈಟ್}}

[[ವರ್ಗ:ಲೋಹಗಳು]]</text>
      <sha1>p2ho6zwcrpgca7wp9vq3jc4xn3iepz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428728</id>
      <parentid>1428727</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಖನಿಜಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4211" sha1="pxjb282zrf5jh6njdofecmyo5v2ai6a" xml:space="preserve">[[File:Clevite sample (35321726345).jpg|thumb|The cleveite sample from which Ramsay first purified helium, in the collection of [[University College London]]&lt;ref name=&quot;Kirk&quot;&gt;{{cite web|last1=Kirk|first1=Wendy L.|title=Cleveite [not Clevite] and helium|url=https://blogs.ucl.ac.uk/museums/2013/01/11/cleveite-and-helium-not-clevite/|website=Museums &amp; Collections Blog|publisher=[[University College London]]|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt;]]
'''ಕ್ಲೀವೈಟ್'''- [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]] [[ಲೋಹ]]ದ ಒಂದು [[ಖನಿಜ]]. [[ನಿಸರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಿಯಂ ಲೋಹದ ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಯುರೇನಿನೈಟ್ ಎಂಬುದು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ [[ಯುರೇನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]], ಪ್ರಥಮತಃ [[Uranium dioxide|UO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]ಆಗಿದ್ದು ಕ್ರಮೇಣ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಹೊಂದಿ [[Triuranium octoxide|U&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;]]ಆಗುವುದು. ಯುರೇನಿನೈಟ್ ವರ್ಗದ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಒಂದು. ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ [[ಥೋರಿಯಮ್|ಥೋರಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಸೀರಿಯಮ್|ಸೀರಿಯಂ]] ಶ್ರೇಣಿಯ ಲ್ಯಾಂಥನೈಡುಗಳು ಬೆರೆತಿರುವ ಯುರೇನಿನೈಟ್ ಖನಿಜವೇ ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯುರೇನಿಯಂ ಲೋಹದ [[ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವ|ವಿಕಿರಣ]]ಪಟುತ್ವದಿಂದಾಗಿ [[ರೇಡಿಯಮ್|ರೇಡಿಯಂ]] ಲೋಹ ಸದಾ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗುತ್ತಲಿದ್ದು ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಖನಿಜದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯಂ ಕೂಡ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟಾಂಶವಾಗಿರುವುದು ಸಹಜ. ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಖನಿಜವನ್ನು ಶೂನ್ಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಸಾರರಿಕ್ತ [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಸಲ್‍ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದೊಡನೆಯಾಗಲಿ ಕಾಸಿದಾಗ [[ಸಾರಜನಕ]]ವನ್ನು ಹೋಲುವಂಥ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಜಡವಾದ ಒಂದು ಅನಿಲ ಹೊರ ಸೂಸುವುದಾಗಿ ಬಲು ಹಿಂದೆಯೇ ತಿಳಿದುಬಂದಿತ್ತು. 1894ರಲ್ಲಿ ಈ ಜಡ ಅನಿಲದ ಪುನಃಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ 20% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸಾರಜನಕವಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಉಳಿದುದು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಸಾರಜನಕಕ್ಕಿಂತ ಜಡವಾದ ಒಂದು ಅನಿಲವೆಂದೂ ತಿಳಿಯಬಂದಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಆಗ ತಾನೆ ಇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಧಾತುವೇ ಎಂಬುದೂ ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ಲೀವೈಟ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ನಾರ್ವೆ]] ದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಘನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಫಟಿಕ ರಚನೆ ಉಂಟು. ಯುರೇನಿಯಮ್ಮಿನ ಪ್ರಮಾಣ 53.3%-66.4%, ಲ್ಯಾಂಥನೈಡುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ 5.17% ([[ಇಟ್ರಿಯಮ್|ಇಟ್ರಿಯಂ]], [[ಎರ್ಬಿಯಮ್|ಎರ್‍ಬಿಯಂ]], [[ಸೀರಿಯಮ್|ಸೀರಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಂಥಾನಮ್|ಲ್ಯಾಂಥನಂ,]] ಪ್ರಮಾಣ 0.5%-0.7% ವರೆಗಿರುತ್ತದೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೀವೈಟ್}}

[[ವರ್ಗ:ಲೋಹಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಖನಿಜಗಳು]]</text>
      <sha1>pxjb282zrf5jh6njdofecmyo5v2ai6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428729</id>
      <parentid>1428728</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಮೂಲಧಾತುಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4287" sha1="t2caf0m86tpntfabkpijghdwvmci6pc" xml:space="preserve">[[File:Clevite sample (35321726345).jpg|thumb|The cleveite sample from which Ramsay first purified helium, in the collection of [[University College London]]&lt;ref name=&quot;Kirk&quot;&gt;{{cite web|last1=Kirk|first1=Wendy L.|title=Cleveite [not Clevite] and helium|url=https://blogs.ucl.ac.uk/museums/2013/01/11/cleveite-and-helium-not-clevite/|website=Museums &amp; Collections Blog|publisher=[[University College London]]|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt;]]
'''ಕ್ಲೀವೈಟ್'''- [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]] [[ಲೋಹ]]ದ ಒಂದು [[ಖನಿಜ]]. [[ನಿಸರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಿಯಂ ಲೋಹದ ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಯುರೇನಿನೈಟ್ ಎಂಬುದು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ [[ಯುರೇನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]], ಪ್ರಥಮತಃ [[Uranium dioxide|UO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]ಆಗಿದ್ದು ಕ್ರಮೇಣ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಹೊಂದಿ [[Triuranium octoxide|U&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;]]ಆಗುವುದು. ಯುರೇನಿನೈಟ್ ವರ್ಗದ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಒಂದು. ಗಣನೀಯ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ [[ಥೋರಿಯಮ್|ಥೋರಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಸೀರಿಯಮ್|ಸೀರಿಯಂ]] ಶ್ರೇಣಿಯ ಲ್ಯಾಂಥನೈಡುಗಳು ಬೆರೆತಿರುವ ಯುರೇನಿನೈಟ್ ಖನಿಜವೇ ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯುರೇನಿಯಂ ಲೋಹದ [[ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವ|ವಿಕಿರಣ]]ಪಟುತ್ವದಿಂದಾಗಿ [[ರೇಡಿಯಮ್|ರೇಡಿಯಂ]] ಲೋಹ ಸದಾ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗುತ್ತಲಿದ್ದು ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಖನಿಜದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯಂ ಕೂಡ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟಾಂಶವಾಗಿರುವುದು ಸಹಜ. ಕ್ಲೀವೈಟ್ ಖನಿಜವನ್ನು ಶೂನ್ಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಸಾರರಿಕ್ತ [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಸಲ್‍ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದೊಡನೆಯಾಗಲಿ ಕಾಸಿದಾಗ [[ಸಾರಜನಕ]]ವನ್ನು ಹೋಲುವಂಥ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಜಡವಾದ ಒಂದು ಅನಿಲ ಹೊರ ಸೂಸುವುದಾಗಿ ಬಲು ಹಿಂದೆಯೇ ತಿಳಿದುಬಂದಿತ್ತು. 1894ರಲ್ಲಿ ಈ ಜಡ ಅನಿಲದ ಪುನಃಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ 20% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸಾರಜನಕವಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಉಳಿದುದು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಸಾರಜನಕಕ್ಕಿಂತ ಜಡವಾದ ಒಂದು ಅನಿಲವೆಂದೂ ತಿಳಿಯಬಂದಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಆಗ ತಾನೆ ಇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಧಾತುವೇ ಎಂಬುದೂ ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ಲೀವೈಟ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ನಾರ್ವೆ]] ದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಘನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಫಟಿಕ ರಚನೆ ಉಂಟು. ಯುರೇನಿಯಮ್ಮಿನ ಪ್ರಮಾಣ 53.3%-66.4%, ಲ್ಯಾಂಥನೈಡುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ 5.17% ([[ಇಟ್ರಿಯಮ್|ಇಟ್ರಿಯಂ]], [[ಎರ್ಬಿಯಮ್|ಎರ್‍ಬಿಯಂ]], [[ಸೀರಿಯಮ್|ಸೀರಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಂಥಾನಮ್|ಲ್ಯಾಂಥನಂ,]] ಪ್ರಮಾಣ 0.5%-0.7% ವರೆಗಿರುತ್ತದೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೀವೈಟ್}}

[[ವರ್ಗ:ಲೋಹಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಖನಿಜಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಮೂಲಧಾತುಗಳು]]</text>
      <sha1>t2caf0m86tpntfabkpijghdwvmci6pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187375</id>
    <revision>
      <id>1428734</id>
      <timestamp>2026-09-19T05:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1428734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16292" sha1="9ar8fn5ko1ogenzu88zn3enbfqofk1t" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್
| type                     = [[Administrative divisions of Ohio#Municipalities|City]]
| image                    = {{multiple image
| border                   = infobox
| perrow                   = 1/3/2/2/1
| total_width              = 280
| caption_align            = center
| image1                   = Cleveland skyline from Lakewood Park, January 2026.jpg
| caption1                 = [[Downtown Cleveland]]
| image2                   = Cleveland Playhouse Square (13917560487).jpg
| caption2                 = [[Playhouse Square]]
| image3                   = Art museum and lagoon.jpg
| caption3                 = [[Cleveland Museum of Art]]
| image4                   = Garfield memorial - 02-29-2025.jpg
| caption4                 = [[James A. Garfield Memorial|Garfield Memorial]]
| image5                   = Severance Hall (30706862372).jpg
| caption5                 = [[Severance Hall]]
| image6                   = Rock and Roll Hall of Fame - Joy of Museums 1.jpg
| caption6                 = [[Rock and Roll Hall of Fame]]
| image7                   = West Side Market West 25th Street.jpg
| caption7                 = [[West Side Market]]
| image8                   = Cleveland Arcade (51156667640).jpg
| caption8                 = [[Cleveland Arcade]]
| image9                   = Cleveland Sign at North Coast Harbor (28120501986).jpg
| caption9                 = [[North Coast Harbor]]}}
| image_flag               = Flag of Cleveland, Ohio.svg
| flag_size                = 110px
| image_seal               = Seal of Cleveland, Ohio.svg
| seal_size                = 90px
| nicknames                = [[The Forest City]]&lt;ref name=&quot;forest-city&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Forest City |encyclopedia=[[The Encyclopedia of Cleveland History]] |date=June 5, 2020 |publisher=[[Case Western Reserve University]] |url=https://case.edu/ech/articles/f/forest-city |access-date=May 19, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(for more, see [[Nicknames of Cleveland|full list]])
| motto = {{force singular}} Progress &amp; Prosperity&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Municipal Symbols |encyclopedia=The Encyclopedia of Cleveland History |publisher=Case Western Reserve University |url=https://case.edu/ech/articles/m/municipal-symbols |date=October 3, 2022 |access-date=May 19, 2023}}&lt;/ref&gt;
| mapframe                 = yes
| mapframe-zoom            = 9
| mapframe-point           = none
| pushpin_map              = Ohio#USA
| pushpin_relief           = yes
| coordinates              = {{Coord|region:US-OH_type:city(373,000)|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type         = Country
| subdivision_name         = United States
| subdivision_type1        = State
| subdivision_type2        = [[List of counties in Ohio|County]]
| subdivision_name1        = [[Ohio]]
| subdivision_name2        = [[Cuyahoga County, Ohio|Cuyahoga]]
| established_title        = Founded
| established_date         = {{start date|1796|07|22}}
| established_title2       = Incorporated ([[Village (United States)|village]])
| established_date2        = {{start date|1814|12|23}}
| established_title3       = Incorporated (city)
| established_date3        = {{start date|1836|03|05}}{{sfn|Rose|1990|p=145}}
| named_for                = [[Moses Cleaveland]]
| government_type          = [[Mayor–council government|Strong mayor / Council]]
| governing_body           = [[Cleveland City Council]]
| leader_title             = [[Mayor of Cleveland|Mayor]]
| leader_name              = [[Justin Bibb]]
| leader_party             = [[Democratic Party (United States)|D]]
&lt;!-- Area --&gt;
| unit_pref                = Imperial
| area_footnotes           = &lt;ref name=&quot;TigerWebMapServer&quot;&gt;{{cite web |title=ArcGIS REST Services Directory |url=https://tigerweb.geo.census.gov/arcgis/rest/services/TIGERweb/Places_CouSub_ConCity_SubMCD/MapServer |publisher=[[United States Census Bureau]] |access-date=September 20, 2022}}&lt;/ref&gt;
| area_total_sq_mi         = 82.48
| area_total_km2           = 213.62
| area_land_sq_mi          = 77.73
| area_land_km2            = 201.33
| area_water_sq_mi         = 4.75
| area_water_km2           = 12.29
| elevation_footnotes      = &lt;ref name=gnis&gt;{{Cite GNIS|1066654|name=Cleveland}}&lt;/ref&gt;
| elevation_ft             = 653
&lt;!-- Population --&gt;
| population_total         = 372624
| population_as_of         = [[2020 United States census|2020]]
| population_est           = 363608 {{loss}}
| pop_est_as_of            = 2025
| pop_est_footnotes        = &lt;ref name=&quot;USCensusQuickFacts&quot; /&gt;
| population_rank          = [[List of United States cities by population|53rd]] in the United States&lt;br&gt;[[List of cities in Ohio|2nd]] in Ohio
| population_density_sq_mi = 4793.52
| population_density_km2   = 1850.78
| population_urban         = 1712178 (US: [[List of United States urban areas|31st]])
| population_density_urban_km2 = 926.1
| population_density_urban_sq_mi = 2398.7
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;2020Pop&quot;&gt;{{cite web |title=2020 Population and Housing State Data |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |publisher=United States Census Bureau |access-date=December 14, 2021}}&lt;/ref&gt;
| population_metro         = 2171877 (US: [[Metropolitan statistical area|34th]])
| population_demonym       = Clevelander
| demographics_type2       = GDP
| demographics2_footnotes  = &lt;ref name=&quot;cleveland-MSA-GDP&quot;&gt;{{Cite web |title=Total Real Gross Domestic Product for Cleveland-Elyria, OH (MSA) |url=https://fred.stlouisfed.org/series/RGMP17460 |publisher=[[Bureau of Economic Analysis|U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)]] |access-date=January 5, 2024}}&lt;/ref&gt;
|demographics2_title1      = Metro
|demographics2_info1       = $139.935 billion (2023)
| postal_code_type         = [[ZIP Code]]s
| postal_code              = {{collapsible list
 |title                    = ZIP Codes&lt;ref&gt;{{cite web |title=ZIP Code Lookup |url=http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |url-status=dead |publisher=USPS |access-date=November 14, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070903025217/http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |archive-date=September 3, 2007}}&lt;/ref&gt;
 |frame_style              = border:none; padding: 0;
 |list_style               = text-align:center;display:none
 |44101–44147, 44181, 44188, 44190–44195, 44197–44199
}}
| area_code                = [[Area code 216|216]]
| area_code_type           = [[North American Numbering Plan|Area code]]
| time_zone                 = [[Eastern Time Zone|EST]]
| utc_offset               = −5
| time_zone_DST             = [[Eastern Time Zone|EDT]]
| utc_offset_DST           = −4
| website                  = {{URL|https://www.clevelandohio.gov/|clevelandohio.gov}}
}}

'''ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್''' [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ [[ಒಹಾಯೊ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ನಗರ. ಈರಿ ಸರೋವರದ ಒಂದು [[ರೇವು]]ಪಟ್ಟಣ. ಕೈಹಾಗ ನದಿಯ ಮುಖದ ಮೇಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೬೩,೬೦೮(೨೦೨೫). &lt;ref name=&quot;USCensusQuickFacts&quot;&gt;{{cite web |title=Cleveland city, Ohio |work=QuickFacts |publisher=[[United States Census Bureau]] |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/clevelandcityohio |access-date=June 22, 2026}}&lt;/ref&gt; 
==ನಗರ==
[[File:Fountain of Eternal Life (34552871444).jpg|thumb|left|upright|[[Key Tower]] and the ''[[Fountain of Eternal Life]]'' by [[Marshall Fredericks]]]]
ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 24 ನಗರಗಳು ಮತ್ತು 53 ಹಳ್ಳಿಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ಹೈಟ್ಸ್, ಈಸ್ಟ್ ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್, ಷೇಕರ್ ಹೈಟ್ಸ್, ಲೇಕ್‍ವುಡ್, ಯೂಕ್ಲಿಡ್, ಬೆಡ್‍ಫೋರ್ಡ್, ಪಾರ್ಮ ಮತ್ತು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹೈಟ್ಸ್ ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಪೋಲಿಷ್, ಚೆಕೊಸ್ಲವಾಕ್, ಇಟಾಲಿಯನ್, ಹಂಗರಿಯನ್, ಜರ್ಮನ್, ಯೂಗೊಸ್ಲಾವ್, ರಷ್ಯನ್, ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಮುಂತಾದ ಜನ ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರಾದರೂ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗೆ ಕುಂದುಂಟಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕೇಂದ್ರ.
==ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು==
ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ, ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣ, ಟ್ರಾಕ್ಟರ್, ಬಸ್, ವಿಮಾನಗಳ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು ಮುಂತಾದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿವೆ. ಇದು ಒಹಾಯೊ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ತೈಲಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರ. ಮೂಲಭೂತ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, [[ಬಣ್ಣ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಈ ನಗರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ನಗರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 400 ಸಂಶೋಧನಾಲಯಗಳುಂಟು.
==ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು==
ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರಿಸರ್ವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ಇದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ್ದು 1826ರಲ್ಲಿ. ಇದರ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.

ಕೇಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (1880), ಜಾನ್ ಕ್ಯಾರಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪುರುಷರ ರೋಮನ್ ಕೆಥೊಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (1886), ಬಾಲ್ಡ್‍ವಿನ್ ವಾಲೇಸ್ ಕಾಲೇಜ್(1845), ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆ (1882), ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಖ್ಯೆ (1920), ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್-ಮಾರ್ಷಲ್ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ ಶಾಲೆ (1897) ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ.
==ಪ್ರೆಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು==
{{Wide image|Cleveland night skyline, January 2025.jpg|1000px|align-cap=center|Skyline of Cleveland at night in January 2025}}
ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಕಲಾ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಆರೋಗ್ಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಅಲೆನ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ವೈದ್ಯಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಾಟ್ಯಶಾಲೆಗಳುಂಟು. ವರ್ಷವಿಡೀ ಅಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿರಂಗಭೂಮಿಯ ನಟರೂ ಕಲಾ ವಿಲಾಸಿಗಳೂ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿಸರ್ಗ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಿಗ್ ಕ್ರೀಕ್‍ನಲ್ಲಿಯ [[ಮೃಗಾಲಯ|ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ದು. ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60 ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳುಂಟು. ಸಾಹಸಿ ಉದ್ಯಮಶೀಲರು ಮೊದಲಿಂದಲೂ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸದುಪಯೋಗ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದವರು ಇಂಡಿಯನರು. ಅವರು ಈಗಿರುವ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ಕೋಟೆಗಳನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇವರೇ ಇಲ್ಲಿಯ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ನಿವಾಸಿಗಳು. ಅನಂತರ ಕೈಹಾಗದ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರು ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
==ನಗರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ==
ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನಂತರ ಒಹಾಯೊ ನಗರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರಗಳು ನೆಲೆಸಲಾರಂಭಿಸಿರುವುದು. ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ನಗರದ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಾದ್ದು 1796ರಲ್ಲಿ. 1832ರಲ್ಲಿ ಒಹಾಯೊ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣಕಾಯ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಈ ನಗರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಅನಂತರ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು. ನಗರ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡಿನ ನಾಗರಿಕರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂದೋಳನದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ರದ್ದಿಗಾಗಿ ದುಡಿದವರಿವರು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದುವು. ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ಷೇಮನಿಧಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ. ಈ ಯೋಜನೆ ಮುಂದೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ಹರಡಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಉಗ್ರವಾಗಿತ್ತು.
==ಛಾಯಾಂಕಣ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
File:Arcade (48249762776).jpg|[[Cleveland Arcade]], 1890
File:Cleveland Trust Company Building, Euclid Avenue and East 9th Street, Cleveland, OH.jpg|[[Cleveland Trust Company Building]], 1907
File:Palace lobby.jpg|[[Connor Palace|Connor Palace Theatre]], 1922
File:Cleveland Public Square Fountain (29744768716).jpg|[[Tower City Center]], 1929
File:Grand Foyer, Severance Hall, University Circle, Cleveland, OH - 52992001701.jpg|Grand foyer of [[Severance Hall]], 1931
&lt;/gallery&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{Sister project links |collapsible=collapsed |voy=Cleveland|Cleveland}}
*{{Official website|www.clevelandohio.gov/}}{{bots|deny=InternetArchiveBot}}
*[http://www.thisiscleveland.com/ Destination Cleveland, official tourism website]
*[https://www.gcpartnership.com/ Greater Cleveland Partnership]
*[http://ech.cwru.edu/ The Encyclopedia of Cleveland History] at [[Case Western Reserve University]]
*[https://clevelandhistorical.org/ Cleveland Historical] at [[Cleveland State University]]
*[http://www.clevelandmemory.org Cleveland Memory Project] at Cleveland State University
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೀವ್ಲೆಂಡ್}}</text>
      <sha1>9ar8fn5ko1ogenzu88zn3enbfqofk1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428735</id>
      <parentid>1428734</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16401" sha1="s2cb0cqgcemoqvstqo0txd44i2q4csb" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್
| type                     = [[Administrative divisions of Ohio#Municipalities|City]]
| image                    = {{multiple image
| border                   = infobox
| perrow                   = 1/3/2/2/1
| total_width              = 280
| caption_align            = center
| image1                   = Cleveland skyline from Lakewood Park, January 2026.jpg
| caption1                 = [[Downtown Cleveland]]
| image2                   = Cleveland Playhouse Square (13917560487).jpg
| caption2                 = [[Playhouse Square]]
| image3                   = Art museum and lagoon.jpg
| caption3                 = [[Cleveland Museum of Art]]
| image4                   = Garfield memorial - 02-29-2025.jpg
| caption4                 = [[James A. Garfield Memorial|Garfield Memorial]]
| image5                   = Severance Hall (30706862372).jpg
| caption5                 = [[Severance Hall]]
| image6                   = Rock and Roll Hall of Fame - Joy of Museums 1.jpg
| caption6                 = [[Rock and Roll Hall of Fame]]
| image7                   = West Side Market West 25th Street.jpg
| caption7                 = [[West Side Market]]
| image8                   = Cleveland Arcade (51156667640).jpg
| caption8                 = [[Cleveland Arcade]]
| image9                   = Cleveland Sign at North Coast Harbor (28120501986).jpg
| caption9                 = [[North Coast Harbor]]}}
| image_flag               = Flag of Cleveland, Ohio.svg
| flag_size                = 110px
| image_seal               = Seal of Cleveland, Ohio.svg
| seal_size                = 90px
| nicknames                = [[The Forest City]]&lt;ref name=&quot;forest-city&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Forest City |encyclopedia=[[The Encyclopedia of Cleveland History]] |date=June 5, 2020 |publisher=[[Case Western Reserve University]] |url=https://case.edu/ech/articles/f/forest-city |access-date=May 19, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(for more, see [[Nicknames of Cleveland|full list]])
| motto = {{force singular}} Progress &amp; Prosperity&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Municipal Symbols |encyclopedia=The Encyclopedia of Cleveland History |publisher=Case Western Reserve University |url=https://case.edu/ech/articles/m/municipal-symbols |date=October 3, 2022 |access-date=May 19, 2023}}&lt;/ref&gt;
| mapframe                 = yes
| mapframe-zoom            = 9
| mapframe-point           = none
| pushpin_map              = Ohio#USA
| pushpin_relief           = yes
| coordinates              = {{Coord|region:US-OH_type:city(373,000)|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type         = Country
| subdivision_name         = United States
| subdivision_type1        = State
| subdivision_type2        = [[List of counties in Ohio|County]]
| subdivision_name1        = [[Ohio]]
| subdivision_name2        = [[Cuyahoga County, Ohio|Cuyahoga]]
| established_title        = Founded
| established_date         = {{start date|1796|07|22}}
| established_title2       = Incorporated ([[Village (United States)|village]])
| established_date2        = {{start date|1814|12|23}}
| established_title3       = Incorporated (city)
| established_date3        = {{start date|1836|03|05}}{{sfn|Rose|1990|p=145}}
| named_for                = [[Moses Cleaveland]]
| government_type          = [[Mayor–council government|Strong mayor / Council]]
| governing_body           = [[Cleveland City Council]]
| leader_title             = [[Mayor of Cleveland|Mayor]]
| leader_name              = [[Justin Bibb]]
| leader_party             = [[Democratic Party (United States)|D]]
&lt;!-- Area --&gt;
| unit_pref                = Imperial
| area_footnotes           = &lt;ref name=&quot;TigerWebMapServer&quot;&gt;{{cite web |title=ArcGIS REST Services Directory |url=https://tigerweb.geo.census.gov/arcgis/rest/services/TIGERweb/Places_CouSub_ConCity_SubMCD/MapServer |publisher=[[United States Census Bureau]] |access-date=September 20, 2022}}&lt;/ref&gt;
| area_total_sq_mi         = 82.48
| area_total_km2           = 213.62
| area_land_sq_mi          = 77.73
| area_land_km2            = 201.33
| area_water_sq_mi         = 4.75
| area_water_km2           = 12.29
| elevation_footnotes      = &lt;ref name=gnis&gt;{{Cite GNIS|1066654|name=Cleveland}}&lt;/ref&gt;
| elevation_ft             = 653
&lt;!-- Population --&gt;
| population_total         = 372624
| population_as_of         = [[2020 United States census|2020]]
| population_est           = 363608 {{loss}}
| pop_est_as_of            = 2025
| pop_est_footnotes        = &lt;ref name=&quot;USCensusQuickFacts&quot; /&gt;
| population_rank          = [[List of United States cities by population|53rd]] in the United States&lt;br&gt;[[List of cities in Ohio|2nd]] in Ohio
| population_density_sq_mi = 4793.52
| population_density_km2   = 1850.78
| population_urban         = 1712178 (US: [[List of United States urban areas|31st]])
| population_density_urban_km2 = 926.1
| population_density_urban_sq_mi = 2398.7
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;2020Pop&quot;&gt;{{cite web |title=2020 Population and Housing State Data |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |publisher=United States Census Bureau |access-date=December 14, 2021}}&lt;/ref&gt;
| population_metro         = 2171877 (US: [[Metropolitan statistical area|34th]])
| population_demonym       = Clevelander
| demographics_type2       = GDP
| demographics2_footnotes  = &lt;ref name=&quot;cleveland-MSA-GDP&quot;&gt;{{Cite web |title=Total Real Gross Domestic Product for Cleveland-Elyria, OH (MSA) |url=https://fred.stlouisfed.org/series/RGMP17460 |publisher=[[Bureau of Economic Analysis|U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)]] |access-date=January 5, 2024}}&lt;/ref&gt;
|demographics2_title1      = Metro
|demographics2_info1       = $139.935 billion (2023)
| postal_code_type         = [[ZIP Code]]s
| postal_code              = {{collapsible list
 |title                    = ZIP Codes&lt;ref&gt;{{cite web |title=ZIP Code Lookup |url=http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |url-status=dead |publisher=USPS |access-date=November 14, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070903025217/http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |archive-date=September 3, 2007}}&lt;/ref&gt;
 |frame_style              = border:none; padding: 0;
 |list_style               = text-align:center;display:none
 |44101–44147, 44181, 44188, 44190–44195, 44197–44199
}}
| area_code                = [[Area code 216|216]]
| area_code_type           = [[North American Numbering Plan|Area code]]
| time_zone                 = [[Eastern Time Zone|EST]]
| utc_offset               = −5
| time_zone_DST             = [[Eastern Time Zone|EDT]]
| utc_offset_DST           = −4
| website                  = {{URL|https://www.clevelandohio.gov/|clevelandohio.gov}}
}}

'''ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್''' [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ [[ಒಹಾಯೊ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ನಗರ. ಈರಿ ಸರೋವರದ ಒಂದು [[ರೇವು]]ಪಟ್ಟಣ. ಕೈಹಾಗ ನದಿಯ ಮುಖದ ಮೇಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೬೩,೬೦೮(೨೦೨೫). &lt;ref name=&quot;USCensusQuickFacts&quot;&gt;{{cite web |title=Cleveland city, Ohio |work=QuickFacts |publisher=[[United States Census Bureau]] |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/clevelandcityohio |access-date=June 22, 2026}}&lt;/ref&gt; 
==ನಗರ==
[[File:Fountain of Eternal Life (34552871444).jpg|thumb|left|upright|[[Key Tower]] and the ''[[Fountain of Eternal Life]]'' by [[Marshall Fredericks]]]]
ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 24 ನಗರಗಳು ಮತ್ತು 53 ಹಳ್ಳಿಗಳುಂಟು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ಹೈಟ್ಸ್, ಈಸ್ಟ್ ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್, ಷೇಕರ್ ಹೈಟ್ಸ್, ಲೇಕ್‍ವುಡ್, ಯೂಕ್ಲಿಡ್, ಬೆಡ್‍ಫೋರ್ಡ್, ಪಾರ್ಮ ಮತ್ತು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹೈಟ್ಸ್ ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಪೋಲಿಷ್, ಚೆಕೊಸ್ಲವಾಕ್, ಇಟಾಲಿಯನ್, ಹಂಗರಿಯನ್, ಜರ್ಮನ್, ಯೂಗೊಸ್ಲಾವ್, ರಷ್ಯನ್, ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಮುಂತಾದ ಜನ ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರಾದರೂ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗೆ ಕುಂದುಂಟಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಕೇಂದ್ರ.
==ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು==
ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ, ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣ, ಟ್ರಾಕ್ಟರ್, ಬಸ್, ವಿಮಾನಗಳ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು ಮುಂತಾದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿವೆ. ಇದು ಒಹಾಯೊ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ತೈಲಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರ. ಮೂಲಭೂತ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, [[ಬಣ್ಣ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಈ ನಗರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ನಗರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 400 ಸಂಶೋಧನಾಲಯಗಳುಂಟು.
==ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು==
ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ರಿಸರ್ವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ಇದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ್ದು 1826ರಲ್ಲಿ. ಇದರ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.

ಕೇಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (1880), ಜಾನ್ ಕ್ಯಾರಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪುರುಷರ ರೋಮನ್ ಕೆಥೊಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (1886), ಬಾಲ್ಡ್‍ವಿನ್ ವಾಲೇಸ್ ಕಾಲೇಜ್(1845), ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆ (1882), ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಖ್ಯೆ (1920), ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್-ಮಾರ್ಷಲ್ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ ಶಾಲೆ (1897) ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ.
==ಪ್ರೆಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು==
{{Wide image|Cleveland night skyline, January 2025.jpg|1000px|align-cap=center|Skyline of Cleveland at night in January 2025}}
ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಕಲಾ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಆರೋಗ್ಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಅಲೆನ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ವೈದ್ಯಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಾಟ್ಯಶಾಲೆಗಳುಂಟು. ವರ್ಷವಿಡೀ ಅಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿರಂಗಭೂಮಿಯ ನಟರೂ ಕಲಾ ವಿಲಾಸಿಗಳೂ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿಸರ್ಗ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಿಗ್ ಕ್ರೀಕ್‍ನಲ್ಲಿಯ [[ಮೃಗಾಲಯ|ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ದು. ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60 ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳುಂಟು. ಸಾಹಸಿ ಉದ್ಯಮಶೀಲರು ಮೊದಲಿಂದಲೂ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸದುಪಯೋಗ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದವರು ಇಂಡಿಯನರು. ಅವರು ಈಗಿರುವ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ಕೋಟೆಗಳನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇವರೇ ಇಲ್ಲಿಯ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ನಿವಾಸಿಗಳು. ಅನಂತರ ಕೈಹಾಗದ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರು ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
==ನಗರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ==
ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನಂತರ ಒಹಾಯೊ ನಗರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರಗಳು ನೆಲೆಸಲಾರಂಭಿಸಿರುವುದು. ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡ್ ನಗರದ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಾದ್ದು 1796ರಲ್ಲಿ. 1832ರಲ್ಲಿ ಒಹಾಯೊ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣಕಾಯ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಈ ನಗರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಅನಂತರ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು. ನಗರ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

ಕ್ಲೀವ್‍ಲೆಂಡಿನ ನಾಗರಿಕರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂದೋಳನದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ರದ್ದಿಗಾಗಿ ದುಡಿದವರಿವರು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದುವು. ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ಷೇಮನಿಧಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ. ಈ ಯೋಜನೆ ಮುಂದೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ಹರಡಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಉಗ್ರವಾಗಿತ್ತು.
==ಛಾಯಾಂಕಣ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot;&gt;
File:Arcade (48249762776).jpg|[[Cleveland Arcade]], 1890
File:Cleveland Trust Company Building, Euclid Avenue and East 9th Street, Cleveland, OH.jpg|[[Cleveland Trust Company Building]], 1907
File:Palace lobby.jpg|[[Connor Palace|Connor Palace Theatre]], 1922
File:Cleveland Public Square Fountain (29744768716).jpg|[[Tower City Center]], 1929
File:Grand Foyer, Severance Hall, University Circle, Cleveland, OH - 52992001701.jpg|Grand foyer of [[Severance Hall]], 1931
&lt;/gallery&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{Sister project links |collapsible=collapsed |voy=Cleveland|Cleveland}}
*{{Official website|www.clevelandohio.gov/}}{{bots|deny=InternetArchiveBot}}
*[http://www.thisiscleveland.com/ Destination Cleveland, official tourism website]
*[https://www.gcpartnership.com/ Greater Cleveland Partnership]
*[http://ech.cwru.edu/ The Encyclopedia of Cleveland History] at [[Case Western Reserve University]]
*[https://clevelandhistorical.org/ Cleveland Historical] at [[Cleveland State University]]
*[http://www.clevelandmemory.org Cleveland Memory Project] at Cleveland State University
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೀವ್ಲೆಂಡ್}}

[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]]</text>
      <sha1>s2cb0cqgcemoqvstqo0txd44i2q4csb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಥಿಯೊಡೊರ್ ಆಲ್ಬ್ರೇಷ್ಟ್‌ ಎಡ್ವಿನ್ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್‌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187376</id>
    <revision>
      <id>1428737</id>
      <timestamp>2026-09-19T06:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1428737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4833" sha1="kni2uodm46248l20h3vbnjdrpl55zjc" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name = ಎಡ್ವಿನ್ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್‌
|image = Edwin Klebs.jpg
|image_size = 
|caption = Theodor Albrecht Edwin Klebs
|birth_date = {{birth date|1834|2|6|df=y}}
|birth_place =  [[Königsberg]], [[Kingdom of Prussia]]
|residence = 

|
|death_date = {{death date and age|1913|10|23|1834|2|6|df=y}}
|death_place = [[Bern]], Switzerland
|field = [[Pathology]]
|workplaces = [[University of Bern]] &lt;br&gt; [[University of Würzburg]] &lt;br&gt; [[Charles University in Prague|University of Prague]] &lt;br&gt; [[University of Zurich]] &lt;br&gt; [[Rush Medical College]]
|education = [[University of Würzburg]] &lt;br&gt; [[Humboldt University of Berlin|University of Berlin]] &lt;br&gt; [[University of Königsberg]]
|doctoral_advisor = [[Rudolf Virchow]]
|doctoral_students = [[Otto Lubarsch]]
|known_for = 
|awards =
|footnotes =
}}
'''ಥಿಯೊಡೊರ್ ಆಲ್ಬ್ರೇಷ್ಟ್‌ ಎಡ್ವಿನ್ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್‌''' 1834-1913. [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಏಕಾಣುಜೀವಿ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. [[ಮೂತ್ರಕೋಶ]]ದ ರೋಗವಾದ ಗ್ಲಾಮೆರುಲೊ ನೆಫ್ರೈಟಿಸನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದವ (1870). ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್ ಕಾಯಿಲೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಉಪದಂಶ (ಸಿಫಿಲಿಸ್) ರೋಗವನ್ನು [[ಕೋತಿ]]ಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದ. ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಲಾಫೆಲರ್‍ನೊಡನೆ ಸಹಕರಿಸಿ [[ಡಿಫ್ತೀರಿಯಾ]] ದಂಡಾಣು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್-ಲಾಫೆಲರ್ ದಂಡಾಣು ಜೀವಿಗಳೆಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
==ಜೀವನ==
ಕ್ಲೆಬ್ಸ್ ಜನಿಸಿದ್ದು ಜರ್ಮನಿಯ ಕೊನಿಗ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ, 1834ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 6 ರಂದು. ಬರ್ಲಿನ್ನಿನ ರೋಗವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (ಪ್ಯಾಥಾಲಾಜಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್) 1861-1866ರ ವರೆಗೆ ರುಡೋಲ್ಫ್ ವರ್‍ಷೊ ಎಂಬಾತನ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅನಂತರ ರೋಗವೈಜ್ಞಾನಿಕ [[ಅಂಗರಚನ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ (ಪ್ಯಾಥಾಲಾಜಿಕಲ್ ಅನಾಟಮಿ) ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಬರ್ನ್ (1866), ವಾಟ್ರ್ಸ್‍ವರ್ಗ್ (1871), [[ಪ್ರಾಗ್|ಪ್ರೇಗ್]] (1873), ಜ್ಯೂರಿಕ್ (1882) ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೊ (1896) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಗಾಯಗಳ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಏಕಾಣುಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. ದೇಹದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೋಂಕು ಹೃದಯದ ಒಳಪೊರೆಯ ಊತವನ್ನು (ಎಂಡೊಕಾರ್ಡೈಟಿಸ್) ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತೋರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ (1876). [[ಕ್ಷಯರೋಗ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಹಾಲಿನ ಮೂಲಕ ಕ್ಷಯರೋಗದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕತೆ ಉಂಟಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. 
==ನಿಧನ==
1913ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23ರಂದು ಬರ್ನಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್ ಗತಿಸಿದ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[http://www.pathologie.uni-wuerzburg.de/geschichte/historische_direktoren/edwin_klebs/ Bio at the University of Würzburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160210175651/http://www.pathologie.uni-wuerzburg.de/geschichte/historische_direktoren/edwin_klebs/ |date=2016-02-10 }} {{in lang|de}}
*[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/319924/Edwin-Klebs Biography at Encyclopædia Britannica]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೆಬ್ಸ್‌, ಥಿಯೊಡೊರ್ ಆಲ್ಬ್ರೇಷ್ಟ್‌ ಎಡ್ವಿನ್}}</text>
      <sha1>kni2uodm46248l20h3vbnjdrpl55zjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428738</id>
      <parentid>1428737</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4885" sha1="7rvipgb7o6mz8a5hbk5zxjtnduotidi" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name = ಎಡ್ವಿನ್ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್‌
|image = Edwin Klebs.jpg
|image_size = 
|caption = Theodor Albrecht Edwin Klebs
|birth_date = {{birth date|1834|2|6|df=y}}
|birth_place =  [[Königsberg]], [[Kingdom of Prussia]]
|residence = 

|
|death_date = {{death date and age|1913|10|23|1834|2|6|df=y}}
|death_place = [[Bern]], Switzerland
|field = [[Pathology]]
|workplaces = [[University of Bern]] &lt;br&gt; [[University of Würzburg]] &lt;br&gt; [[Charles University in Prague|University of Prague]] &lt;br&gt; [[University of Zurich]] &lt;br&gt; [[Rush Medical College]]
|education = [[University of Würzburg]] &lt;br&gt; [[Humboldt University of Berlin|University of Berlin]] &lt;br&gt; [[University of Königsberg]]
|doctoral_advisor = [[Rudolf Virchow]]
|doctoral_students = [[Otto Lubarsch]]
|known_for = 
|awards =
|footnotes =
}}
'''ಥಿಯೊಡೊರ್ ಆಲ್ಬ್ರೇಷ್ಟ್‌ ಎಡ್ವಿನ್ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್‌''' 1834-1913. [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಏಕಾಣುಜೀವಿ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. [[ಮೂತ್ರಕೋಶ]]ದ ರೋಗವಾದ ಗ್ಲಾಮೆರುಲೊ ನೆಫ್ರೈಟಿಸನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದವ (1870). ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್ ಕಾಯಿಲೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಉಪದಂಶ (ಸಿಫಿಲಿಸ್) ರೋಗವನ್ನು [[ಕೋತಿ]]ಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದ. ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಲಾಫೆಲರ್‍ನೊಡನೆ ಸಹಕರಿಸಿ [[ಡಿಫ್ತೀರಿಯಾ]] ದಂಡಾಣು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್-ಲಾಫೆಲರ್ ದಂಡಾಣು ಜೀವಿಗಳೆಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
==ಜೀವನ==
ಕ್ಲೆಬ್ಸ್ ಜನಿಸಿದ್ದು ಜರ್ಮನಿಯ ಕೊನಿಗ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ, 1834ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 6 ರಂದು. ಬರ್ಲಿನ್ನಿನ ರೋಗವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (ಪ್ಯಾಥಾಲಾಜಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್) 1861-1866ರ ವರೆಗೆ ರುಡೋಲ್ಫ್ ವರ್‍ಷೊ ಎಂಬಾತನ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅನಂತರ ರೋಗವೈಜ್ಞಾನಿಕ [[ಅಂಗರಚನ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ (ಪ್ಯಾಥಾಲಾಜಿಕಲ್ ಅನಾಟಮಿ) ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಬರ್ನ್ (1866), ವಾಟ್ರ್ಸ್‍ವರ್ಗ್ (1871), [[ಪ್ರಾಗ್|ಪ್ರೇಗ್]] (1873), ಜ್ಯೂರಿಕ್ (1882) ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೊ (1896) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಗಾಯಗಳ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಏಕಾಣುಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. ದೇಹದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೋಂಕು ಹೃದಯದ ಒಳಪೊರೆಯ ಊತವನ್ನು (ಎಂಡೊಕಾರ್ಡೈಟಿಸ್) ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತೋರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ (1876). [[ಕ್ಷಯರೋಗ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಹಾಲಿನ ಮೂಲಕ ಕ್ಷಯರೋಗದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕತೆ ಉಂಟಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. 
==ನಿಧನ==
1913ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23ರಂದು ಬರ್ನಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್ ಗತಿಸಿದ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[http://www.pathologie.uni-wuerzburg.de/geschichte/historische_direktoren/edwin_klebs/ Bio at the University of Würzburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160210175651/http://www.pathologie.uni-wuerzburg.de/geschichte/historische_direktoren/edwin_klebs/ |date=2016-02-10 }} {{in lang|de}}
*[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/319924/Edwin-Klebs Biography at Encyclopædia Britannica]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೆಬ್ಸ್‌, ಥಿಯೊಡೊರ್ ಆಲ್ಬ್ರೇಷ್ಟ್‌ ಎಡ್ವಿನ್}}

[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>7rvipgb7o6mz8a5hbk5zxjtnduotidi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428739</id>
      <parentid>1428738</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4948" sha1="kni638j58ffh8kt5kz7376hybbokz06" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name = ಎಡ್ವಿನ್ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್‌
|image = Edwin Klebs.jpg
|image_size = 
|caption = Theodor Albrecht Edwin Klebs
|birth_date = {{birth date|1834|2|6|df=y}}
|birth_place =  [[Königsberg]], [[Kingdom of Prussia]]
|residence = 

|
|death_date = {{death date and age|1913|10|23|1834|2|6|df=y}}
|death_place = [[Bern]], Switzerland
|field = [[Pathology]]
|workplaces = [[University of Bern]] &lt;br&gt; [[University of Würzburg]] &lt;br&gt; [[Charles University in Prague|University of Prague]] &lt;br&gt; [[University of Zurich]] &lt;br&gt; [[Rush Medical College]]
|education = [[University of Würzburg]] &lt;br&gt; [[Humboldt University of Berlin|University of Berlin]] &lt;br&gt; [[University of Königsberg]]
|doctoral_advisor = [[Rudolf Virchow]]
|doctoral_students = [[Otto Lubarsch]]
|known_for = 
|awards =
|footnotes =
}}
'''ಥಿಯೊಡೊರ್ ಆಲ್ಬ್ರೇಷ್ಟ್‌ ಎಡ್ವಿನ್ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್‌''' 1834-1913. [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಏಕಾಣುಜೀವಿ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. [[ಮೂತ್ರಕೋಶ]]ದ ರೋಗವಾದ ಗ್ಲಾಮೆರುಲೊ ನೆಫ್ರೈಟಿಸನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದವ (1870). ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್ ಕಾಯಿಲೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಉಪದಂಶ (ಸಿಫಿಲಿಸ್) ರೋಗವನ್ನು [[ಕೋತಿ]]ಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದ. ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಲಾಫೆಲರ್‍ನೊಡನೆ ಸಹಕರಿಸಿ [[ಡಿಫ್ತೀರಿಯಾ]] ದಂಡಾಣು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್-ಲಾಫೆಲರ್ ದಂಡಾಣು ಜೀವಿಗಳೆಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
==ಜೀವನ==
ಕ್ಲೆಬ್ಸ್ ಜನಿಸಿದ್ದು ಜರ್ಮನಿಯ ಕೊನಿಗ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ, 1834ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 6 ರಂದು. ಬರ್ಲಿನ್ನಿನ ರೋಗವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ (ಪ್ಯಾಥಾಲಾಜಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್) 1861-1866ರ ವರೆಗೆ ರುಡೋಲ್ಫ್ ವರ್‍ಷೊ ಎಂಬಾತನ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅನಂತರ ರೋಗವೈಜ್ಞಾನಿಕ [[ಅಂಗರಚನ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ (ಪ್ಯಾಥಾಲಾಜಿಕಲ್ ಅನಾಟಮಿ) ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಬರ್ನ್ (1866), ವಾಟ್ರ್ಸ್‍ವರ್ಗ್ (1871), [[ಪ್ರಾಗ್|ಪ್ರೇಗ್]] (1873), ಜ್ಯೂರಿಕ್ (1882) ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೊ (1896) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಗಾಯಗಳ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಏಕಾಣುಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. ದೇಹದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೋಂಕು ಹೃದಯದ ಒಳಪೊರೆಯ ಊತವನ್ನು (ಎಂಡೊಕಾರ್ಡೈಟಿಸ್) ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತೋರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ (1876). [[ಕ್ಷಯರೋಗ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಹಾಲಿನ ಮೂಲಕ ಕ್ಷಯರೋಗದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕತೆ ಉಂಟಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. 
==ನಿಧನ==
1913ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23ರಂದು ಬರ್ನಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆಬ್ಸ್ ಗತಿಸಿದ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[http://www.pathologie.uni-wuerzburg.de/geschichte/historische_direktoren/edwin_klebs/ Bio at the University of Würzburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160210175651/http://www.pathologie.uni-wuerzburg.de/geschichte/historische_direktoren/edwin_klebs/ |date=2016-02-10 }} {{in lang|de}}
*[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/319924/Edwin-Klebs Biography at Encyclopædia Britannica]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೆಬ್ಸ್‌, ಥಿಯೊಡೊರ್ ಆಲ್ಬ್ರೇಷ್ಟ್‌ ಎಡ್ವಿನ್}}

[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]</text>
      <sha1>kni638j58ffh8kt5kz7376hybbokz06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Tharaa2004</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187377</id>
    <revision>
      <id>1428740</id>
      <timestamp>2026-09-19T06:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="388" sha1="hthqspzj634qu0ricrauq5s5wb8bmao" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Tharaa2004}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೩೮, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>hthqspzj634qu0ricrauq5s5wb8bmao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Deepika s p</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187378</id>
    <revision>
      <id>1428741</id>
      <timestamp>2026-09-19T06:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="389" sha1="q3d7umrnm50ra0medwqb1d4cw5kv3r6" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Deepika s p}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೪೨, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>q3d7umrnm50ra0medwqb1d4cw5kv3r6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hemaa2004</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187379</id>
    <revision>
      <id>1428744</id>
      <timestamp>2026-09-19T06:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="387" sha1="oycmhfheezuqc6q39s919m6bdlh6ug5" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Hemaa2004}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೪೭, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>oycmhfheezuqc6q39s919m6bdlh6ug5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Geetha sindhanur</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187380</id>
    <revision>
      <id>1428745</id>
      <timestamp>2026-09-19T06:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="394" sha1="mucd0zkfd0ijcjnszmmi08tr51jiqoy" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Geetha sindhanur}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೪೮, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>mucd0zkfd0ijcjnszmmi08tr51jiqoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Annapurna kalamangi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187381</id>
    <revision>
      <id>1428748</id>
      <timestamp>2026-09-19T06:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="397" sha1="k2fdhrl0v5ahepnkooajt00zbsi0tjf" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Annapurna kalamangi}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೫೨, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>k2fdhrl0v5ahepnkooajt00zbsi0tjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrutha shekhar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187382</id>
    <revision>
      <id>1428751</id>
      <timestamp>2026-09-19T06:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="393" sha1="ock1vz1x4tyafisvf6lrqnmwvxx2tcv" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Amrutha shekhar}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೧, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>ock1vz1x4tyafisvf6lrqnmwvxx2tcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಯುಂಗಾಂಗ್ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187383</id>
    <revision>
      <id>1428773</id>
      <timestamp>2026-09-19T09:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; text-align:left; font-size:90%;&quot; |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:120%;&quot; | ಯುಂಗಾಂಗ್ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು&lt;br /&gt;&lt;small&gt;云冈石窟&lt;/small&gt; |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Great.Buddha.Datong.jpg|220px]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;ಗುಹೆ ೨೦ರ ಬೃಹತ್ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆ&lt;/small&gt; |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#cedff...</comment>
      <origin>1428773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12712" sha1="q36ll6dyr8vd89unioj0gt9xfc2lh37" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:23em; text-align:left; font-size:90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:120%;&quot; | ಯುಂಗಾಂಗ್ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು&lt;br /&gt;&lt;small&gt;云冈石窟&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Great.Buddha.Datong.jpg|220px]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;ಗುಹೆ ೨೦ರ ಬೃಹತ್ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆ&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; background:#cedff2;&quot; | ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು
| Yungang Grottoes
|-
! scope=&quot;row&quot; | ದೇಶ
| ಚೀನಾ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಪ್ರಾಂತ್ಯ
| ಶಾನ್ಶಿ (ದಾಟಾಂಗ್)
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಮಾನದಂಡ
| ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (i), (ii), (iii), (iv)
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂಖ್ಯೆ
| [https://whc.unesco.org/en/list/1039/ ೧೦೩೯]
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಶಾಸನ ವರ್ಷ
| ೨೦೦೧
|-
! scope=&quot;row&quot; | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ
| ೩೪೮.೭೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಬಫರ್ ವಲಯ
| ೮೪೬.೮೧ ಹೆಕ್ಟೇರ್
|-
! scope=&quot;row&quot; | ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಲ
| ಉತ್ತರ ವೀ ರಾಜವಂಶ (೫-೬ನೇ ಶತಮಾನ)
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಗುಹೆಗಳು/ಪ್ರತಿಮೆಗಳು
| ೨೫೨ ಗುಹೆಗಳು, ೫೧,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಮೆಗಳು
|}
'''ಯುಂಗಾಂಗ್ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯಗಳು''' ಚೀನಾದ ಶಾನ್ಶಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ದಾಟಾಂಗ್ ನಗರದಿಂದ ೧೬ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ, ವುಝೌ ಪರ್ವತದ ದಕ್ಷಿಣ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಬೌದ್ಧ ಗುಹಾ ಸಂಕೀರ್ಣ.&lt;ref name=&quot;cdisc&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chinadiscovery.com/shanxi/datong/yungang-grottoes.html |title=Yungang Grottoes |publisher=China Discovery |access-date=2026-09-07}}&lt;/ref&gt; ಇದು ೨೫೨ ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ೫೧,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ೫ನೇ ಮತ್ತು ೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯ ಉತ್ತುಂಗ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1039/ |title=Yungang Grottoes |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-07}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಈ ತಾಣ, ಉತ್ತರ ವೀ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;chighlights&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.chinahighlights.com/datong/attraction/yungang-grottoes.htm |title=Yungang Grottoes Guide |publisher=China Highlights |access-date=2026-09-07}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[File:Yungang Grottoes Cave 3 22.jpg|thumb|left|250px|ಗುಹೆ ೩ರ ಶಿಲಾ ಕೆತ್ತನೆಗಳು]]
ಉತ್ತರ ವೀ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (೩೬೮-೫೩೪) ದಾಟಾಂಗ್ ರಾಜಕೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಈ ಗುಹೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;cdisc&quot;/&gt; ಚಕ್ರವರ್ತಿ ವೆಂಚೆಂಗ್ ಅವರು ಈ ಗುಹೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದ್ದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಜವಂಶದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;cdisc&quot;/&gt; ಸುಮಾರು ೪೫೩-೪೯೫ರ ನಡುವೆ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;chighlights&quot;/&gt; ತಾನ್ಯಾವೊ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ೪೬೦-೪೭೦ರ ನಡುವೆ ಕೆತ್ತಲಾದ &quot;ತಾನ್ಯಾವೊ ಐದು ಗುಹೆಗಳು&quot; (ಗುಹೆ ೧೬-೨೦) ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;chighlights&quot;/&gt; ಈ ಐದು ಗುಹೆಗಳು ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಏಕತೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೇರುಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧ ಕಲೆಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

== ಪ್ರಮುಖ ಗುಹೆಗಳು ==
[[File:Yungang Grottoes, Cave 11, West Wall.jpg|thumb|right|250px|ಗುಹೆ ೧೧ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಡೆಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳು]]
ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ೪೫ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಪೂರ್ವ ಭಾಗ (ಗುಹೆ ೧-೪), ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗ (ಗುಹೆ ೫-೨೦, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅಲಂಕೃತ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ), ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ (ಚಿಕ್ಕ ಗೂಡುಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ).&lt;ref name=&quot;cdisc&quot;/&gt; ಒಟ್ಟಾರೆ ೨೫೨ ಗೂಡುಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಬೌದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;chighlights&quot;/&gt; ಗುಹೆ ೨೦ರಲ್ಲಿ ೧೩.೭ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ತೆರೆದ-ಆಕಾಶದ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದ್ದು, ಇದು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತುವೊಬಾ ಗುಯಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ; ಇದರ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;chighlights&quot;/&gt; ಈ ಗುಹೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಛಾವಣಿ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರತಿಮೆ ಇಂದು ತೆರೆದ ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;cdisc&quot;/&gt; ಗುಹೆ ೫, ಚೀನಾದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಒಳಾಂಗಣ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಗುಹೆ ೬, ಶಾಕ್ಯಮುನಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ೩೩ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;chighlights&quot;/&gt;

== ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ ==
[[File:20230609 Cave 13 of Yungang caves.jpg|thumb|left|250px|ಗುಹೆ ೧೩ರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ]]
ಗುಹೆ ೩, ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗುಹೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಎಂದಿಗೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ನಂತರದ ಟ್ಯಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref name=&quot;chighlights&quot;/&gt; ಗುಹೆ ೯-೧೩, &quot;ಐದು ಭವ್ಯ ಗುಹೆಗಳು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇವು ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತಿದ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ; ಗುಹೆ ೧೨ನ್ನು &quot;ಸಂಗೀತ ಗುಹೆ&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;chighlights&quot;/&gt; ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಬೌದ್ಧ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬೆಸೆದ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ, ಬೌದ್ಧ ಗುಹಾ ಕಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೀನೀ ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿವರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಈ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಲೇ, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಗಾಂಧಾರ ಕಲಾ ಶೈಲಿಯ ಸಾರವನ್ನೂ ಹೀರಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ನಡೆದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;cdisc&quot;/&gt;

== ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ==
[[File:Yunganggrottoes2019.jpg|thumb|right|250px|ಯುಂಗಾಂಗ್ ಗುಹೆಗಳ ಬಾಹ್ಯ ನೋಟ]]
೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಯುಂಗಾಂಗ್ ಗುಹೆಗಳನ್ನು (i), (ii), (iii) ಮತ್ತು (iv) ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಶಾಶ್ವತ ಶಕ್ತಿಯ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಸಮಿತಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಚೀನೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಕಾನೂನಿನಡಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆದಿವೆ; ಯುಂಗಾಂಗ್ ಗುಹೆಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ನೀರಿನ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸವೆತದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕನಿಷ್ಠ-ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ತತ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಒಟ್ಟು ಕೆತ್ತಿದ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು ೧೮,೦೦೦ ಚದರ ಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

== ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ ==
[[File:Yungang Grottoes Cave 7 2.jpg|thumb|left|250px|ಗುಹೆ ೭ರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ]]
ಇಂದು ಯುಂಗಾಂಗ್ ಗುಹೆಗಳು ದಾಟಾಂಗ್ ನಗರದಿಂದ ೧೬ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ.&lt;ref name=&quot;chighlights&quot;/&gt; ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳುಗಳು ಭೇಟಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;chighlights&quot;/&gt; ಗುಹೆ ೫ ಮತ್ತು ೬, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರದಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಗುವ ಜೋಡಿ ಗುಹೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಭೇಟಿ ನೀಡಲೇಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;chighlights&quot;/&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>q36ll6dyr8vd89unioj0gt9xfc2lh37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Umesh Mundalli Bhatkal</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187384</id>
    <revision>
      <id>1428776</id>
      <timestamp>2026-09-19T09:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="400" sha1="eic4ucv5yeql8ll7cy5u8bpoqh1cav9" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Umesh Mundalli Bhatkal}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೧, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>eic4ucv5yeql8ll7cy5u8bpoqh1cav9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Umesh Mundalli Bhatkal</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187385</id>
    <revision>
      <id>1428777</id>
      <timestamp>2026-09-19T09:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umesh Mundalli Bhatkal</username>
        <id>101830</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ಆಯ್ತು ಗುರುಗಳೆ, ಆಯ್ಕೆ 2 - *ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರೊಫೈಲ್* ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ 🙏 ಇದು ನೇರವಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಗೆ ಹಾಕಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ತಟಸ್ಥ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ.  ---  &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿ*  &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿ* ಅವ...</comment>
      <origin>1428777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6637" sha1="ctz9es8hq14q3pg7bjcbjleinghmopk" xml:space="preserve">ಆಯ್ತು ಗುರುಗಳೆ, ಆಯ್ಕೆ 2 - *ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರೊಫೈಲ್* ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ 🙏 ಇದು ನೇರವಾಗಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಗೆ ಹಾಕಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ತಟಸ್ಥ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ.

---

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿ*

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿ* ಅವರು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಟ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ ಮುಂಡಳ್ಳಿ ಮೂಲದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ಅಂಕಣಕಾರ, ಪ್ರಕಾಶಕ, ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕ, ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವಕ.

ವಿವರ	ಮಾಹಿತಿ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಪೂರ್ತಿ ಹೆಸರು**	ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಹುಟ್ಟೂರು**	ಮುಂಡಳ್ಳಿ, ಭಟ್ಕಳ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ವಾಸ**	ಮುಂಡಳ್ಳಿ (2021ರಿಂದ), ಈ ಹಿಂದೆ ಚಿತ್ರಾಪುರದಲ್ಲಿ 7 ವರ್ಷ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ**	ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ (ಧಾರವಾಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ), ಎಂ.ಎಸ್.ಡಬ್ಲ್ಯು. (ಮೈಸೂರು ಮಾನಸಗಂಗೋತ್ರಿ ಮುಕ್ತ ವಿವಿ)

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ವೃತ್ತಿ**	ತಾಲೂಕು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಶೋಧನಾ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು**	ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆ, ಸಮಾಜ ಸೇವೆ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಸಂಸ್ಥೆ**	ನಿನಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಚಯ / ನಿನಾದ ಕಲ್ಚರಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ - ಭಟ್ಕಳ (ಸ್ಥಾಪನೆ: 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2016, ಚಿತ್ರಾಪುರ)

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಕುಟುಂಬ**	ಪತ್ನಿ ರೇಷ್ಮಾ ಉಮೇಶ್ (ಶಿಕ್ಷಕಿ), ಮಗಳು ನಿನಾದ, ಮಗ ಉತ್ಥಾನ, ತಾಯಿ ವೆಂಕಟಮ್ಮ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿ**	ಜಿಲ್ಲಾ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ), ನ್ಯಾಷನಲ್ ಐಕಾನ್ ಅವಾರ್ಡ್, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಭಾವಗೀತೆ ಪ್ರಥಮ

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ*

ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿಯವರು ಮುಂಡಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ಕಳೆದರು. ಚಿತ್ರಾಪುರ ಮಠದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರ ಒಡನಾಟ ಅವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು*

- *ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು (5):* ಮೌನಗೀತೆ (2003 - ಮೊದಲ ಕೃತಿ), ಭಾವಸುಮ, ಕರುನಾಡು ಕುಡಿಗಳು, ನಾನೂ ಶಿಲ್ಪವಾಗಬೇಕು, ತಿಂಗಳ ಬೆಳಕು.

- *ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ:* ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ಹೊಳೆಗೆ

- *ಪ್ರವಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ:* ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸುತ್ತು

- *ಕ್ಷೇತ್ರ ಪರಿಚಯ:* ಮಾತಾ ಮಹಿಮಾ (ಅಳ್ವೆಕೋಡಿ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ)

- *ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿ:* ಹನುಮಾಮೃತ (ಭಜನಾಮೃತ)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಸಂಗೀತ ಪಯಣ*

1994ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಸಂಗೀತ ಪಯಣದಲ್ಲಿ 2001ರಲ್ಲಿ ಯುವಜನ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆಯ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಭಾವಗೀತೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. 2011ರಲ್ಲಿ 'ಭರವಸೆಯ ಛಾಯೆ' ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. 35ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ನಿನಾದ ಸಂಸ್ಥೆ*

2016ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಿನಾದದ ಮೂಲಕ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಕಿರಿಯರಿಗೆ ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಸ್ಕೇರಿ ಎಂ.ಕೆ. ನಾಯಕ, ಅಪ್ಪಗೆರೆ ತಿಮ್ಮರಾಜು, ಡಾ. ಬಿ.ಎಂ. ಹೆಗಡೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗಣ್ಯರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು*

ನ್ಯಾಷನಲ್ ಐಕಾನ್ ಅವಾರ್ಡ್ (ಗೋವಾ ಕನ್ನಡಿಗರಿಂದ), ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ ಆದರ್ಶ ರತ್ನ, ಬಸವ ಚೇತನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರುನಾಡ ಸಾಧಕ ರತ್ನ, ಶ್ರೀ ಗುರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಚಿತ್ರಸಂತೆ ವರ್ಷದ ಕನ್ನಡಿಗ ಅಚೀವರ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್-2025, ಪಯಸ್ವಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ (ಕೇರಳ), ಕದಂಬ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಗಣ್ಯ ಒಡನಾಟ*

ದೂರದರ್ಶನ ಚಂದನ, ಉದಯ ಟಿವಿ, ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರ. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅನಂತ ನಾಗ್, ಶಂಕರ್ ಮಹಾದೇವನ್, ಡಾ. ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ ಮುಂತಾದವರ ಒಡನಾಟ.</text>
      <sha1>ctz9es8hq14q3pg7bjcbjleinghmopk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428778</id>
      <parentid>1428777</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T09:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Umesh Mundalli Bhatkal</username>
        <id>101830</id>
      </contributor>
      <origin>1428778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6293" sha1="ttgx86l9mj6j1oi0clfibmtiqa7detn" xml:space="preserve">.

---

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿ*

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿ* ಅವರು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಟ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ ಮುಂಡಳ್ಳಿ ಮೂಲದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ಅಂಕಣಕಾರ, ಪ್ರಕಾಶಕ, ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕ, ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವಕ.

ವಿವರ	ಮಾಹಿತಿ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಪೂರ್ತಿ ಹೆಸರು**	ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಹುಟ್ಟೂರು**	ಮುಂಡಳ್ಳಿ, ಭಟ್ಕಳ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ವಾಸ**	ಮುಂಡಳ್ಳಿ (2021ರಿಂದ), ಈ ಹಿಂದೆ ಚಿತ್ರಾಪುರದಲ್ಲಿ 7 ವರ್ಷ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ**	ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ (ಧಾರವಾಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ), ಎಂ.ಎಸ್.ಡಬ್ಲ್ಯು. (ಮೈಸೂರು ಮಾನಸಗಂಗೋತ್ರಿ ಮುಕ್ತ ವಿವಿ)

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ವೃತ್ತಿ**	ತಾಲೂಕು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಶೋಧನಾ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು**	ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆ, ಸಮಾಜ ಸೇವೆ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಸಂಸ್ಥೆ**	ನಿನಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಚಯ / ನಿನಾದ ಕಲ್ಚರಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ - ಭಟ್ಕಳ (ಸ್ಥಾಪನೆ: 14 ಆಗಸ್ಟ್ 2016, ಚಿತ್ರಾಪುರ)

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಕುಟುಂಬ**	ಪತ್ನಿ ರೇಷ್ಮಾ ಉಮೇಶ್ (ಶಿಕ್ಷಕಿ), ಮಗಳು ನಿನಾದ, ಮಗ ಉತ್ಥಾನ, ತಾಯಿ ವೆಂಕಟಮ್ಮ

&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿ**	ಜಿಲ್ಲಾ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ), ನ್ಯಾಷನಲ್ ಐಕಾನ್ ಅವಾರ್ಡ್, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಭಾವಗೀತೆ ಪ್ರಥಮ

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ*

ಉಮೇಶ ಮುಂಡಳ್ಳಿಯವರು ಮುಂಡಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ಕಳೆದರು. ಚಿತ್ರಾಪುರ ಮಠದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರ ಒಡನಾಟ ಅವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು*

- *ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು (5):* ಮೌನಗೀತೆ (2003 - ಮೊದಲ ಕೃತಿ), ಭಾವಸುಮ, ಕರುನಾಡು ಕುಡಿಗಳು, ನಾನೂ ಶಿಲ್ಪವಾಗಬೇಕು, ತಿಂಗಳ ಬೆಳಕು.

- *ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ:* ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ಹೊಳೆಗೆ

- *ಪ್ರವಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ:* ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸುತ್ತು

- *ಕ್ಷೇತ್ರ ಪರಿಚಯ:* ಮಾತಾ ಮಹಿಮಾ (ಅಳ್ವೆಕೋಡಿ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ)

- *ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿ:* ಹನುಮಾಮೃತ (ಭಜನಾಮೃತ)

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಸಂಗೀತ ಪಯಣ*

1994ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಸಂಗೀತ ಪಯಣದಲ್ಲಿ 2001ರಲ್ಲಿ ಯುವಜನ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆಯ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಭಾವಗೀತೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. 2011ರಲ್ಲಿ 'ಭರವಸೆಯ ಛಾಯೆ' ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. 35ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸ್ವರ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ನಿನಾದ ಸಂಸ್ಥೆ*

2016ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಿನಾದದ ಮೂಲಕ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಕಿರಿಯರಿಗೆ ವೇದಿಕೆ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಸ್ಕೇರಿ ಎಂ.ಕೆ. ನಾಯಕ, ಅಪ್ಪಗೆರೆ ತಿಮ್ಮರಾಜು, ಡಾ. ಬಿ.ಎಂ. ಹೆಗಡೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗಣ್ಯರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು*

ನ್ಯಾಷನಲ್ ಐಕಾನ್ ಅವಾರ್ಡ್ (ಗೋವಾ ಕನ್ನಡಿಗರಿಂದ), ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ ಆದರ್ಶ ರತ್ನ, ಬಸವ ಚೇತನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರುನಾಡ ಸಾಧಕ ರತ್ನ, ಶ್ರೀ ಗುರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಚಿತ್ರಸಂತೆ ವರ್ಷದ ಕನ್ನಡಿಗ ಅಚೀವರ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್-2025, ಪಯಸ್ವಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ (ಕೇರಳ), ಕದಂಬ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಗಣ್ಯ ಒಡನಾಟ*

ದೂರದರ್ಶನ ಚಂದನ, ಉದಯ ಟಿವಿ, ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರ. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅನಂತ ನಾಗ್, ಶಂಕರ್ ಮಹಾದೇವನ್, ಡಾ. ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ ಮುಂತಾದವರ ಒಡನಾಟ.</text>
      <sha1>ttgx86l9mj6j1oi0clfibmtiqa7detn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187386</id>
    <revision>
      <id>1428784</id>
      <timestamp>2026-09-19T10:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1428784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23605" sha1="h6ejc08vr2ggbqq55wpylt708r9xiwh" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| image = Clematis 'Nelly Moser'.JPG
| image_caption = ''Clematis'' 'Nelly Moser'
| display_parents = 2
| taxon = Clematis
| authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |title=Genus: ''Clematis'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2000-12-20 |access-date=2011-02-02 |archive-date=2009-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617224809/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 }}&lt;/ref&gt;
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = [[List of Clematis species|List of ''Clematis'' species]]
| synonyms = ''Atragene'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Coriflora'' &lt;small&gt;[[Georg Heinrich Weber|Weber]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Viorna'' &lt;small&gt;[[Ludwig Reichenbach|Rchb.]]&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;/&gt;
}}
'''ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸ್''' - ರ್ಯಾನನ್‍ಕ್ಯುಲೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸುಂದರವಾದ ಹಂಬು. 
==ಹೆಸರು==
ಸಾಮಾನ್ಯಬಳಕೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬವರ್ ಎಂದೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟು ಹಂಬು, ತಲೆಜಡಾರಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ.

==ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ಎಲೆಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಅಭಿಮುಖ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂಗಳು ಮಧ್ಯಾರಂಭಿ ಮಾದರಿಯ ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ 4 ಇಲ್ಲವೆ 5 ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳೂ ಅನೇಕ ಕೇಸರಗಳೂ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯವೂ ಇವೆ. ದಳಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿರುವುದು ಈ ಗಿಡದ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಫಲ ಒಂದೇ ಬೀಜವುಳ್ಳದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ಎಕೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಶಲಾಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅದರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅನೇಕ ಕೂದಲುಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೂವಿನ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳ ಶಲಾಕೆಗಳೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಈ ಬಗೆಯ ಕೂದಲಿರುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಕೂದಲಿನ ಜೊಂಪೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಮುದುಕನ ಗಡ್ಡ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಬಂದಿದೆ. ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸ್‍ನ ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಔಷಧೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವೂ ಇದೆ. ಕ್ಲೆ.ಗೌರಿಯಾನದ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಡಗಳಿಗೆ ಗುಳ್ಳೆಗಳೆಬ್ಬಿಸುವ ಗುಣ ಇದೆ. ಕ್ಲೆ.ಸ್ಮೈ ಲಾಸಿಫೋಲಿಯ ಪ್ರಭೇದದ ಬೇರಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ಕಷಾಯ ಕುರು, ಇಸಬು, ರಕ್ತದೋಷಗಳು, ಜ್ವರ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಟ್ರೈಲೋಬ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಕುಷ್ಠರೋಗ, ಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸಿನ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ವಿಷಪೂರಿತ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಲೆ. ನೇಪಾಲೆನ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆ.ಓರಿಯಂಟ್ಯಾಲಿಸ್ ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನಿಮೋನಿನ್ ಎಂಬ ವಿಷವಸ್ತು ಇವುಗಳ ನಂಜುಗುಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಉದ್ಯಾನಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಅರಿಸ್ಟೇಟ, ಜಾಕ್‍ಮ್ಯಾನಿಯೈ, ಫ್ಲಾಮ್ಯುಲ, ಲಾಸೋನಿಯಾನ, ಫ್ಲಾರಿಡ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿಯೈ, ವಿಯೋರ್ನ, ಫ್ರೆಮಾಂಟಿಯೈ ಮುಂತಾದುವು.
==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ದಿ==
ಇವನ್ನು ಬೀಜ, ಲೇಯರಿಂಗ್ ಇಲ್ಲವೆ ಇನಾರ್ಚಿಂಗ್ ವಿಧಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಆಳವಾದ, ಗೋಡು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಮಣ್ಣು ಕ್ಷಾರೀಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಉತ್ತಮ, ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಸರಾಗವಾಗಿ ಇಳಿಯುವಂತಿರಬೇಕು. ಕುದುರೆಗೊಬ್ಬರ ಇಲ್ಲವೆ ದನದ ಗೊಬ್ಬರ ಅತ್ಯವಶ್ಯ.
==ಪ್ರಭೇದಗಳು== 
ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೮೦ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;POWO_329401-2&quot; &gt;{{cite POWO |id=329401-2 |title=''Clematis'' L. |access-date=26 January 2023 }}&lt;/ref&gt;ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇರುವುದಾದರೂ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಮಾಟಿಸ್ ಗೌರಿಯಾನ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂಥದು. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಹೂಗಳು ಬಲು ಅಂದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಉದ್ಯಾನಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಇವನ್ನು ಗೋಡೆಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಚಪ್ಪರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಬ್ಬಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಬಳ್ಳಿಗಳು; ತಮ್ಮ ಎಲೆಗಳ ತೊಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಸರೆಗಳನ್ನು ತಬ್ಬಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

[[File:Large_purple_clematis_flower_with_white_finger_stamens.jpg|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬೆರಳಿನ ಕೇಸರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ, ಗಾಢ ನೇರಳೆ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೂವು.]]
[[File:PurpleClematis1.jpeg|right|thumb|ನೇರಳೆ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್]]
[[File:Clematis_armandii01-4035~2015_03_22.JPG|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರ್ಮಾಂಡಿ'']]
[[File:Clematis_macro_1.JPG|right|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್'' 'ಮಲ್ಟಿ ಬ್ಲೂ']]
[[File:Clematis_florida_001.jpg|right|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'']]
[[File:Clematis_Montana_02.jpg|thumb|''ಸಿ. ಮೊಂಟಾನಾ'']]
[[File:Clematis_vitalba.JPG|right|thumb|''ಸಿ. ವಿಟಾಲ್ಬಾ'' ಹೂವುಗಳು]]
[[File:Old_man's_beard_Clematis_vitalba_seeds.jpg|right|thumb|ಹೆಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ''ಸಿ. ವಿಟಾಲ್ಬಾದ'' ಬೀಜದ ತಲೆಗಳು , ಇದನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ &quot;ಮುದುಕನ ಗಡ್ಡ&quot; ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]]
[[File:Clematis_seeds.jpg|thumb|ಅಕೀನ್ಸ್]]
[[hFile:Clematis_dioica_in_Guanacaste,_Costa_Rica.JPG|thumb|ಕೋಸ್ಟರಿಕಾದ ಗ್ವಾನಾಕಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ''C. ಡಿಯೋಕಾದ'' ಹಣ್ಣುಗಳು]]
[[File:Clematis-C_-_Copy.jpg|thumb|''ಸಿ. ಟೆರ್ನಿಫ್ಲೋರಾ'' ಬೀಜ ಗೊಂಚಲು]]
ಜಾತಿಗಳ ಭಾಗಶಃ ಪಟ್ಟಿ:

* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಡಿಸೋನಿ'' &lt;small&gt;ಬ್ರಿಟ್.&lt;/small&gt; – ಅಡಿಸನ್ ಲೆದರ್ ಫ಼್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಕೆಬಯಾಯ್ಡ್ಸ್'' &lt;small&gt;(ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್.) ಹೆಚ್ಜೆವೀಚ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಲ್ಬಿಕೋಮಾ'' &lt;small&gt;ವೆರ್ರಿ&lt;/small&gt; -ವೈಟ್‍ಹೇರ್ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಆಲ್ಪಿನಾ'' &lt;small&gt;(ಎಲ್.) ಮಿಲ್.&lt;/small&gt; – ಆಲ್ಪೈನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರಿಸ್ಟಾಟಾ'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}}&lt;ref name=APNI-C.-aristata&gt;{{APNI |id=17105 |name=''Clematis aristata'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;- ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರ್ಮಾಂಡಿ'' - ಅರ್ಮಾಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬಾಲ್ಡ್ವಿನಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ. ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಪೈನ್ ಹಯಸಿಂತ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬಿಗೆಲೋವಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್.&lt;/small&gt; – ಬಿಗೆಲೋ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬ್ರಾಚಿಯಾಟಾ'' &lt;small&gt;ಥುನ್ಬ್.&lt;/small&gt; – ಟ್ರಾವಲೆರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ಯಾಂಪನಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಬ್ರೋಟ್.&lt;/small&gt; - ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಬಯಾನಾ'' - ಸ್ಯಾಟಿನ್ ಕರ್ಲ್ಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಓಸ್ಬೆಕ್&lt;/small&gt; –ಚೈನೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''ವೈ ಲಿಂಗ್ ಕ್ಸಿಯಾನ್ ('' {{lang-zh|c=威靈仙|p=Wei ling xian}}威靈仙; ಪಿನ್ಯಿನ್  )
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ರೈಸೊಕೊಮಾ'' &lt;small&gt;ಫ್ರಾಂಚ್.&lt;/small&gt; – ಗೊಲ್ಡ್ ವೂಲ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸಿರ್ರೋಸಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - 'ಫ್ರೆಕಲ್ಸ್', 'ವಿಸ್ಲಿ ಕ್ರೀಮ್' ಮತ್ತು 'ಜಿಂಗಲ್ ಬೆಲ್ಸ್' ತಳಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
** ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸಿರೋಸಾ v. ಬಾಲೆರಿಕಾ'' (ಬಾಲೆರಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳು)
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೋಕ್ಟಿಲಿಸ್'' &lt;small&gt;(ಫರ್ನ್.) ಕೀನರ್&lt;/small&gt; – ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೈಟ್‍ಹೇರ್ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;(ನಟ್.) ಟಾರ್. &amp; ಎ.ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಪಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಸ್ವಾಂಪ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್  
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮಿ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡಿಯೋಕಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - ''ಕ್ಯಾಬೆಲ್ಲೋಸ್ ಡಿ ಏಂಜೆಲ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡ್ರಮ್ಮೊಂಡಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ.ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಡ್ರಮ್ಮೊಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡುರಾಂಡಿ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫಾಸೆಟ್ಟಿ'' {{Au|F.Muell.}}&lt;ref name=APNI-C.-fawcettii&gt;{{APNI |id=17377 |name=''Clematis fawcettii'' {{Au|F.Muell.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲಮ್ಮುಲಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಫ್ರಾಗ್ರೆಂಟ್ ವುಮನ್ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'' &lt;small&gt;ಥುನ್ಬ್.&lt;/small&gt; – ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫೋಟಿಡಾ'' &lt;small&gt;ರೌಲ್ (1846)&lt;/small&gt; – ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ರೀಮಾಂಟಿ'' &lt;small&gt;ಎಸ್. ವ್ಯಾಟ್ಸನ್&lt;/small&gt; – ಫ್ರೀಮಾಂಟ್‌ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗ್ಲಾಕೋಫಿಲ್ಲಾ'' &lt;small&gt;ಸಣ್ಣ&lt;/small&gt; - ವೈಟ್ ಲೀವ್ಸ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗ್ಲೈಸಿನಾಯ್ಡ್ಸ್'' {{Au|DC.}} – ಹೆಡ್‍ಎಕ್ ವೈನ್&lt;ref name=APNI-C.-glycinoides&gt;{{APNI |id=17431 |name=''Clematis glycinoides'' {{Au|DC.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗೌರಿಯಾನ'' - ಇಂಡಿಯನ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೆನ್ರಿ'' &lt;small&gt;ಆಲಿವ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹಿರ್ಸುಟಿಸ್ಸಿಮಾ'' &lt;small&gt;ಪರ್ಶ್&lt;/small&gt; - ಹೈರಿ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೆಡಿಸಾರಿಫೋಲಿಯಾ'' {{Au|DC.}}
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಇಂಟೆಗ್ರಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಇಸ್ಪಹಾನಿಕಾ ಬಯೋಸ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ × ಜಾಕ್‌ಮಾನಿ'' &lt;small&gt;ಟಿ.ಮೂರ್&lt;/small&gt; – ಜ್ಯಾಕ್‌ಮನ್‌ನ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೊರಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;ಕೋಮ್.&lt;/small&gt; - ಕೊರಿಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲನುಗಿನೋಸಾ'' &lt;small&gt;ಲಿಂಡ್ಲ್. &amp; ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ಟನ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲಸಿಯಾಂತ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; - ಪೈಪ್ಸ್ಟೆಮ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲೆಪ್ಟೊಫಿಲ್ಲಾ'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}}&lt;ref name=APNI-C.-leptophylla&gt;{{APNI |id=108278 |name=''Clematis leptophylla'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲಿಗುಸ್ಟಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; - ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ವೈಟ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್, ''ಹೈರ್ಬಾ ಡಿ ಚಿವೊ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲೀನಿಯರಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಸ್ಟುಡ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಪೆಟಲಾ'' &lt;small&gt;ಲೆಡೆಬ್.&lt;/small&gt; – ಡೌನಿ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮಂಡ್ಶುರಿಕಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮಾರ್ಮೊರೇರಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಸ್ನೆಡ್ಡನ್&lt;/small&gt; - ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೈಕ್ರೋಫಿಲ್ಲಾ'' {{Au|DC.}} –ಸ್ಮಾಲ್ ಲಿವ್‍ಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್&lt;ref name=APNI-C.-microphylla&gt;{{APNI |id=17531 |name=''Clematis microphylla'' {{Au|DC.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೊಂಟಾನಾ'' &lt;small&gt;ಬುಚ್.-ಹ್ಯಾಮ್. ಮಾಜಿ DC.&lt;/small&gt; - ಎನಿಮೋನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೋರ್‌ಫೀಲ್ಡೀ'' &lt;small&gt;ಕ್ರಾಲ್&lt;/small&gt; – ಹಂಟ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ವ್ಯಾಸೀನ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ನಪೌಲೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಡಿಸಿ.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟಲಿಸ್'' &lt;small&gt;(ಹಾರ್ನೆಮ್.) DC.&lt;/small&gt; - ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲೂ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಓಕ್ರೋಲ್ಯುಕಾ'' &lt;small&gt;ಐಟ್.&lt;/small&gt; - ಕರ್ಲಿ ಹೆಡ್ಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಓರಿಯೆಂಟಲಿಸ್'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; - ಚೈನೀಸ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಾಮೆರಿ'' &lt;small&gt;ರೋಸ್&lt;/small&gt; - ಪಾಮರ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪ್ಯಾನಿಕ್ಯುಲಾಟಾ'' &lt;small&gt;J.F.Gmel.&lt;/small&gt; - ''ಪುವಾಹನಂಗಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪೇಟೆನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಸಿ.ಮೊರೆನ್ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ನೆ.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪೌಸಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; – ರೋಪ್‌ವೈನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಿಕೆರಿಂಗಿ'' {{Au|A.Gray}&lt;ref name=APNI-C.-pickeringii&gt;{{APNI |id=17587 |name=''Clematis pickeringii'' {{Au|A.Gray}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RFK8&quot;&gt;{{cite web |url=https://apps.lucidcentral.org/rainforest/text/entities/clematis_pickeringii.htm |title=Clematis pickeringii |author=F.A. Zich |author2=B.P.M Hyland |author3=T. Whiffen |author4=R.A. Kerrigan |website=[[Australian Tropical Rainforest Plants]], Edition 8 |year=2020 |publisher=[[Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation]] (CSIRO) |access-date=6 March 2021}}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಿಚ್ಚೇರಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ. ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಬ್ಲೂಬಿಲ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಬ್ಸೆನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಹೆಗೆಲ್ ಎಕ್ಸ್ ಎಂಡ್ಲ್.&lt;/small&gt; - ಕಾಮನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೆಕ್ಟಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - ಗ್ರೌಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಾಟಾ'' &lt;small&gt;ವಾಲ್ಟರ್&lt;/small&gt; - ನೆಟ್ ಲೀಫ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೋಡೋಕಾರ್ಪಾ'' &lt;small&gt;ರೋಸ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸ್ಮಿಲಾಸಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ವಾಲ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್'' &lt;small&gt;ಕ್ರಾಲ್&lt;/small&gt; - ಅಲಬಾಮಾ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸ್ಟಾನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಸೀಬೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಜುಕ್.&lt;/small&gt; - ''ಕುಸಬೋಟನ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟ್ಯಾಂಗುಟಿಕಾ'' &lt;small&gt;(ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್.) ಕೊರ್ಶ್.&lt;/small&gt; - ಗೋಲ್ಡನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟೆರ್ನಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಡಿಸಿ.&lt;/small&gt; – ಸ್ವೀಟ್ ಆಟಂ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟೆಕ್ಸೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಬಕ್ಲಿ&lt;/small&gt; - ಸ್ಕಾರ್‍ಲೆಟ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಯುರೊಫಿಲ್ಲಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಸಿಕಲರ್'' -ಮೆನಿಕಲರ್ಡ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಟಿಸಿಲ್ಲಾರಿಸ್'' – ಪರ್ಪಲ್ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬೋವರ್&lt;ref&gt;[http://www.voyageurcountry.com/htmls/floweringplants/plants/purplevirginsbower.html purple virgins bower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525095520/http://www.voyageurcountry.com/htmls/floweringplants/plants/purplevirginsbower.html |date=2009-05-25 }}, Voyageur Country&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಯೋರ್ನಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ವ್ಯಾಸೀನ್, ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಜಿನಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಡಾರ್ನಿಂಗ್ ನೀಡಲ್ಸ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿರಿಡಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಬರ್ಟೋಲ್.&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/31819#page/187/mode/1up |title=Miscellanea Botanica XIX |first=Antonii |last=Bertolonii |author-link=Antonio Bertoloni |journal=Memorie della Accademia delle Scienze dell'Istituto di Bologna |volume=9 |year=1858 |page=167 at 171–172 |language=la}}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಾಲ್ಬಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್, ಓಲ್ಶ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಬಿಯರ್ಡ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಿಕೌಲಿಸ್'' &lt;small&gt;ಇ.ಸ್ಟೀಲ್&lt;/small&gt; – ಮಿಲ್‌ಬೊರೊ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಿಸೆಲ್ಲಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಇಟಾಲಿಯನ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್, ಪರ್ಪಲ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20071109010532/http://www.clematisviorna.info/ American Bells - A guide to the species in subgenus Viorna]
* [http://clematis.org American Clematis Society]
* [https://web.archive.org/web/20130307081849/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi4.htm ''Clematis viorna'' images at bioimages.vanderbilt.edu]
* [https://web.archive.org/web/20120720161811/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi5.htm ''Clematis virginiana'' images at bioimages.vanderbilt.edu]
* [https://www.clematisinternational.com/ International Clematis Society]
* {{Cite AmCyc |wstitle=Clematis |short=x}}
* {{ws|[[s:Poems of Letitia Elizabeth Landon (L. E. L.) from Flowers of Loveliness, 1838/Clematis|The Clematis]]}}, one of the Flowers of Loveliness for 1838 with an illustration (Clematis) by [[Thomas Uwins]] combined with poetry (The Clematis) by [[Letitia Elizabeth Landon]].
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>h6ejc08vr2ggbqq55wpylt708r9xiwh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428785</id>
      <parentid>1428784</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಹೂವುಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23645" sha1="o1n7u5f98jq0igvn1nn25yri8sbel5r" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| image = Clematis 'Nelly Moser'.JPG
| image_caption = ''Clematis'' 'Nelly Moser'
| display_parents = 2
| taxon = Clematis
| authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |title=Genus: ''Clematis'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2000-12-20 |access-date=2011-02-02 |archive-date=2009-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617224809/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 }}&lt;/ref&gt;
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = [[List of Clematis species|List of ''Clematis'' species]]
| synonyms = ''Atragene'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Coriflora'' &lt;small&gt;[[Georg Heinrich Weber|Weber]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Viorna'' &lt;small&gt;[[Ludwig Reichenbach|Rchb.]]&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;/&gt;
}}
'''ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸ್''' - ರ್ಯಾನನ್‍ಕ್ಯುಲೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸುಂದರವಾದ ಹಂಬು. 
==ಹೆಸರು==
ಸಾಮಾನ್ಯಬಳಕೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬವರ್ ಎಂದೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟು ಹಂಬು, ತಲೆಜಡಾರಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ.

==ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ಎಲೆಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಅಭಿಮುಖ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂಗಳು ಮಧ್ಯಾರಂಭಿ ಮಾದರಿಯ ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ 4 ಇಲ್ಲವೆ 5 ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳೂ ಅನೇಕ ಕೇಸರಗಳೂ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯವೂ ಇವೆ. ದಳಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿರುವುದು ಈ ಗಿಡದ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಫಲ ಒಂದೇ ಬೀಜವುಳ್ಳದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ಎಕೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಶಲಾಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅದರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅನೇಕ ಕೂದಲುಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೂವಿನ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳ ಶಲಾಕೆಗಳೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಈ ಬಗೆಯ ಕೂದಲಿರುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಕೂದಲಿನ ಜೊಂಪೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಮುದುಕನ ಗಡ್ಡ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಬಂದಿದೆ. ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸ್‍ನ ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಔಷಧೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವೂ ಇದೆ. ಕ್ಲೆ.ಗೌರಿಯಾನದ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಡಗಳಿಗೆ ಗುಳ್ಳೆಗಳೆಬ್ಬಿಸುವ ಗುಣ ಇದೆ. ಕ್ಲೆ.ಸ್ಮೈ ಲಾಸಿಫೋಲಿಯ ಪ್ರಭೇದದ ಬೇರಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ಕಷಾಯ ಕುರು, ಇಸಬು, ರಕ್ತದೋಷಗಳು, ಜ್ವರ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಟ್ರೈಲೋಬ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಕುಷ್ಠರೋಗ, ಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸಿನ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ವಿಷಪೂರಿತ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಲೆ. ನೇಪಾಲೆನ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆ.ಓರಿಯಂಟ್ಯಾಲಿಸ್ ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನಿಮೋನಿನ್ ಎಂಬ ವಿಷವಸ್ತು ಇವುಗಳ ನಂಜುಗುಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಉದ್ಯಾನಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಅರಿಸ್ಟೇಟ, ಜಾಕ್‍ಮ್ಯಾನಿಯೈ, ಫ್ಲಾಮ್ಯುಲ, ಲಾಸೋನಿಯಾನ, ಫ್ಲಾರಿಡ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿಯೈ, ವಿಯೋರ್ನ, ಫ್ರೆಮಾಂಟಿಯೈ ಮುಂತಾದುವು.
==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ದಿ==
ಇವನ್ನು ಬೀಜ, ಲೇಯರಿಂಗ್ ಇಲ್ಲವೆ ಇನಾರ್ಚಿಂಗ್ ವಿಧಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಆಳವಾದ, ಗೋಡು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಮಣ್ಣು ಕ್ಷಾರೀಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಉತ್ತಮ, ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಸರಾಗವಾಗಿ ಇಳಿಯುವಂತಿರಬೇಕು. ಕುದುರೆಗೊಬ್ಬರ ಇಲ್ಲವೆ ದನದ ಗೊಬ್ಬರ ಅತ್ಯವಶ್ಯ.
==ಪ್ರಭೇದಗಳು== 
ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೮೦ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;POWO_329401-2&quot; &gt;{{cite POWO |id=329401-2 |title=''Clematis'' L. |access-date=26 January 2023 }}&lt;/ref&gt;ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇರುವುದಾದರೂ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಮಾಟಿಸ್ ಗೌರಿಯಾನ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂಥದು. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಹೂಗಳು ಬಲು ಅಂದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಉದ್ಯಾನಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಇವನ್ನು ಗೋಡೆಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಚಪ್ಪರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಬ್ಬಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಬಳ್ಳಿಗಳು; ತಮ್ಮ ಎಲೆಗಳ ತೊಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಸರೆಗಳನ್ನು ತಬ್ಬಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

[[File:Large_purple_clematis_flower_with_white_finger_stamens.jpg|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬೆರಳಿನ ಕೇಸರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ, ಗಾಢ ನೇರಳೆ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೂವು.]]
[[File:PurpleClematis1.jpeg|right|thumb|ನೇರಳೆ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್]]
[[File:Clematis_armandii01-4035~2015_03_22.JPG|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರ್ಮಾಂಡಿ'']]
[[File:Clematis_macro_1.JPG|right|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್'' 'ಮಲ್ಟಿ ಬ್ಲೂ']]
[[File:Clematis_florida_001.jpg|right|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'']]
[[File:Clematis_Montana_02.jpg|thumb|''ಸಿ. ಮೊಂಟಾನಾ'']]
[[File:Clematis_vitalba.JPG|right|thumb|''ಸಿ. ವಿಟಾಲ್ಬಾ'' ಹೂವುಗಳು]]
[[File:Old_man's_beard_Clematis_vitalba_seeds.jpg|right|thumb|ಹೆಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ''ಸಿ. ವಿಟಾಲ್ಬಾದ'' ಬೀಜದ ತಲೆಗಳು , ಇದನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ &quot;ಮುದುಕನ ಗಡ್ಡ&quot; ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]]
[[File:Clematis_seeds.jpg|thumb|ಅಕೀನ್ಸ್]]
[[hFile:Clematis_dioica_in_Guanacaste,_Costa_Rica.JPG|thumb|ಕೋಸ್ಟರಿಕಾದ ಗ್ವಾನಾಕಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ''C. ಡಿಯೋಕಾದ'' ಹಣ್ಣುಗಳು]]
[[File:Clematis-C_-_Copy.jpg|thumb|''ಸಿ. ಟೆರ್ನಿಫ್ಲೋರಾ'' ಬೀಜ ಗೊಂಚಲು]]
ಜಾತಿಗಳ ಭಾಗಶಃ ಪಟ್ಟಿ:

* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಡಿಸೋನಿ'' &lt;small&gt;ಬ್ರಿಟ್.&lt;/small&gt; – ಅಡಿಸನ್ ಲೆದರ್ ಫ಼್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಕೆಬಯಾಯ್ಡ್ಸ್'' &lt;small&gt;(ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್.) ಹೆಚ್ಜೆವೀಚ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಲ್ಬಿಕೋಮಾ'' &lt;small&gt;ವೆರ್ರಿ&lt;/small&gt; -ವೈಟ್‍ಹೇರ್ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಆಲ್ಪಿನಾ'' &lt;small&gt;(ಎಲ್.) ಮಿಲ್.&lt;/small&gt; – ಆಲ್ಪೈನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರಿಸ್ಟಾಟಾ'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}}&lt;ref name=APNI-C.-aristata&gt;{{APNI |id=17105 |name=''Clematis aristata'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;- ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರ್ಮಾಂಡಿ'' - ಅರ್ಮಾಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬಾಲ್ಡ್ವಿನಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ. ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಪೈನ್ ಹಯಸಿಂತ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬಿಗೆಲೋವಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್.&lt;/small&gt; – ಬಿಗೆಲೋ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬ್ರಾಚಿಯಾಟಾ'' &lt;small&gt;ಥುನ್ಬ್.&lt;/small&gt; – ಟ್ರಾವಲೆರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ಯಾಂಪನಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಬ್ರೋಟ್.&lt;/small&gt; - ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಬಯಾನಾ'' - ಸ್ಯಾಟಿನ್ ಕರ್ಲ್ಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಓಸ್ಬೆಕ್&lt;/small&gt; –ಚೈನೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''ವೈ ಲಿಂಗ್ ಕ್ಸಿಯಾನ್ ('' {{lang-zh|c=威靈仙|p=Wei ling xian}}威靈仙; ಪಿನ್ಯಿನ್  )
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ರೈಸೊಕೊಮಾ'' &lt;small&gt;ಫ್ರಾಂಚ್.&lt;/small&gt; – ಗೊಲ್ಡ್ ವೂಲ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸಿರ್ರೋಸಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - 'ಫ್ರೆಕಲ್ಸ್', 'ವಿಸ್ಲಿ ಕ್ರೀಮ್' ಮತ್ತು 'ಜಿಂಗಲ್ ಬೆಲ್ಸ್' ತಳಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
** ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸಿರೋಸಾ v. ಬಾಲೆರಿಕಾ'' (ಬಾಲೆರಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳು)
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೋಕ್ಟಿಲಿಸ್'' &lt;small&gt;(ಫರ್ನ್.) ಕೀನರ್&lt;/small&gt; – ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೈಟ್‍ಹೇರ್ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;(ನಟ್.) ಟಾರ್. &amp; ಎ.ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಪಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಸ್ವಾಂಪ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್  
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮಿ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡಿಯೋಕಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - ''ಕ್ಯಾಬೆಲ್ಲೋಸ್ ಡಿ ಏಂಜೆಲ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡ್ರಮ್ಮೊಂಡಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ.ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಡ್ರಮ್ಮೊಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡುರಾಂಡಿ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫಾಸೆಟ್ಟಿ'' {{Au|F.Muell.}}&lt;ref name=APNI-C.-fawcettii&gt;{{APNI |id=17377 |name=''Clematis fawcettii'' {{Au|F.Muell.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲಮ್ಮುಲಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಫ್ರಾಗ್ರೆಂಟ್ ವುಮನ್ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'' &lt;small&gt;ಥುನ್ಬ್.&lt;/small&gt; – ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫೋಟಿಡಾ'' &lt;small&gt;ರೌಲ್ (1846)&lt;/small&gt; – ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ರೀಮಾಂಟಿ'' &lt;small&gt;ಎಸ್. ವ್ಯಾಟ್ಸನ್&lt;/small&gt; – ಫ್ರೀಮಾಂಟ್‌ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗ್ಲಾಕೋಫಿಲ್ಲಾ'' &lt;small&gt;ಸಣ್ಣ&lt;/small&gt; - ವೈಟ್ ಲೀವ್ಸ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗ್ಲೈಸಿನಾಯ್ಡ್ಸ್'' {{Au|DC.}} – ಹೆಡ್‍ಎಕ್ ವೈನ್&lt;ref name=APNI-C.-glycinoides&gt;{{APNI |id=17431 |name=''Clematis glycinoides'' {{Au|DC.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗೌರಿಯಾನ'' - ಇಂಡಿಯನ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೆನ್ರಿ'' &lt;small&gt;ಆಲಿವ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹಿರ್ಸುಟಿಸ್ಸಿಮಾ'' &lt;small&gt;ಪರ್ಶ್&lt;/small&gt; - ಹೈರಿ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೆಡಿಸಾರಿಫೋಲಿಯಾ'' {{Au|DC.}}
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಇಂಟೆಗ್ರಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಇಸ್ಪಹಾನಿಕಾ ಬಯೋಸ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ × ಜಾಕ್‌ಮಾನಿ'' &lt;small&gt;ಟಿ.ಮೂರ್&lt;/small&gt; – ಜ್ಯಾಕ್‌ಮನ್‌ನ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೊರಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;ಕೋಮ್.&lt;/small&gt; - ಕೊರಿಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲನುಗಿನೋಸಾ'' &lt;small&gt;ಲಿಂಡ್ಲ್. &amp; ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ಟನ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲಸಿಯಾಂತ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; - ಪೈಪ್ಸ್ಟೆಮ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲೆಪ್ಟೊಫಿಲ್ಲಾ'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}}&lt;ref name=APNI-C.-leptophylla&gt;{{APNI |id=108278 |name=''Clematis leptophylla'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲಿಗುಸ್ಟಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; - ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ವೈಟ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್, ''ಹೈರ್ಬಾ ಡಿ ಚಿವೊ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲೀನಿಯರಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಸ್ಟುಡ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಪೆಟಲಾ'' &lt;small&gt;ಲೆಡೆಬ್.&lt;/small&gt; – ಡೌನಿ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮಂಡ್ಶುರಿಕಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮಾರ್ಮೊರೇರಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಸ್ನೆಡ್ಡನ್&lt;/small&gt; - ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೈಕ್ರೋಫಿಲ್ಲಾ'' {{Au|DC.}} –ಸ್ಮಾಲ್ ಲಿವ್‍ಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್&lt;ref name=APNI-C.-microphylla&gt;{{APNI |id=17531 |name=''Clematis microphylla'' {{Au|DC.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೊಂಟಾನಾ'' &lt;small&gt;ಬುಚ್.-ಹ್ಯಾಮ್. ಮಾಜಿ DC.&lt;/small&gt; - ಎನಿಮೋನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೋರ್‌ಫೀಲ್ಡೀ'' &lt;small&gt;ಕ್ರಾಲ್&lt;/small&gt; – ಹಂಟ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ವ್ಯಾಸೀನ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ನಪೌಲೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಡಿಸಿ.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟಲಿಸ್'' &lt;small&gt;(ಹಾರ್ನೆಮ್.) DC.&lt;/small&gt; - ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲೂ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಓಕ್ರೋಲ್ಯುಕಾ'' &lt;small&gt;ಐಟ್.&lt;/small&gt; - ಕರ್ಲಿ ಹೆಡ್ಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಓರಿಯೆಂಟಲಿಸ್'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; - ಚೈನೀಸ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಾಮೆರಿ'' &lt;small&gt;ರೋಸ್&lt;/small&gt; - ಪಾಮರ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪ್ಯಾನಿಕ್ಯುಲಾಟಾ'' &lt;small&gt;J.F.Gmel.&lt;/small&gt; - ''ಪುವಾಹನಂಗಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪೇಟೆನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಸಿ.ಮೊರೆನ್ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ನೆ.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪೌಸಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; – ರೋಪ್‌ವೈನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಿಕೆರಿಂಗಿ'' {{Au|A.Gray}&lt;ref name=APNI-C.-pickeringii&gt;{{APNI |id=17587 |name=''Clematis pickeringii'' {{Au|A.Gray}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RFK8&quot;&gt;{{cite web |url=https://apps.lucidcentral.org/rainforest/text/entities/clematis_pickeringii.htm |title=Clematis pickeringii |author=F.A. Zich |author2=B.P.M Hyland |author3=T. Whiffen |author4=R.A. Kerrigan |website=[[Australian Tropical Rainforest Plants]], Edition 8 |year=2020 |publisher=[[Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation]] (CSIRO) |access-date=6 March 2021}}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಿಚ್ಚೇರಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ. ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಬ್ಲೂಬಿಲ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಬ್ಸೆನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಹೆಗೆಲ್ ಎಕ್ಸ್ ಎಂಡ್ಲ್.&lt;/small&gt; - ಕಾಮನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೆಕ್ಟಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - ಗ್ರೌಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಾಟಾ'' &lt;small&gt;ವಾಲ್ಟರ್&lt;/small&gt; - ನೆಟ್ ಲೀಫ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೋಡೋಕಾರ್ಪಾ'' &lt;small&gt;ರೋಸ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸ್ಮಿಲಾಸಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ವಾಲ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್'' &lt;small&gt;ಕ್ರಾಲ್&lt;/small&gt; - ಅಲಬಾಮಾ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸ್ಟಾನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಸೀಬೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಜುಕ್.&lt;/small&gt; - ''ಕುಸಬೋಟನ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟ್ಯಾಂಗುಟಿಕಾ'' &lt;small&gt;(ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್.) ಕೊರ್ಶ್.&lt;/small&gt; - ಗೋಲ್ಡನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟೆರ್ನಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಡಿಸಿ.&lt;/small&gt; – ಸ್ವೀಟ್ ಆಟಂ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟೆಕ್ಸೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಬಕ್ಲಿ&lt;/small&gt; - ಸ್ಕಾರ್‍ಲೆಟ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಯುರೊಫಿಲ್ಲಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಸಿಕಲರ್'' -ಮೆನಿಕಲರ್ಡ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಟಿಸಿಲ್ಲಾರಿಸ್'' – ಪರ್ಪಲ್ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬೋವರ್&lt;ref&gt;[http://www.voyageurcountry.com/htmls/floweringplants/plants/purplevirginsbower.html purple virgins bower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525095520/http://www.voyageurcountry.com/htmls/floweringplants/plants/purplevirginsbower.html |date=2009-05-25 }}, Voyageur Country&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಯೋರ್ನಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ವ್ಯಾಸೀನ್, ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಜಿನಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಡಾರ್ನಿಂಗ್ ನೀಡಲ್ಸ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿರಿಡಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಬರ್ಟೋಲ್.&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/31819#page/187/mode/1up |title=Miscellanea Botanica XIX |first=Antonii |last=Bertolonii |author-link=Antonio Bertoloni |journal=Memorie della Accademia delle Scienze dell'Istituto di Bologna |volume=9 |year=1858 |page=167 at 171–172 |language=la}}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಾಲ್ಬಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್, ಓಲ್ಶ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಬಿಯರ್ಡ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಿಕೌಲಿಸ್'' &lt;small&gt;ಇ.ಸ್ಟೀಲ್&lt;/small&gt; – ಮಿಲ್‌ಬೊರೊ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಿಸೆಲ್ಲಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಇಟಾಲಿಯನ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್, ಪರ್ಪಲ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20071109010532/http://www.clematisviorna.info/ American Bells - A guide to the species in subgenus Viorna]
* [http://clematis.org American Clematis Society]
* [https://web.archive.org/web/20130307081849/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi4.htm ''Clematis viorna'' images at bioimages.vanderbilt.edu]
* [https://web.archive.org/web/20120720161811/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi5.htm ''Clematis virginiana'' images at bioimages.vanderbilt.edu]
* [https://www.clematisinternational.com/ International Clematis Society]
* {{Cite AmCyc |wstitle=Clematis |short=x}}
* {{ws|[[s:Poems of Letitia Elizabeth Landon (L. E. L.) from Flowers of Loveliness, 1838/Clematis|The Clematis]]}}, one of the Flowers of Loveliness for 1838 with an illustration (Clematis) by [[Thomas Uwins]] combined with poetry (The Clematis) by [[Letitia Elizabeth Landon]].
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

[[ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು]]</text>
      <sha1>o1n7u5f98jq0igvn1nn25yri8sbel5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428786</id>
      <parentid>1428785</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಸಸ್ಯಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23684" sha1="1fx0knlrv7evxsxu9fa4sfl0cwdzd69" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| image = Clematis 'Nelly Moser'.JPG
| image_caption = ''Clematis'' 'Nelly Moser'
| display_parents = 2
| taxon = Clematis
| authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |title=Genus: ''Clematis'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2000-12-20 |access-date=2011-02-02 |archive-date=2009-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617224809/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 }}&lt;/ref&gt;
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = [[List of Clematis species|List of ''Clematis'' species]]
| synonyms = ''Atragene'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Coriflora'' &lt;small&gt;[[Georg Heinrich Weber|Weber]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Viorna'' &lt;small&gt;[[Ludwig Reichenbach|Rchb.]]&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;/&gt;
}}
'''ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸ್''' - ರ್ಯಾನನ್‍ಕ್ಯುಲೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸುಂದರವಾದ ಹಂಬು. 
==ಹೆಸರು==
ಸಾಮಾನ್ಯಬಳಕೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬವರ್ ಎಂದೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟು ಹಂಬು, ತಲೆಜಡಾರಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ.

==ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ಎಲೆಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಅಭಿಮುಖ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂಗಳು ಮಧ್ಯಾರಂಭಿ ಮಾದರಿಯ ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ 4 ಇಲ್ಲವೆ 5 ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳೂ ಅನೇಕ ಕೇಸರಗಳೂ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯವೂ ಇವೆ. ದಳಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿರುವುದು ಈ ಗಿಡದ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಫಲ ಒಂದೇ ಬೀಜವುಳ್ಳದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ಎಕೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಶಲಾಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅದರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅನೇಕ ಕೂದಲುಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೂವಿನ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳ ಶಲಾಕೆಗಳೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಈ ಬಗೆಯ ಕೂದಲಿರುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಕೂದಲಿನ ಜೊಂಪೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಮುದುಕನ ಗಡ್ಡ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಬಂದಿದೆ. ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸ್‍ನ ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಔಷಧೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವೂ ಇದೆ. ಕ್ಲೆ.ಗೌರಿಯಾನದ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಡಗಳಿಗೆ ಗುಳ್ಳೆಗಳೆಬ್ಬಿಸುವ ಗುಣ ಇದೆ. ಕ್ಲೆ.ಸ್ಮೈ ಲಾಸಿಫೋಲಿಯ ಪ್ರಭೇದದ ಬೇರಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ಕಷಾಯ ಕುರು, ಇಸಬು, ರಕ್ತದೋಷಗಳು, ಜ್ವರ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಟ್ರೈಲೋಬ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಕುಷ್ಠರೋಗ, ಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸಿನ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ವಿಷಪೂರಿತ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಲೆ. ನೇಪಾಲೆನ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆ.ಓರಿಯಂಟ್ಯಾಲಿಸ್ ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನಿಮೋನಿನ್ ಎಂಬ ವಿಷವಸ್ತು ಇವುಗಳ ನಂಜುಗುಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಉದ್ಯಾನಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಅರಿಸ್ಟೇಟ, ಜಾಕ್‍ಮ್ಯಾನಿಯೈ, ಫ್ಲಾಮ್ಯುಲ, ಲಾಸೋನಿಯಾನ, ಫ್ಲಾರಿಡ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿಯೈ, ವಿಯೋರ್ನ, ಫ್ರೆಮಾಂಟಿಯೈ ಮುಂತಾದುವು.
==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ದಿ==
ಇವನ್ನು ಬೀಜ, ಲೇಯರಿಂಗ್ ಇಲ್ಲವೆ ಇನಾರ್ಚಿಂಗ್ ವಿಧಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಆಳವಾದ, ಗೋಡು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಮಣ್ಣು ಕ್ಷಾರೀಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಉತ್ತಮ, ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಸರಾಗವಾಗಿ ಇಳಿಯುವಂತಿರಬೇಕು. ಕುದುರೆಗೊಬ್ಬರ ಇಲ್ಲವೆ ದನದ ಗೊಬ್ಬರ ಅತ್ಯವಶ್ಯ.
==ಪ್ರಭೇದಗಳು== 
ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೮೦ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;POWO_329401-2&quot; &gt;{{cite POWO |id=329401-2 |title=''Clematis'' L. |access-date=26 January 2023 }}&lt;/ref&gt;ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇರುವುದಾದರೂ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಮಾಟಿಸ್ ಗೌರಿಯಾನ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂಥದು. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಹೂಗಳು ಬಲು ಅಂದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಉದ್ಯಾನಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಇವನ್ನು ಗೋಡೆಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಚಪ್ಪರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಬ್ಬಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಬಳ್ಳಿಗಳು; ತಮ್ಮ ಎಲೆಗಳ ತೊಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಸರೆಗಳನ್ನು ತಬ್ಬಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

[[File:Large_purple_clematis_flower_with_white_finger_stamens.jpg|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬೆರಳಿನ ಕೇಸರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ, ಗಾಢ ನೇರಳೆ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೂವು.]]
[[File:PurpleClematis1.jpeg|right|thumb|ನೇರಳೆ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್]]
[[File:Clematis_armandii01-4035~2015_03_22.JPG|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರ್ಮಾಂಡಿ'']]
[[File:Clematis_macro_1.JPG|right|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್'' 'ಮಲ್ಟಿ ಬ್ಲೂ']]
[[File:Clematis_florida_001.jpg|right|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'']]
[[File:Clematis_Montana_02.jpg|thumb|''ಸಿ. ಮೊಂಟಾನಾ'']]
[[File:Clematis_vitalba.JPG|right|thumb|''ಸಿ. ವಿಟಾಲ್ಬಾ'' ಹೂವುಗಳು]]
[[File:Old_man's_beard_Clematis_vitalba_seeds.jpg|right|thumb|ಹೆಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ''ಸಿ. ವಿಟಾಲ್ಬಾದ'' ಬೀಜದ ತಲೆಗಳು , ಇದನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ &quot;ಮುದುಕನ ಗಡ್ಡ&quot; ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]]
[[File:Clematis_seeds.jpg|thumb|ಅಕೀನ್ಸ್]]
[[hFile:Clematis_dioica_in_Guanacaste,_Costa_Rica.JPG|thumb|ಕೋಸ್ಟರಿಕಾದ ಗ್ವಾನಾಕಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ''C. ಡಿಯೋಕಾದ'' ಹಣ್ಣುಗಳು]]
[[File:Clematis-C_-_Copy.jpg|thumb|''ಸಿ. ಟೆರ್ನಿಫ್ಲೋರಾ'' ಬೀಜ ಗೊಂಚಲು]]
ಜಾತಿಗಳ ಭಾಗಶಃ ಪಟ್ಟಿ:

* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಡಿಸೋನಿ'' &lt;small&gt;ಬ್ರಿಟ್.&lt;/small&gt; – ಅಡಿಸನ್ ಲೆದರ್ ಫ಼್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಕೆಬಯಾಯ್ಡ್ಸ್'' &lt;small&gt;(ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್.) ಹೆಚ್ಜೆವೀಚ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಲ್ಬಿಕೋಮಾ'' &lt;small&gt;ವೆರ್ರಿ&lt;/small&gt; -ವೈಟ್‍ಹೇರ್ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಆಲ್ಪಿನಾ'' &lt;small&gt;(ಎಲ್.) ಮಿಲ್.&lt;/small&gt; – ಆಲ್ಪೈನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರಿಸ್ಟಾಟಾ'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}}&lt;ref name=APNI-C.-aristata&gt;{{APNI |id=17105 |name=''Clematis aristata'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;- ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರ್ಮಾಂಡಿ'' - ಅರ್ಮಾಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬಾಲ್ಡ್ವಿನಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ. ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಪೈನ್ ಹಯಸಿಂತ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬಿಗೆಲೋವಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್.&lt;/small&gt; – ಬಿಗೆಲೋ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬ್ರಾಚಿಯಾಟಾ'' &lt;small&gt;ಥುನ್ಬ್.&lt;/small&gt; – ಟ್ರಾವಲೆರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ಯಾಂಪನಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಬ್ರೋಟ್.&lt;/small&gt; - ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಬಯಾನಾ'' - ಸ್ಯಾಟಿನ್ ಕರ್ಲ್ಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಓಸ್ಬೆಕ್&lt;/small&gt; –ಚೈನೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''ವೈ ಲಿಂಗ್ ಕ್ಸಿಯಾನ್ ('' {{lang-zh|c=威靈仙|p=Wei ling xian}}威靈仙; ಪಿನ್ಯಿನ್  )
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ರೈಸೊಕೊಮಾ'' &lt;small&gt;ಫ್ರಾಂಚ್.&lt;/small&gt; – ಗೊಲ್ಡ್ ವೂಲ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸಿರ್ರೋಸಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - 'ಫ್ರೆಕಲ್ಸ್', 'ವಿಸ್ಲಿ ಕ್ರೀಮ್' ಮತ್ತು 'ಜಿಂಗಲ್ ಬೆಲ್ಸ್' ತಳಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
** ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸಿರೋಸಾ v. ಬಾಲೆರಿಕಾ'' (ಬಾಲೆರಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳು)
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೋಕ್ಟಿಲಿಸ್'' &lt;small&gt;(ಫರ್ನ್.) ಕೀನರ್&lt;/small&gt; – ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೈಟ್‍ಹೇರ್ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;(ನಟ್.) ಟಾರ್. &amp; ಎ.ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಪಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಸ್ವಾಂಪ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್  
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮಿ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡಿಯೋಕಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - ''ಕ್ಯಾಬೆಲ್ಲೋಸ್ ಡಿ ಏಂಜೆಲ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡ್ರಮ್ಮೊಂಡಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ.ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಡ್ರಮ್ಮೊಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡುರಾಂಡಿ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫಾಸೆಟ್ಟಿ'' {{Au|F.Muell.}}&lt;ref name=APNI-C.-fawcettii&gt;{{APNI |id=17377 |name=''Clematis fawcettii'' {{Au|F.Muell.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲಮ್ಮುಲಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಫ್ರಾಗ್ರೆಂಟ್ ವುಮನ್ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'' &lt;small&gt;ಥುನ್ಬ್.&lt;/small&gt; – ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫೋಟಿಡಾ'' &lt;small&gt;ರೌಲ್ (1846)&lt;/small&gt; – ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ರೀಮಾಂಟಿ'' &lt;small&gt;ಎಸ್. ವ್ಯಾಟ್ಸನ್&lt;/small&gt; – ಫ್ರೀಮಾಂಟ್‌ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗ್ಲಾಕೋಫಿಲ್ಲಾ'' &lt;small&gt;ಸಣ್ಣ&lt;/small&gt; - ವೈಟ್ ಲೀವ್ಸ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗ್ಲೈಸಿನಾಯ್ಡ್ಸ್'' {{Au|DC.}} – ಹೆಡ್‍ಎಕ್ ವೈನ್&lt;ref name=APNI-C.-glycinoides&gt;{{APNI |id=17431 |name=''Clematis glycinoides'' {{Au|DC.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗೌರಿಯಾನ'' - ಇಂಡಿಯನ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೆನ್ರಿ'' &lt;small&gt;ಆಲಿವ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹಿರ್ಸುಟಿಸ್ಸಿಮಾ'' &lt;small&gt;ಪರ್ಶ್&lt;/small&gt; - ಹೈರಿ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೆಡಿಸಾರಿಫೋಲಿಯಾ'' {{Au|DC.}}
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಇಂಟೆಗ್ರಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಇಸ್ಪಹಾನಿಕಾ ಬಯೋಸ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ × ಜಾಕ್‌ಮಾನಿ'' &lt;small&gt;ಟಿ.ಮೂರ್&lt;/small&gt; – ಜ್ಯಾಕ್‌ಮನ್‌ನ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೊರಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;ಕೋಮ್.&lt;/small&gt; - ಕೊರಿಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲನುಗಿನೋಸಾ'' &lt;small&gt;ಲಿಂಡ್ಲ್. &amp; ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ಟನ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲಸಿಯಾಂತ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; - ಪೈಪ್ಸ್ಟೆಮ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲೆಪ್ಟೊಫಿಲ್ಲಾ'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}}&lt;ref name=APNI-C.-leptophylla&gt;{{APNI |id=108278 |name=''Clematis leptophylla'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲಿಗುಸ್ಟಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; - ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ವೈಟ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್, ''ಹೈರ್ಬಾ ಡಿ ಚಿವೊ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲೀನಿಯರಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಸ್ಟುಡ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಪೆಟಲಾ'' &lt;small&gt;ಲೆಡೆಬ್.&lt;/small&gt; – ಡೌನಿ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮಂಡ್ಶುರಿಕಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮಾರ್ಮೊರೇರಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಸ್ನೆಡ್ಡನ್&lt;/small&gt; - ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೈಕ್ರೋಫಿಲ್ಲಾ'' {{Au|DC.}} –ಸ್ಮಾಲ್ ಲಿವ್‍ಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್&lt;ref name=APNI-C.-microphylla&gt;{{APNI |id=17531 |name=''Clematis microphylla'' {{Au|DC.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೊಂಟಾನಾ'' &lt;small&gt;ಬುಚ್.-ಹ್ಯಾಮ್. ಮಾಜಿ DC.&lt;/small&gt; - ಎನಿಮೋನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೋರ್‌ಫೀಲ್ಡೀ'' &lt;small&gt;ಕ್ರಾಲ್&lt;/small&gt; – ಹಂಟ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ವ್ಯಾಸೀನ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ನಪೌಲೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಡಿಸಿ.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟಲಿಸ್'' &lt;small&gt;(ಹಾರ್ನೆಮ್.) DC.&lt;/small&gt; - ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲೂ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಓಕ್ರೋಲ್ಯುಕಾ'' &lt;small&gt;ಐಟ್.&lt;/small&gt; - ಕರ್ಲಿ ಹೆಡ್ಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಓರಿಯೆಂಟಲಿಸ್'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; - ಚೈನೀಸ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಾಮೆರಿ'' &lt;small&gt;ರೋಸ್&lt;/small&gt; - ಪಾಮರ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪ್ಯಾನಿಕ್ಯುಲಾಟಾ'' &lt;small&gt;J.F.Gmel.&lt;/small&gt; - ''ಪುವಾಹನಂಗಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪೇಟೆನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಸಿ.ಮೊರೆನ್ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ನೆ.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪೌಸಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; – ರೋಪ್‌ವೈನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಿಕೆರಿಂಗಿ'' {{Au|A.Gray}&lt;ref name=APNI-C.-pickeringii&gt;{{APNI |id=17587 |name=''Clematis pickeringii'' {{Au|A.Gray}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RFK8&quot;&gt;{{cite web |url=https://apps.lucidcentral.org/rainforest/text/entities/clematis_pickeringii.htm |title=Clematis pickeringii |author=F.A. Zich |author2=B.P.M Hyland |author3=T. Whiffen |author4=R.A. Kerrigan |website=[[Australian Tropical Rainforest Plants]], Edition 8 |year=2020 |publisher=[[Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation]] (CSIRO) |access-date=6 March 2021}}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಿಚ್ಚೇರಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ. ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಬ್ಲೂಬಿಲ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಬ್ಸೆನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಹೆಗೆಲ್ ಎಕ್ಸ್ ಎಂಡ್ಲ್.&lt;/small&gt; - ಕಾಮನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೆಕ್ಟಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - ಗ್ರೌಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಾಟಾ'' &lt;small&gt;ವಾಲ್ಟರ್&lt;/small&gt; - ನೆಟ್ ಲೀಫ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೋಡೋಕಾರ್ಪಾ'' &lt;small&gt;ರೋಸ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸ್ಮಿಲಾಸಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ವಾಲ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್'' &lt;small&gt;ಕ್ರಾಲ್&lt;/small&gt; - ಅಲಬಾಮಾ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸ್ಟಾನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಸೀಬೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಜುಕ್.&lt;/small&gt; - ''ಕುಸಬೋಟನ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟ್ಯಾಂಗುಟಿಕಾ'' &lt;small&gt;(ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್.) ಕೊರ್ಶ್.&lt;/small&gt; - ಗೋಲ್ಡನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟೆರ್ನಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಡಿಸಿ.&lt;/small&gt; – ಸ್ವೀಟ್ ಆಟಂ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟೆಕ್ಸೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಬಕ್ಲಿ&lt;/small&gt; - ಸ್ಕಾರ್‍ಲೆಟ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಯುರೊಫಿಲ್ಲಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಸಿಕಲರ್'' -ಮೆನಿಕಲರ್ಡ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಟಿಸಿಲ್ಲಾರಿಸ್'' – ಪರ್ಪಲ್ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬೋವರ್&lt;ref&gt;[http://www.voyageurcountry.com/htmls/floweringplants/plants/purplevirginsbower.html purple virgins bower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525095520/http://www.voyageurcountry.com/htmls/floweringplants/plants/purplevirginsbower.html |date=2009-05-25 }}, Voyageur Country&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಯೋರ್ನಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ವ್ಯಾಸೀನ್, ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಜಿನಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಡಾರ್ನಿಂಗ್ ನೀಡಲ್ಸ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿರಿಡಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಬರ್ಟೋಲ್.&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/31819#page/187/mode/1up |title=Miscellanea Botanica XIX |first=Antonii |last=Bertolonii |author-link=Antonio Bertoloni |journal=Memorie della Accademia delle Scienze dell'Istituto di Bologna |volume=9 |year=1858 |page=167 at 171–172 |language=la}}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಾಲ್ಬಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್, ಓಲ್ಶ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಬಿಯರ್ಡ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಿಕೌಲಿಸ್'' &lt;small&gt;ಇ.ಸ್ಟೀಲ್&lt;/small&gt; – ಮಿಲ್‌ಬೊರೊ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಿಸೆಲ್ಲಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಇಟಾಲಿಯನ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್, ಪರ್ಪಲ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20071109010532/http://www.clematisviorna.info/ American Bells - A guide to the species in subgenus Viorna]
* [http://clematis.org American Clematis Society]
* [https://web.archive.org/web/20130307081849/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi4.htm ''Clematis viorna'' images at bioimages.vanderbilt.edu]
* [https://web.archive.org/web/20120720161811/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi5.htm ''Clematis virginiana'' images at bioimages.vanderbilt.edu]
* [https://www.clematisinternational.com/ International Clematis Society]
* {{Cite AmCyc |wstitle=Clematis |short=x}}
* {{ws|[[s:Poems of Letitia Elizabeth Landon (L. E. L.) from Flowers of Loveliness, 1838/Clematis|The Clematis]]}}, one of the Flowers of Loveliness for 1838 with an illustration (Clematis) by [[Thomas Uwins]] combined with poetry (The Clematis) by [[Letitia Elizabeth Landon]].
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

[[ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]]</text>
      <sha1>1fx0knlrv7evxsxu9fa4sfl0cwdzd69</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428788</id>
      <parentid>1428786</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಬಳ್ಳಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23726" sha1="9pv54tr1qcswg7jba0t7zspoe9azv6r" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| image = Clematis 'Nelly Moser'.JPG
| image_caption = ''Clematis'' 'Nelly Moser'
| display_parents = 2
| taxon = Clematis
| authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |title=Genus: ''Clematis'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2000-12-20 |access-date=2011-02-02 |archive-date=2009-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617224809/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 }}&lt;/ref&gt;
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = [[List of Clematis species|List of ''Clematis'' species]]
| synonyms = ''Atragene'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Coriflora'' &lt;small&gt;[[Georg Heinrich Weber|Weber]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Viorna'' &lt;small&gt;[[Ludwig Reichenbach|Rchb.]]&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;/&gt;
}}
'''ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸ್''' - ರ್ಯಾನನ್‍ಕ್ಯುಲೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸುಂದರವಾದ ಹಂಬು. 
==ಹೆಸರು==
ಸಾಮಾನ್ಯಬಳಕೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬವರ್ ಎಂದೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟು ಹಂಬು, ತಲೆಜಡಾರಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ.

==ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ಎಲೆಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಅಭಿಮುಖ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂಗಳು ಮಧ್ಯಾರಂಭಿ ಮಾದರಿಯ ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ 4 ಇಲ್ಲವೆ 5 ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳೂ ಅನೇಕ ಕೇಸರಗಳೂ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯವೂ ಇವೆ. ದಳಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿರುವುದು ಈ ಗಿಡದ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಫಲ ಒಂದೇ ಬೀಜವುಳ್ಳದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ಎಕೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಶಲಾಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅದರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅನೇಕ ಕೂದಲುಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೂವಿನ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳ ಶಲಾಕೆಗಳೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಈ ಬಗೆಯ ಕೂದಲಿರುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಕೂದಲಿನ ಜೊಂಪೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಮುದುಕನ ಗಡ್ಡ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಬಂದಿದೆ. ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸ್‍ನ ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಔಷಧೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವೂ ಇದೆ. ಕ್ಲೆ.ಗೌರಿಯಾನದ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಡಗಳಿಗೆ ಗುಳ್ಳೆಗಳೆಬ್ಬಿಸುವ ಗುಣ ಇದೆ. ಕ್ಲೆ.ಸ್ಮೈ ಲಾಸಿಫೋಲಿಯ ಪ್ರಭೇದದ ಬೇರಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ಕಷಾಯ ಕುರು, ಇಸಬು, ರಕ್ತದೋಷಗಳು, ಜ್ವರ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಟ್ರೈಲೋಬ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಕುಷ್ಠರೋಗ, ಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸಿನ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ವಿಷಪೂರಿತ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಲೆ. ನೇಪಾಲೆನ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆ.ಓರಿಯಂಟ್ಯಾಲಿಸ್ ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನಿಮೋನಿನ್ ಎಂಬ ವಿಷವಸ್ತು ಇವುಗಳ ನಂಜುಗುಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಉದ್ಯಾನಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಅರಿಸ್ಟೇಟ, ಜಾಕ್‍ಮ್ಯಾನಿಯೈ, ಫ್ಲಾಮ್ಯುಲ, ಲಾಸೋನಿಯಾನ, ಫ್ಲಾರಿಡ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿಯೈ, ವಿಯೋರ್ನ, ಫ್ರೆಮಾಂಟಿಯೈ ಮುಂತಾದುವು.
==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ದಿ==
ಇವನ್ನು ಬೀಜ, ಲೇಯರಿಂಗ್ ಇಲ್ಲವೆ ಇನಾರ್ಚಿಂಗ್ ವಿಧಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಆಳವಾದ, ಗೋಡು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಮಣ್ಣು ಕ್ಷಾರೀಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಉತ್ತಮ, ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಸರಾಗವಾಗಿ ಇಳಿಯುವಂತಿರಬೇಕು. ಕುದುರೆಗೊಬ್ಬರ ಇಲ್ಲವೆ ದನದ ಗೊಬ್ಬರ ಅತ್ಯವಶ್ಯ.
==ಪ್ರಭೇದಗಳು== 
ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೮೦ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;POWO_329401-2&quot; &gt;{{cite POWO |id=329401-2 |title=''Clematis'' L. |access-date=26 January 2023 }}&lt;/ref&gt;ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇರುವುದಾದರೂ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಮಾಟಿಸ್ ಗೌರಿಯಾನ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂಥದು. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಹೂಗಳು ಬಲು ಅಂದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಉದ್ಯಾನಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಇವನ್ನು ಗೋಡೆಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಚಪ್ಪರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಬ್ಬಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಬಳ್ಳಿಗಳು; ತಮ್ಮ ಎಲೆಗಳ ತೊಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಸರೆಗಳನ್ನು ತಬ್ಬಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

[[File:Large_purple_clematis_flower_with_white_finger_stamens.jpg|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬೆರಳಿನ ಕೇಸರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ, ಗಾಢ ನೇರಳೆ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೂವು.]]
[[File:PurpleClematis1.jpeg|right|thumb|ನೇರಳೆ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್]]
[[File:Clematis_armandii01-4035~2015_03_22.JPG|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರ್ಮಾಂಡಿ'']]
[[File:Clematis_macro_1.JPG|right|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್'' 'ಮಲ್ಟಿ ಬ್ಲೂ']]
[[File:Clematis_florida_001.jpg|right|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'']]
[[File:Clematis_Montana_02.jpg|thumb|''ಸಿ. ಮೊಂಟಾನಾ'']]
[[File:Clematis_vitalba.JPG|right|thumb|''ಸಿ. ವಿಟಾಲ್ಬಾ'' ಹೂವುಗಳು]]
[[File:Old_man's_beard_Clematis_vitalba_seeds.jpg|right|thumb|ಹೆಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ''ಸಿ. ವಿಟಾಲ್ಬಾದ'' ಬೀಜದ ತಲೆಗಳು , ಇದನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ &quot;ಮುದುಕನ ಗಡ್ಡ&quot; ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]]
[[File:Clematis_seeds.jpg|thumb|ಅಕೀನ್ಸ್]]
[[hFile:Clematis_dioica_in_Guanacaste,_Costa_Rica.JPG|thumb|ಕೋಸ್ಟರಿಕಾದ ಗ್ವಾನಾಕಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ''C. ಡಿಯೋಕಾದ'' ಹಣ್ಣುಗಳು]]
[[File:Clematis-C_-_Copy.jpg|thumb|''ಸಿ. ಟೆರ್ನಿಫ್ಲೋರಾ'' ಬೀಜ ಗೊಂಚಲು]]
ಜಾತಿಗಳ ಭಾಗಶಃ ಪಟ್ಟಿ:

* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಡಿಸೋನಿ'' &lt;small&gt;ಬ್ರಿಟ್.&lt;/small&gt; – ಅಡಿಸನ್ ಲೆದರ್ ಫ಼್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಕೆಬಯಾಯ್ಡ್ಸ್'' &lt;small&gt;(ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್.) ಹೆಚ್ಜೆವೀಚ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಲ್ಬಿಕೋಮಾ'' &lt;small&gt;ವೆರ್ರಿ&lt;/small&gt; -ವೈಟ್‍ಹೇರ್ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಆಲ್ಪಿನಾ'' &lt;small&gt;(ಎಲ್.) ಮಿಲ್.&lt;/small&gt; – ಆಲ್ಪೈನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರಿಸ್ಟಾಟಾ'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}}&lt;ref name=APNI-C.-aristata&gt;{{APNI |id=17105 |name=''Clematis aristata'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;- ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರ್ಮಾಂಡಿ'' - ಅರ್ಮಾಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬಾಲ್ಡ್ವಿನಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ. ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಪೈನ್ ಹಯಸಿಂತ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬಿಗೆಲೋವಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್.&lt;/small&gt; – ಬಿಗೆಲೋ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬ್ರಾಚಿಯಾಟಾ'' &lt;small&gt;ಥುನ್ಬ್.&lt;/small&gt; – ಟ್ರಾವಲೆರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ಯಾಂಪನಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಬ್ರೋಟ್.&lt;/small&gt; - ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಬಯಾನಾ'' - ಸ್ಯಾಟಿನ್ ಕರ್ಲ್ಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಓಸ್ಬೆಕ್&lt;/small&gt; –ಚೈನೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''ವೈ ಲಿಂಗ್ ಕ್ಸಿಯಾನ್ ('' {{lang-zh|c=威靈仙|p=Wei ling xian}}威靈仙; ಪಿನ್ಯಿನ್  )
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ರೈಸೊಕೊಮಾ'' &lt;small&gt;ಫ್ರಾಂಚ್.&lt;/small&gt; – ಗೊಲ್ಡ್ ವೂಲ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸಿರ್ರೋಸಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - 'ಫ್ರೆಕಲ್ಸ್', 'ವಿಸ್ಲಿ ಕ್ರೀಮ್' ಮತ್ತು 'ಜಿಂಗಲ್ ಬೆಲ್ಸ್' ತಳಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
** ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸಿರೋಸಾ v. ಬಾಲೆರಿಕಾ'' (ಬಾಲೆರಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳು)
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೋಕ್ಟಿಲಿಸ್'' &lt;small&gt;(ಫರ್ನ್.) ಕೀನರ್&lt;/small&gt; – ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೈಟ್‍ಹೇರ್ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;(ನಟ್.) ಟಾರ್. &amp; ಎ.ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಪಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಸ್ವಾಂಪ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್  
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮಿ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡಿಯೋಕಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - ''ಕ್ಯಾಬೆಲ್ಲೋಸ್ ಡಿ ಏಂಜೆಲ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡ್ರಮ್ಮೊಂಡಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ.ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಡ್ರಮ್ಮೊಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡುರಾಂಡಿ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫಾಸೆಟ್ಟಿ'' {{Au|F.Muell.}}&lt;ref name=APNI-C.-fawcettii&gt;{{APNI |id=17377 |name=''Clematis fawcettii'' {{Au|F.Muell.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲಮ್ಮುಲಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಫ್ರಾಗ್ರೆಂಟ್ ವುಮನ್ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'' &lt;small&gt;ಥುನ್ಬ್.&lt;/small&gt; – ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫೋಟಿಡಾ'' &lt;small&gt;ರೌಲ್ (1846)&lt;/small&gt; – ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ರೀಮಾಂಟಿ'' &lt;small&gt;ಎಸ್. ವ್ಯಾಟ್ಸನ್&lt;/small&gt; – ಫ್ರೀಮಾಂಟ್‌ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗ್ಲಾಕೋಫಿಲ್ಲಾ'' &lt;small&gt;ಸಣ್ಣ&lt;/small&gt; - ವೈಟ್ ಲೀವ್ಸ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗ್ಲೈಸಿನಾಯ್ಡ್ಸ್'' {{Au|DC.}} – ಹೆಡ್‍ಎಕ್ ವೈನ್&lt;ref name=APNI-C.-glycinoides&gt;{{APNI |id=17431 |name=''Clematis glycinoides'' {{Au|DC.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗೌರಿಯಾನ'' - ಇಂಡಿಯನ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೆನ್ರಿ'' &lt;small&gt;ಆಲಿವ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹಿರ್ಸುಟಿಸ್ಸಿಮಾ'' &lt;small&gt;ಪರ್ಶ್&lt;/small&gt; - ಹೈರಿ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೆಡಿಸಾರಿಫೋಲಿಯಾ'' {{Au|DC.}}
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಇಂಟೆಗ್ರಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಇಸ್ಪಹಾನಿಕಾ ಬಯೋಸ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ × ಜಾಕ್‌ಮಾನಿ'' &lt;small&gt;ಟಿ.ಮೂರ್&lt;/small&gt; – ಜ್ಯಾಕ್‌ಮನ್‌ನ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೊರಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;ಕೋಮ್.&lt;/small&gt; - ಕೊರಿಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲನುಗಿನೋಸಾ'' &lt;small&gt;ಲಿಂಡ್ಲ್. &amp; ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ಟನ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲಸಿಯಾಂತ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; - ಪೈಪ್ಸ್ಟೆಮ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲೆಪ್ಟೊಫಿಲ್ಲಾ'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}}&lt;ref name=APNI-C.-leptophylla&gt;{{APNI |id=108278 |name=''Clematis leptophylla'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲಿಗುಸ್ಟಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; - ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ವೈಟ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್, ''ಹೈರ್ಬಾ ಡಿ ಚಿವೊ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲೀನಿಯರಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಸ್ಟುಡ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಪೆಟಲಾ'' &lt;small&gt;ಲೆಡೆಬ್.&lt;/small&gt; – ಡೌನಿ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮಂಡ್ಶುರಿಕಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮಾರ್ಮೊರೇರಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಸ್ನೆಡ್ಡನ್&lt;/small&gt; - ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೈಕ್ರೋಫಿಲ್ಲಾ'' {{Au|DC.}} –ಸ್ಮಾಲ್ ಲಿವ್‍ಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್&lt;ref name=APNI-C.-microphylla&gt;{{APNI |id=17531 |name=''Clematis microphylla'' {{Au|DC.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೊಂಟಾನಾ'' &lt;small&gt;ಬುಚ್.-ಹ್ಯಾಮ್. ಮಾಜಿ DC.&lt;/small&gt; - ಎನಿಮೋನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೋರ್‌ಫೀಲ್ಡೀ'' &lt;small&gt;ಕ್ರಾಲ್&lt;/small&gt; – ಹಂಟ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ವ್ಯಾಸೀನ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ನಪೌಲೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಡಿಸಿ.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟಲಿಸ್'' &lt;small&gt;(ಹಾರ್ನೆಮ್.) DC.&lt;/small&gt; - ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲೂ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಓಕ್ರೋಲ್ಯುಕಾ'' &lt;small&gt;ಐಟ್.&lt;/small&gt; - ಕರ್ಲಿ ಹೆಡ್ಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಓರಿಯೆಂಟಲಿಸ್'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; - ಚೈನೀಸ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಾಮೆರಿ'' &lt;small&gt;ರೋಸ್&lt;/small&gt; - ಪಾಮರ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪ್ಯಾನಿಕ್ಯುಲಾಟಾ'' &lt;small&gt;J.F.Gmel.&lt;/small&gt; - ''ಪುವಾಹನಂಗಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪೇಟೆನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಸಿ.ಮೊರೆನ್ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ನೆ.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪೌಸಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; – ರೋಪ್‌ವೈನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಿಕೆರಿಂಗಿ'' {{Au|A.Gray}&lt;ref name=APNI-C.-pickeringii&gt;{{APNI |id=17587 |name=''Clematis pickeringii'' {{Au|A.Gray}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RFK8&quot;&gt;{{cite web |url=https://apps.lucidcentral.org/rainforest/text/entities/clematis_pickeringii.htm |title=Clematis pickeringii |author=F.A. Zich |author2=B.P.M Hyland |author3=T. Whiffen |author4=R.A. Kerrigan |website=[[Australian Tropical Rainforest Plants]], Edition 8 |year=2020 |publisher=[[Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation]] (CSIRO) |access-date=6 March 2021}}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಿಚ್ಚೇರಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ. ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಬ್ಲೂಬಿಲ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಬ್ಸೆನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಹೆಗೆಲ್ ಎಕ್ಸ್ ಎಂಡ್ಲ್.&lt;/small&gt; - ಕಾಮನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೆಕ್ಟಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - ಗ್ರೌಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಾಟಾ'' &lt;small&gt;ವಾಲ್ಟರ್&lt;/small&gt; - ನೆಟ್ ಲೀಫ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೋಡೋಕಾರ್ಪಾ'' &lt;small&gt;ರೋಸ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸ್ಮಿಲಾಸಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ವಾಲ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್'' &lt;small&gt;ಕ್ರಾಲ್&lt;/small&gt; - ಅಲಬಾಮಾ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸ್ಟಾನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಸೀಬೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಜುಕ್.&lt;/small&gt; - ''ಕುಸಬೋಟನ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟ್ಯಾಂಗುಟಿಕಾ'' &lt;small&gt;(ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್.) ಕೊರ್ಶ್.&lt;/small&gt; - ಗೋಲ್ಡನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟೆರ್ನಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಡಿಸಿ.&lt;/small&gt; – ಸ್ವೀಟ್ ಆಟಂ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟೆಕ್ಸೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಬಕ್ಲಿ&lt;/small&gt; - ಸ್ಕಾರ್‍ಲೆಟ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಯುರೊಫಿಲ್ಲಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಸಿಕಲರ್'' -ಮೆನಿಕಲರ್ಡ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಟಿಸಿಲ್ಲಾರಿಸ್'' – ಪರ್ಪಲ್ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬೋವರ್&lt;ref&gt;[http://www.voyageurcountry.com/htmls/floweringplants/plants/purplevirginsbower.html purple virgins bower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525095520/http://www.voyageurcountry.com/htmls/floweringplants/plants/purplevirginsbower.html |date=2009-05-25 }}, Voyageur Country&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಯೋರ್ನಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ವ್ಯಾಸೀನ್, ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಜಿನಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಡಾರ್ನಿಂಗ್ ನೀಡಲ್ಸ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿರಿಡಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಬರ್ಟೋಲ್.&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/31819#page/187/mode/1up |title=Miscellanea Botanica XIX |first=Antonii |last=Bertolonii |author-link=Antonio Bertoloni |journal=Memorie della Accademia delle Scienze dell'Istituto di Bologna |volume=9 |year=1858 |page=167 at 171–172 |language=la}}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಾಲ್ಬಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್, ಓಲ್ಶ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಬಿಯರ್ಡ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಿಕೌಲಿಸ್'' &lt;small&gt;ಇ.ಸ್ಟೀಲ್&lt;/small&gt; – ಮಿಲ್‌ಬೊರೊ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಿಸೆಲ್ಲಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಇಟಾಲಿಯನ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್, ಪರ್ಪಲ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20071109010532/http://www.clematisviorna.info/ American Bells - A guide to the species in subgenus Viorna]
* [http://clematis.org American Clematis Society]
* [https://web.archive.org/web/20130307081849/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi4.htm ''Clematis viorna'' images at bioimages.vanderbilt.edu]
* [https://web.archive.org/web/20120720161811/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi5.htm ''Clematis virginiana'' images at bioimages.vanderbilt.edu]
* [https://www.clematisinternational.com/ International Clematis Society]
* {{Cite AmCyc |wstitle=Clematis |short=x}}
* {{ws|[[s:Poems of Letitia Elizabeth Landon (L. E. L.) from Flowers of Loveliness, 1838/Clematis|The Clematis]]}}, one of the Flowers of Loveliness for 1838 with an illustration (Clematis) by [[Thomas Uwins]] combined with poetry (The Clematis) by [[Letitia Elizabeth Landon]].
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

[[ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಳ್ಳಿಗಳು]]</text>
      <sha1>9pv54tr1qcswg7jba0t7zspoe9azv6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428789</id>
      <parentid>1428788</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23790" sha1="ogatdi4o4mp32ookvh3wxrp2467pbdx" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| image = Clematis 'Nelly Moser'.JPG
| image_caption = ''Clematis'' 'Nelly Moser'
| display_parents = 2
| taxon = Clematis
| authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 |title=Genus: ''Clematis'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2000-12-20 |access-date=2011-02-02 |archive-date=2009-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090617224809/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2682 }}&lt;/ref&gt;
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = [[List of Clematis species|List of ''Clematis'' species]]
| synonyms = ''Atragene'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Coriflora'' &lt;small&gt;[[Georg Heinrich Weber|Weber]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Viorna'' &lt;small&gt;[[Ludwig Reichenbach|Rchb.]]&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;/&gt;
}}
'''ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸ್''' - ರ್ಯಾನನ್‍ಕ್ಯುಲೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸುಂದರವಾದ ಹಂಬು. 
==ಹೆಸರು==
ಸಾಮಾನ್ಯಬಳಕೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬವರ್ ಎಂದೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟು ಹಂಬು, ತಲೆಜಡಾರಿ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ.

==ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ಎಲೆಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯವು. ಅಭಿಮುಖ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಹೂಗಳು ಮಧ್ಯಾರಂಭಿ ಮಾದರಿಯ ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹೂವಿನಲ್ಲಿ 4 ಇಲ್ಲವೆ 5 ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳೂ ಅನೇಕ ಕೇಸರಗಳೂ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ ಅಂಡಾಶಯವೂ ಇವೆ. ದಳಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿರುವುದು ಈ ಗಿಡದ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಫಲ ಒಂದೇ ಬೀಜವುಳ್ಳದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ಎಕೀನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಶಲಾಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅದರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅನೇಕ ಕೂದಲುಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೂವಿನ ಕಾರ್ಪೆಲುಗಳ ಶಲಾಕೆಗಳೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಈ ಬಗೆಯ ಕೂದಲಿರುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಕೂದಲಿನ ಜೊಂಪೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಮುದುಕನ ಗಡ್ಡ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಬಂದಿದೆ. ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸ್‍ನ ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಔಷಧೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವೂ ಇದೆ. ಕ್ಲೆ.ಗೌರಿಯಾನದ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಡಗಳಿಗೆ ಗುಳ್ಳೆಗಳೆಬ್ಬಿಸುವ ಗುಣ ಇದೆ. ಕ್ಲೆ.ಸ್ಮೈ ಲಾಸಿಫೋಲಿಯ ಪ್ರಭೇದದ ಬೇರಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ಕಷಾಯ ಕುರು, ಇಸಬು, ರಕ್ತದೋಷಗಳು, ಜ್ವರ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಟ್ರೈಲೋಬ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಕುಷ್ಠರೋಗ, ಜ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಲೆಮಾಟಿಸಿನ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ವಿಷಪೂರಿತ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಲೆ. ನೇಪಾಲೆನ್ಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆ.ಓರಿಯಂಟ್ಯಾಲಿಸ್ ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನಿಮೋನಿನ್ ಎಂಬ ವಿಷವಸ್ತು ಇವುಗಳ ನಂಜುಗುಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಉದ್ಯಾನಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಅರಿಸ್ಟೇಟ, ಜಾಕ್‍ಮ್ಯಾನಿಯೈ, ಫ್ಲಾಮ್ಯುಲ, ಲಾಸೋನಿಯಾನ, ಫ್ಲಾರಿಡ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿಯೈ, ವಿಯೋರ್ನ, ಫ್ರೆಮಾಂಟಿಯೈ ಮುಂತಾದುವು.
==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ದಿ==
ಇವನ್ನು ಬೀಜ, ಲೇಯರಿಂಗ್ ಇಲ್ಲವೆ ಇನಾರ್ಚಿಂಗ್ ವಿಧಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಆಳವಾದ, ಗೋಡು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಮಣ್ಣು ಕ್ಷಾರೀಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಉತ್ತಮ, ನೆಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಸರಾಗವಾಗಿ ಇಳಿಯುವಂತಿರಬೇಕು. ಕುದುರೆಗೊಬ್ಬರ ಇಲ್ಲವೆ ದನದ ಗೊಬ್ಬರ ಅತ್ಯವಶ್ಯ.
==ಪ್ರಭೇದಗಳು== 
ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೮೦ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;POWO_329401-2&quot; &gt;{{cite POWO |id=329401-2 |title=''Clematis'' L. |access-date=26 January 2023 }}&lt;/ref&gt;ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇರುವುದಾದರೂ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಮಾಟಿಸ್ ಗೌರಿಯಾನ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂಥದು. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಹೂಗಳು ಬಲು ಅಂದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಉದ್ಯಾನಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದಿವೆ. ಇವನ್ನು ಗೋಡೆಗಳ ಇಲ್ಲವೆ ಚಪ್ಪರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಬ್ಬಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಬಳ್ಳಿಗಳು; ತಮ್ಮ ಎಲೆಗಳ ತೊಟ್ಟಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಸರೆಗಳನ್ನು ತಬ್ಬಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

[[File:Large_purple_clematis_flower_with_white_finger_stamens.jpg|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬೆರಳಿನ ಕೇಸರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ, ಗಾಢ ನೇರಳೆ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೂವು.]]
[[File:PurpleClematis1.jpeg|right|thumb|ನೇರಳೆ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್]]
[[File:Clematis_armandii01-4035~2015_03_22.JPG|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರ್ಮಾಂಡಿ'']]
[[File:Clematis_macro_1.JPG|right|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್'' 'ಮಲ್ಟಿ ಬ್ಲೂ']]
[[File:Clematis_florida_001.jpg|right|thumb|''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'']]
[[File:Clematis_Montana_02.jpg|thumb|''ಸಿ. ಮೊಂಟಾನಾ'']]
[[File:Clematis_vitalba.JPG|right|thumb|''ಸಿ. ವಿಟಾಲ್ಬಾ'' ಹೂವುಗಳು]]
[[File:Old_man's_beard_Clematis_vitalba_seeds.jpg|right|thumb|ಹೆಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ''ಸಿ. ವಿಟಾಲ್ಬಾದ'' ಬೀಜದ ತಲೆಗಳು , ಇದನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ &quot;ಮುದುಕನ ಗಡ್ಡ&quot; ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]]
[[File:Clematis_seeds.jpg|thumb|ಅಕೀನ್ಸ್]]
[[hFile:Clematis_dioica_in_Guanacaste,_Costa_Rica.JPG|thumb|ಕೋಸ್ಟರಿಕಾದ ಗ್ವಾನಾಕಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ''C. ಡಿಯೋಕಾದ'' ಹಣ್ಣುಗಳು]]
[[File:Clematis-C_-_Copy.jpg|thumb|''ಸಿ. ಟೆರ್ನಿಫ್ಲೋರಾ'' ಬೀಜ ಗೊಂಚಲು]]
ಜಾತಿಗಳ ಭಾಗಶಃ ಪಟ್ಟಿ:

* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಡಿಸೋನಿ'' &lt;small&gt;ಬ್ರಿಟ್.&lt;/small&gt; – ಅಡಿಸನ್ ಲೆದರ್ ಫ಼್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಕೆಬಯಾಯ್ಡ್ಸ್'' &lt;small&gt;(ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್.) ಹೆಚ್ಜೆವೀಚ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅಲ್ಬಿಕೋಮಾ'' &lt;small&gt;ವೆರ್ರಿ&lt;/small&gt; -ವೈಟ್‍ಹೇರ್ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಆಲ್ಪಿನಾ'' &lt;small&gt;(ಎಲ್.) ಮಿಲ್.&lt;/small&gt; – ಆಲ್ಪೈನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರಿಸ್ಟಾಟಾ'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}}&lt;ref name=APNI-C.-aristata&gt;{{APNI |id=17105 |name=''Clematis aristata'' {{Au|R.Br. ex Ker Gawl.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;- ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಅರ್ಮಾಂಡಿ'' - ಅರ್ಮಾಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬಾಲ್ಡ್ವಿನಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ. ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಪೈನ್ ಹಯಸಿಂತ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬಿಗೆಲೋವಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್.&lt;/small&gt; – ಬಿಗೆಲೋ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಬ್ರಾಚಿಯಾಟಾ'' &lt;small&gt;ಥುನ್ಬ್.&lt;/small&gt; – ಟ್ರಾವಲೆರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ಯಾಂಪನಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಬ್ರೋಟ್.&lt;/small&gt; - ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಬಯಾನಾ'' - ಸ್ಯಾಟಿನ್ ಕರ್ಲ್ಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಚೈನೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಓಸ್ಬೆಕ್&lt;/small&gt; –ಚೈನೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''ವೈ ಲಿಂಗ್ ಕ್ಸಿಯಾನ್ ('' {{lang-zh|c=威靈仙|p=Wei ling xian}}威靈仙; ಪಿನ್ಯಿನ್  )
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ರೈಸೊಕೊಮಾ'' &lt;small&gt;ಫ್ರಾಂಚ್.&lt;/small&gt; – ಗೊಲ್ಡ್ ವೂಲ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸಿರ್ರೋಸಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - 'ಫ್ರೆಕಲ್ಸ್', 'ವಿಸ್ಲಿ ಕ್ರೀಮ್' ಮತ್ತು 'ಜಿಂಗಲ್ ಬೆಲ್ಸ್' ತಳಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
** ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸಿರೋಸಾ v. ಬಾಲೆರಿಕಾ'' (ಬಾಲೆರಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳು)
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೋಕ್ಟಿಲಿಸ್'' &lt;small&gt;(ಫರ್ನ್.) ಕೀನರ್&lt;/small&gt; – ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೈಟ್‍ಹೇರ್ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;(ನಟ್.) ಟಾರ್. &amp; ಎ.ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಪಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಸ್ವಾಂಪ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್  
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮಿ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡಿಯೋಕಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - ''ಕ್ಯಾಬೆಲ್ಲೋಸ್ ಡಿ ಏಂಜೆಲ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡ್ರಮ್ಮೊಂಡಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ.ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಡ್ರಮ್ಮೊಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಡುರಾಂಡಿ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫಾಸೆಟ್ಟಿ'' {{Au|F.Muell.}}&lt;ref name=APNI-C.-fawcettii&gt;{{APNI |id=17377 |name=''Clematis fawcettii'' {{Au|F.Muell.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲಮ್ಮುಲಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಫ್ರಾಗ್ರೆಂಟ್ ವುಮನ್ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'' &lt;small&gt;ಥುನ್ಬ್.&lt;/small&gt; – ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫೋಟಿಡಾ'' &lt;small&gt;ರೌಲ್ (1846)&lt;/small&gt; – ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಫ್ರೀಮಾಂಟಿ'' &lt;small&gt;ಎಸ್. ವ್ಯಾಟ್ಸನ್&lt;/small&gt; – ಫ್ರೀಮಾಂಟ್‌ ಲೆದರ್ ಪ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗ್ಲಾಕೋಫಿಲ್ಲಾ'' &lt;small&gt;ಸಣ್ಣ&lt;/small&gt; - ವೈಟ್ ಲೀವ್ಸ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗ್ಲೈಸಿನಾಯ್ಡ್ಸ್'' {{Au|DC.}} – ಹೆಡ್‍ಎಕ್ ವೈನ್&lt;ref name=APNI-C.-glycinoides&gt;{{APNI |id=17431 |name=''Clematis glycinoides'' {{Au|DC.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಗೌರಿಯಾನ'' - ಇಂಡಿಯನ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೆನ್ರಿ'' &lt;small&gt;ಆಲಿವ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹಿರ್ಸುಟಿಸ್ಸಿಮಾ'' &lt;small&gt;ಪರ್ಶ್&lt;/small&gt; - ಹೈರಿ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಹೆಡಿಸಾರಿಫೋಲಿಯಾ'' {{Au|DC.}}
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಇಂಟೆಗ್ರಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಇಸ್ಪಹಾನಿಕಾ ಬಯೋಸ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ × ಜಾಕ್‌ಮಾನಿ'' &lt;small&gt;ಟಿ.ಮೂರ್&lt;/small&gt; – ಜ್ಯಾಕ್‌ಮನ್‌ನ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಕೊರಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;ಕೋಮ್.&lt;/small&gt; - ಕೊರಿಯನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲನುಗಿನೋಸಾ'' &lt;small&gt;ಲಿಂಡ್ಲ್. &amp; ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ಟನ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲಸಿಯಾಂತ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; - ಪೈಪ್ಸ್ಟೆಮ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲೆಪ್ಟೊಫಿಲ್ಲಾ'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}}&lt;ref name=APNI-C.-leptophylla&gt;{{APNI |id=108278 |name=''Clematis leptophylla'' {{Au|(F.Muell. ex Benth.) H.Eichler}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲಿಗುಸ್ಟಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; - ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ವೈಟ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್, ''ಹೈರ್ಬಾ ಡಿ ಚಿವೊ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಲೀನಿಯರಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಸ್ಟುಡ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಪೆಟಲಾ'' &lt;small&gt;ಲೆಡೆಬ್.&lt;/small&gt; – ಡೌನಿ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮಂಡ್ಶುರಿಕಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮಾರ್ಮೊರೇರಿಯಾ'' &lt;small&gt;ಸ್ನೆಡ್ಡನ್&lt;/small&gt; - ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೈಕ್ರೋಫಿಲ್ಲಾ'' {{Au|DC.}} –ಸ್ಮಾಲ್ ಲಿವ್‍ಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್&lt;ref name=APNI-C.-microphylla&gt;{{APNI |id=17531 |name=''Clematis microphylla'' {{Au|DC.}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೊಂಟಾನಾ'' &lt;small&gt;ಬುಚ್.-ಹ್ಯಾಮ್. ಮಾಜಿ DC.&lt;/small&gt; - ಎನಿಮೋನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೋರ್‌ಫೀಲ್ಡೀ'' &lt;small&gt;ಕ್ರಾಲ್&lt;/small&gt; – ಹಂಟ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ವ್ಯಾಸೀನ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ನಪೌಲೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಡಿಸಿ.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟಲಿಸ್'' &lt;small&gt;(ಹಾರ್ನೆಮ್.) DC.&lt;/small&gt; - ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಬ್ಲೂ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಓಕ್ರೋಲ್ಯುಕಾ'' &lt;small&gt;ಐಟ್.&lt;/small&gt; - ಕರ್ಲಿ ಹೆಡ್ಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಓರಿಯೆಂಟಲಿಸ್'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; - ಚೈನೀಸ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಾಮೆರಿ'' &lt;small&gt;ರೋಸ್&lt;/small&gt; - ಪಾಮರ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪ್ಯಾನಿಕ್ಯುಲಾಟಾ'' &lt;small&gt;J.F.Gmel.&lt;/small&gt; - ''ಪುವಾಹನಂಗಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪೇಟೆನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಸಿ.ಮೊರೆನ್ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ನೆ.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪೌಸಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ನಟ್.&lt;/small&gt; – ರೋಪ್‌ವೈನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಿಕೆರಿಂಗಿ'' {{Au|A.Gray}&lt;ref name=APNI-C.-pickeringii&gt;{{APNI |id=17587 |name=''Clematis pickeringii'' {{Au|A.Gray}} |access-date=24 June 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RFK8&quot;&gt;{{cite web |url=https://apps.lucidcentral.org/rainforest/text/entities/clematis_pickeringii.htm |title=Clematis pickeringii |author=F.A. Zich |author2=B.P.M Hyland |author3=T. Whiffen |author4=R.A. Kerrigan |website=[[Australian Tropical Rainforest Plants]], Edition 8 |year=2020 |publisher=[[Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation]] (CSIRO) |access-date=6 March 2021}}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಿಚ್ಚೇರಿ'' &lt;small&gt;ಟಾರ್. &amp; ಎ. ಗ್ರೇ&lt;/small&gt; – ಬ್ಲೂಬಿಲ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಪಬ್ಸೆನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಹೆಗೆಲ್ ಎಕ್ಸ್ ಎಂಡ್ಲ್.&lt;/small&gt; - ಕಾಮನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೆಕ್ಟಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; - ಗ್ರೌಂಡ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಾಟಾ'' &lt;small&gt;ವಾಲ್ಟರ್&lt;/small&gt; - ನೆಟ್ ಲೀಫ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ರೋಡೋಕಾರ್ಪಾ'' &lt;small&gt;ರೋಸ್&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸ್ಮಿಲಾಸಿಫೋಲಿಯಾ'' &lt;small&gt;ವಾಲ್.&lt;/small&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್'' &lt;small&gt;ಕ್ರಾಲ್&lt;/small&gt; - ಅಲಬಾಮಾ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಸ್ಟಾನ್ಸ್'' &lt;small&gt;ಸೀಬೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಜುಕ್.&lt;/small&gt; - ''ಕುಸಬೋಟನ್''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟ್ಯಾಂಗುಟಿಕಾ'' &lt;small&gt;(ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್.) ಕೊರ್ಶ್.&lt;/small&gt; - ಗೋಲ್ಡನ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟೆರ್ನಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಡಿಸಿ.&lt;/small&gt; – ಸ್ವೀಟ್ ಆಟಂ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಟೆಕ್ಸೆನ್ಸಿಸ್'' &lt;small&gt;ಬಕ್ಲಿ&lt;/small&gt; - ಸ್ಕಾರ್‍ಲೆಟ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ಯುರೊಫಿಲ್ಲಾ''
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಸಿಕಲರ್'' -ಮೆನಿಕಲರ್ಡ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಟಿಸಿಲ್ಲಾರಿಸ್'' – ಪರ್ಪಲ್ ವರ್ಜಿನ್ಸ್ ಬೋವರ್&lt;ref&gt;[http://www.voyageurcountry.com/htmls/floweringplants/plants/purplevirginsbower.html purple virgins bower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525095520/http://www.voyageurcountry.com/htmls/floweringplants/plants/purplevirginsbower.html |date=2009-05-25 }}, Voyageur Country&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಯೋರ್ನಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ವ್ಯಾಸೀನ್, ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವರ್ಜಿನಿಯಾನಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಡಾರ್ನಿಂಗ್ ನೀಡಲ್ಸ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಬೋವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿರಿಡಿಫ್ಲೋರಾ'' &lt;small&gt;ಬರ್ಟೋಲ್.&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/31819#page/187/mode/1up |title=Miscellanea Botanica XIX |first=Antonii |last=Bertolonii |author-link=Antonio Bertoloni |journal=Memorie della Accademia delle Scienze dell'Istituto di Bologna |volume=9 |year=1858 |page=167 at 171–172 |language=la}}&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಾಲ್ಬಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಟ್ರಾವೆಲರ್ಸ್ ಜಾಯ್, ಓಲ್ಶ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಬಿಯರ್ಡ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಿಕೌಲಿಸ್'' &lt;small&gt;ಇ.ಸ್ಟೀಲ್&lt;/small&gt; – ಮಿಲ್‌ಬೊರೊ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್
* ''ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್ ವಿಟಿಸೆಲ್ಲಾ'' &lt;small&gt;ಎಲ್.&lt;/small&gt; – ಇಟಾಲಿಯನ್ ಲೆದರ್ ಫ್ಲವರ್, ಪರ್ಪಲ್ ಕ್ಲೆಮ್ಯಾಟಿಸ್
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20071109010532/http://www.clematisviorna.info/ American Bells - A guide to the species in subgenus Viorna]
* [http://clematis.org American Clematis Society]
* [https://web.archive.org/web/20130307081849/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi4.htm ''Clematis viorna'' images at bioimages.vanderbilt.edu]
* [https://web.archive.org/web/20120720161811/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/clvi5.htm ''Clematis virginiana'' images at bioimages.vanderbilt.edu]
* [https://www.clematisinternational.com/ International Clematis Society]
* {{Cite AmCyc |wstitle=Clematis |short=x}}
* {{ws|[[s:Poems of Letitia Elizabeth Landon (L. E. L.) from Flowers of Loveliness, 1838/Clematis|The Clematis]]}}, one of the Flowers of Loveliness for 1838 with an illustration (Clematis) by [[Thomas Uwins]] combined with poetry (The Clematis) by [[Letitia Elizabeth Landon]].
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

[[ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಳ್ಳಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು]]</text>
      <sha1>ogatdi4o4mp32ookvh3wxrp2467pbdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187387</id>
    <revision>
      <id>1428793</id>
      <timestamp>2026-09-19T10:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1428793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9100" sha1="a844wd418urf9czrub49l54bfysuf7v" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name            = Georges Clemenceau
| image           = Georges Clemenceau par Nadar.jpg
| caption         = Portrait by [[Nadar]], 1904
| term_start3     = 25 October 1906
| term_end3       = 24 July 1909
| president3      = [[Armand Fallières]]
| predecessor3    = [[Ferdinand Sarrien]]
| successor3      = [[Aristide Briand]]
| order2          = [[Prime Minister of France]]
| term_start2     = 16 November 1917
| term_end2       = 20 January 1920
| president2      = [[Raymond Poincaré]]
| predecessor2    = [[Paul Painlevé]]
| successor2      = [[Alexandre Millerand]]
| order4          = [[Ministry of War (France)|Minister of War]]
| term_start4     = 16 November 1917
| term_end4       = 20 January 1920
| prime_minister4 = ''Himself''
| predecessor4    = Paul Painlevé
| successor4      = [[André Joseph Lefèvre]]
| order5          = [[Minister of the Interior (France)|Minister of the Interior]]
| term_start5     = 14 March 1906
| term_end5       = 24 July 1909
| prime_minister5 = {{ubl|Ferdinand Sarrien|''Himself''}}
| predecessor5    = [[Fernand Dubief]]
| successor5      = Aristide Briand
{{Collapsed infobox section begin |last = yes |Parliamentary offices
| titlestyle       = border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed            = yes
| order            = [[Senate (France)|Senator]] for [[Var (department)|Var]]
| term_start       = 6 April 1902
| term_end         = 10 January 1910
| constituency     = 
| predecessor      = Ernest Denormandie
| successor        = Gustave Fourment
| order1           = Member of the [[Chamber of Deputies (France)|Chamber of Deputies]]
| term_start1      = 15 October 1885
| term_end1        = 14 October 1893
| predecessor1     = Auguste Maurel
| successor1       = Joseph Jourdan
| constituency1    = Var
| term_start2      = 9 March 1876
| term_end2        = 14 October 1885
| constituency2    = [[Seine (department)|Seine]]
| order3           = Member of the [[National Assembly (1871)|National Assembly]]
| term_start3      = 12 February 1871
| term_end3        = 17 March 1871
| constituency3    = Seine

}}
| order10         = President of the [[Council of Paris]]
| term_start10    = 28 November 1875
| term_end10      = 24 April 1876
| predecessor10   = Pierre Marmottan
| successor10     = Barthélemy Forest
| birth_name      = Georges Benjamin Clémenceau
| birth_date      = {{birth date|df=y|1841|9|28}}
| birth_place     = [[Mouilleron-en-Pareds]], France
| death_date      = {{death date and age|df=y|1929|11|24|1841|9|28}}
| death_place     = Paris, France
| resting_place   = [[Mouchamps]], Vendée
| death_cause     = &lt;!-- should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability --&gt;
| party           = {{ubl|[[Radicalism (historical)|Radical Republicans]] {{nowrap|(1871–1901)}}|[[Radical Party (France)|Radical Party]] {{nowrap|(1901–1914)}}|[[Independent Radicals]] {{nowrap|(1914–1929)}}}}
| education       = [[University of Paris]]
| profession      = Physician, journalist, statesman
| spouse          = {{marriage|[[Mary Plummer|Mary Eliza Plummer]]|1869|1891|end=div.}}
| children        = 3 (including [[Michel Clemenceau|Michel]])
| nickname        = {{ubl|Father Victory|The Tiger}}
| signature       = Signature Georges Clemenceau.svg
}}

'''ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ'''  1841-1929. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್]] ರಾಜಕಾರಣಿ, ಪ್ರಧಾನಿ, ಪತ್ರಕರ್ತ.
==ಜೀವನ==
ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ವೆಂಡೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 1841ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾಲದ ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮುತ್ಸದ್ದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಇವನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಾಗಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆಗೆ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತುದಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಜೈಲುವಾಸ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸಿ]]ನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೂ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗಿಂತ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇವನನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ. ಪುನಃ 1869ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ.
==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ==
ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ 1906-1909 ಮತ್ತು 1917-1919ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ. ಈತ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಯುಕ್ತಿವಂತ; ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಹುಲಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದ. ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ ರಚಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ಒಕ್ಕೂಟ (ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಯೂನಿಯನ್) ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧವಾದ ಅನಂತರ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶಾಂತಿಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ವೂಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ್|ವುಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ]]ನನ್ನು ಈತ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ. [[ವರ್ಸೈಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ (1919)|ವರ್ಸೇಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ]] ಬಹು ಉದಾರವಾದ್ದೆಂಬುದು ಈತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತಾದರೂ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಬಗ್ಗೆ ಈತ ತಳೆದಿದ್ದ ಮಿತವಾದಿ ಧೋರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ 1919ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋನ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಈತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ.
==ನಿಧನ== 
ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ 1929ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20060805200435/http://www.musee-clemenceau.fr/en/index.html The Clemenceau museum]
* [https://www.britannica.com/eb/article-9024303/Georges-Clemenceau ''Encyclopædia Britannica'', Georges Clemenceau]
* {{Gutenberg author | id=40732| name=Georges Clemenceau}}
* {{FadedPage|id=Clemenceau, Georges|name=Georges Clemenceau|author=yes}}
* {{Internet Archive author |sname=Georges Benjamin Clemenceau}}
* [https://archive.org/details/clemenceaumanhis00hynduoft ''Clemenceau, the Man and His Time'' by Henry Mayers Hyndman at archive.org]
* [http://www.caricaturesetcaricature.com/search/Georges%20Clemenceau/ Clemenceau's cartoons]
* [http://www.dreyfus.culture.fr/en/bio/bio-html-georges-clemenceau.htm Dreyfus Rehabilitated] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515082635/http://www.dreyfus.culture.fr/en/bio/bio-html-georges-clemenceau.htm |date=15 May 2021 }}
* Vincent Laniol: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/clemenceau_georges/ Clemenceau, Georges], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
* Fabienne Bock: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/governments_parliaments_and_parties_france/ Governments, Parliaments and Parties (France)], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
* Stéphane Tison: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_aims_and_war_aims_discussions_france/ War Aims and War Aims Discussion (France)], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ, ಜಾರ್ಜ್}}</text>
      <sha1>a844wd418urf9czrub49l54bfysuf7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428794</id>
      <parentid>1428793</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9152" sha1="c1dfms0qc1a82sp38u0nivlpuvl82yx" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name            = Georges Clemenceau
| image           = Georges Clemenceau par Nadar.jpg
| caption         = Portrait by [[Nadar]], 1904
| term_start3     = 25 October 1906
| term_end3       = 24 July 1909
| president3      = [[Armand Fallières]]
| predecessor3    = [[Ferdinand Sarrien]]
| successor3      = [[Aristide Briand]]
| order2          = [[Prime Minister of France]]
| term_start2     = 16 November 1917
| term_end2       = 20 January 1920
| president2      = [[Raymond Poincaré]]
| predecessor2    = [[Paul Painlevé]]
| successor2      = [[Alexandre Millerand]]
| order4          = [[Ministry of War (France)|Minister of War]]
| term_start4     = 16 November 1917
| term_end4       = 20 January 1920
| prime_minister4 = ''Himself''
| predecessor4    = Paul Painlevé
| successor4      = [[André Joseph Lefèvre]]
| order5          = [[Minister of the Interior (France)|Minister of the Interior]]
| term_start5     = 14 March 1906
| term_end5       = 24 July 1909
| prime_minister5 = {{ubl|Ferdinand Sarrien|''Himself''}}
| predecessor5    = [[Fernand Dubief]]
| successor5      = Aristide Briand
{{Collapsed infobox section begin |last = yes |Parliamentary offices
| titlestyle       = border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed            = yes
| order            = [[Senate (France)|Senator]] for [[Var (department)|Var]]
| term_start       = 6 April 1902
| term_end         = 10 January 1910
| constituency     = 
| predecessor      = Ernest Denormandie
| successor        = Gustave Fourment
| order1           = Member of the [[Chamber of Deputies (France)|Chamber of Deputies]]
| term_start1      = 15 October 1885
| term_end1        = 14 October 1893
| predecessor1     = Auguste Maurel
| successor1       = Joseph Jourdan
| constituency1    = Var
| term_start2      = 9 March 1876
| term_end2        = 14 October 1885
| constituency2    = [[Seine (department)|Seine]]
| order3           = Member of the [[National Assembly (1871)|National Assembly]]
| term_start3      = 12 February 1871
| term_end3        = 17 March 1871
| constituency3    = Seine

}}
| order10         = President of the [[Council of Paris]]
| term_start10    = 28 November 1875
| term_end10      = 24 April 1876
| predecessor10   = Pierre Marmottan
| successor10     = Barthélemy Forest
| birth_name      = Georges Benjamin Clémenceau
| birth_date      = {{birth date|df=y|1841|9|28}}
| birth_place     = [[Mouilleron-en-Pareds]], France
| death_date      = {{death date and age|df=y|1929|11|24|1841|9|28}}
| death_place     = Paris, France
| resting_place   = [[Mouchamps]], Vendée
| death_cause     = &lt;!-- should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability --&gt;
| party           = {{ubl|[[Radicalism (historical)|Radical Republicans]] {{nowrap|(1871–1901)}}|[[Radical Party (France)|Radical Party]] {{nowrap|(1901–1914)}}|[[Independent Radicals]] {{nowrap|(1914–1929)}}}}
| education       = [[University of Paris]]
| profession      = Physician, journalist, statesman
| spouse          = {{marriage|[[Mary Plummer|Mary Eliza Plummer]]|1869|1891|end=div.}}
| children        = 3 (including [[Michel Clemenceau|Michel]])
| nickname        = {{ubl|Father Victory|The Tiger}}
| signature       = Signature Georges Clemenceau.svg
}}

'''ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ'''  1841-1929. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್]] ರಾಜಕಾರಣಿ, ಪ್ರಧಾನಿ, ಪತ್ರಕರ್ತ.
==ಜೀವನ==
ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ವೆಂಡೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 1841ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾಲದ ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮುತ್ಸದ್ದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಇವನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಾಗಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆಗೆ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತುದಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಜೈಲುವಾಸ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸಿ]]ನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೂ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗಿಂತ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇವನನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ. ಪುನಃ 1869ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ.
==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ==
ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ 1906-1909 ಮತ್ತು 1917-1919ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ. ಈತ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಯುಕ್ತಿವಂತ; ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಹುಲಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದ. ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ ರಚಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ಒಕ್ಕೂಟ (ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಯೂನಿಯನ್) ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧವಾದ ಅನಂತರ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶಾಂತಿಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ವೂಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ್|ವುಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ]]ನನ್ನು ಈತ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ. [[ವರ್ಸೈಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ (1919)|ವರ್ಸೇಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ]] ಬಹು ಉದಾರವಾದ್ದೆಂಬುದು ಈತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತಾದರೂ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಬಗ್ಗೆ ಈತ ತಳೆದಿದ್ದ ಮಿತವಾದಿ ಧೋರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ 1919ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋನ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಈತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ.
==ನಿಧನ== 
ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ 1929ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20060805200435/http://www.musee-clemenceau.fr/en/index.html The Clemenceau museum]
* [https://www.britannica.com/eb/article-9024303/Georges-Clemenceau ''Encyclopædia Britannica'', Georges Clemenceau]
* {{Gutenberg author | id=40732| name=Georges Clemenceau}}
* {{FadedPage|id=Clemenceau, Georges|name=Georges Clemenceau|author=yes}}
* {{Internet Archive author |sname=Georges Benjamin Clemenceau}}
* [https://archive.org/details/clemenceaumanhis00hynduoft ''Clemenceau, the Man and His Time'' by Henry Mayers Hyndman at archive.org]
* [http://www.caricaturesetcaricature.com/search/Georges%20Clemenceau/ Clemenceau's cartoons]
* [http://www.dreyfus.culture.fr/en/bio/bio-html-georges-clemenceau.htm Dreyfus Rehabilitated] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515082635/http://www.dreyfus.culture.fr/en/bio/bio-html-georges-clemenceau.htm |date=15 May 2021 }}
* Vincent Laniol: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/clemenceau_georges/ Clemenceau, Georges], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
* Fabienne Bock: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/governments_parliaments_and_parties_france/ Governments, Parliaments and Parties (France)], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
* Stéphane Tison: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_aims_and_war_aims_discussions_france/ War Aims and War Aims Discussion (France)], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ, ಜಾರ್ಜ್}}

[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>c1dfms0qc1a82sp38u0nivlpuvl82yx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428795</id>
      <parentid>1428794</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9222" sha1="slak01ti26yaw3gzwketie6la97i4bl" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name            = Georges Clemenceau
| image           = Georges Clemenceau par Nadar.jpg
| caption         = Portrait by [[Nadar]], 1904
| term_start3     = 25 October 1906
| term_end3       = 24 July 1909
| president3      = [[Armand Fallières]]
| predecessor3    = [[Ferdinand Sarrien]]
| successor3      = [[Aristide Briand]]
| order2          = [[Prime Minister of France]]
| term_start2     = 16 November 1917
| term_end2       = 20 January 1920
| president2      = [[Raymond Poincaré]]
| predecessor2    = [[Paul Painlevé]]
| successor2      = [[Alexandre Millerand]]
| order4          = [[Ministry of War (France)|Minister of War]]
| term_start4     = 16 November 1917
| term_end4       = 20 January 1920
| prime_minister4 = ''Himself''
| predecessor4    = Paul Painlevé
| successor4      = [[André Joseph Lefèvre]]
| order5          = [[Minister of the Interior (France)|Minister of the Interior]]
| term_start5     = 14 March 1906
| term_end5       = 24 July 1909
| prime_minister5 = {{ubl|Ferdinand Sarrien|''Himself''}}
| predecessor5    = [[Fernand Dubief]]
| successor5      = Aristide Briand
{{Collapsed infobox section begin |last = yes |Parliamentary offices
| titlestyle       = border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed            = yes
| order            = [[Senate (France)|Senator]] for [[Var (department)|Var]]
| term_start       = 6 April 1902
| term_end         = 10 January 1910
| constituency     = 
| predecessor      = Ernest Denormandie
| successor        = Gustave Fourment
| order1           = Member of the [[Chamber of Deputies (France)|Chamber of Deputies]]
| term_start1      = 15 October 1885
| term_end1        = 14 October 1893
| predecessor1     = Auguste Maurel
| successor1       = Joseph Jourdan
| constituency1    = Var
| term_start2      = 9 March 1876
| term_end2        = 14 October 1885
| constituency2    = [[Seine (department)|Seine]]
| order3           = Member of the [[National Assembly (1871)|National Assembly]]
| term_start3      = 12 February 1871
| term_end3        = 17 March 1871
| constituency3    = Seine

}}
| order10         = President of the [[Council of Paris]]
| term_start10    = 28 November 1875
| term_end10      = 24 April 1876
| predecessor10   = Pierre Marmottan
| successor10     = Barthélemy Forest
| birth_name      = Georges Benjamin Clémenceau
| birth_date      = {{birth date|df=y|1841|9|28}}
| birth_place     = [[Mouilleron-en-Pareds]], France
| death_date      = {{death date and age|df=y|1929|11|24|1841|9|28}}
| death_place     = Paris, France
| resting_place   = [[Mouchamps]], Vendée
| death_cause     = &lt;!-- should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability --&gt;
| party           = {{ubl|[[Radicalism (historical)|Radical Republicans]] {{nowrap|(1871–1901)}}|[[Radical Party (France)|Radical Party]] {{nowrap|(1901–1914)}}|[[Independent Radicals]] {{nowrap|(1914–1929)}}}}
| education       = [[University of Paris]]
| profession      = Physician, journalist, statesman
| spouse          = {{marriage|[[Mary Plummer|Mary Eliza Plummer]]|1869|1891|end=div.}}
| children        = 3 (including [[Michel Clemenceau|Michel]])
| nickname        = {{ubl|Father Victory|The Tiger}}
| signature       = Signature Georges Clemenceau.svg
}}

'''ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ'''  1841-1929. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್]] ರಾಜಕಾರಣಿ, ಪ್ರಧಾನಿ, ಪತ್ರಕರ್ತ.
==ಜೀವನ==
ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ವೆಂಡೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 1841ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾಲದ ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮುತ್ಸದ್ದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಇವನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಾಗಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆಗೆ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತುದಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಜೈಲುವಾಸ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸಿ]]ನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೂ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗಿಂತ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇವನನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ. ಪುನಃ 1869ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ.
==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ==
ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ 1906-1909 ಮತ್ತು 1917-1919ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ. ಈತ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಯುಕ್ತಿವಂತ; ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಹುಲಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದ. ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ ರಚಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ಒಕ್ಕೂಟ (ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಯೂನಿಯನ್) ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧವಾದ ಅನಂತರ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶಾಂತಿಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ವೂಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ್|ವುಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ]]ನನ್ನು ಈತ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ. [[ವರ್ಸೈಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ (1919)|ವರ್ಸೇಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ]] ಬಹು ಉದಾರವಾದ್ದೆಂಬುದು ಈತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತಾದರೂ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಬಗ್ಗೆ ಈತ ತಳೆದಿದ್ದ ಮಿತವಾದಿ ಧೋರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ 1919ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋನ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಈತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ.
==ನಿಧನ== 
ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ 1929ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20060805200435/http://www.musee-clemenceau.fr/en/index.html The Clemenceau museum]
* [https://www.britannica.com/eb/article-9024303/Georges-Clemenceau ''Encyclopædia Britannica'', Georges Clemenceau]
* {{Gutenberg author | id=40732| name=Georges Clemenceau}}
* {{FadedPage|id=Clemenceau, Georges|name=Georges Clemenceau|author=yes}}
* {{Internet Archive author |sname=Georges Benjamin Clemenceau}}
* [https://archive.org/details/clemenceaumanhis00hynduoft ''Clemenceau, the Man and His Time'' by Henry Mayers Hyndman at archive.org]
* [http://www.caricaturesetcaricature.com/search/Georges%20Clemenceau/ Clemenceau's cartoons]
* [http://www.dreyfus.culture.fr/en/bio/bio-html-georges-clemenceau.htm Dreyfus Rehabilitated] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515082635/http://www.dreyfus.culture.fr/en/bio/bio-html-georges-clemenceau.htm |date=15 May 2021 }}
* Vincent Laniol: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/clemenceau_georges/ Clemenceau, Georges], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
* Fabienne Bock: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/governments_parliaments_and_parties_france/ Governments, Parliaments and Parties (France)], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
* Stéphane Tison: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_aims_and_war_aims_discussions_france/ War Aims and War Aims Discussion (France)], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ, ಜಾರ್ಜ್}}

[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]]</text>
      <sha1>slak01ti26yaw3gzwketie6la97i4bl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1428796</id>
      <parentid>1428795</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T10:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಫ್ರಾನ್ಸ್]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1428796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9264" sha1="gufw7jbezrvlm0t4t5zz4zd6bmbueo7" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name            = Georges Clemenceau
| image           = Georges Clemenceau par Nadar.jpg
| caption         = Portrait by [[Nadar]], 1904
| term_start3     = 25 October 1906
| term_end3       = 24 July 1909
| president3      = [[Armand Fallières]]
| predecessor3    = [[Ferdinand Sarrien]]
| successor3      = [[Aristide Briand]]
| order2          = [[Prime Minister of France]]
| term_start2     = 16 November 1917
| term_end2       = 20 January 1920
| president2      = [[Raymond Poincaré]]
| predecessor2    = [[Paul Painlevé]]
| successor2      = [[Alexandre Millerand]]
| order4          = [[Ministry of War (France)|Minister of War]]
| term_start4     = 16 November 1917
| term_end4       = 20 January 1920
| prime_minister4 = ''Himself''
| predecessor4    = Paul Painlevé
| successor4      = [[André Joseph Lefèvre]]
| order5          = [[Minister of the Interior (France)|Minister of the Interior]]
| term_start5     = 14 March 1906
| term_end5       = 24 July 1909
| prime_minister5 = {{ubl|Ferdinand Sarrien|''Himself''}}
| predecessor5    = [[Fernand Dubief]]
| successor5      = Aristide Briand
{{Collapsed infobox section begin |last = yes |Parliamentary offices
| titlestyle       = border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder
| embed            = yes
| order            = [[Senate (France)|Senator]] for [[Var (department)|Var]]
| term_start       = 6 April 1902
| term_end         = 10 January 1910
| constituency     = 
| predecessor      = Ernest Denormandie
| successor        = Gustave Fourment
| order1           = Member of the [[Chamber of Deputies (France)|Chamber of Deputies]]
| term_start1      = 15 October 1885
| term_end1        = 14 October 1893
| predecessor1     = Auguste Maurel
| successor1       = Joseph Jourdan
| constituency1    = Var
| term_start2      = 9 March 1876
| term_end2        = 14 October 1885
| constituency2    = [[Seine (department)|Seine]]
| order3           = Member of the [[National Assembly (1871)|National Assembly]]
| term_start3      = 12 February 1871
| term_end3        = 17 March 1871
| constituency3    = Seine

}}
| order10         = President of the [[Council of Paris]]
| term_start10    = 28 November 1875
| term_end10      = 24 April 1876
| predecessor10   = Pierre Marmottan
| successor10     = Barthélemy Forest
| birth_name      = Georges Benjamin Clémenceau
| birth_date      = {{birth date|df=y|1841|9|28}}
| birth_place     = [[Mouilleron-en-Pareds]], France
| death_date      = {{death date and age|df=y|1929|11|24|1841|9|28}}
| death_place     = Paris, France
| resting_place   = [[Mouchamps]], Vendée
| death_cause     = &lt;!-- should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability --&gt;
| party           = {{ubl|[[Radicalism (historical)|Radical Republicans]] {{nowrap|(1871–1901)}}|[[Radical Party (France)|Radical Party]] {{nowrap|(1901–1914)}}|[[Independent Radicals]] {{nowrap|(1914–1929)}}}}
| education       = [[University of Paris]]
| profession      = Physician, journalist, statesman
| spouse          = {{marriage|[[Mary Plummer|Mary Eliza Plummer]]|1869|1891|end=div.}}
| children        = 3 (including [[Michel Clemenceau|Michel]])
| nickname        = {{ubl|Father Victory|The Tiger}}
| signature       = Signature Georges Clemenceau.svg
}}

'''ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ'''  1841-1929. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್]] ರಾಜಕಾರಣಿ, ಪ್ರಧಾನಿ, ಪತ್ರಕರ್ತ.
==ಜೀವನ==
ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ವೆಂಡೀ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 1841ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾಲದ ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮುತ್ಸದ್ದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋಗೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಇವನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಾಗಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆಗೆ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತುದಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ಜೈಲುವಾಸ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸಿ]]ನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರೂ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗಿಂತ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇವನನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ. ಪುನಃ 1869ರಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ.
==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ==
ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ 1906-1909 ಮತ್ತು 1917-1919ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ. ಈತ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಯುಕ್ತಿವಂತ; ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಹುಲಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದ. ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ ರಚಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ಒಕ್ಕೂಟ (ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಯೂನಿಯನ್) ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧವಾದ ಅನಂತರ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶಾಂತಿಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ವೂಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ್|ವುಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ]]ನನ್ನು ಈತ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ. [[ವರ್ಸೈಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ (1919)|ವರ್ಸೇಲ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ]] ಬಹು ಉದಾರವಾದ್ದೆಂಬುದು ಈತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತಾದರೂ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಬಗ್ಗೆ ಈತ ತಳೆದಿದ್ದ ಮಿತವಾದಿ ಧೋರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ 1919ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿದ. ಅನಂತರ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋನ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಈತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ.
==ನಿಧನ== 
ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ 1929ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20060805200435/http://www.musee-clemenceau.fr/en/index.html The Clemenceau museum]
* [https://www.britannica.com/eb/article-9024303/Georges-Clemenceau ''Encyclopædia Britannica'', Georges Clemenceau]
* {{Gutenberg author | id=40732| name=Georges Clemenceau}}
* {{FadedPage|id=Clemenceau, Georges|name=Georges Clemenceau|author=yes}}
* {{Internet Archive author |sname=Georges Benjamin Clemenceau}}
* [https://archive.org/details/clemenceaumanhis00hynduoft ''Clemenceau, the Man and His Time'' by Henry Mayers Hyndman at archive.org]
* [http://www.caricaturesetcaricature.com/search/Georges%20Clemenceau/ Clemenceau's cartoons]
* [http://www.dreyfus.culture.fr/en/bio/bio-html-georges-clemenceau.htm Dreyfus Rehabilitated] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515082635/http://www.dreyfus.culture.fr/en/bio/bio-html-georges-clemenceau.htm |date=15 May 2021 }}
* Vincent Laniol: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/clemenceau_georges/ Clemenceau, Georges], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
* Fabienne Bock: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/governments_parliaments_and_parties_france/ Governments, Parliaments and Parties (France)], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
* Stéphane Tison: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/war_aims_and_war_aims_discussions_france/ War Aims and War Aims Discussion (France)], in: [https://encyclopedia.1914-1918-online.net/home.html/ 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War].
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸೋ, ಜಾರ್ಜ್}}

[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]]
[[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾನ್ಸ್]]</text>
      <sha1>gufw7jbezrvlm0t4t5zz4zd6bmbueo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Surappa Gopal Halatti</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187388</id>
    <revision>
      <id>1428803</id>
      <timestamp>2026-09-19T11:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1428803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="byqjlnowmyybsvt1pbtjskiyjl0kvkw" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Surappa Gopal Halatti}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೩, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>byqjlnowmyybsvt1pbtjskiyjl0kvkw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>